# Библиялъул

Институт перевода Библии

## Даниял


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## ЦеберагӀи


Даниял


аварагасул тӀехь


Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Москва


2023


Даниял аварагасул тӀехь

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: https: ibt.org.ru/media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-323-5

© Институт перевода Библии, 2023

## Даниял

### Даниял

Даниял


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


Даниял аварагасул тӀехь


ЦеберагӀи

Даниял аварагасул тӀехьалда бицунеб буго гӀолохъанав ягьудияв Даниялил гӀумруялъул ва гьесие загьирлъарал хӀикмалъабазул хӀакъалъулъ.

Цебесеб эраялъул 605 соналъ цогидал ягьудиялгун цадахъ Вавилоналде асирлъуде ккана Даниял, Иерусалим щущахъ базабилалде къого соналъ цебе (Дан. 1:1-2). Аллагьасде иман лъеялъ, Даниял Вавилоналъул ва Персиялъул пачалихъазул идарабазда тӀадегӀанал хъулухъазде вахана (1:19; 2:48; 5:29; 6:1-3,[28]). Аллагьас гьесие гъваридал балъголъаби тӀатинарулаан, букӀинесебги ахир заманалда ккезе бугебги загьир гьабулаан ва асирлъиялъул апараглъуда ругел гӀизраилазул ракӀ батизабулаан гьес (8:17; 10:14; 12:4).

Нилъер заманалде щвезегӀан цӀунун хутӀарал Персиялъул некӀсиял хъвай-хъвагӀаязда ратарал къо-моцӀазул баяназда рекъон, нилъеда дурусго чӀезабизе кӀола гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел ругел лъугьа-бахъинал ккараб заман ва гьанжесеб календаралда данде кквезе кӀола гьезул къо-моцӀги соналги.

Даниял ккола Йирмиягь аварагасулги Езекиэл аварагасулги заманалъул чи. Цебесеб эраялъул 538 соналъ, жеги Даниял чӀаго вугеб заманалдаго, асирлъиялъул апараглъуда рукӀарал ягьудиязул тӀоцебесеб бутӀа ватӀаналде тӀад буссана.

Даниялица бана ункъого сон (1:21; 10:4).

ТӀехьалъул аслияб пикру буго тӀолабго дуниял Бичасул кверщаликь бугин ва Гьесул кверщеллъи тӀолалго халкъазда тӀад тӀибитӀараб бугин абураб (2:44; 4:31-32; 5:21). ТӀехьалъул тӀоцебесеб бутӀаялда (бетӀ. 1–6), Даниялги мисалалъе вачун, бицунеб буго мунагьазукь къараб дунялалдацин чиякъго хутӀарав инсанасда Бичасе гӀибадат гьабизе ва Гьесие мутӀигӀго чӀезе кӀвеялъул хӀакъалъулъ (2:47; 4:34). Гьединго тӀехьалда бицунеб буго Жиндирго халкъалдехун БетӀергьанасул бугеб ритӀухъаб бербалагьиялъул ва, балагьалъукье ккедал, Гьев гьезие хӀалае вахъунев вукӀиналъул хӀакъалъулъ (2:18-19; 3:28; 6:22).

ТӀехьалъул кӀиабилеб бутӀаялда (бетӀ. 7–12) гъорлъе уна Даниялие загьирлъарал гӀаламатал. Гьенир гӀемер ратула, доб заманалъул диниял тӀахьазе ва вагӀзабазе хасиятал, ахир заманалда хурхарал хӀикматиял сипат-суратал. Гьел гӀаламатаз ва хӀикматиял сипат-суратаз цебеккунго бицунеб буго Бичасул парччахӀлъиялда данде чӀаразе ахиралда букӀине бугеб жазаялъул, ва инсанияталъул тарихалда жаниб гьеб парччахӀлъи тӀадеялдаса тӀаде цебетӀолеб букӀиналъул хӀакъалъулъ.

Даниял ва гьесул гьалмагъзаби Вавилоналда (1:1–6:28)
Даниял ва гьесул гьалмагъзаби пачаясул кӀалгӀаялда (1:1-21)
Даниялица Навуходоносорил макьу къотӀи (2:1-49)
Даниялил лъабавго гьалмагъ цӀадул коронире рехи (3:1-30)
Даниялица Навуходоносорил кӀиабилеб макьу къотӀи; гьеб макьу ритӀухълъи ва пачаяс тавбу гьаби (3:31–4:34)
Белшацарие Бичасул жаза (5:1-31)
Даниял гъалбацӀазул рукӀниве рехи (6:1-28)
Даниялие Бичасул балъголъаби загьирлъи (7:1–12:13)
Ункъо жанаваралъул хӀакъалъулъ макьу (7:1-28)
Куйдул ва дагӀнил сипатал цере тӀами ва гьелъул магӀна (8:1-27)
Даниялил дугӀа. Лъабкъоялда анцӀго анкьил магӀна (9:1-27)
ГӀизраилалъул букӀинеселда хурхун Даниялие рагьараб тӀарамагъадисеб балъголъи (10:1–12:13)

### 1


Даниял ва гьесул гьалмагъзаби Вавилоналъул кӀалгӀаялда

1Егьояким Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ[*], Вавилоналъул пача Навуходоносорица[*] Иерусалималде тӀаде гьужум гьабуна ва шагьар сверун ккуна[+]. 2БетӀергьанас Ягьудиялъул пача Егьоякимги Аллагьасул Рукъалъул гӀемерисел тӀагӀелалги гьесул ихтияралде кьун тана. Навуходоносорица Шинар[*] улкаялде росун ана гьел тӀагӀелал ва жиндирго аллагьзабазул рокъор хазина цӀунулеб бакӀалда лъуна[+].

3Вавилоналъул пачаяс жиндирго чукъбузул бетӀер Ашпеназие буюрана пачабазул тухум-кьибилалъул ва чӀухӀби-хӀакимзабазул хъизаназда гьоркьоса чанго гӀизраилав тӀаса вищеян 4– щибгӀаги гӀузру гьечӀел, гьайбатаб сипаталъул, цӀали-хъваялъе ва гӀелмуялъе гьунар бугел, пачаясул кӀалгӀаялда хъулухъалъ рукӀине санагӀатал гӀадал. Гьезда вавилониязул мацӀ ва гьезул адабият малъеян лъазабуна. 5Пачаяс буюрана тӀаса рищарал гӀолилазе щибаб къоялъ жиндицаго кваналеб гӀадаб квен-тӀех ва тӀаса бищараб чагъир кьеян. Лъабго соналъ гӀелмуги малъун, хадур гьел жинда цере рачеян лъазабуна гьес.

6Гьезда гьоркьор рукӀана Даниял, Хананиягь, Мишаэл ва Азариягь – киналгоги Ягьудал къавмалъул васал. 7Ашпеназица цӀарал хисун, Даниялида – Белтешацар, Хананиягьида – Шадрах, Мишаэлида – Мешах, Азариягьида Авед-Него абун цӀарал лъуна[+].

8Амма Даниялица хӀукму гьабуна кинаб батаниги хъубаб кванда жиндица кӀал хъваларин[*] – я пачаясул квен кваналарин, я гьесул чагъир гьекъеларин. Цинги гьес Ашпеназида гьарана динияб къануналда рекъон жив хъублъизавулеб квен кваначӀого тезе изну кьеян. 9Аллагьас Ашпеназил рекӀелъ Даниялидехун гурхӀел-рахӀму батизабуна,[+] 10ва гьес Даниялида абуна: «Дун дир бетӀерчӀахъаяв пачаясукьа хӀинкъула; гьес жиндицаголъидал бихьизабун бугеб нужеца кваназе кколебги гьекъезе кколебги. Цогидазда данде ккун, нуж хӀалакъго ругеблъи гьесда бихьани, щиб цинги гьабилеб? Нуж сабаблъун пачаяс дир бетӀер къотӀилагури!»

11Гьебмехалъ Ашпеназица Хананиягьил, Мишаэлил, Азариягьил ва жиндирго тӀалаб-агъаз гьабизе тарав чиясда кӀалъана Даниял:

12«Бегьулеб батани, нижер, дур лагъзадерил, хӀалбихьи гьабе: нижее цохӀо лъимги пастӀаналъул нигӀматги гурони кваназе кьоге анцӀго къоялъ[+]. 13Хадуб нижер гьумер пачаясул квен-тӀех кваналел гӀолилазулалда данде ккве. Дудаго бичӀчӀила цинги дурго лагъзадерие щиб гьабизе кколебали».

14Ашпеназ гьелда разилъана, ва гьезул хӀалбихьи гьабиялъе анцӀго къо цӀана. 15АнцӀго къо ун хадуб, пачаясул квен кваналезулалдасаги гьезул гьурмал жанир цӀун берцинлъун ратана. 16Гьелдаса хадуб гьезие босун бачӀараб пачаясул квенги чагъирги нахъе босулаан гьев чияс, ва гьелъул бакӀалда гьезие пастӀаналъул нигӀмат кьолаан.

17Ункъавго васасе гъваридаб лъай-гӀакълуги, гӀелму босизе пагьмуги кьуна БетӀергьанас. Даниялие, гьелда тӀадеги, макьаби къотӀизе, балъголъаби рихьизе ва гьезул магӀна бичӀчӀизе рекӀел цӀодорлъиги кьуна[+].

18Пачаяс цӀараб заман рагӀалде щведал, Ашпеназица гьел Навуходоносорида цере рачана. 19Пача гьелгун гара-чӀварана ва гьесда бихьана киналго васазда гьоркьоб, гӀелму-лъаялъул рахъалъ, Даниялида, Хананиягьида, Мишаэлида ва Азариягьида бащадав щивго гьечӀолъи. Гьединлъидал, гьел тӀаса рищана пачаясул хъулухъалъе. 20Щибаб суалалда хурхунги, сундул хӀакъалъулъ пачаяс цӀеханиги, гьезул гӀакълу-лъай ва бичӀчӀи буголъи анцӀго нухалъ цӀикӀкӀараб букӀана пачалихъалда ругел тӀолалго балъголъи лъалел чагӀазда ва сихӀручагӀазда данде ккун[+].

21Ханасул кӀалгӀаялда хъулухъчилъун Даниял вукӀана Кир пачалъун вахъун тӀоцебесеб соналде щвезегӀан[*][+].

### 2


Навуходоносорил макьу

1Пачалъун вахъун кӀиабилеб соналъ Навуходоносорида[*] хӀикматал макьаби рихьана; гьел макьабаз гьесул рахӀат хвезабуна ва макьу тӀуризабуна[+]. 2Цинги пачаяс буюрана тӀолалго балъголъи лъалел чагӀиги, сихӀручагӀиги, палихъабиги, гӀакълучагӀиги жиндихъе ахӀеян, гьез жиндир макьу къотӀизе абун. Гьел киналго пачаясда цере эхетана. 3Пачаяс абуна: «Кутакалда рахӀат хвезабураб макьу бихьун буго дида; гьелъул магӀна лъазе бокьун буго дие», – ян.

4ГӀакълучагӀи кӀалъана пачаясда арамеязул мацӀалда[*]: «БетӀерчӀахъаяв пача, дур гӀумру халалъаяв! Нижеда, дур лагъзадерида, бице гьеб макьу. Цинги нижеца бицина дуда гьелъул магӀна», – ян[+].

5Пачаяс гӀакълучагӀазе жаваб кьуна: «Гьале дир амру! Нужеца дида бихьараб макьу бицинчӀони ва гьеб макьуги къотӀичӀони, нужгоги къотӀ-къотӀун ран, нужер мина-къайги щущахъ биххизабизе буго[+].

6Амма нужеца дида бихьараб макьуги бицани ва гьеб макьуги битӀун къотӀани, нужее дир рахъалъан сайгъаталги, шапакъаталги ва кӀудияб адаб-хӀурматги букӀине буго. Гьанже бице доб дида бихьараб макьуги ва гьелъул магӀнаги»[+].

7Гьез нахъеги абуна: «БетӀерчӀахъаяв пача, бицеха нижеда, дур лагъзадерида, щиб макьилъ бихьарабали, цинги нижецаги бицина гьелъул магӀна», – ян.

8Пачаяс жаваб кьуна: «Гьеле, дида ракӀчӀун бихьулеб буго, нужеца заман цӀалеб букӀин. Нужеда лъалелъул дир къотӀи щулияб букӀин.

9Дир макьу бицинчӀони, нужее тамихӀ букӀине бугелъул. Гьединлъидал, гьерсалги рицун дун махсароде кквезе къеркьолел руго нуж, гьалъул хиса-баси ккезе бегьулин хьулазда. Бице дида макьу, гьебмехалъ божила дунги нужехъ гьелъул магӀна гьабизе гӀураб гьунар букӀиналда»[+].

10ГӀакълучагӀаз пачаясда абуна: «Гьаб дунялалъул рокъоб цониги чиясда бажарулеб жо гуро нижедаса пачаяс тӀалаб гьабулеб бугеб жо. Цониги пачаяс киданиги цӀехечӀо гьединаб жо балъголъи лъалел чагӀазда, сихӀручагӀазда ва гӀакълучагӀазда.

11Кутакалда захӀматаб суал кьолеб буго пачаяс. Аллагьзабазда гурони гьелъие жаваб лъаларо, амма гьел инсанияталъул дунялалда рукӀунаро».

12Гьел рагӀабаз пачаясул кутакалда ццин гьалаглъизабуна, ва тӀолалго Вавилоналъул гӀакъилзаби чӀваян буюрухъ кьуна гьес[+]. 13ТӀолалго гӀакъилзаби чӀваян абураб пачаясул буюрухъ къватӀибе бахъана. Гьединго Даниялида ва гьесул гьалмагъзабазда хадурги, гьелги чӀвазе, чагӀи ритӀун ана.

14Амма Вавилоналъул гӀакъилзаби чӀвазе витӀарав пачаясул рорчӀухъабазул бетӀер Ариохида берцинаб калам гьабун кӀалъана Даниял. 15Даниялица Ариохида цӀехана: «Пачаясул кӀудияв хӀаким! Щай пачаяс гьедигӀан гӀасияб буюрухъ кьураб?» – ин. Ариохица ккараб жо бицана гьесда.

16Гьебмехалъ Даниял пачаясухъе вилълъана ва пачаясул макьуги лъазе гьелъул магӀнаги къотӀизе жиндие заман кьеян гьарана.

17Гьениса рокъове щведал, гьес гьеб кинабго жиндирго гьудулзабазда, ай, Хананиягьида, Мишаэлида ва Азариягьида бицана[+]. 18Жидеда гурхӀел-рахӀму гьабун гьеб балъголъи тӀатинабеян зобалазул Аллагьасда гьареян абуна Даниялица гьудулзабазда, Вавилоналъул цогидал гӀакъилзабигун цадахъ жалгоги чӀвачӀого хутӀизе. 19Къаси сардилъ гьеб балъголъи Даниялие загьирлъана – кинабго гьесда цебе тӀамуна. Гьебмехалъ Даниялица Зобалазул Аллагьасе рецц гьабун,

20гьадинаб дугӀа гьабуна:

«Абадул абадиялъего Аллагьасе рецц!
Гьесулъ бугелъул гӀакълуги къуватги.
21Заманги гӀасрабиги Гьес хисизарула;
пачазаби тахиде рахинарула ва гъоркьеги рехула;
гӀакъилазе гӀакълу кьола,
цӀодоразе – лъай щола;[+]
22Гьес балъголъиялъул тӀину тӀатинабула,
бецӀлъиялъукь тӀупарабги Гьесда лъала.
Канлъиялъул хӀубилъунги Гьев вуго[+].
23Дир умумузул Аллагь, дица Дуе рецц гьабула,
Дуца дие гӀакълуги къуватги кьуна!
Нижеца Дуда гьарарабщинаб Дуца дие тӀатинабуна.
Пачаясул суалалъе жаваб Дуца загьир гьабуна».

24Цинги пачаяс Вавилоналъул гӀакъилзаби чӀвазе витӀун вукӀарав Ариохихъе вилълъана Даниял ва гьесда кӀалъана: «Вавилоналъул гӀакъилзаби чӀваге! Дун пачаясухъе ваче, дица бицина гьесда бихьараб макьуги гьелъул магӀнаги».

25ГьебсагӀаталдаго Ариохица Даниял пачаясухъе вачана ва пачаясда бицана: «Дида цо чи ватана Ягьудиялдаса гьанире гочинарурал асирзабазда гьоркьов. Гьес пачаясул макьу къотӀизе буго», – ян.

26Гьебмехалъ пача Даниялида кӀалъана (гьевго Белтешацар): «Дуда унго-унголъунги кӀолебищ дида бихьараб макьу бицине, гьелъул магӀнаги загьир гьабизе?»

27Даниялица пачаясе жаваб кьуна: «Пачаяс цӀехолеб балъголъи тӀатине кӀоларо, я гӀакъилзабазда, я сихӀручагӀазда, я балъголъи лъалел чагӀазда, я нужумчагӀазда.

28Амма балъголъаби загьир гьарулев Аллагь зобалазда вуго! Гьесин Навуходоносор пачаясда бихьизабураб гьаб дунялалъул ахиралда букӀине бугебги.

Гьале мун къаси кьижун вукӀаго дуда бихьараб макьу[+].

29Кьижизе вегарав чи, букӀинеселъул хивалазда вукӀана мун. Цинги балъголъи Рагьулес букӀинесеб бихьизабуна дуда. 30Дие гьеб балъголъи тӀатана дун цогидаздаса гӀакъилав вукӀиналъ гуреб, амма дуда, дир пача, гьелъул магӀна лъан букӀине ва дур рахӀат хвезабураб жо дудаго бичӀчӀун букӀине[+].

31Дир пача, гьале дуда бихьараб макьу: дуда бихьана тӀаде балагьизе хӀинкъараб, залимаб, берал беццлъизарулеб хӀалалъ паркъолеб, цебе эхетараб кӀудияб сипат-сурат[*]. 32Гьелъул бетӀер букӀана бацӀцӀадаб меседил, керенги квералги – гӀарцул, чехьги мачӀабиги – мазгарул, 33бохдул – маххул, хӀатӀал – бакӀбакӀалдаса маххул, бакӀбакӀалдаса хӀатӀул. 34Мун валагьун вукӀаго, инсанасул квер хъвачӀого кьурдаса батӀалъараб гамачӀ, бащдал хӀатӀул бащдал маххул гьарурал хӀатӀазда тӀад речӀчӀана, ва гьел щущазаруна. 35Гьебмехалъ хӀатӀги, мазгарги, гӀарацги, меседги цадахъ, риидал гьоцӀиб чӀахӀ гӀадин, щущахъ биххун ана. РукӀараб бакӀцин хутӀичӀого гьороца хъамун ана гьел. Гьеб сипат-сураталда тӀад речӀчӀараб гамачӀин абуни, кӀудияб мегӀералде сверана ва гьелъ тӀолабго дунял цӀезабуна.

36Гьеле макьу. Гьанже гьелъул магӀнаги бицинин. 37Мун вуго пачабазулги пача. Пачалъиги, гучлъиги, къуватги ва цӀар-реццги дуе кьун буго Зобалазул Аллагьас[+]. 38Дур ихтияралде кьун буго инсаниятго, гӀалхул жанаварал ва зобалазул хӀанчӀи. Гьел кир ратаниги, Гьес гьезда тӀад пачалъунги мун тун вуго. Мунин кколев гьеб меседил бетӀер.

39Мун ун хадуб бижила цӀияб пачалихъ, амма дур гӀадаб кӀудияб букӀинаро гьеб. Гьелдасаги хадуб лъабабилеб, мазгарул пачалихъ бижила – тӀолабго дунялалъул кверщеллъиги гьелъухъ букӀина. 40Ункъабилеб пачалихъ букӀина маххгӀан щулияб. Маххуца щибгоги гъурулеб гӀадин, гьелъги гъура-чункила киналго хутӀанщинал[+]. 41Гьединго дуда бихьана хӀатӀал ва хӀатӀил килщал бащдал маххул бащдал хӀатӀул рукӀин – гьединлъидал гьеб пачалихълъиги букӀина кӀийиде бикьараб. Маххул къуватги букӀина гьелъулъ, гьединлъидалин дуда бихьараб маххги хӀатӀги цадахъ. 42Гьел хӀатӀал бащдал маххул бащдал хӀатӀул рукӀиналъул магӀнаги ккола – гьеб пачалихъ цо рахъалъ къвакӀараб, цогидаб рахъалъ загӀипаб букӀин. 43Махх хӀатӀгун жубан букӀин дуда бихьараб гӀадин, гьелъул халкъги букӀина жубараб, амма цолъун бажарулареб, маххгун хӀатӀ цолъуларебго гӀадин.

44Гьел пачабазул заманалда Зобалазул Аллагьас абадияб, гучаб ва цогидал халкъазда жидерго кверщаликье ккезабизе кӀолареб пачалихъ бижизабизе буго. Гьелъ гъуризе ва щущазаризе руго гьел киналго пачалихъал, жибгойин абуни абадиялъего щулалъизе буго[+]. 45Гьединлъидалин дуда бихьараб жибго жиндаго кьурдаса бекун бачӀун гамачӀ батӀалъулеб ва маххги, мазгарги, хӀатӀги, гӀарацги, меседги гьелъ щущазабулеб.

Гьедин, Къудратав Аллагьас букӀинесеб бихьизабун буго пачаясда. Гьеб макьуги хӀакъаб, гьелъул магӀнаги битӀараб буго».

46Гьебмехалда Навуходоносор Даниялие наку чӀван къулана, ва гьесда цере гьуинал махӀал рухӀеян, гьесие сайгъаталги росеян буюрана[+].

47Пачаяс Даниялида абуна: «Унго-унголъунги нужер Аллагь вуго аллагьзабазулги Аллагь, пачабазулги БетӀергьан, балъголъаби Рагьулев – гьаб балъголъи загьир гьабизе духъа бажарун бугелъул!»[+]

48Гьелдаса хадуб пачаяс Даниял тӀадегӀан гьавуна, гьесие гӀемерал къиматал сайгъаталги кьуна. ТӀолабго Вавилоналда тӀад бищун кӀудиявлъун ва киналго гӀакъилзабазул бетӀерлъун тана гьев. 49Даниялил гьариялда рекъон, пачаяс Шадрахги, Мешахги, Авед-Негоги тана Вавилон пачалихъ нухда бачиналъул хӀалтӀабазда, живго Даниялин абуни, пачаясул кӀалгӀаялда чӀана.

### 3


Даниялил гьудулзаби цӀадул коронире рехи

1Навуходоносор пачаяс буюрухъ кьуна лъабкъого натӀалъ борхатаб, анлъго натӀалъ гӀебаб меседил сипат-сурат гьабеян ва гьеб Вавилоналда бугеб Дура абулеб расалъиялда эхетеян[+]. 2Цинги Навуходоносорица ахӀана тӀолалго сардарал, шагьаразул бутӀрул, вазирзаби, гӀакълучагӀи, пачаясул хазиначагӀи, диванчагӀи ва вилаятазул чӀухӀби-хӀакимзаби гьеб сипат-сурат кӀодо гьабизе. 3Сардарал, шагьаразул бутӀрул, вазирзаби, гӀакълучагӀи, хазиначагӀи, диванчагӀи ва вилаятазул чӀухӀби-хӀакимзаби Навуходоносорил сипат-сураталда цере эхетидал,

4гӀакӀа ахӀулев чияс киназдаго рагӀун абуна: «ТӀолалго халкъал, къавмал ва киналго гӀадамал, гӀенекке гьанире!

5Нужеда суралъул, швантӀихалъул, лалуялъул, лираялъул, арфаялъул, къолол ва цогидал музыкалиял алатазул гьаракь рагӀидал, Навуходоносорил меседил сипат-сураталда цере накабазде ккун гьесие сужда гьабе нужеца! 6Гьедин гьабизе инкар гьабуравщинав вехъерхъун вачун боркьараб корониве рехизе вуго!»[+]

7Суралъул, швантӀихалъул, лалуялъул, лираялъул, арфаялъул, къолол ва цогидал музыкалиял алатазул гьаракь бахъараб сагӀаталда тӀолалго халкъал, къавмал ва батӀи-батӀиял мацӀазул гӀадамал накабазде ккана ва гьеб меседил сипат-сураталъе сужда гьабизе лъугьана.

8Амма гӀакълучагӀазда гьоркьоса чагӀаз ягьудияздасан мацӀ гьабуна[+]. 9Гьез Навуходоносорида абуна: «БетӀерчӀахъаяв пача, дур гӀумру халалъаяв![+]

10Дуца – нижер пачаяс, буюрухъ кьуна суралъул, швантӀихалъул, лалуялъул, лираялъул, арфаялъул, къолол ва цогидал музыкалиял алатазул гьаракь рагӀидал, щивав чи накабазде ккун, меседил сипат-сураталъе сужда гьабеян. 11Гьедин гьабичӀев чи цӀадул корониве рехизе вугилан. 12Амма дуца Вавилоналда тӀад тарал ягьудияз – Шадрахица, Мешахица ва Авед-Негоца – дуца абураб жо гӀадахъ босулеб гьечӀо, дур аллагьзабазе гӀибадатги гьабулеб гьечӀо, меседил аллагьасда цебе накуги чӀвалеб гьечӀо»[+].

13Кутакалда ццин бахъана гьебмехалъ Навуходоносорил ва Шадрахги, Мешахги, Авед-Негоги жиндихъе ахӀеян лъазабуна. Гьел гьесда цере рачӀиндал,[+] 14Навуходоносорица гьезда цӀехана: «Шадрах, Мешах ва Авед-Него, нужеца дир аллагьзабазе гӀибадат гьабуларин ва дир меседил аллагьасда цебе нужеца накуги чӀваларин абулеб жо битӀараб бугищ?

15Дихъ гӀенекке: нуж хӀадур ратани суралъул, швантӀихалъул, лалуялъул, лираялъул, арфаялъул, къолол ва цогидал алатазул гьаракь рагӀидал, накабазде ккун дица эхетарав аллагьасда цебе сужда гьабизе, лъикӀ буго. Амма нужеца гьелъие инкар гьабуни, гьабсагӀаталъго цӀадул коронире рехизе руго. Цинги кинав аллагьасдай нуж дир кверщаликьа хвасар гьарилел?»[+]

16Амма Шадрахица, Мешахица ва Авед-Негоца абуна: «Навуходоносор, гьеб каламалъе жаваб кьезе ккараб хӀал гьечӀо нижер.

17Пача, ниж цӀадул коронире рехани, нижеца Жиндие гӀибадат гьабулев Бичасул хӀалкӀолъи буго ниж гьениса хвасар гьаризе, ва Гьес дур квердасаги цӀунила ниж. 18Амма, Гьес хвасар гьаричӀониги, дуда лъан букӀа пача: дур аллагьзабазе нижеца гӀибадат гьабуларо, ва дуца эхетараб меседил аллагьасе нижеца бетӀерги къулуларо».

19Гьебмехалъ Шадрахиде, Мешахиде ва Авед-Негоде бахъараб гьалагаб ццидаца Навуходоносорил гьурмал кьер тӀуна ва анкьго нухалъ цӀикӀкӀун багӀаризабун кор боркьизабеян буюрана[+]. 20Гьес жиндирго аскаразул тӀаса рищарал рагъухъабазе буюрухъ кьуна Шадрахги, Мешахги, Авед-Негоги рухь-рухьун цӀадулъе рехеян. 21ТӀад ретӀелгун – тӀажал, гурдал, тӀагъралгун – гьел рухьана ва гьелегьараб цӀадулъе рехана.

22Пачаясул кьварараб буюрухъалда рекъон, гьалаг гьабураб цӀадул кутакалъ, Шадрахги, Мешахги, Авед-Негоги цӀадулъе рехулел рукӀарал пачаясул рагъухъаби, корониса къватӀире бурулел цӀадул мацӀаз рухӀун рехана. 23Гьел лъабалгойин абуни, ай, Шадрах, Мешах ва Авед-Него рухьухъего беролеб цӀадулъе ккана.

24ЦинтӀаго хӀикмалъун вачӀана Навуходоносор ва кӀанцӀун тӀаде вахъана. «Лъабгоял гурелищ нилъеца рухьинеги рухьун цӀадулъе рехарал?» – ин цӀехана гьес гӀакълучагӀазда:

Гьез жаваб кьуна: «БитӀараб буго, пача», – ян.

25Цинги пачаяс абуна: «Дида ункъгоял рихьулел ругогури цӀадулъ хьвадулел, эркенго ва щибго заралги ккечӀого! Ункъабилесул куц-мухъин абуни Аллагьасул Васасда релълъуна!»

26Боркьараб корол кӀалтӀа цевегӀанги къан, Навуходоносорица ахӀана: «Шадрах, Мешах ва Авед-Него, ТӀадегӀанав Аллагьасул лагъзал, къватӀире лъугьа! Гьанире рачӀа!» Гьебмехалъ Шадрах, Мешах ва Авед-Него цӀадулъа къватӀире рачӀана[+].

27ГьебсагӀатго сардараз, шагьаразул бутӀруз, вазирзабаз ва пачаясул тӀолалго чӀухӀби-хӀакимзабаз сверун ккуна гьел, ва гьезда бихьана гьел гӀолохъабазе цӀадуца щибго зарал гьабун гьечӀеблъи: я ботӀродаса рас чӀурхӀун гьечӀо, я ретӀел бухӀун гьечӀо, я кӀкӀуйдул махӀцин гьечӀо.

28Гьебмехалъ Навуходоносорица абуна: «Шадрахил, Мешахил ва Авед-Негол Аллагьасе рецц! Гьес, малаикги витӀун, Жиндирго лагъзал хвасар гьаруна! Пачаясул рагӀухъги гӀенеккичӀого, гьез Гьесде мугъ чӀвайдал! Жиндирго гӀумруялда барахщичӀого, гӀицӀго жиндирго Аллагьасе гурони накуги чӀвачӀо гӀибадатги гьабичӀо!

29Гьале киналго халкъазе, къавмазе ва батӀи-батӀиял мацӀазул гӀадамазе дир буюрухъ: Шадрахил, Мешахил ва Авед-Негол Аллагь гӀодовегӀан гьавуравщинав чи ункъиде къотӀизе вуго, гьесул мина-къайги чӀвадназде сверизабизе буго, щайгурелъул, гьедин инсан хвасар гьавизе хӀалкӀолев цоги батӀияв Аллагь гьечӀо тӀокӀалъ!»[+]

30Цинги пачаяс гьел Вавилон пачалихъалъул къадруял хъулухъазде тӀадруссинаруна.


КъотӀараб гъотӀол хӀакъалъулъ Навуходоносорил макьу

31«Навуходоносор пачаясул рахъалъ тӀолалго халкъазе, къавмазе ва батӀи-батӀиял мацӀазул гӀадамазе саламгун баракат![+]

32Дир мурад буго ТӀадегӀанав БетӀергьанас дир гӀумруялда жанир гьарурал кӀудиял ишазул ва мугӀжизатазул нужеда бицин.

33Гьесул гӀаламатазул кутаклъи!
Гьесул мугӀжизатазул гучлъи!
Гьесул парччахӀлъи – абадияб парччахӀлъи,
Гьесул кверщеллъи – гӀасрабазулъа гӀасрабазулъе![+]

### 4

1Дун, Навуходоносор, парахатго дирго рокъов – кӀалгӀаялда – гьарзаяб ва рахӀатаб гӀумруялда вукӀана. 2Амма цо сордоялъ бихьараб макьуялъ кутакалда хӀинкъизавуна дун; сардилъ цере тӀамурал хӀинкъа-хӀинкъарал жалаз сородизавуна[+]. 3Цинги Вавилоналъул тӀолалго гӀакъилзаби раче дихъеян буюрухъ кьуна дица, гьез дир макьуялъул магӀна бицине букӀине. 4СихӀручагӀи, балъголъи лъалел чагӀи, гӀакълучагӀи ва нужумчагӀи дида цере рачӀиндал, дица макьу бицана гьезда. Амма лъидаго гьелъул магӀна бичӀчӀичӀо[+]. 5Ахирги Даниял вачӀана дихъе (дица гьесда Белтешацар абун цӀар лъун букӀана, дирго аллагьасул цӀар) – Хирияв Аллагьасул РухӀ жиндилъ бугев чи. Гьесдаги бицана дирго макьу[+].

6Дица абуна: „Белтешацар, тӀолалго балъголъи лъалезул бетӀер! Дида лъала дулъ Хирияв Аллагьасул РухӀ букӀин ва дуца бокьараб балъголъи бигьаго тӀатинабулеблъи. Гьанже бице дида, гьаб дида бихьараб макьу кинаб ва гьелъул магӀна щиб?

7Гьале къаси бусада кьижун вукӀаго дида бихьараб макьу. Дунялалъул бакьулъ борхатаб гъветӀ буго эхетун[+]. 8Гьеб кутакалда кӀодолъана, кар зобалазде гӀунтӀана. Дунялалда кисанго бихьулеб букӀана гьеб. 9ГъотӀода гьайбатаб тӀамахги букӀана, пихъги гьарзаго бижун букӀана – киназего гӀураб нигӀмат букӀана гъотӀода. Гьелда гъоркь гӀалхул жанаварал рахчана, гьелъул тӀамах-гӀаркьелазулъ зобалазул хӀанчӀаз бусаби гьаруна ва щибаб рухӀчӀаголъиялъ гьелдаса пихъ кваналеб букӀана.

10Цинги макьилъ дида малаик вихьана – зобалаздасан гӀодове рещтӀун вачӀунев Хирияв ВорчӀухъан. 11Гьес киназдаго рагӀун абуна: ‘ГъветӀ къотӀе, гьелъул гӀаркьалаби гъура-чунке, пихъги щущазабе. Жанаварал гьелда гъоркьа нахъе аян абе, хӀанчӀиги, гьелъул гӀаркьалабиги тун, нахъе роржаян абе. 12Амма хӀехьгин кьалбал, тӀад маххги мазгарги бан, гӀурдал харилъ те. Зодисан щвараб щубалъ чурулеб букӀа абе гьеб ва жанаваразда цадахъ букӀа абе, чӀахӀ-херги кванан. 13Инсанасул гӀакълуги нахъе босун, жанаваралъул гӀакълу кье гьесие. Гьедин букӀа абе анкьго соналъ. 14Гьаб хӀукму загьир гьабуна Зобалазул РорчӀухъабаз, Хириял малаикзабаз амруги босун бачӀана. ЧӀагоялщиназда лъан букӀа абе гӀадамазул пачалъи ТӀадегӀанасул кверщаликь букӀин. Жиндиего бокьарасе гьебги кьолеб, бищун гӀодовегӀанавцин пачалъунги гьавулев Гьес’.

15Гьеле Навуходоносор пачаясда къаси бихьараб макьу. Гьанже, Белтешацар, бице дида гьелъул магӀна, дир пачалихъалъул тӀокӀав цониги гӀакъиласда кӀолеб гьечӀо гьелъул магӀна гьабизе“»[+].


Даниялица макьу къотӀи

16Гьебмехалда Даниял (гьевго Белтешацар) кутакалда хӀал хисун лъугьана, ва гьев жиндирго пикрабаз хӀинкъизавуна.

Цинги пачаяс абуна: «Белтешацар, я гьеб макьуялъ, я гьелъул магӀнаялъ мун хӀинкъизавизе кколаро».

Цинги Белтешацарица абуна: «БетӀерчӀахъад, дур тушбабазе анищ гьеб макьу ва мун рихаразе анищ гьелъул магӀнаги![+]

17Дуда макьилъ бихьараб гъветӀ – кӀудияб ва щулияб, борхалъиялъ зодоб тункараб ва кисанго жиб бихьулеб, 18гьайбатаб тӀамахгун, кинацаго кваналеб лазатаб пихъгун, жиндир рагӀдукь гӀалхул жанаварал рахчулеб ва гӀаркьелазда зодил хӀанчӀаца бусен лъураб – 19мун ккола гьев, дир пача! Мун кӀодолъана, ва дур гуч цӀикӀкӀана; дур цӀар зобалазде бахана, ва дур кверщеллъи дунялалъул рагӀалдеги гӀунтӀана.

20Дир пача, цинги дуда вихьана зобалаздаса гӀодове рещтӀун вачӀунев Хирияв ВорчӀухъан, ва Гьес абуна: „ГъветӀ къотӀе, гьеб хвезабе, амма хӀехьги кьалбалги, тӀад маххги мазгарги бан, гӀурдал харилъ те. Зодил щубалъ чурулеб букӀа абе гьеб ва жанаваразда цадахъ букӀа абе, чӀахӀ-херги кванан. Гьедин букӀине те анкьго соналъ“.

21Гьале, дир пача, гьелъул магӀна ва гьале ТӀадегӀанас дир бетӀерчӀахъадие къотӀараб хӀукму: 22мун гӀадамазда гъорлъа вачахъизе вуго ва гӀалхул жанаваралгун цадахъ гӀумру гьабун вукӀине вуго. ХӀайван кинигин чӀахӀ-херги кванан зодил щубалъ чурулев вукӀина мун. Гьедин анкьго сон бала, цинги дуда бичӀчӀила гӀадамазул пачалъи ТӀадегӀанасул кверщаликь букӀинги, Жиндиего бокьарасе Гьес гьеб кьолеблъиги.

23Амма хӀехьги кьалбалги нахъе цӀунеян лъазабун бугелъул, дур пачалъи духъе тӀадбуссине буго, сундаго тӀад кверщеллъи Зобалазухъ букӀиналъе мун кантӀараб ва мукӀурлъараб мехалъ. 24Гьединлъидал, дир пача, гьаб дица кьолеб гӀакълу къабуллъаги дуе: ритӀухъал ишалги гьарун, дурго мунагьазул гьир тӀаса рехе ва зулмуялъул рахсалги чучун, мискинзабазе квер гӀатӀид гьабе»[+].


Макьу тӀубай

25ХӀакъикъаталдаги кинабго гьедин ккезеги ккана Навуходоносорие. 26Гьелдаса анцӀила кӀиго моцӀ ун хадуб, цо къоялъ Вавилоналда пачаясул кӀалгӀаялъул тӀохда хьвада-чӀвадилев вукӀаго, 27пачаяс абуна:

«Гьаб гурищ цӀар рагӀараб Вавилон! Пачабазул тахшагьар, дица дирго къуваталъ ва дирго хӀалкӀолъиялъ бараб, дир кутакги дир цӀарги машгьур гьабураб!»

28Пачаяс гьеб рагӀи бицун бахъиналде зобалаздасан гьаракь рагӀана: «ГӀенекке, Навуходоносор пача! Гьале дуе къотӀараб хӀукму: мун пачалъиялдаса рехулев вуго!

29ГӀадамазда аскӀоса нахъе гъезе вуго мун ва гӀалхул жанаваразда аскӀов хӀайван кинигин, чӀахӀ-херги кванан, вукӀине вуго. Гьедин анкьго сон бала. Цинги дуда бичӀчӀила гӀадамазул пачалъи ТӀадегӀанасул кверщаликь букӀинги, Жиндиего бокьарасе Гьес гьеб кьолеблъиги».

30ГьебсагӀаталдаго гьеб рагӀиги тӀубана. Навуходоносор гӀадамазда цевеса нахъе ахӀана; щубалъ черхги чурун, херги кванан, хӀайван гӀадин лъугьана гьев ва гьесул рас цӀумалъул хӀули гӀадаб халатаб бижана, малъалги, хъарчигъадул гӀадин, кӀудиял гӀуна.

31«Анкьго сон ахиралде щведал, дун, Навуходоносор, борхун бетӀергун, зодиве валагьана ва дихъе гӀакълу тӀадбуссана. Гьебмехалда дица ТӀадегӀанасе рецц гьабуна, Абадиясе реццгун гӀибадат гьабуна.

Гьесул кверщеллъи – абадияб,
Гьесул парччахӀлъи – гӀасрабазулъа гӀасрабазулъе![+]
32Гьаб дунялалъул гӀалам –
щибго гуреб жо.
Жиндиего бокьухъе гьабула Гьес
зобалазул боязеги
дунялалъул агьлуялъеги.
Гьесда данде чӀезе кӀолеб къуват лъилниги гьечӀо –
„Дуца гьабулеб жо щиб?“ – ин Гьесда лъицаго абуларо.

33Дун гӀакълуялде вачӀараб сагӀаталъго, пачаясул къадру-къиматги, чӀухӀиги, кӀодолъиги тӀадбуссана дихъе. ЧӀухӀби-хӀакимзабаз дун нахъеги къабул гьавуна. Дун цӀидасан пачалъун лъугьана, ва цебе букӀаралдасаги дир къадру-къимат цӀикӀкӀана. 34Гьанже, дица, Навуходоносорица, Зобалазул ПарччахӀасе рецц гьабула, щайгурелъул, Гьес гьабулебщинаб хӀакъаб бугелъул ва Гьесул нухал рацӀцӀадал ругелъул. ГӀамалкӀодого хьвадулелщиназда квелъ базеги Гьесул хӀалкӀолъи буго».

### 5


Къадада хъвараб балъголъи

1Цо нухалъ Белшацар пачаяс[*] кӀудияб сухӀмат гӀуцӀана жиндирго чӀухӀби-хӀакимзабазе. Азарго чи ахӀана гьениве, ва гьезда цадахъ квана-гьекъолев вукӀана пача[+]. 2Гьекъолдун кеплъарав чияс, гьесул кӀудияв эмен Навуходоносорица Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоса росун рачӀарал меседил ва гӀарцул щурмал гьанире росеян буюрана гьес – жиндицаго, жиндирго чӀухӀби-хӀакимзабаз, лъудбуз ва гъаравашаз чагъир гьекъезе букӀине[+]. 3Иерусалималдаса БетӀергьанасул Рукъалъул меседил ва гӀарцул щурмал гьенире росун рачӀана ва гьезда жанибе чагъирги тӀун гьекъолдана гьев чӀухӀби-хӀакимзабигун, лъудбигун ва гъаравашалгун цадахъ. 4Гьекъолаго чагъиргун, жиндирго меседил, гӀарцул, мазгарул, маххул, цӀулал ва ганчӀил гьарурал аллагьзабазе рецц гьабулеб букӀана гьез.

5Цинги партӀан инсанасул квералъул гӀадал килщал раккун рачӀана, ва пачаясул кӀалгӀаялъул къеда бараб чирахъалда сверун къадал гачалда тӀад хъвадаризе жубана. Пача гьеб хъвадарулеб квералъухъ валагьун хутӀана. 6Гьесул гьумер хъахӀлъун ана, ва гӀемер хӀинкъиялъ гьесул накаби сородизе лъугьана.

7Ва пачаясул гьаркьал рахъана. Жиндихъе балъголъи лъалел чагӀи, гӀакълучагӀи ва нужумчагӀи рачеян ахӀана гьес. Вавилоналъул гӀакъилзабазда гьес абуна: «Гьаб хъвай-хъвагӀай цӀализе кӀварав ва дида гьелъул магӀна бицине лъарав чиясда тӀад дица пачаясул гӀаба ретӀине буго, горбода меседил рахасги базе буго, ва гьев тезе вуго дир пачалъиялъул бищун тӀадегӀаназул лъабабилев чилъун»[+].

8Киналго гӀакъилзаби гьеб къеда тӀаде руссана, амма, я къадада хъвараб жо цӀализе, я гьелъул магӀна пачаясда бицине бажаричӀо гьезда[+]. 9Гьебмехалъ пача жеги кутакалда хӀинкъана, гьурмал хутӀарабги кьер тӀуна, гьесул чӀухӀби-хӀакимзабиги щиб гьабилебали лъаларого хутӀана.

10Пачаясул ва чӀухӀби-хӀакимзабазул ахӀи-хӀур рагӀарай пачаясул эбел ячӀана квана-гьекъолеб рокъое жание. «БетӀерчӀахъаяв пача, дур гӀумру халалъаяв! – ин абуна гьелъ. – Гьеб хӀалалда дур ургъел ккезе ва дур кьер тӀезе щибго ккараб жо гьечӀо[+].

11Дур пачалъиялда вуго Хирияв Аллагьасул РухӀ жиндилъ бугев цо чи. Дур кӀудияв инсул заманалдаго жиндирго гӀелму-лъаялдалъун ва аллагьзабазул гӀадаб гӀакълуялдалъун машгьурлъана гьев. Дур кӀудияв эмен Навуходоносор пачаяс гьев тун вукӀана сихӀручагӀазул, балъголъи лъалел чагӀазул, гӀакълучагӀазул ва нужумчагӀазул бетӀерлъун[+]. 12Гьеле гьесулъ, пачаяс Белтешацарин жинда цӀар лъурав Даниялилъин батараб гӀакълудал бегӀерлъиги, гӀелму-лъайги, макьабазул ва гӀаламатазул магӀна бицине гьунарги, захӀматал суалазе битӀараб хӀукму къотӀизе бажариги. Гьев ахӀизе чагӀи ритӀе, цинги гьес бицина дуда гьеб хъвай-хъвагӀаялъул магӀнаги»[+].

13Гьебмехалъ Даниял вачун вачӀана пачаясухъе, ва пачаяс гьесда абуна: «Мунищ дов Даниял – дир кӀудияв инсуца Ягьудиялдаса рачун рачӀарал асиразул цояв?

14Дида рагӀана дулъ Бичасул РухӀ бугилан, ва мун, гӀелму-лъайги бугев, кутакалда гӀакъилав чи вугилан. 15ГӀакъилзабиги, балъголъи лъалел чагӀиги рачун рачӀун рукӀана дихъе, гьаб хъвай-хъвагӀай цӀализе ва дида гьелъул магӀна бицине, амма гьезухъа гьеб бажаричӀо. 16Дур хӀакъалъулъ абуни, дида рагӀана дуда балъгоябщиналъул магӀна лъалин ва захӀматал суалазе битӀараб хӀукму къотӀизеги бажарулин. Дуда гьаб хъвай-хъвагӀай цӀализе кӀвани ва гьелъул магӀна бицине бажарани, дуда тӀад дица пачаясул гӀаба ретӀине буго, горбода меседил рахасги базе буго ва мун тезе вуго дир пачалъиялъул бищун тӀадегӀаназул лъабабилев чилъун».

17Даниялица жаваб кьуна: «Дур сайгъатал дуего те, шапакъаталги цоги лъие букӀаниги кье. Пачаясе дица гьадингоги цӀалила къадада хъвараб жо, гьелъул магӀнаги бицина[+].

18БетӀерчӀахъаяв пача, ТӀадегӀанав Аллагьас дур кӀудияв эмен Навуходоносорие кьуна цӀар рагӀараб пачалъиги, кӀудияб къадру-къиматги, кутакаб бечелъиги. 19Бичас гьесие кьураб кӀодолъиялъ тӀолалго халкъал, къавмал ва батӀи-батӀиял мацӀазул гӀадамал хӀинкъун сородулаан гьесда цере. Бокьарал чӀвазе къотӀулаан гьес, бокьаразда гурхӀулаан, бокьарал тӀадегӀан гьарулаан, бокьарал гӀодорегӀан гьарулаан гьес. 20Амма гьесул ракӀ чӀухӀидал ва гӀамалкӀодолъиялъ тӀом биццалъидал, гьев пачалъиялъул тахидаса рехана ва къадру-къиматалдасаги махӀрумлъана[+]. 21Гьев гӀадамазда цевеса нахъе гъуна ва гьесул гӀакълуги хӀайваналъулалда релълъинабуна. ГӀалхул хӀамулгун цадахъ, бугъица гӀадин херги кванан, зодил щубалъ черхги чурун вукӀана гьев, гӀадамазул пачалъи ТӀадегӀанав Аллагьасул кверщаликь букӀинги, Жиндиего бокьарасе Гьес гьеб кьолеблъиги гьесда бичӀчӀизегӀан[+].

22Мунин абуни, Белшацар, гьесул наслу, гьеб кинабгоги лъалев чи, гӀодове вуссинчӀо! 23Мунго Зобалазул ПарччахӀасдасацин кӀудияв вугин ккана дуда. Гьесул Рукъалъул щурмалги рачӀинарун, гьезда жанибе чагъирги тӀун, дурго чӀухӀби-хӀакимзабигун, лъудбигун ва гъаравашалгун цадахъ гьекъолдана мун. ГӀарцул, меседил, мазгарул, маххул, цӀулал ва ганчӀил гьарурал, я балагьизе берал гурел, я рагӀизе гӀундул гурел, я бичӀчӀизе гӀакълу гурел аллагьзаби реццана дуца. Амма дур гӀумруги дур киналго нухалги Жиндир хъатикь ругев Аллагьасе гӀибадатги реццги гьабичӀо[+]. 24Гьединлъидалин Бичас битӀун бачӀараб гьеб квер ва къеда гьел рагӀабиги хъварал.

25Гьале гьениб хъван бугеб жо: „МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ, У-ПАРСИН“.

26Гьале гьелъул магӀна:

МЕНЕ[*] – Бичас дур пачалъиялъул къоязул къоязул къадар рикӀкӀана ва гьелъие ахир лъуна.
27ТЕКЕЛ[*] – Мун, цӀадирабаздаги лъун, цӀана ва цӀакъго тӀадагьав ватана.
28ПЕРЕС[*] – Дур пачалъи кӀийиде бикьана ва мадаязеги парисазеги кьуна».

29Гьебмехалъ, Белшацарил буюрухъалда рекъон, Даниялида пачаясул гӀаба ретӀана, гарбида меседил рахасги бана ва пачалихъалъул бищун тӀадегӀанал бутӀрузул лъабабилев чилъунги тана гьев.

30Гьебго сордоялъ халдеязул пача Белшацар чӀвана[*], 31Мадаялдаса Дарийица[*] пачалъиги кверде босана.

Лъабкъоялда кӀиго сон барав чи вукӀана Дарий[+].

### 6


Даниялида данде хӀилла ургъи

1Дарий пачаясе бокьана, жиндирго пачалихъ цебе бачинелъун, нусиялда къого сардар тӀаса вищизе. 2Гьел киназдаго тӀад лъабго бетӀер тана. Гьезул цоявлъун Даниял вукӀана. Сардараз гьев лъабасдаго цебе жаваб кьезе кколаан жидерго хӀалтӀи-ишалъул, гьединаб къагӀидаялда пачалихъалда низам чӀезабизе ва цӀуна-къай букӀинабизелъун. 3Заманго иналде сардаразда ва гьезда тӀад тарал бутӀрузда гьоркьоб Даниял бищунго бажари-гьунар цӀикӀкӀарав вукӀин якъинлъана. Гьединлъидал пачаясе бокьана тӀолабго пачалихъалда тӀад бищун кӀудиявлъун гьев тезе[+]. 4Сардаралги цогидал чӀухӀби-хӀакимзабиги лъугьана Даниялица рекӀкӀ гьабулеб бугин абун гьесда бугьтан лъезе гӀоло багьана балагьизе. Амма гьезда кӀвечӀо Даниялилъ щибгӀаги рекӀкӀ батизе, щайгурелъул, гьев пачаясе ритӀухъав вукӀиндал. Щиб гьабулеб бугониги, я тасамахӀлъи, я тӀекълъи ккезе биччалароан гьес.

5Цинги гьез хӀукму гьабуна: «Даниялида гӀайиб чӀвазе бакӀ батуларо нилъеда, гьединлъидал, нилъеца гьесул диналдалъун къор гъела гьесие», – ян.

6Гьебмехалъ сардаралги чӀухӀби-хӀакимзабиги цадахъ пачаясухъе рилълъана ва гьесда кӀалъана: «БетӀерчӀахъаяв Дарий пача, дур гӀумру халалъаяв![+]

7ТӀолалго пачаясул чӀухӀби-хӀакимзабиги, аскаразул бутӀрулги, сардаралги, гӀакълучагӀиги тӀадрекъана лъеберго къоялъул манзилалда жаниб мун тун батӀияв инсанасда, яги аллагьзабазда цебе бетӀер къулун гьари-дугӀа гьабурав чи гъалбацӀазул рукӀниве рехизе вугин абураб пачаясул хӀукму бахъизе ккеялда. 8Гьединлъидал, нижер пача, дурго мугьруги чӀвараб гьединаб хӀукму бахъе, парисазул ва мадаязул къануналда рекъон, тӀокӀалъ гьеб хисизабизе бегьулареб хӀалалда»[+].

9Цинги Дарий пачаяс гьединаб, пачаясул мугьруги чӀвараб, буюрухъ бахъана.

10Гьединаб буюрухъ бахъун букӀин лъаниги, Даниял жиндирго тӀаса рокъове вилълъана – гьелъул гордал Иерусалималъул рахъалдехун ралагьарал рукӀана. Гьениб къойил лъабго нухалъ суждаялда чӀун цебе-цебе гьабулеб букӀарабго гӀадин, рецц-бакъгун Аллагьасе суждаялда чӀун, дугӀа-гӀибадат гьабуна[+].

11Даниялида данде чӀаразул къокъа бачӀана цо нухалъ тохлъукьего гьесул рокъобе. Гьев гурхӀел-рахӀму гьарун Аллагьасда цеве накабазда чӀун дугӀа гьабулев ватана гьезда. 12ГьебсагӀаталъго гьел пачаясухъе рилълъана ва, гьесул буюрухъги ракӀалде щвезабун, кӀалъана: «Дуца буюрухъ хъван гьечӀищ, нижер пача, лъеберго къоялда жаниб мун тун батӀияв инсанасе, яги аллагьзабазе гьари-дугӀа гьабурав чи гъалбацӀазул рукӀниве рехизе кколин абураб?»

Пачаяс жаваб кьуна: «Узухъда, гьедин буго, хисизабизе рес гьечӀеб мадаязул ва парисазул къануналда рекъон», – ин.

13Цинги гьез абуна: «Ягьудиялдаса асирзабазул цояв – Даниялица – дуца абураб рагӀухъ гӀин балеб гьечӀо, дур буюрухъалъулги милатцин гьабулеб гьечӀо. Гьес жиндирго къагӀидаялъ къойил лъабго нухалъ сужда-гӀибадат гьабулеб буго»[+].

14Гьеб хабар рагӀидал, пачаясул кутакалда ракӀ бакъвана. Амма Даниял хвасар гьавизе хӀукму гьабуна гьес ва бакъ тӀерхьинегӀан гьелъие хӀаракат бахъана.

15Амма гьел чагӀи рачӀана нахъеги пачаясухъе ва тӀаса ричӀичӀого кӀалъана: «Нижер пача, дуда кӀочонге мадаязул ва парисазул къануналда рекъон, пачаяс къватӀибе бахъараб цониги амру, я буюрухъ, хисизабизе бегьулареблъи», – ян.

16Гьебмехалъ пачаяс буюрухъги кьун, Даниял вачун вачӀана ва гъалбацӀазул рукӀниве рехана. Гьениве гьев рехулелъул, пачаяс Даниялида абуна: «Дуца ритӀухъго Жиндие гӀибадат гьабулев дур Аллагьас цӀунаги мун!» – ин.

17Хадуб босун кӀудияб гамачӀ гиризабуна гьеб гъалбацӀазул рукӀнил кӀалтӀуялда цебе ва пачаясулги гьесул чӀухӀби-хӀакимзабазулги мугьрабиги чӀван, гьеб кӀалтӀу щула гьабуна, Даниялие къотӀараб хӀукму лъидаго хисизабизе кӀолареб хӀалалда[+]. 18Цинги пача жиндирго кӀалгӀаялде тӀадвуссана. Я кӀалдиб квен лъечӀо, я щибго жоялдаса лазат босичӀо, я беразде макьу бачӀинчӀо пачаясул гьеб сордоялъ.

19ХъахӀлъи рехулаго пача бусадаса тӀаде вахъана ва гъалбацӀазул рукӀнил кӀалтӀуялъухъе гӀедегӀана. 20Гьениве щведал, пачаяс хӀинкъадго Даниялиде ахӀана: «Даниял, хӀакъав Бичасул лагъ! Дуца Жиндие ритӀухъго хъулухъ гьабулев Аллагьасда бажаранищ гъалбацӀазукьа мун цӀунизе?» – ян.

21Даниялица жаваб кьуна: «БетӀерчӀахъаяв пача![+]

22Дир Аллагьас, Жиндирго малаикги витӀун, гъалбацӀазул кӀалал данде къазаруна. Гьез дие щибго зарал гьабичӀо, щайгурелъул, дун Гьесда цеве вацӀцӀадав вукӀиндал. Дуда цебеги, дир пача, дица киданиги щибго хӀалихьалъи гьабичӀо».

23Гьебмехалъ пачаясул разилъиялъул гӀорхъи букӀинчӀо, ва Даниял гьениса къватӀиве вахъеян буюрана гьес. Даниял къватӀиве вахъидал, гьесда цониги ругъун батичӀо, щайгурелъул, гьев ракӀ-ракӀалъго Бичасда божарав чи вукӀиналъ[+].

24Пачаясул буюрухъалдалъун, Даниялида бугьтанал лъурал чагӀи гьенире рачун рачӀана ва, хъизан-лъималгун цадахъ, гьел гъалбацӀазул рукӀнире рехана. ГӀодор хъвалелдего гъалбацӀаз тӀу-тӀун рана гьел, гьезул рукьбиги гъурана[+].

25Гьебмехалда Дарий пачаяс тӀолалго халкъазухъе, къавмазухъе ва щибаб миллаталъухъе гьадинаб кагъат хъвана:

«Нужее киназего саламгун рекъел![+]

26Дица буюрухъ кьолеб буго дир пачалихъалъул тӀолалго халкъаз ва къавмаз Даниялил Аллагьасе сужда гьабеян ва Гьесукьа хӀинкъаян.

Гьевлъидал ХӀакъав Аллагь,
Абадияв Даимав!
Гьесул парччахӀлъи щулияб,
Гьесул ихтиярги ахир гьечӀеб[+].
27Гьес балагьазукьа цӀунула ва хвасар гьарула.
ГӀаламатал ва мугӀжизатал рихьизарула
Зобалаздаги ракьалдаги.
Гьес Даниял
гъалбацӀазул гажакьа хвасар гьавуна!»[+]

28Дарийилги парисав Кирилги пачалъиялъул заманалда Даниял кӀудияб къадру-къиматалда вукӀана.

### 7


Даниялил макьу

1Белшацар Вавилоналъул пачалъун вахъун тӀоцебесеб соналъ[*], къаси бусада вегун вукӀаго, Даниялида цо хӀикматал макьаби рихьана ва гӀаламатал цере тӀамуна. Гьес гьеб киналъулго хӀакъалъулъ хъвай-хъвагӀай гьабуна. Гьале гьеб хъвай-хъвагӀай:[+]

2«Дида, Даниялида, сардилъ цебетӀамиялдалъун бихьана зобалазул ункъго гьуриги бахъун, гьез кӀудияб ралъад багъаризабулеб[+]. 3Цинги ункъго кӀудияб цоцада релълъинчӀеб жанавар бачӀана ралъдалъа къватӀибе[+].

4ТӀоцебесеб букӀана гъалбацӀалда релълъараб, цӀудул куркьбалги ругеб. Дун балагьун вукӀаго, гьелъул куркьби тӀун ана ва гьаваялда букӀараб гьеб жанавар, цинтӀаго, инсан гӀадин, кӀиго хӀатӀида эхетана. Гьелъие инсанасул гӀакълуги кьуна.

5КӀиабилеб жанавар квачӀид бахъараб циялда релълъараб букӀана ва гьелъул кӀалдиб ккун лъабго ракьа букӀана. Лъицаялиго гьелда абуна: „Бахъа, гӀорцӀизегӀан гьан кванай!“ – ян.

6Хадуб дида цоги, цӀиркъалда релълъараб жанавар бихьана. Гьелъул мугъалда хӀинчӀ-хъумуралъул гӀадаб ункъго кваркьи букӀана. Гьеб букӀана ункъбетӀераб жанавар, ва гӀадамазда тӀад ихтияр кьуна гьелъухъе[+].

7Гьелдаго хадуб дида бихьана ункъабилеб жанавар – тӀаде балагьизе хӀинкъараб, гӀасияб, кутакалда къуватаб. Гьелъул чӀахӀиял маххул гажал рукӀана; гьелъ гъура-хъурун кваналеб букӀана кодобе щварабщинаб, хутӀарабщинабги хӀатӀикь мерхьунеб букӀана. Цогидал жанаваразда релълъараб букӀинчӀо гьеб, гьелъул анцӀго лълъарги букӀана[+].

8Дун гьел лълъурдузухъ валагьун вукӀаго, гьезда гьоркьосан цоги гьитӀинаб лълъар баккун бачӀана, ва гьелъие бакӀ гьабизелъун лъабго лълъар кьолболъанго бахъун нахъе рехана. Гьеб лълъаралда инсанасул гӀадал берал рукӀана ва гӀамал кӀодого гаргадилеб кӀалги букӀана[+].

9Хадуб дида бихьана

тахбакӀал лъолел,
ва Жив Даимав тахида гӀодов чӀолев.
Гьесул ретӀел – гӀазу гӀадаб хъахӀаб,
ботӀрода расги – бацӀцӀадаб хъахӀаб квасалда релълъараб.
Гьесул тахбакӀ – цӀадулъ босун бугин ккола,
тахил гьакибераздасаги цӀа бурула[+].
10Гьесда цебесан бачӀун,
цӀадул гӀор чвахула.
Аза-азаргоял Гьесие хъулухъалъе чӀун руго,
нус-нусазарго Гьесда цере рахъун чӀун руго.
Диваналде къачӀана,
ва тӀахьал рагьана[+].

11Доб гьитӀинаб лълъар гӀамал кӀодого кӀалъалеб букӀиндал, гьелъухъ балагьун хутӀун вукӀана дун. Ахирги гьеб жанавар чӀвана ва гьелъул къаркъалаги, гъура-чункун цӀадулъеги рехун, бухӀана[+]. 12ХутӀарал жанаваразухъа гьезие кьун букӀараб ихтияр нахъе бахъана, амма дагьабги заманаялъе чӀаго тана гьел.

13Макьилъ дун валагьана ва гьале,

зобалазул накӀкӀалгун цадахъ ГӀадамил Лъимерин кколев щивалиго чи унев вуго.
Жив Даимасда аскӀове гӀунтӀана Гьев ва Гьесда цеве вачун вачӀана[+].
14Гьесие кьуна ихтияр, къудрат ва парччахӀлъи –
щибаб халкъалъул, къавмалъул, мацӀалъул ва миллаталъул гӀадамал Гьесие мукӀурлъизе рукӀине.
Гьесул ихтияр – абадул абадияб, кидаго ахир гьечӀеб,
ва Гьесул парччахӀлъи щулияб, кидаго тарулареб[+].


Макьуялъул магӀна

15Дун, Даниял, гьел церетӀамияз кутакалда хӀинкъизавун, рахӀат хун лъугьана[+]. 16Дун гьенир эхетаразул цоясда аскӀове вилълъана, ва дица гьеб киналъулго хӀакъаб магӀна щибилан цӀехана. Гьес дида бицана: 17„Ункъго кӀудияб жанавар ккола дунялалда букӀине бугеб ункъго пачалъи. 18Амма ахир-къадги тӀолабго пачалъи ТӀадегӀанасул халкъалъухъе кьезе буго ва абадул абадиялъе гьезул кверщаликь букӀине буго“[+].

19Ункъабилеб жанаваралъул магӀнаги лъазе бокьун букӀана дие – цогидал жанаваразда жиб релълъинчӀеб, бищунго гӀасияб, маххул гажалги мазгарул малъалги ругеб, кодобе щварабщинаб гъурун-хъурун кваналеб, хутӀарабщинабги жинца хӀатӀикь мерхьунеб. 20Жеги дие лъазе бокьун букӀана гьелъул анцӀабго лълъаралъулги ахиралда бижараб лълъаралъулги магӀна – жиндие бакӀ кьезе гӀоло цогидаб лъабго лълъар бортараб, хадуб бищун кӀудияб гӀураб, бералги ругеб, гӀамал кӀодого кӀалъалеб кӀалги бугеб. 21-22Дида бихьана гьеб лълъаралъ БетӀергьанасул халкъгун рагъ гьабулеб ва, ахир-къадги Жив Даимав вачӀинегӀан, гьезда тӀад бергьенлъи босулеб. Цинги Гьес гьеб лълъаралъе диван къотӀана, ТӀадегӀанасул халкъ ритӀухъ гьабуна ва пачалъи гьезул ихтияралде кьуна[+].

23Гьес дида абуна: „Ункъабилеб жанавар ккола дунялалда букӀине бугеб ункъабилеб пачалъи. Гьеб цере рукӀараздаса батӀияб букӀине буго; гьелъ тӀолабго дунял кваназе, гъуризе ва щущахъ биххизабизе буго[+]. 24АнцӀго лълъар ккола гьеб пачалъиялда жаниса вачӀине вугев анцӀго пача. Хадув вачӀине вуго батӀияв пача, гьезда релълъинчӀев; гьес лъабго пача жиндирго кверщаликье ккезавизе вуго. 25ТӀадегӀанасда данде чӀун кӀалъазе вуго гьев, ва ТӀадегӀанасул халкъалда тӀад зулму-хӀал гьабизе буго гьес. Диниял байрамал ва Къанун хисизабизе лъугьина гьев. Бичасул халкъ гьесул кверщаликье кьела цо лъагӀалие, кӀиго лъагӀалие ва бащдаб лъагӀалие[*]. 26Хадуб гьесие диван къотӀила ва гьесухъа ихтияр нахъе бахъила; абадиялъего тӀагӀинавила гьев. 27Дунялалъулго пачалихъазул гучги, бечелъиги, къудратги кьела божаразул – ТӀадегӀанасул халкъалъул – ихтияралде. Гьесул парччахӀлъи – абадияб-даимаб! Гьаб дунялалъул тӀолалго бутӀрул Гьесие мукӀурлъизе руго ва Гьесие хъулухъалъе эхетизе руго“[+].

28Гьанир лъугӀана дир церетӀамиял. Дун, Даниял, кутакалда рахӀат хун, гьурмал кьерги тӀун, пикрабаз чӀвалев вукӀана. Амма дица гьеб кинабго балъго рекӀелъ жаниб цӀунун тана[+].

### 8


Даниялида кӀиго хӀайван цебе чӀей

1Белшацар пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ[*], цебе бихьун букӀаралда тӀадеги, дида цоги гӀаламат цебе чӀана[+]. 2Гьеб цебетӀамиялда дун дидаго вихьана Элам вилаяталда Улай лъарал рагӀалда бугеб Шушан хъалаялда[+]. 3БетӀер тӀаде борхидал, дида лъарал рагӀалда эхетараб куй бихьана. КӀиго лълъарги букӀана гьелда. КӀиябго лълъар кӀудияб букӀана, амма цо лълъар цогидалдаса дагьалъ халатаб букӀана – гьеб нахъа баккараб букӀана. 4Дида бихьана гьеб куйца бакътӀерхьул, ши ва къилбаялъул рахъалдехун хӀункулеб. Цониги чӀаголъиялда гьелда данде чӀун бажарулеб букӀинчӀо ва гьелдаса хвасарлъизаризе кӀолевги щивго вукӀинчӀо. Гьелъ жиндиего бокьа-бокьараб гьабулеб букӀана ва тӀадеялдаса тӀаде гьелъул гуч цӀикӀкӀунеб букӀана.

5Дун гьелъул пикрабазда вукӀаго, бакътӀерхьул рахъалдасан тохлъукьего дегӀен баккана. Гьеб гӀодоб хъвачӀого дунял къотӀун унеб букӀана. Гьеб дагӀнил беразда гьоркьоб кӀудияб лълъар букӀана. 6Дида лъарал рагӀалда чӀун бихьараб кӀилълъарилаб куялда аскӀобе бортана гьеб ва гӀасияб ццидалъ гьелда тӀад речӀчӀана. 7Дида бихьана гьеб дегӀен, тӀадеялдаса тӀаде ццинги гьалаглъун, куялда аскӀобе щвараб куц ва гӀасияб ццидалъ куйги лъукъун гьелъул кӀиябго лълъар бекараб куц. Куялда бажаричӀо дагӀнида данде чӀун; дагӀница гьеб гӀодоб тӀамуна ва хӀатӀикь мерхьана – гьеб хвасар гьабизе гьелъие хӀалае щивго ватичӀо[+]. 8Цинги дагӀнил къуват кутакалда цӀикӀкӀана. Амма цӀикӀкӀараб къуват-гучалде бахиндал, гьелъул кӀудияб лълъар бекана ва гьелъул бакӀалда, дунялалъул ункъабго рахъалде буссараб, ункъго лълъар бижана – щибаб рахъалдасан рихьулел рукӀана гьел лълъурдул[+].

9Гьел лълъаразул цоялдаса цоги лълъар къватӀибе баккана. Гьеб цин гьитӀинаб жо букӀана, амма хадуб гьеб къилбаялъул, бакъбаккул ва Реццалъул улкаялдехун[*] балагьун кутакалда кӀудияб гӀуна[+]. 10Зобалазул аскаралдецин[*] гӀунтӀана гьеб, ва гьезул цо бутӀа ракьалде гӀодобе рехана ва хӀатӀикь мерхьана гьелъ[+]. 11Гьеб аскаралъул БетӀерасда дандегицин чӀана гьеб гӀамал кӀодого: БетӀергьанасул къойилал къурбанал къотӀизаруна ва Гьесул Мукъадасаб Рукъ хъублъизабуна[+]. 12Гьеб аскарги къурбаналги гьелъул кверщаликье кьуна, мунагь-такъсир сабаблъун; гьелъ хӀакъаб Къанун хӀатӀикь мерхьана, ва гьелъ гьабулебщинаб цебетӀуна[*].

13Цинги дида рагӀана Бичасул агьлуялда гьоркьоса цоясул гьаракь ва гьесда кӀалъалев кӀиабилесул гьаракьги. Цояс абуна: „КигӀан мехалъ халат рахъине ругел гьаб цебечӀеялда рихьизарурал лъугьа-бахъинал? КидаллъизегӀан къурбанал гьукъун телел, гӀасияб мунагьалъе гӀорхъи лъелареб, Мукъадасаб Рукъ хъублъизабун, Зобалазул аскарги малакь мерхьун букӀинеб?“[+]

14КӀиабилес жаваб кьуна: „КӀиазаралда лъабнусго сордо-къоялъ; хадуб Мукъадасаб Рукъ цӀидасан бацӀцӀад гьабизе буго“.


ЦебечӀеялъул магӀна

15Гьаб дида цебечӀарабщинаб жоялъул магӀна щибдаян хивалазда дун вукӀаго, инсанасул сипаталда цо щивалиго цевечӀана дида. 16Цинги Улай лъарал добцояб рахъалдасан инсанасул гьаракь рагӀана:

„ЖабрагӀил! Гьесда бихьарабщиналъул магӀна бице гьев чиясда!“ – ян ахӀулеб[+].

17Гьебмехалъ гьев дун эхетараб бакӀалде вачӀана. Гьев аскӀове щведал, дун кутакалда хӀинкъана ва кӀалагъоркье речӀчӀана.

„ГӀадамил лъимер, – ин абуна гьес дида, – дуда бичӀчӀа, гьеб дуда бихьарабщинаб жо ахирзаманалда хурхараб букӀин“[+].

18Гьев дида кӀалъайдал, дун кӀотун гӀодов ккана. Цинги гьес кверги хъван дун хӀатӀиде вахъинавуна[+].

19Гьес абуна: „ГӀенекке, дица бицина дуе ахирзаманалда, Бичасул ццин рещтӀараб къо бачӀиндал, ккезе бугебщиналъул[+].

20Дуда бихьараб кӀилълъарилаб куй ккола Мадаялъул ва Персиялъул пачазаби. 21ДегӀен ккола Грециялъул пача. Гьелъул беразда гьоркьосан баккараб кӀудияб лълъарин абуни, гьеб ккола тӀоцевесев пача[*][+]. 22Гьебги бекун, гьелъул бакӀалда баккараб ункъго лълъар ккола гьеб пачалъиялдаса лъугьине бугеб ункъго пачалъи, амма гьезул къуват Грециялъулалде бахараб букӀинаро[*].

23Гьезул пачалъиялъул заман ахиралде щведал ва гӀемерисел чагӀи хӀарамаб-пасатаб гӀумруялде руссиндал, хӀалихьатав, вахӀшияв, илбисаб гӀамал-хасияталъул пача вахъине вуго. 24Гьесул кутакалда къуват цӀикӀкӀине буго, амма гьеб къуват гьесул жиндирго кколаро. Кутакал балагьал рачун рачӀине руго гьес ва гьабулебщинаб цебетӀезе буго гьесул. Бищун лебалалги гъуризе руго, Бичасул халкъги пасат гьабизе буго гьес[+]. 25СихӀру-макруялдалъун гьесул рекӀкӀабщинаб мурад цебетӀезе буго, ва гьес живго кутакав чилъун рикӀкӀине вуго. Бищунго гӀадамал тохлъараб мех хӀисабалдеги босун, гӀемерав чи гъуризе вуго гьес, ва пачабазулги ПарччахӀасда дандецин вахъине вуго гьев. Ахирги гьесул мугъ бекизе буго, амма инсанасул квераз гуреб.

26Сардал-къоязул рахъалъ дуда бихьизабураб жо, гьеб хӀакъаб буго. Амма дуца гьеб лъидаго бицунге, щайгурелъул, гьеб тӀубазе жеги гӀемер заман буго“[+].

27Гьелдаса нахъе дун, Даниял, свакан тату хун вукӀана ва, чанго къоялъ унтана. Хадув дун пачаясул ишазде тӀадвуссана. Бихьарабщиналъ дун кутакалда хӀикмалъизавун вукӀана – гьелъул магӀна кинго бичӀчӀулеб букӀинчӀо дида.

### 9


Даниялил дугӀа

1Ахашверошил вас Дарий халдеязул пачалихъалда тӀад пачалъун вахъун тӀоцебесеб сон букӀана[*] – гьев Мадаялдаса кколаан[+]. 2Гьесул пачалъиялъул тӀоцебесеб соналъ дун, Даниял, Бичасул Калима цӀалулев вукӀана. Гьениб, Йирмиягь аварагасул тӀехьалда хъван батана, Йирмиягь аварагасухъе рещтӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, Иерусалим лъабкъоялда анцӀго соналъ чӀунтухъе хутӀизе бугилан. 3Гьебмехалъ дун кӀалги ккун, тӀад хӀебтил гӀабаги ретӀун, ботӀроде рахъуги бан, БетӀергьан Аллагьасде гьардана[+].

4Дица дирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде дугӀа гьабуна ва Гьесда цебе рекӀекълъи загьир гьабуна: „Вай дир БетӀергьан Аллагь, Гучав ва ХӀикматав, Мун хириязе ва Дур ахӀкамал тӀуразарулезе къотӀи цӀунулев![+]

5Нижеца мунагьал ва квешлъаби гьарун руго. Ниж мекъи хьвадана, Дуда данде питна гьабуна, Дур амрабазде ва къануназде нижеца мугъ рехана. 6Дур аварагзаби кӀалъана нижер пачабазда, хӀакимзабазда, умумузда ва нижер улкаялъул тӀолабго халкъалда Дур амруялдалъун, амма ниж гьезухъ гӀенеккичӀо.

7Мун ХӀакъав ва вацӀцӀадав вуго, нижецайин абуни: Ягьудиялъул тӀолабго халкъалъ, Иерусалималъул жамагӀаталъ, тӀолабго ГӀизраилалъ рогьо баччизе ккун буго. Киналго пачалихъазда – рикӀкӀада рукӀа, гӀагарда рукӀа, нижер мекълъаби сабаблъун Дуца щущазаруралщинал бакӀазда – инжитлъиялда руго ниж. 8Вай БЕТӀЕРГЬАН, нижецаго гьарурал мунагьал сабаблъун инжитлъиялда руго нижги, нижер пачазабигун чӀухӀби-хӀакимзабиги, нижер умумузул цӀаралги. 9Я БетӀергьан Аллагь, нижеца мунагьал гьаруна, амма Дур рахӀму гӀатӀидаб бугелъулха, Мун тӀаса лъугьине хӀадуравги вугелъул. 10Нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъ гӀин тӀамичӀо нижеца ва Дуца Дурго лагъзал аварагзабиги гьоркьор ккун кьурал къануналги гӀадахъ росичӀо. 11Дуца абуралъухъ гӀенеккизе бокьичӀого, тӀолабго ГӀизраилалъ Дур Къануналъул гӀорхъи бахун буго – гьелде мугъ рехун буго. Гьединлъидал, Бичасул лагъ Мусал Къануналда хъварал нагӀанаби рещтӀун руго нижеде – нижеца гӀорхъи тун мунагьал гьарун ругелъул Дуда данде[+].

12Нижер рахъалъ ва нижер пачазабигун чӀухӀби-хӀакимзабазул рахъалъ цебеккунго бицун букӀараб рагӀи тӀубазабуна Дуца гьанже. Дуца нижеда тӀаде гӀасияб балагь биччана. Дунялалъул цониги шагьаралъ хӀехьезе ккечӀо Иерусалималъ хӀехьараб гӀадинаб гӀазаб-гӀакъуба. 13Мусал Къануналда хъварабщиналда рекъон, нижеде тӀаде гьабгощинаб балагь рещтӀана, амма кинго ниж БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рахӀму-цӀобалде руссинчӀо, мунагьал рехун течӀо, тавбу гьабичӀо ва Дур хӀакъабщиналда тӀадги ургъичӀо[+]. 14БЕТӀЕРГЬАНАС биччана гьаб тӀолабго балагь нижеда тӀаде, нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вацӀцӀадав ва ритӀухъав вугелъул, амма кинго нижеца Гьесухъ гӀинтӀамичӀо.

15Я БетӀергьан Аллагь! Дурго къуват-гучалдалъун, халкъаздаго гьоркьоб Дурго цӀарги машгьур гьабун, Мисриялдаса Дурго халкъ нахъе бачарав! Жакъа къоялъги кӀочон толаро гьеб! Нижин абуни, къосун ккана – мунагьал гьаруна[+]. 16Вай БетӀергьан, гьарула Дуда, Дурго рахӀму-цӀобалдалъун Дурго шагьар Иерусалималдаса – Дурго Мукъадасаб мегӀералдаса – ццин нахъ буссинабе! Щайгурелъул, нижер мунагьал ва нижер умумузул такъсирал сабаблъун, Иерусалимги нижги – Дур хирияб халкъ – сверухъ ругел тӀолалго халкъазда рихун руго.

17Гьанже, нижер хирияв Аллагь, Дур лагъасул гьари-дугӀа къабул гьабе. Дурго цӀаралъе гӀоло, БетӀергьан, чӀунтун бугеб Дурго Мукъадасаб Рукъалъухъ гурхӀелгун валагье[+]. 18ГӀенекке, дир хирияв Аллагь, ва къабул гьабе Дуца! Нижер шагьаралде бер щвезабе ва балагье гьеб щущахъ биххизабун бугеб куцалъухъ – жинда Дур цӀар чӀвараб шагьар! Нижеца гьарулеб буго Дуда, нижер ритӀухълъиялъе гӀоло гуреб, амма Дур гурхӀел-рахӀмуялъул гӀатӀилъиялъе гӀоло[+]. 19БетӀергьан, нижер гьари къабул гьабе! БетӀергьан, тӀаса лъугьа! БетӀергьан, гӀенекке ва нижее хӀалае вахъа! Дурго цӀаралъе гӀоло, дир хирияв Аллагь, тӀокӀалъ нахъе тӀамун тоге. Дур цӀар чӀван бугелъул Дур шагьаралдаги Дур халкъалдаги“[+].


Лъабкъоялда анцӀго анкьсон ва гьелъул магӀна

20Хирияв БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде гьедин дугӀа гьабулев ва диргоги дир халкъ ГӀизраилалъулги мунагьазда тӀаса лъугьаян ва Гьесул Хирияб мегӀералде бер балагьеян гьарулев вукӀана дун. 21Дун жеги дугӀа гьабулев вукӀаго, дида цевеги вихьун вукӀарав ЖабрагӀил малаик вачӀана тохлъукьего, хьвагӀун куркьбалгун, дида аскӀове. Бакъаникъурбаналъул гӀуж[*] букӀана гьеб[+]. 22Гьес дие малъа-хъвай гьабуна ва абуна: „Даниял, дун вачӀана дуе гӀакълу-лъай ва бичӀчӀи кьезе.

23Дуца дугӀа гьабизе байбихьараб сагӀаталдаго, дур гьари къабуллъана ва жаваб босун вачӀана дун – мун кутакалда Аллагьасе хирияв вугелъул. Гьединлъидал, гӀенекке дихъ, Бичасул амру дудаго бичӀчӀизе букӀине:[+]

24Лъабкъоялда анцӀго анкьсон[*] цӀан буго дур халкъалъе ва хирияб шагьаралъе. Гьеб заман бихьизабун буго дур халкъалъул такъсиралъе ахир лъеялъе, мунагьал къотӀизариялъе, гӀайибалдаса рацӀцӀалъизариялъе, абадияб ритӀухълъи щулалъизабиялъе – аварагзабазе Бичас загьир гьабурабщинаб тӀубазабизе ва Бичасул Бищунго Мукъадасаб БакӀ бацӀцӀад гьабизе букӀине[+].

25Дуда бичӀчӀа ва лъай: Иерусалим цӀидасан байилан амру къватӀибе бачӀаралдаса нахъе МасихӀ вачӀиналде щвезегӀан анкьго анкьсон ине буго, хадуб гьелда тӀадеги лъабкъоялда кӀиго анкьсон ине буго. Гьеб заманалда шагьар цӀидасан базе буго: къватӀалгун, мажлисалъе халкъ бакӀаризе майданалгун, шагьар цӀунизе хандакъалгун. Амма гьеб захӀматаб заман букӀине буго. 26Лъабкъоялда кӀиго анкьсоналдасан МасихӀ чӀвазе вуго; кинацаго рехун тезе вуго Гьев. Хадув вахъине вугев пачаясул халкъалъ шагьарги Мукъадасаб БакӀги щущахъ базабизе буго[*]. Щвараб гӀор гӀадин бачӀине буго гьелъул ахир, рагъги хараблъиги ракӀчӀун букӀине хъвараб жо буго[+]. 27Гьес анкьго соналъул щулияб къотӀи гьабизе буго гӀемерал гӀадамалгун ва гьеб анкьсоналъул бащалъуда къурбаналги сайгъаталги къотӀизаризе руго; Мукъадасаб Рукъги хъублъизабун, гьенир цӀакъ къабихӀал ва чорокал ишал гьаризе руго. Бичас хӀарамзадае хъвараб ахир ва гьесие къотӀараб жаза гьесда тӀаде рещтӀинегӀан гьедин букӀине буго“»[+].

### 10


Тигр абураб гӀурул рагӀалда Даниялида бихьараб балъголъи

1Персиялъул пачалъун Кир вахъун лъабабилеб соналъ Даниялихъе (Белтешацарин жинда абулев) Бичасул калима рещтӀана. Гьеб калима хӀакъаб, кӀудияб рагъда хурхараб букӀана. ЦебечӀеялдалъун гьесие загьир гьабун хадуб бичӀчӀана Даниялида гьелъул магӀна[+].

2«Доб заманалда дун, Даниял, лъабго анкьгӀанасеб заманалъ кутакалда къварид вукӀана. 3Лъабго анкьалъул болжалалда дица я тӀагӀамаб квен кваначӀо, гьан, ялъуни чагъир кӀалдибе босичӀо, махӀ гьуинал нахалги рахинчӀо.

4ТӀоцебесеб моцӀрол къоло ункъабилеб къоялъ[*], Тигр абулеб кӀудияб гӀурул рагӀалда вукӀаго,[+] 5бетӀер тӀаде борхун валагьидал, дида бихьана: хӀебтил ретӀелги ретӀарав, бацӀцӀадаб меседил гьабураб рачелги къарав, цо щивалиго вуго эхетун[+]. 6Гьесул черх – зубаржадалъул гӀадаб кунчӀараб, гьумер – пирхараб пири гӀадаб, берал – рекӀараб цӀа гӀадал, квералги бохдулги – цӀвакизабураб мазгаралда релълъарал, гьаракь – гӀемерал халхъазул хъуй гӀадаб букӀана[+].

7ГӀицӀго дида, Даниялида, гурони бихьичӀо гьеб. Дида аскӀор рукӀарал чагӀазда щибго бихьичӀо, амма гьезде гӀасияб хӀинкъи рещтӀана ва, жалго рахчизе бакӀал ралагьизе лъутана гьел[+]. 8Дунин абуни, гьеб дида цебе чӀараб хӀикматаб жоялъухъ валагьун хутӀана. Гьебмехалъ дир чорхол рухӀ босун ана, гьурмал кьер тӀуна, ва дун тамахлъун ккана. 9Хадуб дида гьесул гьаракь рагӀана, ва, гьесухъ гӀенеккизе лъугьиндал, дун гӀакълу-лъаялдаса ун, кӀотун гӀодов ккана[+].

10Амма цо квер хъван бачӀана дида ва сородулев дун накабаздеги квераздеги вахъинавуна.

11Гьес абуна: „Даниял, кутакалда Аллагьасе хирияв, гӀенекке дир рагӀабазухъ. ТӀаде вахъа, гьабсагӀат дун духъе витӀун вачӀун вугелъул“.

Гьес гьедин абидал, дун тӀуртӀудилаго тӀаде вахъана[+].

12Цинги гьес абуна: „Даниял, мун хӀинкъуге. ТӀоцебесеб къоялъго, мутӀигӀго-хӀалимго Бичасда цеве вахъун, Гьесул гӀакълу лъазабизе мун лъугьараб къоялъго, дур гьари къабуллъана. Дур гьариялда рекъон вачӀана дунги[+].

13Амма Персиялъул бетӀер къоло цо къоялъ дида данде чӀана. Цинги бищун тӀадегӀаназул цояв МикагӀил малаик вачӀана дие хӀалае, Персиялъул пачазабигун дова дунго хутӀидал[+]. 14Гьанже гьале дун вачӀун вуго дур халкъалъул букӀинесеб дуда бицине, щайгурелъул, дуда бихьараб жо букӀинеселда хурхараб буго“[+].

15Гьев гьедин кӀалъалев вукӀаго, гӀодобе балагьараб гьумер тӀаде борхизе кӀвечӀо дида ва цо рагӀицин абун бажаричӀо. 16Цинги, инсанасул сипаталда дида цеве чӀарав гьев дир кӀутӀбузда хъвана, гьебмехалъ дун кӀалги рагьун кӀалъазе лъугьана. Дида цеве чӀарасда дица абуна: „Дир бетӀергьан, дие загьирлъараб цо балъголъиялъ дир кутакалда ракӀбакъвазабун буго, гьелъ дир чорхолъ къуватги хутӀун гьечӀо.

17Кин дун, дур лагъ, дуда кӀалъалев, дир бетӀергьан? ГьечӀо рухӀ-хӀал, хӀухьелцин хӀалица цӀалеб буго“.

18Инсанасда релълъарав цоги нухалъ дида хъвана ва дир чорхолъе къуват бачӀинабуна.

19„Аллагьасе кутакалда хирияв, мун хӀинкъуге, – ян абуна гьес. – Салам дуе! КъвакӀун вукӀа! КъвакӀун вукӀа!“

Гьедин гьес абулелъул, диде къуват бачӀана, ва дица абуна: „Дир бетӀергьан, кӀалъай гьанже, дуца диде къуват бачӀинабун бугелъул“[+].

20Цинги гьес абуна: „Дуда лъалищ щай дун духъе вачӀаравали? КватӀичӀого дун Персиялъул бетӀергун вагъизе тӀадвуссине ккола. Дица гьесда тӀад бергьенлъи босарабго Грециялъул бетӀер вачӀине вуго[+].

21Амма цин дица дуда бицина ХӀакъаб ТӀехьалда хъвараб. (Дие хӀалае щивго вачӀунев гьечӀо, цохӀо нуж цӀунизе чӀарав МикагӀил малаик гурони.

### 11

1Дир бицани, Мадаялдаса Дарий пачалъун вахъун тӀоцебесеб соналъ[*] МикагӀил малаикасе хӀалае чӀана дун.)[+]


Шималалъул ва къилбаялъул пачазаби

2Гьанже дица дуда бицина унго-унголъунги ккезе бугеб жо: Персиялда жеги лъабго пача вахъине вуго. Гьезда хадув вачӀине вуго ункъабилев, гьел киназдасаго кутакалда бечедав пача. Гьеб бечелъиялдалъун гьесул къуват цебе тӀезе буго ва тӀолалго халкъал Грециялъул пачалихъалда данде чӀезаризе руго гьес[+]. 3Гьеб заманалда Грециялда вахъине вуго кутакалда гучав ва тӀасанккарав пахруяв пача[*]. Гьес гӀемерал халкъал жиндирго кверщаликье рачине руго[+]. 4Амма гьесул къуват щулалъун бахъиналде гьесул пачалихъ гьородахъ щущан ине буго ва ункъиде бикьизе буго. Пачалихъ гьесул наслабазе щвезе гьечӀо, гьесул гӀадаб къуват-гучалдалъун гьеб цебе бачунев пачаги тӀокӀалъ вукӀине гьечӀо, щайгурелъул, гьесухъа бахъун, чияхъе кьезе буго гьеб.

5[*]Цинги къилбаялъул пача къуваталде вачӀине вуго, амма гьесул рагъул церехъабазул цояв гьесдасаги бергьараб къуваталъул вукӀине вуго ва жеги цӀикӀкӀарал ракьал рахъизе руго гьес. 6Чанго соналдасан шималалъул ва къилбаялъул пачабаз жидедаго гьоркьоб ракълилаб къотӀи-къай гьабизе буго. Гьеб къотӀи-къай щула гьабизе къилбаялъул пачаяс шималалъул пачаясе жиндирго яс кьезе йиго, амма гьелда пачалъиялъул ихтияр кверде босун бажаризе гьечӀо, гьесулги наслу къотӀизе буго. ХӀилла-рекӀкӀги гьабун, чукъа-рахьангун, гьелъул рахъ ккуралщинал чагӀигун ва жиндирго лъимергун цадахъ, гьей чӀвазе йиго.

7Гьел къояз гьелъул кьолболъан цоги чи вахъине вуго гьелъул бакӀалда чӀезе. Шималалъул пачаясда данде рагъ гьабизе буго гьес. Гьесул хъалаялда тӀаде кӀанцӀила гьев ва гьеб кверде босила. 8Гьес гьезул аллагьзабиги кверде росизе руго, маххул гьарурал хьварс-аллагьзабиги, гӀарац-меседалъул гьарурал хириял тӀагӀелалги цадахъ Мисриялде росун ине руго. Хадуб чанго соналъ гьес шималияб пачалихъалъул рахӀат хвезабизе гьечӀо. 9Хадуб шималалъул пача къилбаялъул пачалихъалда тӀаде кӀанцӀизе вуго, амма нахъе къазе ва жиндирго улкаялде тӀадвуссине ккезе вуго. 10Цинги гьесул васаз кӀудияб аскар данде бакӀаризе буго ва цӀидасан рагъде хӀадурлъи гьабизе буго. Щвараб гӀор гӀадин гьеб аскар цебе ине буго, жибго тушманасул хъалаялде гӀунтӀизегӀан.

11Гьебмехалъ къилбаялъул пачаясул ццин гьалаглъила. КӀудияб аскаргун вачӀарав шималалъул пачаясда данде рагъ гьабила ва гьесда тӀад бергьенлъи босила гьес[+]. 12Гьеб аскар нахъе тӀуризабидал, къилбаялъул пачаясул гӀамал кӀодолъила. ГӀемераб халкъ гъурила гьес, амма гьесул бергьенлъи гӀемер халат бахъинаро. 13Шималалъул пачаяс цебе букӀаралдасаги къуватаб цоги аскар данде бакӀарила ва чанго соналдасан яргъид гӀуцӀараб рикӀкӀун хӀал кӀолареб аскаргун рагъде вахъина.

14Гьеб заманалда гӀемерисел къилбаялъул рахъалъул пачаясда данде рахъине руго. Дур халкъалъул цо-цо питначагӀиги рахъине руго гьесда данде, амма гьел къезе руго – гьеб ккезе буго дуда бихьараб балъголъи битӀараб букӀин тасдикълъизе. 15Шималалъул пача вачӀина ва сверун къараб шагьаралъул къадакье ганчӀилгун хӀатӀул нухги лъун[*], гьеб шагьар кверде босила гьес. Гьесда данде чӀезе къуват хутӀиларо къилбаялъул рахъалъул; бищунго лебалал рагъухъабаздацин бажаризе гьечӀо данде чӀезе. 16Шималалъул пачаясин абуни, бокьа-бокьараб гьабизе буго, гьесда данде вахъине кӀолев чиги цониги вукӀине гьечӀо. Гьайбатаб Ракьалда щулалъила гьев, ва тӀолабго гьеб улка гьесул ихтияралда букӀина[*][+]. 17ТӀолабго жиндирго къуватги данде бакӀарун, кӀудияв кверщелчилъун вахъине къасд гьабила гьес. Гьелъие гӀоло гьес къилбаялъул рахъалъул пачагун ракълилаб къотӀи-къай гьабила ва, гьев чӀвазе къасдгун, гьесие жиндирго яс кьела. Амма гьеб гӀакса ккезе буго, гьесул мурад тӀубазе гьечӀо[*]. 18Гьебмехалъ гьес ралъдал рагӀаллъабазда ругел ракьазде бер рехила ва гьенир ругел гӀемерисел шагьарал кверде росила, амма цо кинавалиго рагъул бетӀерас гьесул чӀухӀиялъул мугъ бекила ва гьесул хӀалихьалъи жиндаго данде буссинабила. 19Цинги гьев нахъе къала, жиндирго улкаялъул хъулбузухъе валагьун лъутила, амма нухда щапила ва араб бакӀ лъачӀого цевеса тӀагӀина.

20Гьесул ирсилас магъало бакӀаризе чагӀи ритӀила, жиндирго пачалихъ бечелъизабизе. Цодагьабго заманалдасан гьевги чӀвазе вуго, амма рагъулъ багьадур гӀадин гурев.


Аллагьасул халкъалъул тушман

21Гьесул бакӀалде вачӀине вуго кутакалда къадарав сурарав чи. Пачабазул гӀадаб къадруги гьесулъ букӀине гьечӀо. Гьев вачӀине вуго халкъ тохлъарабго, ва хӀилла-макрабаздалъун пачалъиялъул тахиде вахине вуго. 22Гьев чияс кӀудияб ва гучаб аскар щущахъ биххизабизе буго ва Бичасул кӀудияв кашишги чӀвазе вуго. 23ГӀемерисез гьесулгун ракълилаб къотӀи-къай гьабизе буго, амма гьесул рагъа-рачари хъачагъасул гӀадаб букӀина. ХӀакъикъаталда гьесул рахъ ккурал чагӀи дагьал гурони рукӀине гьечӀо, амма кӀудияб кверщеллъи щвезе буго гьесие. 24Тохлъукьего вачӀун тӀаде кӀанцӀизе вуго гьев бече-бечедал рихьун пачалихъазул ракьазде ва, я гьесул умумузда, я гьезулги умумузда гьабизе бажаричӀеб гьабизе буго гьес. Гьениса бикъа-хъамураб боцӀи-рикъзи гьес жиндирго рахъ ккуразда гьоркьоб бикьизе буго. Сверун къарал шагьарал щущахъ разаризе ургъизе вуго гьев, амма гьедин букӀине буго дагьаб заманаялъ.

25КӀудияб аскаргун жиндирго къуват-гучги данде бакӀарун, таваккалго къилбаялъул пачаясда данде рагъде вахъине вуго гьев. Гьединго кӀудияб ва кутакалда къуватаб аскаргун гьесда данде рагъде вахъина къилбаялъул пачаги, амма гьесда данде ургъарал хӀилла-макраби сабаблъун къезавила къилбаялъул пача. 26Гьесулгун квен гӀахьал гьабулел божарал чагӀи ургъила гьев чӀвазе; гьесул аскарги щущазабила ва рагъулъ гьесул гӀемерал рагъухъабиги чӀвала. 27Гьев кӀиявго пачаясул цо мурад букӀина: цоцазе кӀвараб зарал гьаби. Цо столалда нахъа гӀодор чӀела гьел, амма цоцазе гьерсал цӀалкӀила. Амма гьезул цонигиясе гьелъул хайир лъугьинаро, щайгурелъул, Аллагьас гьезие гӀажал хъван бугелъул, гьелъие заманги цӀан бугелъул. 28Шималалъул пача кӀудияб боцӀи-рикъзигун, гьениса жиндирго улкаялде тӀадвуссун нахъе ина. Амма Бичасул КъотӀиялъул халкъги гьезул динги гьесие рихараб букӀина. Гьединлъидал, нухда унелъул, гьев гьезие квешлъиялъе ургъила ва ургъарабги тӀубазабун, жиндирго улкаялде тӀадвуссина[*].

29ЦӀараб заманалда гьев цӀидасан къилбаялъул ракьазде тӀаде кӀанцӀила, амма гьаб нухалъ цебе гӀадин битӀккей букӀине гьечӀо гьесие. 30Киттималъул гумуз нух къазе буго гьесие, гьезукьа хӀинкъун гьевги нахъе къазе вуго. Жиндирго гьалагаб ццин гьес Мукъадасаб КъотӀиялде данде буссинабила, ва гьеб КъотӀиялъе хилиплъаразе хӀалае чӀела гьев.

31Гьес ритӀун рачӀарал рагъухъабазул къокъаялъ Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъ хъублъизабила; къойилал къурбанал гьукъила ва къабихӀал чорокал ишал гьарила гьенир[*][+]. 32Бадибе реццги гьабун, гьес КъотӀиялъе хилиплъаралщинал жиндирго рахъалде цӀала, амма ХӀакъав Аллагьасда божарал къуркьичӀого гьесда данде чӀела.

33ГӀакъилаз гӀемерал чагӀи кантӀизаризе руго, амма гьез жидецагоги гӀазаб-гӀакъуба баччизе ккезе буго: гьезул цоял чӀвазе руго, цоял чӀаго рухӀизе руго, лъабабилел асирлъуде ккезе руго, цогидазул мина-къайги боцӀи-рикъзиги хъамал гьабизе буго[*][+]. 34БукӀаниги, гьезие кумекги щвела, цинги гӀемерисез гьезул рахъалде рачӀараб ххвел гьабила. 35ГӀакъилазул цо-цоязги зиян-захӀмат баччизе ккезе буго, гьелъул хӀасилалда, цӀадулъ месед гӀадин, мунагьаздаса рацӀцӀалъизе рукӀине. Цинги Бичас цӀараб заманалда киналъего ахир букӀине буго[*].

36Шималалъул пачаяс жиндиего бокьа-бокьараб гьабизе буго. Гьес аллагьзабаздасаги тӀадегӀанавлъун живго рикӀкӀине вуго ва ГӀизраилалъул Аллагьасда данде тӀасанворчӀун гаргадизе вуго. Бичасул ццидал лълъар тӀасан чвахараб къо бачӀинегӀан, гьабулебщиналъулъ гьесие икъбал букӀине буго (ккезе хъварабщинаб тӀубазе кколелъул)[+]. 37Цониги аллагь гьес малъихъ гьавиларо, я гьесул умумузул аллагьзаби, я руччабазе Хирияв[*], я цоги батӀияв бокьарав аллагь, щайгурелъул, кина-щиналдасаго тӀокӀавлъун ва тӀадегӀанавлъун живго рикӀкӀине вугелъул гьес. 38Шималалъул пачаяс, гьел аллагьзабазул бакӀалда, хъулбузул ва къуват-гучалъул аллагьасе бетӀер къулизе буго – гьесул умумузда лъалев вукӀинчӀев аллагьасе. Гьес гӀарац-меседалдалъун, хирияб жавгьар-якъуталдалъун ва бечедал сайгъатаздалъун кӀодо гьавизе вуго жиндирго аллагь. 39Гьев аллагьасе гӀибадатги гьабун, чанги щулияб хъала кверде босила гьес; жиндирго кверщелчилъи къабул гьабурал кутакалда кӀодо гьарила, чӀухӀби-хӀакимзабилъун тела ва гьезие ракьал кьела.

40Ахиралдаги къилбаялъул пача гьесда данде рагъде вахъина. Амма шималалъул пача, бахъараб кутакаб гьури гӀадин, гьесда тӀадречӀчӀила, чолгьакалгун чотӀахъабигун ва гӀемерал гумулгун. Щвараб гӀор гӀадин батӀи-батӀиял улкабазде кӀанцӀила гьев. 41Гьайбатаб Улкаялдеги щвела гьев ва гӀемераб халкъ чӀвала. ГӀицӀго Эдом, МогӀав ва аммониязул кӀудияб бутӀа борчӀила гьесул кверзукьа. 42ГӀемерал ракьал кверде росизе руго гьес, Мисриги борчӀизе гьечӀо гьеб къисматалдаса. 43ТӀолабго хазинаги хъамал гьабила гьес: меседгун гӀарац ва тӀолабго Мисриялъул бечелъи. Гьединго ливиялги кушиталги[*] гьесул хӀатӀикье ккезе руго. 44Амма бакътӀерхьул ва шималалъул рахъалдасан бачӀараб харбица гьесул рахӀат хвезабила ва гьалагаб ццидалъ, жеги гӀемерал халкъал гъуризе къасдгун, гьев гьениве вортила. 45Гьес жиндирго чадрал чӀвазе руго Мукъадасаб МегӀералда[*] ва ралъадалда гьоркьоб бакӀалда. Амма ахирги гьев хвезе вуго – гьесие лъицаго кумекги гьабизе гьечӀо.

### 12


Ахир заман

1Гьеб заманалда дур халкъалъе эхетарав гучав МикагӀил малаик вахъине вуго. Гьеб букӀине буго кутакалда захӀматаб заман – гьаб дунялалда инсан вижаралдаса нахъе букӀинчӀо гьедигӀан захӀматаб заман. Амма дур халкъ хвасарлъизе буго: жиндир цӀар ЧӀагоязул ТӀехьалда хъван батаравщинав чи гьел балагьазукьа ворчӀизе вуго[+]. 2Ракьулъ рукъаразулги гӀемераб халкъ тӀаде бахъине буго – цоязе абадияб гӀумру насиблъила, цогидал абадул абадиялъго тӀаса унареб рогьо-ничалъукье ккела[+]. 3ГӀакъилал гӀадамал[*] роцӀараб зоб гӀадин къалъ-къалъила. БитӀараб нухде цогидал рачаралги, зобалазул цӀваби гӀадин гвангъила абадул абадиялъего[+]. 4Амма, Даниял, дуца гьал рагӀаби балъго гьарун те. Дуца, ахирзаман тӀаде щвезегӀан, мугьруги чӀван рахчун те гьел. ГӀадамал рукӀине руго доре-гьанире рорта-чӀван, бичӀчӀи-лъаялда хадур лъугьун, тӀадеялдаса тӀаде квешлъиги цӀикӀкӀине буго“[+].

5Цинги дун, Даниял, сверухъ вала-гъалагьана, ва дида жеги кӀигояв вихьана. Цояв гӀурул гьаб рахъалда, цогидав гӀурул доб рахъалда чӀун вукӀана. 6БацӀцӀадаб хӀебтил ретӀел ретӀарав чи гӀурул лъеда тӀад чӀун вукӀана. КӀигоязул цояс гьесда цӀехана: „КигӀан заман базе бугеб гьел хӀикматал лъугьа-бахъинал тӀуразегӀан?“[+]

7БацӀцӀадаб хӀебтил ретӀел ретӀарав ва гӀурул лъеда тӀад чӀарав чияс кӀиябго квер зодобе борхана, ва дида рагӀана, Абадияв-ХӀакъасул цӀарги бахъун, гьев гьедулев: „Цо лъагӀел, кӀиго лъагӀел ва бащдаб лъагӀел[*]. Иман лъуразе гӀакъуба кьолезул гуч бекидал[*], ахирги гьаб кинабго тӀубазе буго“.

8Дида гьеб кинабго рагӀана, амма гьелъул магӀна бичӀчӀичӀо. Гьебмехалъ дица цӀехана: „Дир бетӀергьан, гьеб киналъулго ахир кинаб букӀине бугеб?“ – ин.

9Гьес жаваб кьуна: „Даниял, гьанже мун а! Гьал рагӀабазул магӀна бахчун буго ва ахир заман щвезегӀан балъго цӀунизе буго.

10ГӀемерал чагӀи мунагьаздаса рацӀцӀалъила. Гьез къо хӀехьела. Амма квешал чагӀаз жеги квешлъаби гьарила. Гьезда щибго бичӀчӀиларо, гӀакълу бугездаян абуни кинабго бичӀчӀила[+].

11Къойилал къурбанал къотӀизарураб заманалдаса ва гьенир цӀакъго къабихӀал ва чорокал ишал гьаруралдаса нахъе азаралда кӀинусиялда ункъоялда анцӀго къо ине буго[+]. 12Гьардарал гурищ сабру гьабун чӀарал ва азаралда лъабнусиялда лъебералда щуго къо лъугӀизегӀан чӀаго хутӀарал чагӀи!

13Мунин абуни, Даниял, дурго нухда а, гӀумруялъул къоял ахиралде щвезегӀан. Цинги мун доб дунялалда парахалъила, амма, дунялалъул ахиралда, дуе кколеб шапакъаталъул бутӀа босизе мун хваразулъа тӀаде вахъине вуго“».

* 1:1 Цебесеб эраялъул 605 с.

* 1:1 Навуходоносор – гьев ккола Навуходоносор КӀиабилев, ЦӀияб Вавилоналъул империялъул бищун кутакав пача. Гьесул пачалъиялъул заман: цебесеб эраялъул 605-562 сс.

+ 1:1 4 Пач. 24:1,

* 1:2 Шинар – гьеб ккола Вавилон.

+ 1:2 4 Пач. 24:13,

+ 1:7 4 Пач. 23:34, 4 Пач. 24:17

* 1:8 Пачаясул кванда кӀал хъваларин ва гьеб сабаблъун живго хъублъизе виччаларин Даниялица хӀукму гьабиялъе гӀилла букӀун батизе бегьула гьеб гьересиаллагьзабазе къурбан гьабураб квен букӀанин абураб.

+ 1:9 Байб. 39:21

+ 1:12 Рум. 14:2

+ 1:17 Байб. 41:12

+ 1:20 Байб. 41:8, Байб. 41:24

* 1:21 Цебесеб эраялъул 538 с.

+ 1:21 Дан. 6:28, Дан. 10:1

* 2:1 Цебесеб эраялъул 603 с.

+ 2:1 Байб. 41:8

* 2:4 Гьаб бакӀалдаса бахъараб анкьабилеб бетӀералъул ахиралде щвезегӀан гьаб тӀехь хъван буго арамеязул мацӀалда.

+ 2:4 3 Пач. 1:31, Дан. 3:9, Дан. 5:10, Дан. 6:6, Дан. 6:21

+ 2:5 Дан. 3:29

+ 2:6 Дан. 5:7, Дан. 5:16

+ 2:9 Эстер 4:11

+ 2:12 Дан. 3:13, Дан. 3:19

+ 2:17 Дан. 1:6

+ 2:21 Дан. 5:20

+ 2:22 1 Кор. 4:5

+ 2:28 Байб. 40:8, Дан. 10:14

+ 2:30 Байб. 41:16

* 2:31 Сипат-сурат – статуя-идол.

+ 2:37 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:14

+ 2:40 Дан. 7:7, Дан. 7:23

+ 2:44 Жугь. 12:28

+ 2:46 Чап. 10:25, Чап. 16:29, Чап. 14:13

+ 2:47 Къан. 10:17, 4 Пач. 5:15

+ 3:1 Байб. 11:2

+ 3:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:15

+ 3:8 Дан. 6:12-13

+ 3:9 3 Пач. 1:31

+ 3:12 Дан. 2:49

+ 3:13 Дан. 2:12

+ 3:15 4 Пач. 18:35

+ 3:19 Дан. 2:12

+ 3:26 Чап. 16:17

+ 3:29 Дан. 2:5

+ 3:31 Дан. 6:25, 1 Пёт. 1:2, 2 Пёт. 1:2

+ 3:33 Дан. 2:44

+ 4:2 Дан. 2:1, Дан. 7:15

+ 4:4 Дан. 2:2, Дан. 2:10-11

+ 4:5 Дан. 1:7, Байб. 41:38, Дан. 5:11, Дан. 5:14

+ 4:7 Мар. 4:32

+ 4:15 Байб. 41:8

+ 4:16 1 Пач. 25:26, 2 Пач. 18:32

+ 4:24 ГӀакъилал рагӀаби 16:6, Чап. 8:22, 2 Тим. 2:25

+ 4:31 Дан. 2:44, Дан. 6:26

* 5:1 Белшацар – ЦӀияб Вавилоналъул ахирисев пача, Набонидил кӀудияв вас. ХӀакъикъаталда, эмен чӀаго вукӀаниги, тахшагьаралда ва аскаразда тӀад кверщел васас гьабулеб букӀана. Гьесул эбелалда цӀар – Нитокрис, гьейги Навуходоносорил яс йикӀана.

+ 5:1 Дан. 7:1, Дан. 8:1, Байб. 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Мар. 6:21

+ 5:2 Дан. 1:2

+ 5:7 Дан. 2:2, Дан. 4:6

+ 5:8 Байб. 41:8

+ 5:10 3 Пач. 1:31, Дан. 2:4

+ 5:11 Байб. 41:38, Дан. 4:5, Дан. 2:48

+ 5:12 Дан. 1:7, Дан. 4:5, Дан. 1:17

+ 5:17 4 Пач. 5:16

+ 5:20 Дан. 4:27-30

+ 5:21 Дан. 4:31

+ 5:23 Чап. 12:23, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:9

* 5:26 МЕНЕ – рикӀкӀана абураб магӀна ккола гьаб рагӀул.

* 5:27 ТЕКЕЛ – цӀана абураб магӀна ккола гьаб рагӀул.

* 5:28 ПЕРЕС – гӀемерлъул формаялда ПАРСИН. КӀийиде бикьана абураб магӀна ккола гьаб рагӀул.

* 5:30 Гьеб сордоялъ, цебесеб эраялъул 539 соналъул октябрь моцӀалъул 11 къоялъ, парисаз Вавилон кверде босана.

* 5:31 Дарий пача – мадаязул ва парисазул пача.

+ 5:31 Дан. 9:1

+ 6:3 Байб. 41:40, Эстер 10:3

+ 6:6 3 Пач. 1:31, Дан. 2:4

+ 6:8 Эстер 1:19, Эстер 8:8

+ 6:10 3 Пач. 8:48,

+ 6:13 Дан. 3:8

+ 6:17 Мат. 27:66, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:3

+ 6:21 3 Пач. 1:31, Дан. 2:4

+ 6:23 Дан. 3:25

+ 6:24 Къан. 19:19, Эстер 7:9, ГӀакъилал рагӀаби 11:5

+ 6:25 Дан. 3:31

+ 6:26 Дан. 4:31

+ 6:27 Дан. 3:33

* 7:1 Цебесеб эраялъул 553 с.

+ 7:1 Дан. 5:1, Дан. 8:1

+ 7:2 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:1

+ 7:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:1-2

+ 7:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:2

+ 7:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:12

+ 7:8 Дан. 8:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:5

+ 7:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:4, 3 Пач. 22:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:14

+ 7:10 Къан. 33:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:12

+ 7:11 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:20

+ 7:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:13, Мат. 26:64, Мар. 14:62, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:14

+ 7:14 Мат. 28:18, Дан. 7:27, Лук. 1:33, 1 Кор. 15:24, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:15

+ 7:15 Дан. 4:2

+ 7:18 Мат. 25:34

+ 7:21 Дан. 8:24, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:7

+ 7:23 Дан. 2:43

* 7:25 Цо лъагӀалие, кӀиго лъагӀалие ва бащдаб лъагӀалие – гьеб ккола лъабго лъагӀелгун бащдаб.

+ 7:27 Дан. 7:14

+ 7:28 Лук. 2:19, Лук. 2:51

* 8:1 Цебесеб эраялъул 551 с.

+ 8:1 Дан. 5:1, Дан. 7:1

+ 8:2 Эстер 1:2

+ 8:7 Дан. 11:11

+ 8:8 Дан. 7:3

* 8:9 Реццалъул улка – гьеб ккола ГӀизраил.

+ 8:9 Дан. 7:8

* 8:10 Зобалазул аскар – цӀваби.

+ 8:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:4

+ 8:11 Тархъ. 29:38-42, Дан. 11:31, Дан. 12:11

* 8:12 Гьеб лълъар ккола Антиох Ункъабилев Эпифан, жиндие Эпиман («бетӀерсвер») абураб тӀокӀцӀарги кьурав (ц. э. 175-164 сс.). ХӀилла-рекӀкӀалдалъун тахиде вахана гьев ва, цебесеб эраялъул 167 соналъ Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъги хъублъизабун, къурбаналги гьукъун, Бичасул халкъалъул гӀасияв тушманлъун лъугьана.

+ 8:13 Дан. 12:6

+ 8:16 Дан. 9:21, Лук. 1:19, Лук. 1:26

+ 8:17 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:17,

+ 8:18 Дан. 10:9,

+ 8:19 Дан. 11:36

* 8:21 Гьев ккола Александр Македонский (КӀудияв) (ц. э. 336–323 сс.).

+ 8:21 Дан. 11:3

* 8:22 Александр Македонскиясул пачалихъ гьесул рагъул бутӀрузда гьоркьоб бикьана. Сирияги Месопотамияги щвана Селевкие, Мисри – Птолемейие, Фракия ва ГьитӀинаб Азиялъул бутӀа – Лисимахие, Македонияги Грецияги – Кассандрие.

+ 8:24 Дан. 7:21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:7

+ 8:26 Дан. 10:14

* 9:1 Ц. э. 539 с.

+ 9:1 Дан. 5:31, Дан. 6:1, Дан. 11:1

+ 9:3 Эстер 4:3

+ 9:4 Лев. 26:40, 3 Пач. 8:47, Къан. 7:9

+ 9:11 Къан. 8:19-20, Къан. 28:15

+ 9:13 Лев. 26:14-45, Къан. 28:15-68

+ 9:15 Тархъ. 32:11

+ 9:17 Тар. 6:25

+ 9:18 4 Пач. 19:16,

+ 9:19 Лук. 18:13,

* 9:21 Бакъаникъурбаналъул гӀуж – гӀага-шагарго лъабго тӀубараб заман.

+ 9:21 Дан. 8:16, Лук. 1:19, Лук. 1:26, Тархъ. 29:39

+ 9:23 Дан. 10:11, Дан. 10:19

* 9:24 Лъабкъоялда анцӀго анкьсон – 490.

+ 9:24 Мат. 4:5, Мат. 27:53

* 9:26 Нилъер эраялъул 70 соналъ, Иерусалим сверун ккун лъабго сон индал, румазул рагъул бетӀер Титица кверде босана гьеб. Гьес шагьаралда цӀа гъуна ва Мукъадасаб Рукъги тӀубан щущазабуна.

+ 9:26 Мат. 24:6-14

+ 9:27 Дан. 11:31, Дан. 12:11, Мат. 24:15, Мар. 13:14

+ 10:1 Дан. 1:7, Дан. 4:5

* 10:4 Цебесеб эраялъул 536 соналъул 23 апрель.

+ 10:4 Байб. 2:14

+ 10:5 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:13

+ 10:6 Мат. 28:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:15

+ 10:7 Чап. 9:7

+ 10:9 Дан. 8:18, Ин. 18:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:17

+ 10:11 Дан. 9:23, Дан. 10:19

+ 10:12 Дан. 9:23

+ 10:13 Дан. 10:21, Дан. 12:1, Ягь. 1:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:7

+ 10:14 Дан. 2:28, Дан. 8:26,

+ 10:19 Дан. 9:23, Дан. 10:11

+ 10:20 Дан. 12:1

* 11:1 Бал. 5:31.

+ 11:1 Дан. 5:31, Дан. 6:1, Дан. 9:1

+ 11:2 Дан. 10:21

* 11:3 Гьев ккола Александр Македонский (цебесеб эраялъул 336–323 сс.)

+ 11:3 Дан. 7:6, Дан. 8:5, Дан. 8:21

* 11:5-45 Къилбаялъул пачазаби – гьел ккола Мисриялъул пачазаби, ай, Лагидазул (Птолемеязул) къавм; Шималалъул пачазаби – гьелги Цебесеб Азиялъул пачазаби, ай, Селевкидазул къавм ккола.

+ 11:11 Дан. 8:7

* 11:15 Доб заманалда шагьар гохӀккараб бакӀалда балаан. Шагьар сверун ккураз гьеб сверун къан бараб къадакье ганчӀилгун хӀатӀалъул гьабураб нух балаан, гьакибурдузда тӀад лъураб кӀудияб хӀосги тунк-тункизабун, гьеб къед борлъизелъун.

* 11:16 Цебесеб эраялъул 199 соналъ Антиох Лъабабилев тӀубанго щулалъана ГӀизраилалъул ракьалда.

+ 11:16 Дан. 8:9

* 11:17 Антиох Лъабабилес жиндирго яс Клеопатра ТӀоцеесей кьола Птолемей Ункъабилев Эпифание цебесеб эраялъул 194 с., амма Клеопатраца циндаго жиндирго росасул рахъ ккола.

* 11:28 Цебесеб эраялъул 169 соналъ Антиох Ункъабилес гӀемерал жугьутӀал чӀвана ва Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъги хъамал гьабуна.

* 11:31 Цебесеб эраялъул 167 соналъ Антиох Эпифаница Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъ хъублъизабуна – гьениб Зевсил статуя эхетана ва болъон къурбаналъе хъуна. Гьединго балагье Дан. 9:27; 12:11.

+ 11:31 Дан. 8:11, Дан. 9:27, Мат. 24:15, Мар. 13:14

* 11:33 ГӀакъилал – гьел ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Къанун лъалел ва гьелъие мутӀигӀал чагӀи. Гьезул цоявлъун живго Даниялги ккола.

+ 11:33 Дан. 12:3, Дан. 12:10

* 11:35 Гьаб бакӀалдаса нахъехун Аллагьас Даниялида бихьизабулеб буго хадубккун букӀине бугеб.

+ 11:36 2 Фес. 2:4, Къан. 10:17, Дан. 2:47, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:5, Дан. 8:19

* 11:37 Руччабазе Хирияв – гьев ватизе бегьула Таммуз (Адонис) аллагь. Цоги-цоги магӀнабиги руго гьелъул.

* 11:43 Куш абураб некӀсияб пачалъиялда гьоркьоре кколаан Мисриялъул, Суданалъул ва Эфиопиялъул ракьазул цо-цо бутӀаби.

* 11:45 Хирияб МегӀер – Иерусалим жинда тӀад бараб мегӀер.

+ 12:1 Дан. 10:13, Ягь. 1:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:7, Мат. 24:21, Мар. 13:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:18, Тархъ. 32:32, Тархъ. 32:33, Дан. 10:21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:12

+ 12:2 Мат. 25:46, Ин. 5:28-29, Чап. 24:15

* 12:3 ГӀакъилал гӀадамал – ялъуни гӀакълу-иман малъулел гӀадамал.

+ 12:3 Дан. 11:33, Дан. 12:10, Мат. 13:43, ГӀакъилал рагӀаби 4:18,

+ 12:4 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 10:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:10

+ 12:6 Дан. 10:5, Дан. 8:13

* 12:7 Цо лъагӀел, кӀиго лъагӀел ва бащдаб лъагӀел – лъабгогин бащдаб сон.

* 12:7 Ялъуни иман лъуразул къуват лъугӀидал.

+ 12:10 Дан. 11:35, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:11, Дан. 11:33, Дан. 12:3,

+ 12:11 Дан. 8:11, Дан. 9:27, Дан. 11:31