# Библиядин Шикилар

Институт перевода Библии

## Сифте гаф


БИБЛИЯДИН ШИКИЛАР

Шикилралди туькІуьрнавай Библиядин кьисаяр

Ктаб туькІуьрайбур: Борислав Арапович, Вера Маттелмяки

ЦІийи редакция: М. Васильева, А. Десницкий, Е. Калинина, Н. Манзиенко (кьилин редактор), А. Сучилина

Таржумачи: Арбен Къардаш

Редактор: Седакъет Керимова

ISBN 978-5-93943-114-9

© Библиядин таржумайрин институт, Москва, 2009

www.ibt.org.ru; ibt_inform@ibt.org.ru

Шикилрикай менфят къачудай ихтияр гайибур:

© Standard Publishing. Used by permission.

© United Bible Societies, 1994

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.


Сифте гаф

Играми кІелдайбур!

Куь вилик квайди «Библиядин шикилар» ктабдин лезги чІалал басмадай акъатнавай сад лагьай кІватІал я. 1983-йисалай инихъ и ктаб 30 чІалалди, санлай 7,5 миллион тираждалди чапдай акъатнава. Библиядин гьикаятрал элячІдалди, Библия вуч ятІа, гьадакай са шумуд гаф лугьун. Адаз гагь-гагь Ктабрин Ктабни лугьуда. Вучиз?

Сад лагьайди ва важиблуди ам я хьи, Библия гьакІан ктаб туш. Ам инсанар паталди лагьанвай Аллагьдин Гаф я. Ктабдин чарарай чаз Аллагьдин Керемат ва и Керемат кьабулнавай инсанрин жанлу ванер къвезва. Ана Аллагьдинни инсанрин рафтарвилерикай ва Аллагьдивай къакъатнавай инсан цІийи кьилелай Цавараллайдан имандал гьикІ хкведатІа къалурдай рекьерикай лагьанва.

Кьвед лагьайди, Библия дуьньяда вири ктабрилай гзаф кІелзавай ва таржума ийизвай ктаб я. Адан гьакъиндай затІни ван тахьай инсанар дуьньядин лап яргъа пипІера дуьшуьш хьун мумкин я. Библия ва я адан кьилдин чІукар гзаф чІалариз элкъуьрнава. Христианриз Библиядай чпин диндин чешме, руьгьанивилин уьмуьрдиз гузвай регьбервал аквазва.

Библиядин гзаф паяр – Таврат, Забур, Инжил хьтин чІукар – мусурманар патални пак я. Къадим Икьрардин ктабар чи эрадал къведалди къадим чувуд чІалалди ва са кьадарбурни арамей чІалалди кхьенвайбур я. Къадим Икьрардин гьикаят Тавратдилай башламишзава ва ада Аллагьди дуьнья ва инсан гьикІ халкь авунватІа, инсан Аллагьдивай гьикІ яргъаз хьанватІа, ам галачиз вичин уьмуьр туькІуьриз гьикІ алахънаватІа, гьадакай ихтилатзава. Амма Аллагьди инсан вичин муьгьуьббатдикайни къайгъударвиликай магьрум авунач. Ада чин вичихъ элкъуьрай вирибурун эверунриз гьамиша жаваб гузва. Дуьньядин вири халкьарин арадай ада са халкь, исраилвияр, хкяна ва адахъ галаз икьрар кутІунна. И халкьдин ва адан пайгъамбаррин тарих Къадим Икьрардин кьилин тема я.

Къадим Икьрардик жуьреба-жуьре ктабар акатзава. Абурукай садбуру Исраилдин тарихдикай, маса халкьарикай ва дегь замандин чІехи вакъиайрикай ихтилатзава. Ихьтинбуруз тарихдин ктабар лугьузва. Масабура – пайгъамбарвилин ктабра – пайгъамбарри жуван Аллагьдиз вафалувал хуьн паталди эвер гузвай ва къведай девиррин сирлу вакъиайрикай рахазвай ялавлу ихтилатар, дуьздал акъудунар ва виликамаз лугьунар гьатнава. Къадим Икьрарда поэзиядин ктабарни ава, месела, Забур – манийринни дуьайрин ктаб я. ГьакІни чпин чинри дегь заманрин арифдаррин мисалар чал агакьарнавай ктабарни (месела, Кьисаяр) ава.

ЦІийи Икьрар чи эрадин 1-лагьай асирдин кьвед лагьай паюна къадим грек чІалалди кхьенва. Ана Месигь Иса дидедиз хьуникай, ада къуллугъ авуникай, адан кьиникьикай ва адал чан хтуникай, гьакІни ада бине кутунвай инанмишбурун кІватІалдикай сифтегьан камарикай ихтилат физва. Исадикай ганвай хабар грек чІалалди вичиз «Евангелие» (араб чІалалди «Инжил») лугьузвай Шад Хабар тир. ЦІийи Икьрардин сад лагьай кьуд ктабдиз гьа ихьтин тІвар ганва. Абуру Исади чилел кьиле тухвай уьмуьрдикай ва Адан чирвилерикай ихтилатзава. Абур инжилчияр тир Маттая, Марка, Лукади ва Ягьяди кхьена. ГьакІни гуьгъуьнин ктабни – «Илчийрин Крарни» – Лукади кхьенвайди я. Ана Исадин сад лагьай терефдаррикай, Адал чан хтайдалай кьулухъ абуру кьилиз акъудай крарикай ихтилатзава. ЦІийи Икьрарда гьакІни Павелан ва маса илчийрин (Месигь Исади Шад Хабардикай чирвилер гун патал ракъурнавай тилмизрин) эвелимжи христианриз ракъурнавай чарар гьатнава. Ана диндин чІалахъ хьунухь галаз алакъалу ва христиан гьикІ яшамиш хьана кІанзаватІа къалурзавай насигьатар кхьенва. Исятдани, гьатта кьве агъзур йис алатайдалай кьулухъни и чарар куьгьне хьанвач ва абурухъ чи аямдин инсанриз гзаф шейэр чирдай гуж ава. ЦІийи Икьрардин эхиримжи ктаб – «Керемат» (грек чІалал «Апокалипсис») – манадал гьалтайла пайгъамбарвилин ктаб я. Ада дуьньядин ва тарихдин эхирдикай кхьенва: инсанар гьикьван бедбахтвилерал дуьшуьш хьайитІани, са юкъуз а бедбахтвилер куьтягь жеда. И дуьнья терг жеда, адан чкадал Библияда «цІийи цав ва цІийи чил» тІвар ганвай лап хъсан ва эбеди дуьнья къведа.

«Библиядин шикилар» тІвар ганвай чи ктабда ам туькІуьрайбуру чпин гафаралди ихтилат хъувунвай ва хкянавай Библиядин текстерай къачунвай чІукар гьатнава. «Библиядин шикилар» Аллагьдин Гафунихъ ялзавай рекье – уьмуьр тирвал физ жедай рекье – куь сад лагьай кам жедайдахъ чун инанмиш я. Библиядин таржумайрин институтдин къуллугъэгьлияр

## Къадим Икьрар Таврат

### Къадим Икьрар Таврат

Къадим Икьрар Таврат


Аллагьди дуьнья халкь авун

Аллагьди дуьнья халкь авун (эхир)

Аллагьди сифтегьан инсанар халкь авун

Адамни Гьава женнетдай чукурун

Къабилни Гьабил

Нуьгьан гими

Дуьньядал яд акьалтун

Яд ахцукьун

Яргъируш ва Аллагьдинни инсандин икьрар

Бабилдин къеле

Ибрагьим

Ибрагьимни Лут

Аллагьди Ибрагьимаз гайи гаф

Аллагьдин пуд чархачи Ибрагьиман патав

Садум ва Гамура барбатІ хьун

Ибрагьима Исакь къурбанд яз гун

Ребека

Исакьни Ребека

Якьуба бубадивай къачур хийир-дуьа

Якьубан ахвар

Якьубни Рахил сад садал гьалтун

Аллагьдихъ галаз кьуршахар

Якьубни Эсав туьхкІуьн

Якьубан рикІ алай хва Юсуф

Юсуфан ахварар

Стхайри Юсуф лукІвиле маса гун

Юсуф фиргъавандин везирдин кІвале

Юсуф дустагъда

Юсуфа фиргъавандин ахваррин мана ачухарун

Юсуфан дережа хкаж хьун

Ирид йисуз хьайи каш

Юсуф стхайри агатун

Юсуф вичин бубадихъ галаз гуьруьшмиш хьун

Исраилдин халкь Египетда лукІвиле

Зимбилда авай бицІек

Муса фиргъавандин рушан патав

Кузвай къукъвадин вал

Мусани Гьарун фиргъавандин вилик

Песахдин сувариз тукІвазвай кІелен иви

Аллагьди чувудар Египетдай акъудун

Чувудар Яру гьуьлелай элячІун

Египетдин кьушунар Яру гьуьле

Цаварай атай манна

Рагай яд акъудун

ЦІуд тІалаб

Къизилдин дана

Вири вичел кІватІдай алачух

Пак кІвал эцигун патал къурбандар авун

ЦІийи алачух Аллагьдин тІварцІиз ягъун

Жасусар Къенанда

Къарагьаз, Датаназ ва Абирамаз жаза

Цурун гъуьлягъ

Билам пайгъамбар ва малаик

Мусадин кар давамардайди

Аялриз насигьат: Аллагь рикІелай алудмир!

Къурбандар авун

Мусадин кьиникь

Рахаба чувудар чуьнуьхун

Ярдан вацІалай элячІун

Еригьун шегьер кьун

Амарийрихъ галаз дяве

Исраилдин гьакимар

Гидеон

Пагьливан Шимшон

Шимшонан кьиникь

Рут ва Наъми

Рут Баазан никІе

Гьаннадин дуьа

Самуил

Аллагьди Самуилаз эверун

Кешиш Элидин кьиникь

Исраилдин пачагь Шаул

Давудал эцигай лишан

Давуд ва Галият

Янатан

Давудни Шаул

Давудакай пачагь хьун

Аллагьдин тІалабунрин сандух Ярусалимда

Давудан манияр

Натан пайгъамбар

Абусаламан кьиникь

Камаллу пачагь Сулейман

Аллагьдин кІвал

Сулейман Аллагьдин кІвале

Сулейман ва Сабадин дишегьли-пачагь

Сулейман Аллагьдивай къерех хьун

Пачагьлугъ пайи-паяр авун

Ягьудия – Кьиблепатан пачагьлугъ

Исраил – Кеферпатан пачагьлугъ

Ильяс пайгъамбар

Хендедадин хцел чан хтун

Баалаз къуллугъзавай пайгъамбарар ва Ильяс

Елиси пайгъамбардин аламатар

Сириядин кьушундин кьилевай Наъман

Наъман сагъ хъхьун

Буьркьуь авур чапхунчияр

Ягьашакай пачагь хьун

Узи пачагьдиз гайи жаза

Исраил Аллагьдивай къакъатун

Исраил чапхунун

Самариявияр

Гьизкьи пачагьдин дуьа

Яшия пачагьди гайи гаф

Ерем пайгъамбар

Баруха Ерем пайгъамбардин гафар кхьизва

Ягьягьаким пачагьди дафтар кун

Бабилди Ягьудия кьун

Ярусалим ва Аллагьдин кІвал терг авун

Даниял ва адан пуд дуст

Къизилдин бут ва пуд викІегь итим

Данияла четин гафарин мана ачухарун

Даниялан дуьа

Даниял асланар авай фура

Чувудар есирвиляй хтун

Дишегьли-пачагь Эстер

Дишегьли-пачагь Эстер (эхир)

Негьема Ярусалимдин цлар эцигун

Халкь Аллагьдихъ элкъуьн

Аюбан азабар

Аюб синагърилай гуьгъуьниз

Забур

Забурда авай манийрин аятар

Кьисайрин ктаб

Муаллимдин ктаб

Пайгъамбарар

Яшай пайгъамбар

Яшай Пайгьамбардин ктабдай

«Писвал ийидач»

Гьашия пайгъамбар

Яэл пайгъамбар

Юнус пайгъамбар

Микей пайгъамбар

Месигь сад лагьай гъилера атуникай


Къадим Икьрар Таврат

### Аллагьди дуьнья халкь авун


Аллагьди дуьнья халкь авун

Йифиз чирагъар туьхуьрайла, вири мичІивиле гьикІ гьатдатІа квез чида. Са мус ятІани и дуьньяни гьахьтин мичІивиле авай. А чІавуз я са векь-кьал, я са тар, я иер цуьквер, я къушар авачир. Гьатта я цавни, я чилни авачир. Вири алем кьиляй-кьилиз мичІи ва къайдасуз тир. Амма Аллагьдиз икІ амукьна кІан хьанач. Ада и иер дуьнья халкь авуна. Са затІни вич-вичелай тежедайди чаз чида. Чун элкъуьрна кьунвай и дуьнья дуьздаказ туькІуьр хьанва ва гуьзелвилив ацІанва. Гьа и дуьньяди чІехи ва камаллу Халикьдин зурба крарикай шагьидвалзава.

Библия лугьудай Пак Ктаб ава. Ана Аллагьдин Гафуни дуьнья халкь авурвиликай кхьенва:
«Эвелни-эвел Аллагьди цавни чил халкь авуна. Чил къайдасуз ва ичІи тир. Адан кьуд пад мичІивиле авай. Ятарин винелай Аллагьдин Руьгь элкъвезвай.
Аллагьди лагьана: Къуй экв хьурай. Экуь хьана. Аллагь килигайтІа, экв хъсан затІ я. Аллагьди экв мичІивиликай чара авуна.
Аллагьди экуьниз югъ лагьана, мичІивилизни – йиф. Няни хьана, ахпа пакама алукьна. Им сад лагьай югъ тир.
Аллагьди лагьана: Къуй цин юкьва чІехи са бушлух халкь хьурай. Гьа икІ Аллагьди бушлух яратмишна. Ада бушлухдин кІаник квай яд бушлухдин винел алай цикай чара авуна. ГьакІ хьунни авуна.
Аллагьди бушлухдиз цав лагьана. Няни хьана, ахпа пакама алукьна. Им кьвед лагьай югъ тир.
Аллагьди лагьана: Къуй цавун кІаник квай яд са чкадиз кІватІ хьурай ва къурамат пайда хьурай. ГьакІ хьунни авуна.
Аллагьди къураматдиз чил лагьана. Яд кІватІ хьайи чкайриз гьуьлер лагьана. Аллагь килигайтІа, им хъсан кар я.
Аллагьди лагьана: Къуй чили къацу векь гъурай, гьар са векьин къенени тум хьурай. Тарарини къене цил авай емишар гъурай. ГьакІ хьунни авуна.
Чили къацу векь гъана, векьин къенени тумунин тварар хьана. Тарарини къене цил авай бегьер гъана. Аллагь килигайтІа, им хъсан кар я.
Няни хьана, ахпа пакама алукьна. Им пуд лагьай югъ тир».


Муса пайгъамбардин 1-ктаб: Дуьнья халкь авун 1:1—13

### Аллагьди дуьнья халкь авун (эхир)


Аллагьди дуьнья халкь авун (эхир)

«Аллагьди лагьана: къуй цавун бушлухда чІехи чирагъар хьурай. Къуй абуру йиф йикъакай чара авурай. Къуй абурукай вахт къалурдай лишанар хьурай, къуй абуру йикъар, йисар галай-галайвал гьикІ физватІа хабар гурай. Къуй абурукай цавун бушлухдай чилиз экв гудай чирагъар хьурай. ГьакІ хьунни авуна.
Аллагьди зурба кьве чирагъ халкь авуна: сад йикъал чІехивал ийидай чирагъ, садни йифел чІехивал ийидайди. Аллагьди гьакІ гъетерни халкь авуна.
Аллагьди чирагъар цавун бушлухда эцигна. Абуру чилиз экв гана.
Аллагьди чирагърив югъни йиф идара ийиз ва экв мичІивиликай чара ийиз туна. Аллагь килигайтІа, им хъсан кар я.
Няни хьана, ахпа пакама алукьна. Им кьуд лагьай югъ тир.
Аллагьди лагьана: Къуй це чурчулар хьурай, цавун бушлухдани къушари лув гурай.
Аллагьди чІехи балугъар, цин чурчулар, къушар ва маса гьайванар гьар сад чпин жинсинив кьадайвал халкьна. Аллагь килигайта, им хъсан кар я.
Аллагьди лагьана: куьне куь тум ва кьадар артух ая. Ада балугъриз гьуьлер, къушаризни чилер чпелди ацІур ая лагьана. Гьа икІ Аллагьди абуруз виридаз нуьсрет гана.
Няни хьана, ахпа пакама алукьна. Им вад лагьай югъ тир.
Аллагьди лагьана: Къуй чилел гьар сад чпин жинсинив кьадайвал гьайванар, ничхирар ва гъуьлягъар арадал атурай. ГьакІ хьунни авуна.
Аллагьди чилел гьар сад чпин жинсинив кьадайвал гьайванар, ничхирар ва гъуьлягъар халкьна. Аллагь килигайтІа, им хъсан кар я».

Гьар са кар алакьдай чІехи Халикьдин Гафуни халкь авур чил тавази ракъинин нурара гьатна. Умундиз нефес къачузвай чилел алайди секинвални аламатдин гуьзелвал тир. Им дуьнья халкь хьунин гьеле эхир тушир. Аллагьди и гуьзел дуьньяда яшамиш хьун патал инсанар халкь авун кьетІнавай. Адаз абур Вичихъ галаз хуш рафтарвиле хьана кІанзавай.


Дуьнья халкь авун 1:14—25

### Аллагьди сифтегьан инсанар халкь авун


Аллагьди сифтегьан инсанар халкь авун

«Аллагьди лагьана: чна[1] чи шикилда аваз, чаз ухшар яз инсан халкь ийида. Къуй ада гьуьле авай балугърал, цава авай къушарал, чилел алай гьайванрални ничхиррал ва вири чилел, гьакІни вири чурчулрални гъуьлягърал агъавал авурай.
Аллагьди Вичин шикилда, Вичин кІалубда аваз инсан яратмишна. Ада итимни дишегьли халкь авуна.
Аллагьди итимдизни дишегьлидиз лагьана: Куьне куь тум ва куь кьадар мадни артухара. Куьне квелди чил ацІура. Чил куь гъиле яхъ. Гьуьле авай балугърални цава авай къушарал, гьар жуьредин гьайванрални ничхиррал, чурчулрални гъуьлягърал агъавал ая. Гьа икІ Аллагьди абуруз нуьсрет гана. Ада лагьана: Ингье за квез вири чилел гьар садахъ вичин тум авай векьер-кьалар, гьар садахъ вичин емиш ва емишдани вичин цил авай тарар ганва. Абур квез ризкьи яз хьурай. Чилин вири гьайванриз, цавун вири къушариз ва чиляй фидай гьар са чан алай гьашаратдиз, гьар са чурчулдиз За ем яз къацу векь ганва. ГьакІ хьунни авуна.
Аллагьдиз Вичи халкь авур вири затІар акуна. Вири лап хъсан хьанвай. Няни хьана, ахпа пакама алукьна. Им ругуд лагьай югъ тир.
Гьа икІ цавни чил ва анра авай кьван затІар халкь авуна. Ирид лагьай югъ алукьдалди Аллагьди Вичин вири крар авуна куьтягьна. Ада ирид лагьай юкъуз ял яна».

Итимдин тІвар Адам, дишегьлидин тІварни Гьава тир. Абуруз чпин Халикь гзаф кІандай. Аллагьдизни абур кІандай.

«Аллагьди рагъэкъечІдай пата – Эдемда Женнетдин багъ кутуна. Аниз Ада Вичи халкь авур инсан ахъайна». Аллагьди Адамазни Гьавадиз и багъдин аявал ая лагьана тапшурмишна.


Дуьнья халкь авун 1:26—31; 2:1, 2, 7—22

### Адамни Гьава женнетдай чукурун


Адамни Гьава женнетдай чукурун

Садрахъ Адамни Гьава Аллагьдин чІалалай алатна. Аллагьди абур женнетдай чукурна. Ам икІ хьайи кар я.

Аллагьди абуруз акатай гьи тарцелай хьайитІани емишар атІана недай ихтияр ганвай. Анжах са тарцелай – ваъ. А тарцин тІвар хъсанвални писвал чирдай тар тир. Аллагьди абуруз, и къайда чІурайтІа, чеб рекьидай чІал лагьанвай.

Амма Аллагьдинни инсанрин душман Иблисди Адамни Гьава терг авун кьетІнавай. Садра Иблис гъуьлягъдин шикилда аваз Гьавадин патав атана ва ада дишегьлидиз лагьана: «Аллагьди квез „Женнетда авай са тарцелайни емиш немир“ гьакъикъатдани лагьай гафар яни?» Гьавади жаваб гана: «Чавай вири тарарилай емишар нез жеда, анжах са тарцелай ваъ. А тар Женнетдин юкьвал ала. Аллагьди чаз гьа тарцин емишар немир, тІуьртІа чун рекьида лагьанва». Гьа чІавуз гъуьлягъ Гьава алцуриз эгечІна. Гъуьлягъди лугьуз хьана: «Ваъ, куьн рекьидач. Амма Аллагьдиз чизва хьи, эгер куьне а тарцелай емишар тІуьртІа, куь вилер ачух жеда, квез Аллагьдиз хьиз хъсанвални писвал вуч ятІа чир жеда».

Гъуьлягъдин гафарилай гуьгъуьниз Гьава тарциз килигна. Тарцин емишар адаз хъсанбур яз акуна. Тарци адан вилер шадарзавай, адан темягь тухузвай. Тарци гудай чирвилер къачун патал Гьавадиз емиш нез кІан хьана. Ада тарцелай емиш атІана тІуьна. Ада вичин гъуьл Адамавни нез туна. Аллагьди Адамаз лагьана: «Папан гафариз яб гана и тарцелай емиш тІуьрвиляй вири чил Зи лянетдик акатзава. Гила ви уьмуьрдин вири йикъара вуна ви ризкьи и чилелай хажалатдик кваз неда. Вуна вун чилик какахьдай йикъалди жуван гьекьедалди къазанмишнавай фу неда. Вун гьа чиликай халкь авунвайди тир. Вун руг я, вун гьа руквадални элкъведа». Аллагьди Адамни Гьава Женнетдин гуьзел багъдай чукурна. Абурувай мад иниз хквез хьанач. Гьавиляй и шикилдани абур икьван сефил я.


Дуьнья халкь авун 3:1—23

### Къабилни Гьабил


Къабилни Гьабил

И кьве гада Адаманни Гьавадин аялар я. Абурукай сада, Гьабила, хипер хуьзвай. Адан стха Къабил лежбер тир. Садра Къабила чилин емишрикай Аллагьдиз савкьват яз тухвана. Гьабилани Аллагьдиз савкьват яз вичин хъсан кІелерикай тухвана. Аллагьди Гьабилни адан къурбанд кьабулна, амма Къабилни адан къурбанд кьабулнач. Къабилаз дерт хьана. Адан чин чІур хьана. Гьа чІавуз Аллагьди Къабилаз лагьана: «Вучиз вун дертлу хьанва? Куьз ви чин чІуру я? Эгер вуна хъсанвал ийизватІа, ви кьилни вине жеда! Эгер вуна хъсанвал ийизвачтІа, гунагь ви ракІарив гва, ада вун вичихъ чІугвазва. Амма вуна гунагьдал агъавал ая».

Къабилавай гунагьдилай элячІиз хьанач. Ам вичин стхадал пехил яз амай. Садра кьве стхани чуьлда авай. Къабила Гьабилал вегьена ва ам яна кьена. Дуьньядал сифте яз кьейи касдин ивиди чил яру авуна.

Худади Къабил, адан гунагьдиз килигна, хайи чкайрай чукурна ва дуьнья тирвал къекъверагвиле туна.


Дуьнья халкь авун 4:2—12

### Нуьгьан гими


Нуьгьан гими

Гзаф вахтар алатна. Дуьньядал Адаманни Гьавадин веледар тир гзаф инсанар пайда хьана. Эвелдай инсанриз Аллагьдихъай кичІедай ва абуру Адаз къуллугъ ийидай. Къвердавай инсанар Аллагьдин къастуниз акси жез хьана. Анжах тек са кас Халикьдиз вафалу яз амукьна. Адан тІвар Нуьгь тир. Нуьгьан рикІе Аллагьдин руьгь авай. Адаз Аллагь гзаф кІандай.

Аллагьдиз чилеллай инсанар рекьяй акъатзавайди акуна. Гьар са касди уьмуьр чІуру геле тунвай. Гьа чІавуз Аллагьди лагьана: «За Жува халкь авур инсанар чилин винелай терг ийида. За абур халкь авуначиртІа хъсан тир».

Нуьгь, лагьайтІа, Аллагьдин вилик михьи тир. Аллагьди адаз лагьана: «За инсанар терг авун кьетІнава, вучиз лагьайтІа чил абуру авур кьван чІуру крарив ацІанва. Ингье, За абур чилелай терг ийида. Вуна жуваз гофер тарцин кІарасдикай гими раса. Адан къене кьилдин кІвалер хьтин чкаяр туькІуьра. Гимидиз къеняйни, винелайни къир ягъ. Ингье, За дуьньядал яд акьалдарда. Цавун кІаник квай кьван чан алай вири шейэр терг ийида. Чилел алай кьван вири затІар уьмуьрдикай магьрум жеда. Анжах за вахъ галаз икьрар кутІунда. Вун гимида акьахда. Вахъ галаз аниз ви рухваяр, ви паб, ви рухвайрин сусарни гьахьда».

Аллагьдин и буйругъ ван хьайи Нуьгь гими туькІуьриз эгечІна. Ада инсанриз и мукьвара яд акьалтдайдакай ва ци вири дуьнья тергдайдакай хабар гузвай. Нуьгьа инсанриз чІуру краривай къерех хьухь ва Аллагьдиз килиг лугьузвай. Амма са касдини Нуьгьаз яб гузвачир.


Дуьнья халкь авун 6:5—18

### Дуьньядал яд акьалтун


Дуьньядал яд акьалтун

Гими яргъалди арадиз атанай. Нуьгьа вичиз Аллагьди лагьай вири крар авунай. Гими гьазур хьайила, Аллагьди Нуьгьаз лагьана: «Вун Заз муъмин кас тирди акуна. Вунни ви хизан гимидиз гьахь. Гьар жуьредин михьи гьайванрикай ирид жуьт гьайван гимидиз къачу. Абур эркекбурни дишибур хьурай. Мурдар гьайванрикай кьве жуьт къачу. Абурни эркекбурни дишибур хьурай. Цавун къушарикайни ирид жуьт къуш гимидиз къачу. Абурни эркекбурни дишибур хьурай. Дуьнья патал абурун виридан тум хвена кІанда. Ирид йикъалай За чилел яхцІур юкъузни яхцІур йифиз марф къурда ва Жува халкь авур кьван вири затІар чилелай терг ийида».

Нуьгьа вичиз Аллагьди лагьайвал авуна. Гимидиз Нуьгь, адан паб, рухваяр Шам, Хам, Яфет ва абурун сусар акьахна. Нуьгьа вичихъ галаз гимидиз ирид жуьт михьи ва кьве жуьтни мурдар гьайванар къачуна. Вири гимидиз гьахьайла, Худади гимидин рак агална.

Ирид йикъалай юргъ къвана. Ам яхцІур юкъузни яхцІур йифиз давам хьана. Чилел гзаф хьайи ци гими хкажна ва ам целай физ эгечІна. Кьакьан дагъларни цик акатна, чилел алай кьван чан алай затІар терг хьана. «Чилин винел алай гьар са затІ терг хьана. Инсанрилай эгечІна гьайванрилай, чурчулрилай, цавун къушарилай хкечІна чилел алай кьван вири терг хьана. Анжах Нуьгьни адан хизан гимида саламатдиз амукьна».


Дуьнья халкь авун 7:1—23

### Яд ахцукьун


Яд ахцукьун

Вишни яхцІурни цІуд йикъалай яд ахцукьиз эгечІна. Ам къвез-къвез тІимил жезвай. Нуьгьан гими Арарат дагъдал акъваз хьана. ЯхцІур йикъалай Нуьгьа гимидин дакІар ачухна. Яд ацукьнаватІа чир авун патал ада пехъ ахъайна. Пехъ лув гана элкъвена хтана. Чил гьеле цикай хкатнавачир.

Ахпа Нуьгьа лиф ахъайна. Лифрезни вичин кІвач хкІадай чка жагъанач. Амни элкъвена гимидиз хтана. Гьеле ци чил кьунмай. Ирид йикъалай Нуьгьа мад гимидай лиф ахъайна. Нянихъ лиф хтана. Адан кІуфа зейтундин тарцин пеш авай. Гьа икІ Нуьгьаз яд ахцукьзавай чІал чир хьана.

Ирид йикъалай Нуьгьа мадни лиф ахъайна. Лиф элкъвена адан патав хтанач. А чІавуз Нуьгьа гимидин къав ахъайна. Адаз чилин винел пад кьуру хьанвайди акуна. Аллагьди Нуьгьаз лагьана: «Вунни, ви пабни, ви рухваярни, абурун сусарни гимидай экъечІ. Вахъ галаз гимида авай гьайванарни гимидай акъуд. Къуй абур дуьнья тирвал чукІурай. Къуй абуру чпин тум артухаррай ва чпин кьадар гзаф авурай».


Дуьнья халкь авун 8

### Яргъируш ва Аллагьдинни инсандин икьрар


Яргъируш ва Аллагьдинни инсандин икьрар

Нуьгь вичин хизанни галаз гимидай экъечІна. Адахъ галаз гимида хьайи гьайванарни чил тирвал чкІана. Къушари чпиз тарара мукар авуна.

Нуьгьа къванерикай къурбанд гудай чка эцигна. Ахпа ада са шумуд михьи гьайванни са шумуд михьи къуш кьуна, абур Аллагьдиз къурбанд авуна. И къурбанд Аллагьдиз хуш хьана ва Ада лагьана: «Инсандин рикІ лап гьа аял чІавалай эгечІна писди ятІани, За мад чилиз лянет хъийидач. И сеферда авурвал, За чан алай затІариз мад инад хъийидач. Инлай кьулухъ гьамиша чили бегьер гуда, За чилел къайни зегьем, гадни кьуьд, югъни йиф гъиз жеда».

Аллагьди Нуьгьазни адан рухвайриз лагьана: «Ингье, За квехъ ва квелай гуьгъуьниз къведай куь веледрихъ галаз икьрар кутІунзава: чан алай са затІни мад чилел яд ахкьалтна терг хъжедач. За лацу цифедал Зи яргъируш эцигзава. Адакай Зини чилин арада кутІуннавай икьрардин лишан жеда. За лацу циф чилин винел гъайила, адакай яргъируш хкечІда. За Зи ва чан алай гьар са затІунин арада гьамишалугъ яз кутІуннавай икьрар рикІел хкида. Ингье а лишан. Зини чилел алай гьар са инсандин арада хьанвай икьрардин лишан яргъируш я». ИкІ лагьана, Аллагьди Нуьгьазни адан рухвайриз нуьсрет гана.


Дуьнья халкь авун 8:18—22; 9:1—17

### Бабилдин къеле


Бабилдин къеле

Нуьгьан рухвайрихъ гзаф аялар авай. Гьабурулайни чилел мад гзаф инсанар хьана. Дуьньядал яд акьалтна алатайдалай гуьгъуьниз хьайи инсанар виликанбурулай хъсанбур тушир. А чІавуз вири чилел алайди са чІал, рахунрин са жуьре тир.

Садра инсанар санал кІватІ хьана ва абуру чпи чпиз лагьана: «Ша чна, са шегьер эцигна, чун вири чил тирвал чкІун тийидайвал ийин. Шегьерда цаварив агакьдай къеле хкажна, чна чал тІвар эцигин». Инсанрик дамах акатна. Абур чеб машгьур авун патал эцигунар ийиз эгечІна. Амма Аллагьдиз и кар хуш хьанач. Инсанри эцигзавай шегьердизни къеледиз килигна Ада лагьана: «Ингье, им са халкь я, виридан чІални сад я. Абур чпин рикІе авай кар тавунмаз алатдайбур туш. Агъуз эвичІна абурун чІал какадарна, сад муькуьдан гъавурда такьадайвал ийин кван».

Худади инсанрин чІал какадарна. Абур сад садан гъавурда акьазмачир. Абурувай къелени эцигиз хъжезмачир. Гьавиляй а чкадиз Бабил, яни «какахьнавай» лугьуз хьана. Ахпа Аллагьди инсанар анай вири чил тирвал чукІурна.


Дуьнья халкь авун 11:1—9

### Ибрагьим


Ибрагьим

И шикилдай квез аквазвайди зурба кас Ибрам я. Гуьгъуьнлай Аллагьди адаз Ибрагьим лагьана тІвар гана. Ибрагьим «гзаф халкьарин буба» лагьай чІал я. Ибрагьимаз Аллагь гзаф кІандай. Ам Аллагьдиз вафалу тир ва гьамиша Адан гафуниз яб гудай. Аллагьди Вичи Ибрагьимаз дуст лагьана. Пак Каламда Аллагьдин ихьтин гафар ава: «За лугьузвай гафар куьне кьилиз акъудзаватІа, куьн Зи дустар я» (Ягья 15:14 ).

Садра Аллагьди Ибрагьимаз лагьана: «Вун жуван ватандай, жуван тухумдай, жуван бубадин кІваляй экъечІна За лугьудай чилерал алад. За вакай чІехи са халкь ийида. За ваз нуьсрет гуда, За ви тІвар чІехи ийида. Вун инсанрин алхишдик жеда. За ваз алхишдайбуруз нуьсрет гуда. Вакай пис рахадайбуруз За лянет ийида. Ваз нуьсрет гуналди За чилин вири халкьариз нуьсрет гуда».

Ибрагьима Аллагьди лагьайвал авуна. Ам вичин паб Сарай, стхадин хва Лут, чпин ватан тир Харанда авай мукьва-кьилиярни галаз чпи кІватІай мал-девлетни къачуна, Аллагьди къалурай Къенандин чилерал фин патал рекье гьатна. Абур «Маредин мегъуьн тар» лугьудай чкадив агакьна. Ана Ибрагьимаз Аллагь акуна. Аллагьди адаз лагьана: «За и чил ви веледриз гуда».


Дуьнья халкь авун 12:1—7

### Ибрагьимни Лут


Ибрагьимни Лут

Ибрагьимни адахъ галайбур Къенандин чилелай тІуз Аллагьди чпиз къалурнавай чилерал физвай. Бейтилдин патав агакьайла, абур ана акъвазна.

Ибрагьим гзаф девлетлу кас тир. Адахъ къизилни гимиш, гзаф мал-къара авай. Адан хтул Лутахъни гзаф алачухар, мал-къарани лапагар авай. Кьведахъни чІехи девлет авайвиляй са кьадар вахтунилай абуруз санал яшамиш хьун четин ва дар хьана. Абурун чубанрин арада гьуьжетар гьатна. И чІавуз Ибрагьима Лутаз лагьана: «Зини ви арада, зи чубанринни ви чубанрин арада къал жедайвал тахьурай. Чун мукьва-кьилияр я. Вири чил ви вилик квачни кьван? Закай чара хьухь. Вун чапла патахъ фейитІа, зун эрчІи патахъ фида. Вун эрчІи патахъ фейитІа, зун чапла патахъ фида».

Лута чилин кьуд патаз вил вегьена. Адаз Ярдан вацІ авай пад кІубан чил яз акуна, ана ник-сал дигидай ядни авай. Ада и чка вичиз хкягъна. Ам Ибрагьимакай чара хьана ва та Садум шегьердив кьван вичин алачухар яна. И шегьервияр Аллагьдин вилик гзаф гунагьар авай пис инсанар тир. Хъсан никІерни яйлахар акур Лутан темягь фена. Адаз и чкаяр вичин мал-къара хуьн патал хуш хьана. Гьаниз килигна, ам рекьяй акъатнавай инсанрин юкьва яшамиш жез амукьна. Гьавиляй адан кьилел гзаф заваларни атана.


Дуьнья халкь авун 13:1—18

### Аллагьди Ибрагьимаз гайи гаф


Аллагьди Ибрагьимаз гайи гаф

Лут чара хьайидалай кьулухъ Аллагьди Ибрагьимаз лагьана: «Кефердихъни Кьибледихъ, рагъэкъечІдай патахъни рагъакІидай патахъ килиг. Ваз аквазвай кьван вири чил гьамишалугъ яз За ви веледриз гузва. Ви веледрин кьадар За чилеллай къум кьван ийида. Эгер нивай къум гьисабиз хьайитІа, ви веледрин кьадарни гьисабиз жеда».

Ибрагьима Мамредин тамун патав кІвал-югъ кутуна. Ада Аллагьдиз къурбанд гудай чка эцигна.

Са кьадар вахтунилай Ибрагьимаз мадни Аллагьдин ван атана. Ада лугьузвай: «Зун ви къалхан я. Ваз За гудай савкьват гзаф чІехиди я». Ибрагьим кьуьзуь тиртІани, адаз гьеле аялар авачир. Гьавиляй дертлу тир ада Худадиз лагьана: «Эй чІехи Аллагь! Вуна заз вуч гуда? Зун аялар авачиз ама. Вуна заз веледар ганач. Ингье, зи кІвалихъ гелкъвезвайбурун кьилевайди зи варис жеда». Аллагьди адаз лагьана: «Адакай ви варис жедач. Ви варис валай хьайи веледдикай жеда». Ахпа Аллагьди Ибрагьим кІваляй акъудна, адаз лагьана: «Цавуз килиг ва гъетер гьисаба. Вавай гьисабиз хьайитІа, вахъ гьакьван веледар жеда».

Аллагьди Ибрагьимаз мадни икІ лагьана: «Жуван паб Сарайдиз Сарай лугьумир. Къуй адан тІвар Сара хьурай. За адаз нуьсрет гузва. За ваз адалай хва гуда».

Ибрагьим Аллагьдин чІалахъ хьана. Аллагьди и кар Ибрагьиман муъминвал яз гьисабна.


Дуьнья халкь авун 13:14—18; 15:1—6; 17:15, 16

### Аллагьдин пуд чархачи Ибрагьиман патав


Аллагьдин пуд чархачи Ибрагьиман патав

Садра, йикъан лап чими береда, Ибрагьим вичин алачухдин ракІарив ацукьнавай. Садлагьана адаз вичин вилик акъвазнавай пуд кас акуна. Ибрагьимаз абур Аллагьди ракъурнавайбур тирди чир хьана. Ада абур илифарна. Фу тІуьна куьтягьайла, абурукай сада Ибрагьимаз лагьана: «Зун ви патав са йисалай гьа и юкъуз хкведа. Ви паб Сарадиз хва жеда».

И гафар Сарадиз ван хьана. Ам рикІяй хъуьрена ва вичи-вичик лагьана: «Кьуьзуь кьиляй заз гьахьтин бахт аквадани?»

Амма Аллагьди Ибрагьимаз лагьана: «Сара вучиз хъуьрена? Аллагьдилай алакь тийидай кар авани? Са йисалай гьа и юкъуз зун ви патав хтайла, Сарадиз хва жеда».

Лагьай вахтунда Аллагьди Вичи хиве кьур кар кьилиз акъудна. Адалай алакь тийидай кар авач.


Дуьнья халкь авун 18:1—19; 21:1—3

### Садум ва Гамура барбатІ хьун


Садум ва Гамура барбатІ хьун

Цавай атай цІу кьуд шегьер: Садум, Гамура, Адма ва Севайим чилин винелай тергна. И шегьеррин агьалияр рекьяй акъатнавай. Абуру чпин ягьсузвилелди ва алчах гунагьралди Аллагьдиз хъел гъанай. Аллагьди Ибрагьимаз Садум шегьер терг жедайдакай лагьанай. И шегьер чукІун тавун патал Ибрагьима дуьаяр авунай. Эгер и шегьерда са цІуд кьван муъмин ксар хьайитІа, Аллагьди Ибрагьимаз и шегьер барбатІдач лагьана хиве кьунай. Амма и цІуд кас жагъаначир. Гуьгъуьнлай вуч хьанатІа килиг. Садум шегьерда Лут лугьудай са муъмин кас яшамиш жезвай. Адаз паб ва кьве руш авай. Аллагьди и шегьердиз инсандин шикилда аваз кьве малаик ракъурна. Им няниз хьайи кар я. Мугьманрал рикІ алай Лута абур вичин кІвализ илифна. Адаз абур малаикар тирди чизвачир.

«Абур гьеле ксанвачир. Садум шегьердин агьалийри, жегьилрилай эгечІна, кьуьзуьбуралди, вирида атана, Лутан кІвал элкъуьрна кьуна. Абуру Лутаз эверна, лагьана: „Ви кІвале йиф ийиз атанвай инсанар гьинава? Абур къецел акъуд“. КІвалин ракІар агална, Лут жемятдин вилик экъечІна. Ада лагьана: „Стхаяр, писвал ийимир. И ксариз са затІни ийимир. Абур зи кІвализ атанвайбур я“. Амма халкьди лагьана: „Ида вич къураба яз, чаз писни хъсан чирзава. Ви мугьманриз ийидайдалай гзаф писвал чна ваз ийида“». Шегьервияр Лутав агатна. Абуруз адан кІвалин ракІар кукІвариз кІанзавай. «И чІавуз мугьманри (яни малаикри) Лут чеб авай кІвализ хкана, ракІариз дапІар яна. КІвалин варцел алай кьван инсанар гъвечІидалай чІехидалди вири буьркьуь авуна. Малаикри Лутаз лагьана: „Чна и чка барбатІ ийида, вучиз лагьайтІа и чкадин агьалийри Худадиз пара пис хъел гъанва“. Малаикри Лутан, адан папанни рушарин гъилерикай кьуна, абур шегьердивай къерехдиз акъудна. Малаикрикай сада Лутаз лагьана: „Кьулухъ килиг хъийимир, дагъдиз ката, тахьайтІа вун телеф жеда“».

«Чилин винел рагъ хкаж хьайила, Лут Сагардиз атана. Аллагьди цаварилай Садум ва Гамура шегьердал гугуртдинни цІун марф кьурна. И шегьерар, абурун патав гвай чкаярни, анра авай инсанарни, чиляй экъечІзавай там-тарни, векь-кьални вири терг хьана. Лутан паб кьулухъ элкъвена килигна. Адакай кьелен къаяб хьана».


Дуьнья халкь авун 19; Кьвед лагьай къанун 29:23

### Ибрагьима Исакь къурбанд яз гун


Ибрагьима Исакь къурбанд яз гун

Ибрагьиман патав пуд чархачи атайдалай инихъ са йис алатна. Сарадиз хва хьана. Ибрагьима адаз Исакь лагьана тІвар гана.

Исакь са кьадар чІехи хьайила, Аллагьди Вич Ибрагьимаз гьикьван кІанзаватІа чир авун кьетІна. Аллагьди Ибрагьимаз лагьана: «Ви рикІ алай ва авай авачир хва Исакьни къачуна Мурия лугьудай чилел алад. Ана авай са дагъдал ам къурбанд ая, цІай яна куг. А дагъни За ваз къалурда».

Ибрагьимаз и кар ийиз четин тир. Анжах адаз вичин вири рикІелди Аллагь кІандай ва гьавиляй Аллагьди тІалабнавай кар адаз кьилиз акъудиз кІанзавай. Ада кІарасар хана, ламрал эцигна. Ибрагьим кьве лукІни Исакь галаз Аллагьди къалурай чкадиз фена.

Ибрагьима вуж къурбанд ийидатІа течизвай Исакьа бубадивай хабар кьуна: «Чан буба! Ингье, цІайни кІарасар инал ала. Бес цІал кудай кІел гьинава?» Ибрагьима жаваб гана: «Кудай кІел Аллагьди Вичи жагъурда, чан хва».

Мурия дагъдив агакьайла, Ибрагьима лукІар агъада туна, вич дагъдиз хкаж хьана, къурбанд гудай чка туькІуьрна. Анал кІарасар эцигна, Исакь кутІунна, ам къурбанд гудай чкадал хкажна ва чукІул акъудна. Садлагьана цаварилай Аллагьди адаз лагьана: «Ибрагьим! Ибрагьим! Гададал гъил хкажмир, адаз са затІни ийимир. Зун патал ваз ви авай-авачир са хва гьайиф татайди заз аквазва. Ваз Захъай кичІе тирди Заз чир хьана. За ваз нуьсрет гуда».

Вилер хкажайла Ибрагьимаз крчар тамун тарарик галкІанвай са хеб акуна ва ам вичин хцин эвездай къурбанд гана.


Дуьнья халкь авун 22:1—18

### Ребека


Ребека

Вахтар алатна. Ибрагьим гзаф кьуьзуь тир. Адан хва Исакьакай итим хьанвай. Садра Ибрагьима вичин вафалу лукІраз эверна, ам вичин ватан тир Месопотамиядиз ракъурна. ЛукІра анай Исакьаз паб гъана кІанзавай. ЛукІ къарагъна Месопотамияда авай Ибрагьиман стха Нахар яшамиш жезвай шегьердиз фена.

Аниз агакьайла, лукІра вичел Исакьан кьисметда авай руш дуьшуьшра лугьуз Аллагьдиз дуьаяр авуна. Ада лагьана: «Я Аллагь! Зи агъа Ибрагьиман Аллагь! Къе а руш зал дуьшуьшра, зи агъа Ибрагьимаз регьим ая. Ингье, зун булахдин патав акъвазнава. Шегьердин агьалийрин рушар инал яд тухуз къведа. Са рушаз за „жуван квар агъуза, за яд хъван“ лугьуда. Эгер ада заз „хъухъ, за ви девейризни яд гуда“ лагьайтІа, гьа руш Вуна Ви лукІ Исакьаз кьисметнавай руш я. Гьа и кардай заз Вуна зи агъадиз регьим ийизвайди чир жеда».

ЛукІра и гафар лагьана куьтягь тавунмаз, булахдал Ребека тІвар алай иер са руш атана. Ада вичин квар цив ацІурна ва элкъвена хъфена. Ибрагьиман лукІра адан гуьгъуьна зверна ва рушаз лагьана: «Къала, за ви кварцяй яд хъван». Руша жаваб гана: «Хъухъ, зи агъа». Яд гайидалай кьулухъ руша лагьана: «За ви девейриз тух жедай кьван яд гуда». Руша адан вири девейриз яд гудайла, лукІ мягьтел хьана килигзавай. Ахпа ада рушавай хабар кьуна: «Вун нин руш я? Ви бубадин кІвале чаз йиф ийидай чка жедани?» Ребекади вич Бетуэлан руш я лагьана. Бетуэл, лагьайтІа, Ибрагьиман стха Нахаран хва тир.

Ибрагьиман лукІ Бетуэлан кІвализ атана. Ада вич Ибрагьима ракъурнавайди я лагьана. Ибрагьиман ватандиз, адан мукьва-кьилийрин патав атунин себебни Ибрагьиман хциз свас къачуз кІанзавайди тирди чирна. Диде-бубади чпин рушаз эверна, адавай хабар кьуна: «Вун Исакьаз фидани? Вун и касдихъ галаз хъфинал рази яни?» Ребека рази хьана. Адан диде-бубани рази хьана. Абуру и кар Аллагьдин мурад я лугьузвай. Абуру чпин рушаз хийир-дуьа гана ва ам Ибрагьиман лукІрахъ галаз Исакьан патав рекье туна.


Дуьнья халкь авун 24:1—60

### Исакьни Ребека


Исакьни Ребека

Ребекани Ибрагьиман лукІ девейрал алаз яргъалди рекье хьана. Эхирни абур чеб Исакьа вилив хуьзвай уьлкведиз агакьна.

Няниз Исакь фикирар авун патал чуьлдиз экъечІна. Садлагьана адаз вичин свас галаз хквезвай карван акуна. Икьван гагьда адаз Ребека, Ребекадизни Исакь садрани акурди тушир. Амма абур са-садал ашукь хьана. Абур бахтавар тир, вучиз лагьайтІа абур Аллагьди са-садаз кьисмет авунвай.

Аллагьди абуруз кьве хва гана. Садан тІвар Эсав, муькуьданди Якьуб тир. Абур кьветхверар тир, амма дидеди Эсав Якьубалай вилик ханай, гьавиляй Эсав сад лагьай аял тир.

Аялар чІехи хьана. Эсавакай «алакьунар авай гъуьрчехъан, чуьлдин инсан хьана, Якьубакай кІвалин-йикъан инсан, умун кас хкатна. Исакьаз Эсав кІандай, вучиз лагьайтІа хци гъидай гъуьрч адан тІямди кьадай. Ребекадиз Эсавалай гзаф Якьуб кІандай».


Дуьнья халкь авун 24:63—67; 25:24—28

### Якьуба бубадивай къачур хийир-дуьа


Якьуба бубадивай къачур хийир-дуьа

Кьуьзуь кьиляй Исакьан вилериз писдаказ аквазвай. Рекьидалди вилик адаз вичин чІехи хва Эсаваз хийир-дуьа ийиз кІан хьана. Исакьа адаз вичин патав эверна, гъуьрчен якІукай хуьрек гьазур ая лагьана. Исакьаз вичин рикІ алай хуьрек авай. Хуьрек тІуьрдалай гуьгъуьниз Исакьа вичи Эсаваз хийир-дуьа ийида лагьанай.

И гафар ван хьайи Ребекади Якьубаз эверна и ихтилат вири адаз ахъайна. Ребекадиз Исакьа Якьубаз хийир-дуьа авуна кІанзавай. Гьавиляй ада вичин мураддив агакьун патал Исакь алцурарун кьетІна. Эсав гъуьрчез фейи чІавуз Ребекади Якьуб суьруьдай кьве бацІи гъиз ракъурна. Ребекади бацІийрикай Исакьаз адан рикІ алай хуьрек гьазурна. Ахпа ада Якьубал Эсаван багьа пекер алукІна. Анжах Эсаван беден чІар алайди тир лугьуз Ребекади Якьубан гъилерални гардандал бацІийрин хам алчудна. Адаз вилер зайиф Исакьа вичин патав атанвайди вуж ятІа гъилерин куьмекдалди чириз кичІезвай. Якьуб гьазур хуьрекни гваз бубадин патав фена. Ада Исакьаз тІуьн-хъун теклифна. Бубади хциз лагьана: «Инихъ ша кван, чан хва, вун зи хва Эсав яни-тушни килигин».

Якьуб адан патав фена. Исакьа Якьубаз гъил кяна ва лагьана: «Ви ван Якьубанди, амма ви гъилер Эсаванбур я». Бубадиз ам чир хьанач, вучиз лагьайтІа бацІийрин хамар алчуднавай Якьубан гъилер адан стхадин гъилериз ухшар тир. Ахпа бубади вичиз хуьрек це лагьана. Фу тІуьна куьтягьайла, бубади хциз хийир-дуьа авуна.

Гьа икІ Якьуба вичиз тапарралди хийир-дуьа къачуна. А гафар Эсаваз къвезвайбур тир. И кар чир хьайи Эсаваз вичин стха такІан хьана ва ада Якьуб яна рекьида лагьана гаф гана.


Дуьнья халкь авун 27:1—41

### Якьубан ахвар


Якьубан ахвар

Ребекадиз Эсава Якьуб яна рекьида лагьай гафар ван хьана. Якьуб адан рикІ алай хва тир. Гьавиляй дидеди Якьубаз и гафар хълагьна. Якьубаз Ребекади вичин стха Лабанан патав катна, Эсаван хъел элекьдалди ана амукьун меслят авуна. Лабан Месопотамияда авай Харан шегьерда яшамиш жезвай.

Якьуб фидалди вилик Исакьа адаз вичин патав эверна ва адаз чеб яшамиш хьайи Къенандай паб гъимир лагьана. Ахпа Исакьа Якьубаз хийир-дуьа авуна ва лагьана: «ЧІехи Аллагьди Ибрагьимаз гайи хьтин нуьсрет гурай. Къуй Аллагьди ви веледризни нуьсрет гурай. Вакай вуна сиягьатзавай чилерин иеси хьурай. А чилер Аллагьди Ибрагьимаз гайи чилер я». Якьуб Месопотамиядиз рекье гьатна.

Якьуб гзаф йикъара рекье хьана. Садра ам ачух цавун кІаник йиф ийиз амукьна. Ам кьилик къван кутуна ксанвай. Аллагьди адаз аламатдин са ахвар къалурна. Якьубаз ахварай са кьил цавук ккІанвай гурар акуна. Аллагьдин малаикар а гурарай акьахиз эвичІзавай. Ахпа Аллагьди Якьубаз лагьана: «Зун Худа я, Зун ви чІехи буба Ибрагьиманни Исакьан Аллагь я. Вун агалтнавай чил за вазни ви веледриз гуда. Зун вахъ галаз я; гьар-гьина вун хьайитІани, гьиниз вун фейитІани, за вун хуьда».

Якьуб ахварай аватна. Ада лагьана: «РикІивайни и чкадал Аллагь ала, анжах заз хабар авачир!» Ахпа ада йифиз вичин кьилик квай къван къачуна, ам гуьмбет хьиз эцигна, Аллагьдиз лагьана: «Эгер зун бубадин кІвализ сагъ-саламатдиз хтайтІа, зун физвай и рекье Аллагь захъ галаз хьайитІа, заз недай фуни алукІдай пек гайитІа, Аллагьдикайни зи Худа хьайитІа, за гуьмбет хьиз эцигнавай и къванцикай Аллагьдин кІвал жеда. Аллагь, Вуна заз гудай вири затІарин цІудай са пай за Ваз хгуда».


Дуьнья халкь авун 27:41—46; 28:1—22

### Якьубни Рахил сад садал гьалтун


Якьубни Рахил сад садал гьалтун

Яргъал рехъ атІай Якьуб эхирни гзаф яйлахар авай са кІубан чкадиз акъатна. Ам са къуйдин патав акъвазна. Къуйдин сивел чІехи къван алай. Са шумуд чубанди чпин суьруьйриз яд гуз абур къуйдал гъидай. Гьа чІавуз къуйдин сивел алай къван алуддай, ахпа къуй агал хъийидай.

Якьуба мукьварив гвай чубанривай хабар кьуна: «Квез Нахаран хва Лабан чидани?» Чубанри жаваб гана: «Чида. Ингье, адан руш Рахил хипер гваз къвезва». Рахила вичин бубадин хипер хуьзвай. Ада абуруз яд гун патал суьруь къуйдал гьалзавай.

Рахил акур Якьуба къуйдин сивел алай къван алудна ва вичин халу Лабанан хипериз яд гана. Ахпа ада Рахилаз темен гана ва хвешивиляй шехьна. Рахилаз ада вич рушан эмедин хва тирди лагьана. И гафар ван хьайи Рахила кІвализ чукурна вичин бубадиз хабар гана. Якьуб атанва лагьай ван хьайи Лабан адан вилик экъечІна. Лабана Якьубан гардан кьуна, адаз темен гана, ам кІвализ хкана.

Якьуб вичин халудин кІвале амукьна. Ада халудиз чубанвал ийиз хьана. Якьубаз Рахил пабвиле къачуз кІанзавай. Гьавиляй ада халудиз ирид йисуз къуллугъна. И ирид йис Якьубаз са шумуд югъ хьиз хьанай, вучиз лагьайтІа ам Рахилал ашукь хьанвай. Ирид йис тамам хьайила Лабана Якьубаз адаз кІанзавай Рахилан эвезда вичин чІехи руш Леа гъуьлуьз гана. Рахил къачун патал Якьуб мадни ирид юкъуз Лабанан гъилик кІвалахиз мажбур хьана. Эхирни Лабана вичин кьвед лагьай руш Рахилни Якьубаз гана. А дегь чІавара мукьвабурун рушарал эвленмиш жедай ва са шумуд паб гъидай ихтияр авай. Ина, яни Месопотамияда, Якьубаз цІусад хвани са руш хьана. Гуьгъуьнлай Къенандани адаз са хва хъхьана.

Якьубакай гзаф девлетлу кас хьана. Ам вичин папарни аялар галаз алачухда яшамиш жезвай. Адаз гзаф лукІар, мал-къара, хипер, девеяр ва ламар авай.


Дуьнья халкь авун 29:1—28

### Аллагьдихъ галаз кьуршахар


Аллагьдихъ галаз кьуршахар

Садра Аллагьди Якьубаз ватандиз ахлад лагьана. Ам вичин папарни аялар галаз, мал-девлетни къахчуна, Къенандиз рекье гьатна. Эсаван хъел элекьнавани-элекьнавачни чин тийиз, Якьуба адаз гзаф савкьватар ракъурун кьетІна. Савкьватралди Якьубаз Эсаван рикІе регьим тваз кІанзавай.

Якьубан карван хъфизвай рехъ вацІу атІана. Якьуба вичин хизанар муькуь патаз ахкъудна вич и патаз хтана. Ам текдиз амукьна. Садлагьана адал Са Вуж ЯтІани гьалтна. Ада экв жедалди Якьубахъ галаз кьуршахар кьуна. Якьубан ютурдин жалгъадиз зиян хьана. Экв жедай кьиляй Якьубаз ихьтин ван атана: «Зун ахъая. Пакаман яр экъечІнава». Якьуба жаваб гана: «Вуна заз нуьсрет таганмаз за вун ахъайдач». Ванци хабар кьуна: «Ви тІвар вуж я?» Ада жаваб гана: «Якьуб». Якьубахъ галаз кьуршахар кьурда адаз лагьана: «Къедлай кьулухъ ви тІвар Якьуб ваъ, Исраил, яни Аллагьдихъ галаз кьуршахар кьадайди жеда, вучиз лагьайтІа вуна Аллагьдихъ галаз кьуршахар кьуна. Вуна инсанар кІаник кутада».

Якьуба хабар кьуна: «Жуван тІвар лагь». Адаз жаваб ганай: «Ваз Зун Вуж ятІа чир хьаначни?» Аллагьди Якьубаз нуьсрет гана.


Дуьнья халкь авун 32:13—30

### Якьубни Эсав туьхкІуьн


Якьубни Эсав туьхкІуьн

Къенандин чилерив ахгакьайла, Якьубаз виликай къвезвай Эсав акуна. Адахъ кьуд виш кас галай. Якьуб вилик экъечІна стхадин патав фена, адаз иридра икрам авуна. Эсавни Якьубан вилик зверна, Ада Якьубан гардан кьуна ва абур кьведни шехьна. Ахпа Якьубан папарни аялар, гъилибанар атана. Абуруни Эсаваз икрам авуна.

Эсава Якьубавай хабар кьуна: «Вуна заз акьван гзаф савкьватар вуч патал ракъурайди тир?» Якьуба жаваб гана: «Ви рикІе регьим тун патал». Эсава умундаказ лагьана: «Заз авачир са затІни авач, чан стха. Ви девлет ваз амукьрай». Якьуба лагьана: «Ваъ, эгер ви рикІиз регьим атанватІа, вуна зи савкьватарни кьабула. Аллагьди заз вири ганва, заз вири авазва».

Ахпа Эсав вичин кІвализ хъфена. Якьуба вичиз Къенандин чилерал алай Шехем шегьердин патав бине кутуна. Ада чуьлдин са пай маса къачуна, анал вичиз алачух эцигна. Ана ада къурбанд гудай чка туькІуьрна ва Аллагьдин тІварцІихъ къурбандар авуна.

Гьа икІ Якьубаз вичин четин вахтара, вич ялгъуз тирла, катиз-калтугиз авай чІавуз акур ахвар кьилиз акъатна. Аллагьди вичи хиве кьур кьван вири крар адал агакьарна. Якьубани Аллагьдиз и кардай сагърай лугьун рикІелай ракъурнач.


Дуьнья халкь авун 33:1—20

### Якьубан рикІ алай хва Юсуф


Якьубан рикІ алай хва Юсуф

Гьа икІ Якьуба вичиз Къенандин чилерал бине кутуна. Ина адан паб Рахилаз мад са хва хьана. Адал Бунямин лагьай тІвар эцигна. Якьубахъ гила цІикьвед хва авай: Рувен, Шимун, Леви, Ягьуд, Дан, Нифтали, Гад, Ашер, Исахар, Забулун, Юсуф ва виридалайни гъвечІи Бунямин. Абурухъ авай са рушан тІварни Дина тир. Якьубаз вичин рухвайрикай виридалайни гзаф Юсуф кІандай, вучиз лагьайтІа Юсуф адаз кьуьзуь кьиляй хьайи хва тир.

ЦІерид йисавай Юсуфа вичин стхайрихъ галаз чуьлда хеб-мал хуьзвай. Ада вичин стхайрикай къвезвай чІуру хабарар бубадал ахгакьарзавай. Садра Якьуба Юсуфаз гзаф иер, жуьреба-жуьре рангарин пек багъишна. Стхайриз чпин бубадин рикІ виридалайни гзаф Юсуфал алайди акуна. Абуруз Юсуф такІан хьанвай ва адахъ галаз стхавилелди рахаз жезвачир.


Дуьнья халкь авун 37:1—4

### Юсуфан ахварар


Юсуфан ахварар

Юсуфаз са ахвар акуна. Ада ахвар стхайриз ахъайна.

Юсуфа абуруз лагьана: «Заз акур ахвар гьихьтинди ятІа яб це. Чна никІин юкьвал цуьлер кутІунзавай. Зи цуьл къарагъна тикдаказ акъвазна. Куь цуьлери зи цуьл элкъуьрна юкьва туна ва зи цуьлуьниз икрам авуна».

Юсуфан стхайри адаз лагьана: «Вакай чи кьилел пачагь жеда жал? Ваз чал агъавал ийиз кІанзава тахьуй?» Юсуфаз ихьтин ахвар акуна лугьуз стхайриз ам лап гзаф такІан хьана.

Юсуфаз мад са ахвар акуна. Ада и ахварни стхайриз ахъайна: «Ракъини, вацра ва цІусад гъетре заз икрам ийизвай». И ахвар Юсуфа вичин бубадизни ахъайна. Бубади Юсуфаз ахмур авуна ва лагьана: «Ваз акурди вуч ахвар я? Гила зунни ви диде, ви стхаяр, чилел кьван юкь агъузна, ваз икрамиз къведани?»

Стхайриз Юсуфакай хъел авай. И кар абурун бубадини кьатІанвай.

Садра Юсуфан стхайри кІваливай яргъа хеб-мал хуьзвайла, Якьуба Юсуф стхайрал кьил чІугваз ракъурна. Юсуфа абур сагъ-саламат ятІа чирна бубадиз жаваб хгун лазим тир. Юсуф шадвилелди рекье гьатна.

Стхаяр алай чка жагъидалди Юсуф яргъалди чуьлда къекъвена. Стхайриз чпин патав къвезвай Юсуф акурла, абуру хъел кваз лагьана: «Ингье ахварар аквадайди къвезва».

Юсуф агакьиз са тІимил рехъ амайла, стхайри ам яна рекьидай меслят авуна. Абуру лагьана: «Ша гила фена чна ам рекьин ва са хандакІдиз вегьин. Чна ам вагьши гьайванри тІуьна лугьуда. Ахпа килигда чун адан ахварар гьикІ кьилиз акъатдатІа».


Дуьнья халкь авун 37:5—20

### Стхайри Юсуф лукІвиле маса гун


Стхайри Юсуф лукІвиле маса гун

Виридалайни чІехи стха Рувен амайбурулай регьимлу тир. Стхайрин рикІе авай чІуру фикирдикай хабар хьайила, Рувена Юсуф къутармишун кьетІна. Гьавиляй Рувена стхайриз Юсуф рекьин тавуна хандакІдиз вегьин меслят авуна. Стхайри Рувеназ яб гана. Юсуф абурун патав агакьайла, абуру адал алай жуьреба-жуьре рангарин пекер хтІунна, ам яд авачир са хандакІдиз вегьена.

Садлагьана стхайриз Гилеад Египетдиз мал-девлет тухузвай савдагаррин карван акуна. И чІавуз стхайрикай сада – Ягьуда Юсуф савдагарриз маса гун меслят авуна. Вири рази хьана. Карван мукьув агакьайла, абуру чпин стха гимишдин къад пулунихъ маса гана.

Савдагарри Юсуф Египетдиз тухвана. Стхайрини са бацІи тукІуна ва Юсуфан пекер адан ивидай кьацІурна. Абуру пекер бубадал ахгакьарна ва лагьана: «Ибур чаз чуьлдай жагъана. Ибур ви хцин пекер яни-тушни килиг». Якьубаз хцин пекер чир хъхьана. Дерт хьайи бубадай гьарай акъатна: «Ибур зи хцин пекер я. Ам вагьши ничхирди тІуьна. Юсуф кІус-кІус авуна». Дерт кьезил тежез, бубади, чІехи хажалатди кьунваз, рикІ алай хцихъ шел-хвал авуна. Бубадиз вич рухвайри алцурайдакай хабар авачир.


Дуьнья халкь авун 37:21—35

### Юсуф фиргъавандин везирдин кІвале


Юсуф фиргъавандин везирдин кІвале

Египетдиз агакьай савдагарри Юсуф фиргъавандин са везирдиз лукІвиле маса гана. А везир фиргъаван хуьзвайбурун чІехиди тир. Юсуфа Аллагьдивай куьмек тІалабзавай. Аллагьдини гьамиша адаз куьмек гузвай. Юсуфа лукІвилени гьи кІвалах ийиз хьайитІани, регьятдиз кьилиз акъудзавай.

Юсуфан агъадин тІвар ПатІифар тир. ПатІифара Аллагьди Юсуфаз гьар са карда куьмек гузвайди кьатІана. Гьавиляй ПатІифараз Юсуф рикІивай кІан хьана. Ада Юсуфаз вичин кІвалин вири крар тухудай къуллугъ гана. ПатІифара вичихъ авай-авачир вири Юсуфан ихтиярда туна. Юсуфан хатурдай Аллагьди везирдин кІвализ нуьсрет гана. Юсуфа кІвалин кІвалахар гзаф акьуллудаказ кьиле тухузвай, гьавиляй кІвалин иесидиз са къайгъуни авачир.

Юсуф акунар авай гада тир. ПатІифаран паб адал ашукь хьана. И дишегьли мажуси тир. Адаз Аллагьни Адан тІалабунар чидачир. Гьавиляй адаз Юсуф рекьяй акъудиз, адахъ галаз зинавилер ийиз кІан хьана. Амма Юсуфаз Аллагь кІандай. Ада дишегьлидин алахъунриз яб ганач ва дишегьлидиз лагьана: «Икьван гзаф чІуру кар за гьикІ авурай? Завай Аллагьдин вилик гунагьдин кар ийиз жедач».

Юсуф чІуру рекьел гъиз тежедайди чир хьайи дишегьлиди адалай кьисас къахчун кьетІна. Ада гъуьлуьз таб авуна ва Юсуфак квачир тахсир кутуна: «Вуна лукІ яз чи кІвализ гъанвай чувуд зун рекьяй акъудун патал зи патав атанвай. За гьарай-эвер авурла, ам, вичин пекер зи патав туна, катна хъфена». Папа лагьай и гафар ван хьайи итимдин хъиле цІай кьуна. Ада Юсуф кьуна мичІи дустагъда туна. Ана пачагьди дустагънавайбурни авай. Юсуф гьа дустагъда хьана.


Дуьнья халкь авун 39:1—20

### Юсуф дустагъда


Юсуф дустагъда

Дустагъдани Юсуфахъ Аллагь галай, Ада Юсуфаз куьмекзавай. Аллагьди дустагъдин чІехидан рикІе Юсуфаз регьим туна. Ада Юсуф дустагъда авайбурун кьилел эцигна. Дустагъдин чІехида вичи са карни ийизвачир. Ада вири патарихъай Юсуфаз ихтибар ийизвай.

Юсуфа Аллагьдихъ далу акалнавай. Адаз Аллагьдивай куьмек кІанзавай.

Юсуф авай дустагъда пачагьдин кьве къуллугъчи тунай. Абурукай сад пачагьдин суфрадихъ кьилел-кІвачел элкъведайди, пачагьдин сукІрадиз чехир цадайди тир. Адаз чехир цадайди лугьудай. Муькуьди суфрадал жуьреба-жуьре хуьрекар гъидайди тир. Адан тІвар фу гудайди тир. Пачагьдин вилик тахсирлу хьайи абур кьведни дустагъдиз аватнай.

Садра чехир цадайдазни фу гудайдаз ахварар акуна, анжах абур сакІани ахваррин гъавурда акьазвачир. Юсуфа абуруз лагьана: «Ахварар къалуруналди Аллагьди квез са вуч ятІани лугьузва. Куьне куь ахварар заз ахъая». Чехир цадайда вичин ахвар сифте ахъайна. Адаз пуд хел алай ципицІдин чІере акунай. ЧІереди цуьк ахъайна, ахпа чІередал емишар пайда хьана ва абур дигмиш хьанай. Чехир цадайда и уьзуьмар кІватІ хъувуна, абур чуькьвена хкатай миже сукІрада цана фиргъавандив вуганай.

Юсуфа гьасятда и ахварин мана ачухна. Ада лагьана: «Пуд хел – им пуд югъ я. Пуд йикъалай фиргъаванди вун ви чкадал эхцигда. Вуна адан гъиле сукІра вугуда. Вакай виликдай хьиз чехир цадайди хъжеда. Гьа чІавуз зун рикІел хкваш ва зун инай акъуда».

Ахпа фу гудайда вичин ахвар ахъайна. Адаз вичин кьилел тІваларин пуд зимбил сад садал алаз акуна. Виридалайни винел алай зимбилда пачагьдиз гана кІандай тІуьн авай, къушари адаз кІуф язавай.

Адаз яб гана, Юсуфа лагьана: «Пуд зимбил – им пуд югъ я. Пуд йикъалай фиргъаванди ваз эверда ва вун тарцикай куьрсарда. Къушари ви бедендиз кІуфар яда».

Юсуфа виликамаз лагьай крар пуд йикъалай вири галай-галайвал кьилиз акъатна. Анжах чехир цадайдан рикІел Юсуф хтанач.


Дуьнья халкь авун 39:21—23; 40:1—22

### Юсуфа фиргъавандин ахваррин мана ачухарун


Юсуфа фиргъавандин ахваррин мана ачухарун

Садра Египетдин фиргъавандиз ахварай вич вацІун кьерел алаз акуна. Садлагьана вацІай ирид куьк кал экъечІна. Абуру нацІара гьахьна векь незвай. Ахпа вацІай ирид яхун кал экъечІна. И яхун калери куьк калер тІуьна. Идалай гуьгъуьниз фиргъаван ахварай аватнай. Ахпа мад ксун хъувурла, адаз маса ахвар акуна. Са тандал къуьлуьн ацІай ирид кьил экъечІна. Абурун патавай хьиз гару ягъна кьуру хьанвай ичІи ирид кьил экъечІна. Къуьлуьн ичІи кьилери ацІай кьилер туькьуьнна.

Ахварай аватай фиргъаван ийир-тийир хьана амукьна. Ада Египетдин вири арифдарриз эверна, абуруз и ахварар ахъайна. Амма абурувай садавайни и ахваррин мана ачухариз хьанач.

И чІавуз чехир цадайда фиргъавандиз вичин рикІел Юсуф лугьудай са жегьил чувуд хтайдакай лагьана. Чехир цадайда вичин ва фу гудайдан ахваррин мана Юсуфа гьикІ ачухарнатІа ихтилатна. Юсуфа гайи баянар галай-галайвал кьилиз акъатайдакайни ахъайна. Фиргъаванди Юсуф гъиз инсанар ракъурна. Ам гъайила, фиргъаванди Юсуфаз лагьана: «Заз вуна ахваррин мана ачухарзавайди ван хьана». Юсуфа жаваб гана: «Ваъ, ам зи алакьун туш. Фиргъавандин хийирдиз ахваррин мана ачухардайди Аллагь я». Фиргъаванди Юсуфаз кьве ахварни ахъайна. Юсуфа лагьана: «Аллагьди Вичи вуч ийидатІа, гьам фиргъавандиз къалурна. Къуьлуьн ацІай ирид кьилни куьк ирид кал – ибур Египетда хъсан берекат жедай ирид йис я. Ирид яхун кални къуьлуьн ичІи ирид кьил – ибур берекатдин ирид йис алатайла алукьдай кашан ирид йис я. Фиргъавандин ахвар кьведра тикрар хьана. Са ахвар кьведра акунатІа, им рикІивайни Аллагьдин гаф я лагьай чІал жезва. И мукьвара Аллагьди Вичин гаф кьилиз акъудда».

Ахпа Юсуфа фиргъавандиз Египетдин кІвалахар камаллу везирдин гъиле тун меслят къалурна. А везирди берекатдин ирид йисан къене къуьлуьн алава гьамбарар гьазур авун лазим тирдакайни лагьана.


Дуьнья халкь авун 41:1—36

### Юсуфан дережа хкаж хьун


Юсуфан дережа хкаж хьун

Фиргъаван вичин ахваррин мана Юсуфа ачухай жуьредилай гзаф рази хьана. Ада вичин лукІариз лагьана: «Чаз Аллагьдин Руьгь квай и Юсуф хьтин кас мад жагъидани?» Ахпа ада Юсуфаз лагьана: «Ахваррин мана Аллагьди ваз ахъайзаватІа, вун хьтин акьуллу ва камаллу мад са касни авач. Зи кІвалин-йикъан чІехиди вун жеда. Вири зи халкьдини вуна лагьай гаф кьада. За вакай вири Египетдин чилерин чІехиди ийизва. Зун, лагьайтІа, анжах тахтунал валай чІехи жеда».

Ахпа фиргъаванди вичин гъилихъ галай тупІал алудна Юсуфан гъилихъ акална. Фиргъаванди Юсуфан гарданда къизилдин зунжур туна, адал багьа пекер алукІна. Фиргъаванди Юсуф Египетдин чІехибурукай кьвед лагьай кас аваз къекъведай файтунда ацукьарна вири уьлкве тирвал къекъуьрна ва инсанрив адан вилик икрам ийиз туна.

Гьа икІ Юсуфан дережа хкаж хьана. Ам гьасятда вичин везифаяр кьилиз акъудиз эгечІна. Берекатдин йисар давам жезвай кьван гагьда ада гьамбарриз къуьлуьн игьтият кІватІна. Ада, кашан йисар алукьайла, Египетдин халкь гишила рекьин тийидайвал ийизвай.


Дуьнья халкь авун 41:37—48

### Ирид йисуз хьайи каш


Ирид йисуз хьайи каш

Ирид йисалай вири дуьньяда каш гьатна. Юсуфавай къуьл къачун патал вири уьлквейрай Египетдиз инсанар къвез хьана. Ада Египетдин вири шегьерра къуьлуьн чІехи гьамбарар туькІуьрнавай.

Якьубаз Египетда къуьл авайди чир хьайила, ада вичин цІуд хва ризкьи къачун патал аниз ракъурна, гъвечІи хва Бунямин вичин патав туна. Юсуф Египетдин чилерин чІехиди тир, ада вири халкьдиз фу маса гузвай. Адан стхайри атана адаз чилив кьван агъуз хьана икрам авуна, адавай чпиз ризкьи маса гун тІалабна. Юсуфаз вичин стхаяр чир хьана, амма стхайриз ам чир хъхьанач. Абуруз чпи стха маса гайидалай инихъ адакай са хабарни авачир, стха гьикьван хкаж хьанватІа чизвачир.

Юсуфани вичиз абур чир тахьай кьасар авуна. Ада абур Египетдиз атанвай жасусар я лагьана. Стхайри чеб намус авай михьи инсанар я, са бубадин веледар я, чпин гъвечІи стхани кІвале амайди я лагьана. Юсуфа абурал къаравулар эцигун буйругъна. Пуд лагьай юкъуз ада стхайриз лагьана: «Эгер куьн намус авай михьи инсанар ятІа, къуй квекай сад ина амукьрай, муькуьбуру чпин кІвалера гишила амай хизанар патал ризкьи хутахрай. Ахпа зи патав куь гъвечІи стха гваз хъша. Гьа чІавуз зун и уьлкведиз куьн рикІе чІуру фикир авачиз атанвайдан чІалахъ жеда».

И гафар ван хьайи стхайри са-садаз лугьуз хьана: «Чна чи стхадиз акси яз авур гунагьдиз килигна чун жазадив агакьзава; ада чаз минетар ийидайла, чаз адан азабар акунай, амма чна яб ганачир; гьаниз килигна къе чи кьилел и бедбахтвал атанва». Юсуфа вич абурун чІал течидай хьиз къалурзавай, абур арада таржумачи аваз рахазвай. И гафарин ван хьайи Юсуф абурун патавай хъфена шехьна. Элкъвена хтана, ада абурукай сад – Шимун туна ва амайбурун шешелар къуьлуьв ацІурна ахъа хъувуна.


Дуьнья халкь авун 41:54—57; 42:1—25

### Юсуф стхайри агатун


Юсуф стхайри агатун

Юсуфан стхайри хтана чпин кьилел атай крар хьайи-хьайивал бубадиз ихтилатна. Якьуба кьетІидаказ гъвечІи хва Бунямин Египетдиз ахъайдач лагьана. Ам Якьубаз кьуьзуь кьиляй хганвай са бахт тир.

Са тІимил вахтунилай стхайри Египетдай хкай къуьл куьтягь хьана. Якьуба абур мадни Египетдиз рекье твадайвал хьана. Ада рухвайриз лагьана: «Алад, фена мад са тІимил ризкьи хкваш». Стхайри чпиз Египетдин чилерин чІехида гъвечІи стха галачиз хквемир лагьана буйругънавайди бубадин рикІел хкана. Са хейлин вахтунда Якьуб абурухъ галаз Бунямин ракъурдач лугьуз акъвазна. Амма каш къати хьайила, рухвайриз хийир-дуьа авуна, абур рекье твадай вахтунда Якьуба лагьана: «Къуй къудратлу Аллагьди а касди квез регьим ийидайвал авурай, куь гьана амай стхани, Буняминни ахъай хъийидайвал авурай».

Гьа икІ Буняминни галаз стхаяр Египетдиз хтана. Бунямин акурла Юсуф муькуь кІвализ экъечІна шехьна. Ахпа, накъвар алай чин чуьхуьн хъувуна, Юсуфа вичин стхайриз чІехи тІуьн-хъун це лагьана лукІариз буйругъ гана. Чпиз ихьтин чІехи гьуьрметар вучиз ийизватІа лугьуз, стхаяр ийир-тийир хьана амай. Юсуфавай мад вичивай вич хуьз хъхьанач. Ам ван алаз шехьна ва вичин стхайриз лагьана: «Зун Юсуф я. Зи буба сагъ яни?» Регъуь хьайи стхайривай са жавабни гуз жезвачир. И чІавуз Юсуфа лагьана: «Зав агата». Стхаяр адав агатна. Ада абуруз лагьана: «Зун куьне Египетдиз къвезвай савдагарриз маса гайи куь стха Юсуф я. Амма куьн пашман жемир ва куьне зун маса гана лугьуз гьайиф чІугвамир, вучиз лагьайтІа зун Аллагьди иниз куьн къутармишун патал ракъурна. Гьа икІ, зун иниз куьне ваъ, Аллагьди ракъурна. Аллагьди закай фиргъавандиз бубани, адан кІвалин-йикъан агъани, вири Египетдин чилерин чІехидини авуна. Тадиз зи бубадин патав хъфена, адаз лагь: ви хва Юсуфа лугьузва: Аллагьди зун вири Египетдин агъавиле эцигнава, зи патав ша, гежел вегьемир. Ина за ваз фу гуда. Каш, лагьайтІа, мад вад йисуз давам жеда. За вунни ви хизан кесибвиле гьат тийидайвал ийида». И гафар лагьайдалай гуьгъуьниз Юсуф, Буняминан гардан кьуна, шехьна. Ахпа ада амай вири стхайринни гарданар кьуна ва абуруз теменар гана.


Дуьнья халкь авун 42:36—38; 43:1—34; 45:1—15

### Юсуф вичин бубадихъ галаз гуьруьшмиш хьун


Юсуф вичин бубадихъ галаз гуьруьшмиш хьун

Юсуфан патав стхаяр атанва лагьана ван хьайи фиргъаванди абуруз хъфидай рекье недай тІуьн-хъун хутаз туна. Абур, абурун аялар ва буба патал пекерни файтунар це лагьана буйругъна. Фиргъаванди абуруз виридаз Египетдиз хтун теклифна.

Якьубаз вичин рикІ алай хва Юсуф аквадай мумкинвал ава лагьана ван хьайила, адан рикІ шадвилив ацІана. Ада лагьана: «Зи хва Юсуф сагъ я! Заз ам аквада». Идалай гуьгъуьниз Аллагьди Якьубаз ахварай лагьана: «Якьуб! Зун Аллагь я, Зун ви бубадин Аллагь я. Египетдиз физ кичІе жемир. Ана За вакай чІехи са халкь ийида. Зун вахъ галаз Египетдиз къведа. За вун элкъуьрна иниз хкинни ийида».

Якьуб вичин аяларни, хтуларни галаз гьазур хьана, вири вичин мал-девлетни гваз Египетдиз рекье гьатна. Юсуф вичин файтунда аваз, абурун вилик экъечІна. Вичин рикІ алай буба акурла, Юсуфа адан гардан кьуна ва шадвиляй яргъалди шехьна.

Адан бубани стхаяр атанва лагьана ван хьайи фиргъаванди Юсуфаз эверна, лагьана: «Ингье, гила ви бубани стхаяр ви кьилив атанва. Вири Египет ви вилик ква. Вуна и чилин виридалайни хъсан чкадал абурув бине кутаз це».

Юсуфа вичин вири мукьва-кьилийрив Египетдин чилерин лап хъсан чкаяр кьаз туна. Ада абуруз датІана ризкьи ва амай герек атай вуч хьайитІани гуз хьана.

Якьуб Къенандин чилерал хтанач. Ам Египетда амукьна. Рекьидалди вилик ада Юсуфан кьве хциз – Манашедизни Ифраимаз, ахпани вичин цІикьвед хциз хийир-дуьа авуна. Якьуба веси авурвал, рухвайри адан мейит Къенандин чилерал хутахна ва Махпелан чуьлда авай дагьарда динжарна. А дагьарда Ибрагьимни Сара ва Исакьни Ребека кучукнавай.


Дуьнья халкь авун 45 – 50

### Исраилдин халкь Египетда лукІвиле


Исраилдин халкь Египетда лукІвиле

Гзаф йисар алатна. Якьубни, адан вири рухваярни кьена.

Якьуба «Аллагьдихъ галаз кьуршахар» кьадай чІавуз, Аллагьди адаз нуьсрет гана ва адал Исраил лагьана цІийи тІвар эцигна. Исраил «Аллагьдихъ галаз кьуршахар кьадай пагьливан» лагьай чІал я. Гьавиляй Якьубалай гуьгъуьниз амукьай вири веледриз къенин йикъалди Исраилдин халкь ва я чувуд халкь лугьузва.

Юсуф кьейидалай гуьгъуьниз Египетдин кьиле маса фиргъаван акъвазна. Адаз Юсуфан арифдарвиликай хабар авачир. И фиргъавандиз акуна хьи, Исраилдин халкь гзаф жердавай ам Египетдин халкьдилай къуватлу жезва. ИкІ хьайила ада вичин халкьдиз лагьана: «Ша чна чувудар гзаф тежедайвал са амал акъудин. ТахьайтІа, дяве хьайи чІавуз абур чи душманрихъ галаз сад жеда, яракьар кьуна чаз акси экъечІда ва чи чилерилай хъфида».

Фиргъаванди чувудрин кьилел гьакимар эцигна. Гьакимри чувудрив гзаф четин кІвалахар ийиз таз, абурун аман атІузвай. Анжах абурун аман гьикьван гзаф атІузвайтІа, чувудар гьакьван гзаф ва къуватлу жезвай. Виридаз абурукай кичІезвай. Гьавиляй египетвийри авайдалайни гзаф инсафсузвилелди чувудрив четин кІвалахар ийиз тазвай. Абурун уьмуьр эхиз тежедай кьван заланди ийиз алахъзавай.

Амма чувуд халкьдин яргъал чІугур азабар Аллагьдиз акуна. Чувуд халкьдизни Аллагьдивай са чара кІанзавай. Аллагьди чувудриз абур азад ийидай кас ракъурна.


ЭкъечІун 1:6—14

### Зимбилда авай бицІек


Зимбилда авай бицІек

Чувуд халкь четин кІвалахрик неинки зайиф тежезвайди, ам авайдалайни гзаф мягькем жезвайди чир хьайи фиргъаванди чувудриз хьайи гьар са эркек аял вацІуз вегь лагьана буйругъ гана.

Са чувуд дишегьлидиз гада хьана. Адаз вичин аял Аллагьдивай къутармишиз жедайди чизвай. Гьавиляй дишегьлиди дуьа авуна, аял Аллагьдин ихтиярда туна. Пуд вацра дишегьлиди вичин аял чуьнуьхарна. Мад ам чинеба хуьдай мумкинвал амачир чІавуз дидеди зимбил къачуна, адаз къир яна, ана аял эцигна. Зимбил ада Нил вацІун кьере нацІара чуьнуьхна. БицІекдин кьилел вуч къведатІа чирун патал дидеди аялдин патав вичин руш ракъурнай.


ЭкъечІун 2:1—4

### Муса фиргъавандин рушан патав


Муса фиргъавандин рушан патав

Фиргъавандин руш вичин гъилибанарни галаз чуьхуьнагар ийиз вацІал фена. Садлагьана адаз нацІарин юкьва авай зимбил акуна ва анай аял шехьзавай ван атана. Ада вичин гъилибандиз зимбил вичин патав гъваш лагьана.

Зимбил ахъайна килигайла, фиргъавандин рушаз шехьзавай бицІек акуна. Адаз аялдин язух атана ва ада ам хутахна хвавиле кьабулун кьетІна.

И арада садлагьана аялдин вах атана ва бицІекдиз нек гудай дишегьли герек яни лагьана хабар кьуна. Фиргъавандин руша эхь лагьана. Аялдин ваха хъфена вичин диде галаз хтана. Фиргъавандин руша дишегьлидиз лагьана: «Ма и бицІек къачу ва адаз нек це. За ваз и кардай пул гуда». Хвеши хьайи дидеди вичин хва къужахда кьуна ва вичин дуьайрин ван хьана лугьуз Аллагьдиз шукурар авуна. БицІек чІехи хьана. Дидеди ам фиргъавандин рушан патав хкана. Фиргъавандин руша ам хва хьиз кьабулзавай. Гададиз Муса лагьана тІварни гана, вучиз лагьайтІа фиргъавандин руша лугьудай: «За ам цяй акъудайди[2] я».

Муса фиргъавандин тавханайра яшамиш жезвайтІани, адаз вич чувуд тир чІал чизвай. ЧІехи хьайила, ада вичин хайи халкь гьикІ яшамиш жезватІа чирун кьетІна. Садра Мусадиз египетвиди са чувуд гатазвайвал акуна. Мусадиз вичин халкьдикай тир касдин пад кьаз кІан хьана. Ада египетви яна кьена, адан мейит къумадик чуьнуьхна.

Гуьгъуьнин юкъуз Мусадиз кьве чувуд чеб чпихъ галаз ккІизвайвал акуна. Мусади абурукай садавай хабар кьуна: «Вучиз вуна жуванди гатазва?» АтІада жаваб гана: «Вун чи кьилел дуванбегвал ийиз ни эцигнавайди я? Ваз египетви яна кьейивал зунни рекьиз кІанзава тахьуй?» Мусадиз кичІе хьана. Ада фикирна: «И кардикай хабар хьанвай хьтинди я». Хьайи кардикай фиргъавандиз лагьайла, адаз Муса яна рекьиз кІан хьана.

Муса фиргъавандикай Мидияндин чилерал катна. Ана ам Итра лугьудай са кешишдихъ ва адан хизандихъ галаз таниш хьана, ам кешишдин кІвале амукьна. Мусадиз пабвиле Итради вичин руш Сафурани гана.


ЭкъечІун 2 – 3

### Кузвай къукъвадин вал


Кузвай къукъвадин вал

Мусадин уьмуьр михьиз дегиш хьана. Уьмуьрдин сифтегьан йисар ада Египетда акъудна. Адаз фиргъавандин руша вичин хциз хьиз тербия ганвай. Гуьгъуьнай гзаф йисара Мусади вичин яран буба Итрадиз чубанвал авуна.

Гзаф вахтар алатайла, Египетдин фиргъаван кьена. Чувуд халкь гзаф кІвалах ийидай кьван мад гзаф азаб-азиятдик акатна. Абур Аллагьдиз дадиз хьана.

Садра Мусади хипер баябан чуьлдай тІуз лап яргъаз тухвана. Ам Хареб лугьудай дагъдин патав атана. И дагъдиз Аллагьдин дагъ лугьудай. ЦІай кьуна кузвай къукъвадин са валан патав Аллагь Мусадихъ галаз рахана. Мусадиз къукъвадин вал цІай кьуна куз аквазвайтІани, вал кана куьтягь жезвачир. Мусади лагьана: «Фена садра им вуч зурба аламат ятІа килигин кван».

Муса килигиз къвезвайди акур Аллагьди кузвай валай адаз гьарайна: «Муса! Муса! Инихъ къвемир. Жуван кІвачин къапар алуда, вун акъвазнавай чка пак чил я. Зун ви бубадин Аллагь я. Зун Ибрагьиман Аллагь я, Зун Исакьан Аллагь я, Зун Якьубан Аллагь я». Мусади вичин чин кІевна, адаз Аллагьдиз килигиз кичІе хьанай.

Аллагьди валай Мусадиз лагьана: «Заз Египетда Зи халкьди чІугур азият акуна. Заз адан кьилел эцигнавай чІехибуру адаз гьихьтин гужар ийизватІа чида, Заз Зи халкьдин цІугъдин ванни къвезва. Заз адан дерт-гъам чида. Зун Зи халкь египетвийрин гъиликай хкудиз физва. За ам хъсан ва гегьенш чилерал, некни вирт авахьзавай чкайриз акъудда. Исраилдин рухвайрин цІугъдай ван зав агакьнава, Заз египетвийри абуруз ийизвай зулум аквазва. Алад, За вун фиргъавандин патав ракъурзава. Зи халкь, Исраилдин рухваяр Египетдай акъуд».

Муса шаклу хьанвай. Адаз вич ихьтин зурба кар кьилиз акъудун патал лайихлу яз аквазвачир. Ада Аллагьдиз лагьана: «Залай фиргъавандин кьилив фена, Исраилдин рухваяр Египетдай ахкъудиз алакьда жал?» Аллагьди адаз жаваб гана: «Зун вахъ галаз къведа».


ЭкъечІун 3:1—12

### Мусани Гьарун фиргъавандин вилик


Мусани Гьарун фиргъавандин вилик

Аллагьди Мусадиз чувуд халкь азад авун патал фиргъавандин кьилив алад лагьайла, Мусади жаваб гана: «Я Худа! Зун четиндаказ рахазва, зи мез галкІизва. Ракъуриз жедай хьтин са масад жагъура».

Аллагьди Мусадиз адан стха Гьарунан тІвар кьуна ва лагьана: «Ваз левийрикай тир ви стха Гьарун авачни кьван? Адавай рахаз жедайди Заз чида. Зун вини ви стхадин мецел жеда. За квез вуч ийидатІа лугьуда. Ви паталай ви стха халкьдихъ галаз рахада. Гьа икІ, адакай ви мез жеда. Вакайни адаз агъа жеда».

Идалай гуьгъуьниз Мусани Гьарун фиргъавандин патав фена. Абуру лагьана: «Аллагьди, яни Исраилдин Худади икІ лугьузва: Зи халкь ахъая. Къуй ада Зун патал баябан чуьлда сувар авурай ва Заз къурбандар гъурай». Фиргъаванди лагьана: «Аллагь вуч кас я кьван? Заз Аллагь чидайди туш. За Адаз гьич ябни гудач, я за Исраилни гъиляй ахъай хъийидач. Куьне, Мусани Гьарун, вуч лагьана халкь вичин кІвалахривай ийизва? Куьнни куь кІвалахдал ахлад». Фиргъаванди чувудриз мадни гзаф инсафсузвилер авуна. Абурув мадни гзаф кІвалахар ийиз тур лагьана абурун кьилеллайбуруз буйругъ гана.

Фиргъавандин вилик Аллагьди гзаф аламатарни къалурна. Амма фиргъавандин рикІ хъилев ацІанвай. Адаз Исраилдин халкь ахъайиз кІанзавачир.

Египетдин халкьдихъ Аллагьди гайи кІуьд бала галукьна: Нил вацІа авай яд ивидиз элкъвена, Египетдин вири чилер хъиперив ацІана, кьуд-пад пепейри кьуна, Египетда тІветІер гзаф пайда хьана, инсанрал ахъа хирер хьана, хеб-мални буьвелри кьуна, вири Египетдин чилер тирвал харар къвана, цицІер чкІана ва кьуд пад мичІивиле гьатна. Жазадив агакьнавай фиргъаванди вичини азаб чІугвазвайтІани, вири и вахтунда ада вичин рикІ хъилев ацІурзавай. Ада Исраилдин халкьдиз Египетдай хъфидай ихтияр гузвачир. И чІавуз Мусадини Гьаруна цІуд лагьай балани гуда лугьуз фиргъавандиз кичІерар гуз хьана.


ЭкъечІун 4 – 10

### Песахдин сувариз тукІвазвай кІелен иви


Песахдин сувариз тукІвазвай кІелен иви

Фиргъавандиз Аллагьдин аламатар аквазвай. Абур Аллагьди фиргъавандилай къахчузвай кьисас тир. ЯтІани фиргъавандин рикІиз регьим атанач. Мусади лагьана: «Худади икІ лугьузва: Йифен кьулариз Зун Египетдин юкьвайтІуз фида. Тахтунал алай фиргъавандин чІехи хцелай эгечІна регъуьн къван элкъуьрзавай лукІ дишегьлидин чІехи хцелай хкІечІна Египетдин чилел гьар са хизандай чІехи хва рекьида, гьатта мал-къарадиз хьайи сифтегьан кІел-данани гиликьда».

Аллагьди Мусадин мецелди чувуд халкьдиз гьар са хизанди са сагълам кІел тукІуна, адан як чрана, хизанда авай гьар са касди тІили фав ва туькьуьл векьерив неъ лагьана буйругъ гана. ТукІур кІелен иви Аллагьди вири чувудриз чпин кІвалерин ракІарин гуьрцелривай гуьцІ авун тагькимна. Аллагьди лагьана: «Къуй куь ракІарал алай иви куьне заз ийизвай ишара хьурай. Иви алай кІвалериз за са зиянни гудач. За Египетдин чил зай ийидай чІавуз куь кьилел са завални къведач».

Чувудри Аллагьдин буйругъ кьилиз акъудна. Анжах египетвияр гьамиша хьиз ксана. Йифен кьулариз абурун виридан чІехи рухваяр кьена. «Йифиз фиргъаванни адан лукІар къарагъна. Вири Египет кІвачел акьалтна. Египетдин чиле зурба шел-хвал гьатна, мейит авачир са кІвални амукьнач».

Гьа и чІавалай эгечІна Аллагьди чувудриз Песах лугьудай сувар кутуна. «Песах» «паталай алатна фин», «алатун» лагьай чІал я. Гьар йисуз и сувар кьиле тухудайла, чувудри тІили фахъ галаз кІелен як недай чІавуз чеб азад хъхьун рикІел хкун лазим я.


ЭкъечІун 11; 12:1—17, 30

### Аллагьди чувудар Египетдай акъудун


Аллагьди чувудар Египетдай акъудун

Фиргъаванди йифиз Мусадизни Гьаруназ эверна лагьана: «Къарагъ, куьнни, Исраилдин рухваярни Зи халкьдин юкьвай экъечІна ахлад. Куьне лугьудайвал, Аллагьдиз, яни куь Худадиз къуллугъ ая. Куь куьлуь ва ири гьайванарни хутах. Хъфидайла, заз хийир-дуьани ая».

Египетвийри чпин чилерилай чувудар фад хъфирай лугьуз, абур мажбур ийизвай. Чувудар техъфейтІа, египетвийри чеб вири кьена куьтягь жеда лугьузвай.

Аялрин кьадар квачиз, ругуд виш агъзурдав агакьна чувуд итимар яхдиз рекье гьатна. Абурухъ галаз жуьреба-жуьре тайифайрикай тир инсанарни хъфена. Абуру куьлуь ва ири гьайванрин чІехи са нехирни хутахна.

Египетдай хъфидайла кутур тинидикай абуру тІили фар чрана. Тини къатанвачир, вучиз лагьайтІа а инсанар Египетдай чукурнавай, абуруз секин жедай мумкинвал авачир, абурувай чпиз рекье недай фу гьазуриз хьанвачир.

Чувудар Египетда кьуд вишни къанни цІуд йисуз яшамиш хьанай.

Аллагьди чувудар баябан рекьяй тІуз тухванай. А рехъ Яру гьуьл галай патахъ физвай. Тек са Аллагьдиз Вичин халкь гьиниз тухудатІа чизвай. Юкъуз Аллагь цифедин гулда аваз абурун вилик кваз физвай. Йифиз Аллагьди цІун гул хьана абурун рехъ экуь ийизвай. Циф акъваз хьайила, чувудри чпин алачухар ахъайдай ва ял ядай. Циф юзун хъувурла, абуру мад чпин рехъ давамардай. Цифедин гул юкъуз, цІун гул йифиз садрани халкьдивай къакъатначир.


ЭкъечІун 12:31—40; 13:20—22

### Чувудар Яру гьуьлелай элячІун


Чувудар Яру гьуьлелай элячІун

Чувудар Египетдиз мад элкъвена техкъведай чІал фиргъавандиз чир хьана. И чІавуз ам балкІанраллай инсанрикайни, женгинин фургъунрикай ибарат кьушунарни кьуна чувудрин гуьгъуьниз фена. Фиргъавандиз абур элкъуьрна кьулухъ хкиз кІанзавай.

Са кьадар вахтунилай чувудар Яру гьуьлуьн къерехдив агакьна. Абуруз катдай чка амачир. Египетвияр абурув ахгакьзавай. Гьинихъ катдатІа течизвай чувудриз чеб Египетдай акъудна лугьуз Мусадикай хъел атана. Абуруз чеб Мусади баябан чуьлда терг авун патал гъанвай хьиз хьанвай. Мусади абуруз лагьана: «КичІе жемир! Акъваз. Квез исятда куьн Худади гьикІ къутармишдатІа аквада. Квехъ галтугзавай египетвияр мад квез уьмуьрлух ахквадач. Худади куьн патал женг чІугвада ва куьн секин хъжеда».

Аллагьди Мусадиз гъил гьуьлуьхъди ая лагьана буйругъна. Мусади гъил виликди авурла, Аллагьди рагъэкъечІдай патан гаралди гьуьлуьн ятар къарагъарна. Са йифен къене гьуьлуьн са пай кьуру чилиз элкъвена. Гьуьлуьн яд кьве патахъ пай хьанвай хьиз аквазвай. Чувудар вири гьуьлуьн юкьвайтІуз авай кьуру чилелай фена. Яд абурун кьве патайни цлар хьиз хкаж хьана акъвазнавай.


ЭкъечІун 14:5—22

### Египетдин кьушунар Яру гьуьле


Египетдин кьушунар Яру гьуьле

Египетвийрин кьушунар чувудрин гуьгъуьна аваз кьве патал пай хьанвай гьуьлуьз гьахьна. Гуьгъуьнин йикъан пакамахъ Аллагьди Египетдин кьушунрик велвела кутуна. Абурун фургъунрик квай чархар хкатнавай. Абур са гуж-баладалди фургъунар гьализ алахъна. И кар акур египетвийри чпи чпиз лагьана: «Ша чун чувудрикай катин, вучиз лагьайтІа, Аллагьди чи аксина дяве тухузва».

Вири чувуд халкь гьуьляй а патаз экъечІна куьтягь хьайила, Аллагьди Мусадиз лагьана: «Гьуьлел жуван гъил яргъи ая. Къуй гьуьлуьн ятар египетвийрал, абурун фургъунрал ва атлуйрал авахьрай». Мусади Аллагьди лагьайвал авуна. Гьуьлуьн яд вичин чкадал хтана. Вири египетвияр батмиш хьана.

Аллагьди Вичин халкь гьа и саягъда къутармишна. Чувудриз Аллагьди египетвийрин кьилел гъайи зурба аламат акуна. Халкьдиз Аллагьдихъай кичІе хьана. Чувудар Аллагьдихъни Адан лукІ Мусадихъ инанмиш хьана. И чІавуз Мусади вири халкьдихъ галаз чеб къутармишай Аллагьдин хатурдай тарифдинни баркалладин мани лагьана:

Аллагь я зи гьам къуват, гьам баркалла,
Ам азадвал, къутармишвал хьана зи.
Ам зи Аллагь я, за Адан тарифда.
Аллагь, а Ви гъили душман кукІварна,
Ви эрчІи гъил, къудратдалди машгьур я.
Баркалладин зурбавилив На Жуван
Ваз акси яз экъечІайбур ярхарна.
Гъуцаринни арада ви тай авач.
Вун кьван мад вуж паквилелди зурба я,
Тарифлу я, аламатар халкьдайди?
Виш йисара пачагьвалда Аллагьди,
Пачагьвалда уьмуьрлух!


ЭкъечІун 14:23—31; 15:1—18

### Цаварай атай манна


Цаварай атай манна

Чувудри чпин рехъ давамарзавай. Абуруз рехъ Аллагьди къалурзавай. Абур атана Син лугьудай баябан са чуьлдиз акъатна. Ина абур Мусадикайни Гьарунакай хъел аваз рахазвай. Абуру чпиз Египетда авай чІавуз хъсан тир, ина недай са затІни авач лугьузвай.

Мусади халкьдиз лагьана: «Чун вужар я кьван? Квез авай хъел чакай туш, ам квез Аллагьдикай къвезвай хъел я. Адаз куь хъел квай гафарин ван къвезва». Ахпа Аллагьди Мусадиз лагьана: «Заз чувудри лугьузвай хъел квай гафар ван хьана. Абуруз лагь: „Няниз куьне як неда. Пакамахъ фу тІуьна тух жеда. Ахпа квез Зун, яни куь Аллагь куь Худа тирди чир жеда“».

Нянихъ туртуррин лужар атана. Чувудар акъвазнавай чка вири абурай ацІана. Халкьдивай абур кьаз, абурун тІямлу якІукай чпиз жуьреба-жуьре хуьрекар гьазуриз жезвай. Пакамахъ виридаз кьуд пата чиг ацукьнаваз акуна. Чиг кьурайла, вири чуьлдал къиравдиз ухшар чІахар чкІана алай. Им Аллагьди вири халкь патал цавай ракъурнавай тІуьн тир. Чувудри адаз «манна» лагьана тІвар гана. Адан тІям вирт алтаднавай лавашдин тІям хьтинди тир. Аллагьди халкьдиз са юкъуз чпиз гьикьван манна бес жедатІа, гьакьван кІватІ ая лагьана буйругъ гана. Эгер са ни ятІани кьадарилай артух кІватІзавайтІа, йифиз артухан пай квахьзавай. Жуьмядиз Аллагьди кьве юкъуз бес жедай кьван манна кІватІ ая лагьана, вучиз лагьайтІа киш югъ ял ядай югъ тир. И югъ Аллагьди тестикьарнавай югъ тир. И юкъуз садани са карни ийидачир. Анжах жуьмядин юкъуз кьве югъ патал кІватІай манна квахьдачир.


ЭкъечІун 16:1—31

### Рагай яд акъудун


Рагай яд акъудун

Чувудар Рефидим лугьудай чкадиз акъатна. Ина хъвадай яд авачир. Халкьди мад Мусадиз ахмурар авуна. Инсанри лугьузвай: «Чаз яд це». Мусади абуруз жаваб гана: «Куьне вучиз заз ахмурар ийизва? Вучиз куьне Аллагь синагъ ийизва?» Мусади Аллагьдивай куьмек кІанз Адаз дуьаяр авуна. Аллагьди адаз раг ягъ лагьана. Мусади Аллагьди лагьайвал авуна. Рагай яд авахьна. Халкьди вичин къанихвал кьена.

Мусади и чкадиз «Масса ва Мериба» лагьана тІвар гана. Им «синагъ авун ва ахмур авун» лагьай чІал тир. Инсанри лугьузвай: «Аллагь чи патал алайди яни, тушни?» Гьа икІ чувудар Аллагьдиз ахмурар ийиз ва Ам синагъ ийиз алахъзавай.


ЭкъечІун 17:1—7

### ЦІуд тІалаб


ЦІуд тІалаб

Муса умун къилихрин инсан тир. Ам Аллагьди хкягънавай кас тир. Ам Аллагьдиз вафалу ва Адаз муьтІуьгъ тир. Гьавиляй Аллагь халкьдихъ галаз Мусадин куьмекдалди рахадай.

Садра чувудар Синай дагъдин патав акъваз хьайила, Муса дагъдиз хкаж хьана. Ана Аллагьди Мусадив къванцин кьелечІ къаябар вугана. Абурал халкьди кьилиз акъудна кІанзавай цІуд тІалаб кхьенвай. Ингье а тІалабар:

«Зун ви Худа я, ви Аллагь я. За вун Египетдин чиляй, вун лукІвиле авай кІваляй акъудна. Къуй ваз Зи чкадал маса гъуцар тахьурай.
Цаварал винеда авайдакайни чилерал агъада авайдакай ва це чилелайни агъада авайдакай садни жуваз бутвиле хкягъмир ва адаз икрамни ийимир. Абуруз я икрам, я къуллугъ ийимир.
Герек авачиз вуна ви Худадин, яни ви Аллагьдин тІвар кьамир. Аллагьди Вичин тІвар герек авачир чкадал кьур кас жаза тагана тадач.
Кишдин югъ рикІел хуьх, ам пакдиз хуьх. Ругуд юкъуз кІвалах ая, жуван вири крар кьилиз акъуд. Ирид лагьай югъ, яни киш югъ жуван Худа Аллагьдиз багъиш ая.
Худади, яни ви Аллагьди чилел ваз гузвай ви йикъар гзаф хьун патал, жуван диде-бубадиз гьуьрмет ая.
Яна рекьимир.
Зинавал ийимир.
Чуьнуьхмир.
Са касдикайни авачир гафар лугьумир.
Жув хьтиндан кІвал кІан жемир; жув хьтиндан пабни кІан жемир, я адан лукІни, я адан гъилибанни, я адан яцни, я адан ламни – жув хьтиндахъ авай са затІни кІан жемир».


ЭкъечІун 20

### Къизилдин дана


Къизилдин дана

Дагъда Мусадихъ галаз Аллагь яргъалди рахана. Муса геждалди техкъвезвайди акур халкьди, Гьарунан кьилив атана, лагьана: «Чаз чи вилик кваз фидай Аллагь туькІуьр ая. Чаз чун Египетдай акъудай Мусадихъ вуч хьанватІа чидач». Гьаруна халкьдиз лагьана: «Куь япарихъ галай япагьанар галудна зи патав гъваш». Инсанри адан патав чпин япагьанар гъана. Гьаруна абур къачуна, цІурурна, абурукай дана туькІуьрна. Ада хци чукІулдалди данадал нехишарни атІана. Дана акур чувудри гьарайна: «Ингье, Исраил, вун Египетдай акъудай ви Аллагь!»

Гуьгъуьнин юкъуз инсанри, фад къарагъна, данадиз къурбандар авуна, адаз чпин агъа лагьана. Ахпа халкьди ацукьна тІуьнар-хъунар, шадвилер авуна.

Дагъда Мусадиз Аллагьди лагьана: «Тадиз ахлад. Вуна Египетдай ахкъудай ви халкь чІур хьанва. Ам За къалурай рекьивай къерех хьанва».

Аллагьдиз и инсафсуз ва къал квай халкь терг ийиз кІанзавай. Амма Мусади Аллагьдиз минет авуна, лагьана: «Я Худа, Ваз Вуна мягькем гъилелди Египетдай ахкъудай Ви халкьдикай атанвай хъилен цІай къати тахьурай. Египетвийри лугьудайвал тахьурай: „Гуя Аллагьди абур дагълара рекьин патал ва чилелай михьиз терг авун патал хутахна“. Жуван хъилен цІай акъвазар ая, Жуван халкь терг жедайвал ийимир».

Аллагьдиз Мусади авур минетдин ван хьана, Ада халкьдиз ийиз кІанзавай кар авунач.

Мусадик вичикни хъилен цІай акатнавай. Ада Аллагьдин тІалабунар алай къванцин кьелечІ къаябар чилел гьалчна, хана, кІус-кІус авуна. Ахпа ада къизилдин дана цІай яна кана. Адан руьхъ циз вегьена.


ЭкъечІун 32:1—20

### Вири вичел кІватІдай алачух


Вири вичел кІватІдай алачух

Чувудар акъвазнавай чкадивай яргъа Мусади алачух эцигна. Адаз Мусади «вири вичел кІватІдай алачух» лагьана тІвар гана. Аллагьдихъ къекъвезвай гьар са кас алачухдин патав къведай.

«Муса алачухдин патав фидайла, вири халкь къарагъдай ва Муса алачухдиз гьахьдалди халкь адан гуьгъуьна килигиз жедай. Муса алачухдиз гьахьайла, цавай цифедин гул эвичІдай ва алачухдин сивив акъваздай. Гьа и чІавуз Аллагь Мусадихъ галаз рахадай. Вири халкьдиз алачухдин сивив гвай гул аквадай. Вири халкь кІвачел къарагъдай ва гьар са касди вичин кьилди алачухдин вилик Аллагьдиз икрам ийидай.

Аллагь Мусадихъ галаз чин чинал акъвазна рахаз жедай, налугьуди Ам Вичин дустунихъ галаз рахазва. Ахпа Муса вири халкь акъвазнавай чкадал хкведай. Мусадин къуллугъда Иса лугьудай жегьил гада акъвазнавай. Ам Небидин хва тир. Иса а алачухдивай са чІавузни къакъатдачир».


ЭкъечІун 33:7—11

### Пак кІвал эцигун патал къурбандар авун


Пак кІвал эцигун патал къурбандар авун

Садра Аллагьди Вичин халкьдиз маса алачух эциг лагьана буйругъна. И гафар Ада халкьдив Мусадин куьмекдалди агакьарна. А алачухда ара датІана Аллагь жедайвал тир. Инсанри ана Аллагьдиз къурбандар авун лазим тир.

Мусади чувудрин вири жемятдиз лагьана: «Ингье, Аллагьди чаз вуч тІалабун ийизватІа, гьар сада жуван патай Худадиз къурбандар ая. Гьар сада рикІин ачухвилелди Аллагьдиз гъидай къурбандар ихьтинбур хьурай: къизил, гимиш, цур, экуь вили, мичІи яру, экуь яру сар, назназияр, цІегьрен сар, хипрен хамар, акациядин тарар, чирагъда цадай чІемни, атир галай алтаддай ва гумар акъуддай чІемер, оникс лугьудай ва тупІалра твадай маса багьа къванер. Нелай гьихьтин хъсан кар ийиз алакьдатІа, къуй ада а кар и пак кІвал патал авурай».

Мусадиз яб гайи чувудри алачухдин патав ада лагьай шейэр гъана. ЦІийи пак кІвал эцигуни руьгьламишнавай инсанри эцигунар патал ва кешишдиз пекер цун патал герек тир вири затІар къурбанд ийизвай. Итимар папарни галаз къвезвай. Гьарда вичивай жедайвал чпиз Мусади гъваш лагьай шейэр гъизвай.


ЭкъечІун 35:4—29

### ЦІийи алачух Аллагьдин тІварцІиз ягъун


ЦІийи алачух Аллагьдин тІварцІиз ягъун

Алачухдихъ элкъвез-элкъвез чІехи гьаят галай. Адан яргъивал 50 ва гьяркьуьвал 25 юкІ тир. Гьаят цурун гуларикай куьрсарнавай пердейралди кІевнавай. Алачух кьуд пипІенди тир. Адан яргъивал тахминан 15 юкІваз мукьва тир. Гьяркьуьвал 5 юкІ, кьакьанвални 5 юкІ тир. Рак рагъэкъечІдай патай галай.

Алачухдин къене кьве кІвал авай. Садлагьай кІвализ «Пак кІвал» лугьудай. Ам муькуьдалай са тІимил чІехи тир. Пак кІвале къурбанд гудай чка авай. Къурбанд гудай чка цІай куькІуьрун патал авайди тир. Къурбанд гудай чкадин патав къизилдин стол гвай. Адал цІикьвед фу жедай. И фариз «пак фар» лугьудай. И кІвале ирид лампа алай къизилдин чирагъни авай. Къене пата авай кьвед лагьай кІвал сад лагьай кІваливай пердедалди чара авунвай. Ана «тІалабунрин сандух» (ва я «керематрин сандух»), яни кьве малаикдин кІалуб алай къизилдин сандух авай. Сандухда Аллагьдин къайдаяр кхьенвай къванцин кьелечІ къаябар хуьзвай. Кьвед лагьай кІвал Аллагьдин баркалладив ацІанвай. Ана Аллагь Вич авай хьиз тир. Гьавиляй а кІвализ «Лап Пак КІвал» лугьудай.

«Пак кІвализ» гьахьдай ихтияр анжах кешишриз авай. «Лап Пак КІвализ» анжах са чІехи кешишдивай физ жедай, гьамни йиса садра.

ЦІийи алачух эцигна куьтягьайла, Мусади ам ва ана къуллугъдай кешишар Аллагьдин тІварцІиз яна. Идалай гуьгъуьниз вири алачух лацу цифедик акатна. Алачух Аллагьдин баркалладив ацІана. Йифиз лацу циф алачухдин къене куькІвена цІай хьиз кудай, юкъуз циф алачухдин винел жедай. Гагь-гагь циф алачухдин винелай гзаф кьакьандиз хкаж жедай. Им Аллагьди къалурзавай са лишан тир. И лишан акунни кумаз инсанар Къенандин мублагь чилерал рекье гьатдай. Аллагьди абур аниз Египетдай хкведайла тухвайди тир.

И алачухдиз Библияда «керематрин алачух» ва я «вири вичел кІватІдай алачух» лугьузва, вучиз лагьайтІа Аллагьдиз къуллугъ авун патал инсанар а алачухдин патав кІватІ жедай.


ЭкъечІун 40:17—38

### Жасусар Къенанда


Жасусар Къенанда

Чувудар Къенандин чилерин мукьув агакьна. Абур Паран лугьудай баябан чуьлда акъвазна. Мусади чувудрин кьилевайбурукай цІикьвед кас Къенандин чилерал ракъурна. Ада абуруз лагьана: «Куьн и Негев лугьудай уьлкведиз алад. А чилериз килиг. Ана яшамиш жезвай халкь къуватлуди яни, зайифди яни чир ая. А халкь яшамиш жезвай чил гьихьтинди ятІа, абур яшамиш жезвай шегьерар гьихьтинбур ятІа килиг. ВикІегьдиз а чилин бегьеррикай къачуна хкваш».

Мусади ракъурай цІикьвед касни рекье гьатна. ЯхцІур юкъуз абур Къенандин чилериз килигиз хьана. Абуруз ана кІубан багълар, чуьллер, чІехи ва мягькем шегьерар акуна. Элкъвена кьулухъ хкведайла, абуру анарар, инжилар ва маса емишар хкана. Абурув ципицІдин хелни гвай. Ам акьван екеди тир хьи, кьве касди лашунал вегьена кьунвай. Хтайбуру «некни вирт алахьзавай гуьзел уьлкведикай» ихтилатар авуна. Абуру ана авай инсанар къуватлубур тирди ва хъсандиз мягькемарнавай шегьерра яшамиш жезвайди лагьана. «Чавай ихьтин халкьдин аксина физ жедач, вучиз лагьайтІа ам чалай къуватлу я», – лагьана килигиз фена хтайбуру.

Абуру халкьдин арада чІуру хабарар чукІурна, адак кичІ кутуна. Абурун рикІелай Аллагьди чпиз куьмекда лагьай гафар алатнавай. Килигиз фена хтайбурукай анжах кьве кас Аллагьдиз вафалу тир, абуру халкьдик кичІ кутазвачир. Абурун садан тІвар Иса Навин, муькуьдан тІвар Калеб тир. Калеба лугьузвай: «Ша чна фена а чилер кьан, вучиз лагьайтІа чалай и кар алакьда». Амма халкьдиз адан гафариз гьич ябни гуз кІанзавачир. Вири инсанар шел-хвал ийиз эгечІна. Абуру чеб Египетдай акъудна хкана лугьуз Мусадизни Гьаруназ ахмурар авуна. Ахпа чувудри чпи чпиз лагьана: «Ша чна чаз са маса чІехиди хкягъин ва элкъвена Египетдиз хъфин». Ихьтин аси гафар ван хьайила, Иса Навинани Калеба чпин пекер къазунна ва лагьана: «Эгер Аллагьди чаз регьим ийизватІа, Ада чун а чилерал тухуда. Ада некни вирт авахьзавай а чилер чаз гуда. Анжах куьн Худадиз акси экъечІмир. Квез а чилин инсанрикайни кичІе жемир, абур чна неда. Абур хуьдай кас авайди туш, анжах чахъ Аллагь гала, абурухъай кичІе жемир». Халкьди лугьузвай аси гафар ван хьайи Мусани Гьарун чинихъди чилел ярх хьана. Абуруз халкьдин терсвални инамсузвал акун залан хьанвай. И чІавуз Аллагьди Мусадиз лагьана: «И халкьди гьикьван чІавалди Зак хукІурда? За и халкьдин арада къалурай кьван лишанрихъ и халкь гьикьван чІавалди чІалахъ тежез амукьда?» Ахпа Аллагьди Вичиз, и халкь терг авуна, Мусадикай цІийи халкь ийиз кІанзавайди лагьана. Амма Мусади халкьдин чІехи гунагьдилай гъил къахчу лугьуз Аллагьдиз минетар авуна. Мусадин хатурдай Аллагьди аси халкьдилай гъил къахчуна. Амма и халкьдиз жаза гун яз, Аллагьди хиве кьунвай Къенандин чилерал и чувудар ваъ, абурун веледар фена яшамиш жеда лагьана. А чилерал гьакІ Аллагьдихъ чІалахъ хьайи Иса Навинни, Калебни фида лагьана.


Рекъемар 13:1—34; 14:1—30

### Къарагьаз, Датаназ ва Абирамаз жаза


Къарагьаз, Датаназ ва Абирамаз жаза

Аллагьди вири чувудриз Мусадин чІалаз килиг ва ада лагьайвал ая лагьана, вучиз лагьайтІа Аллагьди Вичи Муса халкьдин камаллу регьбервиле эцигнавай.

Садра чувудрин арада чІехи къал акъатна. Къарагь, Датан ва Абирам кьиле авай кьве вишни яхцІурни цІуд кас Мусадиз акси яз экъечІна. Абуруз Мусадин гафариз яб гуз кІанзамачир. Абуру Мусади вич амайбурулай вине кьазва лугьуз адаз ахмурар ийизвай.

И гафар ван хьайи Мусади вири чувудар кІватІна. Ада абуруз Аллагьдин буйругъдалди Къарагьан, Датанан ва Абираман алачухривай яргъаз хьухь ва абурун шейэрик кямир лагьана эмир гана. Ахпа Мусади лагьана: «Куь кьилел атай кьван крар заз кІан хьана ваъ, Аллагьдиз кІан хьана хьайибур я. И кІвалах квез икІ чир жеда: эгер абур вири инсанар хьиз кьейитІа, зун Аллагьди ракъурнавай кас туш. Эгер а инсанар Аллагьдиз акси жез хьайитІа, ингье вуч жедатІа: Аллагьди са аламат къалурда, чил кьве пад жеда ва а инсанар чпин мал-девлетни галаз чилик акатда, абур чан аламаз жегьеннемдиз аватда».

Ада и гафар лугьунни кумаз, абурун кІвачерик квай чил ацукьна. Чили вичин сив ахъайна, абур ва абурун кІвалер, Къарагьан вири инсанар ва абурун гьар са затІ туькьуьнна. Абур чпихъ авай-авачир вири галаз чан аламаз жегьеннемдиз аватна. Абур чилик акатна, жемятдин арадай терг хьана. Абурун патав гвай вири чувудар абурун цІугъ япара аваз катна. Катайбуру: «Чаз чунни чили туькьуьнна кІанзавач», – лугьузвай.

Къарагьахъни, Датанахъни Абирамахъ галаз Аллагьдиз акси экъечІай кьве вишни яхцІурни цІуд кас цавай атай цІайлапанди яна. Абур вири кьена.


Рекъемар 16:1—3, 23—35

### Цурун гъуьлягъ


Цурун гъуьлягъ

Чувудри баябан чуьлдай тІуз рехъ давамарзавай. Абур мад руьгьдай аватнавай, Аллагьдикайни хъел кваз рахаз Мусадиз акси жезвай: «Вучиз куьне чун Египетдай акъуднай? Чун баябан чуьлда рекьин патал акъудайди тирни? Ина я фу, я яд авач. И са кфетни квачир ризкьи чаз такІан хьанва». И къайи ихтилатар авур инсанрал Аллагьди зегьерлу гъуьлягъар ракъурна. Гъуьлягъри абур кІасзавай. Инсанар рекьизвай. И чІавуз гзафбур Мусадин кьилив атана. Абуру лагьана: «Аллагьдин ва ви аксина къайи ихтилатар авуналди чна гунагь кар авуна. Чалай гъуьлягъар алуд лагьана Аллагьдиз дуьа ая».

Мусади халкьдин паталай дуьа авуна. Аллагьди адаз жаваб гана: «Жуваз са гъуьлягъ туькІуьра ва ам алай лаш тІаратІ хьиз тикдаказ акъвазра. Гъуьлягъди кІаснавай гьар ни адаз килигайтІа, гьадал чан аламукьда». Мусади цурукай чІехи са гъуьлягъ туькІуьрна ва ам виридаз аквадай чкадал эцигна. И цурун гъуьлягъдиз килигайла, гъуьлягъди кІаснавай кас рекьизвачир.


Рекъемар 21:4—9

### Билам пайгъамбар ва малаик


Билам пайгъамбар ва малаик

Маабвияр лугьудай халкь чувудрин душманар тир. Абуруз чувуд халкьдиз писвилер хьана кІандай. Садра маабвийри чпин патав Аллагьдин пайгъамбар Биламаз ша лагьана ва адавай чувуд халкьдиз лянет авун тІалабна. Амма Аллагьди пайгъамбардиз лагьана: «Абурухъ галаз фимир ва а халкьдиз лянет ийимир. За адаз нуьсрет ганвайди я». Билам пайгъамбар Аллагьдин чІалаз килиг тавуна маабвийрин патав фена. Биламан рехъ атІун патал Аллагьдин малаик адалай вилик фена рекьел акъвазна.

Билам вичин ламрал алаз физвай. Адахъ вичин кьве лукІни галай. Садлагьана ламраз рекьел гъиле гапур аваз акъвазнавай малаик акуна. Лам рекьелай алатна чуьлдиз фена. Билама, лам рекьел хкиз кІанз, ам гатаз хьана. Малаик акур лам мад рекьелай элячІна, ацукьна. Пайгъамбар мад ам гатаз эгечІна.

Пуд лагьай гъилера ада лам гатадайла Аллагьди ламраз рахадай мез гана. Ада инсандин ванцелди лагьана: «Им пуд лагьай гъилер я вуна зун гатаз. За ваз вуч авуна кьван?» Аллагьди Биламан вилер ахъайна. Гьадазни гапур гвай малаик акуна. Билама малаикдиз икрамна, малаикдин вилик чинихъди чилел ярх хьана. Малаикди адаз Аллагьдин гафар лагьана: «Вучиз вуна ви лам пуд лагьай сеферда гатазва? Зун ви рехъ кьаз атанвайди я. Вун физвай рехъ дуьз рехъ туш». Билама малаикдиз жаваб гана: «Завай са гунагь хьана. Заз Вун зи рекьел акъвазнавай чІал чизвачир. За ийизвай кар вуна дуьзди яз гьисабзавачтІа, зун гьа атайвал хъфида». Малаикдин мецелди Аллагьди Биламаз лагьана: «Вун и ксарихъ галаз физвай чкадиз алад. Анжах За ваз вуч лагьайтІа гьам лагь».

Маабвийриз чпин патав къвезвай Билам акурла, абуру адаз лагьана: «Исраилдин халкьдиз лянет ая, адаз писвилер хьурай лагь». Амма Билама жаваб гана: «За гьикІ лянет ийин? Аллагьди адаз лянет ийизвач. За адаз писвилер хьурай гьикІ лугьуда? Аллагьди адаз писвилер хьурай лугьузвач». Билама Исраилдин халкьдиз лянет авунач. Ада пудра адаз хийир-дуьа гана.


Рекъемар 22:3—35; 23:7—20

### Мусадин кар давамардайди


Мусадин кар давамардайди

Муса гзаф кьуьзуь хьанвай. Аллагьди Мусадиз ам и мукьвара рекьида лагьана. Чувуд халкь чубан галачир хипер хьиз амукь тавун патал, халкьдиз регьбервал гудай кас вичиз къалура лугьуз Мусади рекьидайдалай вилик Аллагьдиз дуьаяр авуна.

Аллагьди Мусадиз лагьана: «Жуваз Небидин хва Иса къачу. Ам Зи Руьгь квай кас я. Жува адаз гъил яргъи ая. Ам Элазар лугьудай кешишдин ва вири жемятдин вилик акъвазара. Къуй халкьдиз ви кар давамардайди вуж ятІа акурай. Адаз чувуд жемятди яб гудайвал, вуна адаз жуван чІехивиликай пай це. Исадин гафунал Исраилдин вири рухвайри амал авун лазим я». Мусади вичиз Аллагьди лагьайвал авуна.

Куь рикІел «Къенандин чилериз килигиз фейибур» лугьудай ихтилат алама жеди. Иса Навин Аллагьди чувуд халкьдиз Къенандин чилерал физ куьмекдайдан чІалахъ тир кьве жасусдикай сад тир. Адани Калеба халкьдихъ руьгь кутаз лугьудай: «Аллагь чахъ гала. Къенандин халкьдихъай кичІе жемир!» Гьа чІавалай инихъ гзаф вахт алатнавай. Чувуд халкьди баябан чуьлда сиягьатиз яхцІур йис тир. Икьван вахтунда Египетдай экъечІай кьван яшлу инсанар вири кьенвай. А ксариз чпиз Аллагьди гуда лагьана хиве кьунвай Къенандин чилер акуначир. Вири крар Аллагьди лагьайвал хьанай: «И баябан чуьлда куьн рекьида. Закай хъел атай кьванбурукай, къад йис ва гьадалай виниз яшар хьанвайбурукай садни За а чилерал куьчардач. А чилел анжах Яфунедин хва Калебни Небидин хва Иса фида. Куьне душманрин гъиле гьатда лугьузвай куь аяларни За а чилерал тухуда. Абуруз квез такІан хьайи чил чир жеда. Куьне а чилериз килигай йикъарин кьадар яхцІур я. Куьне авур гунагьдай квез яхцІур йисуз жаза гуда. Са йикъай са йисуз. Къуй квез За куьн гадарун вуч кар ятІа чир хьурай».


Рекъемар 14:29—31, 34—35; 27:18—23

### Аялриз насигьат: Аллагь рикІелай алудмир!


Аялриз насигьат: Аллагь рикІелай алудмир!

Аллагьди Мусадин мецелди халкьдиз лагьана: «Килиг гьа, куь Худа Аллагьди квез вуч ая лагьанайтІа, гьам ая. Я эрчІи патахъ алатмир, я чапла патахъ. Квел чан аламукьдайвал, квез хъсан жедайвал ва куь ихтиярда гьатдай чилел куьн гзаф вахтунда яшамиш жедайвал, куь Худа Аллагьди квез гьи рекьяй алад лагьайтІа, гьа рекьяй алад. Яб це, Исраил: чи Худа Аллагь са Худа я. Ви Худа Аллагь вири ви рикІелди, вири ви руьгьдалди, вири ви къуватралди кІан хьухь».

Мусади Исраилдин халкьдиз, Египетда авайла ва инай экъечІна баябан чуьллерай хъфидайла, Аллагьди чувудриз къалурай аламатрикайни керематрикай чпин веледриз ахъай хъия лагьана буйругъна. Мусади гьакІни аялар Аллагьдин тІалабунар кьилиз акъудиз вердишара лагьана. Чувудри баябан чуьлда Аллагь синагъ авурвал, Ам абурун аялрини синагъ тавурай лагьана. Мусади чувуд халкьдиз лагьана: «Вун Египетдин чиляй, вун лукІвиле хьайи кІваляй акъудай Аллагь рикІелай алуд тавун патал кІевиз акъваз. Ви Худа Аллагьдихъай кичІе хьухь. Са Гьадаз къуллугъ ая. Маса гъуцарин, куь патарив гвай халкьарин гъуцарин гуьгъуьна гьатмир. Ви Худа Аллагь хъел къведай Аллагь я. Вакай хъел атана ви Худа Аллагьди вун чилин винелай терг ийидайвал тахьурай. Ви Худа Аллагьди ваз насигьат яз ганвай Адан тІалабунар, къанунар ва къарарар мягькемдиз хуьх. Аллагьдин вилик гьахълу ва хъсан крар ая».


Кьвед лагьай къанун 5:3, 33; 6:4—25

### Къурбандар авун


Къурбандар авун

Аллагьди Мусадин мецелди гьар са чувуддиз лагьана: «Вун Аллагьди ваз пай яз гузвай чилел атайла ва ана бине кутурла, жуван чилелай кІватІай вири емишрин сифтегьан бегьерар зимбилда эцигна, Ви Худа Аллагьди гьи чка хкягъайтІа, гьа чкадал твах. А чка Аллагьди Вичин тІвар ана хьун патал хкягъда. А йикъара жедай кешишдин кьилив алад ва адаз лагь: „Ингье, къе за чи Худа Аллагьдин вилик зун и чилел атанвайди тестикьарзава. И чил Ада чи бубайриз гуда лагьана кьин кьур чил я. Ингье, Худа, за Ваз Вуна заз гайи чилин емишрин сифтегьан бегьерар гъанва“. Жував гвайди ви Худа Аллагьдин вилик эциг, ви Худа Аллагьдиз икрам ая.

Ви Худа Аллагьди вазни ви хизандиз ганвай вири няметрал шадвал ая. Жуваз авайдакай левидизни[3] це, къурабадизни.

Гьар пуд йисалай ви чилин девлетрин цІудай са пай кьилди чара ая. Чара авур паюникай левидизни, къурабадизни, етимдизни хендедадиз це. Къуй абур ви кІвале тІуьна тух хьурай.

Ви Худа Аллагьди ваз и юкъуз и къарарарни къанунар кьилиз акъуд лугьузва: абур вири рикІелди ва вири руьгьдалди кьилиз акъуд. Гила вуна ви Аллагьди Вичикай ви Худа жеда, вун Адан рекьерай фида, Адан къарарар, Адан тІалабунар, Адан къанунар хуьда ва Адан гафуниз яб гуда лагьанва. Аллагьдини гила Ада ваз лагьайвал, эгер вуна Адан вири тІалабунар хвейитІа, вакай Аллагьдин Вичин кьилди халкь жеда лагьана хиве кьунва. Вун Ада Вичи яратмишнавай вири халкьарилай вине эцигда лагьана, ваз гьуьрмет, баркалла, зурбавал жеда лагьана хиве кьунва. Ада Вичи лагьайвал, вакай ви Худа Аллагьди Вичин патав гвай пак халкь ийида лагьанва».


Кьвед лагьай къанун 26:1—19

### Мусадин кьиникь


Мусадин кьиникь

Муса Мавитрин дуьзенлухрай Неба дагъдал хкаж хьана. И кукІуш Еригьун шегьердин къаншарда авайди тир. Аллагьди Мусадиз лагьана: «Ингье За Ибрагьимазни, Исакьазни Якьубаз гуда лагьана кьин кьур чил. За абурун гьар садаз лагьанай: и чил За ви тухумдиз гуда. За и чил ви вилериз къалурна, амма вун и чилел фидач». Аллагьди Мусадиз ам гьа чилел рекьидайди малумарна.

Аллагьдин лукІ Муса гьа Аллагьди лагьайвал Мавитрин чилел кьена. Ам Мавит чилел алай дереда Писга лугьудай чкадин вилик кучукна. Къенин йикъалди садазни ам кучукнавай чка чизвач. Рекьидай чІавуз Мусадин вишни къад йис тир. Адан вилерин экв зайиф хьанвачир, сагъламвални мягькемдиз амай. Чувудри къанни цІуд юкъуз Мавитдин дуьзенлухра шел-хвал авур йикъар акваз-такваз алатна.

Исраилдихъ мад Муса хьтин пайгъамбар хъхьанач. Мусадилай гъейри са пайгъамбарни Аллагьдихъ галаз чин чинал акъвазна раханач. Мад садани Мусади Египетда фиргъавандиз ва адан лукІариз Аллагьдин куьмекдалди къалурай хьтин аламатарни керематар къалурнач. Мад садалайни Мусади чувудриз баябан чуьлда къалурай хьтин аламатарни керематар къалуриз алакьнач.

Небидин хва Исадин камал артух хьанвай, вучиз лагьайтІа адалай Мусади вичин кап алтаднавай. Чувудар Иса Навиназ табий жезвай ва абуру Мусадиз Аллагьди вуч ая лагьанвайтІа, гьам ийизвай.


Кьвед лагьай къанун 34:1—12

### Рахаба чувудар чуьнуьхун


Рахаба чувудар чуьнуьхун

Муса кьейидалай гуьгъуьниз Аллагьди Иса Навиназ лагьана: «Зи лукІ Муса кьена. Гьа икІ, къарагъ, вунни, вири и халкьни Ярдан вацІалай элячІна, За чувудриз гузвай чилерал алад. Куь кІвач хкІур гьи чка хьайитІани За квез гузва. За Мусадизни гьакІ лагьанай. Ви уьмуьрдин вири йикъара ви вилик садавайни акъвазиз жедач. Зун Мусадихъ галаз гьикІ хьанайтІа, вахъ галазни гьакІ жеда. Зун вавай къакъатдач ва за вун гадардач. Анжах вун кІевиз акъваз ва викІегь хьухь. Зи лукІ Мусади ваз ганвай вири къанун къадирлудаказ хуьх. Вуна вири крар хийирлудаказ авун патал а къанундилай я эрчІи патахъ, я чапла патахъ алатмир».

Чувудар къвез-къвез Къенандин чилериз мукьва жезвай. Са тІимил вахтунилай абур а чилел яшамиш жезвай агьалийрихъ галаз женгиниз экъечІна. Хъсандиз мягькемарнавай Еригьун шегьердин цлар аквазвай. Иса Навина шегьерда вуч хабарар аватІа чирун патал аниз кьве чувуд ракъурна. Фейибур Рахаб лугьудай са дишегьлидин кІвале йиф ийиз амукьна.

Са ни ятІани Еригьундин пачагьдиз Рахабан кІвале чувудрин жасусар авайдакай хабар гана. Пачагьди вичин лукІариз фена абур яхъ лагьана буйругъна.

Рахабаз Аллагьди чувудар патал къалурай кьван аламатрикай ван хьанвай. Ам Аллагьди Еригьун шегьер чувудриз гудайдахъ инанмиш тир, вучиз лагьайтІа и шегьер алай чил Аллагьди чувудриз гуда лагьанвайди тир. Гьавиляй Аллагьдихъ инанмиш яз Рахаба вичин кІвалевай чувудар садазни таквадайвал чуьнуьхна. Ада пачагьдин гъилибанриз абур няниз хъфенай лагьана. И чІавуз пачагьдин гъилибанар абурухъ къекъвез Еригьундай экъечІна Ярдан вацІ галай патахъ рекье гьатна. Йиф алукьайла, Рахаба шегьердин цла авай вичин дакІардай епинайгъуз чувудар авудна. Ада абуруз са пуд юкъуз дагъда хьухь, тахьайтІа абурал пачагьдин гъилибанар гьалтда лагьана.


Иса Навин 1:1—7; 2:1—16

### Ярдан вацІалай элячІун


Ярдан вацІалай элячІун

Еригьун шегьердиз фин патал чувудар Ярдан вацІалай элячІун лазим тир. И чІавуз Худади Иса Навиназ лагьана: «Къенин йикъалай За вири чувудрин вилик ви тарифар ийида. Къуй абуруз чир хьурай: Зун Мусадихъ галаз гьикІ тиртІа, вахъ галазни гьакІ жеда. Аллагьдин тІалабунрин сандух тухузвай кешишриз лагь: Ярдан вацІун циз гьахьайла, вацІа акъваз». Иса Навина лагьана: «Уьмуьр гузвай Аллагьди куь патавай къенанвияр, хетар, гьивияр, перизияр, гиргашияр, амарияр, ебусияр лугьудай халкьар чукурда. Аллагь чахъ галай чІал чаз икІ чир жеда: вири чилин Худадин тІалабунар авай сандух Ярдан вацІалай куь вилик кваз тухуда». Им гвенар гуьдай вахт тир. И чІавуз Ярдан вацІа яд гзаф жеда ва ам къерехрай акъатда. ТІалабунар авай сандух тухузвай кешишрин кІвачер Ярдандин циз гьахьун кумазни вацІун яд кьурада, винидихъай къвезвай яд цал хьана акъвазда. Аллагьдин тІалабунрин сандух тухузвайбур Ярдандиз гьахьун кумазни, винидихъай къвезвай яд чІехи чкада та Сартандин патав гвай Адаман шегьердив агакьдалди цал хьана акъвазна. Дуьзенлухда авай гьуьлуьхъ авахьзавай яд кьурана квахьна.

Чувуд халкь Ярдан вацІун кьуру кьеряйтІуз а патаз экъечІна. Чувудар а патаз экъечІдай арада кешишар Аллагьдин тІалабунрин сандух гъилерал кьуна кьур акъатнавай вацІун юкьвал акъвазнавай. Иса Навина цІикьвед касдиз кешишар акъвазай чкадилай и аламат рикІел хуьнин лишан яз цІикьвед къван къачу лагьана.

Вири халкь Ярдандай экъечІна куьтягь хьайила, Аллагьди Иса Навиназ лагьана: «Аллагьдин тІалабунрин сандух тухузвай кешишриз Ярдандай экъечІ лагьана буйругъ це». Кешишар вацІай экъечІна. Яд мад вичин геле гьат хъувуна, авахьна.

Ярдандай къачур цІикьвед къван Иса Навина Гилгал лугьудай чкадал эцигна.


Иса Навин 3:7—17; 4:1—24

### Еригьун шегьер кьун


Еригьун шегьер кьун

Чувудар Еригьун шегьердив агакьайла, анин пачагьди шегьердин вири варар агалун буйругъна. Амма Аллагьди Иса Навиназ лагьана: «Ингье, За Еригьунни адан пачагь, анавай аскерарни ви гъиле твазва. Квекай дяве ийиз жедай кьван вири шегьердал элкъвез хьухь. Ругуд юкъуз гьа икІ ая. Къуй ирид кешишди Аллагьдин тІалабунрин сандухдин виликай ирид къаргъу кьурай. Ирид лагьай юкъуз шегьердал иридра элкъуьгъ. Кешишрини къуй къаргъуяр ягърай, вири халкьди ван алаз гьарайрай. Шегьердин цал лап бинедал кьван чкІида. Вири халкь шегьердиз гьахьда».

Къаргъуяр язавай кешишрин вилик кваз яракьар гвай инсанар физвай. Кьулухъай къвезвайбур Аллагьдин тІалабунрин сандухдин гуьгъуьнаваз физвай, гьабуруни къаргъуяр язавай. Иса Навина халкьдиз буйругъ гана: «Са ван-сесни акъуд мийир. За квез „Гьарая!“ лугьудалди куь сивяй са гафни акъат тавурай. За „Гьарая!“ лагьайла, гьарая». Гьа икІ Аллагьдин тІалабунрин сандух гвайбуру шегьердал садра чарх яна. Ахпа алачух гвайбур вири акъвазнавай чкадал йиф ийиз хтана. Гьа икІ, гуьгъуьнин юкъузни алачух гвайбуру садра шегьердал чарх яна, ахпа абур вири акъвазнавай чкадал хтана. Абуру ругуд юкъуз гьа икІ авуна.

Ирид лагьай юкъуз кешишри ирид лагьай гъилера къаргъуяр язавайла, Иса Навина халкьдиз лагьана: «Гьарая! Аллагьди шегьер квев вуганва!» Къаргъудин ван хьун кумазни, халкьди гьарайна. Шегьердин цал бинедал кьван чкІана. Халкь шегьердиз гьахьна. Гьар сад вич авай патай аниз гьахьна. Абуру шегьер къачуна.

Виликдай Еригьунда вуч хабарар аватІа чириз фейи кьве касди Рахабаз амни адан мукьва-кьилияр къутармишда лагьана хиве кьунвай, вучиз лагьайтІа Рахаба абурни чпин геле къекъвезвай еригьунвийрикай хвенай. И кьве касди Рахабаз чувудри Еригьун къачудай чІавуз дакІардал яру цІил кутІуна лагьанай. Рахаба абуру лагьайвал авунай. Гьа икІ а кьве касди Рахабни адан мукьва-кьилияр хвенай. Идалай гуьгъуьниз Еригьун шегьердиз цІай янай.


Иса Навин 6:1—24

### Амарийрихъ галаз дяве


Амарийрихъ галаз дяве

Садра чувудринни абурун душманар тир амаррин арада чІехи дяве хьана. «Аллагьди Иса Навиназ лагьана: абурухъай кичІе жемир, вучиз лагьайтІа За абур ви гъиле твада. Абурувай садавайни ви вилик акъвазиз жедач. Чинеба йифди Гилгалдай атана, Иса Навина садлагьана хабарсуз амаррал гьужумна. Аллагьди амарияр ийир-тийир авуна. Чувудри зурба гьужумдалди абур Гибан лугьудай чкада барбатІна. Ахпа чувудар Бет-Гьаран лугьудай кукІушдихъ фидай рекье абурун гуьгъуьна гьатна, Азекь ва Макъеда шегьеррив агакьдалди амарар дарбадагъ ийиз хьана».

ГьикІ ятІани абурун дяве яргъал фена. Иса Навина рагъ акІун тавуна югъ яргъи жедайвал ая лугьуз Аллагьдиз минетна. Исади чувудрин вилик лагьана: «Рагъ, вун Гибан лугьудай чкадин кьилел, варз, вунни Айлан дередин кьилел акъваз!» Аллагьдиз адан минетдин ван хьана. «Чувуд халкьди вичин душманрилай кьисас къахчудай кьван гагьда рагъни акъвазна, варзни. Рагъ цавун юкьвал акъвазнавай. Адак вич акІидай патахъ хъфиз тади квачиз сагъ са югъ хьана!»

Аллагьди Иса Навинан минетдиз жаваб яз гайи хьтин югъ я идалай вилик хьайиди тушир, я идалай кьулухъни хъхьанач. И юкъуз Аллагьди Вичин халкь патал Вичи дяве авунай.

Дяве куьтягь хьайидалай гуьгъуьниз Иса Навинан кьушунар чеб акъвазнавай чкадал гъалибяз хтана.

Аллагьди Иса Навиназ лагьана: «За буйругъ гузва: кІевиз акъваз ва викІегь хьухь, я кичІни акатмир. Гьина хьайитІани, гьиниз вун фейитІани, вахъ ви Худа Аллагь гала».


Иса Навин 1:9; 10:6—15

### Исраилдин гьакимар


Исраилдин гьакимар

Чувудар Египетдай Къенандиз къведалди вилик, Къенанда жуьреба-жуьре мажуси халкьар яшамиш жезвай: хетар, гергашияр, амарияр, къенанвияр, перизияр, гьивияр ва ебусвияр. Гагь-гагь чна абуруз виридаз къенанвияр лугьуда. Къенанвийри гзаф гунагьар авуна лугьуз Аллагьди абур терг авун кьетІна. Къенанвийрин кьилин аллагьар Баални адан паб Аштарст тир. Баалаз икрам ийидай мярекатар айиб-арсуз краралди кьиле тухудай. «Кьакьан чкаяр» лугьудай тепейрал къурбандар ийидай. Анрал инсанарни къурбанд ийидай.

Чувудри бине кутур Къенандин часпарар тахминан кефер патахъай гилан Ливандин юкьвалай эгечІна, кьибле патахъай Синай лугьудай зуракІ-къураматдал къведалди, рагъэкъечІдай патахъайни Ярдан вацІалай къвезвай. Мусади чил Исраилдин 12 тухумдикай 11 тухумдиз пайна. 12 тухум – Якьубан 12 хцин веледар тир. Якьубан рухвайрин тІварар Рувен, Шимун, Леви, Ягьуд, Дан, Нифтали, Гад, Ашер, Исахар, Забулун, Юсуф (Юсуфан тухум адан кьве хцин – Ифраиман ва Манашедин кьве тухумдиз пай жезвай) ва Бунямин тир. Левидин тухумдиз вичин пай чил ганачир. Левидин несилар, яни левияр Аллагьди Вичин Пак КІвале къуллугъ авун патал хкягънай. Абур муькуь тухумриз талукьарнавай тайин шегьерра яшамиш жезвай.

Къенандиз атай сифтегьан 300-400 йисуз чувудрин 12 тухумдихъ абур идара ийидай са чІехиди авачир. Абур цавни чил халкь авур Сад Аллагьдихъ инанмиш хьуни сад ийизвай. ЯтІани абурукай бутпересар хьана, абуру чеб чпихъ галаз ва патарив гвай маса тайифайрихъ галаз дявеяр ийиз хьана. Маса тайифайризни чувудар терг ийиз кІанзавай. Чувудри чІуру крар ийизвай ва абуру бутриз икрамзава лугьуз Аллагьдиз абурукай хъел къвез хьанай. Аллагьди абуруз жазаярни гуз хьанай. Аллагьди чувудрин душманар тир мавитри, амманийри, амалекри, филиштияр, къенанвийри, мадинитвийри Исраилдин халкь тараш-талан авуниз рехъ гуз хьанай. И халкьарин пацук квай чувуд халкь мукьвал-мукьвал лап ажуз гьалдиз къведай. Амма Аллагьди Вичин халкьдиз регьимни ийидай. Ада чувуд халкьдин арадай абур душманрикай хуьдай гьакимар акъуддай. Гьакимар кьейила, халкь мад бутриз икрамиз жедай. Абуру чпин бубайри авур пис крарилайни чІуру крар авуналди Аллагьдиз хъел гъидай. Исраилдин гьакимар хьайибур и ксар я: Атниэл, Эгьуд, Шамгар, Дебара, Баракь, Гидеон, Абумелек, Тала, Яир, Ифтагь, Ивсан, Элан, Абдан, Шимшон ва Самуил. И ктабда чна ибурукай анжах са бязибурукай суьгьбетда.

«А йикъара Исраилдиз пачагь авачир. Гьар сада вичиз гьи кар гьахълу яз аквазвайтІа, гьа кар ийизвай». Гьакимрикай ктаб

### Гидеон


Гидеон

Иса Навин кьейидалай гуьгъуьниз, мад Аллагь рикІелай ракъурна, чувудар бутриз икрам ийиз хьана. И кардиз килигна, Аллагьди чувуд халкь маданит халкьдиз муьтІуьгъ жедайвал авуна. Ирид йисалай мад чпин Аллагьдихъ элкъуьн хъувур чувудриз Адавай чара кІан хьана. Абурун цІугъдин ван атай Аллагьди абуруз цІийи регьбер гана. Адан тІвар Гидеон тир.

Гидеона вич зайиф кас яз гьисабзавай. Амма Аллагьди адаз лагьана: «Зун вахъ галаз жеда. Вуна мидиянвияр вири барбатІда». Мидиянвияр барбатІдалди виликамаз Аллагьди Гидеоназ вичин бубади бутриз эцигнавай къурбанд гудай чкаяр чукІура лагьана. Гидеона вичин цІуд лукІрахъ галаз санал Баал лугьудай бутдиз эцигнавай къурбанд гудай чка чукІурна ва адан патав экъечІнавай, абуру пак яз гьисабзавай тар атІана. Идалай гуьгъуьниз Гидеонак Аллагьдин Пак Руьгь акатна. Гидеон Исраил азад ийиз къарагъдай чІехи кьушун кІватІунив эгечІна. Дяведиз экъечІдалди вилик Гидеона вич Аллагьди чувудар къутармишун патал хкягънавай кас тирди тайинардай са лишан къалура лагьана Аллагьдивай тІалабна. Аллагьди Гидеоназ кІан хьайи лишан къалурна: Гидеона йифиз ратІал экІяйна тур сар кьеженай, кьуд патахъ галай чил кьуруз амай. Гуьгъуьнин юкъуз масакІа хьана: чил кьеженвай, сар кьуруз амай.

Гуьгъуьнин юкъуз Гидеон вичин кьушунни галаз мидиянвияр алай чкадин къаншарда акъвазна. Аллагьди Гидеоназ лагьана: «Вахъ гзаф инсанар гала. Завай мидиянвияр абурун гъиле тваз жедач. ТахьайтІа Исраилдин халкьдик дамах акатда, ада лугьуда: „Чун чна къутармишна“. Вуна халкьдиз лагь: „Низ кичІе ятІа, къуй ам элкъвена кІвализ хъфирай“. Гидеона Аллагьди лагьайвал авуна. Къанни кьве агъзур кас элкъвена хъфена, цІуд агъзур кас амукьна. Амма Аллагьди халкь мад гзаф ава лагьана. Ада Гидеоназ инсанар цел тухвана абуру яд гьикІ хъвадатІа вилив хуьн буйругъна. Абурукай гзафбуру яд метІерал акъвазна вацІай хъвазвай. Анжах пуд виш касди яд гъапунай хъвазвай. Аллагьди Гидеоназ лагьана: „Яд хъвайи гьа пуд виш касдин куьмекдалди За мидиянвияр куь гъиле твада“».

ГьакІ хьунни авуна. Аллагьди чІехи аламат къалурна: пуд виш чувудди мидиянвийринни амалекрин винел гъалибвал къачуна. Мидиянвиярни амалекар, лагьайтІа, пепеяр кьван гзаф авай.


Гьакимрикай ктаб 6 – 7

### Пагьливан Шимшон


Пагьливан Шимшон

Аллагьди чувудриз аламатар къалурзавайтІани, абуруз регьим ийизвайтІани, куьмек гузвайтІани, абур Аллагьдин къастунивай къакъатзавай. Абуру Аллагьдиз аси крар ийизвай. И кардиз килигна чувудар мадни есирвиле гьатна. Абур яхцІур йисуз филиштийрин гъилик хьана. Абур есирда авай чІавуз Аллагьди абурун кьилел Шимшон тІвар алай гьаким эцигна. Шимшон аламатдин къуват авай кас тир. Адан къуват кьилин чІарара авай. Шимшон жедалди вилик Аллагьди адан дидедизни бубадиз аялдин чІарар тумир лагьанай, вучиз лагьайтІа адаз Аллагьдин незуьр алайди лугьуда, ада чувудар филисштийрикай къутармишда.

Шимшонан къуват акьван зурба тир хьи, садра ада рекьел вичел гьалтай са аслан бацІи хьиз кІус-кІус авуна. Масадра ада ламран рекьуьинив агъзур филишти кьена. Адавай гьихьтин хьайитІани мягькем мукІатІарни бухавар кьатІ-кьатІ ийиз жедай.

Садра Шимшон Газу лугьудай шегьердиз атана ва ана йиф ийиз амукьна. Ана филиштийри ам яна рекьин кьетІна. Абуру шегьердин варар агална ва ам вилив хуьз хьана. Шимшон йифен кьулариз ахварай аватна. Адаз шегьердай хъфиз кІан хьана. Варарив агакьайла, адаз абур агалнавайди акуна. И чІавуз ада шегьердин варар гуьрцеларни дапІарар аламаз вичин къуьнел эцигна дагъдиз тухвана.


Гьакимрикай ктаб 13:1—5; 14:5, 6; 15:14, 15; 16:3

### Шимшонан кьиникь


Шимшонан кьиникь

Шимшон къад йисуз чувудрин дуванбег хьана. Чувудрин душманар тир филиштияр ада секиндиз тазвачир. Душманриз ам рекьиз кІанзавай, амма абурувай адаз са затІни ийиз жезвачир, вучиз лагьайтІа абуруз Шимшонан къуват кве аватІа чизвачир.

Шимшоназ Делила лугьудай са дишегьли кІанзавай. Садра филиштийри Делиладивай Шимшонан къуватдин сир вуч ятІа чир авун тІалабна. Делилади Шимшонавай са шумудра и кар хабар кьунай, амма Шимшоназ авайвал лугьуз кІанзавачир. И чІавуз Делилади адавай гьар юкъуз хабар кьаз, адаз вичин минетралди азаб гуз хьана. И кардикай Шимшонан рикІе залан пар хьанвай. Эхирни ада Делиладиз сир ахъайна ва лагьана: «Эгер зи кьилин чІарар твайитІа, зак квай къуват хкатда, зун вири инсанар хьтин сад жеда».

И гафар ван хьайи Делилади Шимшон дерин ахвариз фидайвал авуна ва филиштийриз эверна. Абуру атана Шимшонан чІарар атІана. Шимшон зайиф хьана. Адак квай къуват хкатна. Аллагь Шимшонавай къерех хьана.

Филиштийри Шимшон цурун кьве зунжурдалди кутІунна, адан вилер акъудна ам югар гатадай есирар авай дустагъда тваз туна. Са кьадар вахтунилай адан кьилел чІарар хквез эгечІна. Адак къуватни акат хъийизвай.

Садра филиштияр санал кІватІ хьана. Абуруз чпин бут-аллагь Гьаруназ къурбанд ийиз кІанзавай. Абуру чпин бутдин тарифар ийиз лугьузвай: «Чи бут-аллагьди чи чил ичІи авур, чакай гзафбур кьейи Шимшон чи гъиле тунва». Филиштийрин шадвилер гурлу хьайила, абуру лагьана: «Шимшоназ чи патав эвера! Къуй ада чи рикІ аладаррай!» Шимшон гъана юкьва авай кьве гулунин арада акъвазарна. Кьве гулунал кІвал акъвазнавай, абур кІвалин дестекар тир. И чІавуз Шимшона Аллагьдиз куьмекдиз эверна: «Я Худа Аллагь! Зун рикІел хкваш, гила хьайитІани зун мягькем ая, я Аллагь! Зи кьве вил акъудунай завай шумудни садра филиштийрилай кьисас къахчуз жедайвал ая!» Шимшона гъилер гулара акІурна лагьана: «Филиштийрихъ галаз зунни кьирай». Вири кІвал чкІана. КІвале авай инсанарни вири кьена.


Гьакимрикай ктаб 16:15—30

### Рут ва Наъми


Рут ва Наъми

Чувуд халкь гьакимри идара ийизвай йикъара Ягьудиядин чиле каш гьатнай. Гьавиляй са чувуд кас вичин пабни кьве хва галаз вич яшамиш жезвай Бетлегьем шегьердай мавитар яшамиш жезвай уьлкведиз куьч хьана. Маабви УькІуь гьуьлуьвай рагъэкъечІдай пата яшамиш жезвай. «А касдин тІвар Элимелек, папан тІварни Наъми тир. Адан кьве хцин тІварарни Махлан ва Килиан тир. Наъмидин гъуьл Элимелек кьена. Дишегьли вичин кьве хва галаз амукьна. Гадайри чпиз маабдин рушарикай сусар гъана. Са сусан тІвар Арпа, муькуьданди Рут тир. Абур цІуд йисан къене санал яшамиш хьана. Ахпа Наъмидин кьве хвани – Махлан ва Килианни кьена. Ам гъуьлни рухваяр амачиз амукьна». Наъмиди вичин хайи Ягьудиядин чилел хъфин кьетІна, вучиз лагьайтІа адаз ана каш амач ва Аллагьди халкьдиз хъсан бегьерар ганва лугьуз ван хьанвай.

Наъми вич яшамиш жезвай чкадай хъфенай. Адахъ вичин кьве свасни галай. Ягьудиядин чилерал хкведай рекье ада вичин кьве сусазни лагьана: «Алад, кьведни гьар сад жуван дидедин кІвализ хъвач. Куьне зи кьейибурузни заз хъсанвилер авурвал, Аллагьди квезни регьим авурай. Къуй Аллагьди квез кьведазни гъуьлуьз хъфин кьисмет авурай!» Наъмиди абуруз теменар гана. Амма сусари шел-хвал авуна лагьана: «Ваъ, чун вахъ галаз ви халкьдин патав хкведа». Наъми вичин гафунал кІевиз акъвазнавай. Ада лугьузвай: «Ваъ, чан рушар, заз куь язух къвезва. Зун Аллагьди бахтсуз авунва». Сусари мадни шел-хвал авуна. Арпа вичин къаридихъ галаз чара хъхьана. Амма Рута лагьана: «Вун туна, зун элкъвена кьулухъ хъфиниз мажбур ийимир. Вун гьиниз фейитІа, зунни гьаниз къведа. Вун гьина яшамиш хьайитІа, зунни гьана яшамиш жеда. Ви халкьдикай зи халкь жеда. Ви Аллагьдикай зи Аллагь жеда. Вун гьина кьейитІа, зунни гьана рекьида ва кучукда. Къуй заз Аллагьди вуч кІантІани авурай, чун ажалдини чара ийидач». Наъмидиз вичихъ галаз хъфин Рута кІевелай кьетІнавайди акуна. Ам Рут чІалал гъиз мад алахъ хъувунач.


Рут 1:1—17

### Рут Баазан никІе


Рут Баазан никІе

Наъмини Рут Бетлегьемдив агакьна. Абур Бетлегьемдиз хтайла, вири шегьердик юзун акатна. Инсанри хабар кьазвай: «Им Наъми яни?» Наъмиди абуруз лагьана: «Заз Наъми лугьумир, заз Мара (Бахтикъара) лагь, вучиз лагьайтІа Вири гъиле авай Сад Аллагьди заз чІехи хажалат ракъурна. Зун инай ацІана экъечІнай, Аллагьди зун иниз гъил ичІи яз хкана».

Садра Рут Наъмидин мукьва-кьили тир Бааз лугьудай са касдин никІиз фена. Ада ана гвен гвейибурулай гуьгъуьниз аватна амукьай къуьлуьн кьилер кІватІ хъувунай.

НикІин иесидиз ам Наъмидин хцин свас тирди чизвай. Адаз Рут вичин рикІ алай къаридин къайгъу чІугун паталай, вичин мукьва-кьилияр гадарна, гъурбат чилел атанвайдакай ван хьанвай. И чІавуз Бааза Рутаз эверна ва адаз гьар юкъуз никІиз къведай ихтияр гана. Бааза вичин лукІариз чпелай гуьгъуьниз къуьлуьн кьилер гзаф тур ва Рутан хатур хамир лагьана буйругъ гана.

Ахпа Бааза Рутаз лагьана: «Заз вуна ви къаридин хатурдай мукьва-кьилияр тунвайди чизва. Къуй и кардай ваз Аллагьди хъсанвал авурай. Къуй ваз Аллагьди ацІай хъсан савкьват гурай. А Аллагь Исраилдин Аллагь я. Вун Адан лувак атанва!»

Регьимлу ва дугъри Рута Баазаз жаваб гана: «Къуй зун ви регьимдик хьурай, зи агъа! Вуна заз теселли гана. Вуна заз хъсан гафар лагьана. Амма зун ви лукІ-дишегьлийрикай садавни агакьдач».

Са тІимил чІавалай Бааз Рутал эвленмиш хьана. Рута адаз хва хана. Дишегьлийри Наъмидиз лугьудай: «Аллагь регьимлу я. Ада вун варис авачиз тунач. Къуй ви варисдин тІвар Исраилда машгьур хьурай! Вун кьуьзуь хьайила, къуй ада ваз шадвал гъурай ва адакай ваз фу гудайди хьурай. Ам хайиди вал рикІ алай ви свас я. Ви свас ирид хцелайни хъсанди я». Наъмиди Рутан аял хвена, адаз бадевал авуна. Къунши дишегьлийри лугьудай: «Наъмидиз хва хьанва». Абуру адаз Абид лагьана тІвар гана. Абид Давудан буба Ишаян буба тир. Давуд Исраилдин зурба пачагь хьайиди я. Адакай куьне и ктабдай кІелда.


Рут 1:19—21; 2:1—16; 4:13—17

### Гьаннадин дуьа


Гьаннадин дуьа

Раматайим-Сафим тІвар алай гъвечІи шегьерда Элкъана лугьудай са чувуд авай. Адан папан тІвар Гьанна тир. Гьаннадиз аялар авачир, и карди адаз гзаф дерт ийизвай. Гьар йисуз, тайин йикъар алукьайла, пабни итим кьведни Шила шегьердиз фидай, ана абуру Аллагьдиз икрамдай ва къурбандар ийидай. Шилада Аллагьдин гъвечІи ибадатхана авай. Ибадатханадиз атана, абуру ана Аллагьдиз икрам ийидайла, Гьанна гьамиша шехьиз жедай, ада фу недачир. Элкъанадиз вичин паб гзаф кІандай, адаз папан язух къведай.

Гьанна мад садра Шилада авай ибадатханадиз атана шехьзавайла, Элкъанади адаз лагьана: «Гьанна! Вун вучиз шехьзава? Вучиз вуна фу незвач? Куь ви рикІ тІарзава? Зун ваз цІуд хцелайни хъсан тушни кьван?»

Гьанна ибадатханадиз, Аллагьдин кІвализ гьахьна. Гьаннади Аллагьдиз икрам ийизвай ва дерт аваз шехьзавай. Ада кьин кьуна: «Я Худа Сабаат! Эгер ваз Ви лукІран дерт-гъам акуртІа, зун рикІел хкайтІа, Ви лукІраз эркек аял гайитІа, за ам адан вири уьмуьрда Худадиз гуда, ам Аллагьдиз багъишунин лишан яз са чІавузни адан кьил твадач».

Гьаннади Аллагьдиз дуьаяр ийизвай чІавуз кешиш Эли адан сивиз килигзавай. Гьанна рикІяй рахазвай, адан пІузарар гьакІ юзазвай, адан ван къвезвачир. Элидиз Гьанна пиян хьиз хьана. Элиди адаз лагьана: «Вун гьикьван чІавалди пиян яз амукьда? Жув жувал хъша». Гьаннади жаваб гана: «Ваъ, зи агъа. Зун руьгьда тІал авай паб я, чехирни ички за хъванвач, за Аллагьдиз жуван рикІ ахъайзава. Вуна ви лукІ чІуру рекье авай дишегьлидай кьамир. ЧІехи дертни гъам авайвиляй зун икІ рахазвайди я». Элиди лагьана: «Жуван рехъди ахлад, Исраилдин Аллагьди вуна Адавай тІалабай кар кьилиз акъудда». Гьаннади лагьана: «Къуй зун ви регьимдик акатрай!» Гьанна вичин рехъди хъфена. Ада фуни нез хьана, ам виликдай хьиз пашман язни амачир.

Аллагьдиз Гьаннадин дуьадин ван хьана. Гьаннади гада хана.


Пачагьрикай 1-ктаб 1:1—18

### Самуил


Самуил

Гьаннади вичин хцел Самуил лагьана тІвар эцигна. Гада са кьадар чІехи хьайила, дидеди ам кешиш Элидин патав ибадатханадиз гъана лагьана: «Зун инал ви патав акъвазна Аллагьдиз дуьа авур дишегьли я. За и аял це лугьуз дуьа авурди тир. Аллагьди за Адавай тІалабай кар кьилиз акъудна. Зани аял адан вири уьмуьрда Аллагьдиз къуллугъ авун патал Аллагьдиз гузва».

ИкІ лагьана, Гьаннади регьимлу Аллагьдиз икрамна, Адаз дуьаяр ва шукурар авуна: «Аллагьди зи рикІиз шадвал ганва! Ви регьимди зун шадарзава. Вун кьван пакди авач, вучиз лагьайтІа Валай гъейри, маса Аллагь авач. Чи Аллагь хьтин мягькемди авач. Такабурлувал квай ихтилатар гзаф ийимир, къуй куь сиверай векъи гафар акъат тавурай. Худа Аллагьдиз вири чизва, Ада инсанрин крар вири алцумзава. Ада Вичин пак инсанар дуьз рекьяй тухузва. ЧІуру крар ийизвайбур мичІивиле квахьзава, вучиз лагьайтІа инсан са вичин къуватдалди мягькем жезвайди туш. Аллагьди Вичиз акси яз рахадайбур юхдиз акъудда».

Гьаннади гъвечІи Самуил ибадатханада кешиш Элидихъ галаз туна. Самуил ана чІехи жезвай. Аллагьдин ва инсанрин патай ада гьуьрмет къазанмишзавай. Гьар йисуз дидеди адаз цІийи пекер гъидай. А пекер алаз Самуила Аллагьдиз къуллугъ ийидай.


Пачагьрин 1-ктаб 1:25—28; 2:1—10, 18, 19, 26

### Аллагьди Самуилаз эверун


Аллагьди Самуилаз эверун

Жегьил гада Самуил ибадатханада яшамиш жезвай вахтунда Аллагьдин Гаф халкьдин арада кьериз-цІаруз ван къведай. Инсанриз аламатдин крарни мукьвал-мукьвал аквазвачир.

Садра Эли месел ярх хьана ахварин хиялда авай. Адан вилер агал жезвай. Адаз аквазвачир. Ибадатханада авай чирагъни туьхвенвачир. Самуил Аллагьдин тІалабунрин сандух авай кІвале ксанвай. Аллагьди Самуилаз эверна, ада жаваб гана: «Вуч хьана?» Ада Элидин патав зверна хабар кьуна: «Вуч хьана? Вуна заз эвернайни?» Амма Элиди лагьана: «За ваз эверначир. Алад, хъфена ксус». Самуил хъфена ксана.

Аллагьди Самуилаз са маса сеферда мад эверна. Самуил къарагъна, кьвед лагьай сефердани Элидин патав атана. Ада Элидиз лагьана: «Вуч хьана? Вуна заз эвернайни?» Амма Элиди лагьана: «За ваз эверначир, чан хва. Алад, хъфена ксус». Самуилаз а чІавуз Аллагьдин ван чидачир. Адахъ галаз Аллагь гьеле садрани раханвачир.

Аллагьди Самуилаз пуд лагьай сеферда эверна. Самуил къарагъна Элидин патав фена. Ада Элидиз лагьана: «Вуч хьана? Вуна заз эвернайни?» Гьа чІавуз Эли гъавурда акьуна: жегьил гададиз Аллагьди эверзавай. Элиди Самуилаз лагьана: «Алад, хъфена ксус. Эверзавайда ваз мад эвер хъувурла, вуна лагь: „Рахух, Худа, За Ваз яб гузва“». Самуил хъфена вичин чкадал ксана. Аллагьди атана муькуь сеферра хьиз мад эверна: «Самуил, Самуил!» Самуила лагьана: «Рахух, Худа! За Ваз яб гузва». Самуил хъфена вичин чкадал къаткана. И чІавуз Аллагьди Вичи Элидин кІвализ вуч ийидатІа вири Самуилаз лагьана. Аллагьди Вичи и кешишдиз жаза гуда лагьана, вучиз лагьайтІа Элидиз вичин имансуз рухвайри чІуру крар ийизвайди чизвай, амма ада абур явашарзавачир ва абурун крар винел акъудзавачир.


Пачагьрикай 1-ктаб 3:1—14

### Кешиш Элидин кьиникь


Кешиш Элидин кьиникь

Чувудри ийизвай гьахъсуз крариз килигна Аллагьди мад абуруз жаза гана. Ада чувудар мад филиштийрин пацук кутуна.

Филиштияр чувудрин аксина жергеда акъвазна. Абурун арада дяве хьана. Филиштийри чувудар кІаник кутуна. Женгинин майдандал кьуд агъзур касдив агакьна чувудар телеф хьана. Амай чувудар чеб акъвазнавай чкадал хтана. Исраилдин агъсакъалри лагьана: «Вуч кардай Аллагьди чун филиштийрив кІаник кутаз туна? Чна фена Шила шегьердай Аллагьдин тІалабунар авай сандух къахчун, ам чи арада аваз хьурай. Ада чун душманрин гъиликай хкудда». Халкьди Шиладиз инсанар ракъурна, абуру анай Худа Сабаат Аллагьдин тІалабунрин сандух хкана. Аллагьдин тІалабунар авай сандух гвайбурухъ галаз Элидин кьве хвани – Гьафни ва Пингьас галай. Филиштийри мад дяве авуна, чувудар мад кІаник акатна. Гьар са чувуд Аллагьдин тІалабунар авай сандухдик акат хъувуна. И кІаник акатун гзаф зурбади хьана. Чувудрикай къанни цІуд агъзур пияда аскерар кьена. Чувудривай Аллагьдин тІалабунар авай сандухни къакъудна. Элидин рухваяр тир Гьафни ва Пингьас гьелек хьана.

Женгинин майдандилай Эли яшамиш жезвай шегьердиз чукурна са чархачи атана. Ада вичин халкьдин кьилел атай мусибатдикай хабар гана. И хабар ван хьайи шегьердин агьалийри чІехи шелар авуна. И чІавуз кешиш Эли рекьин къерехда шегьердин варарив ацукьнавай. Адаз шегьердай къвезвай шехьдин ван атана. Ада чархачидивай вуч хьанватІа хабар кьуна. А касди Элидиз жаваб гана: «Филиштийри Исраил пара зурбадаказ кІаник кутуна. Абуру Аллагьдин тІалабунар авай сандухни къакъудна, ви кьве хвани гьелек хьана».

Чархачиди Аллагьдин тІалабунар авай сандухдин тІвар кьун кумазни Эли чинихъди ярх хьана ва кьена. ЯхцІур йисуз Исраилдин гьаким хьайи Эли рекьидайла, адан кьудкъанни цІемуьжуьд йис тир. Аллагьди Самуилаз эверай йифиз Элидин кІвализ жеда лагьай кар гьа икІ кьилиз акъатнай.


Пачагьрикай 1-ктаб 4:1—18

### Исраилдин пачагь Шаул


Исраилдин пачагь Шаул

Халкьдин арада, яни чувудрин арада Самуилакай Аллагьди чІехи пайгъамбар авуна. Ада ара датІана вичин халкьдиз чарабурун бут-аллагьар туна, уьмуьр гузвай Аллагьдихъ элкъуьгъ лугьуз эвер гузвай. Самуил кьуьзуь хьайила, ада вичин рухваяр Исраилдин кьилел дуванбегар яз эцигна. Амма рухваяр бубадин рекьяй фенач, абуру гьарда вичиз хийир къведай крариз кьил яна. Абуру савкьватар къачудайла, халкьдин арада дуван ийидайла, гьахъсузвилериз рехъ гудай.

И кар акурла, чувудрин агъсакъалри Самуилан патав атана, лагьана: «Ингье, вун кьуьзуь хьанва. Ви рухваяр вун фейи рекьерай физвач. Вуна чи кьилел пачагь эциг, къуй ада маса халкьарин арада авай къайдада чи арадани гьахъ-дуван тухурай».

Агъсакъалри чпин тІалабун Аллагьдин къастуниз акси яз ийизвайди Самуилаз чизвай. Ада Аллагьдиз дуьа авуна. Аллагьди адаз жаваб гана: «Халкьди ваз вуч лугьузватІа, гьам ая. Инсанри кьил вакай ваъ, Закай къакъуднава. Абуруз За чпел пачагьвал авуна кІанзавач. За абур Египетдай ахкъудай йикъалай инихъ абуру, Зун туна, маса аллагьриз къуллугъзавай. Къенин юкъузни абуру гьакІ ийизва. Вазни абуру гьакІ ийизва, гьавиляй абуру ваз вуч лугьузватІа, гьам ая. Абурал пачагьвал ийидай кас вуна къалура ва адан везифаяр гьихьтинбур ятІа малумара».

Самуила Аллагьдин гафар халкьдив агакьарнай. Абуру пачагь хкягъайтІа ада чеб вара-зара ийидайди, адакай шел-хвал ийидайди ва а чІавуз Аллагьди абуруз яб тагудайдини абуруз лагьанай. Амма халкьди Самуилан меслятдиз яб гузвачир, чпиз пачагь хкягъа лугьуз тІалабзавай.

Садра Аллагьди Самуилан кьилив шумал буйдин, къуват квай са жегьил ракъурна. Адан тІвар Шаул тир. Самуилал Шаул дуьшуьш хьайи чІавуз Аллагьди лагьана: «Ингье вичикай За ваз лагьай кас. Ада Зи халкь идара ийида». Самуила чІем авай къаб къачуна, Шаулакай пачагь авунин лишан яз адан кьилел чІем ичІирна. Ахпа Самуила Шаулаз темен гана ва лагьана: «Ингье, Аллагьди Вичин ирсинин гьакимвилин чІем вал алтадзава». Идалай гуьгъуьниз Шаулакай Исраилдин пачагь хьана.


Пачагьрикай 1-ктаб 8:1—22; 9:17; 10:1

### Давудал эцигай лишан


Давудал эцигай лишан

Шаула вичин пачагьвал ийидай вахтунда Аллагьдин къастунал гьамиша амал ийидачир. Гьавиляй садра Самуила Шаулаз лагьана: «Ви Худа Аллагьди ви пачагьвал Исраилда уьмуьрлух яз мягькемардайвал тир. Амма гила ви пачагьвал яргъал фидач. Аллагьди Вичин рикІи кьадай кас жагъурда, и касдиз Аллагьди Вичин халкьдин регьбер хьухь лугьуда, вучиз лагьайтІа вуна Аллагьди ваз гайи буйругъ кьилиз акъуднач».

Са тІимил вахтунилай Аллагьди Самуилаз гуьрчег ва къуватлу са жегьил къалурна. Адан тІвар Давуд тир. Давуда вичин бубадин хипер хуьзвай. Ам регьимлу, дугъри чубан тир. Гагь-гагь асланри къвез суьруьдай хипер тухудай. Давуда зверна вич асландив ахгакьардай ва адан сивяй хеб ахкъуддай.

Аллагьдин буйругъдалди Самуила Давудан кьилел чІем ичІирна, адал чувудрин пачагь хьунин лишан эцигнай. Гьадалай кьулухъ Аллагь Давудахъ галаз хьанай. Шаулавай, лагьайтІа, Аллагь къерех хьанай. Шаулан руьгьда хъел гьатнавай. Ада вичин лукІариз хъсандиз чуьнгуьр ядай са устІар жагъура лагьана буйругъ ганай. Шаулаз вич а устІарди макьамралди секинарна кІанзавай. ЛукІари адан кьилив Давуд гъана ва ам Шаулан кІвале къуллугъдал эцигна. Шаулаз ам гзаф бегенмиш хьана ва адакай вичин яракь тухудайди авуна. Шаулак хъилен руьгь акатай чІавуз Давуда, чуьнгуьр къачуна, Шаулаз макьамар ядай. Шаулак шадвал ахкатдай, адан кефи ачух жедай, адакай хъилен руьгь хкатдай.


Пачагьрикай 1-ктаб 13:13, 14; 16:11—23

### Давуд ва Галият


Давуд ва Галият

Садра филиштийри чпин кьушунар чувудрин аксина фин патал къарагъарна. Чувударни Шаул пачагь кьиле аваз дяве тухуз гьазур хьана. Абур филиштийрин къаншарда авай дагъда акъвазна. Шаулан кьушунрихъ галаз Давудан пуд чІехи стхани фена. Са кьадар вахтунилай Давудан бубади ам стхайриз фу тухун патал, абуруз вуч герек ятІа ва абурун сагъламвал гьикІ ятІа чирун патал чувудрин кьушунар акъвазнавай чкадиз ракъурна.

Чувудрин кьушунар авай чкадиз атана стхайрив агакьайла, Давудаз зурба буй авай са филишти акуна. Адан тІвар Галият тир. Адал цурун кьеркьни кІукІ алай, гъиле жидани къалхан кьунвай. Галият чувудрал хъуьрезвай. Ада уьмуьр гузвай Аллагьдиз экъуьгъзавай, чувудриз майдандиз экъечІ лугьузвай. Ада гьарайзавай: «Эгер чувудрикай са касди зал гъалибвал къачуртІа, филиштияр чувудрин лукІар жеда». Чувудрикай садани Галиятахъ галаз дяве ийиз майдандиз экъечІдай жуьрэт ийизвачир. Ам акурла, чувудриз кичІевилин хаф язавай. Галията уьмуьр гузвай Аллагьдизни чувудрин кьушундиз ийизвай экъуьгъуьнар ван хьайи Давуда Шаулан кьилив фена вичиз Галиятахъ галаз дяве ийиз майдандиз экъечІдай ихтияр це лугьуз минетна. Шаула Давудаз лагьана: «Вун гьеле жегьил я, Галият, лагьайтІа, лап жегьил чІавалай дяведин аскер я». Давуда вичи хипер хуьдай чІавуз вич асланрихъни северихъ галаз ккІидайла, вичиз Аллагьди куьмек гайидакай Шаулаз суьгьбетна. Шаула Давудаз майдандиз экъечІдай ихтияр гана ва адал кьеркьни цурун кІукІ алукІна. Давуд ихьтин пекерихъ галаз вердиш тушир. Ада абур хтІун хъувуна, вичин лашни гваз вацІун цІалцІам вад къванни вичин чантада туна, къван гадардай яракьни гъиле аваз филиштидихъ галаз женгиниз фена. Галиятаз вичин кьилив къвезвай Давуд акуна. Галията Давудал хъуьрена лагьана: «Вун зал лаш гваз вучиз къвезва? Зун ваз кицІ яни?» Давуда адаз жаваб гана: «Вун зал турни, жидани, къалхан гваз къвезва. Зун вал гьа вуна экъуьгъуьнар авур Аллагь Сабаат, яни чувудрин кьушундин Аллагьдин тІварцІелай къвезва». Ахпа Давуда гъил чантада туна, анай къван акъудна. Ам къван гвадардай яракьда туна Галиятал ахъайна. Къван дуьм-дуьз фена Галиятан пеле акьуна. Къванци Галият акІ акІажарна хьи, ам кьена чилел ярх хьана. Филиштийриз чпин къуватлу пагьливан кьейиди акуна. Абур гьар сад санихъ катиз эгечІна. Чувудрин кьушун абурал гъалиб хьана.


Пачагьрин 1-ктаб 17:1—53

### Янатан


Янатан

Давуда вичи кьейи Галиятан кьил Шаулаз къалуриз хкана. Шаула адавай хабар кьуна: «Вун нин хва я?» Давуда жаваб гана: «Зун Бетлегьемда яшамиш жезвай Ишаян хва я». Абур рахадайла Шаул пачагьдин хва Янатанни анал алай. Ам кьакьан буй авай викІегь жегьил тир. Янатаназ рикІивай Давуд хуш хьана. Ам Давудахъ галаз дуст хьана. Дуствилин лишан яз Давудаз Янатана вичин пекер, чІул, тур ва чІемерук багъишна. Давудазни Янатан хуш хьана.

Амма Шаулаз абурун арада дуствал хьун бегенмишзавачир. Давуда Галият кьейи чІавуз халкьди, Давудан тариф ийиз, лугьузвай: «Шаул агъзур касдал гъалиб хьана, Давуд – цІуд агъзур касдал!» Ихьтин манийрин ван хьайи Шаул пашман жезвай, вучиз лагьайтІа ам са вич машгьур хьунихъ къаних тир. Гьа чІавалай эгечІна Шаул Давудал пехил хьана. Адаз Давуд рекьиз кІан хьана.

Садра, Шаулак хъилен руьгь акатнавайла, Давуда адаз чуьнгуьр язавай. Шаула Давудал жида гадарна. Амма Давуд къерехдиз хьана. Ам жидадикай къутармиш хьана. Янатан вичин бубадин хъилекай Давуд са шумудра хвенай. Ада бубадиз рикІе чІуру фикир ава лугьуз ахмурарни авунай. Янатана вичин бубадиз лагьанай: «Къуй пачагьди вичин лукІ Давудаз акси яз гунагь кар тавурай, вучиз лагьайтІа Давуда ваз акси яз са гунагь карни авунвач. Ада ийизвай крар вири вун патал хийир авайбур я. Филиштияр кукІварун патал ада вичин чан хаталувилик кутунай. Аллагьди Давудан гъилелди Исраилдиз зурбадаказ кьуьмек гана. Ваз и кар акунай ва вуна и кардал шадвални авунай. Гила ваз са тахсирни квачир Давуд вучиз яна рекьиз кІанзава?» Эвелдай Шаула вичин хциз яб гана. Ада Давуд яна рекьидач лагьана кьин кьуна.


Пачагьрикай 1-ктаб 17:57, 58; 18:1—11; 19:1—6

### Давудни Шаул


Давудни Шаул

Шаулан рикІе Давудахъ ийизвай такІанвал югъ-къандавай гзаф жезвай. Эхирни ада Давуд яна рекьида лагьана акьалтІай жуьреда кьетІ авуна. Янатаназ и кардикай чир хьана ва ада вичин рикІ алай дустуниз хабар гана. Шаулакай катна, Давуда вичиз вафалу ксарикай са кІеретІ кІватІна. Гьабурни галаз ам дагълара чуьнуьх хьана. Шаул вичин кьушунни галаз ара датІана Давудан геле къекъвезвай. Амма Шаулавай ам кьаз жезвачир, вучиз лагьайтІа Аллагь Давудан патал алай. Давудахъ Шаул рекьидай мумкинвилер мукьвал-мукьвал жезвай. Амма адаз Шаулаз са писвални ийиз кІанзавачир, вучиз лагьайтІа Давудаз Аллагь кІандай ва Адахъай кичІедай.

Садра Шаула исраилвийрикай пуд агъзур кас лап хъсан аскерар кІватІна. Ам Давуд жагъуриз дагълариз фена. Шаул вичин аскерарни галаз йиф ийиз са кІунтІал акъвазнавайди Давудаз чир хьана. Давуд вичин дуст Абешайни галаз йифиз Шаул акъвазнавай чкадал атана. Ана авайбур вири ксанвай. Кьве дустни Шаул ксанвай чкадал фена. Абуруз адан кьилихъай чиле акІурнавай жида акуна. Абишая Давудаз лагьана: «Заз жида къачуна Шаул рекьидай ихтияр це». Давуда адаз Аллагьдин лишан алай кас рекьидай ихтияр ганач ва лагьана хьи, Аллагьди Вичи ам рекьидай са югъ алукьда. Шаулан жидани яд авай адан гичин къахчуна, абур хъфена.

Гуьгъуьнин юкъуз Шаул акъвазнавай чкадин къаншарда авай са кукІушдал хкаж хьана, Давуда ван алаз Шаулаз эверна ва адаз адан шейэр къалурна. Шаула вичи Давудаз авур писвилиз Давуда кьисасдалди жаваб тахгайди акурла, лагьана: «Зай са гунагь акъатна. Элкъвена зи кьилив хъша, чан хва Давуд. За ваз мад писвал хъийидач, вучиз лагьайтІа ваз зи чан къачуз кІан хьанач. За гзаф акьулсузвилер, гунагь крар авуна». Шаула вич мад Давудан геле къекъведач лагьана гаф гана. ЯтІани ам Давуд такІан хьуникай магьрум жезвачир, вучиз лагьайтІа Шаула вичин рикІ михьи хъия, гунагьдилай гъил къачу лагьана Аллагьдивай тІалаб авуначир.


Пачагьрикай 1-ктаб 20:1—43; 26:2—21

### Давудакай пачагь хьун


Давудакай пачагь хьун

Садра Давудан кьилив пачагьдин кьушундик квай са кас атана. Ада филиштийрихъ галаз хьайи дяведа Шаулни адан хва Янатан гьелек хьайидакай хабар гана. А касдиз Давуд вичин душман Шаул кьена лагьай хабарди шадардай хьиз хьанай. Амма Давуда Шаула авур писвилер рикІел хканач. Адаз хажалат хьанвай. Ада Шаулахъни Янатанахъ лагь-лугьунар авуна: «Чан алайла, чеб чпихъ галаз кьунвай Шаулни Янатан кьейилани сад садавай къакъатнач. Абур лекьерилай йигин, асланрилай къуватлу тир. Исраилдин рушар! Шаулахъ шехьа! Квел безекар алай яру пекер алукІай, куь пекер къизилралди чІагурай Шаулахъ шехьа! Къуватлубур дяведа гьикІ кьенатІа килиг! За вахъни хажалат чІугвазва, зи стха Янатан! Вун заз пара багьа тир. Ви кІанивал заз дишегьлидин кІанивилелайни вине тир».

Абурухъ Давуда гьа ихьтин шелар авунай. Идалай гуьгъуьниз ам Аллагьдин буйругъдалди Хеврон шегьердиз куьч хьана. Са тІимил чІавалай аниз са шумуд кас чувудар атана ва Давудал адакай Ягьудиядин пачагь хьунин ярж авуна. Ягьудия Исраилдин кьибле пата авай са пай тир. Ирид йисни зуралай Давудакай вири Исраилдин пачагь хьана. Аллагьди Самуил пачагьдин мецелди Давудаз хиве кьур кар кьилиз акъудна.


Пачагьрикай 2-ктаб 1:1—4, 23—27; 2:1—4

### Аллагьдин тІалабунрин сандух Ярусалимда


Аллагьдин тІалабунрин сандух Ярусалимда

Давудакай Исраилдин пачагь хьайила, ам Ярусалимдиз куьч хьана. Давудаз Аллагь гзаф кІандай. Аллагьдин тІалабунар авай сандухни адаз вичин кьилив, вичин шегьерда хьана кІанзавай. Аллагьдин тІалабунар авай сандух филиштийрихъ галаз хьайи са женгина душманрин гъиле гьатнавай. Гуьгъуьнлай филиштийри Аллагьдин тІалабунрин сандух чувудрив вахганай. Ам Къириат-Ярим лугьудай чкада Абинадаб тІвар алай са касдин кІвале авай. Давуда Аллагьдин тІалабунрин сандух анай пак шегьер Ярусалимдиз хкун кьетІна. Аллагьдин тІалабунрин сандух Ярусалимда авай рекье Сион дагъдал хкажайла, Давудаз хьайи хвешивилин и кьил а кьил авачир. Ада чуьнгуьр ягъиз Аллагьдиз шукурар ийизвай, Аллагьдин тІалабунар авай сандухдин вилик шаддаказ кьуьлерзавай. Вири халкьдини шад ванцелди Аллагьдиз шукурзавай ва чуьнгуьрар язавай. Аллагьдин тІалабунар авай сандух Давуда махсус кумадин юкьвал эцигна. Ахпа Давуда Аллагьдин хатурдай къурбандар гана. Къурбандар авуна куьтягь хьайила, Давуда халкьдиз Аллагьдин тІварцІелди хийир-дуьа авуна ва вири чувудриз фу, лавашар ва чрай як пайна.

Идалай гуьгъуьниз Аллагьди Давудаз адан пачагьвилин гьукум мягькемарда лагьана гаф гана. Аллагьди лагьана: «Зун Давудан Буба, Давудни Зи хва жеда. Эгер ада са гунагь кар авуртІа, За адаз жаза гуда. Амма За адалай Шаулалай алудай хьиз Зи регьим алуддач. Шаул За ви вилик негь авунай. Ви кІвал чкІидач, ви гьукум уьмуьрлух амукьда. Ви тахтни уьмуьрлух мягькем яз жеда».

Аллагьдин и гафар Давудав Натан пайгъамбарди агакьарна. И гафарин ван хьайи Давуда Аллагьдин вилик акъвазна дуьа авуна: «Вуна зун икІ хкажиз, Зун вуж я кьван, я Худа, зи кІвал вуч я кьван, я Худа? Вири крара Вун зурба я, зи Худа! Я Ваз ухшардини авач, я Валай гъейри маса Аллагьни авач. Гила Вуна, эй Худа Аллагь, Ви лукІракайни адан кІваликай лагьай Ви гаф даимди яз хьурай, Вуна лагьай гаф кьилиз акъуд».


Пачагьрикай 2-ктаб 6:2—19; 7:14—16, 18—29

### Давудан манияр


Давудан манияр

Давуд гьеле чубан тир вахтунда адан рикІ чуьнгуьр ягъиз вичи туькІуьрнавай манияр лугьунал гзаф алай. Адакай чІехи пачагь хьайилани, ада манияр туькІуьрун давамарзавай. Аллагьдиз шукур авун патал маничийрини халкьди Давудан манияр лугьузвай.

Пак ктаб Библияда Давудан гзаф манияр гьатнава. А манийра Аллагь кІан хьунин илгьам ава. А манийра Аллагьдин тарифар ийизва.

Хипериз регьимлу чубан герек жедайди Давудаз чизвай, вучиз лагьайтІа жегьил чІавуз ада хипер хвенай. Ада вичин манийрикай сада Аллагьдикай икІ лугьузва:

Аллагь Чубан я зи, дарвал жедач заз
Са куьнкайни. Секинзава ада зун
Къуьлер-мухар экъечІзавай мезрейра,
Тухузва зун Ада секин ятарал.
Мягькемзава Ада зи руьгь, твазва зун
Гьахълу рекье, Вичин гьукум къалуриз.
Зун ажалдин хъендив ацІай дередай
ФейитІани, кІусни кичІе жедач заз,
Куьз лагьайтІа Вун гала захъ, я Аллагь!
Вун зи пачагь, зун Ви лукІ я. Секинвал
Гузва Вуна, гузва заз гьакІ къуватни.
Зи душманрин вилик зун нез-хъваз ава,
На зи кьилиз чІем яна; зун чІагурна,
Зи гъилевай жем чехирдив ацІурна,
Къуй захъ вири зи уьмуьрдин йикъара
Галаз хьурай кІанивал Ви, регьим Ви.
Зун Аллагьдихъ галаз жеда гьамиша.


Забур 22

### Натан пайгъамбар


Натан пайгъамбар

Давуд пачагьдиз Аллагь гзаф кІандай. Ам Аллагьдин чІалаз килигиз алахъдай. Садра ада чІехи гунагь авуна. Са няниз Давуд вичин кІвалин къавал акьахна. Анлай адаз Батшеба лугьудай са дишегьли акуна. Давуд гьасятда адал ашукь хьана. Амма Давудаз Батшебадал эвленмиш жедай мумкинвал авачир, вучиз лагьайтІа дишегьлидиз гъуьл авай. Давуда Батшебадин гъуьл Ури дяведиз ракъурна. Ана ам телеф хьана. Батшеба Давуда вичиз къахчуна.

Са кьадар вахтунилай Аллагьди Давудан кьилив Натан пайгъамбар ракъурна. Ада пачагьдиз ихьтин ихтилат ахъайна: «Са шегьерда кьве кас яшамиш жезвай. Сад девлетлу, муькуьдини кесиб тир. Девлетлудахъ куьлуь ва ири гьайванар гзаф авай. Кесибдиз са хипелай гъейри затІни авачир. Ада хеб гьеле ам кІел яз къачуна, хвена, чІехи авурди тир. КІел кесибдин аялрихъ галаз санал чІехи хьанай. Ада иесидин гъиляй фу недай, адан сукІрадай яд хъвадай, адан хурал ксудай. Ам кесибдиз вичин хайи руш хьиз тир.

Садра девлетлу касдин кІвализ са къураба атана. Мугьмандиз хуьрек гьазурун патал девлетлудаз вичин хиперикайни яцарикай садни тукІваз кІан хьанач. Ада кесибдин хеб къачуна тукІуна, гьадакай мугьмандиз хуьрек гьазурна». И ихтилатдиз яб гайи Давудаз хъел атана. Ада лагьана: «Ихьтин чІуру кар авур, рикІе са кІусни инсаф авачир а девлетлу кас кьиникьиз лайихлу я. Кесибдин авай-авачир са хипехъ а касди кьуд къат артух гьакъи хгун лазим я».

Натан пайгъамбарди Давуд пачагьдиз лагьана: «Гьа девлетлу кас вун я». Пайгъамбарди Давуда авур чІуру кар винел акъудна. Давуда вичин тахсир хиве кьуна ва лагьана: «Аллагьдин вилик за гунагь авуна». Пачагьди гунагь хиве кьурдалай гуьгъуьниз Натана адаз лагьана: «Аллагьди валай гъил къахчунва. Вун рекьидач. Амма вуна, ихьтин чІуру кар авуналди, Аллагьдин душманрив Адаз аси гафар лугьун патал багьна вугана. Гьавиляй ваз жедай хва рекьида». Гьа икІ Давуд пачагьдин гунагьдилай гъил къахчунай, амма а гунагь жаза тагана амукьначир. Гуьгъуьнлай Давуда вичин гунагьар хиве кьуна кхьенвай гъамлу мани туькІуьрнай. А манида пачагьди икІ лугьузва: «Зун чуьхуьх, зун живедилайни михьи жеда. Зи хура михьи рикІ тур, я Аллагь, зи къене авай гьахълу руьгь цІийи хъия».


Пачагьрикай 2-ктаб 11:2—17; 12:1—14; Давудан манияр 50:9, 12

### Абусаламан кьиникь


Абусаламан кьиникь

Абусалам Давудан рухвайрикай сад тир. Ам гзаф такабурлу ва иер акунар авай жегьил тир. Иллаки адан яргъи чІарар гуьзелдиз аквазвай. Абусаламаз вичин буба Давудан тахт кьаз кІанзавай. Чувудрин арада Абусаламаз гзаф гьуьрмет авай, абуруз ам кІандай, вучиз лагьайтІа Абусалама халкьдин къайгъу чІугуналди ва регьимдалди чувудрин рикІер муьтІуьгъарнавай. Амма адал кьве чин алай. Адан регьимлувални тапанди тир. Са тІимил вахтунилай Давуд кьушунни кІватІна вичин дараматрай экъечІна баябан са шегьерда чуьнуьх хьуниз мажбур хьана, вучиз лагьайтІа хайи хва адан геле къекъвезвай.

Абусаламаз вичин буба авай чка чир хьана. Ам чІехи кьушунни галаз бубадихъ галаз дяве ийиз фена. Давудаз вичихъ галаз хайи хциз дяве ийиз кІанзавайди чир хьана. Ада хцин кьушундин аксина аскеррин са кІеретІ ракъурна. Ада абуруз Абусаламан чандиз къаст ийимир лагьана. Хци Давудаз гьикьван гъам-хажалат гъанатІани, бубадиз вичин хва гьа виликдай хьиз кІанзамай.

Дяве куьтягь хьана. Аллагьди Давудан кьушунриз куьмек гана. Абур гъалиб хьана. Абусаламан аскерриз катна чеб къутармишиз кІанзавай. Абусаламни къатирдал алаз катнай. Амма зурба са мегъуьн тарцин патавай фидайла, адан чІарар тарцин хилера аруш хьана. Къатир алатна фена, Абусалам тарцикай куьрс хьана амукьна. Адан кІвачер чилив агакьзавачир. Давудан кьушундин кьилевайдаз и кар акуна. Ада пачагьдин хцин рикІ жидайрив яна, адакай чан хкудна.

И кардикай хабар хьайи Давуд гъамлу хьана ва яргъалди шехьна. «Чан зи хва Абусалам, чан зи хва Абусалам! Ви чкадал зун кьенайтІа кІандай заз, Абусалам, чан зи хва!» Гьа икІ Аллагьди Абусалам адан аси уьмуьрди цуьк ахъайзавай береда кукІварна.

Библияда лагьанва: «Ни вичин диде-бубадикай пис гафар лугьузватІа, адан чирагъ и кьил а кьил авачир мичІивиле хкахьда».


Пачагьрикай 2-ктаб 14:25, 26; 15:1—6; 18:2—14, 32, 33; Кьисайрин ктаб 20:20

### Камаллу пачагь Сулейман


Камаллу пачагь Сулейман

Давуд кьейила, Аллагьди Исраилдин пачагьвиле Давудан хва Сулейман хкягъна. Садра ахварай Сулейманан кьилив Аллагь атана. Сулеймана вуч тІалабайтІани, Аллагьди Вичи адаз гуда лагьана. Хъсан ва адалат гвай пачагь хьун четин кар тирди Сулейманаз чизвай. Ада кьадардал гьалтайла чІехи халкь идара авун патал Аллагьдивай камаллувал тІалабна. Аллагьди Сулейманаз лагьана: «Яргъи уьмуьр, девлетар, душманрин ажал тІалабдай чкадал вуна гьахъ-адалат гваз пачагьвал авун патал акьул-камал тІалабна. Ингье, За ваз девлетни, машгьурвални гузва. Ви уьмуьрдин вири йикъара вири пачагьрин арада вун хьтин пачагь мад жедач. За эцигнавай къайдаярни Зи тІалабунар хуьз хьайитІа, вун ви буба Давуд фейивал Зи рекьяй фейитІа, За ви уьмуьрни яргъиди ийида».

Садра Сулейманан кьилив кьве дишегьли атана. Абуру гьуьжетарзавай. Абуру гъвечІи са аялни гъанвай. Абуру гьар сада и аял вичинди я лугьузвай. Дишегьлийрикай вуж гьахълу ятІа чир авун патал Сулеймана лагьана: «Аял турунив кьве чкадал пайна, гьар са дишегьлидив са пай гахце». Гьелбетда, пачагьдин рикІе аял яна рекьидай фикир авачир. Ада и гаф дишегьлияр синагъ авун патал лагьайди тир. И чІавуз дишегьлийрикай сада муькуьдаз лагьана: «Къуй аял кьве пад авурай. Ам я зазни тахьурай, я вазни!» Муькуь дишегьлидай гьарай акъатна: «Аял атІа дишегьлидив гахце, анжах ам рекьимир!»

Гьа икІ Сулейманаз аялдин халис диде вуж ятІа чир хьана, вучиз лагьайтІа дидеяр чпин аялар чарадав вахгузни гьазур я, анжах аялар сагъ-саламат яз амукьрай.


Пачагьрин 3-ктаб 3:5—28

### Аллагьдин кІвал


Аллагьдин кІвал

Аллагьди Давудаз адан хва Сулеймана Аллагьдин кІвал эцигда лагьайди тир. А кІвале Аллагь ва Адан баркалла хьун лазим тир.

Сулеймана Аллагьдин тІалабун кьилиз акъудна. Ада Аллагь патал гзаф иер Аллагьдин кІвал эцигна. Аллагьдин кІвалин цлар къенепатай къизилдалди асуннавай. Чирагърин эквер куькІуьрайла, Аллагьдин кІвалин къене кьуд пад рапрап гуз нур ацалтна жедай. Аллагьдин кІвалин кьуд патахъай Сулеймана гьаят авуна. Гьаят элкъвез-элкъвез къванцин цлалди кІевирнай. Гьаятда цурукай раснавай цІуд лат эцигнавай. А латара къурбанд ийиз гъизвай гьайванар чуьхуьзвай. Ина мадни са лат авай. Ам амайбурулай чІехи тир. А лат цурукай туькІуьрнавай цІикьвед яцран кІалубрал эцигнавай. Ам кешишри чеб чуьхуьн патал цив ацІана жедай. Гьаятда гьакІ цурун чІехи къурбанд гудай чкани авай. Аллагьдин кІвалин къене Девир лугьудай чка авай. Инаг Лап Пак КІвал тир. Анаг михьи къизилдалди асуннавай. Ам Аллагьдин тІалабунрин сандухдин чка тир. Девирдин вилик къурбанд гудай къизилдин чка гвай. Анал атирар кудай. Девирда чІехи кьве малаик эцигнавай: малаикар зейтун тарцин кІарасдикай авунвайбур тир. Абуруз къизил ягънавай. Малаикар акьван чІехибур тир хьи, абурукай садан лув Аллагьдин кІвалин са цлак, муькуьдан лувни муькуь цлак хкІазвай. Абурун амай кьве лувни Аллагьдин кІвалин юкьвал сад садан къвалав гвай.

Аллагьдин кІвалин вири цларал малаикрин, пальмадин тарарин ва ахъа жезвай цуькверин жуьреба-жуьре шикилар алай. Аллагьдин кІвалин чилизни къизил ягънавай.


Пачагьрикай 3-ктаб 6:14—36

### Сулейман Аллагьдин кІвале


Сулейман Аллагьдин кІвале

Аллагьдин кІвал эцигна куьтягьайла, кешишри Аллагьдин тІалабунрин сандух гъана Девирда, яни Лап Пак КІвал лугьудай чкада эцигна. Аниз виридалайни чІехи кешишдиз фидай ихтияр авай. ЧІехи кешиш аниз йиса садра фидай ва вичин паталай, гьакІни халкьди хатадай авур гунагьрикай гъил къахчун паталай къурбандар ийидай. Лап Пак КІвализ гьахьдай ракІара чІехи перде авай.

Аллагьдин тІалабунрин сандух Аллагьдин кІвализ гъана, кешишри маничийрихъ галаз Халикьдиз шукурар ийизвай чІавуз Аллагь Вич цифедин акунар алаз атанай ва вири Аллагьдин кІвал Аллагьдин баркалладив ацІанай. И чІавуз Сулейман пачагь ана кІватІ хьанвай вири халкьдин вилик кваз къурбанд гудай чкадин патав акъвазна. Ада дуьа ийиз гъилер кьве патахъ ахъайна лагьана: «Я Худа, я Исраилдин Аллагь! Ваз ухшар Аллагь я винина цавара, я агъада чилерал авач. Вуна ви лукІарихъ галаз кутІунай икьрар хуьзва, Вуна Ваз михьи рикІелди къуллугъзавай Ви лукІариз регьим ийизва. РикІивайни, Аллагьдивай чилел яшамиш жез хьун мумкин яни? Вун цаварилайни чІехи я, Вун цаварин цавани гьакьдач, за эцигай Аллагьдин кІвалени Вун гьакьдач. Амма Вуна Ви лукІран дуьадизни адан минетдиз яб це, эй зи Худа Аллагь! Ви лукІра исятда Вавай минетдалди тІалабзавай куьмекдин гьарайдин ва адан дуьадин ван ша Ваз. Къуй Ви вилер юкъузни йифиз и Аллагьдин кІвалихъ, и чкадихъ элкъвена хьурай. И чкадикай Вуна лагьанай: „Зун ана жеда“. Ви лукІра и чкадал ийидай дуьадин ван хьухь Ваз. Къуй Ви вилер Ви лукІран дуьадихъ, Ви Исраилдин халкьдин дуьадихъ элкъвена хьурай. Абуру Ваз куьмекдиз эвердай чІавуз Ваз а дуьайрин ван къвез хьурай».


Пачагьрикай 3-ктаб 8:3—11, 22—52

### Сулейман ва Сабадин дишегьли-пачагь


Сулейман ва Сабадин дишегьли-пачагь

И ихтилат Сабадин дишегьли-пачагьдикай я. И дишегьлидин пачагьлугъ тахминан гилан Йемендин чилел ва я Эфиопияда хьайидай кьазва.

Сулейман пачагьди Аллагьдиз къуллугъ ийиз къазанмишнавай баркалладикай Сабадин дишегьли-пачагьдиз ван хьана. Адаз Сулейман пачагь мискІалралди синагъ ийиз кІанзавай. Ам гзаф чІехи девлетар гваз Ярусалимдиз атана. Адав атиррив ацІанвай къапарни, къизилринни багьа къванерин сандухрин парар алай девеяр гвай. Сулейманан кьилив атана, дишегьли-пачагьди вичин рикІевай кьван вири крарикай адахъ галаз суьгьбетар авуна. Сулеймана адан вири мискІалриз жавабар жагъурна. Сулейманаз течидай са карни авачир. Ада дишегьли пачагьдин вири ихтилатрин мана ачухарна. Дишегьли-пачагьдиз Сулейманан вири камални, ада эцигнавай кІвални, адан суфрадал алай хуьрекарни, адан лукІар яшамиш жезвай чкаярни, адан къуллугъчийрин шумалвал ва абурун пекерни, адан чехир цадайбурни, ада Аллагьдин кІвале хъийизвай къурбанддин цІаярни акуна. Дишегьли-пачагьдивай рахун тавуна акъвазиз хьанач. Ада лагьана: «Заз жуван чилел ви крарикайни ви камаллувиликай ван хьайи вири ихтилатар дуьзбур хьана. Иниз атана жуван вилералди такунмаз зун чІалахъ жезвачир. Амма заз ван хьайи крарилай акур крар гзаф я. Камални девлет вахъ заз ван хьайидалай гзаф ава. Гьамиша ви камаллу ихтилатрин ван къвезвай ви и къуллугъчияр бахтавар я. Вун Исраилдин пачагьдин тахтунал ацукьарай ви Худа Аллагьдиз шукур хьурай! Аллагьдиз уьмуьрлух Исраил кІандайвиляй Ада вакай пачагь авуна, вуна адалатлу дуван авун ва гьахълу крар авун ви хиве туна». Дишегьли-пачагьди Сулейманаз гзаф къизил, атирар ва багьа къванер багъишна. Сабадин дишегьли-пачагьди Сулейманаз гайи кьван атиррин ва багьа къашарин кьадар садрани садазни акурди туш. Сулеймана, вичин патай Сабадин дишегьли-пачагьдиз гайидалай алава яз, адаз кІан хьайи кьван вири затІар багъишна. Дишегьли-пачагьни адан вири къуллугъчияр элкъвена кьулухъ чпин чилел хъфена.


Пачагьрикай 3-ктаб 10:1—13

### Сулейман Аллагьдивай къерех хьун


Сулейман Аллагьдивай къерех хьун

Аллагьдин кІвал эцигзавай чІавуз Аллагьди Сулейманаз лагьана: «Эгер вуна За эцигнавай къайдайрал амал ийиз хьайитІа, За къалурай крар ва Зи вири тІалабунар кьилиз акъудайтІа, вун патални За ви буба Давудаз гайи гаф кьилиз акъудда. Зун Исраилдин рухвайрин юкьва яшамиш жеда, За Зи Исраилдин халкь гадардач». Эвелдай Сулеймана Аллагьдин тІалабунар вири рикІелди кьилиз акъудиз хьанай. Гзаф йисар алатна. Кьуьзуь хьанвай Сулеймана Аллагьдин патай ваъ, инсанрин патай машгьурвал жагъуриз хьана. Ам гзаф яргъи уьмуьр яшамиш хьанай. Адаз гзаф мажуси дишегьлияр авай. Абур уьмуьр гузвай Аллагь течидайбур, бутриз икрам ийизвайбур тир. Вири и папари Сулейман рекьяй акъудна, бутриз къуллугъ ийидай чкадал гъана. Пачагьди папарин бутар патал къурбанд гудай чкаяр эцигна.

Сулеймана рикІяй хаинвал авуна лугьуз Аллагьдиз пачагьдикай пара пис хъел атана. Идалай вилик Сулейманан кьилив Аллагь кьведра атанай, Ада пачагьдивай тапан гъуцариз икрам ийимир лагьана тІалабнай. Амма Сулеймана Аллагьдин тІалабун кьилиз акъуднач. И чІавуз Аллагьди Сулейманаз лагьана: «Вуна ихьтин крар ийизвайвиляй, За ваз кьилиз акъуд лагьай тІалабунни Зи къайдаяр вуна хвенач. Гьавиляй За вавай пачагьлугъ къахчуда ва ам ви лукІрав вахгуда. Амма За ви буба Давудан хатурдай и кар вал чан аламай кьван ийидач. За пачагьлугъ ви хцин гъиле твадач. За Зи лукІ Давудан хатурдай, За хкягъай Ярусалимдин хатурдай ви хцин гъиле Исраилдин цІикьвед тухумдикай анжах са тухум тада».

Гьа икІ хьунни авуна. Пачагьди авур гунагьдиз килигна, уьлкве кьве чкадал пай хьана ва абурун арада къалмакъал гьатна.


Пачагьрин 3-ктаб 6:12—13; 11:1—13

### Пачагьлугъ пайи-паяр авун


Пачагьлугъ пайи-паяр авун

Израилдин баркаллу пачагьлугъ анжах 120 йисуз кьван хьана. Ана Шаула, Давуда ва Сулеймана гьар сада 40 йисуз пачагьвал авуна. Сулейман пачагь кьейидалай гуьгъуьниз пачагьлугъ Исраилдинни Ягьудиядин пачагьлугъриз пай хьана. Ам икІ хьайи кар я: кьейи Сулейман пачагьдин хва Рехабам тахтунал ацукьарун патал вири исраилвияр Шехем шегьерда кІватІ хьана. Ярабам ва кІватІ хьанвай кьван исраилвияр Рехабаман кьилив атана. Абуру лагьана: «Ви бубади чав залан кІвалахар ийиз тадай фарман дегишра. Вуна а фарман тахьай мисал ая. ГьакІ хьайитІа, чна ваз къуллугъ ийида».

Пачагь Рехабама бубадин везирар хьайи агъсакъалрихъ галаз меслят авуна. Агъсакъалри адаз жаваб гана: «Эгер къенин юкъуз вуна халкьдиз кІандайвал авуртІа, ам рази авуртІа, адахъ галаз тавазивилелди рахайтІа, вал чан аламай кьван гагьда халкьдикай ви лукІар жеда». Амма Рехабама агъсакъалрин меслятдиз яб ганач. Рехабама вичихъ галаз санал чІехи хьайи жегьил инсанрихъ галаз меслят авуна. Жегьилри адаз лап чІуру меслят къалурна: «Вуна и халкьдиз икІ лагь: зун зи бубадилайни зурба я. Эгер зи бубади квел залан пар эцигзавайтІа, за куь пар мадни артухарда. Зи бубади къамчийралди куь дуван аквазвай. За куь дуван акьрабралди аквада». Вири исраилвийриз чпиз пачагьди яб тагайди акуна.

Чаз чизвайвал, Исраилда 12 тухум авай. А тухумар лап чІехи буба Якьубан 12 хцелай хьанвайбур тир. ЦІийи пачагь Рехабаман гаф ван хьайила, цІуд тухум адаз акси хьана ва адакай чара хьана. Абуру чпин пачагьвиле Ярабам хкягъна. Пак Каламда и пачагьлугъдиз «Исраилдин пачагьлугъ» лугьузва. Чна адаз гьакІ Кеферпатан пачагьлугъни лугьузва, вучиз лагьайтІа ам Исраилдин кефер пата авай. Сифтедай и пачагьлугъдин меркез Шехем шегьер тир, ахпа Тирса шегьер хьана. Эхирни Самария шегьердикай меркез хьана. Исраилдин пачагьлугъ 200 йисалайни гзаф вахтунда хьана. Ам Ашурдин пачагь Салманасар барбатІ авунай.

Сулейман пачагьдин хва Рехабамаз Ягьудан тухумдикай са пай ва Буняминан тухумдикай са пай вафалу яз амукьна. Абурукай Ягьудиядин пачагьлугъ хьана. Ам Исраилдин кьибле пата авайвиляй чна адаз Кьиблепатан пачагьлугъ лугьузва. Адан меркез Ярусалим шегьер тир. Ягьудиядин пачагьлугъ тахминан 350 йисуз кьван хьана. Ам Бабилдин пачагьди тар-мар авунай.


Пачагьрикай 3-ктаб 12

### Ягьудия – Кьиблепатан пачагьлугъ


Ягьудия – Кьиблепатан пачагьлугъ

Ягьудия ва я Кьиблепатан пачагьлугъ тахминан пуд асирни зур кьван вахтунда хьана. Ам Кеферпатан пачагьлугъ чкІана 135 йис алатайла барбатІ хьана. Кьиблепатан пачагьлугъда 20 пачагь дегиш хьана: Рехабам, Аби, Аса, Яшафат, Ярам, Ахази, дишегьли пачагь Гаталия, Ягьаш, Амаси, Узи (Азария), Ятам, Ахаз, Гьизкьи, Манаше, Аман, Яшия, Ягьахаз, Ягьягьаким, Ягьяъакин ва Садикь.

Кьиблепатан пачагьрикай гзафбуру Аллагьдикай кьил къакъуднавайтІани, бутриз икрам ийизвайтІани, гунагькар уьмуьр тухузвайтІани, уьмуьр гузвай Аллагьдиз къуллугъзавай са бязи пачагьарни авай. Месела, абурукай са бязи пачагьар тир Гьизкьиди ва Яшияди пачагьвалдай чІавуз Кьиблепатан пачагьлугъда зурба кІвалахар хьанай. А пачагьри бутрин аллагьдин кІвалер чукІурзавай, халкьдиз Аллагьдин гаф кІел ая, чІуру краривай къерех хьухь лугьуз, Худа Аллагьди абуруз кьилиз акъуд авун патал ганвай къанундал амал ая лугьуз эмирзавай.

Агьалийрин кьадардал гьалтайла, Ягьудиядин пачагьлугъ Исраилдин пачагьлугъдилай тахминан ругудра гъвечІи тир. Патарив гвай халкьарив гекъигайлани, Исраилдинни Ягьудиядин пачагьлугъар са акьван чІехибур тушир. И кьве пачагьлугъди чпи чпихъ галаз дявеяр ийизвайтІани, филиштиярни мавитар, яни мажуси халкьар абурун кьилин душманар яз амай.

Ягьудияни Исраил Худа Аллагьдиз вафалу яз амай кьван гагьда абур женгера гъалиб жезвай. Абурун халкьни пачагьар къанундал амал тийиз яшамиш жедай чІавуз Аллагьди абуруз жаза гудай, абур душманрин гъиле твадай.


2-къанун 32:10

### Исраил – Кеферпатан пачагьлугъ


Исраил – Кеферпатан пачагьлугъ

И пачагьлугъ кьве виш йисалайни гзаф вахтунда хьана. Адан тахтунал 19 пачагь дегиш хьана: Ярабам, Набад, Баша, Эла, Зимри, Амри, Ахаб, Ахази, Ярам, Ягьу, Ягьахаз, Ягьаш, ІІ Ярабам, Зекери, Шалум, Менахем, Пекьагь, Пекьагьи ва Гьашия. И пачагьлугъдин тарих ивидалди кхьенвайди я. Ада гьамиша Ягьудиядин пачагьлугъдихъ ва маса халкьарихъ галаз дявеяр ийидай. Пачагьар абурун рухвайрини, пачагьрин кьилив гвай ксари рекьидай, чпикай пачагьар хьун патал алахъдай. Абурукай чпикай пачагьар хьайила, абур чебни яна рехкьидай. Гьа икІ кеферпатан пачагьлугъдин тахтуна кІуьд тухум дегиш хьана. Кьиблепатан пачагьлугъда гьамиша пачагьвал авурди са тухум – Давуд пачагьдин тухум тир.

Исраилдин халкьдиз гзаф азабар акуна. Кеферпатан пачагьлугъдин пачагьри Аллагьдиз такІандай крар ийизвай. Абур Аллагьдин рекьерилай пата-къерехдиз экъечІнавай. Абуру зулумар ийизвай. Абурун рикІе Аллагь авачир. Абурун пачагьлугъда ахлакьсузвални бутпересвал гьатнавай. Кеферпатан ягьсуз пачагьри халкьдикайни гунагькар авуна. Гьеле сад лагьай пачагьдин, яни Ярабаман девирда халкь бутриз икрам ийиз хьана. Ингье ам гьикІ хьайи кар ятІа:

Ярабама вичин рикІяй лагьана: «Пачагьлугъ мад Давудан хизандин гъиле гьат хъувун мумкин я. Эгер и халкьди Ярусалимдиз физ Аллагьдин кІвале къурбандар ийиз хьайитІа, халкьдин рикІ Ягьудиядин пачагь Рехабамахъ элкъведа. И инсанри зун рекьида ва Ягьудиядин пачагь Рехабаман патал хъфида». Меслятар авуна, Исраилдин пачагьди къизилдикай кьве дана расна ва халкьдиз лагьана: «Квез Ярусалимдиз фин лазим туш. Ингье, Исраил, куь аллагьар. Абуру куьн Египетдин чилерай ахкъуднай». Ада са дана Бет-Эл шегьерда, муькуьдини Дан шегьерда эцигна. И карди гунагькарвал арадал гъана. Къизилдин данадиз икрам авунилай гъейри, халкьди Баал лугьудай бутдизни къуллугъ ийиз хьана.

Гьа и вахтунда и пачагьлугъда Аллагьдин пайгъамбар Ахи яшамиш жезвай. Ада Ярабаман гафаризни адан пачагьвилиз акси яз икІ лагьана: «Худади, яни Исраилдин Аллагьди икІ лугьузва: Вуна валай вилик хьайибурулайни пис крар авуна. Вуна, фена, жуваз маса аллагьарни бутар авуна, Зак хкІадайвал авуна. Вуна Зун кваз кьун хъувунач. И кардай За Ярабаман хизандиз жаза гуда». ГьакІ хьунни авуна.


Пачагьрин 3-ктаб 12; 14

### Ильяс пайгъамбар


Ильяс пайгъамбар

Йисар алатзавай. Пачагьар дегиш жезвай. Исраилдин пачагь Ахаб хьана. Ам икьван чІавалди хьайи пачагьрикай виридалайни пис пачагь тир. Адан паб Изабел мажуси тир. Папа Ахаб Баал лугьудай бутдиз къуллугъ авун патал чІалал гъана. Ахаба Баалаз аллагьдин кІвал эцигна. Адан паб сад Аллагьдихъ инанмиш инсанар терг ийиз алахънавай.

Гьа и чІавуз Исраилда Ильяс пайгъамбар яшамиш жезвай. Ам Аллагьдиз вафалу пайгъамбар тир. Ада вири инсанриз уьмуьр гузвай Аллагьдихъ инанмиш хьухь лугьуз эвер гузвай. Ильяс пайгъамбарди гзаф инсанрин рикІера чпин гунагьар хиве кьунин гьиссер твазва лугьуз, Ахабазни Изабелаз ам такІан тир. Абур пайгъамбардин геле къекъвезвай. А чІавуз Исраилдин халкь Аллагьдин рекьелай алатнавай. Чувудри бутриз къуллугъзавай. И кардиз килигна, Ильяс пайгъамбарди Аллагьдивай халкьдиз жаза гун тІалабна. Пуд йисан къене Исраилда марфадин са стІални къванач. Гзаф зурба кьурагьвал алукьна. Аллагьди Ильяс пайгъамбардиз Ахабакай катна са кІамун кьилив чуьнуьх хьухь лагьана. Пайгъамбардиз гьар пакамахъ ва няниз фуни як гъун Аллагьди чІагъарал тапшурмишнавай. Яд Ильяса патав гвай вацІай хъвазвай.


Пачагьрикай 3-ктаб 17:1—6

### Хендедадин хцел чан хтун


Хендедадин хцел чан хтун

Са кьадар вахтунилай Ильяс пайгъамбарди яд хъвазвай кІамай кьур акъатна. Аллагьди пайгъамбардиз Сидунда авай Сарфат шегьердиз алад ва ана авай са хендедадин кІвале акъваз лагьана. Адан кІвализ атайла, пайгъамбарди вичиз ядни са кап фу це лагьана. Хендеда вичин хвани галаз гзаф кесибдаказ яшамиш жезвай. Са гъапавай гъуьредилайни гичиндин кІане амай са тІимил чІемедилай гъейри, хендедадин кІвале затІни авачир. И кардикай хендедади Ильяс пайгъамбардиз лагьайла, ада дишегьлидиз жаваб гана: «КичІе жемир. Аллагьди чилел марф кьурдай йикъалди ви кандуда авай гъуьрни куьтягь жедач, гичинда авай чІемни».

Ильяс пайгъамбар хендедадин кІвале амукьна. Аллагьди аламатдин кар къалурна: абуру гьар юкъуз фу чразвай, я чІем тІимил жезвачир, я гъуьр. Гьа икІ Ильяс пайгъамбарди лагьай гафар кьилиз акъатнавай.

Са тІимил йикъарилай хендедадин хва азарлу хьана кьена. Хажалат хьайи дидеди вичиз виликан гунагьриз килигна Аллагьди ихьтин жаза гана лугьузвай. Кьенвай гадани гваз дишегьли шехьиз-шехьиз пайгъамбардин кьилив атана. Ильяс пайгъамбарди лагьана: «Къала, ви хва зав гице». Пайгъамбарди хендедадивай кьенвай аял къачуна, ам ада вич авай кІвализ хутахна, вич ксузвай месел эцигна. Ильяс пайгъамбарди Аллагьдиз дуьа авуна: «Я Худа Аллагь! Зун вичин кІвале яшамиш жезвай хендедадиз Вуна хва кьейи гуж ийимир!» Ахпа ам гъилер ахъайна пудра гададин винел алгъана. Пайгъамбарди Аллагьдиз лагьана: «Я Худа Аллагь! Къуй и аялдин руьгь элкъвена адак вичик акат хъувурай!» Аллагьдиз Вичин вафалу пайгъамбардин дуьадин ван хьана ва Ада хендедадин хцел чан хкана. Ильяса аял дидедин кьилив гъана ва лагьана: «Килиг, ви хцел чан хтанва». Шад хьайи дишегьлиди пайгъамбардиз лагьана: «Гила заз вун Аллагьдин гьакъикъи гафар мецел алай кас тирди чир хьана».


Пачагьрикай 3-ктаб 17:7—24

### Баалаз къуллугъзавай пайгъамбарар ва Ильяс


Баалаз къуллугъзавай пайгъамбарар ва Ильяс

Садра Аллагьди Ильяс пайгъамбардиз Ахаб пачагьдин кьилив фена адаз Баал лугьудай бутдиз къуллугъзавай пайгъамбарарни маса пайгъамбарар, гьакІни вири халкь Кармел дагъдал кІватІ ая лагьана. Пачагьди вири дагъдал кІватІайла, Ильяс пайгъамбарди абуруз лагьана: «Гьикьван чІавалди куьн кьве рикІин яз амукьда? Эгер сад Аллагь Худа ятІа, Гьадан гуьгъуьна аваз алад. Эгер Баал агъа ятІа, гьадан гуьгъуьна аваз вач». Садани Ильясаз са гафни лагьанач. Ильяса халкьдиз лагьана: «Иналлай пайгъамбаррикай Аллагьдиз къуллугъзавайди са зун я. Баалаз къуллугъзавай пайгъамбарар кьуд вишни яхцІурни цІуд кас ава. Къуй инал кьве дана гъурай. Къуй са дана хкягъна, ам кьве пад авуна кІарасрал эциграй, амма кІарасрик цІай кутун тавурай. Куьне куь гъуцдиз эвера, за зи Худа тир Аллагьдиз эверда. Абурукай ни чи эвердиз жаваб яз кІарасрик цІай кутуртІа, гьам Аллагь я». Вири халкь рази хьана.

Баалаз къуллугъзавай пайгъамбарри дана кІарасрал эцигна ва гьарайна: «Баал! Чи ван хьухь!» Гьа икІ абуру са юкъуз чеб дили жедалди гьарайна, амма са жавабни хьанач. И чІавуз Ильяса вири халкьдиз лагьана: «Зи мукьув ша». Вири Ильясан кьилив кІватІ хьайила, ада цІикьвед къван къачуна, абурукай къурбанд гудай чка туькІуьрна. Ада дана кьве пад авуна кІарасрин винел эцигна. Ахпа ада къурбанд гудай чкадал пудра кьуд-кьуд ведре яд иличун буйругъна. Къурбанд гудай чкадин кьуд патахъай элкъвена фур цив ацІана. Ахпа Ильяса дуьа авуна: «Я Худа, Ибрагьиманни, Исакьанни, Исраилдин Аллагь! Къуй Вун Исраилдихъ авай-авачир тек са Аллагь тирди, зун ви лукІ тирди ва за вири крар Ви гафуни лугьузвайвал ийизвайди къенин юкъуз виридаз чир хьурай! Зи ван хьухь, эй Худа, зи ван хьухь! Къуй и халкьдиз Вун Худа, Вун Аллагь тирди чир хьурай. Вуна абурун рикІер Вахъ элкъуьрда». Аллагьдиз Вичин пайгъамбардин ван атана. Ада къурбанднавай данани, кІарасарни, гьатта къваларив гвай къванерни кана. Инсанри, чинихъди чилел ярх хьана, лагьана: «Худа – Аллагь я, Худа – Аллагь я!»

Гьа икІ виридаз Аллагьди Вич уьмуьр гузвай сад Аллагь тирди къалурна. Баалаз къуллугъзавай пайгъамбарар тапархъанар тирди малум хьана.


Пачагьрикай 3-ктаб 18:18—39

### Елиси пайгъамбардин аламатар


Елиси пайгъамбардин аламатар

Аллагьди Елисидикай чІехи пайгъамбар авуна ва адан куьмекдалди гзаф аламатар къалурна. Садра Елиси Еригьун шегьерда авайла, адан кьилив и шегьердин агьалияр атана ва абуру лагьана: «Ингье, и шегьер алай чка хъсанди я, амма яд хъсанди туш, чилни бегьер тагудайди я». И чІавуз Елисиди вичив са тІимил кьелни туна са цІийи сукІра гице лагьана. Адав сукІра вугайла, ада, булахдин патав фена, аниз кьел гадарна, лагьана: «Аллагьди и яд михьи хъийида, адав кьиникьни бегьерсузвал агуддач». И гафарилай гуьгъуьниз булахдин яд лап хъсанди хьана.

Са масадра Елисидин кьилив шехьиз-шехьиз са хендеда атана. Пайгъамбардиз ада вичин дерт ахъайна. Гъуьл кьейидалай кьулухъ дишегьлидивай сакІани буржар вахгуз жезвачир. Гьавиляй ам буржлу касди атана хендедадин рухваяр лукІвиле тухуда лагьана. Елисидиз хендедадиз куьмек ийиз кІан хьана. Ада дишегьлидиз лагьана: «Заз ви кІвале вуч аватІа лагь». Дишегьлиди жаваб гана: «Зи кІвале чІем авай къапунилай гъейри са затІни авач». Пайгъамбарди адаз лагьана: «Алад, фена жуван вири къуншийривай ичІи къапар къачу. Рухваярни галаз кІвализ хъфена рак агална вири а къапара чІем цуз. Абур ацІана тур».

Дишегьлиди фена Елисиди лагьайвал авуна. Ада къуншийривай жуьреба-жуьре гичинарни сукІраяр буржуна къачуна, ракІарни агална, рухвайрихъ галаз санал чІем авай къапунай муькуь къапариз чІем цана. Са гзаф гичинар ацІурайла, адаз акуна хьи, ада чІем цазвай гъвечІи къапуна авай чІем куьтягь жезвач. Ада хциз лагьана: «Са къаб мад гице». Амма хци жаваб гана: «Мад къапар амач». Гьа и чІавуз хендедадиз вичив гвай къапуна авай чІем куьтягь хьайиди акуна.

Гьа икІ, кІватІай вири къапар ацІайла, дишегьли Елиси пайгъамбардин кьилив атана ва хьайи аламатдикай адаз ихтилатна. Елисиди хендедадиз лагьана: «Алад, фена чІем маса гана хьайи пул жуван буржарай вахце. Амукьай пул жуван рухвайрихъ галаз харж ая».


Пачагьрин 4-ктаб 2:19—22; 4:1—7

### Сириядин кьушундин кьилевай Наъман


Сириядин кьушундин кьилевай Наъман

Сириядин пачагьдин кьушунрин кьиле Наъман лугьудай вижевай са кас авай. Ам тІвар-ван авай, вирида гьуьрмет ийизвай кас тир. Амма адак пара пис азар квай – жузам азар.

Са женгина сириявийри чувудрикай са гъвечІи руш есирвиле кьуна. А руша Наъманан папаз гъилибанвал ийиз хьана. И рушаз Аллагьди Елиси пайгъамбардин куьмекдалди къалурзавай аламатрикай хабар авай. Садра руша вичин ханумдиз лагьана: «Зи агъа Самарияда авай пайгъамбардин кьилив фенайтІа, а пайгъамбарди агъадик квай жузам азар хкуддай». И гафар ван хьайи Наъман вичин пачагьдин кьилив фена. Пачагьдиз ада есир руша лагьай гафар ахъайна. Сириядин пачагьди Наъманаз лагьана: «Алад, вач, за Исраилдин пачагьдиз чар ракъурда».

Наъман, вичин папаз сагърай лагьана, Исраилдиз рекье гьатна. Исраилдин пачагьдин кьилив атана, Наъмана вичив гвай чар адав вугана. Чарче кхьенвай: «Ингье, и чарни гваз за ви кьилив Наъман ракъурзава. Ам зи къуллугъчи я. На адак квай жузам азар хкуд». Чар кІелна, ана авай гафар асибур яз акур Исраилдин пачагьди вичин пекер къазунна, лагьана: «Рекьиз ва чан хкиз зун Аллагь яни кьван? Ида зи кьилив жузам азар хкуд лагьана инсан ракъурзава. Ингье, гила килиг. Сириядин пачагьди захъ галаз душманвал ийидай багьна жагъурзава».

Елиси пайгъамбардиз и кардикай хабар хьайила, ада вичин лукІ пачагьдин кьилив ракъурна икІ лугьуз туна: «Вуна ви пекер вучиз къазунна? Къуй Наъман зи кьилив атурай. Къуй адаз Исраилда Аллагьдин пайгъамбар авайди чир хьурай».


Пачагьрикай 4-ктаб 5:1—8

### Наъман сагъ хъхьун


Наъман сагъ хъхьун

Наъман файтунда аваз атана Елиси пайгъамбардин кІвалин варарив акъвазна. Наъманан кьилив Елисиди вичин лукІ ракъурна икІ лугьуз туна: «Алад, фена иридра Ярдан вацІа жув чуьхуьх. Ви беден цІийи хъжеда, вун михьи жеда». И гафар ван хьайи Наъманак хъел акатна. Ада лагьана: «За фикирнавай хьи, ида экъечІна Худадиз, вичин Аллагьдиз эверда, хер квай чкадал гъил эцигна жузам хкудда. Дамаскда авай Абана ва Парпар вацІар Исраилдин вацІарилай пис яни кьван? Завай жув гьана чуьхвена михьи ийиз жедачирни?» Ам хъел кваз Елисидин кІваляй хъфена.

Амма Наъманан лукІари адан кьилив атана лагьана: «Чи буба, эгер ваз пайгъамбарди са зурба кар ая лагьанайтІа, вуна ам кьилиз акъуддачирни кьван? Инал ваз пайгъамбарди лагьанвайди анжах „жув чуьхуьх ва вун михьи жеда“ гафар я». Идалай гуьгъуьниз Наъман Елиси пайгъамбарди лагьай гаф кьилиз акъудунал рази хьана. Ам, Ярдан вацІал фена, иридра цик экечІна. Адан беден гъвечІи аялдин беден хьиз михьи хьана.

Наъман Аллагьдин инсандин, яни Елиси пайгъамбардин кьилив хтана. Ада пайгъамбардиз лагьана: «Ингье, заз чир хьанва хьи, Исраилдихъ авай хьтин Аллагь вири чилел санани авач. Гьа икІ, вуна ви лукІран патай савкьват кьабула». Гьикьван Наъман алахънатІани, Елисиди адавай савкьватар къачунач. Чара хъжедайла, пайгъамбардиз Наъмана вичи Аллагьдилай гъейри маса аллагьриз къурбандар хъийидач лагьана.


Пачагьрикай 4-ктаб 5:9—17

### Буьркьуь авур чапхунчияр


Буьркьуь авур чапхунчияр

Сириядинни Исраилдин арада дяве фидайла, Елиси пайгъамбарди Исраилдин пачагьдиз Сириядин кьушунар алай чкаяр къалуриз жедай, вучиз лагьайтІа а чкаяр пайгъамбардиз Аллагьди къалурзавай. Гьавиляй Исраил гьамиша гъалибни жезвай. Сириядин пачагьдик гзаф къалабулух акатна. Ада вичин кьушунрин арада женгинин сирер чувудрив агакьарзавай хаин ава лагьана фикирзавай. Амма Сириядин пачагьдин къуллугъчийрикай сада адаз лагьана: «Маса гудай са касни авач, зи агъа пачагь. Амма Исраилда яшамиш жезвай Елиси пайгъамбарди ви гафар, яни ви ксудай кІвале вуна лугьузвай гафар Исраилдин пачагьдиз виликамаз хълагьзава».

Сириядин пачагьди Елиси пайгъамбар гьи шегьерда яшамиш жезватІа чир ая лагьана буйругъ гана. Адаз пайгъамбар есирвиле кьаз кІанзавай. Пайгъамбар авай шегьер чир хьайила, Сириядин пачагьди аниз чІехи кьушун ракъурна ва шегьер элкъуьрна гьалкъада тваз туна. Сириявияр Елисидин кьилив атайла, пайгъамбарди Аллагьдиз дуьа авуна ва лагьана: «Ибур буьркьуь ая». Елисиди и гаф лугьунни кумаз Аллагьди абур буьркьуь авуна. Буьркьуь хьанвай сириявияр Елиси пайгъамбарди вичин шегьердивай яргъаз акъудна ва абур а чІавуз Кеферпатан Исраилдин пачагь яшамиш жезвай Самария шегьердиз гъана. Абур Самариядиз атайла, Елисиди лагьана: «Я Худа! Ибуруз аквадайвал ибурун вилер ахъа хъия». Аллагьди абурун вилер ахъа хъувуна. Абуруз чеб Самариядин юкьвал алайди акуна. Абур акурла, Исраилдин пачагьди Елисидиз лагьана: «Чна ибур вири рекьидани, чан буба?» Елисиди лагьана: «Абур рекьимир. Абур вуна есирвиле кьурбур яни? Вуна абур вуч лагьана рекьида? Абуруз фуни яд теклиф ая. Къуй абуру тІуьрай-хъурай, ахпа чпин пачагьдин кьилив хъфирай». Абуруз чІехи тІуьн-хъун гана. Идалай кьулухъ абур ахъа хъувуна. Абур чпин пачагьдин кьилив хъфена. Сириядин чапхунчи кьушунар Исраилдин чилерал мад хтанач.


Пачагьрикай 4-ктаб 6:8—23

### Ягьашакай пачагь хьун


Ягьашакай пачагь хьун

Ахази чувудрин пачагьрикай сад тир. Адан диде Гаталия вижесуз ва залум инсан тир. Ахази кьейила, Гаталияди пачагьдин тухумдай тир вири ксар терг авун кьетІна. Пачагьдин тахт адаз са вичин гъиле гьатна кІанзавай. Амма Ахазидин вах Ягьашеба вичин стхадин хва Ягьаш чинеба Гаталиядикай чуьнуьхна. Ягьаш сагъ-саламат яз амукьна. Ягьашеба Ягьаш ругуд йисуз Аллагьдин кІвале чуьнуьхна. И ирид йисуз Исраилдин пачагьвал Гаталияди авуна.

Ягьашан ирид йис хьайила, кешиш Гьидаят вири аскерриз, аскеррин кьилевайбуруз, атлуйриз ва пачагь хуьзвайбуруз Аллагьдин кІвализ эверна. Абуру вирида санал Ягьашакай пачагь хкягъунин меслят авуна. Аскерри, вири патарихъай элкъуьрна юкьва туна, Аллагьдин кІвал хуьзвай. Кешиш Гьидаят Ягьаш вилик акъудна ва адал пачагьдин тажни безекар алукІна. Пачагь хьайи Ягьашаз вирида капар яна. Абуру гьарайзавай: «Яшамишрай пачагь!» И кардикай ван хьайи чувуд халкьдизни гзаф хвеши хьанай. Гаталияни яна кьенай.

Ягьашаз Аллагь кІандай. Ада вичиз кешиш Гьидаят насигьат гузмай кьван гагьда Аллагьдин тІалабунрал амал ийиз хьанай. Ягьаш са кьадар чІехи хьайила, ада Аллагьдин кІвале авай ханвай чкаяр туькІуьр хъия лагьана буйругъ гана. Аллагьдин кІвал а чІавуз чкІидай гьалда авай. Амма кешиш Ядай кьейидалай гуьгъуьниз Ягьаша чІуру меслятриз яб гуз хьана. Ада уьмуьр гузвай Аллагь рикІелай алудна. Ам бутриз икрам ийиз хьана. Ам Аллагьдин къастуниз акси экъечІна. Садра Гьидаятан хва Зекериди халкьди авунвай гунагьар винел акъудзавай. И кардикай чир хьайи Ягьаша Зекери ам рахазвай Аллагьдин кІвалин гьаятда яна рекьикь лагьана буйругъ гана. И кардилай гуьгъуьниз уьлкведа гзаф бедбахтвилер хьана: сириявийри Исраил тар-мар авуна, абуру Аллагьдин кІвалин хазина чпиз хутахна. Ягьаш пачагь азарлу яз месел алай. Адан кьве къуллугъчиди атана ама яна кьена.


Пачагьрикай 4-ктаб 11; 12; Тарихрин 2-ктаб 24:1—25

### Узи пачагьдиз гайи жаза


Узи пачагьдиз гайи жаза

Узи[4] Ягьудиядин цІуд лагьай пачагь тир. Адакай лап жегьилзамаз пачагь хьанай. Тахтунал ацукьайла, адан анжах 16 йис тир. Ада 52 йисуз Ярусалимда пачагьвал авуна. Ада Аллагьдиз хуш жедай крар ийидай. А чІавуз Ягьудиядин лап чІехи кешиш Зекери тир. Ада халкьдиз Аллагьдихъай кичІе хьухь лугьудай. Узи пачагь Аллагьдихъ элкъведай. Ам Аллагьдихъ элкъвей йикъара Аллагьдини адаз кІандайвал ийидай. Аллагьди адаз куьмек гудай. Адан тІвар Египетдин сергьятрив кьван агакьнай, вучиз лагьайтІа адахъ чІехи девлетар ва дуьзенлухра гзаф хеб-мал авай. Адахъ дагълара, гьакІни Кармел дагъда лежберарни багъманчияр авай. Адан рикІ лежбервилел алай. Узидихъ пуд вишни ирид агъзур аскердикай ибарат кьушун авай. Узиди вири кьушун патал къалханар, жидаяр, ракьун бапІахар, кьеркьер, чІемерукар ва къван гадардай яракьар гьазурнай.

Ярусалимда ада хьелер ягъдай ва къванер гадардай алатар туькІуьрна. Абур минарайрални шегьердин цларин пипІерал эцигнавай. Узидин тІвар яргъал чкайрани кваз гьатна, вучиз лагьайтІа ада вич яракьралди кьуд патахъай вижеваз кІевирнавай. Ам къуватлу хьанвай.

Амма икьван къуватлу хьайила, адан рикІе такабурлувал гьатна. Гьа и такабурлувили ам телефни авуна. Адакай вичин Худа Аллагьдин вилик тахсиркар хьана, ам атирар кудай къурбанд гудай чкадал атирдин гум чІугун патал Аллагьдин кІвализ гьахьна. Адан гуьгъуьниз кешиш Азария ва кьудкъад кешиш фена. Абур Узидиз акси хьанай. Абуру лагьана: «Аллагь патал атирар кун ви пеше туш, Узи. И кар кешишри, яни Аранан рухвайри авуна кІанзавайди я. Вун пак кІваляй экъечІ, вуна Къанун чІурна. И карди Аллагьдин вилик ваз гьуьрмет гъидач». Узидиз хъел атана. Ам гъиле гум акъуддай къабни аваз Аллагьдин кІвале атирар кудай къурбанд гудай чкадин патав акъвазнавай. Кешишриз акваз-акваз, садлагьана Узидин пелел цІарнах акъатна. Кешиш Азариядиз ва амай кешишриз адан пелел алай цІарнах акуна. Абуру ам Аллагьдин кІваляй экъечІуниз мажбурна. Адак вичикни анай экъечІиз тади акатнай, вучиз лагьайтІа ам вичиз Аллагьди жаза ганвайдан гъавурда акьунай. Узи пачагь рекьидалди цІарнах кваз хьанай. Ам кьилдин кІвале яшамиш жезвай. Адаз Аллагьдин кІвализ къведай ихтияр амачир, вучиз лагьайтІа адак цІарнах квай. Исраилдин пачагьвал Узидин хва Ятама ийизвай.


Тарихрин 2-ктаб 26 кьил; Ягьядин 1-чар 2:17

### Исраил Аллагьдивай къакъатун


Исраил Аллагьдивай къакъатун

Израилдин рухвайри чеб фиргъавандин, яни Египетдин пачагьдин гъиликай хкудай чпин Худа Аллагьдин вилик гунагь крар ийиз хьана. Абуру мажуси халкьарин гъуцариз икрам ийизвай. А халкьар Аллагьди чувудриз чилер гун патал Исраилдай чукурнавайбур тир. Чувудри чпин пачагьрилай чешне къачуз хьана. Абуру Аллагьди кьабул тийидай крар ийизвай. Абуру чпин вири гъвечІи-чІехи шегьерра бутриз къуллугъ ийидай чкаяр эцигзавай. Абуру гьар тепедал, гзаф хъен квай гьар са тарцин кІаник Аштаретан кІалубарни суьретар эцигзавай. Абуру, Аллагьди абурун кьиливай чукурай халкьари хьиз, бутриз икрам ийиз, а чкайрал атирар кузвай, Аллагьдиз хъел къведай пис крар ийизвай. Бутриз къуллугъ авуналди, абуру чпиз Аллагьди ийимир лагьай кар ийизвай. И чІавуз Аллагьди Вичин вири пайгъамбаррин ва аяндаррин куьмекдалди, Исраилдизни Ягьудиядиз лугьузвай: «Куьн чІуру рекьерилай дуьз рекьерал хъша. За куь бубайриз авур тІалабунрал амал ая. А тІалабунрикай квез зи лукІар тир пайгъамбаррини лугьузва». Амма чувудри яб ганач, абуру Аллагьдихъ инанмиш тахьай чпин бубайри турвал, чпин кьама ялар туна. Абуру Аллагьдин къанунар, Ада абурун бубайрихъ галаз кутІуннавай Икьрар, Адан керематарни аламатар негь авуна. Аллагьди абуруз мажуси халкьари ийизвай крар ийимир лугьуз тІалабайди тир. Абуру чпин Худа Аллагьдин тІалабунар гадарна, чпиз кьве дана расна, тама бутар эцигна, цавун чирагъриз икрам авуна, бут Баалаз къуллугъ авуна. Абуру чпин рухвайривни чпин рушарив цІалай хкадариз туна. Абурун суьгьуьрчивилери Аллагьдихъ хъел кутазвай.

Аллагьдиз исраилвийрикай гзаф хъел атана. Ада абур кваз хкьунач. Адаз вафалу яз амукьайди анжах са Ягьудан тухум хьана.


Пачагьрикай 4-ктаб 17:7—18

### Исраил чапхунун


Исраил чапхунун

Гьашия Кеферпатан Исраилдин эхиримжи пачагь тир. Ада 9 йисуз пачагьвал авуна. Ада Аллагьди кьабул тийидай крар авуна. Исраилдин патав Ашур лугьудай зурба пачагьлугъ гвай. Адан меркез Ниневия тир. А вахтунда вири халкьар чапхунчияр тир. Ашурвияр абурун арада виридалайни гзаф векъи ва инсафсуз чапхунчияр тир. Исраилдин пачагь Гьашия тир чІавуз Салманасар пачагь кьиле авай Ашурдин кьушун чувудрин чилериз гьахьна. Исраилдин пачагь Гьашия Салманасаран гъилик акатна. Гьашияди Ашурдин пачагьдиз харж гуз хьана.

Са кьадар вахтунилай Гьашияди Египетдин пачагь Сааран кьилив меслятар ийиз илчияр ракъурна ва ада гьар йисуз гана кІанзавай харжни гун хъувунач. Ашурдин пачагьдиз вич Гьашияди маса гузвайди чир хьана ва ада Гьашия дустагъда туна. Салманасара Исраилдин вири чилер кьуна. Ам Самария шегьердивни агакьна. Ада а шегьер пуд йисуз элкъуьрна кьуна. Гьашияди пачагьвал ийизвай кІуьд лагьай йисуз Ашурдин пачагьди Самария шегьер къачуна. Ада чувудар Ашурдиз куьчарна. Ада абуруз Гьалагь шегьерда, Газан вацІун кьилив гвай Гьабар шегьерда ва Мидиядин шегьерра чка гана. Чи эрадал къведалди 721-йис Кеферпатан Исраилдин пачагьлугъдин эхир тир.

Гьа икІ, Аллагьди Вичин халкьди чІуру крар ийизва лугьуз адаз жаза гана. Анжах кьве виш йис алатайла, Кеферпатан чувудар Ашурдай Исраилдиз хтана. Им Кьиблепатан пачагьлугъдин чувудар есирвиляй хквезвай вахт тир.


Пачагьрикай 4-ктаб 17:2—6

### Самариявияр


Самариявияр

Кеферпатан Исраилдин чувудар есирда кьуна яргъал Ашурдин акъудайла, абурун уьлкве кас амачиз амукьнай. Кеферпатан пачагьлугъдин кьилин шегьер Самария тир. Са кьадар вахтунилай а шегьерда маса халкьар ацукьна. Абурукай ахпа самариявияр хьана. Ингье, и кардикай Библияда икІ лугьузва.

Ашурдин пачагьди Бабил, Кута, Ава, Гьамат, Сепарвайим шегьерра авай мажусияр акъудна, абур чувудрин чкадал Самариядин шегьерра ацукьарна. Самариядин шегьерра ашурвияр яшамиш жез хьана. Ана яшамиш жедай сифте кьилерай абуру Аллагьдиз икрам ийизвачир лугьуз, Аллагьди абурал асланар ракъурзавай, асланри абур рекьизвай. Ашурдин пачагьдив ихьтин хабар агакьарнай: «Вуна куьчарна Самариядин шегьерра ацукьарнавай инсанриз а чилин Аллагьдин къанунар чизвач. Гьавиляй Аллагьди абурал асланар гьалдарзава. Ингье, асланри абур рекьизва». Ашурдин пачагьди тІалабна: «Куьне анай акъудай чувудрин кешишрикай сад гьаниз ракъур хъия. Къуй ам хъфена гьана яшамиш хьурай. Ада ашурвийриз а чилин Аллагьдин къанун чирда».

Самариядай акъуднавай кешишрикай сад атана, Бет-Эл шегьерда яшамиш жез хьана. Ада мажусийриз Аллагьдиз гьикІ икрам авуна кІандатІа чирзавай. Идалайни гъейри, гьар са халкьди вич патал бутар авунвай, а бутар патални махсус чкаяр туькІуьрнавай. Гьар са халкьди вич авай шегьерда гьа икІ авунвай. Абуру Аллагьдиз къуллугъзавай ва чеб виликдай хьайи чкайрин бутризни икрамзавай.

Чувудри и инсанрин несилар ЦІийи Икьрарда чпикай ихтилатзавай самариявияр гьисабзавай. Авайвал лагьайтІа, гуьгъуьнлай абуру чпин куьгьне бутриз икрам хъувуначир. Абуру сад Аллагьдиз икрам ийизвай. Амма абурукай са чІавузни исраилвияр хьаначир. Абурухъ чпин кешишар авай. Абуру адетрал чпин жуьреда амал ийизвай. (Абуру чпиз Геризим дагъдал Аллагьдин кІвални эцигнай. Ам гуьгъуьнлай чувудри чукІурнай.)


Пачагьрикай 4-ктаб 17:24—33

### Гьизкьи пачагьдин дуьа


Гьизкьи пачагьдин дуьа

Ашурвийри Кеферпатан пачагьлугъ кьуна анай чувудар Ашурдиз куьчарайдалай кьулухъ гъвечІи Ягьудия, яни Кьиблепатан пачагьлугъ Аллагьдин куьмекдалди мадни 130 йисуз амукьна.

Гьизкьи Ягьудияда пачагьвал авурбурукай сад тир. Ада пачагьвал Ярусалимда ийизвай. Ам Ягьудиядин пачагьрикай лап хъсанди тир, вучиз лагьайтІа адаз Аллагь кІандай, ам Аллагьдивай яргъал жедачир. Аллагьди Муса пайгъамбардин куьмекдалди инсанрив агакьарнавай вири тІалабунрал Гьизкьиди амал ийизвай. Ам бутпересвилихъ галаз женг чІугваз эгечІна. Ада вири бутар тергна ва инсанриз уьмуьр гузвай Аллагьдихъ элкъуьгъ лугьуз эвер гана. Гьизкьиди Ягьудия Ашурдин пачагьдин гъиликайни хкудна, ада Ашурдин пачагьдиз къуллугъ хъийизмачир.

Идалай гуьгъуьниз Ашурдин пачагь Санхериба Гьизкьидиз датІана кичІерар гуз, табий хьухь лугьуз хьана. Ада Гьизкьидиз чар ракъурнай. Чарче Ашурдин пачагьди Гьизкьи уьмуьр гузвай Аллагьдихъ инанмиш хьунал рахшандар ийизвай, са аксивални авачиз муьтІуьгъ хьухь лугьузвай. Ашурдин пачагьди патарив гвай кьван вири пачагьлугъар вичин гъилик ква лугьузвай. Санхериба вичин хура акъвазиз кІан хьайи а пачагьлугъриз са гъуцарини куьмекар тагайдакайни лагьанвай.

И чар агакьайла, Гьизкьи Аллагьдин кІвализ фена. Ана ада чар Аллагьдин вилик ахъайна ва дуьа авуна: «Я Худа, я Исраилдин Аллагь! Я чІехи малаикрин юкьва авай Аллагь! Вун Чилин вири пачагьрин сад Аллагь я. Яб це, Худа, зи ван хьухь; Жуван вилер ахъая, Худа, заз килиг, Санхерибан гафарин ван хьухь. Ада уьмуьр гузвай Вун хьтин Аллагьдиз сеперарзава! Я Худа, авай гаф я: Ашурдин пачагьри халкьарни абурун чилер тар-мар авуна, абурун гъуцар цІуз гадарна. Амма абурун бутар гъуцар ваъ, инсандин гъилери раснавай затІар, кІарасни къван тир. Гьавиляй абур тергни авунай. Гилани, Худа, чи Аллагь, чун Ашурдин пачагьдин гъиликай хкуда. Чилин вири пачагьлугъриз Вун, Худа, сад Аллагь тирди чир жеда!»

Аллагьдиз Вичихъ инанмиш пачагьдин дуьа ван хьана. Аллагьди Вичин Пак тІварцІиз акси яз экъечІай ашурвийриз жаза гана. Абур магълуб хьана.


Пачагьрикай 4-ктаб 18:1—7; 19:9—19

### Яшия пачагьди гайи гаф


Яшия пачагьди гайи гаф

Яшияни Ягьудиядин пачагьрикай сад тир. Тахтуна ацукьайла, адан муьжуьд йис тир. Ада Ярусалимда къанни цІусад йисуз пачагьвал авуна. Ада Аллагьди кьабулдай крар ийиз, Адаз яб гузвай. Ам Аллагьдин рекьивай я эрчІи патахъ, я чапла патахъ алатзавачир. Ам вичин уьмуьрдин къене садрани Аллагьдивай къерех хьаначир.

ЦІуругуд яшда авайла, Яшия рикІин къеняй Аллагьдихъ элкъвенай. Вичи пачагьвалзавай цІикьвед лагьай йисуз ам Ягьудияни Ярусалим бутрикайни абурун къурбанд гудай чкайрикай михьи ийиз эгечІна. Вири Ягьудиядин чилел алай кьван бутрин кІалубарни шикилар Яшияди чиливди сад авуна. Вичи пачагьвал ийизвай цІемуьжуьд лагьай йисуз ада Аллагьдин кІвал цІийи хъувунин кІвалахар гъиле яхъ лагьана тІалабна. И кар патал халкьди вичин гзаф гимишар къурбанд авуна.

Халкьди Аллагьдин кІвализ гъанвай гимишрин юкьвай кешиш Гьилкъиядиз са ктаб жагъанай. А ктабда Аллагьди Муса пайгъамбардин куьмекдалди инсанрив агакьарнавай къанунар авай. А ктаб Гьилкъияди катиб Шафанав вугана. Шафана ктаб пачагьдиз гана. Яшия пачагьди ктаб кІелун тІалабна. Жагъай ктабда кхьенвай гафар ван хьайила, Яшиядиз хаф яна. Ктабда кхьенвай гафар Аллагьдин къанундин гафар тир. Вири халкь а къанундивай къакъатнавай.

Яшия пачагьдин рикІ тІар хьана. Ада шехьиз-шехьиз, гунагьрилай гъил къахчу лугьуз Аллагьдиз дуьаяр авуна. Ахпа ам Аллагьдин кІвализ фена. Ада вири халкь кІватІна ва инсанриз ктабдавай тІалабунар кІелна. Аллагьдин кІвале Яшияди вичи Аллагьдин тІалабунрални къайдайрал вири рикІелди амал ийида лагьана гаф гана. Аллагьдихъ галаз кутІунай и икьрар Яшияди халкьдизни кьилиз акъуд лагьана.

Идалай гуьгъуьниз Яшияди Исраилдин чилел аламай кьван вири бутар терг авуна. Исраилвияр чпи Аллагьдиз къуллугъда лагьана гайи гафуниз уьмуьрдин вири йикъара вафалу яз амукьна. Абур Аллагьдивай къакъатзавачир.


Тарихрин 2-ктаб 34:1—8, 14—19, 29—33

### Ерем пайгъамбар


Ерем пайгъамбар

Ерем пайгъамбар гьамиша Аллагьдин тІварцІелай рахазвай. Ада Исраилдин бахтсуз халкьдихъ галаз санал гзаф азабар чІугунай.

Садра ада, Тафет ва Ярусалим шегьеррин агьалийри маса аллагьриз-бутриз икрамзава лугьуз, абурун крар винел акъудзавай. Тафет шегьерда Ерем пайгъамбарди абурун кьилел къведай крарикай лагьанай. Ахпа ам Ярусалимдиз атана. Аллагьдин кІвалин гъенел акъвазна, ада ана авай вири халкьдиз лагьана: «Худа Сабаат, яни Исраилдал Аллагьди икІ лугьузва: Ингье, За Исраилдин и ва амай шегьеррал бедбахтвилер гъида, вучиз лагьайтІа а шегьерар такабурлу хьанва, абуру Зи гафариз яб гузвач».

Аллагьдин кІвале авай кешишдиз и гафар ван хьайила, хъел атана. Ада Ерем пайгъамбар яна, ам кутІунна ва кандуда туна. Гуьгъуьнин юкъуз кешишди пайгъамбар ахъа хъувуна. Ерем пайгъамбарди Исраилдин шегьеррин, адан халкьдин ва Аллагьдиз вафалу тушир кешишдин кьилел къведай крарикай мад сеферда лагьана. Ахпа Ерем Аллагьдихъ элкъвена рахана: «Вуна эверна – зун атана. Вун залай къуватлу я – Вун гъалиб хьана. Зал гьар юкъуз хъуьруьнарзава. Гьар сада закай ягьанатар ийизва. Зун рахаз эгечІун кумазни, за гьарай ацалтна зулумдикай лугьузва, за тар-мар хьуникай цІугъ ийизва, вучиз лагьайтІа Аллагьдин гаф заз зун инсанри негь авун, зал гьар юкъуз хъуьруьнар авун хьанва. За фикирна: „За мад Аллагьдин тІвар рикІел хкидач, Адан тІварцІихъ мад са гафни хълагьдач“. Амма завай талгьана акъваз хьанач. Зи кІарабра цІай гьатнавай хьиз тир, ам зи рикІени авай, а цІай акъвазариз кІанз, зун михьиз гьалдай фена; завай цІай акъвазариз хьанач».

Вафалу пайгъамбар хурук кутунвайбур гзаф авай. Амма Аллагьди ам гьамиша мягькемарзавай. Гьавиляй Ерем пайгъамбарди лагьана: «Захъ женгинин майдандин пагьливан хьтин Аллагь гала, гьавиляй Зун хурук кутазвайбурун кІвач галкІида, абурувай зун кІаник кутаз жедач, абур пара писдаказ беябур жеда, вучиз лагьайтІа абуру акьулсуз крар ийизва, я къудратлу Худа! Вуна муъмин кас синагъ ийизва, Ваз адан къен пад, адан рикІ аквазва. Худадиз манияр лагь, Худадин тарифар ая, вучиз лагьайтІа Ада кесиб касдин руьгь залумдин гъиликай къутармиш ийизва».


Ерем пайгъамбардин ктаб 19:13—15; 20:1—13

### Баруха Ерем пайгъамбардин гафар кхьизва


Баруха Ерем пайгъамбардин гафар кхьизва

Садра Аллагьди Ерем пайгъамбардиз лагьана: «Жуваз са дафтар къачуна, ана За ваз Исраилдикайни Ягьудиядикай ва вири халкьарикай лагьай гафар кхьихь. Белки, Ягьудан тухумдиз Вичиз За ийида лагьана гьазурзавай вири бедбахтвилерикай ван жен. За абуруз а бедбахтвилер абур гьар сад вичин чІуру рекьяй экъечІун патал, чпин гунагьрилай гъил къахчун патал ийидайди я».

Ерем пайгъамбарди Барух лугьудай са касдиз эверна. Барухавай Ерема вичин куьмекдалди Аллагьди лугьудай вири гафар кхьин тІалабна. Баруха вири гафар дафтарда кхьей чІавуз Ерема Барухаз лагьана: «Зун дустагънава, завай Аллагьдин кІвализ физ жезвач. Аниз вун алад, зи мецелай вуна дафтарда кхьенвай Аллагьдин гафар халкьдиз ван жедайвал сив хуьдай юкъуз кІел ая. Маса шегьеррай атанвай чувудризни ван жедайвал а гафар кІела. Белки, абуру Аллагьдин вилик муьтІуьгъвилелди дуьаяр ийида ва гьар сад вичин чІуру рекьяй экъечІда. Аллагьдиз и халкьдикай атанвай хъелни наразивал гзаф чІехиди я».

Дафтарда кхьенвай Аллагьдин гафар Аллагьдин кІвале кІелун патал Неридин хва Баруха вичиз Ерем пайгъамбарди лагьайвал вири авуна. Яшиядин хва Ягьягьаким Ягьудияда пачагьвалзавай вад лагьай йисуз, кІуьд лагьай вацра Ярусалимда авай вири агьалийриз, Ягьудиядин шегьеррай Ярусалимдиз атанвай вири халкьдиз сив хуьдай югъ малумарна. Баруха вичи дафтарда кхьей Ереман гафар Аллагьдин кІвале кІелна.


Ерем пайгъамбардин ктаб 36:1—10

### Ягьягьаким пачагьди дафтар кун


Ягьягьаким пачагьди дафтар кун

Ерем пайгъамбардин гафар кхьенвай дафтар Баруха Аллагьдин кІвале кІелай чІавуз чувудрин вилик-кьилик квай ксар пагь атІана амукьна. Абуру тадиз и кардикай чпин пачагь Ягьягьакимаз хабар гана. И дафтар пачагьди вичин патав гъана кІел ая лагьана буйругъна. Пачагь хъуьтІуьн тавханада ацукьнавай. Адан вилик кІвалин юкьвал цІай кузвай къул гвай. Дафтар Ягьягьаким пачагьдин патав гъанай ва кІелиз эгечІнай. КІелай чарар пачагьди чар атІудай чукІулдалди атІуз къулаз вегьиз хьанай. Гьа икІ вири дафтар цІа терг авунай. А дафтарда кхьенвай пайгъамбардин гафар ван хьанайтІани, пачагьдизни адан нуькерриз кичІе хьаначир. Ерем пайгъамбардин гафарай Аллагьдиз муьтІуьгъ тахьайвиляй чувудар вири Бабилдин пачагьдин есирда гьатдайдахъ пачагьни адан нуькерар чІалахъ хьаначир. Пачагьди катиб Барухни Ерем пайгъамбар яхъ лагьана буйругънай. Амма Аллагьди абурун геле къекъвезвайбурун вилерикай абур чуьнуьхнай.

Са кьадар вахтунилай Аллагьди Ерем пайгъамбардиз лагьана: «Жуваз са маса дафтар къачу ва чувудрин пачагь Ягьягьакима кайи сифтегьан дафтарда авай гафар ана кхьин хъия. И дафтарда икІ лагьанва: „Бабилдин пачагь къведа, и чил тар-мар авуна инсанарни мал-къара терг ийида“». Чувудрин пачагь Ягьягьакимаз Худади икІ лугьузва: «И дафтарда авай гафар жери крар туш лагьана, вуна дафтар кана». Худади чувудрин пачагь Ягьягьакимакай икІ лугьузва: «И кардиз килигна, адан патай Давуд пачагьдин тахтунал ацукьдай кас жедач, адан мейит юкъуз зегьемдик, йифизни къаюк жеда. За адан вичин, адан тайифадин, адан нуькеррин чІуру крариз килигна, абуруз ва Ярусалим шегьердин агьалийриз, Ягьудиядин итимриз виридаз бедбахтвилер гъида. За абуруз и бедбахтвилерикай лагьанай, амма абуру яб ганачир».

Ерем пайгъамбарди маса дафтар къачуна, ам Неридин хва Барухав вугана. Ерем пайгъамбарди лагьай вири гафар, яни чувудрин пачагь Ягьягьакима кайи дафтарда авай вири гафар катиб Баруха Ерем пайгъамбардин мецелай цІийи дафтарда кхьена. ЦІийи дафтарда сифтегьанда авай хьтин гзаф гафар мад алава хъувунай.


Ерем пайгъамбардин ктаб 36:14—32

### Бабилди Ягьудия кьун


Бабилди Ягьудия кьун

Аллагьди Ерем пайгъамбардин мецелди лагьай гафар кьилиз акъатна. Бабилдин кьушунри чувудар есирда кьуна. Чувудри Аллагьдин вилик гунагьар хиве кьун тавурвиляй абуруз гьа ихьтин бала ганай. Абуруз виликамаз ахмурарни авунай, абурун чІуру крар винелни акъуднай, амма абур бутриз икрам авуникайни, чІуру крарикайни гунагьрикай яргъал хьаначир. Кьиблепатан пачагьлугъдиз Аллагьди Кеферпатан пачагьлугъдиз жаза гайивални акунай. 130 йис идалай вилик, Бабилвияр ракъурна, чувудрин кеферпатан пачагьлугъдиз жаза гайивал, Аллагьди и пачагьлугъни, яни Кьиблепатан пачагьлугъни чукІурун кьетІна. Ам икІ хьайи кар я. Исраилдин пачагьвиле Ягьягьакин тайинарна. Тахтуна ацукьайла, Ягьягьакинан цІемуьжуьд йис тир, ада Ярусалимда пуд вацра пачагьвал авуна. Аллагьдин вилик ада, вичин бубади авур хьтин пис крар ийиз хьанай. Гьа чІавуз Бабилдин пачагь Набухаданасаран лукІар Ярусалим шегьердин мукьув атана шегьер элкъуьрна кьунай. ЛукІари шегьер кьадай вахтунда Бабил шегьердин пачагь Набухаданасарни шегьердин къерехдив атанай. Чувудрин пачагь Ягьягьакин Бабилдин пачагьдин вилик экъечІнай. Ягьягьакин пачагьдин дидени, адан нуькерарни, адан везирарни, адан лукІарни экъечІнай. Бабилдин пачагьди вичи пачагьвалзавай муьжуьд лагьай йисуз Ягьягьакин пачагь кьунай. Бабилдин пачагьди Аллагьдин кІвале ва пачагьдин кІвале авай вири хазинаярни хутахнай. Набухаданасара Исраилдин пачагь Сулеймана Аллагьдин кІвал патал расай къизилдин вири къапарни хана кІус-кІус авунай. Ярусалимда авай вири агьалияр анай акъуднай, ханарни, викІегь кьушунарни анай акъуднай. Анай акъудайбурун кьадар цІуд агъзур кас хьанай. Анай харатарни, чатухъанарни чукурнай. Ана кесиб лежберрилай гъейри са касни амукьначир. Чапхунчийри абур Бабил шегьердиз куьчарнай.

Бабилдин пачагьди Ягьягьакинан чкадал, адан халу Матани эцигна, адал Садикь лагьана маса тІварни эхцигна. Пачагьдин тахтунал ацукьайла, Садикьан къанни са йис тир. Ада Ярусалимда цІусад йисуз пачагьвал авуна. Ада Аллагьдин вилик Ягьягьаким пачагьди авур хьтин чІуру кІвалахар ийиз хьана. Ярусалимдални Ягьудиядал Аллагьдин хъел алаз хьана. Аллагьдиз абурукай акьван хъел атана хьи, Ада Ягьудияни Ярусалим гадарна, абурукай кьил къакъудна.


Пачагьрикай 4-ктаб 24:8—20

### Ярусалим ва Аллагьдин кІвал терг авун


Ярусалим ва Аллагьдин кІвал терг авун

Чна и ктабдай Сулейман пачагьди Аллагьдин буйругъдалди Ярусалим шегьерда Аллагьдин иер кІвал гьикІ эцигнайтІа кІелнай. Амма ам эцигай цІусад йисалай душманрин кьушунри кьвед лагьай гъилера Ярусалим кьурла, абуру Аллагьдин и аламатдин кІвални чукІурнай. Идакай Библияда ингье вуч кхьенватІа:

Бабилдин пачагь Набухаданасар вичин вири кьушунни галаз Ярусалимдиз атана, ам элкъуьрна кьуна, адал кьуд патахъай элкъвез-элкъвез жугъун эцигна. Шегьер гьалкъада аваз йисни зур хьана, шегьерда каш къати хьана, халкьдихъ недай фу амачир. Шегьер къачунай ва йифиз вири аскерар пачагьдин багъдин кьве цлан арадай варар галайнихъ фенвай рекьяй тІуз катнай. Бабилвияр (халдеяр) лагьайтІа, шегьердин къерехар тирвал акъвазнавай. Садикь пачагь дуьзенлух галай патахъ физвай рекьяй катнай. Халдейрин кьушун пачагьдин гуьгъуьна гьатнай. Абур пачагьдив Еригьундин дуьзенлухра агакьнай. Пачагьдин кьушун адакай катнай. Пачагь кьунай ва ам Бабилдин пачагьдин кьилив Рибла шегьердиз тухванай. Ана адан дуван авунай. Адан вилик Садикьан рухваярни яна кьенай. Садикьан вичин вилер буьркьуь авунай, ам бухавра туна Бабилдиз тухванай.

Бабилдин пачагьдин везир, пачагь хуьзвайбурун чІехиди тир Набузарадан Ярусалимдиз атанай. Ада Аллагьдин кІвални пачагьдин кІвал канай. Ада вири чІехи кІвалериз цІай янай. Пачагь хуьзвайбурун чІехидахъ галай халдейрин кьушунди Ярусалимдин кьуд патахъай галай цларни чукІурнай. Набузарадана шегьерда амукьай инсанарни, чпи чеб Бабилдин пачагьдин гъиле турбурни ва амай кесиб жемятни шегьердай акъуднай. Пачагь хуьзвайбурун чІехида кесиб лежберрикай са кьадарбур уьзуьмлухра кІвалахун ва никІера цанар цун патал туна. Халдейри Аллагьдин кІвале авай вири цурун шейэр хана кукІварнай, хайи цурун кІусар Бабилдиз хутахнай. Курарни, перерни, чкІуларни, тІурарни, ибадат ийидай чІавуз ишлемишдай цурун вири къапарни, къизилдин ва гимишдин сукІраярни гваз хъфенай.

Сулеймана эцигай Аллагьдин кІвал 400 йис кьван саламат яз амукьнай.


Пачагьрикай 4-ктаб 25:1—15

### Даниял ва адан пуд дуст


Даниял ва адан пуд дуст

Ярусалим шегьердин агьалияр есирда кьур Бабилдин пачагь Набухаданасара пачагьдин кІвалихъ гелкъвезвайбурун чІехидаз чувудрикай жегьил гадаяр хкягъ лагьана эмир гана. Абур пачагьдинни беглерин тухумрикай хьун, чебни иер акунар авайбур хьун лазим тир. Абур пачагьдин тавханайра къуллугъ авун патал герекзавай. Набухаданасаран и эмир кьилиз акъуднай. Жегьилриз пачагьди вичин суфрадилай гьар йикъан недай затІни, вичи хъвазвай чехирдикай чехир тайинарна. Пачагьди абуруз пуд йисан къене чІал ва илимар чирун ва тербия гун буйругъ авунай.

Чувудрин жегьилрин арада Даниял, Гьанани, Мишаил ва Азария лугьудай гадаяр авай. Бабилдин пачагьдин кІвале абуруз маса тІварар ганай. Даниялаз – Белтшасар, Гьананидиз – Шадрак, Мишаилаз – Мешах, Азариядиз – Абеднаг лугьуз хьанай. И жегьилри чпин рикІе Аллагьдихъ муьгьуьббатни инанмишвал хуьзвай. Данияла вичин нефс пачагьдин суфрадаллай хуьрекрикайни чехирдикай хуьн кьетІнай. А хуьрекар Муса пайгъамбардин къанунди чувудриз тІуьн къадагъа авунвай гьайванринни къушарин якІукай гьазурун мумкин тир. А гьайванар Бабилан гъуцариз къурбанд авунвайвиляй Данияла пачагьдин суфрадилай затІни я незвачир, я хъвазвачир. Пачагьдин кІвалихъ гелкъвезвайбурун чІехидавай Данияла вичизни вичин дустариз нез майваяр, хъваз яд гун тІалабнай. ЧІехидаз эвелдай адан тІалабун кьилиз акъудиз кІанзавачир. Адаз, гадаяр яхун хьана, вичикай пачагьдиз хъел къвез кичІезвай. Амма Данияла ам чІалал гъана. Ада вичизни вичин дустариз майваярни яд цІуд юкъуз гуналди чеб синагъ ая лагьана. ЦІуд югъ алатайла, Аллагьдихъ инанмиш кьуд жегьилдин чинар авайдалайни гзаф иер хьана, абурун беденарни пачагьдин суфрадилай фу незвай амай жегьилрин беденрилай артух якІа-чІарчІе авай. Аллагьди Даниялазни, Гьананидизни, Мишаилазни Азариядиз чирвални камал ганай. Даниялаз Ада гьакІ карагунрайни ахваррай кьил акъуддай алакьунни багъишнай.

Пуд йисалай пачагьди вичин кьилив чувудрикай хкягънавай гадаяр гъваш лагьана буйругънай. Пачагь гьар са гададихъ галаз кьилди раханай. Идалай гуьгъуьниз пачагьди вири гадайрикай Даниялавни, Гьананидивни, Мишаилавни Азариядив агакьдай садни авач лагьана малумарнай. Пачагьди и кьуд жегьилдивай куькай хабар кьунатІани, абуру адан пачагьлугъда авай кьван вири суьгьуьрчийрини арифдарри гудай жавабрилай цІудра акьуллу жавабар ганай.


Даниял пайгъамбардин ктаб 1:3—20

### Къизилдин бут ва пуд викІегь итим


Къизилдин бут ва пуд викІегь итим

Бабелдин пачагь Набухаданасара кьакьанвилел пудкъад кьуьнт, гьяркьуьвилелни ругуд кьуьнт алай бут туькІуьрун буйругъна. Ам къизилдикай туькІуьрна кІанзавай. А бут пачагьди Дура лугьудай чуьлда эцигун эмирнай. Ахпа пачагьди лагьана: «Жуьреба-жуьре чІаларал рахазвай халкьар ва тайифаяр, квез малумарзава: къаргъудин ва макьамар ядай гьар гьихьтин хьайитІани алатдин ван акъатда. А ван хьунни кумаз, чилел ярх хьана, къизилдин бутдиз икрам ая. Ни чилел ярх хьана бутдиз икрам тавуртІа, гьасятда а кас кузвай къулаз вегьида».

Халдейрикай са ни ятІани пачагьдив чинеба хабар агакьарна: «Чувудар тир Шадрак, Мешах ва Абеднаг ви буйругъдиз муьтІуьгъ жезвач, я пачагь. Абуру ви аллагьриз къуллугъзавач ва къизилдин бутдиз икрамзавач». Хъел акатай Набухаданасара вичин кьилив Шадракни, Мешахни Абеднаг гъиз туна. Пачагьди абуруз лагьана: «Эгер куьне бутдиз икрам тавуртІа, куьн цІу ифирнавай къулаз вегьида. А чІавуз куьн гьи Аллагьди зи гъиликай хуьда?» Абуру пачагьдиз икІ жаваб гана: «Чна къуллугъзавай чи Аллагьди чун цІу ифирнавай къулакайни къутармишда, ви гъиликайни хуьда, пачагь. Эгер чун къулакай къутармиш тахьайтІа, ваз чир хьухь хьи, пачагь, чна ви аллагьриз гьич къуллугъдач, вуна эцигнавай къизилдин бутдизни икрамдач». И гафарин ван хьайи Набухаданасарак хъел акатна. Ада вичин кьушундик квай лап къуватлу ксариз и муьтІуьгъ тежезвай чувудар гъил-кІвач кутІунна ифенвай къулаз вегь лагьана.

Пачагьдин буйругъ кьетІиди тир. Къулни лап гзаф ифенвай. Жегьил чувудар къулаз вегьизвай ксар цІай галукьна кьена. ЦІуз килигай Набухаданасар мягьтел хьана кІвачел къарагъна. Ада вичин везир-векилдиз лагьана: «Чна гъил-кІвач кутІунна цІуз вегьейди пуд итим тушни? Ингье, заз кутІуннавачир кьуд кас аквазва. Абур цІун юкьва къекъвезва. Абуруз са зиянни жезвач. Кьуд лагьайдан акунар Аллагьдин Хциз ухшар я».

Пачагь къулан сивив агатна. Ада эверна: «Виридалайни вине авай Аллагьдин лукІар тир Шадрак, Мешах ва Абеднаг! ЭкъечІна, инал ша!» Гадаяр цІун юкьвай экъечІна атана. ЦІувай абурун чандиз са затІни ийиз хьанвачир: абурун кьилерал алай чІарар канвачир, пекеризни зиян хьанвачир, абурукай гьич тІарундин ни кьванни къвезвачир. И чІавуз Набухаданасара лагьана: «Шадраканни, Мешаханни, Абеднаган Аллагьдиз шукур хьурай! Адан керематар вуч зурба, Адан аламатар вуч къудратлу тушни! Адан пачагьлугъ – гьамишалугъ пачагьлугъ я, адан пачагьвал несилрай несилриз фидайди я». Набухаданасар пачагьди Бабилда Шадрак, Мешах ва Абеднаг виниз хкажна.


Даниял пайгъамбардин ктаб 3

### Данияла четин гафарин мана ачухарун


Данияла четин гафарин мана ачухарун

Белшасара пачагьвалзавай йикъар тир. Садра ада вичин агъзур везир-векил патал зурба межлис туькІуьрна. Ада вичин къуллугъчийриз къизилдинни гимишдин къапар гъваш лагьана буйругъна. А къапар адан бубади Ярусалимда авай Аллагьдин кІваляй хкайбур тир. Аллагьдин кІвале авай пак кІваляй къачунвай къапар гъайила, пачагьдини адан везир-векилри, абурун папари а къапарай чехир хъвазвай ва къизилдикайни гимишдикай, цурукайни ракьукай, кІарасдикайни къванцикай раснавай чпин бутриз шукурар ийизвай.

Межлис кьиле физвай тавханада садлагьана инсандин гъилин билег пайда хьана. Ада чирагъдин къаншарда авай цлал кхьинар авуна. И кар акур пачагьдиз кичІе хьана, адан чинин рангар атІана. Ам садлагьана зайиф хьана. Адан метІерихъ зурзун акатна. Цлал кхьенвай гафарин мана ачухарун патал Бабилда авай арифдарар гъваш лагьана пачагьди гьарайна. Гъавурда такьазвай гафарин мана ни ачухарайтІа, а кас ада вичин пачагьлугъда пуд лагьай гьакимвиле эцигда лагьана гаф гана. Амма Бабилдин арифдарривай садавайни цлал кхьенвай гафарин мана ачухариз хьанач. И кардикай пачагьдин папаз ван хьана. Ада межлис авай тавханадиз атана пачагьдиз Даниялакай ихтилатна. Пачагьдин папа Даниял Аллагьдин руьгь квай, кьатІунар, акьул-камал авай, ахваррин мана ачухарзавай, сирлу крариз баянар гудай кас тирди лагьана. Пачагьди Даниялавай гъавурда такьазвай гафарин мана ачухарун тІалабна.

Данияла Белшасаран такабурлувиликай Аллагьдиз хъел ава лагьана. Чехир хъун патал пак къапар къачунвайдакай Аллагьдиз хъел атанвайди Данияла Белшасараз лагьана. Ахпа ада цлал вуч кхьенватІа кІелна: «МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ, УПАРСИН. Гафарин мана ихьтинди я: МЕНЕ – Аллагьди ви пачагьвал гьисабна куьтягьнава ва адан эхир эцигнава; ТЕКЕЛ – вун терезрал алцумнава ва вун гзаф кьезил яз акъатнава. ПЕРЕС – ви пачагьлугъ пайнава ва мидиявийривни персерив вуганва». И чІавуз Белшасаран буйругъдалди Даниялал яру пекер алукІнай ва адан гарданда къизилдин зунжур тунай, адакай пачагьлугъда пуд лагьай гьаким авунай. Пачагьдин тавханадин цлал кхьенвай гафаралди Аллагьди виликамаз лагьанвай крар гьа йифиз кьилиз акъатнай. Белшасар яна кьенай. Адан пачагьлугъ Мидиядай тир Дариди кьунай.


Даниял пайгъамбардин ктаб 5:1—31

### Даниялан дуьа


Даниялан дуьа

Белшасаралай гуьгъуьниз тахтуна ацукьай Дарини такабурлу кас тир. Гьадани бутриз икрам ийизвай. Амма пачагьдиз Даниял адан камаллувилизни руьгьдин кьакьанвилиз килигна хуш хьанвай. Дариди вичин пачагьлугъ идара авун патал вишни къад кас тайинарнай. Абурун кьилелни пуд чІехиди эцигнай. Абурукай сад Даниял тир. И ксари, пачагьдиз четин тахьурай лугьуз, и пуд чІехидан вилик гьахъ-гьисаб ийидай. Амайбурулайни абурун чІехибурулай Даниял вичин чІехи акьулдалди вине тир. Пачагьдиз ам вири пачагьлугъдин крар идара ийидайдан чкадал эцигиз кІанзавай. И чІавуз чІехибурни офицерар Даниялав пачагьлугъдин крар идара ийиз тагун патал адаз аксивалдай багьнаяр жагъуриз эгечІна. Абуруз са багьнани, я адак кутадай са тахсирни жагъаначир, вучиз лагьайтІа ам пачагьдиз вафалу тир, адак са гунагьни, са тахсирни квачир.

Эхирни садра пачагьдин къуллугъдал алайбуру Даниял Дари пачагьдин виляй вегьин патал амалдар фенд туькІуьрна. Данияла Вичин Аллагьдиз мукьвал-мукьвал дуьаяр ийизвайди абуруз чизвай. Абуру пачагьдивай цІийи са къанун акъудун тІалабна. И къанунди къанницІуд йикъан къене, Дари пачагьдилай гъейри, са гьихьтин хьайитІани аллагьдивай ва я са инсандивай, са вуч ятІани тІалабун къадагъа ийизвай. Эгер ни и къанун чІурайтІа, а кас асланар авай фуруз вегьидайвал тир.

Пачагьдиз и тІалабунин халис себеб чизвачир ва ам и къарардал къул чІугунал рази хьана.

ЦІийи къанундикай хабар хьанвайтІани, Данияла вичин Аллагьдиз дуьаяр авун акъвазарначир. МетІерал акъвазна йикъа пудра дуьа авун адан адет хьанвай. КІвалин дакІарар адан хайи шегьер Ярусалим галай патахъ ахъайнавай. Дуьа ийидайла, Даниялан руьгьдик къуват акатзавай, адаз теселли ва бахтаварвал жагъизвай.

Даниял такІан инсанри ада вуч ийизватІа чинеба килигиз хьанай. Абуруз ам вичин Аллагьдиз дуьа ийиз ва Адавай регьим тІалабиз акунай. И чІавуз абуру Даниялан и кардикай тадиз пачагьдиз хабар авун кьетІнай.


Даниял пайгъамбардин ктаб 6:1—11

### Даниял асланар авай фура


Даниял асланар авай фура

Дари пачагьдин кІвалерихъ гелкъвезвайбурукай са бязибуруз Даниял такІан тир. Абуру Данияла, пачагьдин къарардиз яб тагана, йикъа пудра вичин Аллагьдиз дуьаяр ийизва лагьана Даридиз шикаятна. И гафар ван хьайи пачагь гъамлу хьана. Ада Даниял къутармишун кьетІна. Амма кІвалихъ гелкъвезвайбуру къанундалди пачагьдин са къарарни дегишардай ихтияр авачирди лагьана. И чІавуз пачагьди Даниял асланар авай фуруз вегьин эмирна. Амма Даридиз Даниялан Аллагь чІехи Аллагь тирди чизвай, гьавиляй ада лагьана: «Вуна датІана къуллугъзавай ви Аллагьди вун къутармишда!» Ахпа пачагь вичин кІвализ хтана, нянин фуни туьтІуьна, ксун патал ярх хьана. Йифди адавай ксуз хьанач. Пакамахъ фад пачагь асланар авай фурун патав фена. Анив агакьайла, ада язух къведай ванцелди Даниялаз эверна: «Уьмуьр гузвай Аллагьдин лукІ Даниял! Вуна къуллугъзавай ви Аллагьдивай вун асланрикай къутармишиз хьанани?» Данияла жаваб гана: «Зи Аллагьди Вичин малаик ракъурна ва асланрин сивер кутІунна, абуру заз зиян ганач, вучиз лагьайтІа зун Аллагьдин вилик михьи яз хьана. Ви виликни, пачагь, за авур са тахсирни авач».

Даниялал чан алама лугьуз, Даридиз лугьуз тежер кьван хвеши хьана. Ада Даниял фурай ахкъуд лагьана буйругъна. Ам винел хкаж хъувурла, асланри адаз са зиянни таганвайди малум хьана. Пачагьди Даниялак тахсирар кутур инсанар гъваш лагьана. Абур гъана ва пачагьдин буйругъдалди асланар авай фуруз гадарна. Абур фурун кІанивни агакьнач, вучиз лагьайтІа абур цава амаз асланрин сиве гьатна ва абурун кІарабарни кваз кукІварна.

И дуьшуьшдилай гуьгъуьниз Дариди чар кхьена, вичин пачагьлугъдин вири вилаятриз ракъурнай. И чарче пачагьди вири халкьариз Даниялан Аллагьдиз гьуьрмет ая лагьана буйругъзавай, вучиз лагьайтІа Даниялан Аллагь – уьмуьр гузвай Аллагь гьамишалугъди я, адан пачагьвилихъ эхир авач. «Ада чун хуьзва ва къутармишзава, цавални чилел аламатарни керематар кьилиз акъудзава. Ада Даниял асланрин зуруникай хвена!»


Даниял пайгъамбардин ктаб 6:12—28

### Чувудар есирвиляй хтун


Чувудар есирвиляй хтун

Куьне и ктабдай кІелайвал, ашурвийрин кьушунри Исраилдин Кеферпатан пачагьлугъ кьунай ва анин халкь есирвилиз хутахнай. Са виш йис алатайла, мидиявийринни бабелвийрин сад хьанвай кьушунри кьве йисан къене элкъуьрна юкьва турдалай гуьгъуьниз Ниневия шегьер дарбадагъ авуна. Бабилдикай къуватлу гьукумат хьана. Бабилдин пачагьди къунши халкьар тарашзавай. Ада гьакІ Кьиблепатан пачагьлугъ тир Ягьудия ва Ярусалимни чапхунзавай. Адан кьушунри гзаф чувудар есирвиле кьунай.

Амма Бабилдин къуватлу гьукуматдин эхирни хьана. Ам мидиявийрини персери кьуна. Гуьгъуьнлай персерин пачагь Кира чувудриз чпин хайи чкайриз хъфидай ихтияр гана: «Персерин пачагь Кира икІ лугьузва: Худади, яни Цаварин Аллагьди чилин вири пачагьлугъар заз гана. Заз Ада Ягьудияда авай Ярусалимда Вич патал кІвал эциг лагьана эмир ганва. Квекай вуж Аллагьдин халкьдикай ятІа – къуй а касдиз Аллагьди куьмек авурай – къуй а кас Ягьудияда авай Ярусалимдиз хъфирай ва Худадиз, яни Исраилдин Аллагьдиз кІвал эциграй». ЯхцІур агъзурдалай гзаф чувудар ватандиз хъфена. Асул гьисабдай абур Ягьудан сихилдай тир чувудар тир. ГьакІни Исраилдин муькуь цІусад тухумрай тир инсанарни хъфенваз гьисабзава, ятІани гзаф чувудар персерин уьлквейра амукьна.

Ватандиз хтана кьве йис алатайла, чувудар Ярусалим шегьерда кІватІ хьана. ЧкІанвай Аллагьдин кІвал абуру цІийи кьилелай эхцигун кьетІна. Абуру Аллагьдин кІвалин цІийи бине эцигна. Виликан Аллагьдин кІвал акур кешишарни левияр, сихилрин чІехибурни агъсакъалар чпин вилик эцигзавай Аллагьдин кІвалин бинеяр акваз ван алаз шехьзавай. Амма гзафбуру хвешивиляй гьарайдин ванцелди чпин шадвал къалурзавай. Инсанривай шадвилин гьараярни халкьдин агьузардин шел сад садавай чара ийиз жезвачир, вучиз лагьайтІа ишезвайбурунни хъуьрезвайбурун ванер гзаф къати тир, и ванер лап яргъаз физвай. Чувудрин пачагь Ягьягьакин хтул Зарубабела цІийи Аллагьдин кІвал эцигунин бине кутунвай. Амма икьван чІавалди ина, яни виликдай чувудар яшамиш хьайи чкада бинеламиш хьанвай маса халкьариз чувудар такІан тир. А халкьари чувудриз Аллагьдин кІвал эцигунин карда манийвилер ийизвай, абуру чувудриз кичІерар гузвай, абурук персерин пачагь Агьашверашан вилик тахсирар кутазвай. Абурулай Аллагьдин кІвал эцигунин кІвалахар цІувад йисуз гежар ийиз алакьна. Яни Аллагьдин кІвал эцигунин кІвалах персерин цІийи пачагь Дари къведалди акъваз хьана. (И Дари чаз и ктабдай таниш тир Бабилдин кьур Дари туш, масад я.)

Дари пачагьди Аллагьдин кІвал эцигна куьтягьунин къарар авай чар Ярусалимдиз ракъурна Кир пачагьдин буйругъ тестикьар хъувунвай. И кІвал Дариди пачагьвалзавай ругуд лагьай йисуз эцигна куьтягьна.


Эзра пайгъамбардин ктаб 1 – 6

### Дишегьли-пачагь Эстер


Дишегьли-пачагь Эстер

Персерин пачагь Агьашвераша мехъер авун кьетІна. Ада вичиз персерин пачагьлугъда виридалайни иер руш жагъурун патал пачагьлугъдин вири вилаятриз чархачияр ракъурна. Абуру вири иер рушар кьилин шегьер тир Шушандиз гъун лазим тир. Ана пачагьди кьабул авун патал рушар цІикьвед вацран къене гьазурнай. Виликдай ашурвийринни бабелвийрин кьушунри есирда кьур чувудрин веледар и вахтунда Персияда гзаф авай. Шушанда са чувуд авай. Адан тІвар Мардахай тир. Ада вичин халудин руш Гьадассадиз тербия гузвай, вучиз лагьайтІа адахъ я буба, я диде авачир. Гьадассадиз гьакІ Эстерни лугьузвай. Адан буйни, чинни иер тир. Адан бубани диде кьейила, ам Мардахая вичиз руш яз къачунай. Гзаф рушар кьилин шегьер Шушандиз кІватІай чІавуз Эстерни пачагьдин кІвализ тухванай. Пачагьдиз вири рушарилай гзаф Эстер кІан хьана. Ада Эстеран кьилел пачагьдин таж алукІна, адакай дишегьли пачагь авуна. Пачагьди вичиз къуллугъзавай вири гьакимар патал межлис туькІуьрна. И межлис Эстеран хатурдай авунвайди тир. Пачагьди вичин мехъер хьуниз килигна вилаятриз регьятвилер гана, жумартвилелди савкьватар пайна. Эстера вичин тухумдикай пачагьдиз гьеле са гафни лагьанвачир. Адаз и кардикай Мардахая лугьумир лагьанвай.

И кардилай гуьгъуьниз пачагьди вичин гьакимрикай Гьаман лугьудай сад персерин амай гьакимрилай хкажна. Пачагьдиз къуллугъзавай вирида Гьаманаз икрам ийиз адан вилик чинихъди ярх жедай. ИкІ ая лагьана абуруз пачагьди буйругънавай. Мардахая, лагьайтІа, я икрамни ийизвачир, я чинихъди ярхни жезвачир. Гьаман пис хъилев ацІана. Ада Агьашверашан пачагьлугъда авай кьван вири чувудар терг авун кьетІна.

Гьамана Агьашвераш пачагьдиз лагьана: «Ви пачагьлугъдин вилаятра авай халкьарин арада инал-анал чкІанвай са халкь ава. Абурун къанунарни вири халкьарин къанунривай чара я. Абуру пачагьдин къанунарни кьилиз акъудзавач». Пачагьди Гьаманаз лагьана: «А халкьдиз ваз вуч ийиз кІанзаватІа, гьам ая». Чархачийрив вугана пачагьдин вири вилаятриз чарар ракъурнай. А чарара вири чувудар, гъвечІидини кьуьзуьди, аяларни дишегьлияр са йикъан къене терг ая, абурун мал-девлет тараш ая лагьанвай. Пачагьдин и эмир агакьай гьар са вилаятдани чкада чувудриз чІехи хажалат хьанай. И хажалатдиз килигна абуру сив хуьзвай, шел-хвални цІугъ ийизвай.

### Дишегьли-пачагь Эстер (эхир)


Дишегьли-пачагь Эстер (эхир)

Жезвай кьван и крарикай чир хьайи Мардахая пачагьдин эмирдикай Эстераз хабар гана. Ада Эстераз пачагьдин кьилив фена жуван халкьдиз регьим авун патал минетар ая лагьана. Эстера къуллугъчидив вахгана Мардахаяв жаваб ахгакьарна: «Эвер тавунмаз пачагьдин кьилив къенепатан гьаятдиз вуж фейитІа, адаз ийидай дуван кьиникь я. Пачагьди вичин къизилдин аса нихъ яргъи авуртІа, а кас сагъ-саламат яз амукьда. Заз, лагьайтІа, ингье, пачагьдин кьилив эвер тавуна къанни цІуд югъ я». Мардахая Эстераз жаваб гана: «Вири чувудрикай пачагьдин кІвале авай са вун къутармиш жеда лагьана фикирмир. Низ чида кьван, белки, вун чувудриз куьмек гун патал пачагьдин чІехивилив агакьнаватІа». Эстера Мардахаяз жаваб гана: «Фена, Шушанда авай вири чувудар кІватІа. Зи хатурдай сив хуьх, пуд юкъуз я фу немир, я яд хъвамир. Зани зи гъилибанрихъ галаз гьа саягъда сив хуьда. Ахпа зун, гьикьван им къанундиз акси кар ятІани, эвер тавунмаз пачагьдин кьилив фида. Рекьин герек хьайитІа, зун рекьида». Гьа и вахтунда Гьамана яхцІурни цІуд кьуьнт алай тарагъаж гьазурнавай. Адаз Мардахай кудиз кІанзавай.

Пуд лагьай юкъуз Эстер, дамахар авуна, пачагь авай кІвалин ракІарихъ фена. Пачагьди вичин къизилдин аса Эстерахъ яргъи авуна. Эстера асадин кІвенкІвехъ хкІуна ва пачагьдиз Гьаманни галаз и юкъуз межлисдиз ша лагьана. Пачагь Гьаманни галаз межлисдиз атана. Гуьгъуьнин юкъузни Эстера абуруз межлисдиз эверна. Пачагьди лагьана: «Ви мурад вуч ятІа лагь, Эстер». «За зазни зи халкьдиз уьмуьр багъишун тІалабзава. Зунни зи халкь маса ганва, терг авунин, яна кьинин, телеф хьунин хура тунва». Гьа икІ пачагьдиз вичин паб чувуд тирди чир хьана. Ам Гьаманан фендинин гъавурда акьуна. Пачагьдин буйругъдалди Гьаман ада Мардахай патал гьазурнавай тарагъаждикай кудна.

Амма персерин пачагьлугъда пачагьдин буйругъар дегишардай ва я абур къуватдай вегьидай мумкинвал авачир, вучиз лагьайтІа абур пачагьдин тІварцІелай кхьена тестикьарнавайбур тир. Гьавиляй пачагьдин эмирдалди катибри цІийи чарар кхьена. Чарара гьар са шегьерда авай чувудриз кІватІ хьана чеб хуьдай ихтияр ганвай. Пачагьдин йигин шиверал алаз фейи чархачийри пачагьдин буйругъ фад-фад ва тади кваз чукІурна. Абуру а чарар Гьиндистандилай эгечІна Эфиопиядал агакьдалди пачагьдин вишни къанни ирид вилаятдив агакьарна. Чувудар къутармиш хьун рикІел хуьн яз Мардахая Пурим лугьудай цІийи сувар кьиле тухудай адет кутуна.


Эстеракай ктаб 1 – 10

### Негьема Ярусалимдин цлар эцигун


Негьема Ярусалимдин цлар эцигун

Негьем тІвар алай чувуд, персерин пачагьлугъдин кьилин шегьер тир Шушанда авай Агьашвераш[5] пачагьдин кІвалерихъ гелкъвезвайбурукай вилик-кьилик квай ксарикай сад тир.

Ярусалимдай Персиядиз хтай са чувудди Негьемаз ихтилатна: «Есирда кьун тавуна амукьай чувудар чпин уьлкведа зурба завалдикни азиятдик ква. Ярусалимдин цални чкІанва, адан варарни цІу канва». И гафар ван хьайи Негьем ацукьна шехьна, ам са шумуд юкъуз пашман хьана, ада сив хвена, Аллагьдиз дуьаяр авуна. Агьашвераш пачагьди Негьемаз Ярусалим шегьердин цлар эцигиз аниз фидай ихтияр гана.

Ярусалимдиз хтана, Негьема ва ана амай чувудри Ярусалимдин чкІанвай цларни варар туьхкІуьр хъийиз хьана. И кардикай чувудрин душманриз ван атана. Абуруз, чувудрик кичІерар кутуна, Ярусалимдин цлар туьхкІуьр хъувунин кІвалахриз манийвал ийиз кІан хьана. Амма Негьема вичин итимар яракьламиш авуна. Цлал къванер хкажзавайбуру са гъилив кІвалах ийизвай, муькуь гъиле жида кьунвай. Цал эхцигзавайбуру юкьвара гапурар аваз кІвалахзавай. КІвалах йифизни, юкъузни давам жезвай. Цлар эцигзавайбур Аллагьдин гъили хуьзвай ва Бабилдин кьушунри Ярусалим барбатІ авуна курайдалай вишни яхцІур йис алатайла цал эхцигна куьтягьна.

Вири инсанар са кас хьиз майдандал кІватІ хьана. Абуру тавратдар тир Эзрадиз Мусадин ктаб гъваш лагьана. А ктабда Аллагьди Мусадин куьмекдалди Исраилдив агакьарнавай къанунар авай. Кешиш Эзради акьул-балугъ вири инсанар кІватІ хьанвай чкадал къанунрин ктаб гъана ва экуьнлай нисиналди кІелна, вири халкьдин япар къанундин ктабдихъ алгъанвай. Эзради Худадиз, яни чІехи Аллагьдиз шукурар авуна. Вири халкьди, чпин гъилер хкажиз «Амин, амин» лугьузвай. Абуру, икрам ийиз, Аллагьдин вилик чпин чинар чилив агакьдалди агъуз ийизвай.


Негьемакай ктаб 1 – 8

### Халкь Аллагьдихъ элкъуьн


Халкь Аллагьдихъ элкъуьн

Чувудри чпин гунагьар хиве кьаз, сив хуьзвай, векъи сарикай хранвай пекер алукІна, чпин кьилерилай руьхъ кІвахьзавай. Чувудар патан халкьаривай чара хьана. Абуру, къарагъна, чпин гунагьарни чпин бубайрин тахсирар хиве кьаз хьана. Чпин чкайрал акъвазна йикъан кьуд паюнай са паюнин вахтунда абуру Худадин, яни чпин Аллагьдин къанундин ктаб кІелзавай, муькуь са пай вахт гунагьар хиве кьаз ва Худадиз, яни чпин Аллагьдиз икрамар ийиз акъуддай. Левияр тир Иса, Бани, Къадим, Шабан, Бунни, Шериф, Бани, Канани Аллагьдин кІвалин гурара акъвазнавай. Абуру ван алаз чпин Худа Аллагьдиз дадзавай. Ахпа левияр халкьдиз лагьана: «Къарагъ, Худадиз, куь Аллагьдиз шукурар ая.

Ви тІварцІиз шукур хьурай! Ви тІвар вири тарифрилайни шукуррилай вине хьурай! Вун сад я, Худа. Вуна цавар, цаварин цавар ва анра авай кьван вири затІар халкь авуна. Вуна чилни ана авай кьван затІар, гьуьлерни ана авай кьван затІар халкь авуна. Вуна вири и затІариз уьмуьр гузва, цаварал алай малаикри Ваз икрам ийизва!»

Халкьди вичин гунагьарни вич Аллагьдивай къакъатун лап дериндай хиве кьуна. Инсанри дуьа ийизвай: «Я Аллагь, чІехи, къуватлу, икьрар хуьзвай ва регьим гвай Аллагь! Ашурдин пачагьрилай эгечІна къенин йикъал агакьдалди чални, чи гьакимрални, чи кешишрални, чи пайгъамбаррални, чи бубайрални вири Ви халкьдал атай кьван азабар чаз бес хьурай. Къуй Ваз абур тІимил яз такурай! Чал атай кьван вири крар авунал Вун гьахълу я, вучиз лагьайтІа Вуна а крар гьахъ гваз авуна, чун, лагьайтІа, тахсирлу я. Гьа и крариз килигна, чна Ви вилик гаф гузва ва Вахъ галаз икьрар кутІунзава. А икьрарда чи гьакимрини, левийрини кешишри муьгьуьр гьалчда». Вилик-кьилик квай инсанри чпи Аллагьдихъ галаз кутІуннавай икьрардал чпин муьгьуьрар гьалчнай. Амай халкьдини, кешишрини, левийрини, варара хуьзвайбуруни, маничийри, маса чилерин халкьарикай чара хьана Аллагьдин къанун кьурбуруни, абурун папарини, абурун рухвайрини, абурун рушарини, акьул-балугъ инсанри вирида санал чпи Аллагьдин къанунда авай вири тІалабунрал амал ийида лагьана кьин кьуна. Гьа икІ Аллагьдин Гаф кІел авуни ва чІехи Аллагьдиз дуьа авуни халкьдин уьмуьрда зурба цІийивилерни дегишвилер туна.


Негьемакай ктаб 9:1—6; 9:32 – 10:29

### Аюбан азабар


Аюбан азабар

Ус лугьудай уьлкведа гьуьрметлу ва гзаф девлетлу са кас яшамиш жезвай. Адан тІвар Аюб тир. Ам са гунагьни квачир, адалатлу, Аллагьдихъай кичІедай ва чІуру крарикай къерех жедай кас тир. Адаз ирид хвани пуд руш авай.

Аюбаз Аллагь гзаф кІандай ва ада вичин дуьайра ара датІана Аллагьдиз шукурар ийидай. Амма Иблисдиз Аюб терг ийиз кІанзавай. Иблисдиз Аюба Аллагьдин тІварцІиз шукурар тавуна ва Аллагьдиз пис гафар лагьана кІанзавай.

Садра Иблис Аллагьдин кьилив атана. Аллагьди адавай жузуна: «Вун гьинай атанвайди я?» Иблисди жаваб гана: «Зун чилел къекъвезвай, зун вири чилелай элкъвена». Аллагьди адаз лагьана: «Вуна Зи лукІ Аюбаз фикир ганани? Ам хьтин инсан чилел алайди туш. Ам гунагьар квачир, гьахълу, Захъай кичІедай ва писвиликай къерех жедай кас я». Иблисди Аллагьдиз жаваб гана: «Аюбаз Аллагьдихъай гьавая кичІезвай хьиз яни? Вун тушни кьван адан кІвалел, адан эменнидал жугъун элкъуьрайди? Вуна адан гъили ийизвай вири крариз нуьсрет гана, гьавиляй адан суьруьяр чил тирвал чкІизва. Адахъ авай кьван шейэр къахчу, – гьа чІавуз Ваз ада дуьа ийидатІа килиг». И чІавуз Аллагьди Иблисдиз Аюб Аллагьдихъ инанмиш яз амукьдайди субутун кьетІна. Гьавиляй Аллагьди Иблисдиз лагьана: «Адаз авай кьван вири гила ви гъилева».

Серфе гъиле гьатай Иблисди вичивай жедай вири жуьрейралди Аюбаз зиянар гуз хьана. Ада Аюбан вири аялар тергна, адан эменни чукІурна. Амма Аллагьдиз акси гаф лугьудай чкадал Аюба лагьана: «Худади гана, Худади къахчунни авуна. Къуй Аллагьдин тІварцІиз шукур хьурай!» Аюба папазни лагьана: «Чна Аллагьдивай анжах са хъсан крар кьабулдани кьван, пис крарни кьабулдачни?» Аюба вичин рахунра Аллагьдин вилик гунагь авунач. И чІавуз Иблисди Аюбак гзаф пис азар кутуна. Аюбак цІарнах акатна. Адаз акьван чІехи азаб акьалтна хьи, ам ийир-тийир хьана.

Аюбаз хьайи бедбахтвиликай ван галукьай адан дустар адаз теселли гуз атана. Амма адан дердиникай пай къачуна кІандай чкадал абуру Аюбак тахсирар кутаз хьана. Абуру Аллагьди муъмин ксариз жаза гудайди туш лугьузвай. Аюба, лагьайтІа, виридалайни зурба Халикьдик умуд кутунвай. Аюб вичиз Аллагьди куьмек гунал вил алаз акъвазнавай.

Аллагьдилай гъейри, Аюбан язух садани чІугунач. Аллагьди Аюбалай вил алудзавачир. Аюбани Аллагьдик умуд кутунвай. Ада лагьана: «Зи гунагьрилай гъил Къахчудайди захъ гала. Ада эхиримжи юкъуз зи ктІанвай хам руьхъведикай хкудна цІийи хъийида, зун сагъ хъжеда, заз Аллагь аквада».


Аюбакай ктаб 1; 2; 4; 5; 19:25—26

### Аюб синагърилай гуьгъуьниз


Аюб синагърилай гуьгъуьниз

Аюбан пуд дуст атана адахъ галаз рахадай чІавуз зурба тІурфан къарагъай ван акъатна. ТІурфандай Аллагьдин Вичин ван къвезвай. Аллагьди суалар гузвай. Аюбаз а суалриз кутугай жавабар жагъурун четин тир. Аюбаз амайдалайни ачухдиз Аллагьдин къудратлувал, Халикьдин зурбавал чир хьана.

Аллагь рахана куьтягь айдалай кьулухъ Аюба Адаз лагьана: «Заз Валай вири крар алакьдайди чида, Ви къаст акъвазариз жериди туш».

Аюб синагъ авур Аллагьди адаз хьайи зияндин чкадал эвелдай авайдалай кьведра артух хийир хгана. Аюбаз чпин усал теселлияр гуз хьайи дустариз Аллагьди Вичиз абурукай хъел атайди лагьана, вучиз лагьайтІа дустари Аллагьдикай лагьай ихтилатар, Аюбан гафар хьиз, гьахълубур тушир. Гьавиляй Аллагьди абуруз чпин патахъай къурбандар ая ва Аюбавай чеб патал дуьаяр ая лагьана тІалабна, Вичи анжах са Аюбан дуьаяр кьабулда лагьана. Дустари Аллагьди лагьайвал авуна. Аюба дуьа авурдалай гуьгъуьниз Аллагьди адан дустарилай гъил къахчуна.

Аюба чІугур кьван азаб-азият алатайдалай гуьгъуьниз адан кьилив стхаяр, вахар ва ярар-дустар атана. Абуру адаз савкьватар гъана. Аллагьди Аюбан уьмуьрдин эхиримжи йикъар виликан йикъарилай хъсанбур хьурай лагьана адаз нуьсрет гана. Аюб вичиз акур бедбахтвилерилай гуьгъуьниз яргъалди яшамиш хьана. Адаз ирид хвани пуд руш хьана. Вири чилел Аюбан рушар хьтин иер рушар мад авачир.


Аюбакай ктаб 38 – 42

### Забур


Забур

Забур – Библиядик акатзавай ктабрикай виридалайни гзаф кІелзавай ктаб я. И ктабда аваздалди лугьуз жедайвал туькІуьрнавай 150 мани ава. А манийра Аллагьдин чІалахъ тир инсанрин рикІик гъалаба кутазвай вири фикирар ачухарзава.

Забур ктабдиз, адет яз, «Давудан манияр» лугьуда. Вучиз лагьайтІа абурукай гзафбур Давуд пачагьди кхьенвайбур я. Абурун арада Аллагьди илгьам гана маса ксари кхьенвай маниярни ава. Чна инал мисал яз кьве мани гъизва. 1-мани

Намуссузрин меслятдал тефир кас,
Алачирди гунагькаррин рекьерал,
Тацукьдайди явабурун межлисда
Бахтавар я. Адаз михьи рикІелди
Кьиле тухуз кІан я къанун Аллагьдин.
Гьам юкъузни, гьам йифизни а касди
Фикирзава къастуникай Аллагьдин!
Ам са тар хьиз я, цанвай цин хуларив,
Ада емиш гъизва вичин вахтунда,
Я а тарцин пешни ерли кьуразвач.
Гъилевай кар ийизни ам агакьда.
Намуссузар акІ туш. Чилин винелай
Абур гару шуткун авур руьхъ хьиз я.
Абурувай дуванра чеб хуьз жедач.
Гунагькарар гел галачиз акъудда
Муъмин ксар ацукьнавай межлисдай.
Худадиз рехъ чида муъмин ксарин.
Намуссузрин рехъ ацахьда, терг жеда. 150-мани
Сад Аллагьдин ая куьне тарифар,
Тахтуналлай сад Аллагьдин тарифа.
Адан чІехи къуватдинни гьукумдин
Ва къудратдин зурбавилин тарифа.
Къаргъу ягъиз, ая адан тарифар,
Забур лугьуз, мани лугьуз тарифа.
Кфил ягъиз, зуьрне ягъиз тарифа,
Кеменчияр, тарар ягъиз тарифа,
Къаргъуярни чуьнгуьр ягъиз тарифа,
Далдамарни тафтар ягъиз тарифа,
Чан алай кьван вирибуру Худадин –
Сад Аллагьдин тариф ая датІана!
Аллилуйя![6]

### Забурда авай манийрин аятар


Забурда авай манийрин аятар

Ви Гаф за кІвач эцигай чка экуь ийидай чирагъни я, зи рекьиз язавай эквни. (Забур 118:5 )

Ви ТІвар чидай вирида ваз эверда, куьз лагьайтІа Вахъ къекъвез, Вун жагъуриз авай са касни Вуна куьмек тагана тадач, я Аллагь! (Забур 9:11 )

Ваз ийизва цаву шукур, шукур Аллагьдин, Адан гъилин крарикай чил рахазва. (Забур 18:2 )

Вири чилиз Худадихъай кичІе хьуй, и алемда авай кьван чан алайбур кичІевал кваз Адан вилик акъвазрай. (Забур 32:8 )

Мукьва хьухь куьн Худадиз, квез чир жеда

Гьикьван гзаф хуш-регьимлу ятІа Ам!

Ам рикІевай, Адак умуд кутазвай

Гьар са инсан бахтавар я тежер кьван! (Забур 33:9 )

Ви рехъ гъиле тур Худадин; умудни

Кутур Адак – Ада кьилиз акъудда. (Забур 36:5 )

Хажалатдин юкъуз Адаз эвера,

Ада куьмек гуда ваз, Вич машгьурда. (Забур 49:15 )

Аллагь, Вуна тур зи хура михьи рикІ,

Гьахълувилин цІийи руьгьни кутур зак. (Забур 50:12 )

Халкь, гьар чІавуз Адак кваз хьухь умудар,

РикІе авай кьванди Адаз ачуха.

Аллагь – Ам чаз катдай чка, далда я. (Забур 61:9 )

Дагъларни халкь жедайдалай виликни,

Чилин алем ийидалди Вуна халкь,

Эвелдилай агакьдалди эхирдив

Авай Аллагь, авай Худа са Вун я. (Забур 89:3 )

Худа – Ам зун хуьдай даях, пару я,

Мягькем, кІеви чка я зун чуьнуьхдай. (Забур 93:22 )

Хъсан гафар лагь, зи руьгь, на Худадиз,

Адан хъсан крар вири рикІел хуьх. (Забур 102:2 )

Худадикай кичІе хьунухь эвел кьил я камалдин. (Забур 110:10 )

Зи паталла Аллагь, заз гьич кичІе туш:

Инсандивай заз вуч ийиз жеда кьван? (Забур 117:6 )

Жаванда гьикІ михьиз хуьрай вичин рехъ? –

Къуй тухуй вич Ви гафунив кьадайвал. (Забур 118:9 )

Зун види я – зун къутармиш ая На. (Забур 118:94 )

Вилерал нагъв алаз никІиз тум вегьей

Инсанри гвен гуьда чина хъвер аваз. (Забур 125:5 )

Худа Вичиз эверзавай виридаз

Мукьва я. Ам мукьва я гьакІ виридаз

Эверзавай Адаз гьахълу кар патал. (Забур 144:18 )

### Кьисайрин ктаб


Кьисайрин ктаб

Библиядик акатзавай ктабрикай садан тІвар «Сулейманан кьисайрин ктаб» я. И ктабда авай кьисайрин чІехи пай камаллу Сулейман пачагьди кхьенва. И кьисайра жегьилриз гузвай насигьатар ава. Абур гзаф куьруь, амма манадиз дерин, тербия гудай ихтилатар я. И кьисайра камаллувиликай, муъминвиликай, Аллагьдихъай кичІе хьуникай, чирвилерикай, ахлакьдикай, сабурдикай, гьар са кар рикІ гваз авуникай, жуван кьил кьилел алаз хьуникай, Аллагьдик умуд кутуникай, кесибрин язух чІугуникай, душманриз регьим авуникай, аялриз тербия гуникай, намуслувиликай, гьахълувиликай, акьул-камалдикай ва масабурукай суьгьбет физва. Ингье абурукай са бязи мисалар:

Камалдин эвел кьил – Аллагьдихъай кичІе хьун я. Камални насигьатар анжах ахмакьриз такІан жеда. Зи хва, жуван бубадин насигьатризни яб це, дидедин весийрикайни кьил къакъудмир.
Эгер вун гунагькарриз чпин патаз тухуз кІан хьайитІа, рази жемир, чан хва!
Жуван вири рикІелди Аллагьдик умуд кваз хьухь, са анжах жуван акьул-камалдихъ далу акалмир. Жуван вири рекьера Аллагьдиз мукьва хьухь, Ада ви вилик рекьер ачухда.
Аллагьди гузвай жазадикай кьил къакъудмир, чан хва. Аллагьди ви гунагьрикай авайвал лагьайла, ваз залан жемир. Аллагьди Вичиз вуж кІан ятІа, гьадазни жаза гузва, бубадин вичин хцихъ хьиз, адахъни рикІ кузва.
Аллагь кІандайбур Аллагьдизни кІанда. Аллагьдихъ къекъвезвайбуруз Ам жагъинни ийида.
Ни кесибдиз басрух гузватІа, ада а кесибдин Халикьдиз асивалзава. Халикьдиз гьуьрметзавайда кесибдизни хъсанвал ийизва.
Муъминвили халкь хкажзава. Къанунсузвал – халкьарин намуссузвал я.
Инсанди вичин рехъ вичин рикІелди фагьумзаватІани, ам а рекьяй тухузвайди Аллагь я.
Бубадин мал-девлет харжна куьтягьдай ва диде кІваляй акъуддай хва – ягьсуз ва намуссуз я.
Жегьил-жавандиз рекьин сифте кьилелай дуьз тербия це, ам кьуьзуь хьайилани а рекьелай алатдач.
Ви рикІ Аллагьдиз це, чан хва! Къуй ви вилер Адан рекьерал алаз хьурай.
Эгер ви душмандиз гишин ятІа, адаз фу це, эгер ам къаних ятІа, адаз яд це. Кьисайрин ктаб

### Муаллимдин ктаб


Муаллимдин ктаб

Библияда «Сулейманан кьисайрин ктаб»дин гуьгъуьналлаз «Екклесиастан ктаб» ва я «Муаллимдин ктаб» къвезва. И ктабда 12 кьил ава. Ана Сулейманан кьисайрин ктабда авай хьтин гзаф камаллу келимаяр ава. Ингье абурукай са шумуд.

Вири гьакІан ката-галтуг я, лагьана Муаллимди, вири гьакІан ката-галтуг я, гьаваян ката-галтуг я.

Дерт чІугун хъуьруьнилай хъсан я, вучиз лагьайтІа чин сефил хьайила, рикІ хъсан жеда. Камаллувал аскердин яракьрилай хъсан я. Амма са гунагькарди хъсан крарикай гзафбур чІурда. Ни фур эгъвейтІа, ам вич гьаниз аватна. Ни жугъун чукІурайтІа, адаз гъуьлягъди кІас гуда. Жуван фу авахьна физвай цел ахъая, вучиз лагьайтІа гзаф йикъар алатайдалай кьулухъ ваз ам жагъин хъийида.

Жегьил, жув жегьилзамаз шадвилин тІям аку. Жуван рикІин рекьерай алад, жуван вилерин экверай алад. Анжах чир хьухь, и вири крар авунай вуна Аллагьдин вилик жаваб гуда.

Вуна «и йикъарикай заз са кфетни амач» лугьудай йикъар алукьда. Четин йикъар къведа. Рагъни экв, варзни гъетер хкахьда. Мартадин гуьгъуьналлаз цІийи чІулав цифер къведа. Ихьтин йикъар татанмаз, яни жув жегьилзамаз вун халкь авур Халикь рикІел хуьх. ЧІулав югъ алукьайла, кІвал хуьзвайбурук зурзун акатда, къуватлу итимар агаж жеда. Юг гатазвайбуру юг гатан хъийидач, вучиз лагьайтІа абур тІимил амукьда; дакІардиз килигзавайбур атІугъда; куьчедихъ элкъвенвай дакІарар агал жеда; регъуьн къванцин ван атІуда, инсан кІекре гьарайдай ванцел къарагъда ва мани лугьудай рушар кис жеда; абуруз кьакьан чкайрикай кичІ яда; рекьера кичІ гьатда; бадам тарци цуьк ахъайда. ЦицІери хкадарунар хъийидач. «Пехърен халидин» цацар авахьда, залан жеда ва ам чкІида. Вучиз лагьайтІа инсан вичин эбеди кІвализ хъфизва, куьчеда ам юкьва тваз кІанз шелардай дишегьлияр гьазур жеда. Гимишдин зунжур кьатІ жеда. Къизилдин камари кІус-кІус жеда. Булахдин кьилив квар хада. Къуйдин чарх хана аватда. Чиликай хьайи руг чилик акахь хъийида. Накьвадикай хьайи инсанни накьвадик хъфида. Аллагьди гайи руьгь Аллагьдин кьилив хъфида. Муаллимдин ктаб

### Пайгъамбарар


Пайгъамбарар

Пайгъамбарар лугьудай инсанар авай. Абур кьетІен кар авун патал авай ксар тир. Абурун куьмекдалди, яни пайгъамбарар арада аваз Аллагь Исраилдин халкьдихъ галаз мукьвал-мукьвал рахадай. Алай вахтунда чаз пайгъамбарар идалай кьулухъ жедай крарикай виликамаз лугьудай ксар хьиз я. Амма чувудрин пайгъамбарар ахьтинбур тушир. Аллагьди Исраилдин Кеферпатан ва Кьиблепатан пачагьлугъра авай чувудрикай пайгъамбарар хкягъдай ва вахт-вахтунда абур халкьдин кьилив ракъурдай. Пайгъамбарри чпиз Аллагьди керематар гудай чІавуз инсанриз Адан къастуникай хабар гудай, гунагь крар ийимир лугьудай, инсанар бутпересвиликай хуьдай. Пайгъамбарри Аллагьди виликдай авур ва идалай кьулухъни ийидай къудратлу крарикай шагьидвал ийидай. Пайгъамбарар мукьвал-мукьвал халкьдин вилик экъечІна рахадай. Иллаки пачагьарни, кешишарни инсанар Аллагьди къалурнавай рекьяй экъечІайла, пачагьлугъриз дявейри, каша, маса бедбахтвилери басрух гунин хаталувал авайла, пайгъамбарар халкьдихъ галаз рахадай. Абуру Аллагьди алатай вахтара авур крар рикІел хкидай, инсанрин бейнида кьиляй-кьилиз Аллагьдиз яб гун лазим тирвилин фикирар твадай; пайгъамбарри инсанриз жаза гудайдакай, яни табий тушир Исраилдал мажуси халкьари гьужумдайдакай хабар гудай. Абуру гьакІ Исраилдин халкьди авур писвилелай Аллагьди кьисас къахчунин лишан яз Исраилдин халкь вири дуьнья тирвал чкІайдалай кьулухъ элкъвена вичин чилерал хкведайдакайни лугьудай. Пайгъамбарри Месигь, яни Аллагьдин лишан алай кас къведайдакайни, Исраил ва вири дуьньядин халкь къутармишун патал Месигь рекьидайвиликай, Адал чан хкведайдакай виликамаз лагьанай. Месигьди, кьвед лагьай гъилера хтана, пачагьвал ийидайла экуь бахтавар вахтар алукьдайдакайни а пайгъамбарри лугьудай.

Са бязи пайгъамбарри гьа ихьтин крарикай чпин ктабар кхьена. Библияда пайгъамбарри кхьенвай 17 ктаб ава. Ктабра авай чинрин кьадардал гьалтайла, абуру Библиядин вад паюникай са пай кьазва. А ктабар 16 пайгъамбарди кхьенва (Ерем пайгъамбарди кьве ктаб кхьена). Ингье а пайгъамбаррин тІварар. Абурун хайи-кьейи йисарин галай-галайвал тахминан хвенва: Яэл, Юнус, Амус, Гьашия, Яшай, Микей, Сафани, Нагьум, Ерем, Гьабакьукь, Абди, Даниял, Зеки, Гьагай, Зекери ва Малаки.

### Яшай пайгъамбар


Яшай пайгъамбар

Яшай пайгъамбар чи девир алукьдалди, яни Месигь дидедиз жедалди 700 йис вилик Исраилда яшамиш хьанай. Ада лап рикІивай Аллагьдиз шукурар ийизвай, Худадивай къакъатзавай, яни кьве чин алай жуьреда чеб Аллагьдихъ инанмиш я лугьузвай чувуд халкьдин пис крар винел акъудзавай, гунагькарриз гунагьар хиве яхъ лугьуз эверзавай. Гзаф шегьеррин кьилел къведай бедбахтвилерикай ада виликамаз лагьанай, а крар вири ада лагьайвал кьилизни акъатнай.

Яшай пайгъамбарди халкьдиз Аллагьдик умуд кутур, Гьадахъ далу акал лугьуз датІана эвер гуз жедай. Ингье адан са эвер гун: «Бес ваз чизвачни? Чилин и кьилни а кьил халкь авур Аллагь галат тийизвайдакай бес ваз ван хьаначни? Адан камалдай кьил акъудиз хьун мумкин туш! Ада галатнавайдаз къуват, гьалдай фенвайдазни мягькемвал гузва. Жегьил гадаярни галатна зайиф жеда, жаван инсанарни алукьда, амма Худадик умуд кутунвайбуруз цІийи къуватар хгуда, инсанри лекьери хьиз лувар хкажда, абур чукурна фида, амма галатдач!»

Яшай пайгъамбарди инсаният къутармишиз Месигь Иса къведайдакайни виликамаз лагьанай. Яшай пайгъамбарди вичин ктабда Месигь дидедиз гьикІ жедатІа, Адан уьмуьрдикай, Ада чІугвадай азабрикай, Адан кьиникьикайни Адал чан хтуникай акьван ачухдаказ кхьенва хьи, налугьуди, пайгъамбар яшамиш хьайи девирдилай са шумуд виш йис гуьгъуьниз жедай крар, яни Инжилдин ктабра кхьенвай вакъиаяр адаз вичин вилералди акуна. И карди жуьреба-жуьре девирра жуьреба-жуьре инсанри кхьенвай ктабрикай кІватІал хьанвай Библия Аллагьди илгьам гана кхьенвайди мад гъилера субутзава.

«Чи тІалар-квалар Ада Вичел къачуна, чи азарар къахчуна. Чна, лагьайтІа, Ам жазаламишуналди Аллагьдин вилик виляй вегьена терг ийиз жедайди я лугьуз фикирзавай. Амма Адал чи гунагьриз килигна хирер авунай, чи пис крариз килигна Адаз азаб-азият ганай. Чи дуьньядиз гана кІанзавай жаза Гьадаз ганай. Адал хьайи хирери чун дири хъувунай. Чун хипер хьиз чкІана авай. Чун гьар сад жуван рекьяй физ чІур хьанвай. Чи виридан гунагьар Худади Гьадан хиве туна. Ам кармаш авунай; амма Ада Вичин хушуналди азабар чІугунай, Ада гьич сивни ахъайначир. Ам, хеб хьиз, тукІваз тухванай, сар твадайдан гъилик квай кІел хьиз, Ада гьич са ванни акъудначир».


Яшай пайгъамбардин ктаб 40:28—31; 53:4—7

### Яшай Пайгьамбардин ктабдай


Яшай Пайгьамбардин ктабдай

Яшай пайгъамбардин ктабда эхиратдин вахтарикай кхьенва. Ана Аллагьди дуьньядал инсанар къутармишдай Пачагь ракъурда лугьуз хиве кьунвайдакайни лагьанва. Аллагьди ракъурдай Месигьди агъавал авунал инсанрин вил алайдакайни и ктабда пара келимаяр ава.

Эхиримжи йикъар жеда ихьтинбур:
Худадин кІвал са дагъ жеда, дагъдикай
Лап кьакьан кьил жеда амай дагъларин.
Хкаж жеда а кьил вири кукІушрал.
Сел хьиз къведа вири халкьар а дагъдихъ,
Гзаф халкьар къведа, сиве гаф жеда:
Ша хкаж жен чун и дагъдал Худадин,
Яни кІвализ фин Якьубан Аллагьдин.
Ада Вичин рекьерай физ чирда чаз:
Физ жеда чун Адан рекьер-хуьлерай,
Куьз лагьайтІа къанун къведа Сиондай,
Худадин гаф къведа Ярусалимдай.
Халкьарин гьахъ-дуван Ада ийида,
Тайифайрин крар винел акъудда,
Турар цІурур хъийиз, макъар гатада,
Жидайрикай мукаларда абуру.
Халкьди маса халкьдал мад тур хкаждач,
Дяве ийиз вердишдач мад вичи вич.


Яшай пайгъамбардин ктаб 2:2—4

### «Писвал ийидач»


«Писвал ийидач»

Аллагьдин Хва Иса Месигьди агъавалдай пачагьлугъдикайни Аллагьди Яшай пайгъамбардиз ачухна. Месигьди агъавалдай пачагьлугъда я са писвал, я са дерт-гъам амукьдач.

Кесиб халкьдин гьахъ-дуванда Месигьди,
Гьакъикъатдив гьялда крар язухрин.
Ада Вичин гафунив чил къарсурда,
Ягьсуз яна рекьида са нефесдив.
Гьахъуникай Адан юкьва чІул жеда,
ГьакІни юкьва чІул яз жеда гьакъикъат.
Гьа береда таза кІелни жанавур
Кьведни санал жеда чпиз яшамиш.
Пеленг бацІи галаз санал ацукьда.
Санал жеда жегьил аслан, дана, яц,
Абур вири гьалда бицІи аялди.
Санал жеда чуьлда кални диши сев,
Санал жеда шарагарни абурун.
Самар нез жеда аслан, яцра хьиз.
Гъуьлягъ авай тІеквен алай чкадал
Къугъваз жеда бицІек, гъил тваз тІеквенда.
Пак ва незуьр алай вири дагъдал Зи
Ийидач са писвал, гудач зиянар:
Куьз лагьайтІа чил Худадин къастунив
АцІуда, гьуьл ацІурдайвал вацІари.


Яшай пайгъамбардин ктаб 11:4—9

### Гьашия пайгъамбар


Гьашия пайгъамбар

Израилдин Кеферпатан пачагьлугъда авай инсанри Аллагьдихъай къакъатуналди пис крар авуникайни бутриз икрам авуникай куьне и ктабдай кІелнай. Чувуд халкь ва адан пачагьар гьакъикъатдин рекьел хкун патал Аллагьди цІийи пайгъамбарар ракъурзавай ва чувудриз жаза гузвай. Амма идакай са файдани жезвачир. Пачагьрини халкьди пис крар авун давамарзавай. Абуру бутризни икрам ийизвай. Гьавиляй Аллагьди и пачагьлугъ чукІурун кьетІна. Ада халкь чапхунчийрин гъиле туна. И пачагьлугъ чкІиз са тІимил вахтар амай береда Гьашия пайгъамбарди ингье вуч лугьузватІа:

«Худадин гафуниз яб це, Исраилдин рухваяр. Худадиз и чилин инсанрин дуван ийиз кІанзава, вучиз лагьайтІа чилел я гьакъикъат, я регьим, яни Аллагь чир хьун амач. Негь авун ва таб авун, яна кьиникь, угъривал ва зинавал лап гзаф хьанва. Иви ивидин гуьгъуьналлаз авахьзава. Аллагь чир тахьуниз килигна За Зи халкь терг ийида. Вуна Зи къастуникай кьил къакъудайвиляй За вав Заз икрамиз тадач. Вуна Аллагьдин къанун рикІелай алудай саягъда Зани ви аялар рикІелай ракъурда. Амай халкьари хьиз хвешила шадвилер ийимир, Исраил, вун ви Аллагьдивай къакъатнава».

Амма пайгъамбарди мадни лугьузва хьи, эгер халкь чкадал хтана Худадин вилик гунагьар хиве кьуртІа, Аллагьди Вичин халкьдиз регьим ийида: «Жуван Аллагьдиз килиг, Исраил, вучиз лагьайтІа вун ви ягьсузвилиз килигна виляй аватнава. Дуьадин гафар яхъ, Аллагьдихъ элкъуьгъ. Аллагьди квез лугьузва: „Инсанар Аллагьдивай къакъатунилай За гъил къахчуда, Заз абур мад кІан хъжеда ва За абуруз регьим ийида, вучиз лагьайтІа Заз абурукай къвезвай хъел элекьнава. Закай Исраил патал чиг жеда. Исраилди, лейли цуькведи хьиз, цуьк ахъайда, ада, мегъуьн тарци хьиз, дувулар чилиз ахъайда“».

Гунагьар хиве кьур халкьдин яргъал гележегдикай ихтилатар ийизвай Гьашия пайгъамбарди икІ лугьузвай: «Исраилдин рухвайрин, яни чувудрин кьадар гьуьлуьн къум кьван жеда. А къумадин кьадар гьисабиз жедач. Абуруз „Куьн зи халкь туш“ лугьузвай чкадал абуруз „Куьн уьмуьр гузвай Аллагьдин рухваяр я“ лугьуз жеда».


Гьашия пайгъамбардин ктаб 1:10; 4:1, 2; 9:1; 14:2—6

### Яэл пайгъамбар


Яэл пайгъамбар

Яэл пайгъамбар гьи девирда яшамиш хьанатІа, малум туш. Амма ам Ягьудиядин сифтегьан пайгъамбаррикай сад яз гьисабзава. Ада лап яргъал гележегдикай, Аллагьдин югъ къведайдакай пайгъамбарвалдай.

«Вуч хъсан югъ тушни Аллагьдин югъ! А югъ мукьвал ала. Виридалайни Къудратлуда ракъурнавай кьурагь хьиз къведа ам. Сион дагъдал къаргъуяр ягъ, Зи пак дагъдилай къалабулухдин хабар чукІура. Чилин вири агьалийрик зурзун акатрай, вучиз лагьайтІа Худадин югъ алукьзава, ам атана мукьвалла.

Адалай гуьгъуьниз За Зи Руьгь гьар са чан алай затІуник кутада, куь рухвайрини куь рушари пайгъамбарвал ийида. За куь агъсакъалриз ахварар, жегьилриз аламатар къалурда. За гьакІ лукІарикни, гъилибанрик Зи Руьгь кутада. Цаварални чилерал За аламатдин лишанар: ивини цІай, гумадин гулар къалурда. Зурба ва кичІ галай югъ, яни Аллагьдин югъ алукьдалди рагъ мичІи жеда, вацракай иви жеда. Худадин тІвар кьуна эверай гьар са кас къутармиш жеда, вучиз лагьайтІа, Худади лагьайвал, Сион дагъдални Ярусалим шегьерда къутармишвал жеда. Чпиз Аллагьди эверай амайбурни къутармиш жеда».

Яэл пайгъамбарди гьакІ Исраил гуьнгуьна хтуникайни лугьузва: «За Ягьудияни Ярусалим есирвиляй акъуддай йикъара, вири халкьар Яшафат дереда кІватІна, ана абурун дуван ийида, абуру вири дуьньяда Зи халкь чукІурайвиляй, Зи эменни тир Исраил, чип вегьена, абуру пайи-паяр авурвиляй За а халкьарин дуван ийида. Худади Сиондилай гурлу ван хкажда, Ярусалимдайни Ада Вичин ван хкажда. Цавни чил зурзаз хьайитІани, Худадикай Вичин халкь патал даях, Исраилдин рухваяр патал далда жеда. Гьа чІавуз квез Зун Зи пак дагъ Сиондал яшамиш жезвай куь Худа Аллагь тирди чир жеда. Ярусалимдикай Аллагьдин кІвал жеда». Яэл пайгъамбардин ктаб

### Юнус пайгъамбар


Юнус пайгъамбар

Аллагьди садра Юнус пайгъамбардиз лагьана: «Къарагъна, чІехи Ниневия шегьердиз аладна, анавай инсанриз гунагьар хиве яхъ лагь, Зал а шегьердин чІуру крарикай ванер агакьнава». Аллагьди лагьайвал ийиз кІан тахьай Юнус пайгъамбарди Худадин вилерикай Таршиш шегьердиз катун кьетІна. Яфа шегьердиз агакьайла, ана адал Таршишдиз физ гьазур хьанвай гими гьалтна. Ам, рекьин пул гана, гимида акьахна. Амма Аллагьди къати гар акъудна, гьуьлел зурба тІурфан къарагъна, гими кукІвар тахьана са жизви амукьна. КичІе хьайи гимичийри гьар сада вичин аллагьдиз минетариз хьана. Абуру, гими кьезил хьурай лугьуз, пар гьуьлуьз гадарна. Юнус гимидин кІане авай кІвализ гьахьна мягькемдиз ксанвай. Гимидавай инсанриз Юнус Худадин вилерикай катзавайди чир хьана. И чІавуз Юнуса абуруз лагьана: «Зун къачуна гьуьлуьз гадара, куьн патал гьуьл секин жеда, вучиз лагьайтІа куь кьилел и тІурфан заз килигна атанвайди я». Юнус пайгъамбар гьуьлуьз гадарна. Гьуьл садлагьана секин хьана. И чІавуз вири инсанриз Аллагьдихъай пара кичІе хьана, абуру Аллагьдиз къурбандар авуна, садакьаяр хиве кьуна. Аллагьди, лагьайтІа, са зурба балугъдиз Юнус пайгъамбар туькьуьн ая лагьана. Юнус пайгъамбар пуд юкъузни пуд йифиз балугъдин руфуна хьана. И йикъара ада Аллагьдиз дуьаяр авун акъвазарначир. Аллагьди балугъдиз Юнус пайгъамбар къецел къураматдал ахкъуд лагьана буйругъна.

Аллагьди Юнус пайгъамбардиз кьвед лагьай гъилера лагьана: «Къарагъна, чІехи Ниневия шегьердиз аладна, За ваз вуч буйругъ авунатІа гьам кьилиз акъуд». И сеферда Юнус пайгъамбарди Аллагьдин гафарикай кьил къакъуднач. Ам Ниневия шегьердиз фена. Аниз атана, ада шегьердин куьчейра ихьтин чирвилер гуз хьана: «ЯхцІур югъ ама, ахпа Ниневия шегьер чкІида!» И гафарин ван хьайи Ниневия шегьердин пачагь тавханаяр туна экъечІна. Ада пачагьдин пекер алудна, ясдин аба алукІна. Ада вири инсанризни, гьатта гьайванризни ясдин абаяр галчук ая, сив хуьх, Аллагьдиз килиг, Адавай гунагьрилайни тахсиррилай, чІуру фикиррилайни чеб алай тапан рекьерилай гъил къахчун патал дад ая лугьуз буйругъ гана. Шегьердин вири агьалияр Аллагьдихъни Адан пайгъамбардихъ инанмиш хьана. Шегьердин агьалийри чпин чІуру крарал эхир эцигайди акур Аллагьди абуруз регьим авуна, Ада абуруз жаза ганач.


Юнус пайгъамбардин ктаб 1 – 4

### Микей пайгъамбар


Микей пайгъамбар

Микей пайгъамбар Марешет шегьердай тир. И шегьер Ярусалим шегьердивай кьибледин рагъакІидай патахъ 50 километрдин яргъаз ква. Ада Ягьудиядин пачагьар тир Ятаман, Ахазан ва Гьизкьидин девирда пайгъамбарвал авуна. Микей пайгъамбарди халкь Аллагьдивай къакъатуникай, халкьдин регьберриз ийидай дувандикай, Самарияни Ярусалим терг ийидайдакай виликамаз лагьанай. Ада гьакІ Сиондин Пачагь къведайдакайни Ада вири дуьньядал агъавал ийидайдакай, яни Месигьдикай лагьана.

«Эхиримжи йикъара ихьтин крар жеда: Аллагьдин кІвал алай дагъ вири дагъларилайни кьилинди жеда, ам амай кукІушрал хкаж жеда, адан кьилив халкьарин сел фида. Гзаф халкьар анал фида ва абуру лугьуда: „Ша, Аллагьдин дагъдал хкаж хьана, Якьубан Аллагьдин кІвализ фин. Аллагьди Вичин рекьер чаз чирда, чун Адан рекьерай физ жеда. Къанун Сиондай къведа, Аллагьдин гафни – Ярусалимдай. Аллагьди гзаф халкьарин дуван ийида, яргъал уьлквейра авай гзаф тайифайрин чІуру крар винел акъудда. Абуру чпин турар цІурур хъувуна макъар, жидаяр цІурур хъувуна мукалар хъийида. Са халкьди муькуь халкьдал тур хкаждач, абуру чеб дяве тухуз вердишардач. Гьар сад вичин уьзуьмдин чІередикни вичин инжилдин тарцик ацукьда. Садани абуруз кичІерар хгудач, вучиз лагьайтІа Худа Сабаат меци гьа икІ жеда лагьанва. Вири халкьар къекъвезва, гьар са халкьди вичин аллагьдиз икрамзава. Чна, лагьайтІа, чи Худа Аллагьдиз даиман икрамда“. „Гьа юкъуз, – лугьузва Худади, – За чпиз бедбахтвилер гайи кьецІивалзавайбурни кІватІда, чкІанвайбурни агуд хъийида. КьецІибурни За хуьда, яргъариз чкІанвайбурукайни За къуватлу халкь ийида“. Худади къенин йикъалай эгечІна гьамишалугъ яз Сион дагъдилай абурал пачагьвал ийида.

Эй, Ярусалим! Эй Аллагьдин кІвал алай тепе! Ваз ви виликан пачагьвал гьат хъийида, пачагьлугъ Ярусалимдин веледрин гъилиз хкведа.

Якьубалай хьайи халкь муькуь гзаф халкьарин арада Худадилай атай чиг хьиз, векьерал къвайи марф хьиз жеда».


Микей пайгъамбардин ктаб 4:1—8; 5:7

### Месигь сад лагьай гъилера атуникай


Месигь сад лагьай гъилера атуникай

Аллагьди Вичин кІалубда аваз ва Вичиз ухшар яз инсан халкь авуникай и ктабдин сифте кьиле суьгьбет ийизва. Инсан Аллагьдиз Вич хьтинди, яни регьимлуди, гьахълуди, гунагьар квачирди хьана кІанзавай. Амма сифтегьан инсанар тир Адамавайни Гьавадивай гунагьдин хура акъвазиз хьанач. Абурун сад лагьай хва Къабила вичин стха Гьабил яна кьенай. Са тІимил вахтунилай дуьньядик акьван гунагьар акатна хьи, Аллагьди лагьана: «Вири рекьелай алатнава, вири сад хьиз виже техкъведайбур хьанва. Хъсанвал ийидай са кас кьванни амач». Гунагьдиз къвезвай къимет, лагьайтІа, эбеди кьиникь я.

Аллагьди Вичихъ, яни гьакъикъи Аллагьдихъ инанмишвал хуьн патал ва Вичин весийрал амал авуна яшамиш хьун патал чувуд халкь хкягъна. Чувуд халкьдиз Аллагьди Вичин пайгъамбаррин куьмекдал дуьньядиз Къутармишдайди, яни Месигь (Аллагьдин лишан алайди) къведайдакай лугьудай. Грек чІалал Месигьдиз «Христос» лугьузва. Месела, Иса Месигь дидедиз жедалди ирид виш йис амаз гележег аквазвай Яшай пайгъамбарди лагьанай: «Чаз аял хьанва; чаз Хва ганва, чал Ада агъавалда, Адаз Аламатдинди, Меслятчи, мягькем Аллагь, даими Буба, дуьньядин Гьаким лагьана тІварар гуда». Микей пайгъамбарди Месигь дидедиз жедай чкани гьинаг ятІа лагьана: «Вун, Бетлегьем-Эфрата шегьер, Ягьудиядин муькуь шегьеррилай са кІусни усал туш. Ви къеняй Исраилдин Худа жедайди акъатда. Адан эвел лап сифтедилай эгечІна девиррин эхирралди физва».

Яшай пайгъамбардин ктабдин 53-кьиляй чаз Месигь атунин кьилин мурад вуч ятІа чир жезва. Ам атунин мурад, инсаният гунагьривай къерех авуна, ам Аллагьдихъ элкъуьруналди инсанар къутармишун я. Амма икІ хьун патал Месигь телеф хьун лазим я. «Чи тІалар-квалар Ада Вичел къачуна, чи азарар къахчуна. Чна, лагьайтІа, Ам жазаламишуналди Аллагьдин вилик виляй вегьена терг ийиз жедайди я лугьуз фикирзавай. Амма Адал чи гунагьриз килигна хирер авунай, чи пис крариз килигна Адаз азаб-азият ганай. Чи дуьньядиз гана кІанзавай жаза Гьадаз ганай. Адал хьайи хирери чун дири хъувунай. Чун хипер хьиз чкІана авай. Чун гьар сад жуван рекьяй физ чІур хьанвай. Чи виридан гунагьар Худади Гьадан хиве тунай. Ам кармаш авунай, амма Ада Вичин хушуналди азабар чІугунай, Ада гьич сивни ахъайначир. Ам, хеб хьиз, тукІваз тухванай, сар твазвайдан гъилик квай кІел хьиз, Ада гьич са ванни акъудначир».

Гьа икІ хьунни авунай! Вучиз лагьайтІа Аллагьдин гаф гьахълуди я. Пайгъамбарри лагьай вири и гафар Иса Месигь чилел атайвалди кьилиз акъатна. И ктабдин муькуь паюна Иса дидедиз хьуникай, Адан уьмуьрдикайни Ада гайи чирвилерикай, Адан кьиникьикайни кьейидалай кьулухъ Адал чан хтуникай ихтилат физва.


Забур 13:3; Яшай пайгъамбардин ктаб 9:6; 53; Микей пайгъамбардин ктаб 5:2

## Цӏийи Икьрар

### Цӏийи Икьрар

Цӏийи Икьрар


Зекера ва малаик Аллагьдин кІвале

Ягья пайгъамбар дидедиз хьун

Иса дидедиз жедайдакай муштулух

Иса Месигь дидедиз хьун

Малаикри чубанриз гайи муштулух

Чубанар Исадин кьилив

Муъмин агъсакъал Симеал

Арифдарри икрам авун

Арифдаррин савкьватар

Египетдиз катун

ГъвечІи Иса Назарет шегьерда

Иса Аллагьдин кІвале

Ягья пайгъамбардин чирвилер

Исадив циз гьахьиз тун

Баябан чуьлда синагъ

Исадин цІикьвед илчи

Исадин сад лагьай аламат

Исади савдагарар чукурун

Исади Никадимахъ галаз авур ихтилат

Иса ва самарияви дишегьли

Гзаф балугъар кьун

Фалужди янавайди сагъар хъувун

Дагъда гайи чирвилер: Бахтаварвилин тІалабар

Дагъда гайи чирвилер: Мусадин Къанундикай

Дагъда гайи чирвилер: КІанивални ибадат

Дагъда гайи чирвилер: Аллагь ва инсан

Дагъда гайи чирвилер: Инсанрин рафтарвилер

Дагъда гайи чирвилер: Гьакъикъат ва таб

Хендедадин хцел чан хкун

НикІе тум цазвайдакай кьиса

Цаварин пачагьлугъдикай ругуд кьиса

Исади тІурфан муьтІуьгъарун

Яиран рушал чан хтун

Исади вад агъзур кас вад фу гана тухарун

Иса целай фин

Иса Месигьдин къамат дегиш хьун

Виридалай гъил къахчудай муьгьуьббат

Хъсан самариявидикай кьиса

Иса – хъсан чубан

Вахар тир Марта ва Майрам

Девлетлу ахмакьдикай кьиса

Девлетлудакайни Лазаракай кьиса

Квахьнавай хипекай кьиса

Квахьнавай хцикай кьиса

ЦІарнах квай цІуд кас

Фарисейдикайни харж кІватІдайдакай

Исади аялриз нуьсрет гун

Исади Лазарал чан хкун

Буьркьуьди сагъар хъувун

Харж кІватІдай Закхеян гафар

Гзаф гунагьрилай гъил къахчурди гзаф кІан жеда

Иса Ярусалимдиз гьахьун

Иса Ярусалим шегьердихъ шехьун

«Ша лагьанвайбур гзаф я, хкягънавайбур – тІимил»

«Пачагьдин пай – пачагьдиз, Аллагьдин пай – Аллагьдиз»

«Сад лагьай ва лап важиблу тІалаб»

Кесиб хендедадин садакьа

Иса гележегдикай рахун

ЦІуд рушакай кьиса

Месигь – «ципицІ чІере»

Песахдин тІуьн

ТІуьнилай гуьгъуьниз хьайи суьгьбет

Гетсеманда авур дуьа

Иса кьун

Исадин дуван. Петруди Иса негь авун

Иса Пилатан вилик

«Вичин хаш гваз»

Иса хашуниз ягъун

Иса кучукун

Исадал чан хтун

Исадал чан ала!

Кьве тилмиздиз Иса акун

Амай тилмизризни Иса акун

«Ваз Зун кІандани?»

Иса Месигь цаварал хъфин

«Зун рехъни я, гьакъикъатни я, уьмуьрни»

Илчийрин крар

Тилмизрик пак руьгь акатун

Петрудин рахунар

Петруди кьецІек сагъар хъувун

Петруни Ягья дустагъ авун

Стефанан кьиникь

Филипни Эфиопиядин дишегьли-пачагьдин везир

Христианар хурук кутур Шаул

Шаулаз Худа акун

Шаул Дамаскдай катун

Тилмиз Табита

Карнели

Малаикди Петру дустагъдай акъудун

Павелан сад лагьай сиягьат

Павелан кьвед лагьай сиягьат

Павелни Сила дустагъда

Павел Афинада

Павелан пуд лагьай сиягьат

Суьгьуьрчивилин гунагь

Эфесдин инанмишбурун кІватІалда

Павел гьаким Фестан вилик

Павел Римдиз фин

Павел Римда

Илчийрин чарар

Илчийрин чарар (эхир)

Якьубан чар

Илчи Петрудин кьве чар

Илчи Ягьядин пуд чар

Ягьудан чар

Илчи Павелан чарар

«Бедендин крар ва руьгьдин бегьер»

Жегьил христиан ТиматІей

«Чи Худа сад я» Чарарай аятар

Ягьядиз ачухарун

«Ладикиядин инанмишбурун кІватІалдиз чар»

«ЦІийи цавни цІийи чил»

Библиядин эхиримжи чин


Цӏийи Икьрар


ЦІийи Икьрар

ЦІийи икьрар 27 ктабдикай ибарат я. ЦІийи икьрарда кьуд Шад Хабар (Матаялай, Маркалай, Лукадилай ва Ягьядилай атай), Илчийрин крар, 21 чар ва Ягьядиз Аламатдин ачухарун ава. «Евангелие» грек чІалан гаф я. Ам «Шад Хабар» лагьай чІал я.

Шад Хабарра авайди гьа са чирвилер я. Кьуд Шад Хабар Пак Руьгь акатай кьуд жуьреба-жуьре кхьирагри кхьенва. И Шад Хабар, асул гьисабдай, дуьнья къутармишдайди тир Иса Месигьдин уьмуьрдикайни Адан чирвилерикай кхьенва. Кьуд Шад Хабарди ЦІийи икьрардин саки са пай кьазва.

«Илчийрин крара» Иса Месигь цаварал хъфейдалай кьулухъ хьайи вакъиайрикай кхьенва.

«Лукадилай атай Шад Хабар» хьиз, «Илчийрин крар» ктабни жерягь Лукади кхьенвайди я.

Вири чарар Исадин тилмизрини Адан терефдарри кхьенвайбур я.

Якьубани Ягьуда гьарда са чар, Петруди кьве чар, Ягьяди пуд чар, Павела цІипуд чар кхьена. «Чувудриз чар» ни кхьейди ятІа кьетІидаказ лугьун мумкин туш. ЯтІани са бязибуру ам Павела кхьенвайди я лугьузва. А чарара христианди вичин уьмуьр гьикІ тухун лазим ятІа насигьатар гузва, Шад Хабарра авай насигьатрин гъавурда твазва ва сифтегьан христианрин уьмуьрдикай лугьузва.

«Аламатдин ачухарун» кхьейди Исадин илчи Ягья я. «Ягьядилай атай Шад Хабар» кхьейдини гьам я. «Аламатдин ачухарун» ктабда гележегда вуч жедатІа гьадакай кхьенва. И ачухарун Худади «Вичин лукІ Ягьядиз» авунвайди я. Ана «и мукьвара вуч жедатІа» лагьанва.

### Зекера ва малаик Аллагьдин кІвале


Зекера ва малаик Аллагьдин кІвале

ЦІийи икьрарда кхьенвай вакъиаяр кьиле физ эгечІнавайла, яни кьве агъзур йис инлай вилик, чувуд халкь лап четин гьалда авай. И халкьдихъ вичин пачагь авачиз виш йисар тир. Абурал ашурвийри, бабелвийри ва грекри агъавалзавай. Эхирни, абур Римдин чапхунчийрин пацук акатна. Аллагь, дегь чІавара хьиз, чувудрихъ галаз пайгъамбаррин куьмекдалди мад рахазмачир. Эхиримжи пайгъамбар Малаки, лагьайтІа, Иса дидедиз жедалди вилик квай вад лагьай асирда яшамиш хьанай. Гьа икІ четин гьалда авай халкьди вичиз хиве кьунвай Месигь атун вилив хуьзвай. Месигьди чувудар къецепатан душманрин зулумдикай къутармишун ва инсанрин рикІер Аллагьдихъ элкъуьрун лазим тир. Амма Месигь, яни Иса Месигь атана акъатдалди Аллагьди жегьил кас Ягьядин куьмекдалди халкь Месигь атуниз гьазуриз хьанва.

Ягья ажаибдаказ дидедиз хьанай. Адан буба Зекера кешиш тир. Зекера вичин паб Елизабетни галаз чувудрин дагълара яшамиш жезвай. Итимни паб муъмин ксар тир. Абуру Аллагьдин вири тІалабунрални Ада эцигнавай къайдайрал амал ийизвай. Садра, Зекеради Ярусалим шегьерда авай Аллагьдин кІвале дуьа ийизвайла, атирар кудай вахтунда адан кьилив Аллагьдин малаик, яни Жабраил атана. Аллагьдин кІвалин гьаятда гзаф халкьди дуьаяр ийизвай. Жабраил акур Зекерадиз гзаф кичІе хьана. Малаикди адаз лагьана: «КичІе жемир, Зекера, Аллагьдиз ви дуьайрикай хабар хьанва, ви паб Елизабетди ваз хва хада, вуна адал Ягья лагьана тІвар эциг. Ам дуьньядал атуни ваз чІехи шадвал гъида, амай гзаф инсанризни хвеши жеда. Ада я чехир, я адаз ухшар маса туьнт шей хъвадач. Гьеле дидедин бедендик кумаз ам Пак Руьгьдив ацІанваз жеда. Ада Аллагьдикай яргъа хьайи Исраилдин гзаф рухваяр чпин Худа тир Аллагьдиз мукьва хъийида». Амма Зекера малаикдин гафари шаклу авуна, ада малаикдиз жаваб гана: «ГьакІ жериди заз гьикІ чир хьурай? Зун кьуьзуь я эхир, зи пабни агьил яшда ава». Зекера чІалахъ жезвач лугьуз, малаикди адаз ахмурралди лагьана: «Зун Аллагьдин патай атанвай Жабраил я, зун ваз и муштулух гун патал гьада ракъурнавайди я. Ваз чир хьухь хьи, Аллагьди тайинарнавай вахтунда кьилиз акъатдай и кардикай хабар гузвай зи гафарихъ инанмиш тахьайвиляй, за лагьай а кар кьилиз акъатдалди, вун мез кьуна амукьда». И арада халкь Зекера Аллагьдин кІваляй мус экъечІдатІа лугьуз вил алаз акъвазнавай. Инсанар ам геж хьунал мягьтел хьанвай.


Лука 1:5—25

### Ягья пайгъамбар дидедиз хьун


Ягья пайгъамбар дидедиз хьун

Малаик Жабраила гьикІ лагьанатІа, гьакІ хьунни авуна. Са йисни алат тавунмаз Зекерадизни Елизабетдиз хва хьана. Абуруз гзаф хвеши хьана. Абурухъ галаз мукьва-кьилийрини шадвал ийизвай. А къадим вахтара хизанра адет яз гзаф аялар жедай. Эгер са нихъ ятІани, Зекерадихъни Елизабетдихъ хьиз, аялар авачиз хьайитІа, и кар бахтсузвал яз гьисабдай. А вахтара аялриз диде-бубадинни мукьва-кьилийрин тІварар гудай.

Аял хьайидалай инихъ муьжуьд югъ, яни Исраилдин къанундалди суьннетдай югъ алукьайла, мукьва-кьилияр атана, абуруз аялдал вичин буба Зекерадин тІвар эцигиз кІан хьана. Амма аялдин дидеди лагьана: «Ваъ, чна адал Ягья лагьай тІвар эцигда». Дидедиз хълагьна: «Ви мукьва-кьилийрик Ягья лугьудай кас хьайиди туш». Аялдин бубадивайни ишарайралди адал гьихьтин тІвар эцигда лагьана хабар кьунай. Бубади кьул тІалабна ва гьадал «Адан тІвар Ягья я» лагьана кхьена. Вири мягьтел хьана. Зекерадал гьасятда чІал ахкьалтна ва ада Аллагьдиз шукурар ийиз хьана. Инал Зекерадин къуни-къуншийрик кичІ акатна. Инал хьайи крар вири дагълух Ягьудияда инсанрин мецера гьатна. И кардикай ван хьайибуру и шад хабар чпин рикІе хуьз хьана. Абуру «И аялдикай вуж жедатІа?» лугьуз фикирзавай. РикІивайни, Аллагьдин къуват гьадахъ галай. Ягьядин буба Зекерадал чІал ахкьалтна, ам Пак руьгьдин эсердик кваз, пайгъамбар хьиз рахаз эгечІна:

«Шукур хьурай Исраилдин Аллагьдиз
Вичин халкьдал кьил чІугур, ам азадай.
Пак пайгъамбаррин мецелди
Къутармишда лугьуз чи халкь душманрин
Ва гьакІни чун такІанбурун гъиликай
Чаз лап фадлай хиве кьурвал Худади,
Ада чаз чун къутармишдай гуж гана
Вичин бенде Давудан пак велед яз,
Вакай Аллагь-Тааладин пайгъамбар
Жеда, бала; фида Адан вилик кваз,
Адан халкьдиз вич къутармиш хьунухьин
Ва цав ацІай регьимдив Сад Аллагьди
Гъил къахчунин гунагьрилай инсанрин
Муштулухар, чирвилер, шад хабар гуз,
Чи Худадиз гьяркьуь ва дуьз рехъ кутаз;
Адан регьим цІийи йикъан ярар яз
Хкаж жеда, чаз къени рехъ ачухиз,
МичІивиле авайдаз ва ажалдин
Хъенди кичІ кутурдаз экв багъишиз».

Ягьядин жегьил бередин уьмуьрдикай лап тІимил кхьенва. Лукадилай атай Шад Хабарда адакай кхьенвай анжах ихьтин гафар ава: «Аял чІехи жердавай руьгьдалдини акьулдалди ацІузвай. Исраилдин халкьдин вилик экъечІдай вахт алукьдалди ам баябан чуьллера яшамиш хьана».


Лука 1:57—80

### Иса дидедиз жедайдакай муштулух


Иса дидедиз жедайдакай муштулух

Инсаният гунагьрикай ва ажалдикай къутармишун патал Аллагьди Вичин Хва Иса Месигь и дуьньядиз ракъурна. Ам дидедиз хьайидалай инихъ цІийи девир алукьна. Чи аямдин йисарин гьисабни Иса Месигь дидедиз хьунилай эгечІзава. Иса дидедиз хьунин тарих ажаибди я. Килига гьа: Ам, яни дуьньядин ва вири алемдин Халикьдин Хва малар хуьдай цура дидедиз хьана. Иса хайи са тІимил вахтарилай а уьлкведин пачагьдиз Ам рекьиз кІан хьана.

Ша чун гила са кьиликай эгечІин. Исраилдин кефер пата авай Назарет лугьудай гъвечІи шегьерда Майрам тІвар алай са руш яшамиш жезвай. Адаз Аллагь гзаф кІандай. Рушан рикІ пара михьи тир. Садра адан кьилив малаик Жабраил атана. Малаик Аллагьди ракъурнавайди тир. Малаикди Майрамаз лагьана: «Саламар хьуй ваз! Аллагьдиз кІаниди! Худа вахъ галаз я. Аллагьди амай вири дишегьлийрилай гзаф майил ваз авунва». Малаик акур Майрамаз регъуь хьана. Амма Малаикди адаз лагьана: «КичІе жемир, Майрам, вун Аллагьдин регьимдик акатна. Вун кІвачел залан жеда, ахпа вуна Хва хада ва Адал Иса лагьай тІвар эцигда. Ам Цавараллайдан Хва жеда, Адакай лап зурба инсан хкатда. Худа Аллагьди Ам Буба Давуд ацукьай тахтуна ацукьарда. Ам Якьубалай атай вири несилрин веледриз мидаим Пачагь жеда. А пачагьлугъ са чІавузни чкІидач». Майрам а чІавуз гъуьлуьк квачир, амма адак Юсуф тІвар алай са касдин лишанар кутунвай. Юсуф муъмин, къени инсан тир. Майрама малаикдивай хабар кьуна: «Им жедай кар яни? Зун гьеле гъуьлуьз фенвайди туш!» Малаикди адаз жаваб гана: «Вун Пак Руьгьдин эсердик кваз жеда. Вун Цавараллай Худадин къудратдик акатда. ГьакІ хьайила, вуна хадай аялдикай Аллагьдин Пак Хва жеда». Майрама лагьана: «Зун Аллагьдин лукІ я! Къуй гьа на лагьайвал хьурай!» Малаик адан кьиливай хъфена.

Майрамаз аял авайди чир хьайила Юсуфаз адан лишанар элкъуьриз кІан хьана. Амма ахвара адан кьилив Аллагьдин малаик атана. Ада Юсуфаз лагьана: «Давудан хва Юсуф! Ваз Майрамал эвленмиш жез кичІе жемир, Адан руфуна авайди Пак Руьгьдилай хьанвайди я. Майрама Хва хада, адал Иса тІвар эцига: Ада Вичин халкь гунагьрикай къутармишда».


Лука 1:26—35; Матай 1:20—21

### Иса Месигь дидедиз хьун


Иса Месигь дидедиз хьун

Майрам кІвачел залан тирла, адаз ва Юсуфаз яргъал рехъ акъатна, вучиз лагьайтІа Римдин пачагь Августа вичин чилерал алай кьван агьалийрин сиягь кьун, яни абурун кьадар гьисабун буйругънай. Гьар са кас вичин чІехи бубайрин шегьердиз фена кІанзавай. Юсуф Давуд пачагьдин сихилдай тир. Давуд пачагьдин хайи шегьер Бетлегьем тир. Давуд пачагьди Иса дидедиз жедалди агъзур йис вилик Исраилда пачагьвал авунай.

Гьа икІ, Юсуфни Майрам чпин чІехи буба Давудан шегьер тир Бетлегьемдиз рекье гьатна. Назарет шегьердай Бетлегьемдиз кьве виш версинилай гзаф рехъ ава. А вахтунда я поездар, я машинар авачир. Ихьтин яргъал рекье са шумуд югъ акъатзавай. Назарет шегьер Исраилдин кефер пата, Галилеяда, Бетлегьем шегьер кьибле пата, Ягьудияда ава.

Ягьудиядиз Галилеядай Самариядай акъатна фена кІанзавай. Самарияни Ягьудия дагълух чкаяр я.

Эхирни, Юсуфни Майрам Бетлегьемдиз атайла, мугьманханада чкаяр хьаначир. Майрама аял хадай вахт алукьнавай. «Ада сад лагьай аял хана, ам пекерик кутуна, мугьманханада чка тахьуниз килигна, тІуна эцигна», – кхьенва Инжилда.

Им акІ лагьай чІал я хьи, Юсуфни Майрам мал-къара хуьдай цура акъвазнавай. Куьгьне кьисайрай аквазвайвал, и цур кьветІе авай. А чкайра чи вахтарани чубанри чпин хипер патал гьахьтин кьветІер кардик кутазва.


Лука 2:1—7

### Малаикри чубанриз гайи муштулух


Малаикри чубанриз гайи муштулух

А вахтара Бетлегьем шегьердин кьуд пад яйлахар тир. Иса хайи йифиз са бязи чубанар ксанвачир, абуру чпин суьруьяр хуьзвай. Садлагьана абурун вилик Аллагьдин малаик акъатна. Абур алай чка Аллагьдин баркаллади нурлу авуна. Чубанриз гзаф кичІе хьана. Абуруз Малаикди лагьана: «КичІе жемир, за квез Исраилдин вири инсанар шадардай зурба муштулух гузва: къе Давудан шегьерда куьн Къутармишдайди дидедиз хьанва. Ам Худа Месигь я. Ингье квез лишан: тІунай квез пекерик кутунвай аял жагъида». Садлагьана Малаикдихъ галаз Аллагьдиз шукурар ийиз-ийиз атай цаварин аскерри лугьуз хьана: «Аллагьдиз шукур хурай! Адаз кІани инсанар авай чилел ислягьвал хьурай!»


Лука 2:9—14

### Чубанар Исадин кьилив


Чубанар Исадин кьилив

Малаикар цаварал хъфейла, чубанри сада садаз лагьана: «Ша чун Бетлегьемдиз фин, ана вуч хьанатІа килигин. Чаз Аллагьди ганвайди вуч хабар ятІа акван».

Чубанар аниз тади кваз атана акъатна. Абуруз Майрам, Юсуф ва тІуна авай БицІек акуна. БицІек акурла, чубанри малаикди чпиз Адакай лагьай гафар анал алайбуруз тикрар хъувуна. Чубанри авур ихтилатрин ван хьайи вири тажуб хьана. А гафар Майрама вири Вичин рикІе туна хуьзвай. Чпиз лагьайди чпин вилериз акваз-акваз кьилиз акъудай Аллагьдиз чубанри шукурар авуна ва Адан тарифар ийиз-ийиз элкъвена хъфена.


Лука 2:15—20

### Муъмин агъсакъал Симеал


Муъмин агъсакъал Симеал

Аллагьдин Хва хьайидалай кьулухъ муьжуьд югъ алатайла, кешишди Ам суьннет авуна. Адаз Иса лагьана тІварни гана. Им Адал эцигун патал малаикди гьеле Ам дидедиз тахьанмаз лагьай тІвар тир. И тІварцІин мана «Аллагьди къутармишзава» лагьай чІал я.

Аллагьдин къанунда лагьанвайвал, хизанда хьайи сифтегьан хва Аллагьдиз багъишун лазим тир. Гьавиляй, Исадин ругуд гьафте хьайила, Ам Ярусалимда авай Аллагьдин кІвализ тухванай. Ана Ам Аллагьдиз багъишунин лишан яз кьве лиф ва я лифрен кьве шараг къурбанд авунай.

А чІавуз Ярусалимда Симеал лугьудай са агъсакъал яшамиш жезвай. Ам муъмин, дугъри кас тир. Ам инсанар къутармишдай Месигь атунал вил алаз акъвазнавай. Адахъ Пак Руьгь галай. Месигь, яни Къутармишдайди такунмаз Симеал рекьин тийидайдакайни виликамаз Пак Руьгьди лагьанвай. БицІи Иса Аллагьдин кІвализ гъана, Адан диде-бубади Къанунда лагьанвай кар кьилиз акъудзавай вахтунда Симеални Пак Руьгь акатнаваз аниз атана акъатнай. Симеала Иса гъиле кьуна, Аллагьдиз шукур авуна, лагьана:

«Гила, Худа, Вуна заз, рухсат гуда
РикІ секин яз кьабулда за ажални;
Зи вилериз и БицІекдай акуна
На гьазурай Къутармишвал инсанриз.
Гьар са халкьдиз рехъ къалурдай экв гуда,
Исраилдал гъида Ада баркалла».

Аялдин диде-буба Адакай авур ихтилатри мягьтеларнай.

Ахпа Симеала абуруз хийир-дуьа авуна ва Майрамаз лагьана: «Адай Исраилдин инсанрикай садбур агъуз, муькуьбур виниз авунин лишан аквазва. Аллагьди ганвай и лишан гзафбуру кьабулдач, гьа идалди абурун рикІера вуч аватІа ачух жеда. Вазни рикІ атІай кьван тІар жеда».


Лука 2:21—35

### Арифдарри икрам авун


Арифдарри икрам авун

Иса Ягьудиядин Бетлегьем шегьерда дидедиз хьайи чІавуз ана Гьируд пачагьди агъавалзавай. Гьа йикъара РагъэкъечІдай патай арифдарар атана. Абуру лагьана: «Дидедиз хьанвай Ягьудиядин пачагь гьинава? РагъэкъечІдай пата цІийи гъетре нур гана, гьадалай чаз Ягьудиядин пачагь дидедиз хьанвайди чир хьана. Чун Адаз икрамиз атанвайбур я!»

И гафарин ван хьайила, Гьируд пачагьдик ва адахъ галаз санал вири Ярусалимдик къалабулух акатна. Гьируда вири чІехи кешишарни тавратдарар кІватІна, абурувай хабар кьуна: «Месигь гьина дидедиз хьун лазим тир?» Абуру жаваб гана: «Ягьудияда авай Бетлегьем шегьерда. Пайгъамбардини икІ кхьенва:

„Эй, Бетлегьем, Ягьудан чилел алай шегьер! Вун Ягьудиядин чІехи шегьеррилай са кІусни усал туш. Ви къеняй зи халкь, яни Исраилдин халкь хуьдай регьбер акъатда!“»

Гьа чІавуз Гьируд пачагьди арифдарриз чинеба эверна, абурувай гъед экъечІдай дуьз вахт чирна. Ахпа ада, абур Бетлегьемдиз ракъурдайла, лагьана: «Алад, фена Аялдикай галай-галайвал хабарар яхъ. Ам жагъайла, зани адаз икрам ийидайвал, заз хабар це». Амма гьакъикъатда пачагьдиз Аял гъана рекьиз кІанзавай, вучиз лагьайтІа Гьирудаз Аялди чІехи хьайила тахт кьаз кичІезвай.

Арифдарар, пачагьдиз яб гана, экъечІна фена. Рекье абуруз чпиз рагъэкъечІдай патай акур гъед мад ахкуна. Ам акурла, абуруз гзаф хвеши хьана. Гъетре абур вичихъ галаз тухвана. Эхирни гъед атана Аял авай кІвалин винел акъвазна.


Матай 2:1—10

### Арифдаррин савкьватар


Арифдаррин савкьватар

Бетлегьемдиз атай арифдарар чпиз гъетре къалурай кІвализ гьахьайла, абуруз чпиз икрамиз кІанзавай Аял акуна. Аял Вичин диде Майраман гъилерал алай.

Абуру чпив гвай хазинаяр ахъайна, Аялдиз савкьватар яз къизил, ладан ва смирна[7] гана.

Арифдарриз ахварай Аллагьди Гьируд пачагьдин кьилив хъфин тавун буйругънай. Гьавиляй абур чпин уьлкведиз маса рекьяй хъфена. И кардикай хабар хьайи Гьируд пачагьдиз гзаф хъел атана. Ада Бетлегьемда ва адан патарив гвай кьван чкайра авай кьве йисалай агъуз яшда авай вири аялар яна рекьин патал аскерар ракъурна. И яш ада арифдарривай чирнавай. Бетлегьемдиз атай аскерри са тахсирни квачир аялар яна кьена. Гьа икІ Ерем пайгъамбардин гафар кьилиз акъатна: «Вири Рама тирвал йикь-шуван гьатна. Рахил вичин мад амачир аялрихъ хъукьван тийиз шехьзавай».


Матай 2:1—12, 16—18; Ерем 31:15

### Египетдиз катун


Египетдиз катун

Яна кьейи аялрин арада Гьируд пачагьди фикирзавай хьи, арифдаррини кешишри Исраилдин пачагь жеда лугьудай Аялни ава. Амма пачагьди фикирзавайвал хьаначир. Арифдарар хъфейла, Юсуфаз ахварай Аллагьдин малаик акуна. Малаикди адаз лагьана: «Аялни Адан Диде къачуна Египетдиз кат, За ваз кьулухъ эхвердалди гьана амукь. Гьируд пачагь аял терг авун патал Ам авай чкадихъ къекъвезва». Юсуф къарагъна, Аялни Адан Диде къачуна йифиз Египетдиз рекье гьатна. Ана абур Гьируд пачагь рекьидалди амукьна. Гьа и саягъда пайгъамбарди Аллагьдин мецелай лагьай ихьтин гафар кьилиз акъатна: «За Зи Хциз Египетдай хъша лагьана».

Бетлегьемдай Египетдиз яргъал рехъ, са шумуд виш версинин мензил ава. Юсуфазни Майрамаз гъвечІи аял гваз аниз катун гзаф четин тир.


Матай 2:13—15

### ГъвечІи Иса Назарет шегьерда


ГъвечІи Иса Назарет шегьерда

Ягьудиядин пачагь рекьидалди Юсуф, Майрам ва гъвечІи Иса Египетда амукьна. Гьируд кьейила Юсуфаз мад ахварай Аллагьдин малаик акуна. Малаикди адаз лагьанай: «Къарагъ, Аялни Адан диде къахчуна Исраилдин чилерал ахлад, Аял телеф ийиз кІан хьайибур чеб телеф хьанва».

Юсуфа малаикди лагьайвал авуна. Ам Исраилдиз хтана. Ягьудияда Гьирудан хва Архела пачагьвал ийизвайди ван хьайила, Юсуфаз аниз хъфиз кичІе хьана. И чІавуз адаз ахварай Малаикди Аялни гваз Назарет шегьердиз вач лагьана. Исадин диде Майрам руш тир чІавуз гьа и шегьерда яшамиш хьанай.

Исади Назаретда тухвай уьмуьрдикай чаз лап тІимил малум я. Юсуф харат тир. Исади адаз куьмекар гудай. Гьадакайни устІар хьанай. Инжилда Исадин аялвилин ва жегьилвилин вахтарикай лап тІимил кхьенва. Амма чна анай кІелзавай цІарари чаз гзаф крарикай лугьузва: «Аял къвердавай чІехи жезвай, акьул-балугъ жердавай Ам къвез-къвез мягькемни жезвай. Ам гьамиша Аллагьдин нуьсретдик квай». Инжилда мадни кхьенва: «ЧІехи жердавай Исадин камал гзаф, Аллагьдини инсанри Адахъ ийизвай майилар артух жезвай».

Инал са кар рикІел хуьн важиблу я. Исади Вичин чилел алай диде-бубадиз табийвал ийизвай. Инжилда чал и кардикай ихьтин гафар гьалтзава: «Исади абуру лагьай вуч хьайитІани ийиз хьана». Вири аялар чпин диде-бубадиз муьтІуьгъ хьун лазим я. Аллагьдиз Вичизни и кар хуш я. Аллагьдин цІуд тІалабуникай сада икІ лагьанва: «Ваз Худади, яни Аллагьди чилел гузвай ви йикъар яргъи хьун патал ва ваз хъсанвилер хьун патал жуван диде-бубадиз гьуьрмет ая».


Матай 2:19—23; ЭкъечІун 20:12; Лука 2:40, 50—52

### Иса Аллагьдин кІвале


Иса Аллагьдин кІвале

Иса Назарет шегьерда яшамиш ва тербияламиш хьана. Ам чІехи хьунивай, руьгьдалди мягькем ва акьуллу жезвай. Ам Аллагьдин регьимдик квай.

Гьар йисуз Адан дидени буба Ярусалимдиз Песахдин суварик фидай. Исадин цІикьвед йис хьайила, ам абуру чпихъ галаз суварик тухванай.

Сувар куьтягь хьайила, вири кІвализ хтанай. ГъвечІи Иса Ярусалимда амукьнай. Майрамани Юсуфа и кар кьатІаначир, абуру Иса муькуь мукьва-кьилийрихъ галаз виликамаз хъфена лугьуз фикирзавай. Амма са кьадар вахтунилай абуру ам Ярусалимдай хквезвай мукьва-кьилийринни таниш-билишрин арадай жагъуриз хьанай. Иса жагъун тавурла, дидени буба элкъвена Ярусалимдиз хъфена. Абуруз Иса анжах пуд йикъалай жагъана. Ам Аллагьдин кІвале муаллимрин арада ацукьнавай. Ада муаллимриз яб гузвай ва хабарар кьазвай. Ана авайбур вири Адан акьуллувилелни Адан жавабрал гьейран жезвай.

Исадин диде, вичин чІалай акъат тийидай хва, адаз са гафни талгьана, Аллагьдин кІвале амукьунал мягьтел хьанвай. Дидеди Хциз лагьана: «Я Хва, вуна чаз вуч авуна? Ви бубани Зун рикІик гъалаба кваз Вахъ къекъвез хьана». Исади абуруз лагьана: «Куьн Захъ вучиз къекъвена? Зун Зи Бубадин кІвале хьана кІанзавайди квез чизвачирни?» И гафаралди Адаз Вичел Цавараллай Бубади тапшурмишнавай зурба кардикай лугьуз кІанзавай. Амма дидени буба Адан гафарин гъавурда акьуначир. И гафар Майрама Вичин рикІе хвенай.

Иса дидедихъни бубадихъ галаз Назаретдиз хтана. Ам абурун чІалай акъатзавачир. ЧІехи жердавай Исадин камал гзаф, Аллагьдини инсанри Адахъ ийизвай майилар артух жезвай.


Лука 2:40—51

### Ягья пайгъамбардин чирвилер


Ягья пайгъамбардин чирвилер

Кешиш Зекерадинни адан паб Елизабетдин хва Ягья дидедиз хьуникай чна и ктабдай кІелнай. Жегьил Ягья баябан чуьлда яшамиш жезвай. Аллагьди ам са чІехи кар авун патал гьазурзавай. Ада халкьдиз мукьвара Месигь, яни Иса Месигь къведайдакай муштулух гун ва халкьдиз Аллагьдиз килиг лугьун лазим тир. Ягьяди халкь Месигь атуниз гьазурун лазим тирдакай пайгъамбарри Ягья гьеле дидедиз жедалди виш йисар виликамаз лагьанай: «Килиг, Валай вилик За Зи чархачи ракъурзава, ада Ви вилик Вун къведай рехъ гьазурда. Баябан чуьлда гьарайзавайдан ван чкІида: Худадиз рехъ гьазура, Ам къведай рехъ дуьзди ая».

Ягьядал деведин сун пекер алай, юкьвани тумаждин чІул авай. Ада незвайди цицІерни чІуру чІижерин вирт тир. Ягьядиз баябан чуьлда Аллагь акур чІавалай эгечІна ада вичин кар кьиле тухуз хьана. Ам Ярдан вацІун къерехар тирвал къекъвезвай. Ада халкьдиз, гунагьар тавуна, Аллагьдиз килиг ва циз гьахь, гьакІ авуртІа, куь гунагьрилай гъил къахчуда лугьузвай. Адан кьилив вири Ягьудиядайни Ярусалимдай инсанар къведай. Абуру чпин гунагьар хиве кьадай. Ягьяди абурув Ярдан вацІун циз гьахьиз тадай.

Ягьядивай халкьди хабар кьадай: «Бес чна вуч авун лазим я?» Ада абуруз жаваб яз лугьудай: «Нихъ кьве къат пекер аватІа, авачирдаз це; нихъ недайди аватІа, авачирдаз це». Харж кІватІдайбуруни циз гьахьун патал атана, адаз лугьуз хьана: «Муаллим, чна вуч авуна кІанда?» Ягьяди абуруз жаваб гана: «Гьукуматди тайинарнавай харжунилай артуханди тІалабмир». Адавай нуькеррини хабар кьунай: «Бес чна вуч ийида?» Ада абуруз жаваб гана:

«Халкьдивай чапхунчивилелди тарашмир, садални буьгьтен вегьимир, жуван гьакъидал рази хьухь».


Марк 1:1—8; Лука 3:2—18

### Исадив циз гьахьиз тун


Исадив циз гьахьиз тун

Халкь Месигь атунал вил алаз акъвазнавайвиляй гзафбуру хабар кьадай:

«Ягья – гьа чаз хиве кьунвай Месигь, Къутармишдайди яни?» Амма Ягьяди жаваб гудай: «Квез Аллагьдиз килигиз кІан хьайила, за квев циз гьахьиз тада. Амма залай кьулухъ къведайди залайни къудратлу жеда. Зун Адав кІвачин къапар вугудай лукІ хьунизни лайихлу туш. Ада квев Пак Руьгьдиз ва цІуз гьахьиз тада». И гафар Ягьяди Иса Месигьдикай лугьузвайбур тир.

Иса Ягьядин кьилив атана. Адаз Ягьядин кап алаз циз гьахьиз кІанзавай. Ягьядиз Иса гунагькар туширди чизвай, гьавиляй адаз Исадив циз гьахьиз таз кІанзавачир ва лугьузвай: «Зав Вуна циз гьахьиз туна кІандай чкадал Вун зи кьилив вучиз атанва?» Исади адаз жаваб гана: «Исятда гьакІ хьурай. Исятда чна Аллагьди кхьенвайди кьилиз акъудайтІа дуьз жеда». Гьа икІ, Ягьяди Адав циз гьахьиз туна. Иса циз гьахьна экъечІдайла, цав пад хьана. Ягьядиз лифрен дунда аваз цавай Аллагьдин руьгь эвичІна Исадал ацукьайвал акуна. Цаварай рахадай ван атана: «Ам Зи рикІ алай Хва я, Заз шадвал гузвайди Гьам я».


Матай 3:11—17

### Баябан чуьлда синагъ


Баябан чуьлда синагъ

Иса циз гьахьайдалай гуьгъуьниз Пак Руьгьди Ам Иблисди рекьяй акъуддатІа чирун патал баябан чуьлдиз тухвана. ЯхцІур юкъузни яхцІур йифиз сив хвейидалай кьулухъ Исадиз гишин хьана. Иса рекьяй акъудиз кІанзавай Иблисди, Адав агатна, лагьана: «Вун Аллагьдин Хва ятІа, и къван фаз элкъуьрдай эмир це». Исади адаз Пак Каламда кхьенвай гафаралди жаваб гана: «Инсан анжах са фалди яшамиш жезвач. Яшамиш хьун патал инсандиз Аллагьдин вири гафар герек жеда».

Гьа чІавуз Иблисди Исани Пак Каламдин гафаралди синагъ ийиз хьана. Ада Иса Аллагьдин кІвалин къавал акъудна ва лагьана: «Вун Аллагьдин Хва ятІа, агъуз хкадра. Пак Каламда кхьенва: „Аллагьди Вичин малаикрал Вун сагъ-саламатдиз хуьн тапшурмишда. Абуру Вун Ви кІвач къванцихъни галукьар тавуна гъилерал кьуна тухуда“». Исади адаз жаваб яз лагьана: «Пак Каламда мадни кхьенва: „Ви Худа Аллагь синагъ ийимир“».

Иблисдиз Иса мад синагъ хъийиз кІан хьана. Ада Иса лап кьакьан са дагъдал тухвана. Ада Исадиз дуьньядин вири пачагьлугъар чпин зурбавиле аваз къалурна. Ахпа Иблисди Исадиз лагьана: «Эгер метІерал акъвазна заз икрам авуртІа, ибур вири за Ваз гуда». Гьа чІавуз Исади адаз лагьана: «Алат Залай, Иблис! Пак Каламда кхьенва: „Икрамни виридан Худа Аллагьдиз ая, къуллугъни – Гьадаз“». Гьанлай Иблисди Ам секиндиз туна. Малаикри атана Исадиз къуллугъ ийиз хьана.


Матай 4:1—11

### Исадин цІикьвед илчи


Исадин цІикьвед илчи

Иса Назаретдай Кефернагьум шегьердиз куьч хьана. И шегьер Галилеяда авай Геннисаретдин вирин патав гвай. Гьа икІ Яшай пайгъамбардин гафар кьилиз акъатна: «Гьуьлел фидай рекье Ярдандин атІа пата авай чил! Эй Забулунан чил! Эй Нифталидин чил! Эй мажусияр авай Галилея! МичІивилик ацукьнавай халкьдиз чІехи нур акуна, уьлкведа ажалдин мичІивиле ацукьнавайбурузни нурди экв гана».

Исадин гуьгъуьна аваз гьар жуьре чкайрай инсанар атана. Ада абуруз чирвилер гузвай ва абур азаррикай сагъ хъийизвай.

Андреяни адан стха Симун-Петруди Галилеядин гьуьляй балугъар кьазвай. Абур акурла, Исади лагьана: «Ша Захъ галаз – икьван гагьда куьн гьакІан балугъчияр тиртІа, гила За квекай инсанар кьадай балугъчияр, яни абур зи рекьел гъидайбур ийида». Им Ада абуруз инсанар гунагьрикай къерех авуналди гьакъикъат жагъуриз чирда лагьай чІал тир. Андрейни Петру гьасятда, чпин чилерни туна, Исадихъ галаз фена. Са тІимил кьван рекьиз мад фейила, Исадиз луьткведа авай кьве стха – Якьубни Ягья акуна. Абурухъ чпин буба Зебедейни галай. Абуру вирида балугъар кьадай чилер рас хъийизвай. Исади Вичихъ галаз и кьве стхадизни ша лагьана. Абурни, чпин луьтквени буба туна, Исадихъ галаз фена. Исади абур чирвилер гуз ракъурнай. Ада илчийриз инсанрин азарар сагъар хъийидай ва абурукай жинер хкуддай ихтияр ганвай.


Матай 4:12—22; Марк 1:13—19

### Исадин сад лагьай аламат


Исадин сад лагьай аламат

Садра Исадиз тилмизарни галаз Галилеяда авай Кана шегьердиз мехъерик эвернавай. Мехъерин гур вахтунда чехир куьтягь хьана. Исадин диде Майрамни гьана авай. Ада Исадиз лагьана: «Мехъер жагъайбурухъ мад чехир амач». Амма дидедиз Ада Вичин вахт гьеле атанвач лагьана. Ахпа Майрама къуллугъчийриз Иса къалурна лагьана: «Ада квез вуч лагьайтІа, гьам кьилиз акъуд».

Ана чувудри чпин михьивилер авун патал яд цадай къванцин ругуд каркун авай. Исади къуллугъчийриз лагьана: «Каркунар цяй ацІура». Абуру каркунар ацІурайла, Исади лагьана: «Гила са тІимил кьван цана, тамададив це».

Тамадади каркунрай цанвайдан дад акуна, Ада чамраз эверна лагьана: «Гьар са инсанди сифте хъсан чехир эцигда, межлисдик квайбур хъвана кефлу хьайила, усал чехир гъида. Амма вуна хъсан чехир икьван гагьда хвенва». Тамададиз и чехир гьинай цанвайди ятІа чизвачир, и кар анжах каркунриз яд цайибуруз чизвай.

Гьа икІ Галилеяда авай Кана шегьерда Исади Вичин баркалла ва аламатар къалуриз эгечІна. Адан тилмизар Адахъ инанмиш хьана.


Ягья 2:1—11

### Исади савдагарар чукурун


Исади савдагарар чукурун

Чувудрин Песах[8] суварин вилик Иса Ярусалимдиз атана. Аллагьдин кІвализ гьахьайла, Адаз ана яцар, хипер, лифер маса гузвайбур, ацукьна пулар дегишарзавайбур акуна. Исади еперикай къамчи храна, вири чпин хиперни яцар гваз Аллагьдин кІваляй чукурна, дегишарзавайбурун пулар чукІурна, абурун столар ярхарна. Ахпа Ада лифер маса гузвайбуруз лагьана: «Квадра абур инай, Зи Бубадин кІвал базардиз элкъуьрмир». Инал Адан тилмизрин рикІел Каламда кхьенвай ихьтин гафар хтана: «Ви кІвалин къайгъу чІугваз кІанз Зи рикІи рикІ незва».

И крариз жаваб яз, Адаз чувудри лагьана: «Ваз икІ ийидай ихтияр авайди субут авун патал чаз гьихьтин аламат къалурда?» Исади абуруз жаваб гана: «Эгер куьне и Аллагьдин кІвал чукІурайтІа, За ам пуд йикъан къене эхциг хъийида». Чувудри: «И Аллагьдин кІвал яхцІурни ругуд йисуз эцигнавайди я, пуд йикъан къене вуна ам гьикІ эхцигда?» – лагьана жузуна. Ам Вичин беденда авай Аллагьдин кІваликай рахазвай. Исадал кьейидалай кьулухъ чан хтай чІавуз Адан тилмизрин рикІел гьа и гафар хтанай. Абур Пак Каламдихъни Исади лугьузвай гафарихъ инанмиш хьана. Исади Вичин беден Аллагьдин кІваляй кьазвай.

Исади Ярусалимда Песах суварик квай чІавуз къалурай гзаф аламатар акурла, инсанар Адахъ инанмиш хьанай.


Ягья 2:13—23

### Исади Никадимахъ галаз авур ихтилат


Исади Никадимахъ галаз авур ихтилат

Фарисейрин[9] арада Никадим лугьудай са кас авай. Ам чувудрин кьилевайбурукай сад тир. Ам йифиз Исадин кьилив атана ва Адаз лагьана: «Рабби (яни муаллим)! Аллагьди гуз хьаначиртІа, садавайни Вуна ийизвай хьтин аламатар къалуриз жедачир. Гьавиляй чаз Вун Аллагьдин кьиливай атанвай Муаллим хьиз чида». Исади адаз жаваб гана: «Аллагьди чІехивал гьикІ ийизватІа анжах цІийи кьилелай дуьньядал хтайдаз аквада». Никадима Адаз лагьана: «Кьуьзуь хьанвай инсан цІийи кьилелай дуьньядал гьикІ хтурай? Мегер дидедин руфуниз гьахь хъувуна анай экъечІиз хъжедани?» Исади жаваб гана: «РикІивай, лап рикІивай За ваз лугьузва: анжах ци ва Пак Руьгьди цІийи кьилелай дуьньядиз хкай касдивай Аллагьдин пачагьлугъдиз физ жеда.

Инсандилай инсан жеда, Пак Руьгьдилай – руьгь. Гьавиляй За ваз „куьн дуьньядал цІийи кьилелай хтун лазим я“ лагьайла, вун тажуб жемир».

Никадим гъавурда акьунач. Ада мад хабар кьуна: «Ам гьикІ жедай кар я?» Никадимаз Исади Вич чилел инсанар гунагьрикай хуьн патал Аллагьди ракъурнавайди лагьана: «Муса пайгъамбарди баябан чуьлда чиле гул акІурна, адал гъуьлягъ хкажна. Гьа саягъда Инсандин Хвани[10] хкаж жеда ва вирида Адаз икрамда. Адан чІалахъ хьайи гьар садахъ ацІай уьмуьр жеда. Аллагьдин Хцихъ инанмиш тир са касни терг тахьана абурухъ гьар садахъ ацІай уьмуьр хьун патал Аллагьди Вичин авай-авачир са Хва къурбанддиз акъудна. Аллагьдиз дуьнья гьакьван кІан я. Аллагьди Вичин Хва дуьньядин гьахъ-дуван авун патал ваъ, Адан куьмекдалди и дуьнья къутармишун патал ракъурнавайди я. Адахъ инанмиш тирдан дуван ийидач, амма Аллагьдихъ авай-авачир са Хцин чІалахъ туширдан дуван авунва. Абурун дуван и саягъда кьиле фида: Нурди дуьнья экуь авунва, амма инсанди чІуру кар ийизватІа, адаз нур акунани кІан туш. Вичин алчах крар дуьздал акъат тавун патал ам экуьнал экъечІдач. Амма хъсан крар ийизвайди вичин крар виридаз акун патал экуьнал экъечІда. Адаз а крар ийиз куьмек гузвайди Аллагь я эхир».


Ягья 3:1—21; 7:50—51

### Иса ва самарияви дишегьли


Иса ва самарияви дишегьли

Садра Иса Исраилдин кьибле пата авай Ягьудиядай Галилеядиз фена. Ягьудиядинни Галилеядин арада Самария авай. Самариявийрини, чувудри хьиз, сад Аллагьдихъ, цавунни чилин Халикьдихъ инанмишвалзавай. Амма самариявийрихъ чпин адетар, чпин кешишар, гьатта чпин Аллагьдин кІвални авай. А Аллагьдин кІвал чувудри чукІурнай. Чувудриз самариявийрихъ галаз ацукьун-къарагъун ийиз кІандачир.

Иса Вичин тилмизарни галаз Самариядин Сихар шегьердиз атайла, Ам, рекье галатна къуйдин патав ацукьна. Адан тилмизар недай затІар къачуз фена. Нисинин бере тир. Къуйдай яд тухуз са самарияви дишегьли атана. Исади адаз лагьана: «Заз яд це». Мягьтел хьайи дишегьлиди жаваб гана: «Вуна, чувуд яз, гьикІ лагьана завай – самарияви дишегьлидивай яд тІалабзава?» Исади адаз жаваб яз лагьана: «Ваз Аллагьдин пай вуч ятІа чизвач. Ваз яд кІанзавай кас чизвайтІа, вуна Адавай Вичивай тІалабдай. Адани ваз чан кутадай яд гудай». Дишегьлиди Адаз лагьана: «Я Худа! Къуй дерин я, амма Вав яд акъуддай къаб гвач. Ваз чан кутадай яд гьинай къведа?» Исади адаз жаваб гана: «И яд хъвайи гьар сад цихъ мад къаних хъжеда. Амма За гайи яд хъвайитІа, ам вич чан кутадай цин булах жеда, гьа булахдай къвезвай яд ацІай уьмуьрдихъ авахьда». Аллагьдикай шагьидвал ийиз, Исади дишегьлидиз лагьана: «Аллагьдин Руьгьдин къуватдалди инсанривай Аллагьдиз дуьздаказ икрамиз жеда». Дишегьлиди Исадиз лагьана: «Месигь, яни Христос къведайдакай заз хабар ава. И дуьньядиз атайла, Ада чун виридан гъавурда твада». Исади адаз лагьана: «Ам Зун я, вахъ галаз рахазвайди Месигь я». Дишегьлиди, вичин квар туна, шегьердиз фена, ана авай инсанриз вичел гьалтай Касдикай ихтилатна. «Белки Ам Месигь ятІа?» – лугьузвай ада. Дишегьлидин гафари и шегьердай тир гзаф самариявияр Исадихъ чІалахъарна. Абуру, Исадин кьилив фена, Адаз чпин патав амукьун теклифна. Иса ана кьве юкъуз амукьна. Ада абуруз авур ихтилатар акурла, амайдалайни гзафбур Адахъ инанмиш хьана.


Ягья 4:1—42

### Гзаф балугъар кьун


Гзаф балугъар кьун

Исади Геннисаретдин вирин[11] къерехдал акъвазна инсанриз чирвилер гудай. Ада вичин чирвилер къерехдал алай луьткведа акьахна гудай.

Садра Адал халкь гзаф алтІуш хьанвай. Адаз рахаз четин хьанвай. Цел кьве ичІи луьткве алай. Абурукай сад Симунан луьткве тир. Исади Симунан луьткведа ацукьна, анай къерехдал акъвазнавай халкьдиз чирвилер гана.

Чирвилер гана куьтягьайла, Исади Симуназ лагьана: «Луьткве дерин чкадал гьална, чил вегь». Симуна Адаз жаваб гана: «Муаллим, чун йифди алахъна, чаз гьатай затІни хьанач. Амма чна гьа Вуна лагьайвал чил дерин чкадиз вегьеда». ГьакІ авурла, абуруз гзаф балугъар гьатна, са тІимил амай абурун чилинай пад акъатиз. Чпиз куьмек гун патал абуру ишарайралди муькуь луьткведа авай чпин дустар тир Якьубазни Ягьядиз эверна. Абуру атана виридахъ галаз санал кьве луьтквени балугърив ацІурна. Пар залан хьуниз килигна, луьтквеяр батмиш жезвай. И кар акур Симун-Петруди, Исадин вилик метІерал акъвазна, лагьана: «Закай яргъаз хьухь, Худа! Зун гунагьар квай инсан я!» Исади Симуназ лагьана: «КичІе жемир, къенин йикъалай гатІунна, вакай инсанар кьадай балугъчи жеда».

Вахтар алатна ва Симуна гьакъикъатдани чирвилералди инсанар Исадин рекьел гъиз, абур къутармишиз хьана.


Лука 5:1—10

### Фалужди янавайди сагъар хъувун


Фалужди янавайди сагъар хъувун

Иса Кефернагьум шегьерда авайла, Адан кьилив адетдин ва вилик-кьилик квай гзаф инсанар къвезвай. Абур жуьреба-жуьре чкайрай тир. Исади абуруз чирвилер гузвай. Азарлубур дири хъувунин кардай Худадин къуват аквазвай. Са гьи ятІани инсанри Исади чирвилер гузвай кІвалин патав фалужди янавай са кас гъана. А ксариз Исади азарлуди сагъар хъувуна кІанзавай. Халкь гзаф хьуниз килигна, абурувай азарлуди ракІарай кІвализ тухуз жезвачир. Абуру кІвалин къав алудна, чпин азарлу дуст кІвалин юкьвал авудна, Исадин вилик эцигна. Абурун инанмишвал акурла, Исади азарлудаз лагьана: «Ви гунагьрилай гъил къахчунва!» Исадихъ инанмиш тежезвай тавратдаррини фарисейри чпи чпин арада лугьуз хьана: «Ихьтин аси ихтилатар ийиз им вуж хьурай? Тек са Аллагьдилай гъейри, гунагьрилай нивай гъил къахчуз жеда?» Абурун фикир чир хьайи Исади абуруз лагьана: «Вучиз куьне куь рикІера ихьтин фикирар тунва? Вуч лугьун регьят я: „Ви гунагьрилай гъил къахчунва“ лугьун регьят яни, тахьайтІа: „Къарагъ, ахлад“? Амма Инсандин Хцихъ гунагьрилай гъил къахчудай ихтияр авайди квез чир хьун патал За фалужди янавайдаз лугьузва: „Къарагъ, жуван месни къахчуна кІвализ ахлад!“» Азарлу кас къарагъна, вич алаз гъайи шалтани къахчуна, вич дири хъувунин аламатдай Аллагьдиз шукурар ийиз-ийиз хъфена. Ана авай инсанрини Аллагьдиз шукурар ийизвай ва лугьузвай: «Къе чаз аламатдин крар акуна».


Лука 5:17—26

### Дагъда гайи чирвилер: Бахтаварвилин тІалабар


Дагъда гайи чирвилер: Бахтаварвилин тІалабар

Садра Иса дагъдиз хкаж хьана, ацукьна. Адан кьилив тилмизарни халкь кІватІ хьайила, Ада абуруз бахтаварвилин тІалабрикай чирвилер гана.

Исади халкьдиз гайи чирвилериз «Дагъда гайи чирвилер» лугьузва. А чирвилер Матаялай атай Шад Хабардин 5, 6, 7-кьилера кхьенва. Дагъда гайи чирвилер – Исадин чирвилерин чан я. Аллагьди Къадим Икьрардин вахтунда инсаниятдиз гайи «ЦІуд тІалабунихъ» галаз санал дагъда гайи чирвилер чун патал рехъ къалурзавай чешмеяр я. Гьавиляй, а чирвилер Матаялай атай Шад Хабардай тамамдиз кІелиз хьун лазим я.

Аллагьдивай куьмек кІанзавайбур бахтавар я, вучиз лагьайтІа, Цаварин пачагьлугъ гьабурунди я.
Шехьзавайбур бахтавар я, Аллагьди абуруз сабур гуда.
Хъуьтуьлбур бахтавар я, Аллагьди абуруз чил гуда.
Дуьзвилихъ къанихбур бахтавар я, Аллагьди абурун къанихвал алудда.
Регьимлубур бахтавар я, абуруз Аллагьди регьим ийида.
Михьи рикІ авайбур бахтавар я, абуруз Аллагь аквада.
Ислягьвал гъизвайбур бахтавар я, абурукай Аллагьди Вичин веледар ийида.
Аллагьдин къаст кьилиз акъудзава лугьуз пис ксари хурук кутунвайбур бахтавар я, Цаварин пачагьлугъ гьабурунди жеда.
Зи тилмизар я лугьуз, инсанри куь хатурдик хукІурдайла, куьн хурук кутадайла, куьне жуьреба-жуьре чІуру крар авуна лугьуз квехъ тахсирар кутадайла, куьнни бахтавар жеда. Куьне чІехи шадвилер ая, цаварал квез Аллагьди зурба савкьват гьазурнава. Квелай вилик хьайи пайгъамбарарни гьа икІ хурук кутунай.
Куьн – чилин кьел я. Эгер кьелен къуват квахьайтІа, ам уьцІуь хъжеда. Мад ам са куьнизни герек хкведач, ам инсанрин кІвачерик гадарда.
Куьн – дуьньядин нур я. Дагъдин кукІушдал эцигнавай шегьер чуьнуьхар жедач. КуькІуьрнавай шем къапунин кІаник кутадач, кІвале авайбуруз экв гун патал ам шемерганда твада. Гьа саягъда куь нурдини инсанриз экв гун лазим я. Абуруни, куьне ийизвай хъсан крар акваз, цаварал алай куь Бубадин тариф ийида.


Матай 5:3—16

### Дагъда гайи чирвилер: Мусадин Къанундикай


Дагъда гайи чирвилер: Мусадин Къанундикай

Куьне Зун Муса пайгъамбарди кхьенвай Къанун ва пайгъамбаррин кхьинар дегишариз атанва лугьуз фикирмир. Зун абур дегишариз ваъ, абуру лагьай кьван вири крар кьилиз акъудиз атанвайди я. За квез рикІивай лугьузва: цавни чил амай кьван гагьда Къанунда кхьенвайбур кьилиз акъат тавунмаз, анай гьич са гьарфни, гьич са цІарни дегиш жедач. Гьа икІ, ни и гъвечІи тІалабунрикай сад хьайитІани чІурайтІа ва гьакІ амай инсанарни абур чІуриз вердишарайтІа, Цаварин пачагьлугъда ам виридалайни гъвечІи жеда. Ни и тІалабунар кьилиз акъудиз хьайитІа ва абур кьилиз акъудиз масадбур вердишар ийиз хьайитІа, гьам Цаварин пачагьлугъда лап чІехиди жеда.
Куьн Цаварин пачагьлугъдиз анжах а чІавуз акъатда хьи, куьне Аллагьди инсанриз ая лагьанвай крар тавратдаррилайни фарисейрилай гзаф ийиз хьурай. Дегь чІавара Аллагьди инсанриз лагьай гафар квез ван хьана: «Яна рекьимир, ни яна кьейитІа, адан дуван авуна кІанда». Амма За квез лугьузва хьи, низ вичин стхадикай хъел къвезватІа, гьадан дуванни авуна кІанда. Ни вичин стхадиз «вун са ахмакь я» лагьайтІа, адан дуван Агъсакъалрин КІватІалди авун герек я. Ни са масадаз «кІамаш» лагьайтІа, ам жегьеннемдин цІуз аватун герек я. Гьа икІ, вун къурбанд гудай чкадал Аллагьдиз къурбанд авун патал хеб-мал гваз атайла, ви рикІел ви стхадин хатур вакай ханвайди хтайтІа, вав гвай къурбандар алай чкадал тур. Фена сифте жуван стхадихъ галаз туьхкІуьн хъия, ахпа хтана жуван къурбандар ая. Эгер сада, вахъ тахсирар кутуна, вун дувандиз тухузватІа, аниз фидай рекье адахъ галаз туьхкІуьз алахъ. ТахьайтІа, ада вун дуванбегдин гъиле твада, дуванбегдини вун къаравулрин гъиле твада, къаравулрини вун дустагъда твада. За ваз рикІивай лугьузва: вав са кепек гумай кьван гагьда вун дустагъда амукьда.
Дегь чІавара Аллагьди инсанриз лагьай гафар квез ван хьана: «зинавал ийимир». Амма За квез лугьузва хьи, ни дишегьлидиз темягьдалди килигайтІа, ада вичин рикІе адахъ галаз зинавал авуна. Эгер эрчІи вили вун гунагь ийидай йикъаз гъизватІа, вуна ам акъудна гадра: ви вири беден жегьеннемдин цІуз аватдалди, бедендин са чка терг хьун ваз хъсан я. Эгер эрчІи гъили вун гунагь ийидай йикъаз гъизватІа, вуна ам атІана гадра, ви вири беден жегьеннемдин цІуз аватдалди, бедендин са чка терг хьун ваз хъсан я.
Мад лагьанва хьи, вуж вичин папахъ галаз чара жезватІа, къуй ам адахъ галаз талакьар кхьена чара хьурай. Амма За квез лугьузва: вуж вичин чІуру рекье авачир папахъ галаз чара жезватІа, ада вичин папаз зинавалдай рехъ ачухзава; рахкурнавай дишегьли ни гъайитІа, гьадани зинавал ийизва.
Аллагьди дегь чІавара инсанриз лагьай гафар квез ван хьана: кьур кьин чІурмир, Аллагьдин вилик жуван кьинер кьилиз акъуд. Амма За квез лугьузва: гьич кьин кьамир: я цавал кьамир – ам Аллагьдин тахт я; я чилел кьамир – ам Адан кІвачин кІан я; я Ярусалимдал – ам чІехи Пачагьдин шегьер я; я жуван кьилел кьинер кьамир – вавай ви са чІарни я лацу, я чІулав ийиз жедач. Амма куь гаф я «эхь», я «ваъ» хьурай. А гафарилай артух гафар хьайитІа, абур Иблисдивай я.


Матай 5:17—37

### Дагъда гайи чирвилер: КІанивални ибадат


Дагъда гайи чирвилер: КІанивални ибадат

Аллагьди дегь чІавара инсанриз лагьай гафарикай квез хабар ава: «Эгер ви вил акъудайтІа, вунани вил ахкъуд, свах акъудайтІа – свах». Амма За квез лугьузва: ваз писвал авурдалай кьисас къахчумир. Гьадалайни артух яз, ни ви эрчІи хъвехъ ягъайтІа, адахъ муькуь хъвехъни элкъуьра. Низ вун дувандиз вугана ви перем къакъудиз кІан хьайитІа, адав жувал алай пекерни гахце. Ни вун вичихъ галаз са версиниз кьван физ мажбурайтІа, вун адахъ галаз кьве версиниз кьван вач. Вавай тІалабдайдаз це. Вавай бурж къачуз кІанзавайдахъ далу элкъуьрмир.
Аллагьди дегь чІавара инсанриз лагьай гафар квез ван хьана: «Жуван дустар кІан хьухь, душманар – такІан». Амма За квез лугьузва хьи, жуван душманарни кІан хьухь, куьн хурук кутазвайбуруз хийир-дуьа ая. ИкІ авуртІа, Квекай цавара авай куь Бубадин веледар жеда. Ада ракъинив нурар пис инсанрални хъсанбурал сад хьиз ракъуриз тазва. Хъсан крар ийизвайбурални, пис крар ийизвайбурални Ада марфни сад хьиз ракъурзава.
Эгер квез куьн кІандайбур кІандатІа, идакай квез вуч суваб жеда? И кар гьатта куьне гунагькаррай кьазвай харж кІватІдайбуруни ийизва. Эгер куьне хуш салам анжах жуван дустариз гузватІа, ина хъсан вуч кар ава кьван?
Мегер мажусийрини гьакІ ийизвачни? Цава авай куь Буба камалэгьли тирвал, куьнни камалэгьлияр хьухь.
Килиг гьа, инсанар алай чкадал жува жув къалурун патал хъсанвилер ийимир, тахьайтІа цава авай куь Бубадин патай квез суваб къведач. Гьа икІ, садакьа гудайла, инсанриз акурай лагьана гумир. Инсанрин арада чпин тІвар-ван гьатрай лугьуз чувудрин мискІинрани куьчейра кьве чин алайбуру гьакІ ийизва. За квез рикІивай лугьузва: гьахьтинбурални чпин хийир агакьнава. Саилдиз садакьа гудайла, вуна ийизвай хъсанвал акьван сирлу яз хьурай хьи, гьатта ви эрчІи гъили ийизвайди чапла гъилиз чир тахьурай. Вуна сир хвена ийизвай хъсанвал аквазвай Бубади ваз суваб ийида. Куьне дуьа ийидайла, кьве чин алайбуру хьиз ийимир. Абуруз чувудрин мискІинрани куьчейра инсанриз аквадай чкайрал акъвазна дуьаяр ийиз кІанда. За квез рикІивай лугьузва: гьахьтинбурални чпин хийир агакьнава. Дуьа ийидайла, жуван кІвалин са таквадай пипІиз гьахьна, ракни агалай чІавуз жуван Бубадиз дуьа ая. Чинебанди аквазвай ви Бубади ваз суваб ийида.
Дуьа ийидайла, мажусийри хьиз гьакьван бурбурар ийимир. Абуру чеб гзаф рахайла чпин ван Аллагьдиз къведа лагьана фикирзава. Абуруз ухшар жемир, квехъ вуч игьтияж аватІа, куьне ам тІалаб ийидалди виликамаз Бубадиз адакай хабар ава. Дуьа ийидайла икІ ая:


Матай 5:38—48; 6:1—8

### Дагъда гайи чирвилер: Аллагь ва инсан


Дагъда гайи чирвилер: Аллагь ва инсан

Сив хуьдайлани, кьве чин алайбуру хьиз, жуван чин атІугъармир. Чпи сив хуьзвайди инсанриз акурай лугьуз абуру чпин чинар атІугъна кьазва. За квез рикІивай лугьузва хьи, гьахьтинбурални чпин кьадар агакьнава. Гьабуру хьиз, сив хуьмир. Сив хуьдайла, жуван кьил эвягъа, жуван чин-гъил чуьхуьх. АкІ авуртІа, вуна сив хуьзвайди садазни чир жедач. Вуна сив хуьзвайди Вич садазни таквазвай ви Бубадиз аквада. Вуна чинеба ийизвай вири крар аквазвай Бубади ваз суваб ийида.
И дуьньяда хазинаяр кІватІмир; и дуьньяда абур гъуьчІрени муьрхъуь тергда, угърийри атана, ракІар хана, ви хазинаяр чуьнуьхда. Амма хазинаяр жуваз цаварал кІватІа, ана абур я гъуьчІре, я муьрхъуь тергдач, я угърийри атана ракІар хана чуьнуьхдач. Ви хазина гьина аватІа, ви рикІни гьана жеда.
Бедендин чирагъ вилер я, эгер вилер сагъ хьайитІа, инсан экуьнай ацІана жеда. Эгер вилер чІурузваз хьайитІа, инсан мичІивиле гьатна жеда. Эгер ви къене авай экв мичІиди ятІа, а мичІивал виле эцягъай тІуб акван тийидай хьтинди жеда.
Гьич са нуькердивайни кьве агъадиз къуллугъ ийиз жедач: абурукай сад кІан хьайитІа, муькуьди такІан жеда; садаз вафалу хьайитІа, муькуьдаз жедач. Аллагьдизни пулуниз квевай сад хьиз къуллугъ ийиз жедач.
ГьакІ хьайила За квез лугьузва: вуч недатІа ва я вуч хъвадатІа лугьуз, жуван чан патал ва вуч алукІдатІа лугьуз жуван тан патал къайгъуйрик жемир. Недайдалай чан, пекинилайни тан артух тушни кьван? Къушариз килиг: абуру я цазвач, я гуьзвач, абурухъ бегьер хуьдай чкаяр авач, амма Цаварал алай Бубади абуруз тІуьн гузва. Куьн къушарилай артух тушни мегер? Квезни Аллагьди гуда! Кат-галтуг авуналди квевай нивай жуван уьмуьр са сятдин хьайитІани артухариз жеда? Пекерин къайгъудани куьн жемир.
Лейли-цуьквер гьикІ экъечІзаватІа килиг: абуру я зегьмет чІугвазвач, я са затІ хразвач. Амма За квез лугьузва хьи, гьихьтин чІагай пекер алай Сулейман пачагьни и цуькверикай садав гекъигиз хьун мумкин туш. Къе никІяй экъечІна пака къулаз вегьидай векь Аллагьди гьикІ чІагурзаватІа килиг! Ада а векь квелай артух чІагурзавани кьван, эй инанмишвал зайифбур! Гьа икІ, куьн вуч неда, я вуч хъвада, я тахьайтІа вуч алукІда лугьуз къайгъуйрик жемир. ТІуьн-хъунихъ галтугзавайбур и дуьньяда Аллагь таквазвайбур я, куьн, лагьайтІа, Цаварал алай куь Бубадиз квехъ муьгьтеж ятІа чизва. Гьавиляй куьне квел Аллагьдив чІехивал ийиз тур, Аллагьди квез ая лугьузвай крар кьилиз акъудиз алахъ. Амайди Ада квез артухни гуда. Гьа икІ, пакагьан йикъан къайгъу чІугвамир, адан къайгъуда пака хьухь. Къенин йикъан къайгъуярни тІимил туш.


Матай 6:16—34

### Дагъда гайи чирвилер: Инсанрин рафтарвилер


Дагъда гайи чирвилер: Инсанрин рафтарвилер

Куьне масадан дуванар аквамир, Аллагьди куь дуванни аквадач. Куьне гьихьтин дуван ийизватІа, Аллагьди куь дуванни гьакІ ийида. Куьне гьикІ алцумайтІа, квезни гьакІ алцумда. Жуван виле авай чукьван такваз, вучиз ваз ви стхадин виле авай кьал аквада? Я тахьайтІа, вавай, жуван виле авай чукьван такваз, ви стхадиз, къала, за ви виле авай кьал акъудда лугьуз жедани? Кьве чин алайди! Сифте жуван виле авай чукьван акъуд, ахпа ваз жуван стхадин виле авай кьал акъуддайвал аквада.
КицІерин вилик пак затІар вегьимир, абуру, вал гьавалат хьана, вун кІус-кІус ийида. ВакІарин вилик гевгьер вегьимир. ВегьейтІа вакІари адаз кІур гуда.
ТІалаба – квез гуда; къекъуьгъ – квез жагъида. Рак гатут – квез ахъайда. Гьар ни тІалабайтІа, гьада къачуда, вуж къекъвейтІа, гьадаз жагъида, ни рак гатайтІа, гьадаз рак ахъайда. Хци фу це лагьайла, гьич са бубадини фан чкадал адан гъиле къван вугудач. Хци балугъ тІалабайла, балугъдин чкадал гъуьлягъ гудач. Куьн хьтин писбуру чпин аялриз хъсан савкьватар гуз хьайила, Цаварал алай Бубадивайни Вичивай тІалабайдаз хъсан савкьватар гуз жедачни мегер?
Гьа икІ, инсанри куьн патал гьихьтин крар авун квез хуш ятІа, куьнени абуруз гьахьтин крар ая, гьакІ авун – им Муса пайгъамбардин Къанун ва пайгъамбаррин гафар тирдай я.
Фидайла гуьтІуь варарай алад, гьяркьуь варарини тІуш ганвай гегьенш рекьи кьиникьиз тухуда. Гзафбур гьахьтин рекьяй физва. Вучиз лагьайтІа, уьмуьрдихъ тухузвай варар дар, рехъ гуьтІуь я, ам тІимилбуруз жагъида.


Матай 7:1—14

### Дагъда гайи чирвилер: Гьакъикъат ва таб


Дагъда гайи чирвилер: Гьакъикъат ва таб

Куь патав хипен хам алаз къвезвай тапан пайгъамбаррикай мукъаят хьухь, къеняй абур вагьши жанавурар я. Квез абур емишрилай чир жеда. Мегер къукъвадин вала ципицІ гъидани? Къалгъандилай инжил атІуз женни? Хъсан тарци хъсан емишар гъида, чІуру тарци – чІуру емишар. Хъсан тарцивай чІуру емишар гъиз жедач, я пис тарцивайни хъсан емишар гъиз жедач. Хъсан емиш тегъизвай гьи тар хьайитІани атІана цІуз гадарда. ГьакІ хьайила квез тапан пайгъамбарар абурун крарилай чир жеда.
Заз «Худа, Худа» лугьуналди инсан Цаварин пачагьлугъдиз акъатдач, Аниз акъатдайди анжах Зи Бубадин къаст кьилиз акъудзавайди я. Къияматдин юкъуз гзафбуру Заз лугьуда: «Я Худа, я Худа, Аллагьдин гафар Ви тІварцІелай инсанрал агакьарайбур чун туширни бес? Ви тІварцІелай жинерар хкудзавайбурни чун туширни? Къалурай ажаиб крарни чна Ви тІварцІелай авуначирни бес?»
Ахпа За абуруз лугьуда:
«Заз куьн гьич чидайбур туш. Алат Залай, куьне чІуру крар гзаф авуна.
Зи гафариз яб гуз, абур кьилиз акъудзавайди низ ухшар ятІа, За квез лугьузва: ам, кІвал эцигдайла, кІвалин бине къванцел эцигай акьуллу инсандиз ухшар я. Марф къвана, вацІар алахьна, гарар акъатна. Вири гьа кІвалерихъ авахьна, амма бинеда чархунин къван авай кІвалер чкІанач. Амма зи гафариз яб гуз, абур кьилиз акъуд тийизвайди, кІвал хандакІ авачиз, къумадал эцигнавай ахмакь касдиз ухшар я. Марф къвана, вацІар алахьна. Гарар акъатна гьа кІвалерал ацалтна. КІвалер ацахьна, абур руг кьилел алаз чкІана. КІвалерикай анжах са харапІаяр амукьна».

Исадин чирвилери инсанар мягьтеларнай, вучиз лагьайтІа Ада Вичин чирвилер чувудрин тавратдарри хьиз гузвачир. Ада Вичин чирвилер гъиле вири ихтияр авайда хьиз инсанрал агакьарзавай.


Матай 7:15—29

### Хендедадин хцел чан хкун


Хендедадин хцел чан хкун

Садра Иса Наин шегьердиз атана. Адахъ галаз Адан тилмизар ва инсанрин чІехи са кІеретІни атанвай. Ам шегьердин варарин мукьув агакьайла, Адаз са хендедадихъ авай-авачир хцин мейит кучукиз тухузвай инсанар акуна. Шехьзавай диде акурла, Исадиз адан язух атана. Ада хендедадиз лагьана: «Шехьмир». Ахпа Иса мейит тухузвайбурув агатна. Абур акъвазна. Исади лагьана: «Эй жегьил, За ваз къарагъ лугьузва». Кьенвайди хкаж хьана ацукьна ва рахаз эгечІна. Исади ам вичин дидедив вахгана. Виридак кичІ акатна. Инсанри Аллагьдиз шукурар ийиз лугьуз хьана: «Чи арада чІехи пайгъамбар пайда хьанва. Аллагь Вичин халкьдал кьил чІугваз атанва».


Лука 7:11—16

### НикІе тум цазвайдакай кьиса


НикІе тум цазвайдакай кьиса

Исади халкьдиз никІе тум цазвайдакай кьиса ахъайна. «Лежбер никІе тум цаз фена. Ада тум вегьидайла, са бязи тварар рекьин къерехдал аватна, алтІушай къушари абур кІуфар ягъиз тІуьна. Са бязи тварар къван квай чкадиз аватна. И тварар фад экъечІна, вучиз лагьайтІа абур накьв тІимил квай чкадиз аватна. Рагъ экъечІайла, цІирер шуьткьвена чІарахвар галачирбур хьиз кьурана. Са бязи тварар къалгъанар квай чкадиз аватна. Къалгъанри чІехи жердавай цІирер басмишна. Амай тварар миян чилел аватна ва абуру бегьерни гъана – сада виш твар, муькуьда пудкъад, амайбуруни – къанницІуд. Нихъ япар аватІа, гьадаз ван атурай!»

Ахпа Исади тилмизриз и кьисадин мана-метлеб ачухарна: «Аллагьдин пачагьлугъдикай ийизвай гафарин гъавурда такьазвайди рекьин къерехдиз аватай тум хьиз я: Иблисди атана адан рикІе цанвай гаф чуьнуьхда. Гьа и жуьреда къван квай чкадиз аватнавай тумни – ван хьанмазни гьасятда гаф шадвилелди кьабулдай инсанар я. Амма чпихъ мягькем дувулар тахьуниз килигна, абур дегиш жеда. Чеб а гаф кьуна лугьуз хурук кутурла, чпин кьил баладик акатайла, абур гьасятда къерех жеда. Къалгъанриз вегьенвай тум – гафунин ван къвезвайбур я. Амма гьар йикъан къайгъуйри, девлетдихъ темягь хьуни ахьтинбурун рикІера гьатнавай гаф басмишарда, ам бегьерсуз жеда. Миян чилиз аватнавай тварар – гафуниз яб гана адан гъавурда акьазвайбур я. Гьа ксари вичин бегьерни гъида – сада виш сеферда, пудкъад сеферда, са бязибуру къанницІуд сефердилайни артух бегьер гъида».


Матай 13:3—9, 18—23

### Цаварин пачагьлугъдикай ругуд кьиса


Цаварин пачагьлугъдикай ругуд кьиса

Садра Иса, кІваляй экъечІна, гьуьлуьн кьерел ацукьна. Адан кьилив гзаф халкь кІватІ хьана. Исади, луьткведа акьахна, инсанриз чирвилер гана. Ада лугьузвай: «Цаварин пачагьлугъ куьв гекъигиз жеда? И кар никІиз хъсан тум вегьей инсандиз ухшар я. Йифиз вири ксанвайла, адан мидя атана, къуьл цанвай чкадиз чІуру хъчарин тум вегьена хъфена. Къаз акьалтайла, чІуру хъчарни экъечІна. ЛукІари атана чилин иесидиз лагьана:

– Агъа! Вуна ви никІиз хъсан тум вегьейди тир. Ана экъечІнавай хархарар гьинай атайбур я?

Адани абуруз лагьана:

– Ам душманди авур кар я.

ЛукІарини адаз лагьана:

– КІандатІа, чна фена а хъчар кІаняй акъуддани?

Ада лагьана:

– Ваъ, фимир, куьне абурухъ галаз къуьлни кІаняй акъудда. Къуй гьабурни муькуьбур санал экъечІрай. Гуьдай вахт хьайила, за бичинчийриз лугьуда: сифте хархарар кІватІна цуьлер авуна, куг. Ахпа къуьл зи хармандал кІватІа».

Исади абуруз маса кьиса ахъайна: «Цаварин пачагьлугъ – инсанди къачуна вичин никІиз вегьей финдин тумуниз ухшар я. Тумарикай ам виридалайни куьлуь ятІани, амма экъечІайла багъдин набататрикай ам виридалайни чІехи хьана, тар жеда. Гьахьтин таран хилерани къушари чпиз мукар ийида».

Исади абуруз мад са кьиса ахъайна: «Цаварин пачагьлугъ куьв гекъигиз жеда? Ам дишегьлиди са чІехи хвах гъуьруьк кутур гъварциз ухшар я, ам кутунмазни тини атана.

Цаварин пачагьлугъ чилик кутунвай хазинадиз ухшар я. Инсандиз ам жагъана, амма ада хазинадикай садазни лагьанач. Ам акьван бахтлу тир хьи, вичихъ авай-авачир вири маса гана, фена ада гьа чил къачуна.

Цаварин пачагьлугъ хъсан гевгьеррихъ къекъвезвай савдагардизни ухшар я. Адаз са багьалу гевгьер жагъайла, фена вичихъ авай-авачирди маса гана, ада ам вичиз къачуна.

Мадни Цаварин пачагьлугъ – гьуьлуьз вегьей чилиниз ухшар я. Чил гьар жуьредин балугърай ацІайла, балугъчийри ам къерехдиз чІугуна. Ацукьна абуру хъсан балугъар къапариз вегьена, писбур гадарна. Эхират атайлани гьакІ жеда: малаикри атана хъсанбурни писбур чара авуна, писбур цІуз вегьида. Ана жедайди шелар ва сарар регъуьнар я».


Матай 13:24—50

### Исади тІурфан муьтІуьгъарун


Исади тІурфан муьтІуьгъарун

Садра Исани Адан тилмизар луьткведаваз Геннисаретдин вирелай физвай. Рекье Иса ахварал фена. А вахтара и вириз гьуьл лугьузвай. Вирел зурба тІурфан къарагъна. Лепейри луьткведиз хкадарзавай. И чІавуз Исадин тилмизри Ам ахварай авудна лагьана: «Я Худа! Чун гьелек жезва, чун къутармиша». Исади абуруз лагьана: «Куь инанмишвал гьинава? Куьн кичІебур вучиз я, инанмишвал зайифбур?» Ада, къарагъна, гарузни гьуьлуьз «Кис хьухь, бесра» лагьана. Гар элекьна, вир яваш хьана. Кьуд пата секинвал гьатна.

КичІевални мягьтелвал акатнавай тилмизри чпи чпиз лагьана: «Гарни яд Вичиз кІандайвал муьтІуьгъарзавай Им Вуж хьурай?»


Матай 8:23—27; Лука 8:22—25

### Яиран рушал чан хтун


Яиран рушал чан хтун

Садра Исади Галилеядин гьуьлуьн къерехдал жуьреба-жуьре чкайрай атана кІватІ хьанвай халкьдиз чирвилер гузвай. Адан кьилив чувудрин мискІиндин кьиле авай Яир лугьудай са гьаким атана. Ам Исадин кІвачерик ярх хьана. Ада аман-минет авуналди лагьана: «Зи руш ажалдик ква, атана адалай кап алтадна, ам ажалдикай къутармиша». Иса адахъ галаз фена. Адан гуьгъуьна гзаф инсанар гьатнавай, абуру Ам чуькьвена юкьва тунвай. Ина са дишегьли авай. ЦІикьвед йис тир адан къеняй иви физ. Гзаф духтурар акуна садакайни чара тахьай адаз Исадикай ван хьана. Дишегьлиди, халкьдин арадай тІуз атана, кьулухъай Исадин пекерихъ гъил хкІуна. «Эгер Исадин пекерик завай гъил кягъиз хьайитІа, зун сагъ хъжеда» лугьуз фикирзавай дишегьлиди. Исадик гъил хкІун кумазни дишегьли сагъ хъхьана.

И вахтунда Исади Вичяй къуват фейиди гьиссна. Ада хабар кьуна: «Зи пекерик ни гъил кяна?» Исадин тилмизар гъавурда акьуначир. Абуруз Ада Вич халкьди кьуд патахъай чуькьвезва лугьузвай хьиз хьанай. Амма Исади Вичик гъил хкІурай дишегьли жагъуриз кьуд пата вил къекъуьрзавай. Дишегьлиди, вичиз хьанвай регьятвал чиз, кичІела зурзаз Адан кІвачерик ярх хьана, вичиз ганвай азабрикай ва гила хьанвай регьятвиликай галай-галайвал Исадиз ахъайна. Исади адаз лагьана: «Вун ви инанмишвили къутармишна. Ахлад, саламат хьуй вун! Мад ваз ви тІалдикай хабар тахьурай!»

И гафар Адан сиве амаз, чувудрин мискІиндин кьиле авайдан кьилив инсанар атана а касдиз лагьана: «Ви руш кьена. Муаллим мад инжиклу ийимир». И гафар ван хьайи Исади Яираз лагьана: «КичІе жемир, анжах инанмиш хьухь». Чувудрин мискІиндин кьиле авайдан кІвализ атайла, Адаз ана шелар ийизвайбурук квай гъалаба акуна. КІвализ гьахьна, ана шехьзавайбуруз Ада лагьана: «Куьн вучиз шехьзава? Руш кьенвач, ам ксанва». Шехьзавайбур Адал хъуьрезвай. Амма, вири кІваляй акъудна, рушан дидени буба ва пуд тилмиз – Петру, Якьуб ва Ягья галаз Иса руш къатканвай кІвализ фена. Рушан гъил кьуна, Исади адаз лагьана: «Я руш, За ваз къарагъ лугьузва». Руш гьасятда къарагъна, къекъвез эгечІна. И кар акурбур пагь атІана амукьнай.


Марк 5:21—42

### Исади вад агъзур кас вад фу гана тухарун


Исади вад агъзур кас вад фу гана тухарун

Садра Иса тилмизарни галаз Галилеядин гьуьлуьн муькуь патаз, яни Тибериядин къурухрив гвай чкайриз фена. Адан гуьгъуьна аваз гзаф халкь фена, абуруз Ада азарлуйриз авур аламатар акунвай.

Иса дагъдиз экъечІна, ана Ам Вичин тилмизарни галаз хьана. Чувудрин Песах сувар мукьва жезвай. Исади, вичин кьилив къвезвай гзаф кьадар инсанар акурла, вилер хкажна Филипаз лагьана: «Абуруз тІуьн гун патал бес кьадар фу чна гьинай къачуда?» Ам Ада Филипа вуч лугьудатІа чирун патал лагьай гафар тир; вуч авуна кІандатІа, Адаз Вичиз чизвай. Филипа Адаз жаваб гана: «Гьардал са кІус кьван гьалтун патал кьве виш динардихъ къачур фу абуруз бес жедач». Адан тилмизрикай сад тир Андрея, яни Симун-Петрудин стхади Исадиз лагьана: «Ина са гададив мухан вад фуни кьве балугъ гва; амма икьван инсанриз адакай вуч жеда?» Исади лагьана: «Абуруз виридаз ацукь лагь».

А чкада хъсан векь авай. Вад агъзур кьван кас ацукьна. Исади фар къачуна, шукур авуна, ацукьнавайбуруз гьардаз кІандай кьван фуни балугъар пайна. Вири тух хьайила, Ада Вичин тилмизриз лагьана: «Амай кІусар кІватІ хъия, са затІни терг тахьурай». Вирида тІуьрдалай гуьгъуьниз мухан вад факай амукьай кІусарай цІикьвед зимбил ацІурнай.

Исади къалурай аламатар акур инсанри лугьуз хьана: «Им гьакъикъатдани дуьньядиз атана кІанзавай гьа Пайгъамбар я».


Ягья 6:3—14

### Иса целай фин


Иса целай фин

Фахъни балугърихъ галаз авур аламатдилай гуьгъуьниз Исади Вичин тилмизриз Вичи халкь ахъайдалди луьткведа акьахна муькуь къерехдал экъечІун буйругъна. Инсанар ахъайна, Ам Вич дуьаяр ийиз дагъдал хкаж хьана.

Нянизни Ам ана ялгъуз амукьна. И береда тилмизар авай луьткве къерехдивай яргъаз акъатнавай. Лепейри луьткведал гьужумзавай, вучиз лагьайтІа, пехъи гар къарагънавай.

Экв жедай кьиляй Иса гьуьлелай тІуз абур галай патахъ фена. Гьуьлелай тІуз къвезвай Иса акурла, и кар вилерикай карагзавайди хьиз хьана, кичІела тилмизрай гьараяр акъатна: «Ам хъен я!» Исади гьасятда абуруз лагьана: «Мягькем акъваз, им Зун я, кичІе жемир». Адаз жаваб яз Петруди лагьана: «Я Худа! Эгер им Вун ятІа, заз Ви патавай целай къведай буйругъ це!» Исади лагьана: «Инал ша». Петру луьткведай эвичІна Исадин кьилив целай тІуз фена. Амма пехъи гар хьуниз килигна, Петрудиз кичІе хьана. Це батмиш жез акурла ада гьарайна: «Я Худа! Зун къутармиша!» Исади гьасятда гъил вегьена, ам кьуна ва адаз лагьана: «ЧІалахъ туширди! Вун вучиз шаклу хьана?»

Абур луьткведиз акьахайла, гар секин хьана. Луьткведа авай тилмизри, Адав агатна, икрам авуна, адаз лагьана: «Вун гьакъикъатдани Аллагьдин Хва я».


Матай 14:22—33

### Иса Месигьдин къамат дегиш хьун


Иса Месигьдин къамат дегиш хьун

Садра Исади Вичин тилмизриз Вич Ярусалимда рекьидайдакай лагьанай. Са шумуд югъ алатайла, Ам Петру, Якьуб ва адан стха Ягьяни галаз кьакьан дагъдиз экъечІна. Гьана абурун вилик Адан къамат дегиш хьана. Адан чини ракъини хьиз нур гана, Адан пекерни экв хьиз лацу хьана. Садлагьана тилмизриз Исадихъ галаз суьгьбетар ийиз акъвазнавай Ильяс пайгъамбарни Муса пайгъамбар акуна. Гьа и арада Петруди Исадиз лагьана: «Я Худа! Ажеб хьаначни чун инал алаз. Эгер Ваз кІандатІа, за инал пуд кума эцигин: сад – Ваз, сад – Мусадиз, садни – Ильясаз». Ада и гафар лугьузвай вахтунда абур экуь цифедик акатна, анай рахадай ван атана: «Ам Зи рикІ алай Хва я, Зи шадвал Гьадалди я. Адан чІалаз килиг!»

И ван хьайи тилмизриз кичІе хьана. Абур чинар кІаникна чилел ярх хьана. Исади, абурун кьилив атана, абурук гъил кяна, лагьана: «КичІе жемир, къарагъ!» Вилер хкажна килигайла, абуруз Исадилай гъейри касни акунач.

Дагъдай эвичІдайла, абуруз Исади кІевелай буйругъна: «Инсандин Хцел кьейидалай кьулухъ чан хкведалди, квез акурдакай масадаз ихтилат мийир».


Матай 17:1—9

### Виридалай гъил къахчудай муьгьуьббат


Виридалай гъил къахчудай муьгьуьббат

Петруди атана Исадивай хабар кьуна: «Я Худа! Эгер зи стхади заз галаз-галаз такІан кар ийиз хьайитІа, за адалай шумудра гъил къахчун лазим я? Иридра къахчудани?» Исади адаз лагьана: «Иридра ваъ, иридра пудкъанни цІуд сеферда. ГьакІ хьайила, Цаварин пачагьлугъ икІ жезва. Са пачагьди вичин къуллугъчийривай гьахъ-гьисаб авун тІалабна. Эвелни-эвел адан кьилив цІуд агъзур талант[12] бурж алай къуллугъчи гъана. Къуллугъчидивай вичел алай бурж вахгуз тахьуниз килигна, пачагьди къуллугъчи, адан паб, аялар, кІвалин шей-шуьйни галаз лукІвиле маса гана вичин бурж алудун эмирна. И чІавуз къуллугъчи адан кІвачерик ярх хьана лагьана: „Агъа! Ваз минет хьуй, са тІимил эх хъия, за вав бурж вахгуда“. Пачагьдиз адан язух атана. Ада ам ахъайна, буржни гьалална. Гьа и къуллугъчи, вичин виш динар бурж алай вич хьтин са къуллугъчидин кьилив фена, ам кьуна, бамишариз лугьуз хьана: „Вун заз буржлу тир виш динар гахце“. Адан бурж алайда метІерал акъвазна адаз минетиз хьана: „Са тІимил эх ая, за ви бурж вири вахгуда“. Ада эхнач, фена вичин бурж алайди дустагъда тваз туна. И кар акур адан юлдашар гзаф пашман хьана. Абуру атана хьайи-хьайивал чпин пачагьдиз ахъайна. Пачагьди гьасятда къуллугъчидиз эверна лагьана: „Ягьсуз лукІ! Вуна заз минетна лугьуз За ваз зи бурж вири гьалалнай. За ваз авур хьтин регьим на ви юлдашдизни авун лазим тир“. Хъел атай пачагьди вири бурж вахгудалди ам жаллатІрин гъиле туна. Эгер лап рикІин къеняй жуван стхадилай куьне гъил къахчун тавуртІа, Цаварал Алай Зи Бубади квезни жаза гуда».

Исади чаз Аллагьдихъ элкъвена дуьа ийидайвал чирзава: «Чаз писвалай ксарилай чна гъил къахчузвайвал, Вунани чай акъатай гунагьрилай гъил къахчу».


Матай 18:21—35; 6:12

### Хъсан самариявидикай кьиса


Хъсан самариявидикай кьиса

Са гъилера Иса синагъ ийиз кІанз, са тавратдарди Адавай хабар кьуна: «Муаллим, эбеди уьмуьрдив агакьун патал за вуч авун лазим я?» Исади адаз жаваб гана: «Къанунда вуч кхьенва? Анай вуна вуч кІелна?» Ада жаваб гана: «Жуван Худа Аллагь рикІин вири сидкьидай, жуван вири чандалди, жуван вири амандалди, жуван вири кьатІунралди кІан хьухь, жув хьтиндини, жуван мукьвадини жув хьиз кІан хьухь». Исади адаз лагьана: «Вуна хъсандиз жаваб гана; вуна гьакІ авунни ая, ваз эбеди уьмуьрни гуда». Амма вичин суал турусди яз къалурун патал ада Исадиз лагьана: «Бес а жуван мукьвади вуж я?» А суалдиз жаваб яз, Исади адаз кьиса ахъайна: «Са инсан Ярусалимдай Еригьундиз фидайла, ам къачагърин гъиле гьатна; абуру адалай пекер хтІунна, ам рекьидалди гатана, хъфена. А рекьяй са кешиш физваз хьана, адаз гатанвайди акурла, ам кьасухдай къвалавай элячІна фена. Гьа и чкадал левини хьана. Гатанвайди акунмазни, патавай элячІна фена. Гьанлай са самарияви фидайла, а гатанвай кас акунмазни, адаз а касдин язух атана. Ам адан кьилив фена, гъерини чехир яна, адан хирер кутІунна. Вичин ламрал акьадарна ам мугьманханадиз хкана ва гьанани адахъ гелкъвена. Пакагьан юкъуз вич хъфидайла, кьве динар акъудна, ада мугьманханадин иесидиз гана ва лагьана: „Адахъ гелкъуьгъ; эгер артухан харж акъатайтІа, элкъвена хкведайла, за вав вахгуда“».

Кьиса ахъайна куьтягьна, Исади тавратдардивай хабар кьуна: «Ваз чиз, къачагърин гъиле гьатай кас а пудакай ни жув хьтинди яз кьабулна?» Тавратдарди лагьана: «Адаз хъсанвал авурда». Ахпа Исади адаз лагьана: «Алад, жувани гьакІ ая».


Лука 10:25—37

### Иса – хъсан чубан


Иса – хъсан чубан

Исади инсанриз чпин гунагьар хиве кьуна Аллагьдиз килиг лугьудай. Ада гьакІни лугьудай: «Аллагьдиз дуьнья акьван гзаф кІан хьана хьи, Вичихъ инанмишвалзавай са касни терг тахьун патал Аллагьди Вичин авай-авачир Хва гана».

И кардикай Исади Вичин кьисайра лугьудай, мисалар гъидай. Чубан вичин хиперихъ гелкъведайвал, дуьнья Къутармишдайди тир Исани, Вич чпин рикІера кьабулна, уьмуьрда Вичин тІалабунар кьилиз акъуддайбурухъ гелкъвезва.

Ингье Худа Исадин гафар: «Зун рак я. Вуж гьа ракІарай фейитІа, гьам къутармишни жеда. Анай фейидаз хъсан яйлахни жагъида. Угъри анжах чуьнуьхиз, яна рекьиз ва тергиз къвезвайди я. Зун инсанриз эбеди уьмуьр гун патал атанвайди я. Зун хъсан чубан я. Хъсан чубанди вичин хипер патал чанни къурбандда.

Пул гуз кьунвай чубандикай, хиперни вичинбур яз тахьайла, хъсан чубан жедач. Жанавур акурла, ам, хиперни туна, катда. Жанавурри хиперал вегьена, абур чакъвалай ийида, хипер гьар сад санихъ чкІида, пулди кьунвай чубан катда, адаз хипер вичиз талукьбур яз ахквадач. Зун хъсан чубан я, Заз Зи хипер чида. Зунни Зи хипериз чида. Зи Бубадиз Зун гьикІ чидатІа, Зазни Ам гьакІ чида. Зани Зи чан хипер патал гуда. Захъ и суьруьдик квачир маса хиперни ава, гьабурни За хвена кІанзава. Гьабурузни Зи ван чида. Зи хиперикай кьиле са чубан авай са суьруь жеда. За Зи уьмуьр Заз цІийи кьилелай мад уьмуьр хъхьун патал гузва, гьа и кардиз килигна Зун Зи Бубадиз кІанни ийида. Садани Завай Зи чан къачузвач, амма За Зи чандилай Жуван хушуналди гъил къачузва. Заз Жуван чан гана мад къахчудай ихтияр ава. И ихтияр Заз Зи Бубади гана».


Ягья 10:7—18

### Вахар тир Марта ва Майрам


Вахар тир Марта ва Майрам

Ярусалим шегьердиз мукьва Бетания лугьудай хуьр авай. А хуьре кьве вах авай. Садан тІвар Марта, муькуьданди Майрам тир. Абурухъ Лазар тІвар алай стхани авай. Абуруз пудазни Иса гзаф кІандай ва абуру Адаз мукьвал-мукьвал чпин кІвализ эвердай.

Садра Иса абурун кІвализ атайла, Майрам, Адан гафариз яб гуз, атана Адан кІвачерив ацукьна. Мартади Иса илифарун патал чІехи тІуьн-хъун гьазурзавай. Мартадиз вичиз Майрама куьмек гузвач лугьуз хуш авачир. Гьавиляй Мартади Исадин кьилив атана лагьана:

Я Худа! Зи ваха са кІвалахни тийиз икьван крар зал вегьенвайди Ваз аквазвачни? Адаз заз са куьмек ая лагь.

Исади адаз жаваб яз лагьана:

– Марта! Вуна гзаф зегьметар чІугвазва, ваз гзаф къайгъуяр ава. КІанзавайди анжах сад я. Майрама вичиз виридалайни хъсан кар хкягънава, ам адавай къакъудни ийидач.


Лука 10:38—42

### Девлетлу ахмакьдикай кьиса


Девлетлу ахмакьдикай кьиса

Исади халкьдиз чирвилер гудайла, лагьана:

– Килиг, пулунихъни девлетдихъ къаних жемир, инсандин уьмуьр адан мал-девлетдилай аслу жедач.

Исади инсанриз са кьиса ахъайна:

– Са девлетлу инсандин никІи хъсан бегьер гъана. Адани вичи вичикди веревирдер авуна: «Вучда? За бегьер кІватІна хуьдач». Давамарна: «Ингье за вучдатІа: жуван гьамбарханаяр чукІурна гьабурулайни гегьенш чкаяр эцигда. Ана за жуван техил ва жувахъ авай-авачир вири хуьда. Жува жувазни лугьуда: Эй чан! Вуна ваз яргъалди ишлемишдай зурба няметар кІватІна: архайин хьухь, неъ, хъухъ, кеф чІугу». Амма Аллагьди адаз лагьана: «Эй ахмакь! Къе йифиз ви чан къачуда; вуна кІватІнавай кьванди нел гьалтда?» Аллагь патал девлет кІватІна кІандай чкадал жув патал девлет кІватІдайдан кьилел къведайбур гьа ихьтин крар я.

Исади идалай гуьгъуьниз мад лагьана:

– Гьа икІ, куьн вуч неда, я тахьайтІа вуч хъвада лугьуз, кат-галтугмир, я къайгъудикни жемир, тІуьнихъ-хъунихъ и дуьньяда галтугзавайбур Аллагь таквазвайбур я. Куь Бубадиз куьн квехъ муьгьтеж ятІа чизва. Гьавиляй Аллагьдин пачагьлугъдихъ элкъуьгъ, амайди Ада квез кІукІни алаз гуда.

КичІе жемир, эй хиперин суьруь! Квез Бубади Вичин пачагьлугъ гун Гьадан къаст я. Жуван мулкар маса гана садакьаяр пай ая. Гьадалди куьне квез цаварал куьгьне тежедай пулдин кисеяр ва куьтягь тежедай хазинаяр гьазурда. Анра ам я чуьнуьхдай угъри, я недай гъуьчІ жедач. Куь девлет гьина хьайитІа, куь рикІни гьана жеда.


Лука 12:15—21, 29—34

### Девлетлудакайни Лазаракай кьиса


Девлетлудакайни Лазаракай кьиса

Са девлетлу кас хьана. Ада, вичел пачагьдин хьтин чІагай пекер алукІиз, гьар юкъуз кефер чІугваз хьана. Михьиз каради кьунвай Лазар лугьудай са саил адан варарихъ аваз хьана. Девлетлудан суфрадилай амукьай кІусар вичел мус гьалтдатІа лугьуз, ам вил алаз жедай. КицІерини къвез адан карариз мез гудай. Ам кьейила, малаикри къачуна, ам Ибрагьиман кьилив тухвана. Девлетлудини кьена ва ам кучукна. Жегьеннемда азабрик кваз, девлетлуда вилер хкажайла, яргъай хьиз адаз Ибрагьим ва адан патавни Лазар акуна. Ада гьарайна:

– Я Ибрагьим буба! Зи язух ша, зун кана кармаш жезва. Вуна зи кьилив Лазар ракъура, ада вичин тупІун кІвенкІв кьежирна зи мецивай гуьцІрай.

Амма Ибрагьима лагьана:

– Я хва! Вуна рикІел хкваш хьи, дуьньяда ваз жезмай кьван кефер хьана, амма Лазараз анжах писвилер акуна. Гила ам ина архайин я, вун азабрик ква. Адалайни гъейри куьни чи арада дегьне дагьар ава, гьавиляй инай куь патаз кІан хьайибурувай экъечІиз жедач, а патайни и патаз къвез жедач.

Девлетлудани лагьана:

– За ваз минетзава, буба, вуна Лазар зи бубадин кІвализ ракъура, ана захъ вад стха ама. Ада абуруз зурба азаб-азият авай и жегьеннемдикай хабар гурай, гьабур хьайитІани иниз акъат тавурай.

Ибрагьима адаз лагьана:

– Абурухъ ана Мусани пайгъамбарар ава; къуй абурухъ яб акалрай.

Девлетлуда лагьана:

– Ваъ, Ибрагьим буба! Эгер абурун кьилив кьейибурун сад фейитІа, абуру Аллагьдиз килиг хъийида.

Ибрагьима адаз лагьана:

– Абур Мусадинни амай пайгъамбаррин чІалахъ жезвачтІа, кьейидалай кьулухъ чан хтанвай са вуж ятІани абурун кьилив атайла, абур чІалахъ жедач.


Лука 16:19—31

### Квахьнавай хипекай кьиса


Квахьнавай хипекай кьиса

Исадиз яб гун патал харж кІватІдайбурни гунагькарар вири атана кІватІ хьанвай. Фарисейрини тавратдарри наразивал ийизвай. Абуру лугьузвай:

– Ам гунагькаррихъ галаз алагъ-салагъда ава, гьатта абурухъ галаз санал ацукьна Ада фуни незва.

Исади Вичин кьисайрикай сада лагьана:

– Виш хипекай сад квахьайла, кьудкъанни цІекІуьд хеб баябан чуьлда туна, гьа квахьай садахъ къекъвез квекай вуж фидач? Хеб жагъун тавунмаз вуж элкъвена хкведа? Жагъайла, хеб шадвилелди къуьнерал вегьена хкида. КІвализ хтайла, ада дустаризни къуншийриз эверна лугьуда: «Куьнени захъ галаз шадвал ая, заз зи квахьай хеб жагъун хъувуна». Идалди За квез лугьузва хьи, гунагьар хиве кьунин лазимвал авачир кьудкъанни цІекІуьд гунагь квачир касдилай са гунагькар Аллагьдиз килиг хъувун цавар патал чІехи шадвал я.


Лука 15:3—7

### Квахьнавай хцикай кьиса


Квахьнавай хцикай кьиса

Ингье Исади халкьдиз ахъаяй мад са кьиса:

– Са касдихъ кьве хва авай. Абурукай гъвечІида бубадиз лагьана:

– Я буба! Ви девлетдикай зал гьалтзавай пай зав вахце.

Бубадини девлет рухвайрин арада пайна. Са кьадар йикъар фейила, гъвечІи хва вичин шей-шуьй кІватІна, яргъал чкайриз фена. Гьанра ада, явавилер ийиз, вичихъ авай мал-девлет гарал вегьена. Ада вичихъ авай-авачирди руфунай авадарна куьтягьайла, а вилаятда зурба каш гьатна. Ам кІеве гьатна. Ам фена кІвалах це лугьуз а вилаятдин са эгьлидал гьавалат хьана, адани ам вичин вакІар хуьз чуьлдиз ракъурна. Ам вакІари незвай емдалдини руфун ацІуриз гьазур тир, амма адаз гьам гудайдини авачир. Кьили ван авурла, ада вичи вичикди лагьана:

– Зи бубадин гъилик кІвалахзавайбур вири тухни я ва абуруз недай фуни амукьзава, амма зун ина гишила рекьизва! Бубадин патав хъфена, за адаз лугьуда: «Чан буба! За цавун виликни ви вилик гунагь кар авуна, гила зун ви хва я лагьай тІварцІиз лайихлу туш. Ваз минет хьурай, зунни ви гъилик кІвалахзавайбурун арадиз кьабула».

Ам къарагъна вичин бубадин патав хъфена. Бубадиз ам гьеле яргъа амаз акурла, адаз хцин язух атана; бубади, чукурна фена хцин гардан кьуна, адаз теменар гана. Хци адаз лагьана:

– Чан буба! За цавун виликни ви вилик гунагь кар авуна, ви хва я лугьудай тІварцІизни зун лайихлу туш.

Бубадини вичин лукІариз лагьана:

– Лап хъсан пекер гъана адал алукІ, адан тупІухъ акалдай тупІални гъваш, алукІдай кІвачин къапарни, кваназ хвенавай данани гъана тукІукІ. Нез, хъваз шадвилер ийида чна: зи и хва кьенвай, гила адал чан хтанва, ам завай квахьнавай, гила ам заз жагъун хъувунва. Абуру шадвилер авуна.

ЧІехи хва, лагьайтІа, никІе авай; ам хтана кІвализ ахгакьайла, адаз манийрин ва инсанрин шадвилерин ванер атана. Ада кІвалевайбурукай садаз эверна, адавай хабар кьуна:

– Ина вуч хьанва?

Адаз жаваб гана:

– Ви стха хтанва, хва сагъ-саламат яз акур ви бубадини хвенвай дана тукІунва.

Стхадиз хъел атана кІвализ хквез кІан хьанач. Бубади, кІваляй экъечІна, адаз хъша лагьана. Амма ада бубадиз жаваб гана:

– Икьван гагьда за ваз къуллугъ ийиз, ви гафунал гаф эцигайди туш, амма вуна заз, жуван дустарихъ галаз кефер чІугун патал, гьич бацІини гайиди туш. Гьина ятІани гьатна дишегьлийрихъ галаз ви девлет гаралай авур ви и хва хтайла, вуна адаз хвенвай дана тукІуна.

Бубади адаз лагьана:

– Чан хва! Вун гьамиша захъ гала, захъ авай-авачирдини вири види я. Ша чна ви стха хтана лагьана шадвилер ийин. Икьван чІавалди ам кьенвай, гила – чан хтанва. Ам квахьнавай, гила – жагъун хъувунва.


Лука 15:11—32

### ЦІарнах квай цІуд кас


ЦІарнах квай цІуд кас

Ярусалимдиз фидай рекье Иса са хуьруьз фена. Адан вилик цІарнах квай цІуд кас атана, са тІимил къерехда хьиз акъвазна. Абуру гьарайна лагьана:

– Иса Муаллим! Чи язух ша!

Абур акурвалди, Исади лагьана:

– Алад, фена куьн кешишриз къалура.

Фидай рекье абур цІарнахдикай михьи хьана. Абурукай сад, вич сагъ хъхьана акурди, элкъвена хтана. Ада ван алазди Аллагьдиз шукурар авуна. Ам Исадин кІвачерик ярх хьана, адаз «вун сагърай» лагьана. А кас чувуд ваъ, самарияви тир. Исади адавай хабар кьуна:

– Бес амайбур гьикІ хьана, абур дири хъхьанвачни? Амай кІуьд кас гьинава? И самариявидилай гъейри Аллагьдиз шукурар ийиз вучиз абурукай садни хтанач?

Самариявиярни чувудар жуьреба-жуьре кьве халкь тир. Абурун динарни чара тир. Чувудриз самариявияр такІандай. Ахпа Исади самариявидиз лагьана:

– Къарагъ, вач, ви инанмишвили вун къутармишна.


Лука 17:11—19

### Фарисейдикайни харж кІватІдайдакай


Фарисейдикайни харж кІватІдайдакай

Мукьвал-мукьвал чна жувакай акІ фикир ийида хьи, гуя чун намуслу я, гьахълу я ва чак са гунагьни квач. Амма Худади чаз такабурлу жемир, Аллагьдин вилик табийвал ая лугьузва. Чпи чеб гьахълу я лугьуз, масадбур агъузарзавайбуруз Исади фарисейдикайни харж кІватІдайдакай ихьтин кьиса ахъайна:

– Кьве инсан дуьаяр ийиз Аллагьдин кІвализ гьахьна. Абурукай сад фарисей тир, муькуьдини – харж кІватІдайди. Фарисейди дуьа ийидайла, вичи вичикди лагьана:

– Я Аллагь! Ваз шукур хьуй, зун амай вири инсанар хьтинди туш, зун чапхунчийрикай, масадбурун кефи хадайбурукай, зиначийрикай ва харж кІватІзавайбурукай туш. За гьафтеда кьведра сив хуьзва, гъилиз къвезвайдан цІудакай са пайни за Аллагьдин кІвализ гузва.

Харж кІватІзавайди лагьайтІа, фарисейдивай яргъал акъвазна, вилер хкаждай жуьрэт ийиз жезвачир. Вичин хур гатаз, ада лугьузвай:

– Я Аллагь! Зун гунагькар я, залай гъил къачу! Мергьемет ая!

За квез лугьузва хьи, фарисей ваъ, гьа и харж кІватІзавай инсан дуьа авурдалай кьулухъ вичин кІвализ Аллагьдин вилик муъмин яз хъфена. Гьар ни вичи вич вине кьуртІа, ам кІвачерик аватда, вичи вич агъуз кьадайди виниз хкаж жеда.


Лука 18:10—14

### Исади аялриз нуьсрет гун


Исади аялриз нуьсрет гун

Иса Месигьдиз аялар гзаф кІандай. Садра Исадин тилмизри Адавай хабар кьуна:

– Цаварин пачагьлугъда виридалайни чІехиди вуж я?

Исади Вичин кьилив аялдиз эверна, ам тилмизрин юкьва акъвазарна, лагьана:

– За квез рикІивай лугьузва: эгер куьн, дегиш хьана, аялар хьиз хьайитІа, куьн Цаварин пачагьлугъдиз акъатда. Гьавиляй, вуж и бицІи аялар хьтинбур хьайитІа, гьам Цаварин пачагьлугъда виридалайни чІехиди жеда. Ни Зи хатурдай ихьтин аялрикай сад жуванди яз кьабулайтІа, гьада Зун кьабулзава. Зун кьабулзавайда са Зун ваъ, Зун Ракъурайдини кьабулзава.

Мад садра Исадин кьилив Ада кап эцигна хийир-дуьа авун патал аялар гъана, амма тилмизри абур Адан мукьув тазвачир. И кар акур Исади лагьана:

– Аялар секиндиз тур, аялриз Зи кьилив атуниз манийвал гумир, Цаварин пачагьлугъ гьахьтинбур паталди я.

Ада абурал кап эцигна ва абуруз нуьсрет гана.


Матай 18:1—5; 19:13—15

### Исади Лазарал чан хкун


Исади Лазарал чан хкун

Ярусалим шегьердивай са акьван яргъаз тушиз Бетания лугьудай хуьр авай. А хуьре Лазар ва адан вахар тир Майрамни Марта яшамиш жезвай. Абур Исадин дустар тир. Садра Иса Вичин тилмизарни галаз кьилди авайла, Адаз пашман хабар атана: Лазар азарлу хьанвай. Адан вахари Исадин кьилив «Я Худа, Ви рикІ алай чи стха азарлу хьанва» лугьуз са кас ракъурнай. И хабар агакьайла, Исади лагьана:

– А азарди адаз ажал гъидач, а азарди Аллагьдал баркалла гъида. Аллагьдин Хцелни баркалла атун патал Лазар азарлу хьанва.

Иса Вич авай чкада мад кьве юкъуз акъвазна. Ахпа Ам Бетаниядиз фена. Адаз Лазар кьенвайди чизвай.

Стха кьенвай вахариз башсагълугъвал ва сабур гуз гзаф чувудар кІватІ хьанвай. Иса акурла, Мартади лагьана:

– Я Худа! Эгер Вун ина авайтІа, зи стха рекьидачир. Амма заз чизва, зи стха кьенватІани, вуч Вуна Аллагьдивай тІалабайтІа, гьам Ада Ваз гуда.

Исади Мартадиз лагьана:

– Ви стхадал чан хкведа. Уьмуьр гузвайдини, кьейила чан хкизвайдини Зун я; эгер вуж Захъ инанмиш яз кьейитІа, адал чанни хкведа. Захъ инанмиш яз яшамиш жезвайди са чІавузни рекьидач. Вун и кардихъ инанмиш яни?

Мартади Адаз лагьана:

– Эхь, Худа! Вун Аллагьдин Хва я, Вун и дуьньядиз атана кІанзавай Месигь тирдахъ зун инанмиш я.

И гафар лагьана, Марта вичин вах Майраман кьилив хъфена. Ада Майрамаз эверна.

Майрам ва адахъ галаз атай чувудар шехьзаваз акурла, Исадик гъалаба акатна ва абурукай хъел атана. Ада хабар кьуна:

– Куьне ам гьина эцигнава?

Адаз жаваб гана:

– Фена Жув килиг, я Худа!

Иса Лазаран мейит динжарнавай кьветІен патав фена. (А уьлкведа, адет яз, кьейибур кьветІера динжардай. КьветІен сивихъ чІехи къван агулддай). Исади кьветІен сивел алай къван алуд лагьана. Амма Мартади Лазар кьена кьуд югъ хьанва лагьана. Исади адаз жаваб гана:

– За ваз лагьаначирни, эгер инанмишвал авуртІа, Аллагьдин баркаллувал аквада?

Кьейиди авай кьветІелай къван алудайла, Исади вилер цавуз хкажна, лагьана:

– Шукур хьуй Ваз, Буба, Ваз Зи ван хьанай. Зи ван Ваз гьамиша къведайди Заз чизва.

И гафарилай гуьгъуьниз Ада гьарайна лагьана:

– Лазар, экъечІ инай!

Кьейиди анай къецел экъечІна. Адан гъилерни кІвачер кутІуннавай, кафанар аламай, адан чинни ягълухдал кутІуннавай. И аламат акур гзаф чувудар Исадихъ инанмиш хьанай. Амма фарисейрини чІехи кешишри Иса гьикІ яна рекьидатІа лугьуз чІехи меслят кІватІна.


Ягья 11:1—50

### Буьркьуьди сагъар хъувун


Буьркьуьди сагъар хъувун

Садра гьикІ ятІани Иса Еригьун лугьудай са шегьердиз акъатна. Гьамиша хьиз, Адахъ гзаф халкь галай. Шегьердиз гьахьдай рекьин къерехда, садакьа кІватІиз, са буьркьуьди ацукьнавай. Адан тІвар Бартимай тир. Адаз Исадин аламатрикай хабар авай. Иса патавай физвай ван хьайила, Бартимая гьарайна:

– Давудан Хва Иса, зи язух ша!

Исадин диде-буба Давуд пачагьдин сихилдай тирвиляй Адаз Давудан Хва лугьузвай. Инсанриз буьркьуьди секинариз кІанзавай, амма ада мадни кІевиз гьарайна:

– Давудан Хва Иса, зи язух ша!

Исади, акъвазна, адаз Вичин кьилив эвериз туна. Са шумуд касди, буьркьуьдан кьилив фена, адаз лагьана:

– Къарагъ, кичІе жемир. Ада ваз эверзава.

Бартимая вичиз манийвалзавай пекер хтІунна гадарна. Ам къудгъунна къарагъна, Исадин кьилив атана.

Исади адавай хабар кьуна:

– Ваз Завай вуч кІанзава?

Буьркьуьда жаваб гана:

– Заз вилериз экв ахкуна кІанзава, Муаллим.

Исади адаз лагьана:

– Алад, ви инанмишвили вун къутармишна.

Бартимаян вилериз гьасятда экв хтана, гьамни Аллагьдиз шукур ийиз Исадин гуьгъуьна аваз фена.


Марк 10:46—52

### Харж кІватІдай Закхеян гафар


Харж кІватІдай Закхеян гафар

Иса мад садра Еригьун шегьердиз акъатнавай. И шегьер УьцІуь гьуьлуьн патав гвай. Ана Закхей лугьудай са кас яшамиш жезвай. Ам харж кІватІдайди тир. Харж кІватІдайбуру халкь тарашзавай, абуру къачузвай харж къанунда къалурнавай кьадардилай гзаф жедай. Гьавиляй халкьдиз харж кІватІдайбур такІандай.

Иса Еригьун лугьудай шегьердай яна физвай. Ингье, харж кІватІдайбурун кьилел алай Закхей лугьудай девлетлу са кас, Иса вуж ятІа чириз кІанз Ам акваз алахъзавай, амма вичин гъвечІи буй себеб яз, халкьдин арадай адаз Иса аквазвачир. Иса акун патал ам чукурна фена инжилдин тараз акьахна, Иса гьа и таран патавай фин лазим тир. Тарав агакьайла, Исади виниз килигна адаз лагьана:

– Закхей! Фад тарай эвичІ! Къе Зун ваз мугьман хьун лазим я.

Закхея, тадиз тарай эвичІна, Исадиз хвешила кІвализ ша лагьана. И кар акур вирибуру, Иса гунагькардин кІвализ физва лугьуз, наразивал ийиз хьана. Закхеяни, халкьдин рахунриз жаваб яз, къарагъна, Исадиз лагьана:

– Я Худа! За зи девлетдин зур кесибриз гуда; эгер нивай за артух харж къачунатІа, гьадаз за кьудра гзафни алаз вахгуда.

Исади адаз лагьана:

– Закхеян кІвалел къе къутармишвал атанва, гьамни Ибрагьиман велед тушни кьван? Инсандин Хва и дуьньядиз зай хьанвайбур жагъурун, абур къутармишун патал атанвайди я.


Лука 19:1—10

### Гзаф гунагьрилай гъил къахчурди гзаф кІан жеда


Гзаф гунагьрилай гъил къахчурди гзаф кІан жеда

Фарисейрикай сада Исадиз вичихъ галаз фу нез эверна. Ада разивал гана. Ам фарисейдин кІвализ фена. Гьа вахтунда а шегьерда яшамиш жезвай гунагькар са дишегьлидиз, Иса фарисейдин кІвале авайдакай хабар хьайила, ада гьаниз къапуна аваз атирдин ни галай гъери гъана. Дишегьли Исадин кьулухъай акъвазна, шехьна. Ада Адан кІвачерилай накъвар авадариз, кІвачер вичин чІараралди михьиз, Адан кІвачериз теменар гана ва гъери яна. И кар акур кІвалин иесиди вичи вичикди лагьана:

– Эгер Ам пайгъамбар тиртІа, Адаз Вичик гьихьтин дишегьлиди гъил кязаватІа, чир жедай. И дишегьли гунагькар я эхир.

Исади, адахъ элкъвена, лагьана:

– Симун! Ваз лугьудай са гаф ава.

Адани лагьана:

– Лагь, Муаллим.

Исади лагьана:

– Буржуна пулар вугудай са касдиз кьве кас буржлу яз амай: са кас – вад виш динар, муькуьдини – яхцІурни цІуд. Абурухъ буржар вахгудай мумкинвал тахьуниз килигна, ада кьведазни а пулар гьалална. Лагь кван садра, абурукай ам гьидаз гзаф кІан жеда?

Симуна жаваб гана:

– Заз чиз, чІехи бурж алайдаз.

Исади адаз лагьана:

– Вуна дуьз фикирна.

Дишегьлидихъ элкъвена, Исади Симуназ лагьана:

– Ваз и дишегьли аквазвани? Зун ви кІвализ атайла, вуна Заз кІвачер чуьхуьдай яд гъваш лагьана эмирнач; и дишегьлиди вичин накъваралди Зи кІвачер чуьхвена, абур ада вичин чІараралди кьурурна. Вуна Зун теменралди къаршиламишнач, амма ада, Зун атайдалай кьулухъ акъваз тавуна, Зи кІвачериз теменар гузва. Вуна, кІвалин иесидиз адет хьанвайвал, Зи кьилиз зейтундин гъери хьайитІани янач, амма ада Зи кІвачеризни кваз лап багьа гъери яна. ГьакІ хьайила За ваз лугьузва: адахъ гзаф майилвал хьуниз килигна, адан гзаф кьадар гунагьрилай гъил къахчузва. Низ тІимил гьалалнаватІа, гьадахъди Зи майилвални тІимил жеда.

Дишегьлидизни Исади лагьана:

– Ви гунагьрилай гъил къахчузва.

Исадихъ галайбуру чпи чпикди лугьуз хьана:

– Гунагьрилайни гъил къахчудай Им вуж хьурай?

Исадини дишегьлидиз лагьана:

– Ви инанмишвили вун къутармишна; алад, саламат хьурай вун.


Лука 7:37—50

### Иса Ярусалимдиз гьахьун


Иса Ярусалимдиз гьахьун

Ярусалимдиз фидай рекье Иса Зейтун дагъдин ценерив гвай Бетфаг агакьна. Исади кьве тилмиз ракъурна, абуруз лагьана:

– Куь вилик квай хуьруьз алад. Финни кумаз квез гьаятда кутІуннавай диши ламни адан шаркІунтІ аквада; абур ахъайна Зи патав гъваш. Эгер квевай хабар кьадай кас хьайитІа, куьне лагь: «Абур Худадиз герек я, Ада абур квел ахгакьарда».

Ракъурайбур фена. Абуруз Ада лагьай чкадал шаркІунтІ жагъана. Абуру шаркІунтІ ахъайдайла, адан иесийри абуруз лагьана:

– Куьне вучиз чи лам ахъайзава?

Абуруни жаваб гана:

– Ам Худадиз герек я.

Тилмизри фена Исади лагьайвал авуна. Абуру ламни шаркІунтІ гъана, кьве ламрални чпелай хтІунна пекер вегьена, Иса ламрал акьадарна.

Халкьдин чІехи кІеретІди чпин пекер хтІуниз Исадин вилик рекьел вегьиз хьана, муькуьбуру тарарилай хилер атІуз, Адан вилик рекьел гадарзавай. Исадин вилик квайбуруни кьулухъ галайбуру гьарай къачуна лугьузвай:

– Давудан Хциз Гьасанна (яни «чун къутармиш хьана!»)! Худадин тІварцІелай Къвезвайдаз шукур хьурай! Цавар ацІай кьван Гьасанна!

И крар вири пайгъамбарди лагьай ихьтин гафар кьилиз акъатун патал хьайиди я: «Ярусалим шегьердиз лагь: килиг, куь дугъри Пачагь диши ламран шаркІунтІдал алаз къвезва».

Ам Ярусалимдиз гьахьайла, шегьердавай вирибуру, къалабулух кваз, хабар кьазвай:

– Ам Вуж я?

Халкьдин арадай жаваб гузвай:

– Ам Галилеяда авай Назарет шегьердай тир Иса пайгъамбар я.

Ана Исади Лазарал чан хкайвал акур инсанар авай. Абуру Лазар Исадин эвердал кьветІяй эхкъечІайвиликай вирибуруз ахъайна. Исади авур аламатдин крарикай хабар хьайи халкь Адан вилик экъечІна. Фарисейри чпи чпик лугьуз хьана:

– Дуьнья вири Гьадан гуьгъуьна гьатнава. Аквазвани, чавай Адаз са затІни ийиз жедач.

Халкьдин арада авай са бязи фарисейри Исадиз Адан тилмизри шукурар тавун патал лагьана:

– Муаллим! Жуван тилмизар секинра.

Ада абуруз жаваб яз лагьана:

– За квез лугьузва, эгер абур кисайтІа, къванерай гьарай акъатда.


Матай 21:1—10; Лука 19:29—40; Ягья 12:12—19

### Иса Ярусалим шегьердихъ шехьун


Иса Ярусалим шегьердихъ шехьун

Исади Ярусалим шегьердин дерт чІугуна. Ам, Вич кьабул тавуна, Вич яна рекьиз кІан хьайибуру хажалатлу авуна.

Эй Ярусалим, Ярусалим! Пайгъамбарар гатадай шегьер! Аллагьди ракъурнавайбур къванцин хура твадай шегьер! Вечре вичин цицІибар кІватІна лувак кутадайди хьиз, шумудра Зун ви балаяр кІватІиз алахънай! Амма квез кІан хьаначир! Килиг, куь ичІи макан За квез тазва. Куьне: «Худадин тІварцІелай къвезвайдаз шукур хьурай!» лугьудай вахт къведалди, квез Зун ахквадач.

Ярусалимдиз маса садра атайла, шегьер аквадай чкадив агакьайла, Исади адахъ шехьна лагьана:

– Эй, Ярусалим, ваз ислягьвал куь гъидатІа къемаз чир хьанайтІа хъсан жедай! Амма Аллагьди ам вакай чуьнуьхнава. Ви кьилел ахьтин йикъар къведа хьи, душманри атана сенгерар яда, кьуд патахъайни вун элкъуьрна кьада, гьар патахъай вал абуру басрухда, вун барбатІда, ви аяларни тергда, ви къван къванцел тун тавуна вун руг-руг ийида. Ибур, ви патав Аллагь атайла, ваз Ам чир тахьайвиляй жедай крар я.


Лука 13:34, 35; 19:41—44

### «Ша лагьанвайбур гзаф я, хкягънавайбур – тІимил»


«Ша лагьанвайбур гзаф я, хкягънавайбур – тІимил»

Садра Исади Вич илифарай фарисейдиз лагьана:

– Мугьманвилиз эверайла, вуна ви дустариз, стхайриз, ви мукьвабуруз, ви девлетлу къуншийриз эвермир: абуру вунни илифар хъийида ва куьн кьилераъ кьил хъжеда. Амма вуна эвердайла, эвелни эвел элкъвена ваз хгудай шей авачир къекъверагриз, набутбуруз, кьецІибуруз, буьркьуьбуруз ша лагь. Гьадалди вуна суваб къазанмишда. Муъмин тир вири инсанрал чан хтайла, ваз Аллагьди хгуда.

И гафарин ван хьайила, Исадихъ галаз ацукьнавайбурукай сада лагьана:

– Аллагьдин пачагьлугъда жедай межлисда вуж хьайитІа, гьам бахтавар я.

Исади адаз жаваб гана:

– Са инсанди зурба межлис кутуна гзафбуруз эвернай. ТІуьн-хъун ийидай вахт хьайила, ада вичи ша лагьанвайбуруз «вири гьазур хьанва, ша» лугьуз, вичин лукІ ракъурнай. Амма эвернавайбур, гаф-чІал сад авунвайди хьиз, багьнаяр акъудиз эгечІна. Сада адаз: «За чил къачунва, зун а чилиз фин лазим я; ваз тавакъуйда, закай кефи хамир» лагьана. Муькуьда лагьана: «За вад жуьт яцар къачунва, зун абуру цана чеб гьикІ тухудатІа чириз физва; ваз тавакъуйда, закай инжиклу жемир». Пуд лагьайда лагьана: «Зун эвленмиш хьанва, гьакІ хьайила завай къвез жедач». ЛукІрани хтана, вичин агъадиз хьайи-хьайивал ахъайна. КІвалин иесидиз хъел атана ва вичин лукІраз лагьана: «Тадиз фена шегьердин куьчейрай къекъверагар, набутар, буьркьуьбурни кьецІибур галаз хъша». Са кьадар вахт фейила, лукІра хтана лагьана: «Я агъа! Ви буйругъ кьилиз акъудна, суфрадихъ чкаяр мад ама». Агъади лукІраз лагьана: «Рекьерай алад, зи кІвал ацІун патал гьанрайни ахьтинбур галаз хъша. За ваз лугьузва хьи, за эверна татайбуру зи фу дадмишдач! Ша лагьанвайбур гзаф я, хкягънавайбур – тІимил».


Лука 14:12—24; Матай 22:14

### «Пачагьдин пай – пачагьдиз, Аллагьдин пай – Аллагьдиз»


«Пачагьдин пай – пачагьдиз, Аллагьдин пай – Аллагьдиз»

Гьадалай кьулухъ фарисеяр Иса гафунал гьикІ кьаз жедатІа лугьуз, меслятар ийиз хьана. Абуру Адан кьилив Гьируд пачагьдин терефдарарни галаз чпин тилмизар ракъурна. Тилмизрини лагьана:

– Муаллим! Вун адалатлу я, Вуна Аллагьдин рекьер гьихьтинбур ятІа авайвал къалурзава. Вун масадаз чин чуьхуьдай гафар талгьудай инсан тирди чаз чизва. ГьакІ хьайила Вуна чаз лагь: Римдин пачагьдиз харж гун дуьз кар жезвани?

Фарисейрин суал гзаф амалдарди тир. Римдин пачагьдиз харж гана кІанда лагьана Исади жаваб ганайтІа, Адак хаинвилелди Римдин гьукуматдин пад кьазва лугьуз тахсирар кутадай. Эгер харж гана кІандач лагьанайтІа, Исадиз футфачи, яни къал акъудзавайди лугьудай.

Исади, абурун чІуру фикирар чиз, лагьана:

– Кьве чин алайбур! Куьне вучиз Зун синагъ ийизва? Харжунай гана кІанзавай пул куьне Заз къалура.

Абуру динар гъана. Исади абуруз лагьана:

– Идал алай шикил нинди я? ТІвар нинди я?

Абуру Адаз жаваб гана:

– Римдин пачагьдинди.

Исади абуруз лагьана:

– Гьавиляй пачагьдин пай – пачагьдиз, Аллагьдин пай – Аллагьдиз.

И гафарин ван хьайила, абур мягьтел хьана. Ам анал туна, абур хъфена. Идалай гуьгъуьниз Исади Вичин тилмизризни халкьдиз лагьана:

– Тавратдаррини фарисейри Муса пайгъамбардин къанундиз баянар гудай ихтияр чпин гъиле кьунва. Вуч абуру квез лагьайтІа, гьам кьилиз акъуд, амма абуру ийизвай крар ийимир, абурун гафарни крар сад жедач. Абуру инсанрал ялиз тежедай пар эцигзава, амма чпи а пар кьун патал абуру гьич тІуб тупІухъ гелягъдач. Абуру ийизвай крар анжах халкьдиз чпи са вуч ятІа ийизвайди акурай лугьуз ийизва.


Матай 22:15—22; 23:1—5

### «Сад лагьай ва лап важиблу тІалаб»


«Сад лагьай ва лап важиблу тІалаб»

Садра Исадин кьилив са тавратдар атана. Инжилда тавратдаррикай ва фарисейрикай тІимил кхьенвач. Чпин вири уьмуьр Пак Калам, иллаки Муса пайгъамбардин Къанун дериндай чирна Адаз баянар гузвай чувуд алимриз гьа икІ лугьузвай.

Тавратдарди Исадивай хабар кьуна:

– Муаллим! Аллагьдин виридалай важиблу тІалабун гьим я?

Исади адаз лагьана:

– «Жуван Худа Аллагь
РикІин вири сидкьидай,
Жуван вири руьгьдалди,
Жуван вири кьатІунралди кІан хьухь».

Им сад лагьай ва лап важиблу тІалабун я. Гьадаз ухшар тир кьвед лагьай тІалабунни ава:

«Жув хьиз жуван мукьвадини кІан хьухь».

Я Къанунда, я пайгъамбаррин ктабра и кьве тІалабдикай зурба са затІни кхьенвач.


Матай 22:36—40

### Кесиб хендедадин садакьа


Кесиб хендедадин садакьа

Садра Аллагьдин кІвале халкьдиз чирвилер гуз, Исади лугьузвай:

– Тавратдарриз яргъи пекер алаз майданрал чеб къалуриз кІанзава, абурун рикІ халкьди чпиз гьуьрмет къалурунал ала. Чувудрин мискІинрани межлисра абур вилик квай чкаяр кьаз алахъда. Абурукай яргъаз хьухь! Абуру жадувилелди, яргъалди дуьаярдай амалар ийиз хендедайрин кІвал-югъ тІуьна куьтягьда. Амма Аллагьдин патай абурал лап чІехи жаза агакьда.

Ахпа Иса, садакьа пул вегьедай къапунин къаншарда ацукьна, халкьди гьаниз пул гьикІ вегьезватІа, килигзавай. Девлет авай гзафбуру пул пара вегьезвай. Атай са кесиб дишегьлиди, къапуниз мукьва хьана, кьве куьлуь пул вегьена. Исади Вичин тилмизриз эверна, лагьана:

– За квез лап рикІивай лугьузва: и дишегьлиди, амайбурулай гзаф пул вегьена. Вирибуру чпиз авайвиляй гузвай, и дишегьлиди, вичин кесибвилизни килиг тавуна, вичихъ авай-авачир вири гана.


Марк 12:38—44

### Иса гележегдикай рахун


Иса гележегдикай рахун

Библиядин гзаф чинрай Иса кьвед лагьай гъилера атуникай пайгъамбарри лагьай гафар кІелиз жеда. Кьвед лагьай сеферда Иса Вичин вири баркалла алаз, вири дуьньядин Худа хьиз къведа. Ам къведалди вилик чилел зурба бедбахтвилер жеда. Ам Вич кьвед лагьай гъилера атуникай рахадайла, Ада жедай крарикай Вичин тилмизрин вилик ихьтин шикил чІугунай:

– Мукъаят хьухь, куьн алцуриз тахьурай! За квез лугьузва хьи, гзафбур, гьарда вич Зун я лугьуз, Месигь я лугьуз къведа, гьадалди абуру гзаф инсанар алцурарда.

Мукьварай ва я яргъарай дяве физвай ванер къвез хьайитІа, кичІе жемир, абур жедай кар я, амма чир хьухь хьи, им гьеле эхир туш. Халкь халкьдал къарагъда, пачагьлугъни – пачагьлугъдал; чка-чкайра залзалаяр жеда, каш гьатда. Им са цІийивал жедайла ацалтдай хьтин азаб-азиятдин эвел я. Гьа чІавуз куьн маса гуда, хурук кутада ва ягъиз рекьида. Зи тІвар мецел хьуниз килигна, куьн вири халкьариз такІан жеда. Гзафбуру захъ инанмишвал хъийидач, абуру сада сад маса гуда, садаз сад такІан жеда. Тапан пайгъамбарар гзаф пайда жеда, абуру гзаф инсанар алцурарда. Писвал гзаф хьуни муьгьуьббат рекьида. Эхирдалди эхайди къутармишни жеда.

Аллагьдин Пачагьлугъдикай вири халкьариз шагьидвалдай Шад Хабар дуьньядиз чкІида ва гьа чІавуз эхират къведа. Гьа арада квез сада «Ингье, им Месигь я», яни «Ангье, Ам Месигь я» лагьайтІа, куьн чІалахъ жемир, тапан месигьарни тапан пайгъамбарар гзаф акъатда. Абуру чІехи аламатарни керематар къалурда, алакьайтІа, гьатта Аллагьди хкягънавайбурни кваз алцурариз алахъда. Килиг гьа, За квез вири виликамаз лагьанва.

Ахпа и къада-балаяр алатайдалай кьулухъ къведай йикъара рагъ мичІи жеда, вацрани экв хгудач, гъетер аватда, цаварин къуватар юзада. Гьа чІавуз цавал Инсандин Хва хкведайвилин лишан акьалтда. Инсандин Хва Вичин къудратда ва баркаллувиле аваз цаварин циферал алаз хквез акур инсанар, чеб чпивай квахьна, шехьиз жеда. Ада и дуьньядиз Вичин малаикар ракъурда. Абуру чІехи къаргъуяр ягъиз, дуьньядин кьуд пипІяй, яни цавун и кьиляй а кьилел къведалди авай кьван чкайрай Ада хкягънавайбур кІватІ хъийида. Чилни цав дегиш жеда, амма Зи гафар дегиш жедач.

Инсандин Хва къведай я югъ, я сят садазни чидач, я цаварал алай малаикриз чидач, я Хциз. Ам анжах Бубадиз чида. ГьакІ хьайила уях хьухь, квез куь Худа хкведай югъ чизвач.


Матай 24:4—36, 42

### ЦІуд рушакай кьиса


ЦІуд рушакай кьиса

Исади Вич кьвед лагьай гъилера атуникай ихьтин кьиса ахъайна:

– Цаварин пачагьлугъ икІ жеда. Гъиле чирагъар авай цІуд руш свас гъизвай чам къаршиламишиз фена. Абурукай вад акьуллубур тир, вадни – ахмакьбур. Ахмакьбуру чпин чирагъар къачунайтІани, абура цадай гъери къачуначир. Акьуллубуру чпин чирагърихъ галаз гъери авай къапарни къачуна. Чам геж жезвай, рушарихъ ахвар агалтна, абур ксана. Кьуланфериз гьарай акъатна:

– Эй, чам хквезва! Адан вилик экъечІ!

Гьасятда рушар къарагъна, абуру чпин чирагъар куькІуьрна. Ахмакьбуру акьуллубуруз лагьана:

– Чи гъери куьтягь хьана чирагъар хкахьзава, чаз куь гъеридикай са тІимил це.

Акьуллубуру абуруз лагьана:

– Чавай квез гуз жедач, ам я квезни бес жедач, я чазни. Куьне фена куь чирагъриз цадай гъери маса къачу.

Абур гъери гъиз фена хкведалди чамни хтана акъатна, гьазур хьанвайбур чамрахъ галаз мехъерин межлисдиз фена. Ракни агал хъувуна. Ахпа амай рушарни аниз атана акъатна ва абуру лагьана:

– Я агъа! Я агъа! Чаз рак ахъая!

Ада рушариз жаваб гана:

– За квез рикІивай лугьузва: заз куьн чидайбур туш.

ГьакІ хьайила За квез уях хьухь лугьузва, Инсандин Хва хкведай я югъ, я сят садазни чизвач.


Матай 25:1—13

### Месигь – «ципицІ чІере»


Месигь – «ципицІ чІере»

Иса Месигьди чилел пуд йисуз чирвилер авуна. Ада азарлубур сагъар хъийизвай, Шад Хабар агакьарзавай. Ада Вичин тилмизар Худадин никІе зегьмет чІугун патал гьазурзавай. Исади чирвилер гьикІ гузвайтІа, ингье са мисал:

Зун ципицІдин халисан ЧІере Я, Зи Бубани Уьзуьмчи я. Бегьер тегъидай Зи гьар са хел Ада атІузва, бегьер гъидай гьар са хел, амайдалайни гзаф бегьер гъурай лугьуз, Ада михьзава. Зи гафариз яб гана куьн михьи хьанва. Куьн Захъ галаз хьухь, Зунни квехъ галаз жеда. ЧІередикай атІай хилевай гьикІ бегьер гъиз жедачтІа, гьакІ квевайни Закай чараз бегьер гъиз жедач. Зун ЧІере я, куьн – хилер. Захъ галаз вуж хьайитІа ва Зун нихъ галаз хьайитІа, гьада бул бегьерни гъида, амма Зун галачиз квелай затІни алакьдач. Вуж Захъ галаз тахьайтІа, гьам хел хьиз гадарна жеда, ам кьурада, ахьтин хилер кІватІна цІуз вегьеда, абур куда. Куьн Захъ галаз хьайила, Зи гафарни гьамишалугъ куь рикІе жеда, гьа чІавуз квез вуч кІан хьайитІани, тІалаб ая, квез гуда. Зун Бубадиз кІанзавайвал, Зазни куьн кІанзава.

Зи кІанивиликай къерех жемир. Куьне Зи Бубадин насигьатар кьилиз акъудиз хьайитІа, Зани Заз куьн кІанзавайди къалурда.

Ингье квез Зи насигьат: садаз сад кІан хьухь. Эгер дуьньядиз куьн такІан ятІа, рикІел хуьх, адаз Зун квелайни вилик такІан тир. Эгер куьн и дуьньядин веледар тиртІа, дуьньядиз куьн вичинбур хьиз кІанни жедай. Амма куьн и дуьньядин веледар туш; виридакай хкягъна, и дуьньядай За куьн къачурвиляй дуьньядиз куьн такІанни я. Эгер Зун хурук кутунватІа, куьнни хурук кутада; дуьньяди Зи гаф кьилиз акъудзавайтІа, ада куь гафни кьилиз акъуддай. Инсанриз Зун Ракъурай Аллагь течизвайвиляй, Зун себеб яз абуру куьн хурук кутунва. Эгер Зун Зи гафар гваз атаначиртІа, абурухъ тахсир жедачир. Амма Зун атанва, абурухъ чеб гьахъардай са делилни авач. Низ Зун такІан ятІа, адаз Зи Бубани такІан я.


Ягья 15:1—7, 9, 10, 17—23

### Песахдин тІуьн


Песахдин тІуьн

Песахдин сувар алукьайла, Исади Петрудизни Ягьядиз «Алад, фена чаз Песахдин суварик недай затІар гьазура», – лагьана. Абуру Адавай хабар кьуна:

– Ваз чна тІуьн гьина гьазурна кІанзава?

Исади абуруз жаваб гана:

– Куьн шегьердиз гьахьайла, квел яд авай квар гвай са итим гьалтда; гьадан гуьгъуьна аваз фена, гьам гьахьай кІвализ куьнни гьахьа. А кІвалин иесидиз «Муаллимди Вичин тилмизрихъ галаз Песахдин кІел недай кІвал гьим я лугьуз хабар кьазва», лагь. Адани квез вини гьавада авай чІехи кІвал къалурда. Гьана Песахдин тІуьн гьазура.

Абурни фена. Абуруз Исади лагьай гафар галай-галайвал кьилиз акъатдайди акуна. Абуру гьана Песахдин тІуьн гьазурна.

Вахт хьайила, Исади, Вичин цІикьвед илчини галаз суфрадихъ атана, лагьана:

– И Песахдин фу Заз квехъ галаз Зи азаб-азиятдин вахт алукьдалди нез кІанзава. Къведай Песахдин фу За Аллагьдин пачагьлугъда неда.

Ахпа Ада чехир авай сукІра гъиле кьуна, Аллагьдиз шукур авуна, лагьана:

– Къачуна им куь арада пай ая. За квез лугьузва хьи, гьа и декьикьадилай, Аллагьдин пачагьлугъдиз тефенмаз, За мад чехир хъун хъийидач.

Ахпа Ада фу къачуна, Аллагьдиз шукур ийиз-ийиз, фу кІус-кІус авуна, ам абуруз гана ва лагьана:

– Им куь рекье къурбандзавай Зи беден я. Зун рикІел хтун патални гьа икІ ая.

Нянин тІуьнилай кьулухъ Исади мад гъиле сукІра кьуна лагьана:

– И чехир – За куьн патал авадардай Зи иви я. Зи ажалди Аллагьдинни инсанрин арада цІийи Икьрар кутІунда.


Лука 22:8—20

### ТІуьнилай гуьгъуьниз хьайи суьгьбет


ТІуьнилай гуьгъуьниз хьайи суьгьбет

Фу тІуьрдалай гуьгъуьниз Иса суфрадихъай къарагъна, Ада винелай алукІнавай пекер хтІунна, юкьва дасмал туна. Ахпа Ада лигенда яд цана, Вичин тилмизрин кІвачер чуьхуьз, юкьва авай дасмалдалди михьиз эгечІна. Гьа икІ нубат Симун-Петрудал агакьна. Петруди Адаз лагьана:

– Я Худа! Ваз рикІивайни зи кІвачер чуьхуьз кІанзавани?

Исади адаз жаваб гана:

– За ийизвай кардин гъавурда вун исятда акьадач, адан гъавурда вун геж акьада.

Исади абурун кІвачер чуьхвена куьтягьайла, Ада абуруз лагьана:

– За авурдан гъавурда куьн гьатнани? Куьне Заз «Я Худа!», «Муаллим» лугьузва. ГьакІ лугьунал куьн гьахъ я, ам гьакІ язни я. Эгер За, куь Муаллимди ва Худади, куь кІвачер чуьхвенатІа, куьнени сада садан кІвачер чуьхуьн лазим я: За квез чешне къалурна. За квез рикІивай лугьузва: лукІ вичин иесидилай артух туш, илчини вич ракъурайдалай артух туш. Гила квез и кар чизва, эгер куьне гьакІ ийиз хьайитІа, куьн бахтавар жеда. Зун квекай виридакай рахазвач. За хкягънавайбур Заз чизватІани, Каламда кхьенвай ихьтин гафарни кьилиз акъатрай: «Захъ галаз фу тІуьрди заз акси хьана».

Ахпа Исади чІехи гъалаба кваз лагьана:

– За квез рикІивай лугьузва: квекай сада Зун маса гуда.

Ам никай рахазватІа тийижиз, Адан тилмизар сад садаз килигиз амукьна. Исадин тилмиз Ягья Исадин хурув агатна, «Ам вуж хьуй, я Худа?» лагьана Адавай жузуна.

Исади жаваб гана:

– Ам, хуьрекдик фан кІус кяна За низ гайитІа, гьам я.

КІус кяна, Ада ам Симунан хва Ягьуд-Искариятав вугана. Ам фан кІус къачуна гьасятда кІваляй экъечІна. Йифен вахт тир. Ягьуд экъечІайла, Исади лагьана:

– Аялар! За квез цІийи насигьат ийизва: садаз сад кІан хьухь. Заз куьн гьикІ кІан хьанайтІа, квезни куьн гьакІ кІан хьун лазим я. Квез садаз сад кІан хьайила, гьар са касдиз куьн Зи тилмизар тирди чир жеда.

Ахпа Исади абуру и йифиз Вичикай кьил къакъуддайдакай рахана. Амма Петруди лагьана:

– Амайбур Вахъ инанмиш яз тамукьайтІани, зун Вахъ инанмиш яз амукьда.

Исади адаз жаваб гана:

– За ваз рикІивай лугьузва: къе йифиз кІекре гьарайдалди вуна пудра Закай кьил къакъудда.


Ягья 13:4—38; Матай 26:33—34

### Гетсеманда авур дуьа


Гетсеманда авур дуьа

Гьа йифиз Иса Вичин цІусад илчидихъ галаз Ярусалимдай экъечІна, Къидрун вацІалай элячІна Гетсеман лугьудай чкадиз атана. Ана Иса Вичин илчиярни галаз багъдиз фена ва Ада абуруз лагьана:

– Куьн инал ацукь, За атІанал фена дуьа ийида.

Вичихъ галаз Петруни, Якьубни Ягья къачуна фена. Гьана Адак перишанвални дарихвал акатна. Исади тилмизриз лагьана:

– Зи рикІ дерин хажалатди незва, куьн, инал ксун тавуна, Зал вил алаз акъваз.

Са тІимил анихъ фена, Исади, метІерал акъвазна, дуьаяр авуна. Ада лугьуз хьана:

– Я Буба! Мумкин кар ятІа, и гъам-пияла Зав хъваз тамир; ятІани, Заз кІандайвал ваъ, Ваз кІандайвал хьурай.

Цаварилай атай малаикди Ам мягькемарзавай. РикІ секин туширтІани, Ада салагъадалди дуьа ийизвай. Адакай квахьзавай гьекь ивидин стІалар хьиз тир.

Элкъвена хтайла, Адаз илчияр ахварал фенваз акуна. Ада абур ахварай авудна лагьана:

– Куьн ксанвани? Квевай Захъ галаз са сятда уяхдиз акъвазиз хьаначни? Уях хьухь, синагъра таб гуз хьурай лугьуз, дуьаяр ая, рикІ цІигел хьайитІани, беден зайиф яз амукьда.

Кьвед лагьай гъилера мад къерех хьана, Ада дуьаяр авуна:

– Я Буба, Ваз За и гъам-пияла хъвана кІанзавани? Маса рехъ авачтІа, къуй гьа Ваз кІандайвал хьурай.


Матай 26:36—44; Лука 22:39—46

### Иса кьун


Иса кьун

Иса пуд лагьай гъилерани илчийрин кьилив хтана. И гъилерани абур ксанвай. Ада абуруз лагьана:

– Куьн мад ксана амани? Вахт атана агакьнава, ингье гьа и декьикьадилай Инсандин Хва гунагькаррин гъиле гьатзава. Къарагъ, ша: ангье, Зун маса гудайди мукьва хьанва.

Гаф сиве амаз, Адан цІикьвед илчидикай сад – Иса 30 гимишдин пулунихъ маса гайи Ягьуд атана акъатна. Адахъ чІехи кешишрини агъсакъалри ракъурнавай азим инсанар галай. Абурув турарни вагьрамар гвай. Хаинди вичихъ галайбур Иса маса гунин ишарадин гъавурда тунай:

– Низ за салам гана темен гайитІа, Ам Гьам жеда. Вегьена Ам яхъ.

Атанмазни Ягьуда, Исадиз мукьва хьана, «Хийирар хьуй, Муаллим» лагьана, Адаз темен гана. Исадини адаз лагьана:

– Дуст кас, вун гьа и кар патал атанвани? Вуна Инсандин Хва темендалди маса гузвани?

Ахпа Исади Ягьудахъ галаз атанвай аскерривай жузуна:

– Куьн нихъ къекъвезва?

Адаз жаваб гана:

– Назаретви Исадихъ.

Исади абуруз лагьана:

– Ам Зун я.

Ада «Ам Зун я» лагьайла, абур садлагьана кьулухъ хьана, ахпа Адан вилик ярх хьана.

Атайбуру гьа инал вегьена Иса кьуна. Ахпа Исади абуруз лагьана:

– Зун кьун патал куьн къачагъ кьаз фидайвал турарни вагьрамар гваз атанва хьи? Зун гьар юкъуз чирвилер гуз Аллагьдин кІвале жедай, амма ана куьне Зак кязавачир. Гила куь девран алукьнава, мичІивилин гуж гъалиб хьанва.

И крар пайгъамбарри кхьенвай гафар кьилиз акъатун патал жезвай крар я.

Аскерри Иса Месигь кьуна чІехи кешишрин кІвализ хутахнай.

Гьа вахтунда вири тилмизар, Ам гьанал туна, катна.


Матай 26:45—57; Лука 22:45—53; Ягья 18:1—12

### Исадин дуван. Петруди Иса негь авун


Исадин дуван. Петруди Иса негь авун

Петру ва Исадин мад са илчи яргъалай килигиз-килигиз Исадин гуьгъуьна аваз физвай. Абуруз и кардин эхир гьикІ жедатІа чириз кІанзавай.

ЧІехи кешишарни Агъсакъалрин КІватІалдин кьиле авайбуру Иса кьиникьиз акъудун патал Адакай авачир гафар лугьузвай. Гзаф ксариз яб ганай, амма ахьтин ксарин шагьидвилер сад садахъ галаз кьазвачир. Эхирни абуру гъизвай делилар сад садахъ галаз кьазвай кьве кас жагъурна. Абуру лугьузвай:

– И инсанди лугьузвай: «Завай Аллагьдин кІвал чукІурна, пуд йикъан къене эхцигиз хъжеда».

Къарагъна чІехи кешишди Исадиз лагьана:

– Вун чуькьни тавуна вучиз акъвазнава? Ваз лугьудай гаф авачни? Абур Ваз акси яз экьечІзава эхир!

Амма Исади сивяй са гафни акъуднач. Лап чІехи кешишди мад Исадивай хабар кьуна:

– Вун Аллагьдин Хва Месигь яни? ЯтІа, Сад Аллагьди Ви паталай шагьидвал авурай!

Исади адаз лагьана:

– Вуна я лугьузва, Инсандин Хва цаварал алай циферилай физваз ва шукур хьайи Къудратлудан эрчІи гъиликай ацукьнаваз квез аквада.

Инал чІехи кешишди вичел алай пекер къазунна, лагьана:

– Ада Аллагьдиз аси ихтилатар ийизва! Мад чаз шагьидвилер герек амани? Адан аси ихтилатар квез виридаз ван хьана! Куь фикир гьихьтинди я?

Абуру ам яна кьена кІанда лугьузвай.

Гьанлай Адан чиниз тфуяр вегьиз, япар акъажиз хьана. Муькуьбуру, Адан чин кутуна ягъиз, лугьузвай:

– Вун ни янатІа лагь кван чаз, Месигь.

Петруди къецел, гьаятда ацукьна цІун патав чим акъудзавай. Мекьи тир. Адан кьилив са гъилибан атана, лагьана:

– Галилеяви Исадихъ галаз вунни авай.

Амма Петруди вири алай чкадал Исадикай кьил къакъудна лагьана:

– Вун куькай рахазватІа заз чидач.

Ам варарив агатдайла, муькуь гъилибандиз акуна. Гъилибанди анал алайбуруз лагьана:

– Имни Назаретви Исадихъ галаз санал авайди тир.

Петруди мад кьил къакъудна кьин кьуна:

– Ам Заз чидай кас туш.

Са герендилай анал алай инсанар Петрудив агатна, лагьана:

– Якъин вунни гьабурукай я, вун рахазвай жуьреди вун Исадихъ галайбурукай тирди къалурзава.

Гьанлай Петруди, Иса вичиз чидайди туш лугьуз, кьинер кьаз хьана:

– Ам заз чидай кас туш.

Гьа рахунрик кваз садлагьана кІекре гьарайна. Петрудин рикІел Исади лагьай гафар хтана: «Къе йифиз кІекре гьарайдалди вуна Закай пудра кьил къакъудда». Варарай экъечІна, Петру къагьар акатна шехьна.


Матай 26:58—75

### Иса Пилатан вилик


Иса Пилатан вилик

Пакагьан экуьнахъ вири чІехи кешишарни агъсакъалар, Иса гьикІ рекьидатІа лугьуз меслятар ийиз кІватІ хьана. Ам кутІунна, тухвана наиб Пилатан гъиле туна. Пилат Ягьудиядани Самарияда Римдин наиб тир. А вахтунда Пак Чил, яни Исраил римвийрин гъилик квай.

Исадиз кьиникь кьисметнавайди Ам маса гайи Ягьудаз чир хьайила, Ягьуд авур кардал пашман хьана. Ада, фена, чІехи кешишривни агъсакъалрив гимишдин къанницІуд манат вахгана, лагьана:

– Тахсир квачир инсан маса гана, за гунагь кар авуна.

Чувудриз, чеб мурдар тахьурай лугьуз, мажусияр авай кІвализ гьахьиз кІанзавачир. Пилат вич абурун вилик экъечІна ва ада лагьана:

– И Касдик куьне вуч тахсир кутазва?

Абуру адаз жаваб гана:

– И Касди са чІуру кар авунвачиртІа, чна Ам ви кьилив гъидачир.

Абур Адак тахсирар кутаз эгечІна:

– Чаз акуна хьи, Ада халкь рекьяй акъудзава, Вич Месигь-Пачагь я лугьуз, Ада Римдин пачагьдиз харж гун къадагъа ийизва.

Инлай Пилата, кІвализ гьахьна, Исадивай хабар кьуна:

– Вун Чувудрин Пачагь яни?

Исади адаз жаваб гана:

– Зун и дуьньядин пачагь туш. Эгер Зун и дуьньядин пачагь тиртІа, Зи гъилибанар Зун чувудрин гъиле тун тавун патал алахъдай.

Пилата Адаз лагьана:

– АкІ хьайила Вун Пачагь я ман?

Исади жаваб гана:

– Зун дидедиз хьунни, и дуьньядиз ракъурунни гьакъикъатдикай хабар гун патал я. Гьар вуж гьакъикъатдин патал алатІа, гьада Зи гафуниз яб гузва.

Пилата Адавай хабар кьуна:

– Гьакъикъат вуч затІ я?

Иса Гьирудан вилаятдай (яни Галилеядай) тирди чир хьайила, Ам Пилата и йикъара Ярусалимдиз атанвай Гьирудан кьилив ракъурна. Гьируда Исадиз гзаф суалар ганай, амма Ада Гьирудаз са жавабни ганачир. ЧІехи кешишрини тавратдарри Ам кІевелай тахсирлу ийизвай. Амма Гьирудани адан аскерри Исадик эцягъиз, чпиз кІандай кьван рахшандар авурдалай кьулухъ, Адал зарафат патал чІагай либасарни алукІна, Ам элкъуьрна Пилатан кьилив рахкурна. Гьа и юкъуз Пилатни Гьируд дуст хъхьана, идалай вилик абур душманар тир.

Пилатани чІехи кешишар, гьакимар, халкь кІватІна, абуруз лагьана:

– Куьне и Инсан халкь рекьяй акъудзавайди я лугьуз зи кьилив гъанва. За куь вилик ахтармишна, амма заз и инсандик куьне лугьузвай тахсирар кваз аквазвач.

Пилата суварин гьуьрметдай са кас азад хъувун лазим тир. Амма вири халкь гьарайиз эгечІна:

– Ам йикь! Чаз Барабба азад хъувуна кІанзава!

Барабба, шегьерда кьиникьар галай гъулгъула туниз килигна, дустагънавайди тир. Иса азад авун патал Пилата мад вичин фикир хълагьна. Амма кІватІ хьанвайбуру «Ам хашуниз ягъ!» – лугьуз гьараяр ийиз хьана. Абурун ва чІехи кешишрин гьараюнри чпин кар авуна.


Матай 27:1—4; Лука 23:2, 7—23 ;


Ягья 18:28—30, 33—38

### «Вичин хаш гваз»


«Вичин хаш гваз»

Гьа чІавуз Пилата Иса гатут лагьана эмир гана. Аскерри къукъвадин хилерикай таж храна, ам Исадин кьилел эцигна, Адал пачагьдин хьтин яру пекер алукІна. Абуру лугьуз хьана:

– Яшамишрай Чувудрин Пачагь!

ГьакІ лугьуз Адан чин ягъиз хьана.

Пилата, мад экъечІна, абуруз лагьана:

– Адак са тахсирни кваз аквазвач, за Ам куь вилик гъида.

Гьа чІавуз къукъвадин тажни яру пекер алаз Иса атана. Пилатани абуруз лагьана:

– Ингье, Им гьа Инсан я!

Ам чир хьайила чІехи кешишрини Аллагьдин кІвалин нуькерри «Ам хашуниз ягъ, хашуниз ягъ!» лугьуз гьарайна. Пилата абуруз лагьана:

– Ам хутахна куьне хашуниз ягъ, заз Адак са тахсирни кваз аквазвач.

Чувудри адаз жаваб гана:

– Чахъ авай Къанундалди Ам кьин лазим я.

И гафар ван хьайи Пилатаз амайдалайни кичІе хьана. Ада, утагъдиз хтана, Исадивай хабар кьуна:

– Вун гьинай я?

Исади адаз жаваб ганач. Пилата Адаз лагьана:

– Вуна заз жаваб гузвачни? Вун азад хъувунни, хашуниз ягъунни зи гъиле ава.

Исади жаваб гана:

– Эгер ваз Цавари ихтияр ганачиртІа, вахъ а ихтияр жедачир. ГьакІ хьайила Зун ви гъиле тур касдин гунагь ви гунагьдилай чІехи я.

Пилат гьакимдин чкадал ацукьна. Пилата чувудриз лагьана:

– Ингье, Им куь Пачагь я!

Абуру гьарайна:

– Йикь, Ам йикь, хашуниз ягъ!

Пилата абуруз лагьана:

– Месигь лугьузвай Исадиз за вуч авун лазим я?

Вирида жаваб гана:

– Хашуниз ягъ Ам!

Пилата лагьана:

– Ада квез вуч писвал авуна?

Амма халкьди амайдалайни кІевиз гьара-на:

– Хашуниз ягъ Ам!

Пилатавай халкь секинариз жезвачир. Жемятдик мадни гзаф гъулгъула акатзавай. И кар акурла, Пилата, яд къачуна, халкьдин вилик вичин гъилер чуьхвена, лагьана:

– И Муъминдан иви авахьунал зун тахсирлу туш, ам куь кІвалах я.

Гьанлай Пилата Барабба ахъайна, Исани гатут ва ахпа хашуниз ягъ лагьана эмирна.

Аскерри Иса кьуна тухвана. Иса, Вич ядай хашни гваз Генгеш, чувуд чІалалди – Галгут лугьудай чкадал тухвана.

Исадин гуьгъуьна аваз халкьдин са зурба кІеретІ къвезвай, абурун арада дерт чІугваз, Адахъ шеларзавай дишегьлиярни авай. Абурухъ элкъвена, Исади лагьана:

– Эй, Ярусалим шегьердин дишегьлияр! Куьн Захъ шехьмир, куьн квехъ шехьа, куь балайрихъ шехьа. Инсанри «Аялар тежезвайбур, хун тавурбур ва хур тагузвайбур бахтавар я» лугьудай йикъар алукьзава.


Матай 27:20—26; Лука 23:27—29 ;


Ягья 19:1—14, 16, 17

### Иса хашуниз ягъун


Иса хашуниз ягъун

Хашуниз акъудун патал кьве тахсиркарни тухузва. «Генгеш» лугьудай чкадал агакьайла, Амни кьве тахсиркар, сад Адан эрчІи патай, муькуьдини чапла патай хашариз яна. Исади Вич хашуниз ягъзавайбур патал Аллагьдиз дуьа авуна:

– Я Буба! Вуна ибурулай гъил къачу, ибур чпи ийизвай кардин гъавурда авач.

Гьанал Иса ва Адан къваларивай мад кьве кас хашуниз яна. Иса юкьва авай. Пилата «Чувудрин Пачагь Назаретви Иса» кхьенвай кьул хашунал эцигун буйругъна. А кхьинарни чувуд, грек ва латин чІаларалди авунвай.

Иса хашуниз ягъай аскерри Адан пекер чпин арада пайна. Исадин яргъи перем абуру низ акъатдатІа чирун патал чип вегьена.

Халкь акъвазна килигзавай. Абурухъ галаз санал гьакимрини рахшандар ийизвай. Абуру лугьуз хьана:

– Ам Аллагьди хкягънавай Месигь яз, эгер масадбур Ада къутармишзавайтІа, гила Вичи Вич къутармишрай!

Аскеррини Адаз акатай гафар лугьузвай. Адан кьилив атана, Адаз хъухъ лугьуз цуру чехир теклифзавай. Адан сивив сирке авай къаб агудна, Адаз лугьузвай:

– Эгер Вун Ягьудиядин Пачагь ятІа, Жува Жув къутармиша.

Адан кьилихъай хашунал «Им чувудрин Пачагь я» лагьана кхьенвай.

Адахъ галаз санал патав гвай хашуниз янавай тахсиркаррикай сада Адаз экъуьгъна:

– Эгер Вун Месигь ятІа, Вуна Вунни къутармиша, чунни.

Муькуьда адан гаф атІана, адаз лагьана:

– Ваз Аллагьдихъай кичІедачни, бес вазни гьа жаза ганвачни? Чаз атана кІанзавай жаза чаз ганва; чна авур кардай чун кьин лазим я, амма и касдик гьич са тахсирни квач.

Исадизни ада лагьана:

– Я Худа! Вун Пачагь хьайила, Вуна зун рикІел хкваш!

Адаз Исади лагьана:

– За ваз лап рикІивай лугьузва хьи, къе вун Захъ галаз женнетда жеда.

Нисинрихъ чилел мичІ акьалтІна, сятдин пудралди гьакІ амаз хьана. Сятдин пудаз хьиз Исадай гьарай акъатна:

– Эли, Эли! Лема сабахтани? Яни: Я Аллагь! Я Аллагь! Вуна Зун вучиз ялгъуз туна?

Сада, чукурна фена, сиркедай кьежирнавай мант, асадин кІвенкІвел акьалжна, Исадин сивихъ авуна.

Сирке дадмиш авуна, Исади лагьана:

– Гила вири куьтягь хьана!

Исади ван алаз гьарайна, лагьана:

– Я Буба! Зи руьгь За Вав вугузва. – ИкІ лагьана Ада чан гана.

Гьасятда Аллагьдин кІвале авай пердени виняй агъуз пад хьана, залзала хьана, къванер пад-пад хьана. Кьейибур динжарнавай кьветІерин са гзафбур ачух хьана. Мейитрин гзафбурал чан хтана. Исадал чан хтайдалай кьулухъ абур чеб авай кьветІерай экъечІна, Ярусалимдиз фена. Абур гзафбуруз акуна. Иса хуьзвай аскерриз залзала ва маса хьайи крар акурла, кичІе хьана, абурун кьилевайда лагьана:

– РикІивайни Ам Аллагьдин Хва тир!

Тамашиз анал алтІушнавай вири инсанар инал хьайи кар акурла, чпин хур гатаз-гатаз, чкІиз эгечІна.


Матай 27:45—49, 51—54 ;


Лука 23:27—43, 46, 48; Ягья 19:19—23, 30

### Иса кучукун


Иса кучукун

Иса кьейи югъ жуьмя тир. Гуьгъуьнин югъ неинки са киш югъ, гьакІни чІехи суварин югъни тир. Гьавиляй чувудрин гьакимриз хашуниз ягънавайбур хашарал аламукьна кІанзавачир. Гьаниз килигна, абуру Пилатавай, хашуниз ягънавайбурун ажал фад алукьун патал абурун кІвачер ягъна хадай ихтияр гун тІалабна. Аскерри атана Исадин кьве патай хашуниз ягънавайбурун зангар яна хана. Абур Исадин кьилив атайла, абуруз Адал чан аламачирди акуна, гьавиляй абуру Исадин зангар ханач. Амма абурун арадай са аскерди Исадин пакун тІваларин арадиз жида сухна, анай гьасятда ивини яд авахьна. Инал Каламда кхьенвай «Адан са кІарабни ханач» лагьай гафар кьилиз акъатна. Гьа идакай Каламдин маса чкадани Зекери пайгъамбарди лугьузва: «Чпи жида эцягъайдаз абур килигни ийида».

Идалай гуьгъуьниз Ариматеядай тир Юсуф Исадин мейит хашунилай алудна хутахдай ихтияр къачуз Пилатан кьилив атана. Ам тІвар-ван авай девлетлу итим тир. Юсуф вич Исадин тилмиз тир, амма ада чувудрихъай кичІела и кар чуьнуьхзавай. Пилата адаз ихтияр гана. Гьа чІавуз Юсуфа Исадин мейит хашунилай алудна, ам гваз хъфена. Юсуфан кьилив Никадимни атанай. Ада къанни цІувад кило кьван атирлу векьерин мелгьемни гъанвай. Ам са мус ятІани Исадин кьилив йифиз атай гьа Никадим тир. Абуру Исадин беден кафанда туна, винелай къалиндиз мелгьем ягъна. Кьейибур чувудри гьа и саягъда динжарда. Ам хашуниз ягъай чкада багъ авай, багъдани цІийи сур-кьветІ авай. Ана икьван гагьда са мейитни кучукнавачир. КьветІ патав хьуниз килигна абур киш югъ алукьдалди Адан мейит кьветІе динжариз агакьна. Юсуфани Никадима кьветІен сивихъ зурба къван агулдна.

Кишдин юкъуз Пилатан кьилив чІехи кешишарни фарисеяр кІватІ хьана, абуру лагьана:

– Агъа, гьеле а тапархъандал чан аламаз, Ада «Пуд йикъалай Зал чан хкведа» лагьайди чи рикІел хтана. ГьакІ хьайила пуд лагьай югъ алукьдалди Адан мейит авай кьветІ хъсандиз хуьдайвал буйругъ це, Адан тилмизри, йифиз атана, Ам чуьнуьхун мумкин я. Ахпа абуру халкьдиз «Кьенвайдал чан хтана» лугьуз къекъведа. ГьакІ хьайитІа, Адан эхиримжи таб сад лагьайдалай писди жеда.

Пилата ихтияр гайила, абур кьветІен патав атана. КьветІен сивихъ къван галамайди акурла, абуру къванцел муьгьуьр эцигна ва кьветІен патав къаравулар акъвазарна.


Матай 27:62—66; Ягья 19:31—42

### Исадал чан хтун


Исадал чан хтун

Киш югъ алатай йифиз зурба залзала хьана, Аллагьдин малаик цаварилай эвичІна, ада кьветІен сиве тунвай къван алудна. Худа Иса Месигьдал чан хтана, ам кьветІяй экъечІна. Малаикдин акунар цІайлапандиз ухшар тир, адан пекерни жив хьиз лацу тир. КичІевиляй кьветІ хуьзвай аскеррик адан вилик зурзун акатна, абур мейитар хьиз чилел ярх хьана. Чеб чпел хтайла, аскеррикай са бязибур шегьердиз фена, абуру хьайи кардикай чІехи кешишриз хабар гана. ЧІехи кешишри агъсакъалрихъ галаз меслят авуна, адалай кьулухъ абуру аскерриз азим пул гана, лагьана:

– Куьне виридаз лагь: «Чун ксанвайла, йифиз Адан тилмизри атана Адан мейит чуьнуьхна». Айгьана адакай наибдиз ван хьайитІа, чна ам чІалал гъида, квез затІни тахьун патал чна къайгъу чІугвада.

Аскерри, пул къачуна, чпиз лагьайвал авуна. А хабар къенин йикъал къведалдини чувудрин арада чкІана ама.

Экуьн яралай илчияр тир Ягьядинни Якьубан диде Саламат, «гъвечІи» Якьубанни Юсидин диде Майрам ва Маждалви Майрам Исадин мейитдал хъичирун патал мелгьемарни къачуна багъдиз атана. Къведай рекье «КьветІен сивихъ агулднавай къван чаз ни галудда?» лугьуз абур гъамлудаказ чеб чпихъ галаз рахазвай. КьветІен кьилив атана килигайла, абуруз къван гелянаваз акуна. Къванни зурбади тир. КьветІиз гьахьайла, абуруз лацу пекер алаз кьветІин сивин эрчІи пата ацукьнавай малаик акуна. Дишегьлийриз кичІе хьана. Малаикди абуруз лагьана:

– КичІе жемир, куьн хашуниз ягънавай Исадихъ къекъвезвайди заз чизва. Ада Вичи лагьайвал, Адал чан хтанва. Ам ина авач. Мукьув ша, ингье Ам эцигай чкани. Гьерекатна фена Адан тилмизриз Адал чан хтайдакай хабар це. Ам Галилеядиз тилмизрилайни вилик атана акъатдайди абурун рикІел хкваш. Абуруз Ам ана аквада. Ингье за квез лагьана кІандай гафар вири лагьана.

Тадиз кьветІяй экъечІна, дишегьлийри кичІевал ва зурба хвешивал кваз Исадин тилмизриз Адал чан хтайдакай хабар гуз чукурна.


Матай 28:1—8, 11—15; Марк 16:1—7; Лука 24:1—7

### Исадал чан ала!


Исадал чан ала!

Дишегьлияр Исадин тилмизриз и аламатдин хабар гуз фидайла, абурал рекье Иса гьалтна ва Ада абуруз лагьана:

– Хийирар хьуй!

Абуру Адав агатна, Адан кІвачер кьуна, икрам авуна. Гьанал Исади абуруз лагьана:

– КичІе жемир. Фена Зи стхайриз хабар це. Абуруз Галилеяда Зун аквада.

Абуру цІусад илчидиз ва амай тилмизриз хабарна. Абуру лугьузвай гафар гьакІанбур хьиз хьана, сефил хьанвай ва чеб чпивай квахьнавай илчияр дишегьлийрин чІалахъ хьаначир.

ЯтІани Исадал чан хтанва лагьай ван хьайила Петруни Ягья кьветІин патав фенай. Абуруз ван хьайи кардин чІалахъ жез кІанзавай. Абуру Исадикай и уьмуьрда чІехи пачагь жеда лагьана фикирзавай. Исади Вичи инсанрин рикІера туькІуьрдай Пачагьлугъдикай, яни Аллагьдин Пачагьлугъдикай Ада лагьай гафарин гъавурда Петруни Ягья акьазвачир. Абур Исади чпиз: «Аллагьдин Пачагьлугъ куь къене ава» лагьайлани гъавурда гьатначир. Абуру кьведани санал чукурна; амма Ягья Петрудилай зарб фена, гьакІ хьайила ам фад атана. Ам кьветІез гьахьнач. Алгъана килигайла, адаз ана авай кафанар акуна. Адан гуьгъуьнал алаз атай Симун-Петру кьветІез гьахьна. Адазни ана анжах са кафанар ва Исадин кьил кутІунай ягълух акуна. Ягьяни кьветІез гьахьна, гьамни Исадал чан хтайдахъ инанмиш хьана. Икьван чІавалди абур Исадал кьейидалай кьулухъ чан хкведа лагьана Каламда кхьенвай гафарин гъавурда акьазвачир. Ахпа тилмизар кІвализ хъфена.


Матай 28:8—10; Лука 24:9—11; Ягья 20:3—10

### Кьве тилмиздиз Иса акун


Кьве тилмиздиз Иса акун

Гьа и юкъуз Исадин тилмизрикай кьвед Ярусалимдин мукьув гвай Эммаус лугьудай хуьруьз физвай. Абур хьайи крарикай рахазвай. ГьакІ рахаз-рахаз абур физвайла, Иса Вич абурун лап мукьув атана, абурухъ галаз санал фена. Амма абуруз Иса чир хъхьанач. Исади абурувай хабар кьуна:

– Куьн куькай рахазва? Куьн вучиз пашман я?

Абурукай Клеупа лугьудай сада лагьана:

– Ярусалимдиз атайбурун арадай ана хьайи кардикай хабар авачирди анжах са Вун я тахьуй?

Исади абурувай жузуна:

– Вуч хабар?

Абуру Адаз жаваб гана:

– Назаретви Исадикай хабар! Ам Аллагьдин ва халкьдин вилик, кардани ва лагьай гафуна къудратлу тир. ЧІехи кешишрини агъсакъалри Ам, кьиниз лайихлу я лугьуз, хашуниз яна. Амма чна, эхирни Исраил Къутармишдайди атана лугьуз, умуд кутазвай. Абуру Ам кьейи йикъалай инихъ пуд югъ алатнава. Чи дишегьлийрикай са бязибуру чун мягьтеларна: абур экуьнахъ фад Исадин мейит эцигай кьветІез фенай, амма абуруз Исадин мейит жагъанач. Бес чпиз акур малаикри Адал чан хтана лугьузвалдай. Чибурукай са бязибур Адан мейит эцигай кьветІел фейила, абуруз акурди гьа дишегьлийри лагьайвал я, амма абуруз Ам ана аваз акунач.

Гьа чІавуз Исади абуруз лагьана:

– Куьн вуч акьул кьери ксар тушни! Пайгъамбарри лагьайдан чІалахъ хьун гьакьван четин кар хьанани квез? Пайгъамбарри лагьаначирни, Месигьди вири азабар чІугун лазим я. ГьакІ хьайила Адан баркалла мадни виниз хкаж жеда.

Муса пайгъамбарди Тавратда кхьенвайдалай эгечІна амай пайгъамбаррин ктабра кхьенвай келимайрал къведалди Исади Каламда Вичикай вуч лагьанватІа, тилмизар гьадан гъавурда твазвай.

Гьа икІ, абур чеб физвай хуьруьз мукьва хьана. Исади Вич гьа хуьрелай анихъ физвайди хьиз къалурна. Амма абуруз Ам чпин патав таз кІанзавай. Абуру Адаз лугьуз хьана:

– Югъ алатна няни хьанва, Вун чахъ галаз амукь.

Иса абурухъ галаз са кІвализ гьахьна. Ам абурухъ галаз суфрадихъ ацукьайла, Ада къачуна фу атІана, хийир-дуьа авуна, абуруз пайна. Гьа чІавуз абурун вилер ахъа хьана, абуруз Иса чир хъхьана. Амма Ам садлагьана квахьна. Абуру чпи чпиз лагьана:

– Рекье Ада чун Каламдин гъавурда твадайла, чи хура кудай рикІер авачирни бес?


Лука 24:13—32

### Амай тилмизризни Иса акун


Амай тилмизризни Иса акун

Ярусалимдиз хтайла, Эммаусдиз фейи кьве тилмиздиз цІусад тилмиз ва абурухъ галай гзаф инсанар акуна.

Ахпа кьве илчиди рекье чпиз Иса, Ада фу атІудайла, гьикІ чир хьанатІа, гьадакай ихтилатна.

Абуру а кардикай суьгьбетдайла, Иса Вич атана абурун юкьвал акъвазна ва абуруз лагьана:

– Хийирар хьуй!

Абуру, чеб чпивай квахьна, кичІе хьана, чпин вилерикай Иса карагзава лагьана фикирна. Амма Исади абуруз лагьана:

– Вучиз квехъ къалабулух акатнава? Вучиз куь рикІе ихьтин фикир гьатнава? Зи гъилеризни кІвачериз килиг. Зун гьа Жув я, Зак гъил кяна килиг: руьгьдихъ Захъ хьиз як-кІараб жедач.

ИкІ лагьана, Ада Вичин гъилерни кІвачер къалурна. Абуру шадвиляй, гьеле чІалахъ тахьана, мягьтелвилер ийизвайла, Ада абуруз лагьана:

– Ина квехъ недай затІ авани?

Абуру Адаз чранвай балугъдин са пай гана. Къачуна Ада абурун вилик тІуьна.

Ада абуруз лагьана:

– Гьеле Зун квехъ галамайла, За квез лагьанай хьи, Зи кьилел Мусадин Къанунда, пайгъамбаррин кхьинра ва Забурда кхьенвайвал вири атун лазим я. Каламда гьакІ кхьинни авунва: Месигьди азабар чІугуна, Адал кьейи пуд лагьай юкъуз чан хквервал я. Ярусалимдилай эгечІна вири халкьариз чпин гунагьрилай гъил къахчун патал Аллагьдиз килиг хъия лагьайди Месигьдин тІварцІелай малумардайвал я. Куьн хьанвай кардин шагьидар я, Зани квез Зи Бубади хиве кьурди ракъурда. Квез цавай гудай къуват квек акатдалди куьн Ярусалим шегьерда акъваз.

Ахпа Исади Вичин тилмизриз Пак Каламда кхьенвайдан гъавурда гьатдай акьул гана.


Лука 24:33—49

### «Ваз Зун кІандани?»


«Ваз Зун кІандани?»

Хьайи крарилай кьулухъ Геннисаретдин вирин кьилив Иса мад Вичин тилмизрин вилик акъатна. Амни икІ хьайи кар я: Симун-Петру, «Кьветхвер» тІвар алай Тома, Галилеяда авай Кана шегьердай тир Натанаил, Зебедеян кьве хва ва мад кьве тилмиз вири санал алай. Симун-Петруди абуруз лагьана:

– Зун балугъар кьаз физва.

Абуру адаз «Чунни вахъ галаз къведа» лагьана. Фена абур луьткведиз акьахна, амма йифиз абуруз затІни гьатнач. Пакама хьайила, гьуьлуьн къерехдал Иса акъвазнавай; амма тилмизриз Иса чир хьанач. Исади абуруз лагьана:

– Квев недай са затІ гвани?

Абуру Адаз «Ваъ» лагьана жаваб гана. Исади абуруз лагьана:

– Чил луьткведилай эрчІи патаз вегь, гьанай квез балугъар гьатда.

Абуру чил вегьена, амма абурувай ам акъудиз хьанач, вучиз лагьайтІа чилина балугъар гзаф гьатнавай. Гьа чІавуз са тилмизди Петрудиз лагьана:

– Ам Худа я.

Петру Ам Худа я лагьай гафар ван хьайила, ада вичин аба алукІна, чІулуниз тІвал яна, циз хкадарна, къерехдихъ сирнавна. Тилмизар луьткведа аваз къерехдиз хтана, ацІай чилни абуру луьткведихъ галкІурна чІугуна. Абуру балугъар кьазвай чка къерехдивай яргъа авачир. Луьткведай эвичІайла, абуруз кузвай цІай акуна, адал балугъар вегьенвай, патавни фу гвай.

Абуру фу недайла, Исади Симун-Петрудиз лагьана:

– Ягьядин Хва Петру, Зун амай тилмизрилай гзаф ваз кІандани?

Петруди Адаз жаваб гана:

– Эхь, Худа! Заз Вун кІандайди Ваз чизва.

Исади адаз лагьана:

– Зи кІелер хуьх.

Исади адаз мад лагьана:

– Ягьядин хва Симун, ваз Зун кІандани?

Петруди Адаз жаваб гана:

– Эхь, Худа! Заз Вун кІандайди Ваз чизва.

Исади адаз лагьана:

– Зи хипер хуьх.

Исади адаз пуд лагьай гъилера лагьана:

– Ягьядин хва Симун, ваз Зун кІандани?

Ада пуд лагьай сеферда «Ваз Зун кІандани?» лагьана хабар кьазва лугьуз, Петру перишан хьана. Ада лагьана:

– Я Худа! Ваз вири чизва. Заз Вун кІандайди Ваз чизва.

Исади адаз лагьана:

– Зи хипер хуьх.

«Зи кІелер хуьх» ва «Зи хипер хуьх» гафаралди, Исади Петрудин ва гьакІни амай тилмизрин хиве инанмишбурун къайгъу чІугун твазва. Пудра тикрарай «Ваз Зун кІандани?» суалди, аквар гьалда, Петрудин рикІел ада Исадикай пудра кьил къакъудайди хкун лазим тир.


Ягья 21:1—17

### Иса Месигь цаварал хъфин


Иса Месигь цаварал хъфин

Кьена чан хтайдалай кьулухъ, Иса яхцІур йикъан къене а илчийрин патав къвез хьанай. Ада Вич гьакъикъатда яшамиш жезвайди субутардай гьар жуьредин делилар гъиз хьанай, Ада абуруз Аллагьдин пачагьлугъдикай суьгьбетардай.

Садра Исади, тилмизар кІватІна, абуруз лагьана:

– Ярусалимдай хъфимир, амма Бубади квез хиве кьур савкьватдал вил алаз акъваз. А савкьватдикай квез Зи сивяй ван хьана. Ягьяди инсанрив циз гьахьиз тунай, квев, лагьайтІа, са кьадар йикъарилай Аллагьди Пак Руьгьдиз гьахьиз тада. Квек Пак Руьгь акатна куьн Адан къуватдив ацІай чІавуз квекай гьам Ярусалимда, гьам вири Ягьудияда, гьам вири дуьньяда Зи ва За авур крарин шагьидарни жеда.

И гафар лагьайдалай гуьгъуьниз Иса Месигь тилмизриз акваз-акваз цавуз хкаж хьана лацу цифедик акатна. Ам абурун вилерикай хкатна.

Цавуз килигиз амай абурун патав садлагьана лацу пекер алай кьве кас пайда хьана. Абуру лагьана:

– Галилеявияр, куьн цавуз тамашиз акъвазнава хьи? Квез Иса куь патавай цаварал хкаж жез акур хьиз Ам гьакІ хквенни ийида.


Илчийрин крар 1:3—11

### «Зун рехъни я, гьакъикъатни я, уьмуьрни»


«Зун рехъни я, гьакъикъатни я, уьмуьрни»

Чи девирдин йисарин гьисаб Худа Месигь дидедиз хьайи йикъалай къвезва. Исади Вичин кІвалах 30 яшда аваз ийиз эгечІнай. Ада саки пуд йисан къене чирвилер ганай. Вич хашуниз ядалди Ада Шад Хабар агакьарнай, яни къутармиш хьуникай ва Аллагьдин пачагьлугъдикай лагьанай. Ингье Иса Месигьдин лап важиблу камаллу келимаяр:

«Зун рехъни я, гьакъикъатни я, уьмуьрни. Зун арада авачиз Бубадин кьилив садавайни физ жедач». (Ягья 14:6 )
«Инсанриз уьмуьр гузвайдини, абур кьейитІа чан хкизвайдини Зун я; вуж Захъ инанмиш ятІа, адал чанни хкведа». (Ягья 11:25 )
«Инсандин Хва и дуьньядиз терг хьанвайбур жагъурна, абур къутармишун патал атанвайди я». (Лука 19:10 )
«Куьне квел Аллагьдив Пачагьвал ийиз гице, Аллагьди квез ая лугьузвай крар кьилиз акъудиз алахъ». (Матай 6:33 )
«За квез и дуьньяди тагудай хьтин архайинвал тазва. Шаклу жемир! Руьгьдайни аватмир!» (Ягья 14:27 )
«Залан парцикай галатнавайбур вири Зи патав ша, За куьн секинарда. Заз табийвал ийиз Зи насигьатар яхъ. Зун умун я, Зи рикІни дугъри я. Куь рикІерни архайин жеда. Заз табий хьун регьят я, За квел эцигай парни кьезилди жеда». (Матай 11:28—30 )
«Зи гафуниз яб гузвайди Зун ракъурай Аллагьдихъ инанмиш хьайитІа, адаз эбеди уьмуьр гуда ва адан дуван ийидач. Ам, ажалдилай камна, эбеди уьмуьрдиз экъечІнава». (Ягья 5:24 )
«Инсандин Хцихъ инанмиш хьайидаз эбеди уьмуьр ава, амма Инсандин Хцихъ инанмиш тахьайдахъ эбеди уьмуьр жедач, Аллагьдиз ахьтиндакай хъел къведа». (Ягья 3:36 )
«Низ Зи гуьгъуьна аваз къвез кІанзаватІа, ам чандилайни гъил къачуна, вичин хашни кІулаз ягъна Захъ галаз атурай». (Лука 9:23 )
«Вичин чан пучна вири дуьнья къазанмишуникай инсандиз вуч ава?» (Лука 9:25 )
«Гьар ни инсанрин вилик вич Зи тилмиз я лагьайтІа, Зани Цаварал алай Зи Бубадин вилик ам Зи тилмиз тирди лугьуда. Инсанрин вилик ни вич Зи тилмиз туш лагьайтІа, Зани Цаварал алай Зи Бубадин вилик а кас Зи тилмиз туш лугьуда». (Матай 10:32—33 )
«Цавни чил дегиш жеда, амма Зи гафар дегиш жедач». (Лука 21:33 )

### Илчийрин крар


Илчийрин крар

Инал къведалди чна Инжилда авай вакъиаяр Иса Месигь цаварал хкаж хьайи чІавал кьван къалурна. И вакъиайрикай «Шад Хабар» тІвар алай кьуд ктабда кхьенва. А ктабар Аллагьди илгьам гана кхьей ксар Матай, Марк, Лука ва Ягья я.

ЦІийи икьрардин вад лагьай ктаб – «Илчийрин крар» я. «Лукадилай атай Шад Хабар» хьиз, «Илчийрин крар» ктабни жерягь Лукади кхьенвайди я. «Илчийрин крара», асул гьисабдай, Римдин вилаятра – яни къенин девирда Исраилдин, Сириядин, Туьркиядин, Грециядин ва Италиядин чилер тир чкайра Иса Месигьдал чан хтуникай хабар гьикІ чкІанатІа ва къвердавай гзаф инсанар гьикІ инанмиш хьанатІа, гьадакай суьгьбетзава. И ктабда Исадин илчияр хьайи Петрудини Павела мажусийрин арада Исадикай шагьидвал ийиз, Адахъ инанмишвал машгьур авуникай гзаф кхьизва.

### Тилмизрик пак руьгь акатун


Тилмизрик пак руьгь акатун

Месигь Зейтун дагъдилай цавуз хъфенай. Адан тилмизар а дагъдай эвичІна Ярусалимдиз хтана тавдин кІвализ гьахьнай. Абурухъ са шумуд дишегьли, гьакІни Иса Месигьдин диде Майрамни галай. Абуру вирида санал дуьаяр авунай. Иса маса гайи Ягьудан чкадал абуру цІикьвед лагьай илчи Матия хкягънай.

Песахдилай гуьгъуьниз яхцІурни цІуд лагьай юкъуз къейддай сувар алукьна. Ам гвенар гвена куьтягь хьанвай югъ тир. Вири цІикьвед илчини са чкада кІватІ хьанвай. Садлагьана цаварай атай тІурфандин хьтин векъи ванци абур авай кІвал ацІурна. Илчийриз зулар-зулар жезвай ялавриз ухшар мецер атана чпелай гьар садалай куьрс хьайиди акуна. Илчияр вири Пак Руьгьдив ацІана, абур маса халкьарин чІаларал рахаз эгечІна: Пак Руьгьди абуруз гьа ихьтин алакьунар ганай.

И чІавуз Ярусалимда жуьреба-жуьре уьлквейрай тир чувударни авай. Абур Аллагь рикІел алай инсанар тир. Акъатай гьарай-эвердал гзаф халкь кІватІ хьана. Илчияр рахадайла, анал кІватІ хьанвайбуруз, яни жуьреба-жуьре уьлквейрин чувудриз гьар садаз вичин дидед чІалалди рахадай ван хьана, абурук къалабулух акатна. Мягьтел хьайи инсанри сада садавай хабар кьуна:

– И инсанар вири Галилеядай тушни? Чаз абур гьармад вичин дидед чІалал рахадай ван къвезва. Им гьикІ жезвай кар я? Чаз гьар садаз и инсанар Аллагьдин зурба крарикай чи дидед чІалал гьикІ рахазватІа аквазва!

Мягьтел хьанвай инсанри сада садавай хабар кьазвай:

– Им вуч лагьай чІал я?

Са бязибуру зарафатар ийизвай:

– Абуру чехир гзаф хъванва.


Илчийрин крар 1:12—26; 2:1—13

### Петрудин рахунар


Петрудин рахунар

Петруди, амай цІусад илчидихъ галаз санал акъвазна, халкьдихъ элкъвена, виридаз ван къведайвал лагьана:

– Ягьудиядин итимар ва Ярусалимдин вири агьалияр! Захъ дикъетдалди яб акала! Квез чир хьухь хьи, и инсанар, куьне фикирзавайвал, хъвана пиян туш, гьеле сятдин экуьнин кІуьд я. Яэл пайгъамбарди лагьай гафар къе кьилиз акъатзава. Ада лагьанай:

– «Эхиримжи йикъара, – лугьузва Аллагьди, – За Жуван Руьгь вири инсанрик кутада. Куь рухвайрини куь рушари пайгъамбарвалда, жегьилриз йифиз-юкъуз керематар, кьуьзуьбуруз ахварар аквада.

Зи лукІарик, гьам итимрик, гьамни дишегьлийрик гьа йикъара За Зи Руьгь кутада, абуруни пайгъамбарвалда.

Худадин тІвар кьур гьар сад къутармиш жеда».

Исраилдин итимар, заз яб це! Назаретдай тир Иса – Аллагьди са мурад аваз ракъурнавай инсан я. ИкІ тирди Аллагьди Исадин къуватралди куь арада ийиз тур аламатрайни Адав къалуриз тур лишанрай аквазва. Квез и крар куь вилералди акуна, хъсандиз чизва. Иса куь гъиле твадайди Худадиз виликамаз чизвай. Куьне гьахъсузвал арадал гъизва, гьавиляй куь гъиле гьатай Иса куьне хашуниз ягъна кьена. Аллагьдиз вичиз гьа икІ хьана кІанзавай ва Ада гьакІни авуна. Амма ажалдихъни Иса кьуна акъвазариз жедай къуват авайди тушир. Аллагьди Адал чан хкана, Ам ажалдин еперай акъудна.

Ингье, Аллагьди Исадал чан хкана, чунни вири и кардин шагьидар я! Аллагьди Иса хкажна Вичин эрчІи гъилихъ акъвазарна. Хиве кьур Пак Руьгь Вичин Бубадин патай къачур Исади а Руьгь чакни кутуна.

Къуй Исраилдин вири инсанриз чир хьурай хьи, куьне хашуниз ягъай Иса Аллагьди ракъурнавай Худа ва Месигь тир!

И гафарин ван хьайила, ийир-тийир квахьай инсанри, Петрудивайни муькуь илчийривай хабар кьаз хьана:

– Я стхаяр, чна вуч авун лазим я? Петруди жаваб гана:

– Куьн гьар са кас Аллагьдиз килиг хъувун лазим я. Куь гунагьрилай гъил къахчун патал Исадихъ инанмишвал авунин лишан яз циз гьахьун лазим я. Гьа чІавуз квез Аллагьди Пак Руьгь багъишда. Аллагьди и кар квез, куь аялриз ва яргъара авайбуруз, Ада Вичин патав эверзавай кьван вирибуруз хивени кьунай.

Адан гафарихъ хвешивилелди инанмиш хьайи инсанар чпин инанмишвал къалурунин лишан яз циз гьахьна. Гьа юкъуз Исадихъ инанмишбурун кьадар пуд агъзур кас кьван артух хьана. Гьа чІавалай эгечІна «Худади къутармиш хьанвайбур инанмишбурун кІватІалдик кутазвай».


Илчийрин крар 2:14—47

### Петруди кьецІек сагъар хъувун


Петруди кьецІек сагъар хъувун

Садра Петруни Ягья сятдин кІуьдаз дуьаяр ийиз Аллагьдин кІвализ физвай. И вахтунда Аллагьдин кІвалин «Иер» варарив кьецІи тир са кас ацукьнавай. Гьар юкъуз ам гъана гьанал эцигдай, адани Аллагьдин кІваляй экъечІзавайбурувай садакьа тІалабдай. Петруни Ягья акурла, ада гьабурувайни садакьа тІалабна. Петруни Ягья элкъвена адаз килигна. Петруди адаз лагьана:

– Чаз килиг!

Абурувай са затІ гьатдатІа акваз вилер хкажна къекъвераг абуруз килигна. Инал Петруди лагьана:

– Гимишни къизил захъ авач, амма за ваз захъ авайди гуда. Назаретдай тир Месигь Исадин тІварцІелай за ваз лугьузва – къарагъна къекъуьгъ!

Петруди кьецІекан гъил кьуна адаз къарагъиз куьмекна, гьасятда адан кІвачерин кІарабар мягькем хьана. Ам къудгъунна кІвачел къарагъна, къекъвез эгечІна. Ам абурухъ галаз Аллагьдин кІвализ фена. Вири инсанриз акуна хьи, кІвачел акьалтай ада къекъвез Аллагьдиз шукурар ийизва. Абуруз ам Аллагьдин кІвалин «Иер» варарив ацукьна, анивай фир-хквердавай садакьа тІалабзавай кас тирди чир хьана. Халкьдиз кичІени хьанвай, кьецІек сагълам хьунал мягьтелни.

Сагъ хьайи кьецІек Петрудилайни Ягьядилай алатзавачир. И кар акур халкь атана Сулейманан айвандик квай илчийрал алтІушна. Атанвай инсанар акур Петруди лагьана:

– Эй Исраилдин итимар! Вучиз куьн и кардал тажуб хьанва?

КьецІекан кІвачер сагъ хъувун чна чи къуватдалди авур хьиз яни квез? Чи бубайрин Аллагьди Вичин Хва Иса баркаллу авуна. Куьне, лагьайтІа, Ам дувандиз акъудна. Наиб Пилатаз Ам азадиз кІан хьанатІани, куьне Пилатан вилик Исадикай кьил къакъудна. Куьне Уьмуьрдин Кьилевай Инсан кьена! Амма Аллагьди адал чан хкана, чун а кардин шагьидар я. Чун Месигь Исадин тІварцІин къуватдихъ инанмиш хьана, гьавиляй чна квез чидай и кас сагъар хъувуна. И кар квез виридаз акваз-акваз кьилиз акъатна. ГьакІ хьайила, стхаяр, заз чизвайвал, куьне ва куь кьиле авайбуру Иса рекьидай чІавуз квез куьне вуч ийизвайтІа хабар авачир. Амма Иса хашуниз ягъун Аллагьдин къастуналди хьайиди я. Месигьди азаб-азият чІугуна кІанзавайди Аллагьди вири пайгъамбаррин мецелди виликамаз лагьанай. ГьакІ хьайила, гунагьар хиве яхъ, куь гунагьрилай гъил къахчун патал Аллагьдихъ элкъуьгъ.

Аллагьди Вичин Хцел чан хкайла, эвелни-эвел Ада Ам куьн гунагь рекьивай яргъа авун патал куь патав ракъурна, гьа икІ Аллагьди Вичин Хцин куьмекдалди квел хийирлу крар агакьарна.


Илчийрин крар 2:14 – 3:26

### Петруни Ягья дустагъ авун


Петруни Ягья дустагъ авун

Петруди кьецІек сагъар хъувурвал акур инсанри адан чирвилериз яб гана, Иса Месигьдихъ инанмиш хьана. А инсанрин кьадар вад агъзурдав агакьнавай. Петрудинни Ягьядин чирвилерикай хъел атай кешишрини гьакимри абур кьуна дустагъда тур лагьана буйругъна. Гуьгъуьнин юкъуз Ярусалимда гьакимар, агъсакъалар, тавратдарар ва чІехи кешишар кІватІ хьана. Абуру Петруни Ягья чпин патав гъун эмирна, абур гъайила, кьецІек гьикІ сагъар хъувурди ятІа хабар кьуна:

– Ихьтин крар ийидай къуват квез гьинай атана? И крар куьне нин тІварцІелай ийизва?

И чІавуз Пак Руьгьдив ацІай Петруди жаваб гана:

– Эй гьакимар ва Исраилдин агъсакъалар! КьецІек чна сагъар хъувунай. Ам гьикІ сагъ хъхьанатІа лагь лугьуз къе куьне чавай жаваб тІалабзава, Квез ва Исраилдин вири халкьдиз чир хьухь хьи, и кас исятда куь вилик сагъ хъхьана акъвазун чна Назаретдай тир Исадин тІварцІелай авур кар я. А кар Исадин къуватдин гьунар я! Куьне Ам хашуниз ягъна кьена, амма Аллагьди Адал чан хкана. Куьне – къванцин устІарри гьяз татана гадарай къванцикай цлан хандакІдин пипІе твадай лап кьилин къван хьана. И гафар гьа Исадикай кхьенвайбур я. Анжах Исадин куьмекдалди инсанар гунагькарвиликай къутармиш жеда.

Петруни Ягья адетдин ва авам инсанар тирди чизвай гьакимар абурун викІегьвал акурла тажуб жезвай. Гьакимриз абур Исадихъ галаз хьайи ксар тирди чир хьанай. Петрудинни Ягьядин патав абуру сагъар хъувунвай касни гваз акурла, гьакимривай са гафни лугьуз жезвачир. Инал абуру илчийриз Агъсакъалрин КІватІалдай экъечІун эмирна ва чпин арада меслятар ийиз эгечІна.

– И инсанриз чна вуч авун лазим я? – лугьузвай гьакимри. – Абуру кьецІек сагъар хъувунин аламатдикай Ярусалимдин вири агьалийриз чир хьанва, чавай и кар кваз такьуна жедач. Исадикай халкьдин арада мадни гегьеншдиз ван чукІун тавун патал, чна абуруз Адан тІвар халкьдин вилик кьун къадагъа авун лазим я.

Гьакимри илчияр мад эверна хкана, Исадин тІварцІелай чирвилер гун абуруз кІевелай къадагъа авуна. Амма Петрудини Ягьяди жаваб гана:

– Чун квез – гзаф, Аллагьдиз тІимил табий хьана кІанзавани квез? Чна квез табийвал авуртІа, ам Аллагьдин вилик дуьз кар жедани? Чаз акурдакай ва ван хьайидакай лугьун тавуна чавай акъвазиз жедач.

Амма гьакимри илчийриз мад кичІерар гана, абур ахъайна. Гьакимривай илчийриз жаза гудай багьна жагъуриз жезвачир, вучиз лагьайтІа илчийри авур кардай вири халкьди Аллагьдиз шукурар ийизвай.


Илчийрин крар 4:1—21

### Стефанан кьиникь


Стефанан кьиникь

Илчийрин теклифдалди инанмишбурун кІватІалди (Аллагьдин гаф инсанрин арада чукІурун патал) ирид куьмекчи хкягъна. А ирид касди кесибрин ва кІеве авайбурун къайгъу лап рикІивай чІугун лазим тир. Сад лагьай куьмекчивиле Стефан хкягънай. Ам Пак Руьгьдив, инанмишвилив ва къуватдив ацІанвай кас тир. Ада халкьдин арада зурба аламатарни керематар къалурзавай. Христианрин душманриз Стефан такІандай, абуру адахъ галаз гьуьжетардай. Стефаназ Руьгьди камални гузвай, рахадайла куьмекни ийизвай. Гьавиляй Стефанан душманривай Пак Руьгьдин хура акъвазиз жезвачир. ГьакІ хьайила, Стефанан душманри са гьихьтин ятІани инсанар маса къачуна, абурув Стефана гуя Аллагьдизни Муса пайгъамбардиз аси ихтилатар ийизва лугьуз туна. Халкьдик футфа кутуна, Стефанан душманри ам кьуна Агъсакъалрин КІватІалдиз гъана. Тапан шагьидри адаз акси шагьидвал ийизвай. Ана ацукьнавайбуруз Стефанан чин малаикдин чин хьиз авайди акунай. ЧІехи кешишди тапан шагьидри Стефанак кутазвай тахсирриз яб гана ва хабар кьуна:

– Абуру лугьузвай гафар дуьзбур яни?

Стефана абуруз Пак Каламдай Аллагьдин гафар лагьана.

Агъсакъалрин КІватІалдин векилриз и гафарин ван хьайила, абур хъиляй сарар регъвез акъвазна. Стефан Пак Руьгьдив ацІанвай. Ам цавуз килигзавай, анай адаз баркалла алай Аллагь ва Адан эрчІи гъилихъ акъвазнавай Иса аквазвай. Ада лагьана:

– Килиг, заз ахъа хьайи цава Аллагьдин эрчІи гъилихъ акъвазнавай Инсандин Хва аквазва.

Инал абур, чпин япара тупІар туна, гьарайиз, къив гуз адал гьужумна. Абуру ам галчІурна шегьердай къерехдиз акъудна, гьана ам къванцин хура туна. Абуру Стефанал къванер гьалчдайла, Стефана дад авуна:

– Я Худа Иса, зи руьгь Вуна кьабула.

Ахпа ада чилиз метІер яна, ван алазди лагьана:

– Я Худа, Вуна абурун и гунагьдилай гъил къачу!

И гафар лагьана, Стефанан чан хкатна.


Илчийрин крар 6:2—15; 7:1—60

### Филипни Эфиопиядин дишегьли-пачагьдин везир


Филипни Эфиопиядин дишегьли-пачагьдин везир

Филип Аллагьдин Гаф инсанрин арада чукІурун патал инанмишбурун кІватІалди хкягънавай куьмекчи тир. Садра Худадин малаикди Филипаз лагьана:

– Къарагъ, нисинихъ Ярусалимдай Газадиз физвай рекьел экъечІ. (Исятда а рекьяй садни физмач.)

Филип фена. И чІавуз а рекьяй къав алай файтунда аваз са эфиопви физвай. Ам Эфиопиядин дишегьли пачагь Кандакедин вири хазина гъиле авай везир тир. Ам Ярусалимдай ибадат авуна хквезвайди тир. Гила ам вичин кІвализ хъфизвай. Файтунда ацукьна, ада Яшай пайгъамбардин ктаб кІелзавай.

Пак Руьгьди Филипаз лагьана:

– А файтундиз мукьва хьана, адан къвалал алаз алад.

Филип зверна файтундин патав атана. Анай адаз пайгъамбарди кхьенвай гафар эфиопди гьикІ кІелзаватІа ван хьана.

– Вун кІелзавайдан гъавурда акьазвани? – хабар кьуна Филипа адавай.

– Гъавурда твадай кас тахьайла, зун гьикІ гьатрай? – жаваб гана везирди. Ада Филипаз файтундиз акьахна вичин патав ацукьун теклифна.

Везирди Пак Каламдай кІелзавай чка ихьтинди тир: «Ам тукІваз гъанвай хеб хьиз авай, Ам сар твазвайдан вилик квай кІел хьиз тир. Ада гьич сивни ахъайзавачир. Ам акьван русвагь авунай хьи, адаз атІай карни адалатлуди хьаначир. Адан веледрикай лугьуз жедай вуж ава? Адан руьгь цаварал хутахнай эхир».

Везирди Филипавай хабар кьуна:

– Лагь кван садра заз, ина пайгъамбар никай рахазва? Вичикай яни, я тахьайтІа са масадакай?

Филипа, ада кІелай чкадикай даях кьуна, адаз Исадикай Шад Хабар гана. Атана абур яд авай чкадив агакьна. Везирди лагьана:

– Ингье, ина ядни ава, заз Исадихъ инанмиш хьунин лишан яз циз гьахьиз са куьнини манийвалзавач.

Филипа жаваб гана:

– Эгер вун рикІивай Исадихъ инанмиш ятІа, вавай циз гьахьиз жеда.

Везирди лагьана:

– Месигь Иса Аллагьдин Хва тирдахъ зун инанмиш я.

Ада файтун акъвазра лагьана эмирна. Филипни везир циз гьахьна. Филипа адав циз гьахьиз туна. Абур цяй экъечІайла, Аллагьдин малаикди Филип садлагьана анлай къахчуна хутахна. Везирдиз ам мад ахкунач. Циз гьахьна шад хьанвай везирди вичин рехъ давамарна.


Илчийрин крар 8:26—39

### Христианар хурук кутур Шаул


Христианар хурук кутур Шаул

Чувудри Исадин тилмизар пара зурбаз хурук кутунай. Инанмишбур лап инсафсуздаказ хурук кутурбурукай сад Шаул тир. Стефаназ къван гудай чІавуз а къванер элязавай инсанрин пекер Шаула хуьзвай. Ам инанмиш христианрин кІвалериз вегьена фидай, абур кьаз кутІундай ва дустагъра твадай.

Шаул фарисей тир. Ада диндин рекьяй виниз тир чирвилер къачунвай. Адаз Пак Калам лап хъсандиз чидай. Адаз бубайрилай амай кьисаяр гзаф кІандай. Ада вири адетрални къайдайрал кІевелай амал ийидай. Амма гьакъикъат чин тийиз, ам Месигьдихъ инанмиш жезвачир. Ада христианар аси ксар яз гьисабзавай.

Шаула Исадин тилмизрин кьилел са тІурфан акъудзавай, адаз абур яна рекьиз кІанзавай. Дамаск шегьерда Исадихъ инанмишвилин рекье авай ксар есирда кьуна Ярусалимдиз хкун патал Шаула лап чІехи кешишдивай Дамаскда авай чувудрин мискІинрин гьакимриз чарар кхьин тІалабнай.


Илчийрин крар 7:58; 8:3; 9:1, 2

### Шаулаз Худа акун


Шаулаз Худа акун

Гьакимриз кхьей чарарни гваз ам Дамаскдив агакьзавайла, садлагьана цав къати экуьни кьуна. Шаул чилел ярх хьана. Адаз вичихъ галаз рахазвай са ван хьана:

– Шаул, вуна Зун вучиз хурук кутунва?

– Вун вуж я, я Худа? – хабар кьуна Шаула.

– Зун вуна хурук кутунвай Иса я, – жаваб гана ванци, – исятда къарагъна шегьердиз алад, ана ваз вуна вуч авуна кІандатІа лугьуда.

Шаулахъ галаз авай инсанриз ван атана, амма акур кас хьанач. Абур къах хьана амукьна, садавайни сивяй гаф акъудиз хьанач. Шаул чилелай къарагъна, амма вилер ахъаяйла, ам затІни такваз амукьна. Дамаскдиз ам гъил кьуна гъана, вучиз лагьайтІа, аквар гьалда, ам къати экуьник буьркьуь хьанвай.

Дамаскда Гьанани тІвар алай, вич Исадихъ инанмиш са кас яшамиш жезвай. Адаз са керемат акуна. Адахъ галаз Худа рахана:

– Гьанани! Дуьз куьчеда яшамиш жезвай Ягьудан кІвализ фена, Тарсдай тир Шаул лугьудай кас хабар яхъ, ада исятда ана дуьа ийизва. Заз дуьаяр авунай За Шаулаз вичин патав аниз Гьанани лугьудай кас къведайдини лагьанва. За адаз вуна атана адан вилерал гъилер эцигна абур сагъар хъийидайдини лагьанва.

Гьананиди жаваб гана:

– Я Худа, а касди Ви пакбуруз Ярусалимда авур писвилерикай заз гзаф ванер хьана. Ам иниз лап чІехи кешишдивай чар къачуна атанвайди я. Кешишди адаз Ви тІвар кьур кьванди дустагъда твадай ихтияр ганва.

Худади Гьананидиз лагьана:

– Алад! А касди Зи тІвар мажусийрин, абурун пачагьрин ва Исраилдин халкьдин арада машгьур ийида. Ам и кар патал За хкягънавай Зи алат я. Зи хатурдай вичи гьикьван азаб-азият чІугвадатІа За адаз къалурда.

Гьанани фена, вичиз лагьай кІвализ гьахьна. Ада Шаулал гъилер эцигна, лагьана:

– Шаул стха, вун иниз къведай рекье вал гьалтай Худа Исади зун ви кьилив ракъурнава. Ада зун ви кьилив ви вилериз экв къалур хъийиз ва вак Пак Руьгь кутаз ракъурнавайди я.

Гьа и арада Шаулаз вичин вилерилай перде алатай хьиз хьана, адан вилер ачух хъхьана. Ам къарагъна, гьа инал циз гьахьна. Ахпа ада чувудрин мискІинра Иса Аллагьдин Хва я лугьуз чирвилер гуз хьана.


Илчийрин крар 9:3—20

### Шаул Дамаскдай катун


Шаул Дамаскдай катун

Саулан чирвилер ван хьайи вирида лугьузвай:

– Ярусалимда Исадин тІвар кьурбур хурук кутурди гьам туширни? Ам иниз лап чІехи кешишдин эмирдалди инанмишбур кьаз атанвачирни?

Шаулан чирвилер къвердавай гужлу жезвай. Иса Месигь я лугьуз субутариз, Дамаскда авай чувудрихъ галаз гьуьжетардайла, ам гьамиша уфтан жедай.

Са кьадар вахт алатна фена, чувудри Шаул яна рекьин кьетІна. Амма Шаулаз абурун чІуру къастуникай хабар хьана. Абуру, ам яна рекьиз кІанз, адавай шегьердай катиз тежедайвал, йифдини югъди шегьердин варарихъ къаравулвал чІугуна. Амма христианри ам къутармишун кьетІна. Абуру йифиз ам куткунда аваз шегьердин цлалай авадарна.

Шаул Ярусалимдиз хтана, гьана ам Исадихъ инанмишбурук акахьиз алахъна, амма абуруз адахъай кичІе тир, ам инанмиш хьунин чІалахъ садни жезвачир. Барнабади ам илчийрин патав гъана. Ада абуруз Шаулаз Дамаскдин рекье Худа акурвал лагьана.

Ада Шаулахъ галаз гьикІ раханатІа ва Шаула Дамаскда уьтквемвилелди Исадин тІварцІелай гьикІ чирвилер ганатІа ихтилатна.

И чІавуз илчийри ва инанмишбурун кІватІалди Шаул стха хьиз кьабулна. Гуьгъуьнлай адаз илчи Павел лугьуз хьана. Месигьдикай Шад хабар гуз, Аллагь патал мажусияр авай чкаяр гьазурун адан уьмуьрдин макьсад хьана.

Илчи Павела жуьреба-жуьре шегьерра авай инанмишбурун кІватІалриз гзаф чарар кхьена. И чарар ЦІийи Икьрарда гьатнава. Ада вичин са чарче икІ кхьенай: «Зун патал вуч важиблу тиртІа, ам за Месигьдин хатурдай герек авачир затІ яз гьисабна. Зи Худа Иса Месигь чир хьун – им зи виридалайни зурба кар я. Гьавиляй за амай вири крар гьаваянбур яз гьисабзава. Месигь патал за вири затІарикай кьил къакъудна, вири гьашемар яз гьисабна. Заз Месигьдихъ галаз жез кІанзава. За эгер Къанундал муъминдаказ амал ийиз хьайитІа, зун Исадихъ галаз жедач. Эгер зун Исадихъ инанмиш яз хьайитІа, зун Аллагьдин вилик муъминни жеда ва Исадихъ галазни жеда».


Илчийрин крар 9:21—28; Павелан филипарвийриз чар 3:7—9

### Тилмиз Табита


Тилмиз Табита

ЧІехи гьуьлуьн къерехдал алай Яфа шегьер са мус ятІани бандар-шегьер тир. Яфа шегьерда Исадихъ инанмиш са дишегьли авай, адан тІварни Табита, грек чІалалди Дарка, яни «жейран» тир. Табитади гьамиша хъсанвилер ийидай, кесибриз куьмекар гудай. Гьа и вахтунда ам азарлу хьана кьена. Адан мейит чуьхвена тавдин кІвале эцигна. Петру а чІавуз Лидда шегьерда авай. Лидда Яфадивай яргъа авачир. Инанмишбуру Яфадай Петрудин кьилив кьве кас ракъурна. Абуру Петрудиз чпин шегьердиз ша лагьана.

Петру абурухъ галаз фена. Атана агакьайла, абуру ам тавдин кІвализ тухвана. Ина вири хендедаяр атана адал алтІушна. Абуру, чпиз Даркади цвайи булушкаярни маса пекер къалуриз, шел-хвал ийизвай. Петруди абур вири кІваляй акъудна, метІер чилиз яна, дуьаяр авуна. Дуьа авуна куьтягьна ада лагьана:

– Табита, къарагъ!

Табитади вилер ахъайна. Петру акурла, ам хкаж хьана ацукьна. Петруди адан гъил кьуна, адаз къарагъиз куьмекна. Ахпа ада хендедайризни амай инанмишбуруз эверна, чан ахкьалтнавай Табита къалурна. И кардикай Яфада авай кьван вирибуруз хабар хьана. И кардиз килигна, гзаф кьадар инсанар Худадихъ инанмиш хьана.

Яфада Петру са шумуд юкъуз амукьна, ана ам табагъчи Симунан кІвале яшамиш хьана.


Илчийрин крар 9:36—43

### Карнели


Карнели

Иса Месигьдин ва Адан илчийрин девирда неинки са Исраилдин вири чил, гьакІни ЧІехи гьуьлуьн патарив гвай вири уьлквеяр Римди кьунвай. И уьлквейра римвийриз чпин кьушунар авай. Италиядин кьушун лугьуз тІвар алай кьушун Палестинада авай Кесария лугьудай бандарив акъвазнавай. Кесария шегьерда Карнели лугьудай са кас яшамиш жезвай. Ам Италиядин кьушундин кьилевайбурукай сад тир. Ам вич ва адан хизан Аллагь рикІел алай инсанар тир, абуру бутриз ваъ, Аллагьдиз икрамзавай. Ада дарвиле авайбуруз мердвилелди куьмекардай. Ада Аллагьдиз ара датІана дуьаяр ийидай. Садра, нисинлай кьулухъ сятдин пудриз хьиз, Карнелидиз керемат акуна. Адаз лап ачухдиз малаикдин ван хьана. Малаикди лагьана:

– Вуна ийизвай дуьаярни кесибриз гузвай куьмекар Аллагьдиз аквазва. Яфадиз инсанар ракъура, абуру Симун-Петру лугьудай касдиз иниз ша лугьурай. Ада ваз вунни ви кІвал къутармишдай гафар лугьуда.

Карнелидихъ галаз рахай малаик хъфейла, ада вичин кьве къуллугъчидиз ва вичин вафалу аскеррикай Аллагь рикІел алай садаз эверна. Хьайи кардикай абуруз лагьайдалай гуьгъуьниз ада абур Яфадиз ракъурна. Аскерар Яфадиз атайла, абуруз Петру жагъана. Петруди кІвализ ша лагьана абур илифарна.

Пакад юкъуз Петру ва адахъ галаз Яфадай тир са шумуд инанмиш стха мугьманрихъ галаз рекье гьатна. Са йикъалай абур Кесария шегьердиз акъатна. Карнелиди вичин мукьва-кьилияр, ярар-дустар кІватІна. Абуру вирида санал Петру вилив хуьзвай.

Петруди кІватІ хьанвайбурухъ элкъвена лагьана:

– Зун рикІивай а кардихъ инанмиш хьана хьи, Аллагьди са халкь маса халкьдилай вине кьазвач. Аллагьди Вич рикІел алаз дуьз кІвалахар ийизвай гьар са кас, адан миллетдизни килиг тавуна, кьабулзава. Аллагьди Исраилдин халкьдиз Исади адаз архайинвал гъида лагьана хабар ракъурна. И хабар квез чизва. Месигь Иса виридан Худани я. Чун вири Ягьудияда ва Ярусалимда Исади авур кьван крарин шагьидар я. Чувудри Ам хашуниз ягъна кьена, амма Аллагьди Адал пуд лагьай юкъуз чан хкана. Аллагьди адакай чан алайбурунни кьейибурун гьаким авуна. Исади чун и кардикай инсанриз хабар гудай шагьидар яз ракъурнава. Пайгъамбаррини лугьузвайди гьам я. Абуру лугьузва хьи, Исадихъ инанмиш хьана Адан тІвар кьур гьар садан гунагьрилай гъил къахчуда.

Карнели ва адан кІвале авай дустар Аллагьдин Хва Иса Месигьдихъ инанмиш хьунин лишан яз циз гьахьнай.


Илчийрин крар 10

### Малаикди Петру дустагъдай акъудун


Малаикди Петру дустагъдай акъудун

И вахтунда Гьируд пачагьди инанмишбур хурук кутаз хьана. Абурукай са бязибур ада дустагъна. Исадихъ Ягья лугьудай са илчи авай. Адан стха Якьуб туруналди яна кукІвара лагьана буйругъ гайидини Гьируд пачагь тир. Ихьтин крар чувудриз бегенмиш жез акурла, ада Петруни дустагъ авун кьетІна. Песахдин суварин йикъара адан буйругъдалди Петру дустагъда туна, адал къаравуларни эцигна. Песах сувар алатайла, Гьирудаз Петру хкудиз кІанзавай. Инанмишбурун кІватІалди акъваз тавуна адан паталай Аллагьдиз дуьаяр ийизвай.

Гьирудаз Петру чувудрин дувандиз вугуз кІанзавай йикъан вилик квай йиф алукьна. Петру зунжурра аваз кьве аскердин арада ксанвай. Дустагъдин ракІарални къаравул алай. Садлагьана Худадин малаик атана акъатна. Дустагъхана экуьнив ацІана. Малаикди Петрудин къвала эцяна, ам ахварай авудна. Малаикди лагьана:

– Фад къарагъ!

Петрудин гъилерал алай зунжурар ахъа хьана чилел аватна.

Ахпа Малаикди лагьана:

– Пекер алукІна зи гуьгъуьна аваз ша.

Абур кьведни дустагъдай экъечІна. Петру малаикдин гуьгъуьна аваз фена. Адаз малаикди ийизвай крар гьакъикъатда жезвайбур тирди чизвачир. Адаз и кар хиялдай карагзавай хьиз тир. Абур сад ва кьвед лагьай къаравулрилай элячІна, шегьердихъ физвай ракьун варарив агакьна. Варар чеб чпелай ахъа хьана, абур анай экъечІна. Куьчедин атІа кьилиз кьван акъатайла, малаик Петрудин вилерикай квахьна.

Петруди, вич вичел хтайла, лагьана:

– Исятда зун рикІивайни гъавурда гьатна хьи, Худади Вичин малаик ракъурна зун Гьирудан гъиляй акъудна, Ада чувудри заз кьазвай кардикай зи чан куьтягьна.

Инихъ-анихъ вил яна, Петру Майраман кІвализ фена. Майрам Марк-Ягьядин диде тир. Ана дуьаяр ийиз гзаф инанмишбур кІватІ хьанвай. Абуруз Петруди вич Худади гьикІ дустагъдай акъуднатІа, ахъайна.


Илчийрин крар 12:1—17

### Павелан сад лагьай сиягьат


Павелан сад лагьай сиягьат

Павела Иса Месигьдин са тІалабунал вафалудаказ амал ийизвай: «Алад вири халкьариз За квез икьван гагьда вуч лагьанайтІа гьам лагь. Бубадин, Адан Хцин ва Пак Руьгьдин тІварцІелай инсанрив циз гьахьиз тур. За абуруз гайи тІалабунар гьикІ кьилиз акъуддатІа абуруз чира».

Жуьреба-жуьре вилаятризни шегьерриз Павел пудра сиягьатриз фена, адан мурад халкьариз Иса Месигьдикай ихтилатар авун тир. Ам сиягьат ийиз Антиохия шегьердилай эгечІнай.

Сад лагьай сиягьатда Павелахъ Барнабани галай. Антиохиядай абур гимида аваз Кипрдиз фенай. Павелал эвелдай чувудрин Шаул лугьудай тІвар алай. Гуьгъуьнлай Кипрда адаз римвийрин Павел тІвар гана. Кипрдай абур ГъвечІи Азиядиз, ахпани яхдиз ва я ламарал алаз Галатия лугьудай вилаятдиз хтанай. Сифтедай абур и вилаятдин Кония шегьердиз атанай. И шегьерда гзаф халкь Месигьдихъ инанмиш хьанай. Ахпа абур Листра шегьердиз фенай. Листрада Худади Павелан куьмекдалди са кьецІек сагъар хъувунай. Халкьди Павелни Барнаба гъуцарай кьазвай. Гъуц Зевсаз къуллугъзавай кешиш абуруз кьведазни къурбандар ийиз алахънай. Амма абур акси хьанай. Абуру лагьанай:

– Акъваз, куьне вуч ийизва? Чунни куьн хьтин инсанар я! Чна квез уьмуьр гузвай Аллагьдикай Шад Хабар гъанва. Бутар гадарна, уьмуьр гузвай Аллагьдиз килиг! Чилни цав, гьуьлер ва анра авай кьван затІар халкь авурди Гьам я. Къадим вахтара Ада гьар са халкьдиз вичиз кІандайвал яшамиш жедай ихтияр ганайтІани, Вичи ийизвай мергьеметлу краралди Ада Вичикай вахт-вахтунда хабарни гузвай. Цаварай квез марф ва герек вахтунда бегьер ракъурзавайди, квез недай суьрсет гузвайди ва куь рикІер шадвилив ацІурзавайди Гьам я.

Амма ахпа Листрадиз са бязи чувудар атана. Абуру халкьдик футфа кутуна. Абуру Павелакайни Барнабадикай лугьуз хьана:

– Абуру лугьузвай гафар садни рикІивай туш, вири тапарар я.

Инсанри Павелаз къван гана. Амма Павел Аллагьди хуьзвай, ам кьеначир. Ада вичин рехъ давамарнай. Ам Дербе шегьердиз атанай. Ана ада Шад Хабардикай чирвилер авунай. Гзаф инсанар Худадихъ элкъвенай. Дербедай Павелни Барнаба Антиохиядиз хтанай. Исятда тамамарнавай кІвалахар кьилиз акъудун патал чеб Аллагьдин регьимдал аманатна, абур са мус ятІани Антиохиядай экъечІнай. Гила абур гимида аваз элкъвена гьа Антиохиядиз хъфизвай. Антиохиядиз хтана, инанмишбур кІватІна, Павелани Барнабади, чпин куьмекдалди Аллагьди авур кІвалахрикай рахаз-рахаз, чпи мажусияр Аллагьдин рекьел гьикІ гъанатІа суьгьбет авуна.

Илчи Павелан сад лагьай сиягьат пуд йис кьван давам хьанай.


Илчийрин крар 13 – 14

### Павелан кьвед лагьай сиягьат


Павелан кьвед лагьай сиягьат

Македониядизни Грециядиз кьвед лагьай сиягьатда Павелахъ Сила галай. Сила чувудрикай хкатнавай христиан тир. Антиохиядай абур мад Дербедизни Листрадиз фенай (ина са шумуд йис идалай вилик адаз къван ганай, ам рекьиз са тІимил амай). Листрада Павелал ТиматІей лугьудай са жегьил кас гьалтна. Адакай Павелан лап вафалу куьмекчи хьана.

Абур Эгей гьуьлуьн патав Азия галай патахъай авай Труас шегьердиз атанай. «Йифиз Аллагьди Павелаз ахварай Македониядай тир инсан къалурна. Ада кІвачел акъвазна Павелаз минетзавай:

– Минет хьуй ваз, чиниз ша, чаз куьмек ая».

«Павелаз акур и ахвардай чна Аллагьди чаз Шад Хабардикай чирвилер гуз аниз атун теклифзавайди кьатІана. Чунни гьасятда Македониядиз рекье гьатна», – кхьизва Лукади. Аквар гьаларай Лука Павелал Труасда гьалтна.

Македония Грециядин кефердин рагъ экъечІдай пата авай вилаят тир. Ам Римдин вилаятрикай сад тир. Абур, гимида аваз Эгей гьуьлелай элячІна, Филипар шегьердиз атанай. Европада сифтегьанди тир инанмишбурун кІватІални Филипра тешкилун мумкин тир. Филипра Павелни Сила дустагъда тунай. И кардикай чна гуьгъуьнай къвезвай кьисадай кІелда. Филипрай Павел Салоникдиз хтана. Эгей гьуьлуьн къерехда авай и шегьер бандар-шегьер тир. Ина гзаф грекарни чувудрин са пай инанмиш хьанай. Чувудрин муькуь паюник хъел акатнавай. Гьавиляй Павелни Сила Берия шегьердиз хъфиниз мажбур хьанай. Бериядай Павел Грециядин кьилин шегьер Афинариз хтанай. А вахтунда Греция Римдин гъилик квай. Грециядиз Ахайя лагьана тІвар хьанвай. Афинада Павела философрив ва жемятдив Аллагьдин Гаф агакьарнай. И кардикайни чна гуьгъуьнлай къвезвай кьисайрикай сада кІелда. Афинадай Павел Коринф шегьердиз атана. И шегьер Римдин пачагьлугъдин лап важиблу шегьеррикай сад тир. Коринфда Павела йисни зур акъудна. И вахтунда ана христианрин зурба кІватІал арадиз гъанай. Коринфдай Павел гьуьлелай яна ГъвечІи Азиядиз хтана. Ам ина Эфес шегьердиз атана. Ахпа ада вичин рехъ давамарна. Ам Ярусалимда хьана. Анайни Антиохия шегьердиз хтана.

Кьвед лагьай сиягьатда Павел пуд йис кьван хьана. И пуд йисан къене ада са шумуд агъзур версинин рехъ атІана.


Илчийрин крар 15:36 – 18:22

### Павелни Сила дустагъда


Павелни Сила дустагъда

Садра илчи Павелни Сила Римдин Филипар шегьердиз атанай. Ина абуру Исадин тІварцІелди иблисдин жинжи къуват гузвай са фалчи къаравуш сагъар хъувунай. Фалчивал авуналди руша вичин сагьибриз зурба хийир гъизвай. Чпиз къвезвай хийир атІайди акур сагьибри Павелни Сила кьуна шегьердин майдандал гьакимрин вилик гъана, лагьанай:

– И инсанар чувудар я. Абур чал, римвийрал, чавай кьабулиз тежедай хьтин къанунсуз адетар илитІиз алахънава, гьа ихьтин гафар гваз абуру вири шегьердик гъулгъула кутазва.

Гьа икІ вири халкьни Павелазни Силадиз акси хьанай. Гьа чІавуз аскерри, илчийрилай пекер алудна, абур лашаралди гатут лагьана буйругъ гана. Ахпа абур дустагъда туна ва къаравулдиз абурувай катиз тежедайвал хъсандаказ хуьх лагьана. ИкІ лагьайла, къаравулди абурун кІвачерал къандалар гьалдна. ЯтІани Павелани Силади дерт чІугвазвачир. Йифен кьулариз хьиз абуру дуьаяр ийизвай ва манидалди Аллагьдин тарифарзавай. Дустагъда авайбуру абуруз яб гузвай. Садлагьана ахьтин гужлу залзала хьана хьи, дустагъдин бине юзана. Дустагъдин вири ракІарар ахъа хьана, вири дустагънавайбурун кІвачериз янавай зунжурар алатна. Ахварай аватай дустагъдин къаравулдиз ахъа хьайи ракІарар акурла, вири дустагъар катнавайди хьиз хьана. Гьавиляй адаз турунал вичи вич яна рекьиз кІан хьана. Амма Павела тадиз гьарайна:

– Жуван чандиз къаст ийимир! Чун вири ина ама!

Чандик зурзун акатай къаравул фена Павеланни Силадин кІвачерик ярх хьана. Ада абур анай акъудна, хабар кьуна:

– Агъаяр, за вуч авун лазим я? За жув гьикІ къутармишда?

– Худа Исадихъ инанмиш хьухь, – лагьана абуру, – гьакІ авурла вунни къутармиш жеда, ви кІвалевайбурни.

Дустагъдин къаравулди абурун хирер чуьхвена, ахпа Исадихъ инанмиш хьунин лишан яз вичин кІвалевайбурни галаз циз гьахьна.

Югъ алукьна. Гьакимри дустагъдиз аскеррин кьилевайбур ракъурна, абуруз Павелни Сила азад ая лагьана эмир гана.

Амма Павела лагьана:

– Зун Римдай туштІани, зазни римвийрин хьтин ихтиярар ава. ЯтІани гьакимри дуван галачиз зун халкьдин вилик гатана, дустагъдиз вегьена. Абуруз гила а кардикай садазни чир тежедайвал чун са жуьреда чпелай элягъиз кІанзавани? Ваъ! Иниз абур чеб атана, чпи чун инай акъудрай.

Аскеррин кьилевайбуру Павеланни Силадин гафар гьакимрал агакьарна. Павелазни Силадиз Римдин ватандашриз хьтин ихтиярар авайди чир хьайила, гьакимриз кичІе хьана.

Абуру атана чеб багъишламишун тІалабна. Гьакимри абурувай дустагъдай экъечІна шегьердай масаниз хъфин тІалабна.


Илчийрин крар 16:16—39

### Павел Афинада


Павел Афинада

Чна суьгьбет авурвал, Павел вичин кьвед лагьай сиягьатдин вахтунда Афинадиз атанай. Грециядин меркез шегьер Афина вичин вахтунда дуьньядин медениятдин юкь тир. Ам зурба философрин ватанни тир. Павела Афинада вахт акъудзавай. И шегьерда авай кьван бутар акурла, ам перт жезвай. Гьавиляй чувудрин мискІинда ада чувудрихъни Аллагь рикІел алай чувуд туширбурухъ галаз суьгьбетар ийизвай. Идалайни гъейри шегьердин майдандал вичел гьалтайбурухъ галаз ада гьар юкъуз суьгьбетардай. Садра адал жуьреба-жуьре арифдарар гьалтна. Садбуру хабар кьазвай:

– И лагълагъчидиз вуч лугьуз кІанзава?

Масадбуру лугьузвай:

– Аквазвайвал, ада патан уьлквейрин гъуцарикай ихтилатзава.

Абуру акІ лугьунин себеб авай, вучиз лагьайтІа Павел Месигьдал кьейидалай кьулухъ чан хтуникай рахазвай.

Павелаз Ареапаг кІунтІунал кІватІ жедай межлисдиз эверна. Межлисдин кьилевайбуру адавай хабар кьуна:

– Вуна лугьузвай цІийи чирвал вуч ятІа чаз чирайтІа жедачни? Вун къариба затІарикай рахазва, абур вуч гафар ятІа чаз чир хьана кІанзава.

КІватІ хьанвайбурун вилик Павела къарагъна лагьана:

– Афинавияр! Гьи патай къачуртІани, заз куьне куь гъуцариз гьуьрметзавайвал аквазва. Куь шегьерда къекъвез-къекъвез, куь гъуцариз икрамдай чкайриз фейила, заз гьатта «чаз течидай гъуцариз» лугьудай гафар кхьенвай къурбанддин къванни акуна. Гьа и квез течиз куьне икрамзавай Аллагьдикай за квез суьгьбетда. Дуьнья ва ана авай кьван затІар халкь авур Аллагь цавунни чилин Худа я. Ам инсанрин гъилералди эцигнавай дараматра яшамиш жезвач. Адаз инсанрин гъил хкІур са затІни герек туш. Инсанриз руьгь, нефес ва амай вири затІар Ада Вичи гузва. Ада са инсандикай инсаният халкьна. Вири инсанриз Ада яшамиш жедай вахтни чка тайинарна. Аллагьди инсанривай Вичихъ къекъвез жедайвал, Вичин кьилив къвез жедайвал ва Вич жагъуриз жедайвал вири авуна. Ам чи гьар садан мукьув гва эхир. Гьам себеб яз чун Адахъ галаз жезва, гьерекатдани ава, дуьньядални ала. Куь са шаирди лагьанай: «Чун Гьадан несил я».

Чи Аллагь къизилдикайни гимишдикай ва я къванцикай инсанрин фикиррини амалри арадал гъанвай суьрет туш. Къадим вахтара са куьникайни хабар авачиз тапан гъуцариз икрамзавай инсанар Аллагьди жазаламишдачир, гила, лагьайтІа, Ада вири инсанриз Вичин рекьел ша лугьузва. Аллагьди дуьньядин адалатлу дуван ийидай югъ тайинарнава. А дуван нин гъилералди ийидатІа, гьа Касни къалурнава. А Касдал кьейидалай кьулухъ чан хкуналди, Аллагьди вири инсанриз Вичи тайинарнавайди Гьам тирди субутнава.


Илчийрин крар 17:16—31

### Павелан пуд лагьай сиягьат


Павелан пуд лагьай сиягьат

Са кьадар вахтундилай Павел Антиохиядай пуд лагьай сиягьатдиз фена. Ам мад кефердихъ рекье гьатна. Фригия вилаятдай яна ам Эфес шегьердиз атана.

Азия галай патай Эгей гьуьлуьн къерехдал алай и шегьер бандар-шегьер тир. Ам гзаф чІехиди тир, ана кьве вишни яхцІурни цІуд агъзур агьали авай. И шегьерда Павела кьве йисуз зегьмет чІугуна. «Азиядин вири агьалийриз, гьам чувудриз, гьамни грекриз Худа Исадикай чирвилер ван хьанвай. Аллагьди, лагьайтІа, Павелан гъилералди гзаф аламатар къалурзавай» (а вахтунда гилан ГъвечІи Азиядин анжах са паюниз Азия лугьузвай). Эфесда дишегьли-гъуц Артемидадин ибадатхана авай. А ибадатхана 220 йисан къене эцигнавайди тир. Ибадатхана мармардикай эцигнавай. Ам дуьньядин ирид аламатдикай сад яз гьисабзавай. Артемидадин ибадатханадин гъвечІи кІалубар ийиз маса гузвай заргаррини шикилчийри шегьерда Павелазни христианрин регьберриз акси яз чІехи къал акъуднай. Вучиз лагьайтІа виликдай Артемидадиз икрамзавай гзаф инсанар уьмуьр гузвай Аллагьдихъ инанмиш хьанвай. Гьавиляй абуру мад заргарривайни шикилчийривай затІни маса къахчунач. Павел Эфесдай экъечІна, гимида аваз Эгей гьуьлелай яна Македониядизни Грециядиз хъфиниз мажбур хьанай. Ам гьакІ Филиприз ва ахпа Коринфдиз акъатнай. Ахпа ам ГъвечІи Азиядиз хтана ва кьвед лагьай сеферда Труаса чирвилер гана. Труасдай ада вичин рехъ Асдиз кьван давамарна. Анайни ам гимида аваз Митиленадиз, Самосдиз, Милетдиз фена. Павела Эфесда авай инанмишбурун чІехи кІватІалдин регьберриз Милетдиз ша лагьана, вучиз лагьайтІа адаз вичел и уьмуьрда абур мад гьалт техъйидайди чизвай. Кос ва Родос лугьудай къураматрал алай бандарай ва ГъвечІи Азияда авай Патара ва Тир лугьудай бандарай яна Павел Пталемаидадиз атана.

Пталемаидадай ада вичин сиягьат яхдаказ Кесариядиз ва анайни Ярусалимдиз агакьдалди давамарна. Ярусалимда Павел дустагъда туна. Павел вичин пуд лагьай сиягьатда пуд-кьуд йисуз хьана.

Илчи Павелан сиягьатар гьакІ дуьньядиз килигун патал ийизвай сиягьатар тушир. Абур дуьньяда Иса Месигьдихъ инанмишвал машгьур авун патал ийизвай сиягьатар тир. Иса Месигьдикай Шад Хабар чукІурайла, ада гзаф азиятар чІугунай. Павела вичи кхьизва: «За зегьметар чІугуна, зал кьадар авачир кьван хирер хьана. Зун дустагъра гьатна, гзаф сеферра зун рекьидай чкадал атана. Чувудри зун вадра гатанай. Гьар гъилера заз къанни цІекІуьд лаш вегьенай. Пудра зун лашаралди гатана, садра заз къван гана, пудра зун авай гими барбатІ хьана, йифизни юкъуз зун гьуьлуьн деринда хьана. Гзаф сеферра сиягьатра хьана, вацІарал хатадик акатна, къачагърикай хатаяр хьана, жуван тайифадикай тир инсанрикай хатаяр хьана, мажусийрикай хатаяр хьана, шегьерра хатайрик акатна, баябан чуьллера хатайрик акатна, гьуьлерал хатайрик акатна, тапан стхайрин арада хьайи хатайрик акатна».


Илчийрин крар 18:23 – 21:34; Каринфвийриз 2-чар 11:23—26

### Суьгьуьрчивилин гунагь


Суьгьуьрчивилин гунагь

Чи девирда гзаф инсанар суьгьуьрчивилел машгъул я. Им чІехи гунагь я. Аллагьди чаз и кардихъ галаз алакъалу жемир лугьузва. Къадим Икьрарда Аллагьди Вичин халкьдиз кьетІидаказ суьгьуьрчивиликай яргъаз хьухь лугьузва. Ингье ана вуч кхьенватІа: «Кихлиг хъийимир, фал вегьимир» (Левит 19:26 ). «Вахъ ихьтин са касни тахьурай хьи, вичин хцив ва я вичин рушав цІалай хкадариз турай, вахъ я жедай крар виликамаз лугьудайди, фалчи, суьгьуьрчи, руьгьериз эвердайди, кьейибуруз суалар гудайди тахьурай. Вучиз лагьайтІа ихьтин крар ийизвай гьар са кас Аллагьдин вилик мурдар я. И крарай Худади, яни ви Аллагьди абур ви виликай чукурзава» (2-къанун 18:10—12 ). «Итим хьуй, дишегьли хьуй, эгер абуру кьейибуруз эвериз ва я суьгьуьрчивилер ийиз хьайитІа, абур ажалдин хура твада. Абуруз къван гана кІанда. Абурун кьиникь чпин тахсир жеда» (Левит 20:27 ).

Ингье илчи Павел пуд лагьай сиягьатдин вахтунда Эфесда авайла, хьайи са дуьшуьш.

Аллагьди тежер хьтин аламатар Павелан гъилералди кьилиз акъудзавай. Азарлубурун кьилив гьатта Павелан ягълухарни хуруганар гъидай, абурукай себеб жез азарлубур дири хъжедай, чІуру чинерар хкатдай. А чкайра инсанрикай жинерар хкудзавай са бязи чувудар мадни авай, абуруни, чинерар хкуддайла, Месигь Исадин тІвар кьун кьетІна. Абуру чинерриз лугьуз хьана:

– Павела ихтилатра авай Исадин тІварцІелай за ваз и касдикай хкечІ лугьузва.

ЧІехи кешиш Скевадин ирид хва гьа и кардал машгъул тир. Садра абуруз са никай ятІани чІуру жин хкудиз кІан хьайила, а жинжи абуруз жаваб гана:

– Иса заз чида, Павелакайни заз хабар ава, бес куьн вужар я?

ЧІуру жин квай инсан абурал вегьена, ада абур кІаник кутуна. Ада абуруз ахьтин гатунар кьуна хьи, иви кІвахьна физ, чинерар хкудзавайбур пекерни алачиз катна хъфенай. Эфесда яшамиш жезвай чувудризни грекриз и кардикай хабар хьайила, абурук кичІевал акатна. Гьанилай Худа Исадин тІвар абуру зурба гьуьрметдалди кьаз хьана.

Инанмиш хьайи гзафбуру, къвез, чпи авур чІуру крар вирибурун вилик хиве кьаз хьана. Виликдай суьгьуьрчивилер авур гзафбуруни чпин суьгьуьрдин ктабар гваз къвез, абур виридан вилик цІуз гадарнай. ЦІуз вегьей кьван ктабрин къимет гьисабайла, ам яхцІурни цІуд агъзур драхмадив кьван агакьнай. Гьа икІ халкьарин арада гегьеншдиз чкІиз, Аллагьдин гафуни къуват къачузвай.


Илчийрин крар 19:11—20

### Эфесдин инанмишбурун кІватІалда


Эфесдин инанмишбурун кІватІалда

Эфесдин инанмишбурун кІватІалдин кьиле авай агъсакъалар Милетдиз Павелан кьилив адаз сагърай лугьуз атайла, ада абуруз лагьана:

– Азиядиз атай сифте йикъарилай эгечІна зун ина, куь арада, гьикІ яшамиш хьанатІа, квез чизва. Чувудри зун рекьяй акъудун патал кІевера твазвай чІавуз за муьтІуьгъдаказ, вилел нагъв алаз Аллагьдиз къуллугъна. Квез хийир гудай са карни за квекай чуьнуьхнач, гьам халкь алай чкайрал, гьамни куь кІвалера за квез чирвилер гана.

За чувудризни грекриз абуру Аллагьдиз икрам авун ва чи Худа Исадихъ инанмиш хьун лазим тирди малумарнай. Ингье, исятда зун Пак Руьгьдин гуьгъуьнаваз Ярусалимдиз физва, заз ана вуч жедатІани чизвач. Анжах заз чизва хьи, гьар са шегьерда Пак Руьгьди зи кьилел къведай азаб-азиятрикай ва зун дустагъда гьатдайдакай заз виликамаз хабарзава. Амма заз жуван уьмуьр са квяйни аквазвач. Заз кІанзавайди Худа Месигь Исади зал Аллагьдин мергьемет тир Шад Хабардикай шагьидвал ая лагьана тапшурмишнавай кар кьилиз акъудун я.

Куь арада за Аллагьдин пачагьвиликай малумарнай. Гила заз чизва хьи, квекай садазни мад зун ахквадач.

Заз чизва хьи, зун инай хъфейла, куь кьилив пехъи жанавурар къведа, абуру суьруьдиз инсаф ийидач. Гьатта куь арадайни гьакІан насигьатар ийидайбур акъатда, абуруз инанмишбур чпин рекьел гъиз кІан жеда. Исятда за куьн Аллагьдал ва Адан регьимлу гафунал аманатзава. И гафунихъ куьн мягькемардай къуват ава, и гафунивай квекай Аллагьдиз вафалу пак инсанар ийиз жеда. Заз гьич садавайни я гимиш, я къизил, я пекер къачуз кІан хьайиди туш. Зи ва зи юлдашрин фу за жуван гъилералди къазанмишзавайди квез чизва. Худа Исадин «Гузвай кас къачузвайдалай бахтлу я» лугьудай гафар гьамиша рикІел хвена, за вири крара ажузбуруз куьмек гана. Гьа икІ, жуван къуватар гьайиф татана зегьмет чІугуналди за квез куьнени гьа икІ авуна кІандайди къалурнай.

И гафар лугьуникди Павела, виридахъ галаз санал метІер чилиз яна, дуьа авуна. Вирида, шехьиз, адаз теменар гузвай. Абуруз иллаки мад адан «чун чаз ахквадач» лагьай гафари хажалат ганвай. Абуру Павел гимидал кьван рекье хтуна.


Илчийрин крар 20:17—38

### Павел гьаким Фестан вилик


Павел гьаким Фестан вилик

Ярусалимда Павел дустагъ авунай. Гуьгъуьнин юкъуз ам дустагъдай чувудрин чІехи дуванханадиз – Агъсакъалрин КІватІалдиз гъана, дувандал кар лап чІуру чкадал атана. Агъсакъалрин КІватІал кьве патал пай хьана, гьуьжет къизгъин хьана, Павел кІус-кІус ийиз са тІимил амай. Амма Римдин кьушунрикай садан кьилевайда вичин аскерарни галаз Павел къутармишна.

Гьа йифиз къеледиз Павелан кьилив Худа атана. Ада Павелаз лагьана:

– ВикІегь хьухь! Ярусалимда вуна Закай шагьидвал гьикІ авунатІа, Римдани гьакІ ийида.

Пакагьан экуьнахъ яхцІурдалай гзаф чувудри Павел яна текьенмаз чпи сиве са затІни твадач лагьана кьин кьуна. И чІуру къастуникай хабар хьайи офицерди Павел 200 пияда аскер, 70 атлу ва 200 хьелчи галаз Кесариядиз рекье туна. Кесария ЧІехи гьуьлел ала. Ам Ярусалимдивай 200 версинин яргъа ава. А вахтунда и шегьер Ягьудия гъилик квай Римдин гьакимрин тавханаяр авай чка тир. Ягьудия, вири Исраил хьиз, Римдин чапхунчийрин гъилик квай. Кесарияда Павел Римдин гьаким Феликсан вилик гъана. Гьакимди адавай силис кьуна. Амма адаз Павелакай са тахсирни жагъанач, ятІани, ада Павел кьве йисуз дустагъда туна.

Кьве йис алатайла, Феликсан чкадал гьакимвиле Пурки Фест тайинарна. Са шумуд йикъалай Агрипа пачагь вичин вах Береникени галаз Кесариядиз атана. Абур Фестаз къуллугъ мубарак ийиз атанвайбур тир. Феста абурувай Павелан гафариз яб гуз жедайвал авуна.

Агриани Беренике, дамахарна, дуванханадиз атана. Абурухъ чІехи дережаяр авай офицерар ва шегьердин вилик-кьилик квай инсанар галай. Фестан эмирдалди Павел аниз гъана. Павел вичин уьмуьрдикай, вич Аллагьдихъ элкъвейвиликай ва Месигьдикай рахана:

– Аллагьди къенин йикъалди заз куьмекзава. Ингье зун инал акъвазнава, за гъвечІидалай чІехидал къведалди виридан вилик шагьидвал ийизва. Пак Каламда кхьенва хьи, Месигьди азабар чІугун лазим тир. Кьейибурукай чан хтай сад лагьайди хьана, Ада Вичин халкьдизни мажусийриз экв гъун лазим тир.

Павела рахунра вич икІ гьахъ ийизвайла, Феста адан гаф атІана:

– Вун кими хьанва, Павел, – лагьана гьарайна ада, – ви зурба чирвилери вун кими авунва!

Павела жаваб гана:

– Зун кими туш, зи гафар дуьзбур ва акьуллубур я, гьуьрметлу Фест. За анжах са вун ваъ, заз къе яб ни ганатІа, гьабурни са куьруь ва я яргъал вахтарилай вири крара зун хьтинбур хьун патал, амма зун хьиз дустагъда тун тавун патал Аллагьдиз дуьа ийизва.


Илчийрин крар 23 – 26

### Павел Римдиз фин


Павел Римдиз фин

Павела Аллагьдикай ва къутармишзавай Месигь Исадикай шагьидвалзава лугьуз илчи Павел дустагъна. Анжах вичел тахсир алачирди чизвай Павела вичин дуван Римдин пачагьди авун тІалабна. Римдин ватандаш тирвиляй адаз и кар тІалабдай ихтияр авай. Гьавиляй ам муькуь дустагърихъ галаз санал Римдиз рекье туна. Аскеррин кьилевай Юлидиз адаз гуьзчивалин тапшурмишна.

Сиягьатдин чІавуз гьуьлел тІурфан хкаж хьана. Гими лепейри къугъурзавай. Пуд лагьай юкъуз инсанри вири затІар гимидай гьуьлуьз гадарна. ТІурфан гзаф йикъара давам хьана. Гьавиляй къутармиш жедайдахъ инсанрин умуд квахьна. Азим чІавуз садани фу тІуьнач. ИкІ хьайила Павела абурун юкьва акъвазна лагьана:

– ВикІегь хьухь! Квекай садни рекьидач, анжах гими кукІвар жеда, ингье за къуллугъзавай Аллагьдин малаик сенфиз зи патав атана заз лагьана:

– КичІе жемир, Павел. Ваз дуванханада Римдин пачагьдин вилик акъвазун кьисметнава. Аллагьди ваз ийидай мергьемет себеб яз и гимида аваз вахъ галаз физвайбур вири сагъ яз амукьда. Гьавиляй викІегь хьухь, итимар. Зун Аллагьдин чІалахъ я. Гьар са затІ за лагьайвал жеда. Са къураматдал чи гими ацукьда.

ЦІукьуд лагьай юкъуз гимидавайбуруз къумади кьунвай къерех акуна. Гими гьанихъ элкъуьрна. Лабар атІана гьуьлуьз вегьена, елкен хкажна, гими къерехдиз гьална. Анжах гими къумада гьатна акъваз хьана. КІуф къумада акІай гими юзазмачир. Адан кьулухъ пад къати лепейри кукІвариз хьана.

Аскеррин кьилевайда сирнавиз чидайбуруз, циз хкадарна, къерех галайвал сирнав авун, амайбуруз кьуларал ва гимидикай хкатай затІар алаз къутармиш хьун буйругъна.

Гьа икІ, гимида авай кьве вишни пудкъанни цІуругуд кас сагъ-саламатдиз гьуьлуьн къерехдиз акъатна.

Къураматдин агьалийри абур лап хъсандиз кьабулна. Аллагьдини илчи Павелан куьмекдалди гзаф аламатар къалурна.

Пуд вацралай абур Александрия шегьердай тир гимида аваз Римдиз рекье гьатна.

Гзаф инсанрин начагъвилер сагъарай илчи Павелан хатурдай къураматдин агьалийри абуруз гзаф гьуьрметар авуна ва абурув рекьиз герек тир гзаф затІар гана.


Илчийрин крар 25:1–12; 27:14–44; 28:1–11

### Павел Римда


Павел Римда

«Чун Римдиз агакьайла, – кхьизва Павелахъ галаз фейи жерягь Лукади, – анин гьакимри Павелаз кьилди, амма къаравулдин вил алаз яшамиш жедай ихтияр гана».

Пуд югъ алатайла, Павела Римдин чувудрин кьилевайбуруз вичин кьилив эверна.

Абуру чеб Павелан кьилив къведай югъ тайинарна. А юкъуз адан кьилив гзаф инсанар атана. Экуьнилай няналди Павела абуруз Аллагьдин пачагьвиликай суьгьбетар авунай. Ада абур, Мусадин Къанундал ва пайгъамбаррин ктабрал бинеламиш хьана, Иса Месигь тирдан чІалахъарзавай. Садбур ада инанмишарна, муькуьбур адан чІалахъ жезвачир. Абур чпин арада гьуьжетар ийиз-ийиз хъфидайла, Павела лагьанай:

– Пак Руьгьди Яшай пайгъамбардин мецелди чи бубайриз хъсандиз лагьанай:

«А халкьдин патав фена лагь: куьне яргъалди яб гуда,
амма куьн са куьнинни гъавурда гьатдач,
куьн яргъалди килигда,
амма куь вилериз са затІни аквадач.
А халкьдин рикІ буьркьуь хьанва.
Абуру япар кІевнава, вилер акьалнава.
Эгер икІ туширтІа, абурун вилериз аквадай,
япариз ван къведай, рикІ гъавурда акьадай,
абур Зи кьилив хкведай.
Гьа чІавуз за абур сагъар хъийидай».

ГьакІ хьайила, квез чир хьухь хьи, инсаният къутармиш хьуникай хабар Аллагьди мажусийрал ракъурзава. Гьабуру ябни гуда.

И гафарилай кьулухъ чувудар, сада садахъ галаз къизгъин гьуьжетар ийиз, чкІана.

Павел вичин харжуналди Римда кьве йисуз амукьна. Ада вичин кьилив вуж атайтІани кьабулдай. Ада Аллагьди чІехивалдай вахт алукьнавайдакай хабар гузвай, инсанар Худа Иса Месигь тирдан гъавурда твазвай. Ам лап викІегьдиз рахазвайтІани, адаз садани манийвал ийизвачир.

Гьа ихьтин гафаралди «Илчийрин крар» ктаб куьтягь жезва. КІелзавайбуруз илчи Павелан кьилел вуч атанатІа чириз кІан хьун мумкин я. Библиядай и кар тамамдиз чириз жезвач. Павел кьве йис хьайидалай гуьгъуьниз дустагъдай ахъай хъувунай. Ахпа ам мад садра дустагъдиз аватнай. Анай экъечІайла ада Шад Хабардикай Италияда, Грецияда ва ГъвечІи Азияда муштулухар гун давамар хъувунай. Кьисайрай аквазвайвал, Римдин пачагь Неронан девирда христианар хурук кутунвай береда Павел Иса Месигьдихъ инанмиш хьуниз килигна яна кьенай.


Илчийрин крар 28:23—31

### Илчийрин чарар


Илчийрин чарар

Иса Месигьдал кьейидалай кьулухъ чан хтана лагьай Шад Хабар садлагьана ва лап фад-фад Палестинадиз, вири Римдин пачагьлугъдиз ва мукьвал тир РагъэкъечІдай патан уьлквейриз ва гуьгъуьнлай вири дуьньядиз чкІана. Илчияр, яни Иса Месигьдин лап хъсан, хкягъай тилмизар ва маса тилмизар жуьреба-жуьре шегьеррани уьлквейра Шад Хабардикай чирвилер гуз хьана. Аллагьди абурун гафар тестикьарун патал аламатар къалурзавай. Абуру Иса Месигьдин тІварцІелай дуьаяр ийидайла, азарлубур сагъ хъжедай, кьецІибур ва гьатта кьенвайбурни дири хъжедай. Христианар хурук кутазвай, абурун геле къекъвезвайтІани, Аллагьдин Хва Месигьдихъ ийизвай инанмишвал къуватлу тир.

Исадихъ инанмишвал мягькем авун патал илчийри инанмишбурун кІватІалриз чарар кхьидай. Са бязи чарар куьруьбур, са чина кхьенвайбур тир. Амма са бязибур, «Римвийриз чар» хьиз, яргъибур тир. Са бязи чарар, Якьубан, Петрудин, Ягьядин ва Ягьудан чарар хьиз, вири христианриз кхьенвай чарар тир. Муькуьбур (Павелан чарар) инанмишбурун кьилди-кьилдин кІватІалризни инсанриз кхьенвайбур тир.

Са бязи чарар Павела вич Аллагьдин гаф чукІуруниз килигна дустагъда авай чІавуз кхьейбур я. «За азаб-азият чІугвазва. Зун тахсиркар хьиз къандалра тунва. Амма Аллагьдин Гаф патал са жуьрединни къандалар авайди туш», – кхьенай Павела вичин дуст ТиматІеяз (ТиматІеяз 2-чар 2:9 ).

Инжилда 21 чар ава. Абур Аллагьдин Пак Руьгьдин таъсирдик ва Ада рехъ къалуруналди кхьенвайбур я. Гьавиляй Библиядин амай паярихъ галаз санал гьабурни Аллагьдин Гаф я. Сифтегьан христианриз и кар чизвай, абуру и чарар кхьин хъийизвай, абур инанмишбурун кІватІалра, кІвалера аялриз кІелзавай, дустариз къалурзавай, абур савкьват яз гузвай ва гьа и жуьреда Аллагьдин Гаф кьуд пата чукІуруниз куьмек гузвай.

Къадим вахтара Аллагьдин Гаф инсанри гъилив кхьин хъийидай. Абуру Инжилдин кьилдин чІукар, месела, Ягьядилай атанвай Шад Хабар, Галатиявийриз чар ва маса ихьтин чарар чукІурдай. Ва я абуру вири Инжил, гьатта санлай Библия кхьин хъийидай. Къадим Икьрардин агъзурдалайни гзаф чинар, ЦІийи Икьрардин са шумуд виш чин кхьин хъувун патал гзаф вахт лазим къведай. Абуру папирусдал, яни векьерин пешерикай гьазурнавай махсус чар хьтиндал ва я махсусдаказ гьялнавай хамунал кхьидай.

### Илчийрин чарар (эхир)


Илчийрин чарар (эхир)

Чарарин мана-метлеб инал куьруьдаказ гун гзаф четин я. Гьар са чарче зурба гьакъикъатар ава. Абур Аллагьди инсанриз лугьузвай гафар я. Ингье чарара авай кьилин фикиррикай са бязибур.

Инанмишвал ва крар. (Якьубан чар)
Чна сабурлудаказ азиятар эхун лазим я. (Петрудин 1-чар)
Инсанар рекьяй акъатдай вахтунда чун михьидаказ ва инанмишдаказ амукьун лазим я. (Петрудин 2-чар)
Чун гьамиша шад хьана кІанда, вучиз лагьайтІа чи Худа Иса Месигьди иблисдал гъалибвал къачуна. (Ягьядин 1-чар)
Аллагьдин тІалабунар кьилиз акъудуналди чна чаз садаз сад кІанзавайди къалурзава. (Ягьядин 2-чар)
Мугьмандал рикІ хьун. (Ягьядин 3-чар)
Эгер чун Аллагьдихъ инанмиш хьайитІа, чун садрани чІуру рекьиз фидач. (Ягьудан чар)
РикІин къеняй къвезвай инанмишвили инсан муъмин ийизва. (Римвийриз чар)
Месигь Худа я. (Каринфвийриз 1-чар)
Аллагьди секинарун ва Аллагьдиз къуллугъ авун. (Каринфвийриз 2-чар)
Инсан диндин шартІарал амал авуни ваъ, Месигьдихъ инанмиш хьуни къутармишзава. (Галатиявийриз чар)
Инанмишбурун кІватІал Месигьдин беден я. (Ефесвийриз чар)
Иса Месигьдихъ инанмишбур вири сад хьун лазим я. (Филипаз чар)
Месигь баркаллу ва чІехи я. (Колосвийриз чар)
Худа Иса Месигь чилел мад хкведа. (Салониквийриз 1 ва 2-чарар)
Аллагьди лугьузвай крар вафалудаказ кьилиз акъудна кІанда. (ТиматІеяз кхьенвай 1 ва 2-чарар)
Инанмишбурун кІватІалрин агъсакъалри Аллагьдихъ инанмиш яз тухузвай уьмуьр инсанриз чешне хьун лазим я. (Титаз кхьенвай чар)
Сада садалай гъил къахчун лазим я. (Филимуназ кхьенвай чар)
Инанмишбурун кІватІал Аллагьдин цІийи халкь я. (Чувудриз чар)

Чарар Библиядин лап важиблу пай я. Абурун гъавурда гьатун патал, абур тади квачиз кІелна кІанда.

### Якьубан чар


Якьубан чар

Якьубан чарчяй куьруь, дерин гафар чал гзаф гьалтзава. Месела, дуьньядин девлетдикай (дуьньядал девлетлу хьуникай): «Рагъ экъечІзава, зегьем гьатзава, зегьемди векь кьурурзава, векьин ранг алахьзава, адан гуьрчег акунар квахьзава. Девлетлу касни вичин рекьера гьа икІ шуьткьуьзва».

Синагъдикай: «Четин берейра Месигьдихъ инанмиш яз амукьдай кас бахтавар я, вучиз лагьайтІа синагърай акъатай адаз уьмуьрдин таж гьатзава. А таж Аллагьди Вич кІандайбуруз хиве кьур таж я».

Хъилекай: «Гьа икІ, зи рикІ алай стхаяр, къуй инсанди гзаф яб гурай ва тІимил рахунар авурай. Къуй инсандиз хъелни татурай, вучиз лагьайтІа хъиле Аллагьди гьахълу яз гьисабдай кар арадал гъидач».

Аллагьдин Гаф кьилиз акъудуникай: «Аллагьдин Гаф кьилиз акъуд, Аллагьдин Гаф ван жез, ам кьилиз акъуд тийизвайбуру чпи чеб алцурзава».

Кьенвай имандикай: «Инанмишвал ахьтин затІ я хьи, эгер адахъ крар галачтІа, ам вич вичиз кьенвайди я. Вучиз лагьайтІа, руьгь квачир беден рекьидайвал, крар галачир инанмишвални рекьида».

Меци ийидай гунагьдикай: «Мез бицІиди ятІани, адан крар гзаф я. ГъвечІи цІу гьикьван затІар кузватІа килиг. Булахдин гьа са хъиткьердай гьам ширин яд, гьамни туькьуьл яд къведани?»

Кьин кьуникай: «Виридалайни вилик за квез лугьун, зи стхаяр: я цавал, я чилел ва я маса гафаралди кьин кьамир. Амма куьн дувандик акат тийидайвал „эхь, эхь“ ва „ваъ, ваъ“ куь мецел алаз хьуй».

Азарлубурукай: «Квекай сад азарлу яни? Къуй ада инанмишбурун кІватІалдин агъсакъалриз эверрай, къуй адал абуру, дуьаяр авуна, азарлу касдал Аллагьдин тІварцІелай чІем алтадрай. Аллагьдихъ инанмишвилелди авур дуьади тІазвайди сагъар хъийида, ам Худади кІвачел къахрагъарда. Эгер адак гунагьар квайтІа, абурулай гъил къахчуда».

Гунагьар хиве кьуникай ва дуьадикай: «Сада садан вилик куьне авур крар хиве яхъ, куьн сагъ хъхьун патал сада садан патахъай дуьаяр ая: муъмин касди рикІивай алахъна авур дуьадилай гзаф крар алакьда».

Рекьелай алатзавайбур кІан хьуникай: «Стхаяр! Гьакъикъатдивай къакъатнавай са кас квекай ни дуьз рекьел хкайтІа, адан гзаф гунагьрилай гъил къахчуда ва адан руьгь ажалдикай къутармиш жеда».

### Илчи Петрудин кьве чар


Илчи Петрудин кьве чар

Петру Исадин цІикьвед илчидикай сад тир. Ада кьве чар кхьена. Абур гилан девирдин Туьркиядин чилерал алай ГъвечІи Азияда авай инанмишбурун кІватІалриз кхьенвайбур я.

Сад лагьай чар Петруди христианар лап инсафсуздаказ хурук кутунвай береда кхьенвайди яз гьисабзава. Петрудиз вичин чарчелди христианрик руьгь кутаз кІанзавай.

Римдин пачагьлугъда, иллаки Нерон пачагьдин девирда, яни Месигь дидедиз хьайидалай гуьгъуьнин 64-67 лагьай йисара христианвал михьиз терг ийиз кІанзавай. Сад лагьай чарче Петруди вичин христиан стхайриз ва вахариз икІ кхьизва: «Квез бубайри ката-калтуг уьмуьр багъишнай. Куьн ахьтин уьмуьрдивай руьхъ жедай гимишдалди ва я къизилдалди къутармишначир. Михьи кІел хьтин, са гунагьни квачир Месигьдин багьа ивидалди куьн къутармишнай. Гьар са чан – векь хьиз я, инсандин гьар са баркалла – векьин цуьк хьиз я. Векь кьурана, адан цуьк авахьна. Амма Худадин Гаф асиррай асирриз физва. И гаф квез авунвай насигьат я. А гафуни квез куь чандив ашервал агудмир лугьузва. А ашервилер инсандин руьгь кІаник кутаз алахъзава. А гафуни мажусийрин арада хъсанвилер галай уьмуьр твах лугьузва. Иса чилел атайла, Ам хашуниз ягънай. Адаз чун гунагьрикай михьи хьана, чун гьахъ гваз яшамиш хьана кІанзавай. Адал хирер хьуналди куьн сагъ хъхьана. Куьн чубан галачиз рехъ алатнавай хипер хьиз тир, амма гила куьн куь чубандин кьилив, куь руьгьерин къайгъу чІугвазвайдан кьилив хтанва. Писвилиз писвал ийимир, квез экъуьгъайдаз экъуьгъ хъийимир. Хийир-дуьа ая, вучиз лагьайтІа квел гьамиша Аллагьдин нуьсрет ала. Вири рикІелди Аллагьдин къаст кьилиз акъуд. Месигьди, чун Аллагьдин кьилив тухун патал, чи гунагьриз килигна азаб-азият чІугунай. Муъмин туширбур патал муъминвал авур Адан чан яна кьенай, амма Адал Аллагьдин руьгьди чан хканай. Месигьдин тІвар кьазва лугьуз квекай пис рахаз хьайитІа, куьн бахтавар я, вучиз лагьайтІа куь къене Аллагьдин баркаллу Руьгь ава. Эгер Месигьдихъ инанмиш касди хьиз жаза чІугвазватІа, регъуь жемир, ихьтин кьадар-кьисметдай Аллагьдиз шукур ая. Эгер квез къанлувиляй, угъривиляй, зулумкарвиляй жаза гузватІа, квез регъуь хьун лазим я».

Кьисадай аквазвайвал, Петруни кьиникьиз акъуднай. Адан вичин тІалабуналди ам кьил агъуз авудна хашуниз янай. Ада вич Худа Иса Месигь хьиз хашуниз ягъуниз лайихлу туш лагьанай. Петрудин 1-чар

### Илчи Ягьядин пуд чар


Илчи Ягьядин пуд чар

Ягьядин сад лагьай чарче авай кьилин фикир ихьтинди я: Аллагь кІан хьуни инсандин уьмуьр шадвилив, гъалибвилив, хатасузвилив ацІанвайди ийида. Уьмуьрдин манани гьа им я.

Экуьник кваз хьун: «Иса (Аллагь) экуьник хьайивал, чунни эгер экуьник кваз къекъвезватІа, чи арада рафтарвал ава. Адан хва Иса Месигьдин ивиди чун гьар са гунагьдикай михьи ийизва. Эгер низ, вич экуьник ква лугьуз, вичин стха аквадай вилер авачтІа, а кас гьеле мичІивиле ама».

Дуьньядихъ галаз авай алакъа: «Я дуьньяни кІан жемир, я дуьньяда авай затІарни: низ дуьнья кІан ятІа, адаз Буба кІанзавач, вучиз лагьайтІа дуьньяда авай кьван вири: бедендин ашервал, вилерин ашервал ва яшайишдин такабурлувал Бубадилай атанвайбур туш, абур и дуьньядай атанвайбур я. Дуьньяни алатна фида, адан ашервални, амма Аллагьдин къаст кьилиз акъудзавайди асиррай асирриз фида».

Антихрист вуч кас ятІа гьадакай: «Иса Месигь тирди инкарзавай инсан тапрукь тахьана вуж хьурай? Ам Бубани Хва инкарзавай антихрист я. Аллагьдин Хва инкарзавайда Бубани инкарзава. Хциз ибадат ийизвайда Бубадизни ибадат ийизва».

Къутармишдайди тир Иса: «Са гунагьни квачир Иса чун гунагьрикай къутармишиз атана. Вуж Исадихъ галаз сад ятІа а касди гунагьар ийидач».

Аллагьдин муьгьуьббат: «Дуьньядиз Вичин авай-авачир са Хва ракъуруналди Аллагьди чахъ ийизвай муьгьуьббат ачух хьана. А Хцин куьмекдалди Аллагьди чаз ацІай уьмуьр гана».

«Аллагь муьгьуьббат я, муьгьуьббат галайдахъ Аллагьни гала, а касдихъ вичихъни Аллагь гала. Чаз Ам кІан жеда, вучиз лагьайтІа Адаз чун фадлай кІан хьанай. Иса Месигь тирдахъ инанмишвалзавай гьар са кас Аллагьдилай хьанвайди я. Им чна Аллагьдин тІалабунар кьилиз акъудун патал Аллагь кІан хьун я лагьай чІал я. Адан тІалабунар заланбур туш».

Тапан пайгъамбарар гьикІ чир жеда: «Инсандик гьихьтин руьгь кватІа, яни Аллагьдин ва я рекьяй акъуддай руьгь кватІа, и саягъда чир ая: инсандин беден алаз атай Иса Месигьдиз ибадат ийизвай гьар са инсан Аллагьдин патай я. Инсандин беден алаз атай Иса Месигьдиз ибадат тийидай гьар са кас дажжал я».

АцІай уьмуьр гьикІ гьатдатІа, гьадакай: «Аллагьдин Хцихъ инанмиш хьуналди, квез ацІай уьмуьр жедайди квез чир хьун патал за Аллагьдин Хцин тІварцІин хатурдай инанмиш вирибур патал и гафар кхьейди я». Ягьядин 1-чар

### Ягьудан чар


Ягьудан чар

Вирида и чар Ягьуда кхьенвайди я лугьузва. И Ягьудан тІвар Матаялай атай Шад Хабарда кьунва (Матай 13:55 ).

«Пак инсанриз садра ганвай инанмишвилиз къуллугъ ая», – лугьузва Ягьуда христианриз. Къадим икьрардай мисалар гъуналди Ягьуда инанмишбуруз гунагькаррин крарилай чешне къачумир лугьуз тагькимарзава: «И кар чизвайбурун рикІел заз хкиз кІанзава хьи, Аллагьди халкь Египетдин чилерай ахкъудна, ахпа инанмиш тахьайбур тергна. Садум, Гамура ва абурун патарив гвай маса ява шегьерар мидаим цІун жазада гьатнава. Жасад кьацІурзавай, кьиле авайбурукай кьил къакъудзавай ва чІехи гьукумдаррикай пис рахазвай и хиялчийризни гьакІ жеда. Абуру ийизвай пис ихтилатар чин тийиз ийизвайбур я. Сиве мез авачир гьайванрин тІебиатдиз хас тирвал, абуру чпиз чидайдалди чеб чІуру рекье твазва. Гьуьлуьн пехъи лепейри чпин гьашемар каф алаз винел акъудда. Рехъ алатнавай гъетериз аквадайди эбеди мичІ я».

Аллагь галачир ихьтин рекьиз акси яз, Ягьуда гьикІ яшамиш хьана кІандатІа лугьузва: «Къуй квез куь пак инанмишвили яшамиш жез чир авурай. Пак Руьгьдалди дуьа ая, Аллагь кІан хьуналди, куьне куьн хуьх. АцІай уьмуьр хьун патал куьне чи Худа Иса Месигьдин патай регьимлувал вилив хуьх. Садбурухъ галаз регьимлу хьухь, абуруз хъсандиз килиг. Муькуьбур кичІ кутуна къутармиша, цІа туна ахкъуд, абур кичІевиле тур, жасадди кьацІурнавай пекерикайни вил ягъиз хьухь».

«Аллагьдивай чун чІуру рекьиз финикай хуьз жеда. Чаз Ада Вичин вилик михьидаказ ва шаддаказ къвез куьмекда. Камаллу сад Аллагьди чун чи Худа Иса Месигьдин куьмекдалди къутармишна. Аллагьдиз шукур хьурай! Аллагь асиррилай асирралди чи чІехи ва къудратлу пачагь я. Амин». Ягьудан чар

### Илчи Павелан чарар


Илчи Павелан чарар

ЦІийи икьрардик илчи Павела кхьенвай 13 чарни акатзава. Абур Рим, Каринф, Эфес, Филипар, Колос, Салоник шегьерра ва Галатия вилаятда яшамиш жезвай христианриз, гьакІни кьилдин ксар тир ТиматІеяз, Титаз, Филимуназ кхьенвайбур я («Чувудриз чарни» Павела кхьенвайди яз гьисабзава).

Павелан чарари ЦІийи Икьрардин кьудай са пай кьазва. Ингье абурай са бязи чІукар: Муьгьуьббат

«Аллагь муьгьуьббат я» лугьузва Аллагьдин Гафуни. Каринфвийриз кхьенвай сад лагьай чарче илчи Павела муьгьуьббатдикай икІ кхьизва: «Зун инсанринни малаикрин чІаларал рахаз хьайитІани, амма захъ муьгьуьббат авачтІа, зун гьакІан цурун зенг я ва я ванзавай кфил я.

Заз пайгъамбарвилин пай ганватІани, заз вири сирер чизватІани, гьар жуьредин чирвилер аватІани, заз дагълар са чкадилай къачуна масанал эцигиз жедай инанмишвал аватІани, амма муьгьуьббат авачтІа, зун са затІни туш.

За зи вири эменни пай авуртІани, жуван чан цІа куз туртІани, амма захъ муьгьуьббат авачтІа, – закай са хийирни авач».

Муьгьуьббат – им Иса Месигьдин тІалабунрин кьилин мана-метлеб я. Исади лагьана: «Жуван Худа Аллагь рикІин вири сидкьидай, жуван вири руьгьдалди, жуван вири кьатІунралди кІан хьухь. Им сад лагьай ва лап важиблу тІалабун я. Гьадаз ухшар тир кьвед лагьай тІалабунни ава: жуваз жув хьиз жув хьтиндини кІан хьухь. Я Къанунда, я пайгъамбаррин ктабра и кьве весидилай зурба затІни кхьенвач» (Матай 22:37—40 ).

Библиядин маса чкадал Исади Аллагьдин муьгьуьббатдикай икІ лугьузва: «Аллагьдин Хцихъ инанмиш тир са касни терг тахьун патал, гьар садахъ ацІай уьмуьр хьун патал Аллагьди Вичин авай-авачир са Хва къурбанддиз акъудна. Гьакьван Аллагьдиз дуьнья кІан я» (Ягья 3:16 ).

### «Бедендин крар ва руьгьдин бегьер»


«Бедендин крар ва руьгьдин бегьер»

Чи Худа Месигьди вичин тилмизриз лагьанай: «Зун ЦипицІдин чІере я, куьн – хилер. Захъ галаз вуж гур хьайитІа ва Зун нихъ галаз сих хьайитІа, гьада бул бегьерни гъида, амма Зун галачиз квелай затІни алакьдач».

Исади Вичин тилмизриз ихьтин мисални гъанай: «Куь кьилив хипен хам алаз къвезвай тапан пайгъамбаррикай мукъаят хьухь, къеняй абур вагьши жанавурар я. Квез абур емишрилай чир жеда. Мегер къукъвадин вала ципицІар гъидани? Къалгъандилай инжил атІуз жедани? Хъсан тарци хъсан емишар гъида, чІуру тарци – чІуру емишар».

Галатиявийриз кхьенвай чарче илчи Павела «бедендин крарикайни» «руьгьдин емишрикай» кхьизва: «Бедендин крар малум я. Абур ихьтинбур я:

зинавал, чиркинвал, явавал, бутриз икрамун, суьгьуьрчивал, душманвал, къалар, шаклувал, хъел, асивилер, кукІун-чухун, такІанвал, гьуьжетунар, пехилвал, пиянвал, акатайвал авун ва гьа ихьтин маса крар.

Виликдай за квез тагьким авурвал, гилани тагькимарзава: ихьтин крар ийизвайбурукай садазни Аллагьдин пачагьлугъда чка жедач. Руьгьдин емишар ибур я:

муьгьуьббат, шадвал, ислягьвал, сабурлувал, регьимлувал, захавал, инанмишвал, муьтІуьгъвал, нефс хуьн».


Галатиявийриз чар 5:19—23; Ягья 15:5, 6

### Жегьил христиан ТиматІей


Жегьил христиан ТиматІей

Павел вичин кьвед лагьай сиягьатдин вахтунда Дербедивни Листрадив агакьайла, ана адал жегьил христиан ТиматІей гьалтна. Адан диде Эвника Исадихъ инанмиш чувуд дишегьли, буба грек тир. Адан баде Луидани Месигьдихъ инанмиш инсан тир. Инжилчи Лука хьиз, ТиматІейни илчи Павелаз мидаим рекьин юлдаш хьанай, адахъ галаз Македонияда, Грецияда, ГъвечІи Азияда ва гьатта Римдани хьанай. Кьисадай аквазвайвал, Павелаз Римда жаза гайидалай гуьгъуьниз ТиматІей Эфесда авай инанмишбурун чІехи кІватІалдин кьиле акъвазнай. Ам Исадихъ инанмиш хьуниз килигна Римдин пачагь Неронан девирда яна, я туштІа, Дамицианан девирда яни са девирда гзаф азаб-азият чІугунай.

Илчи Павела ТиматІеяз кьве чар кхьена. Инал а чарара авай кьван вири кьилин фикирар гьисабиз жедач. Ингье абурукай са бязибур. ТиматІеяз кхьей сад лагьай чарчяй:

Чна вири инсанрин паталай дуьа авун лазим я. «Чна секин ва къал галачир архайин, бахтаварвиливни михьивилив ацІанвай уьмуьр тухун патал, эвелни эвел дуьаяр авун, гъил къахчун, минетар авун, вири инсанрин патай, пачагьрин ва вири гьакимрин патай сагърай лугьун Им чун къутармишдай Аллагьди кьабулдай кар я».

Павела и гафар христианар пара инсафсуздаказ хурук кутур Неронан девирда кхьейбур я.

Иблисдиз яб гумир. «Пак Руьгьди ачухдаказ лугьузва: рекьяй акъуддай руьгь квай Иблисдин къундармайриз яб гайи са бязибур эхиримжи вахтара инанмишвиливай къакъатда».

Девлетдихъ калтугмир. «Вири пис крарин дувулар пул кІан хьуна ава. Гьа идалди са бязибур инанмишвиливай къакъатнава. Абуру чпи чеб чІехи азаб-азиятра тунва. Эй, Аллагьдин бенде, вуна девлетар кІватІуникай кьил къакъуд. Анжах гьахълувал гваз, хъсанвилер ийиз, Аллагьдихъ инанмиш яз, муьгьуьббат гваз, сабурлу яз, муьтІуьгъ яз яшамиш хьухь».

Инанмишвал гьунар я. «Инанмишвал ийиз гьунар къалура, ацІай уьмуьр къазанмишиз алахъ. Аллагьди ваз гьа и кар авун патал эвернава».

Вун Аллагьдин къуллугъчи хьун лазим я. «Гафуна, уьмуьрда, муьгьуьббатда, руьгьдин крара, инанмишвиле, михьивиле инанмишбур патал чешне хьухь. Инсанриз Пак Калам кІела, абуруз уьмуьрдин тарсар це».

ТиматІеяз кьвед лагьай чар Павела дустагъда авайла кхьейди яз гьисабзава. Ада вич жазаламишдалди вилик икІ кхьенай: «За инанмишвал ийиз къалурна, заз Аллагьди буйругъай кар кьилиз акъудна гьерекат кутуна, иман хвена. И кардай заз гьахълу Дуванбег тир Худади гьакъикъатдин таж гьазурнава. Къияматдин юкъуз Аллагьди а таж зав вугуда. Тек заз ваъ, Аллагь кІандай вири инсанризни ахьтин тажар гуда». ТиматІеяз 1 ва 2-чар

### «Чи Худа сад я» Чарарай аятар


«Чи Худа сад я» Чарарай аятар

«Вирида гунагь крар авуналди чеб Аллагьдин баркалладикай магьрумнава». (Римвийриз чар 3:23 )

«Гунагьдилай къахчудай кьисас – ажал я, Аллагьдин савкьват – чи Худа Месигь Исадихъ галаз сих ацІай уьмуьр я». (Римвийриз чар 6:23 )

«Аллагь сад я, Аллагьдинни инсанрин арада авайди сад я, ам инсан Месигь Иса я». (ТиматІеяз 1-чар 2:5 )

«Месигь чи гунагьриз килигна кьена». (Каринфвийриз 1-чар 15:3 )

«Вуна ви мецелди Исадиз Худа лагьайтІа, гьакІни ви рикІелди Исадал кьейидалай гуьгъуьниз Аллагьди чан хкайдахъ инанмиш хьайитІа, вун къутармиш жеда». (Римвийриз чар 10:9 )

«Терг жезвайбур патал хашуникай гаф лугьун абдалвал я, амма а гаф чун, яни къутармиш жезвайбур патал Аллагьдин къуват я». (Каринфвийриз 1-чар 1:18 )

«Уях хьухь, инанмиш яз акъваз, викІегь хьухь, мягькем хьухь». (Каринфвийриз 1-чар 16:13 )

«Месигьдикай Шад Хабар гуникай заз регъуь туш, вучиз лагьайтІа и кар гьар са инанмиш кас къутармиш ийидай Аллагьдин къуват я». (Римвийриз чар 1:16 )

«Куьне квез табмир: Аллагьдин вири крар дуьзбур я. Инсанди гьихьтин тум цайитІа, гьахьтин гвенни гуьда». (Галатиявийриз чар 6:7 )

«Чал чан аламаз чна авур писни хъсан крариз кутугай жаваб къахчун патал чун вири Месигьдин дувандин вилик акъвазун лазим я». (Каринфвийриз 2-чар 5:10 )

«Гьа икІ чакай гьар сада вичин паталай Аллагьдин вилик гьахъ-гьисаб ийида». (Римвийриз чар 14:12 )

«Гила, Адан ван хьайи чІавуз, куьне куь рикІер агалмир». (Чувудриз чар 3:15 )

«Худа сад, иман сад, циз гьахьун сад я». (Эфесвийриз чар 4:5 )

### Ягьядиз ачухарун


Ягьядиз ачухарун

Чун яшамиш жезвай чил гьамиша амукьдач. И кардикай пайгъамбарри лагьай гафар Библиядин гзаф чкайрай кІелиз жеда. Иллаки ахьтин чкаяр «Ягьядиз ачухарун» ктабда гзаф ава. И ктаб Библиядин эхиримжи ктаб я.

Ягья Иса Месигьдин цІикьвед илчидикай сад тир. Сифтегьан христианрин кьисайрай аквазвайвал, са Ягьядилай гъейри, Исадин амай вири илчияр инанмишвилиз килигна куднай. Ягьядизни инанмишвал авунай азаб-азият акунай. Ам гьуьлел алай Патмос лугьудай къураматдал суьргуьн авунай. Ана адаз Худа акунай. Худади Ягьядиз лагьанай:

– Зун Эвелни Эхир я. Зун Сифтегьанди ва Эхиримжиди я. Жуваз аквазвай кардикай ктабда кхьихь. А ктаб инанмишбурун кІватІалриз ракъура (Аламатдин ачухарун 1:10—11 ).

И ктабда дуьньядал эхиримжи йикъара жедай вакъиайрикай кхьенва. Асул гьисабдай, а вакъиаяр ишарайралди къалурнава. Месела, инанмишбурун ирид кІватІалдиз чарар, ирид муьгьуьр, кьуд атлу, ирид гунг, Аллагьдин хъилев ацІанвай ирид сукІра, Гьармагедан, уьмуьрдин ктаб, вагьши гьайвандин рекьем тир 666, чІехи ченги Бабил, ирид кьилни цІуд карч алай вагьши гьайван, цІуд пачагь, Исади агъзур йисуз агъавалдай пачагьлугъ, ЦІийи Ярусалим, багьа къванер, уьмуьрдин тар – ибур и ктабда авай ишараяр-лишанар я.

Ягьядин керематда дерин сирер ава. Амма са кар ачухдиз аквазва: Иса Месигь цІийи кьилелай чилел хкведа. Ада дуьньядин дуван ийида. Иса сифтегьан христианри вилив хуьдай, ам гилан христианрини вилив хуьзва.

И ктабда инанмишбурун ирид кІватІалдиз кхьенвай чарар ава. Ша абурукай са чар кІелин. Инанмишбурун а ирид кІватІал Ягьяди вичин «ачухарун керемат» кхьидай чІавуз авайбур тир. Амма а чарари христианрин кІватІалдин ва инанмишбурун гележег гьихьтинди жедатІа къалурзава.

### «Ладикиядин инанмишбурун кІватІалдиз чар»


«Ладикиядин инанмишбурун кІватІалдиз чар»

«Амин, яни Гьакъикъат тІвар алайда, вафалу ва гьакъикъи шагьидди, Аллагьди халкь авунвай кьван затІарин диб тирда икІ лугьузва:

– Заз ви крар чизва. Вун я къайи туш, я кузвач. Вун къайи тиртІа ва я вун кузвайтІа, вуч хъсан тир! Амма вун чимиди я. Вун я кузвач, я къайини туш. Гьавиляй За ви тІвар Зи мецелай гадарда. Вучиз лагьайтІа вуна „Зун девлетлу я, заз са затІни кими туш“ лугьузва. Амма ваз вун бахтсуз ва ажуз тирди, вун са затІни авачир саил тирди, буьркьуьди ва кьецІиди тирди чизвач. За ваз вун девлетлу хьун патал Завай михьи къизил маса къачу лугьузва. Ви кьецІивили вал гъизвай айиб таквадайвал За ваз Завай маса къачуна, лацу пекер алукІун меслятзава. Ви вилеризни аквадайвал абуруз вилерин мелгьем ягъ.

Заз кІанибуруз За абурун гунагьриз килигна жазани гузва. ГьакІ хьайила рикІ хци хьухь ва имандал ша.

Ингье, Зун ракІарихъ гала, За ракІар гатазва: зи ван хьана, ни Заз ракІар ахъаяйтІа, Зун гьадан кІвализ фида, За адахъ галаз фу неда, ам Захъ галаз санал жеда.

Писвилел гъалибвал къазанмишдай гьар сад За Захъ галаз Зи тахтунал ацукьарда, Зун гьикІ гъалиб хьанатІа, гьикІ Зи Бубадихъ галаз Адан тахтунал ацукьнатІа, Писвилел гъалибвал къазанмишдай гьар садни За гьакІ Зи кьилив ацукьарда.

Пак Руьгьди инанмишбурун кІватІалриз вуч лугьузватІа, япар авайбуруз ван атурай».


Аламатдин ачухарун 3:14—22

### «ЦІийи цавни цІийи чил»


«ЦІийи цавни цІийи чил»

«Ягьядиз аламатдин ачухарунин» эхиримжи кьилерай эхиримжи дуван гьикІ кьиле фидатІа, цІийи цавни цІийи чил гьихьтинди жедатІа, кьатІуз жеда.

«Заз чІехи лацу тахтунал Ацукьнавайди акуна. Адан виликай цавни чил катна ва михьиз вилерикай хкатна. Заз кьенвайбур – гъвечІибур ва чІехибур акуна. Абур Аллагьдин тахтунин вилик акъвазнавай. Инсанри авур крар кхьенвай ктабарни ахъайна виридан вилик квай. Са маса ктабни ахъайна анал алай. Ам уьмуьрдин ктаб тир. Гьар садан ктабда кхьенвай крариз килигна кьейибурун дуван ийизвай. И чІавуз гьуьлуь вичив гвай кьенвайбур гъана вахгана. Ажалди ва жегьеннемди вичив гвай кьенвайбурни вахгана. Гьар са кьейидан дуван адан крариз килигна авунай.

Заз цІийи цавни цІийи чил акуна. Виликан цавни виликан чил амачир. Заз, Ягьядиз, пак шегьер Ярусалим акуна, Аллагьдин кьиливай цавай эвичІзавай цІийи Ярусалим. Ам чам патал дамахарна гьазурнавай свас хьиз авай. Заз цавай къвезвай кІеви ван атана. Ванци лугьузвай:

– Ингье Аллагьдинни инсанрин алачух. Аллагь гила инсанрихъ галаз яшамиш жеда. Абурукай Аллагьдин халкь жеда, Аллагьдини абурал агъавал ийида. Аллагь Вич инсанрихъ галаз санал яшамиш жеда. Аллагьди инсанрин вилерай атай гьар са нагъв михьда. Мад я ажал, я шел, я цІугь, я азар хъжедач. Виликдай хьайи кьван крар алатна фена.

Тахтунал Ацукьнавайда лагьана:

– Ингье За вири цІийиз халкьзава.

Ахпа Ада заз лагьана:

– И гафар кхьихь, абур гьахълубур ва дуьзбур я.

Ада заз лагьана:

– АкьалтІ хьана! Зун Сифтегьанди ва Эхиримжиди (Альфани Омега) я, Зун эвелни эхир я. Цихъ къанихдаз За уьмуьр гудай булахдай яд гьавая гуда. Закай писвилел гъалибвал къазанмишдай гьар са касдин Аллагь жеда, а касдикайни Зи хва жеда. КичІебурузни, хаинризни, мурдарбурузни, къанлуйризни, явабурузни, суьгьуьрчийриз, бутпересризни тапархъанриз цІайни гугурт авай вир кьисмет жеда. И вир кьвед лагьай ажал я.

Шегьер экуь авун патал я рагъ, я варз герек туш. Ам Аллагьдин баркаллади экуь ийизва. Аллагьдин КІел – шегьердиз экв гузвай чирагъ я. Шегьердиз чиркин ва мурдар са затІни гьахьдач, я аниз табвал квай са касни гьахьдач. Аниз анжах КІелев гвай уьмуьрдин ктабда тІварар кхьенвайбур гьахьда».


Аламатдин ачухарун 20:11—13; 21:1—8, 23, 27

### Библиядин эхиримжи чин


Библиядин эхиримжи чин

Пак Калам, яни Библия гележег гьихьтинди жедатІа лугьуналди, Аллагьдин Хва Иса Месигь кьвед лагьай сеферда атуналди куьтягь жезва. Ша чна «Ягьядиз аламатдин ачухарунрай» эхиримжи чІук – Библиядин эхиримжи чин кІелин.

«Ахпа малаикди заз лагьана:

– И ктабда лагьанвай пайгъамбарвилин гафар инсанрикай чуьнуьхмир. Вахт мукьвал хьанва. Пис крар ийизвай ксари къуй чпин крар давамаррай. Мердимазарри къуй мурдарвилер авурай. Муъмин касди мадни гзаф хъсанвилер авурай. Пак инсан мадни гзаф пак хьурай.

Исади лагьана:

– Ингье, гьа и мукьвара зун хкведа. За гьар касдив вичи авур крарин гьакъи ахгакьарда. Зун Сифтегьанди ва Эхиримжиди (Альфани Омега) я. Зун эвелни эхир я.

Аллагьдин тІалабунрал амал ийиз чеб михьиз хуьзвай кас бахтавар я. Абуруз шегьердин варарай аниз гьахьна уьмуьр гудай тарцелай емишар недай ихтияр жеда. Мердимазарарни суьгьуьрчияр, явабурни, къанлуяр, бутпересарни гьахъсуз крарал рикІ алай ва чІуру крар ийизвай гьар са кас шегьердилай къеце амукьда.

За, Исади, Зи малаик ракъурнава. Ада инанмишбурун кІватІалра и ктабда кхьенвай крарикай шагьидвал ийида. Зун Давудан дувулдилай хьанвай велед я. Зун нур гузвай экуьнин гъед я.

Пак Руьгьдини суса санал лугьузва:

– Хъша иниз!

И ван хьайи гьар касдини Исадиз „Хъша!“ лугьурай.

Къуй къанихда атана уьмуьрдин яд гьавая къачурай.

И ктабда авай пайгъамбарвилин гафар ван хьайи гьар садаз за шагьидвал ийизва: ина кхьенвай гафарал са вуч ятІани алава хъийидай касдиз Аллагьди гьа и ктабда кхьенвай хьтин завалрал мадни завалар алава хъийида. Эгер сада и ктабда авай пайгъамбарвилин гафарикай са вуч ятІани гадарайтІа, Аллагьди а касдин тІвар уьмуьрдин ктабдай гадарда. А кас и ктабда кхьенвай пак шегьердиз гьахьдач ва ада ана авай уьмуьр гудай тарарин емишар недач.

И вири крарикай шагьидвал ийизвай Исади квез лугьузва:

– Эхь, Зун гьа и мукьвара хкведа. Амин.

Хъша, Худа Иса!

Квез виридаз Худа Исади регьим ийиз хьурай. Амин».


Аламатдин ачухарун 22:10—21


Библиядиз талукь чкайрин шикилар ва географиядин картаяр

## Библиядиз талукь чкайрин шикилар ва географиядин картаяр

### Библиядиз талукь чкайрин шикилар ва географиядин картаяр

Библиядиз талукь чкайрин шикилар ва географиядин картаяр


Къадим Рагъэкъечӏдайпад

Палестина Иса Месигьдин девирда

Иса Месигьдин девирда Ярусалим

Иса Месигьдин девирда Ярусалимдин ибадатханадин план

Римдин империя Иса Месигьдин девирда

Илчи Павелан сад лагьай сиягьат

Илчи Павелан кьвед лагьай сиягьат

Илчи Павелан пуд лагьай сиягьат

Илчи Павелан кьуд лагьай сиягьат

Ярусалим. Елеон дагъдай акунар

Ярусалим ва Елеон дагъ

Синай дагъ

Уьцӏуь гьуьл

Фавор дагъ

Назарет

ВиФлеем

Ярдан

Кефернагьум

Галилеядин кана

Ягьудиядай Самариядиз рехъ

Генисарет вир

Вифания

Римдин колизей


Библиядиз талукь чкайрин шикилар ва географиядин картаяр

### Къадим Рагъэкъечӏдайпад


Къадим Рагъэкъечӏдайпад

### Палестина Иса Месигьдин девирда


Палестина Иса Месигьдин девирда

### Иса Месигьдин девирда Ярусалим


Иса Месигьдин девирда Ярусалим

### Иса Месигьдин девирда Ярусалимдин ибадатханадин план


Иса Месигьдин девирда Ярусалимдин ибадатханадин план

### Римдин империя Иса Месигьдин девирда


Римдин империя Иса Месигьдин девирда

### Илчи Павелан сад лагьай сиягьат


Илчи Павелан сад лагьай сиягьат

### Илчи Павелан кьвед лагьай сиягьат


Илчи Павелан кьвед лагьай сиягьат

### Илчи Павелан пуд лагьай сиягьат


Илчи Павелан пуд лагьай сиягьат

### Илчи Павелан кьуд лагьай сиягьат


Илчи Павелан кьуд лагьай сиягьат

### Ярусалим. Елеон дагъдай акунар


Ярусалим. Елеон дагъдай акунар

### Ярусалим ва Елеон дагъ


Ярусалим ва Елеон дагъ

### Синай дагъ


Синай дагъ

### Уьцӏуь гьуьл


Уьцӏуь гьуьл

### Фавор дагъ


Фавор дагъ

### Назарет


Назарет

### ВиФлеем


ВиФлеем

### Ярдан


Ярдан

### Кефернагьум


Кефернагьум

### Галилеядин кана


Галилеядин кана

### Ягьудиядай Самариядиз рехъ


Ягьудиядай Самариядиз рехъ

### Генисарет вир


Генисарет вир

### Вифания


Вифания

### Римдин колизей


Римдин колизей

[1] Вучиз Аллагьди «чна» лагьана? Вучиз лагьайтІа Аллагь пуд къаматда сад я: Аллагь-Буба, Аллагь-Хва ва Аллагь-Пак Руьгь. Гьавиляй Муса пайгъамбардин сад лагьай ктабда Аллагьди инсан халкьдайла, «чна халкь ийида» лугьузва.

[2] Муса (Моисей) – са квяй ятІани акъудун, са куькай ятІани хкудун лагьай чІал я.

[3] Якьубан цІикьвед хцикай сад тир Левидин веледриз левияр лугьузва. Абур Аллагьди Вичин Пак кІвале къуллугъ авун патал хкягънавай.

[4] Адан маса тІвар Азария я.

[5] И Агьашвераш Эстер пабвиле къачур Агьашвераш тушир.

[6] Аллилуйя – им къадим чувуд чІалал «Аллагьдин тариф ая» лагьай чІал я.

[7] Ладан – хуш атирдин ни галай тарарин кІарасдикай регъвена авунвай гъуьр; смирна – гьа ихьтин тІвар алай набататдикай хкуднавай атирдин ни галай къир. И кьве шейни гзаф багьабур ва кьитбур тир.

[8] Песах – чувуд чІалал «кьиливай алатна фин» ва я «инсаф» лагьай чІал я. Суварин тІвар чувудар Египетдай экъечІна хъфин рикІел хуьнихъ галаз алакъалу я.

[9] Фарисеяр – Исадин девирдал къведалди пуд-кьуд виш йис вилик арадиз атай ва Исадин девирдани къуватда амай сиясатдални диндал машгъул тир, чувудрин арада хьайи кІватІал. Фарисеяр Къанундал ва гьадалай кьулухъ арадал атай, диндин адетар къайдадик кутазвай Къанундал гзаф кІеви тир.

[10] Инсандин Хва – им Иса Месигьдин тІварарикай сад я.

[11] И вириз Галилеядин гьуьл ва Тибериядин гьуьлни лугьуда. Галилея Исраилдин кефер пата авай вилаят я. Тиберия Геннисаретдин вирин къерехдал алай шегьер я.

[12] Талант – гимишдин кІус (30 кг).