# Саха тыла

Институт перевода Библии

## Экклесиаст, эбэтэр түмсүү үөрэтээччитин кинигэтэ


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules


ЭККЛЕСИАСТ,


эбэтэр


ТҮМСҮҮ ҮӨРЭТЭЭЧЧИТИН


КИНИГЭТЭ


К 155-летию


учреждения Якутской епархии


ЭККЛЕСИАСТ,


эбэтэр


ТҮМСҮҮ ҮӨРЭТЭЭЧЧИТИН


КИНИГЭТЭ


Биибилийэ тылбааһын института


Москва, 2025

Дьокуускай уонна Ленскэй

архиепискоба

РОМАН

алгыһынан


Экклесиаст, эбэтэр түмсүү үөрэтээччитин кинигэтэ

Бу тылбаас былыргы дьэбириэйдии тиэкиһин кытта кичэллээхтик тэҥнээн көрүлүннэ

Саргылаана Леонтьева тылбааһа

Филологическай эрэдээктэр Николай Ефремов

Консультант Виталий Войнов

Тылдьыт уруһуйа: Horace Knowls

© The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

Добавления и исправления Louise Bass

© The British & Foreign Bible Society 1994

Кинигэ тиэкиһин электроннай уонна аудио версияларын Биибилийэ тылбааһын Институтун сайтыттан ылыахха сөп:

https: ibt.org.ru/yakutskiy

ISBN 978-5-93943-363-1

© Институт перевода Библии, 2025

## Аан тыл


Күндү ааҕааччылар!

Биибилийэ дириҥ муудараһын саҥа кинигэтэ күн сирин көрбүтүнэн, эһигини бука барыгытын, эҕэрдэлиибин!

Аан дойду биир саамай муударай өйдөөх-санаалаах киһитэ, бары өттүнэн дэгиттэр талааннаах, барҕа баайдаах улуу ыраахтааҕы, биһиги кылгас олохпут туох да суолтата суох көҥдөй сүпсүк эрэ диэн курутуйар. Киһи олоҕун муҥур уһуга – кырдьыы-бохтуу, өлүү-сүтүү – бэрт аҕыйах тылынан маннык иэйиилээхтик ойууламмыт айымньыта, бука, аҕыйаҕа буолуо. Баҕар, эһиги хайдах бу курдук санаа түһүүлээх кинигэ Таҥара тылын хомуурунньугар киирбитэй диэн дьиибэргии саныаххыт. Төһө да Эргэ Кэс Тыл кэмигэр олоро сылдьыбыт Экклесиаст, улаханнык мунчаарбытын иһин, кини күннээҕи олох үгүс судургу үөрүүтүн, айымньылаах үлэтин-хамнаһын, дьиэ кэргэн, дьон-сэргэ хардарыта сыһыанын күндүргэтэргэ, харыстыырга, онон бэйэ бодотун тардынарга үөрэтэр. Биһиги күн сиригэр олорор олохпут, чэгиэн турукпут, айар-тутар үлэбит – бу барыта Айыы Таҥара биһиэхэ байымнык биэрэр үтүөкэн бэлэҕэ.

Экклесиаст олох кутурҕаннаах түгэннэрин мындырдык анааран көрөн баран, бүтэр уһугар биир бигэ түмүккэ кэлэр: «Таҥараттан толун, Кини ыйаахтарын тутус. Киһиэхэ тыын суолталаах бүтүннүүтэ манна түмүллэн сылдьар. Таҥара бары кистэлэҥи – үчүгэйи да, куһаҕаны да, – дьон тугу оҥорбутун барытын дьүүлгэ тардыаҕа».

Биибилийэ муудараһа эһиэхэ күүс-көмө, өйөбүл буолуо диэн эрэли кытта,

Дьокуускай уонна Ленскэй архиепискоба

Роман


Киирии тыла

Былыргы дьэбириэйдии «Кохелет» (гректии «Экклесиаст») диэн тыл чопчу суолтата биллибэт. Сахалыы туруору тылбаастаатахха, «Түмсүү киһитэ» диэн. Бу кинигэ ааптара түҥ былыр дьэбириэй дьонун түмэн, билиигэ-көрүүгэ, олох муудараһыгар үөрэппит киһи буолуон сөп.

Бастакы түһүмэххэ Экклесиаст аан дойду үрдүнэн киэҥник биллибит муударай өйдөөх улуу Соломуон ыраахтааҕы аатыттан саҥарар. Ол гынан баран кини поэзия хабааннаах бэргэн этиилэрин ис хоһооно Соломуон суруйбут аман өһүттэн чыҥха атын. Бу олоххо бэрт элбэҕи анааран көрбүт ааптар этэринэн, киһи дьоло быстах үйэлээх, ону таһынан олус кэбирэх, онон дьолу-соргуну ситиһэр уустук.

Тугу барытын сыныйан үөрэппит Экклесиаст олох суолтатын, киһи бу күн сиригэр туох сыаллаах-соруктаах олоруохтааҕын билэргэ дьулуһар. Төһө да кини дьон аймах олоҕу толору өйдүүр кыаҕа суох, кырдьыгын эмиэ кыайан булбат диэн курус түмүккэ кэлбитин иһин, олох үгүс үтүө өрүттээҕин тоһоҕолоон бэлиэтиир. Холобура, киһи күннэтэ үөрэрэ олус элбэх: үрдүкү муудараска дьулуһуу, бигэ доҕордоһуу, күннээҕи судургу олохтон – аһыыртан-сииртэн, күн сырдыгын көрөртөн, үлэлиииртэн-хамсыыртан – үөрүү, дьиэ кэргэҥҥэ таптал. Төһө да киһи олоҕо көҥдөй сүпсүк эрэ курдук көстүбүтүн иһин, Таҥара бар дьоҥҥо Кини тылын тутуһан дьоллоохтук олорор кыаҕы бэлэхтиир.

Биибилийэ тылбааһын Москватааҕы института

## Экклесиаст

### Экклесиаст

Экклесиаст


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


### 1


ЭККЛЕСИАСТ,


эбэтэр


ТҮМСҮҮ ҮӨРЭТЭЭЧЧИТИН КИНИГЭТЭ


Көҥдөй сүпсүк

1Давид уола, Иерусалимнааҕы Экклесиаст ыраахтааҕы, эппит тыллара[+].

2«Көҥдөй сүпсүк![*] – диэбитэ Экклесиаст. – Көҥдөй сүпсүк!
Барыта көҥдөй!»[+]

3Киһи, бу күн анныгар төһөлөөх да сыралаһан,
ол үлэтиттэн барытыттан тугу туһанарый[+]?
4Биир көлүөнэ олорон ааһар,
атын көлүөнэ тиийэн кэлэр,
оттон сир үйэлэр тухары мэлдьи биир[+].
5Күн тахсар, күн киирэр,
онтон эмиэ тахсыбыт сиригэр тиэтэйэр[+].
6Тыал соҕуруу диэки салгыйар,
хоту диэки хайыһар –
тыал эргийэ сылдьар, эргийэ сылдьар,
оннук эргийбит сиринэн төннөн кэлэ турар.
7Өрүстэр бары байҕалга түһэллэр,
ол үрдүнэн байҕал таһымнаабат;
өрүстэр ууларын эҥсибит сирдэригэр төннөллөр,
онтон эмиэ хат эҥсибитинэн бараллар[+].
8Туох барыта сыраны эрэйэр[*] –
киһи ону ситэн сэһэргиир кыаҕа суох.
Харах көрөрүттэн салгыбат,
кулгаах истэриттэн сылайбат[+].
9Былыр буолбут кэлин да буола туруо,
урут оҥоһуллубут хойут да оҥоһуллуо.
Бу күн анныгар саҥа туох да суох[+].
10Ардыгар: «Көр эрэ, бу саҥа!» – дэһэллэр да,
ол биһиги иннибитинэ, ааспыт үйэлэргэ, хайыы үйэ баара.
11Былыргылары ким да өйдүү-саныы сылдьыбат,
кэнэҕэскилэри кэлиҥҥилэр эмиэ саныахтара суоҕа[+].


Экклесиаст олоҕу өйдүүргэ дьулуһар

12Мин, Экклесиаст, Иерусалимҥа олорон, Израильга ыраахтааҕылаабытым. 13Бу халлаан анныгар туох буола турарын барытын чинчийэн көрөргө, ону муударас күүһүнэн тургутарга мин ис сүрэхпиттэн дьулуһарым. Таҥара дьон аймахха, дьэ, ыарахан да үлэни сүктэрбит![*][+] 14Мин бу күн анныгар туох буола турарын бүтүннүүтүн көрбүтүм: ол барыта көҥдөй, барыта тыалы сырсыы[*] этэ!

15Токуру көннөрөр кыаллыбат,
суоҕу суоттуур эмиэ табыллыбат[+].

16Мин испэр: «Иерусалимы мин иннибинэ салайбыт ыраахтааҕылартан барыларыттан улуулара, муударайдара буоллум. Сүрэҕим муудараһы, билиини-көрүүнү элбэҕи иҥэриннэ», – дэнэрим[+]. 17Муудараһы билэргэ, ону сэргэ өйө суох, акаары быһыы диэн тугун эмиэ арааран өйдүүргэ мин ис сүрэхпиттэн дьулуһарым. Дьэ, ол гынан баран оннук дьулуһуу даҕаны тыалы сырсыы эрэ эбитин билбитим.

18Улуу муударас улуу санаарҕабылы үөскэтэр;
ким билиитин үксэтэр, ол кутурҕанын үксэтэр[+].

### 2


Киһи дьоло-соргута баайыттан тутулуга суох

1Мин испэр: «Чэ эрэ, аны дьол диэн тугун билэр туһугар, бэйэбин көрүнэн-нарынан тургутан көрүүм!» – дэммитим эрээри, ол эмиэ көҥдөй дьарык эбит этэ. 2Онон мин күлүүнү-салыыны акаары быһыынан ааттаабытым, оттон көрү-нары: «Туох туһалаах үһүнүй?» – диэбитим[+]. 3Дьэ, онтон эппин-хааммын бинэгирээт арыгытынан тургутан көрөргө уонна, сүрэхпинэн муудараска салайтара да сылдьан, уолҕамчытык быһыыланартан туттуммат буоларга санаммытым. Дьон аймах дьоло-соргута туоххатын – киһи бу халлаан анныгар олорор муҥур үйэтигэр тугунан дьарыктанара ордугун көрүөхпүн оннук баҕарарым.

4Мин сүҥкэн үлэни көрсүбүтүм: дьиэ туттарым, бинэгирээт үүннэринэрим, 5бэйэбэр анаан, унаар-силик эркиннээх, эҥин-эгэлгэ буруукта мастаах арыы тыалары тэнитэрим. 6Ол тыалар мастарын нүөлсүтэрдии көлүйэ хастарарым. 7Кулут эр дьону, кулут дьахталлары атыылаһарым. Мин дьиэбэр төрөөбүт-үөскээбит чаҕардар эмиэ бааллара. Устунан ынах сүөһүм, атын да иитиэх сүөһүм ахсаанынан Иерусалимҥа урут мин иннибинэ салайбыт дьон киэнин олоччу куоһарбытым. 8Үрүҥ да, кыһыл да көмүһү, ыраахтааҕылар күндү кылааттарын бары уобаластартан хомуйа тардан ылбытым. Ырыаһыттары – эр дьону да, дьахталлары да – муспутум, эр дьон сүрэхтэрин манньытар көй элбэх одьулууну[*] булуммутум. 9Урут Иерусалимҥа баһылаан-көһүлээн ааспыт ыраахтааҕылартан барыларыттан улуулара, баайдара буолбутум. Ол тухары мин тутуһар муудараһым миигин биирдэ даҕаны дэҥ үктэппэтэҕэ[+].

10Хараҕым баҕара көрөрүттэн мин туохтан да киэр хайыспатаҕым, ханнык да көртөн-нартан бэйэбин матарбатаҕым. Оҥорор бары үлэбиттэн сүрэҕим үөрэрэ. Хайа да дьарыгым манньата миэхэ оннуга. 11Дьэ, онтон биирдэ мин ол үлэлээбит үлэбин, сыраласпыт сырабын хайыһан көрбүтүм, арай барыта көҥдөй, барыта тыалы сырсыы буолан биэрбитэ. Бу күн анныгар туһалаах ончу туох да суоҕа![+]


Муударай да, акаары да олохторун уһуга биир

12Онтон мин аны муудараһы таһынан өйө суох акаары быһыыны эмиэ анааран көрөргө быһаарыммытым. Кэлин ыраахтааҕы оннугар олоруохтаах киһи кини оҥорбутугар эбии атын тугу оҥорор кыахтаах эбитий? 13Дьэ, онно мин, сырдык хараҥатааҕар ордугунуу, муударай өйдөөх буолуу акаары буолардааҕар ордугун билбитим. 14Муударай хараҕа көрөр, оттон акаары хараҥаҕа мунар. Ол эрээри мин кинилэри хайаларын да биир дьылҕа кэтэһэрин өйдөөбүтүм[+]. 15Онон испэр: «Миигин эмиэ маалгын дьылҕата кэтэһэр буоллаҕына, тоҕо даа маннык муударай өйдөммүппүнүй?» – диэн муҥатыйбытым. Оччоҕо ити барыта эмиэ көҥдөй эбит диэн өйгө-санааҕа кэлбитим. 16Муударайы даҕаны, син биир акаарыны курдук, үйэлэр тухары ахта-саныы сылдьыахтара суоҕа. Кэнэҕэһин бука бары умнуллуохтара. Хомойуох иһин, муударай да, эмиэ маалгын курдук, өлөр-сүтэр[+].


Сыралаах үлэ түмүгэ тугуй?

17Бу күн анныгар буола турартан барытыттан хомойон, мин олохтон кэлэйэ санаабытым. Барыта көҥдөй, барыта тыалы сырсыы! 18Мин күн анныгар тугу оҥорбуппун кэлин кэлэр атын киһиэхэ хаалларыахтааҕым. Дьэ, ол иһин, үлэлээбит үлэбин бүтүннүүтүн кэлэйэ көрбүтүм[+]. 19Кэлин мин кэннибиттэн өйдөөх эрэ, акаары эрэ кэлэр – ким ону билиэ баарай? Оттон кини буоллаҕына мин күн аннынааҕы көлөһүммүн, муударай өйбүнэн булуммуппун олоччу баһылыахтаах. Ол – эмиэ көҥдөй! 20Мин, муҥур уһукка түһэн, бу күн анныгар үлэлээбит үлэбин саныахпын да баҕарбат буолбутум. 21Сорох муударай өйүн, билиитин-көрүүтүн, сатабылын толору туһанан, сыра бөҕөтүн биэрэн баран, үлэтин-хамнаһын барытын онно тугу да туһалаабатах туора киһиэхэ хаалларыахтаах. Ол – эмиэ көҥдөй, ол – эмиэ улуу сор. 22Киһи бу күн анныгар үлэлээбит үлэтэ, ис сүрэҕиттэн дьулуспут дьулуһуута киниэхэ туох көдьүүстээҕий? 23Олоҕун күннэрэ барыта кутурҕан, үлэтэ-хамнаһа дьиксинии, бэл, түүнүн да сүрэҕэ уоскуйа түһэн ылбат. Ол эмиэ – көҥдөй. 24Онон, аһыыргыттан-сииргиттэн, үлэҕиттэн дьоллонон дууһалыын дуоһуйаргыттан ордук үчүгэй атын туох да суох эбит. Мин ону эмиэ киһиэхэ Таҥара биэрэрин өйдөөбүтүм[+]. 25Ким Кинитэ суох[*] аһыыр-сиир, дуоһуйа үөрэр кыахтааҕый? 26Таҥара Кини хараҕар үтүө киһиэхэ муударай өйү, билиини-көрүүнү, үөрүүнү бэлэхтиир. Оттон аньыыны оҥорооччуну, тугу муспута барыта кэлин Таҥара иннигэр үтүө киһиэхэ бэриллэрин туһугар, мунньар-хомуйар кыһалҕаҕа киллэрэр. Онон үбү-аһы мунньунуу эмиэ көҥдөй дьарык, тыалы сырсыы эрэ буолар[+].

### 3


Туох барыта бэйэтэ туһунан кэмнээх

1Туох барыта күннээх-дьыллаах, бу халлаан анныгар буолар барыта кэмнээх-кэрдиилээх.

2Төрүүр кэм, өлөр-сүтэр кэм;
олордор кэм, төрдүттэн түөрэр кэм;[+]
3өлөрөр кэм, үтүөрдэр кэм;
алдьатар кэм, айар-тутар кэм;
4ытыыр-соҥуур кэм, күлэр-үөрэр кэм;
курутуйар кэм, үҥкүүлээн битийэр кэм;[+]
5Тааһы тамныыр кэм, тааһы хомуйар кэм;
кууһар кэм, кууһартан куотунар кэм;
6Көрдүүр кэм, сүтэрэр кэм;
харыстыыр кэм, быраҕар кэм;
7хайа тардар кэм, хам тигэр кэм;
саҥарбат кэм, саҥарар-иҥэрэр кэм;[+]
8таптыыр кэм, өстүйэр кэм;
сэрии кэмэ, эйэ кэмэ.

9Үлэһит, төһөлөөх да сыралаһан, ол үлэтиттэн тугу туһанарый[+]? 10Мин Таҥара бар дьоҥҥо сүктэрбит үлэтин-хамнаһын анааран көрбүтүм[+]. 11Кини тугу барытын тустаах кэмигэр кэрэ буоларын курдук оҥорбут. Таҥара, төһө да дьон Кини дьайыытын баһыттан атаҕар диэри ситэн өйдүүр кыаҕа суоҕун иһин, кинилэр сүрэхтэригэр бүтүн аан дойдуну[*] сириэдиппит[+]. 12Дьэ, онон, мин киһи олоҕун тухары үөрэ-көтө олороруттан, үтүөнү оҥороруттан[*] ордук атын дьол киниэхэ суоҕун билбитим[+].

13Өскөтүн киһи аһыыр-сиир, үлэ-хамнас дьолун билэр буоллаҕына, ол барыта киниэхэ Таҥара биэрэр бэлэҕэ[+]. 14Мин билэбин – Таҥара оҥороро барыта өлбөт үйэлээх: онно туох да эбиллибэт, онтон туох да көҕүрэтиллибэт. Таҥара тугу барытын дьон Киниттэн сүгүрүйэ толлорун туһугар оҥорор.

15Билигин баар – былыр да баара,
кэлин буолар – урут да буолара.
Таҥара ааспыт кэми эппиэккэ тардыаҕа.[*][+]


Кырдьыгы самнарыы. Киһи да, кыыл да олоҕун уһуга

16Бу күн анныгар мин өссө маннык баарын көрбүтүм:

Көнө дьүүлү кэтэһэр сирдэригэр суут-сокуон токуруйар,
кырдьык кыайарын кэтэһэр сирдэригэр сидьиҥ быһыы туругурар.

17Дьэ, ол иһин мин испэр: «Бары дьайыы, дьыала-куолу барыта күннээх-дьыллаах, онон көнө сүрэхтээҕи да, сидьиҥ быһыылааҕы да Таҥара дьүүллүөҕэ», – дии санаабытым[+]. 18Мин өссө: «Дьону ылан көрдөххө, Таҥара кинилэри, кыыл-сүөл эрэ курдуктарын өйдүүллэрин туһугар, тургутар эбит», – диэн сылыктаабытым[+]. 19Дьон аймаҕы да, кыылы-сүөлү да биир дьылҕа кэтэһэр. Балар өлөллөрүн курдук, олор эмиэ өлөллөр. Бары тыынар тыыннаахтар. Киһи кыылтан тугунан да ордубат, тоҕо диэтэххэ баар барыта – көҥдөй![+] 20Имириир тыыннаах барыта биир сиргэ барар: бука барыта сиртэн-буортан үөскээбитэ, бука барыта сиргэ-буорга төннүөҕэ[+]. 21Ким билиэ баарай киһи, өллөҕүнэ, үөһэ халлааҥҥа тахсарын-тахсыбатын, кыыл эмиэ, өллөҕүнэ, аллара сир түгэҕэр түһэрин-түспэтин? 22Дьэ, онон мин киһиэхэ үлэтиттэн дуоһуйарыттан ордук үчүгэй атын туох да суоҕун өйдөөбүтүм. Киһи анала оннук. Кэлин кини кэнниттэн туох буолуохтааҕын ким кинини эргитэн аҕалан көрдөрүөй[+]?

### 4


Баттал. Сыралаах үлэ. Соҕотохсуйуу

1Онтон эмиэ, хат анааран, мин бу күн аннынааҕы баттабылы-атаҕастабылы барытын көрбүтүм:

Баттаммыт-үктэммит хараҕын уутунан суунара,
оттон кинилэри көнньүөрдүөх ким да суоҕа.
Былаас батталлаахтар илиилэригэр баара,
онон кинилэри көнньүөрдүөх ким да суоҕа[+].

2Дьэ, ол иһин мин өлбүттэри, былыр баран хаалбыттары, билигин баар тыыннаах дьоннооҕор ордук дьоллоохтор диэбитим[+]. 3Оттон ким төрүү илик, онон бу күн анныгар буолар куһаҕаны көрө илик, ол кинилэртэн барыларыттан дьоллоох[+].

4Өссө мин үлэ-хамнас, үлэҕэ ситиһии барыта дьон икки ардыгар ордугурҕаһыыны үөскэтэрин көрбүтүм.[*] Ол – эмиэ көҥдөй, ол – эмиэ тыалы сырсыы.

5Акаары быар куустан олорор –
аччыктаан өлөрүн оҥостор[+].
6Ол эрэн, ыарахан үлэни сыралаһан,
тыалы сырсан-сырсан баран,
икки ытыска куттуох кэриэтэ
холкутук олорон биир ытыска куттубут ордук[+].

7Онтон мин, хат анааран, бу күн анныгар биир өссө маннык көҥдөй суол баарын көрбүтүм. 8Чороҥ соҕотох киһи: төрөппүт уола да, бииргэ төрөөбүт инитэ-биитэ да суох. Үлэтэ-хамнаһа буоллаҕына хаһан да бүппэт, аны ол үлэтэ кинини ончу үөрдүбэт. «Бу ким туһугар мин маннык сыралаһан, үтүөттэн-мааныттан матан сылдьабын?» Ол – эмиэ көҥдөй, ол – эмиэ ыар үлэ[+].

9Икки киһи соҕотохтооҕор ордук –

иккиэннэрин үлэтэ үтүө түмүктээх буолуоҕа.
10Биирдэстэрэ оҕуттаҕына, иккиһэ доҕорун туруоруо,
оттон соҕотох киһи оҕуттаҕына, кинини ким туруоруоҕай?
11Иккиэ буолан сыттахха, ордук сылаас,
оттон сулумах хайдах ириэҕэй?
12Соҕотох дөбөҥнүк хотторуо,
оттон икки киһи тулуһуо.
Үс хос хатыллыбыт сап быста охсон биэриэ суоҕа.


Былаас уонна муударас

13Сүбэни-аманы истиэн баҕарбат өйө суох кырдьаҕас ыраахтааҕытааҕар муударай өйдөөх дьадаҥы уол ордук. 14Төһө да эдэр уол ол ыраахтааҕы кэмигэр дьадаҥы дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтүн иһин, кэлин хаайыыттан тахсан баран бэйэтэ ыраахтааҕы буолбута[+]. 15Мин бу күн анныгар олорооччулар бука бары кинини, ыраахтааҕыны солбуйбут эдэр киһини, батыһан барбыттарын көрбүтүм. 16Кини диэки санаалаахтар көй элбэхтэрэ. Дьэ, оннугун оннуга эрээри, кэлиҥҥи көлүөнэ дьон саҥа ыраахтааҕыны ахсарбатаҕа. Онон ол – эмиэ барыта көҥдөй, ол – эмиэ барыта тыалы сырсыы!


Таҥараттан толун

17Таҥара дьиэтигэр бараргар хас хардыыгын барытын өйдөөн-дьүүллээн сырыт. Онно тиийэн, толкуйа суохтар курдук толук биэрэргинээҕэр Таҥара тугу этэрин истибитиҥ ордук. Кинилэр ньүдьү-балайдык быһыыланабыт дии санаабаттар[+].

### 5


Таҥара иннигэр болҕомтолоох буол

1Тыл ыһыктарга ыксаама, Таҥара истэригэр саҥарарга тиэтэйимэ. Таҥара – халлааҥҥа, оттон эн сиргэ бааргын, онон этэр тылыҥ кэмчи буоллун[+]. 2Түбүктээх үгүстүк түһүүрүн курдук, акаары эмиэ элбэҕи саҥарарыттан биллэр[+].

3Таҥараҕа тылгын биэрдэххинэ, ону уһаппакка-кэҥэппэккэ толор. Кини акаарытык быһыыланааччыны ылыммат, онон эрэннэрбиккин тиһэҕэр тиэрт[+]. 4Тылгын биэрэн баран толорумуоҥ кэриэтэ, эрэннэрбэтэҕиҥ ордук[+]. 5Айаххын минньитэн аньыыга кииримэ, өйдөөн сырыт. Эйиэхэ илдьит тиэрдээччигэ:[*] «Алҕас эппиппин!» – диэмэ. Таҥараны тылгынан уордатан, үлэлиир үлэҕин тоҕо тохторуохтааххыный[+]? 6Ким үгүһү түһүүр, ол кураанаҕы дойҕохтуур, оттон эн – Таҥараттан толун[+].


Баай-дуол – күн көрүнньүгэ

7Хайа эмэ сиргэ дьадаҥыны баттыылларын, көнө дьүүлү, кырдьыгы тууйалларын көрдөххүнэ, дьиктиргээмэ: баһылыгы киниттэн үөһэ турар атын баһылык көмүскүүр,[*] оттон кинилэр үрдүлэринэн өссө атын салалта баар[+]. 8Ол гынан баран дойдуну сиригэр-уотугар кыһамньылаах ыраахтааҕы салайбыта ордук.[*]

9Үрүҥ көмүһүнэн үлүһүйээччи көмүһүгэр сөп буолбат,

баайга-дуолга хараҥарааччы хараҕа туолбат.
Ол – эмиэ көҥдөй.

10Үп-ас үксээтэҕинэ, ону сиэһээччи эмиэ үксүүр,
дьиэлээх тойон буоллаҕына ол баайын туһаммат –
кини ону көрөр эрэ.

11Үлэһит, элбэҕи да, кыраны да аһаабытын иһин, минньигэстик утуйар,
оттон аһара топпут баай түлэй уута уйгуурар.

12Бу күн анныгар мин биир өссө маннык үлүгэрдээх суолу көрөрүм: киһи баайы-дуолу мунньунан, муҥу-сору булунар[+]. 13Оһол-моһол үөскээн, ол баайыттан көрө матар, төрөппүт уолун турар бэйэтинэн хаалларар. 14Киһи ийэтин иһиттэн хайдах тахсар да, анараа эмиэ соннук аттанар. Үлэлээбит үлэтиттэн кини тугу да илдьэ барбат, тутум да саҕаны ылбат. 15Дьэ, туһугар эмиэ үлүгэр эбээт: киһи хайдах кэлбитэй да, соннук төннөр. Халтай үлэлээн-хамсаан, кини онтон тугу туһанарай[+]? 16Олоҕун тухары хараҥаҕа аһыыра, кыһалҕа бөҕөтүн көрөрө, ыалдьара-бохторо, киҥэ-наара холлоро.

17Онон, Таҥара бу күн анныгар киһиэхэ биэрбит олоҕун бары күннэрин тухары аһыыртан-сииртэн, үлэттэн дьоллонортон ордук үчүгэй атын туох да суоҕун мин өйдөөбүтүм. Киһи анала оннук. 18Өскөтүн Таҥара киһиэхэ баайы-дуолу, үбү-аһы биэрэр, кинини онон туһаннарар, ирээтин ылларар уонна үлэтинэн дуоһутар буоллаҕына, ол барыта – киниэхэ Таҥара биэрэр бэлэҕэ[+]. 19Киһи олорбут олоҕун күннэрин өрүү өйдүү-саныы сылдьыа суоҕа. Дьэ, ол иһин Таҥара кини сүрэҕин үөрүүнэн дуоһутар.[*]

### 6


Киһиэхэ бу олоҕор туох ордугуй?

1Мин бу күн анныгар дьон-сэргэ олоҕор биир өссө маннык үлүгэрдээх суолу үгүстүк көрөрүм:[+] 2Таҥара киһиэхэ үбү-аһы, баайы-дуолу биэрэр, кинини албан аатырдар, онон киһи тугунан да тутайбат – баҕарбыта барыта толору баар. Ол гынан баран Таҥара ону киниэхэ туһаннарбат – ону туора киһи туһанар. Ол – эмиэ көҥдөй, ол – эмиэ ыар кыһалҕа![+]

3Арай ким эрэ сүүсчэкэ оҕолонон, үйэтин моҥуор да диэри өр олорон баран, үтүөнү-мааныны дуоһуйа билбэтэх, оннооҕор өлөн баран хараллыбатах буоллаҕына, мин: «Төрүөн иннинэ түспүт оҕо кинитээҕэр ордук дьоллоох!» – диэм этэ[+]. 4Тоҕо диэтэххэ итэҕэс оҕо халтай кэлэн түҥ хараҥаҕа сүппүт, кини аатын-суолун им балай бүрүйбүт. 5Кини, бэл, күнү көрбөтөх да, билбэтэх да, онон анараа киһитээҕэр дөбөҥнүк уоскуйар. 6Оттон анарааҥҥы, икки тыһыынча да сыл олорбут буоллун, олоҕор туох да үтүөнү-мааныны билбэтэх. Бүтэр уһугар хайалара да биир сиргэ аттаналлар.

7Киһи үлэтэ-хамнаһа барыта – айаҕын туһугар, ол үрдүнэн кини баҕа санаата хаһан да хаммат[+]. 8Муударай киһи маалгыннааҕар тугунан ордугуй? Дьадаҥы, төһө да дьон ортотугар сатаан сылдьыбытын иһин, онон тугу туһанарый[+]? 9Суохха баҕаран сордонуохтааҕар субу баары илэ бааччы көрбүт ордук. Ол да – эмиэ көҥдөй, ол да – эмиэ тыалы сырсыы!

10Баар барыта хайыы үйэ ааттанан турар; киһи кимэ-туга эмиэ биллэр. Кини бэйэтинээҕэр күүстээхтиин мөккүһэр кыаҕа суох[+]. 11Хойгур тыл-өс хаһан да хойуу буолар. Киһи онтон тугу туһаныа баарай[+]? 12Олорор олоҕун күлүк курдук күлүҥнээн аһардар көҥдөй күннэригэр киһиэхэ туох ордугун ким билиэй? Бу күн анныгар кини кэнниттэн туох буолуохтааҕын киһиэхэ ким этиэй?

### 7


Бэргэн этиилэр

1Үтүө аат-суол үчүгэй сыттаах күндү арыытааҕар ордук,

өлөр күнүҥ төрөөбүт күҥҥүнээҕэр ордук[+].
2Малааһыннаах ыалга барыахтааҕар
аһыылаах ыалга барбыт ордук.
Хайа да киһи олоҕун уһуга биир – өлүү.
Тыыннаахтар ону өйдүү-саныы сырыттыннар[+].
3Күлэрдээҕэр курутуйар ордук –
санааргыыр сүрэх сымныыр[+].
4Муударай сүрэҕэ – кутурҕан дьиэтигэр,
маалгын сүрэҕэ – көр-нар дьиэтигэр.
5Акаарылар ырыаларын истиэхтээҕэр
муударай сэмэлиирин истибит ордук:[+]
6өйө суох быарын тарбыыра –
күөс анныгар амынньыар умайан тачыгырыыра.
Күдээринэ күлүү-салыы!
7Муударай, атыттары атаҕастаатаҕына, ааргытыйар,
бэриккэ бэһирээччи эмиэ сатарыйар[+].

8Үлэни түмүктүүр саҕалыырдааҕар ордук.
Тулуурдаах киһи улуутумсуктааҕар ордук[+].
9Уордайарга тиэтэйимэ:
уор-кылын акаары сүрэҕэр уйаланар.

10«Былыр билиҥҥитээҕэр тоҕо ордук этэй?» – диэмэ.
Мындыр итинник ыйыппат.

11Муударас эмиэ, дьоҥҥуттан тиксибит баай-дуол курдук, үчүгэй –
күн сирин көрбүккэ туһаны аҕалар:
12кини эйигин көмүс харчылыы көмүскүө.
Билии-көрүү туһата: муударас олоххун өрүһүйүө.

13Таҥара тугу оҥорорун көр:
Кини токуруппутун ким кыайан көннөрүөй[+]?

14Дьоллоох-соргулаах күҥҥэр дьолгунан дуоһуй, оттон кыһалҕалаах күҥҥэр барытын анааран көр: кэлин, эн кэннигиттэн, туох буоларын ситэн өйдөөбөтүҥ туһугар,[*] ону хайатын да Таҥара оҥорбут.


Муударай киһи күүстээх

15Олоҕум көҥдөй күннэрин тухары мин эҥин арааһы барытын көрөрүм: ардыгар кырдьыксыт кырдьыгы тутуһан өлөрө, оттон нэгэй киһи үйэтин моҥуура[+]. 16Аһара кырдьыксыт курдук буолума, олус муударай курдук көстүмэ. Өлөрү тоҕо бэйэҕинэн көрдүөхтээххиний? 17Аһара аньыыга ылларыма, акаарытык быһыыланыма. Кэмин иннинэ өлөргө тоҕо дьулуһуохтааххыный[+]? 18Ити бастакы сүбэни тутуһа сылдьан, иккиһиттэн да илиигин араарыма. Таҥараттан толлор киһи бары моһолу мүччү түһүө.

19Ким муударай сүрэхтээх –
ол куорат уон баһылыгынааҕар күүстээх[+].

20Бу сиргэ өрүү үтүөнү эрэ оҥорор, аньыыны букатын оҥорбот көнө киһи суох[+]. 21Эппиттэрин эрэ барытын итэҕэйэн истэххинэ, кулутуҥ эйигин үөҕэрин истиэххин сөп[+]. 22Эн да атыттары элбэхтик үөхсүбүттээҕиҥ, ону бэйэҥ бэркэ билэҕин.

23Мин тугу барытын муударас көмөтүнэн тургутан көрөрүм. «Муударай буолуом», – дэнэрим даҕаны, муударас миигиттэн кый ыраах. 24Билигин туох буола турарын киһи кыайан өйдөөбөт – барыта дириҥ да дириҥ. Ким ону ситэн өйдүөҕэй?


Киһи дьиҥ муудараһы кыайан булар кыаҕа суох

25Мин муудараһы, өркөн өйү билэргэ, ону хайатын да чинчийэн көрөн буларга, нэгэйдэр хайдах курдук ааргыларын, ньүдьү-балайдар эмиэ өйө суохтарын сатаан араарар буоларга дьулуһарым[+].

26Дьэ, онно мин өйдөөбүтүм
киһини өлүүтээҕэр да күүскэ
аһыыга-кутууга дьахтар угарын.
Дьахтар диэн туһах,
кини сүрэҕэ – угаайы,
кини илиитэ – хандалы.
Таҥара иннигэр үтүө киһи киниттэн быыһаныа,
оттон аньыыны батыһааччы киирэн биэриэ[+].

27«Бииртэн биир суолу тургутан көрөн, дьэ, мин итини билбитим, – диэбитэ Экклесиаст. – 28Өссө мин тугу көрдөөн баран, ону кыайан булбатахпыный?

Тыһыынчаттан биир эр киһини булбутум,
оттон дьахтары ол иһиттэн биири да булбатаҕым.

29Онон мин өйдөөбүтүм бу маннык эрэ:

Таҥара киһини көнө гына айбыт,
арай дьон араас өйгө-санааҕа аралдьыйбыт»[+].

### 8


Ким муударай буолар кыахтааҕый?

1Ким баарый муударай киһиэхэ тэҥнэһиэх?

Ким баарый туох бары дьиҥ суолтатын быһаарыах?
Муударас сирэйи-хараҕы сырдатар,
тыйыс дьүһүнү-бодону сымнатар.

2Таҥара иннигэр андаҕайбыккын тутуһан, ыраахтааҕы тылын толор. 3Ыраахтааҕыттан барарга тиэтэйимэ, бөрүкүтэ суохха өсөһүмэ. Кини тугу баҕарарын барытын оҥорор кыахтаах.[*][+] 4Ыраахтааҕы тыла былаастаах. Ким киниэхэ: «Эн бу тугу быһыыланан эрэҕин?» – диэҕэй?

5Ким ыйааҕы тутуһар, ол туох да куһаҕаҥҥа түбэһиэ суоҕа: муударай сүрэҕэ туһааннаах кэми, сиэри-силиги билэр. 6Төһө да эрэй-кыһалҕа киһиэхэ ыар баттыктыы ыйаммытын иһин, туох барыта кэмнээх-кэрдиилээх, бэйэтэ туһунан сиэрдээх-силиктээх. 7Кэнэҕэһин туох буоларын киһи билбэт. Киниэхэ ону ким этиэҕэй?

8Тыына быстарын киһи кыайан тохтоппот,
өлөр күнүн эмиэ мүччү түспэт.
Сэрииһит сэрииттэн босхоломмот,
сидьиҥи сидьиҥ быһыыта өрүһүйбэт.

9Мин итини барытын көрө сылдьан, бу күн анныгар туох буола турарын бүтүннүүтүн ырыҥалыы саныырым. Ардыгар киһи киһиэхэ баһылыктаан, киниэхэ куһаҕаны оҥорор[+]. 10Өссө мин хара дьайдаахтары хайдах харайалларын көрөрүм: дьон өлүөхсүттэри таһааран баран, ытык сиртэн дьиэлэригэр тарҕаһан хаалаллара. Оччоҕо куорат кинилэр хараҥа дьайыыларын бэрт сотору умнан кэбиһэрэ.[*] Ол – эмиэ көҥдөй!

11Буруй-сэмэ түргэнник дьүүллэнэ охсубат буолан, дьон куһаҕаны оҥорортон куттаммат. 12Аньыылаах төһө да сүүс аньыыны-буруйу оҥорон баран үйэтин моҥообутун иһин, мин билэбин: «Таҥараттан толлор, Кинини сүгүрүйэ ытыктыыр дьон дьоллоох буолуохтара. 13Оттон хара дьайдаахтык быһыыланааччы дьолу-соргуну билиэ суоҕа. Ким Таҥараттан торуттубат, ол бэрт сотору күлүк курдук сүтүөҕэ»[+]. 14Бу сиргэ биир өссө маннык көҥдөй суол баар: көнө киһи нэгэй дьылҕата дьылҕаланар, оттон нэгэй буоллаҕына көнө киһи тиксиэхтээҕэр тиксэр. Ол иһин мин ону эмиэ көҥдөй диэбитим[+].

15Мин үөрүүлээх олоҕу хайгыыбын. Киһиэхэ аһыырыттан-сиириттэн, үөрэриттэн-көтөрүттэн ордук үчүгэй бу күн анныгар туох да суох. Таҥара киниэхэ күн анныгар биэрбит олоҕун бары күннэрин тухары киһи үлэтин түмүгэ оннук[+].

16Онон мин муудараһы ситэн өйдүүргэ, дьон бу сиргэ утуйар ууларын да умнан туран, күннэри-түүннэри түбүгүрэр үлэлэрин иҥэн-тоҥон көрөргө ис сүрэхпиттэн дьулуһарым[+]. 17Мин Таҥара тугу оҥорбутун барытын көрбүтүм. Дьэ, ол гынан баран киһи бу күн анныгар туох буола турарын ситэн өйдүүр кыаҕа суох эбит. Кини ону, хайдах да кыһаллан, тумуһурдуо суоҕа. Бэл, муударай өйдөөх эмиэ, төһө да мин барытын билэбин диэбитин иһин, толору өйдүүр кыаҕа суох[+].

### 9


Бар дьон олоҕо биир муҥур уһуктаах

1Дьэ, онон мин итини барытын чинчийэн көрөн баран, көнө сүрэхтээхтэри, муударай өйдөөхтөрү уонна кинилэр дьайыыларын барытын Таҥара салайар эбит диэн түмүккэ кэлбитим. Киһи кэлин кинини туох – таптал дуу, өһүөн дуу – кэтэһэрин билбэт. 2Бар дьону бүттүүнүн биир дьылҕа тоһуйар: көнө, нэгэй, үтүө, ыраас, кирдээх, Таҥараҕа толук биэрэр да, биэрбэт да киһи, үтүөнү да оҥорор, аньыыны да оҥорор, андаҕайар да, андаҕайыан куттанар да дьон олоҕун уһуга биир[+]. 3Бу күн анныгар, дьэ, итинник үлүгэр баар эбээт: бука барыларын олоҕо биирдик түмүктэнэр. Киһи тыыннааҕын тухары сүрэҕэр тобус-толору араас кир-дьай, өйө суох санаа уйаланан сылдьар, онтон бүтэр уһугар кини өлбүттэргэ аттанар. 4Ким тыыннаахтар ортолоругар баар, ол кэм да эрэнэр эрэллээх. Тыыннаах ыт өлбүт хахайдааҕар ордук.

5Тыыннаахтар өлүөхпүт диэн билэллэр, оттон өлбүттэр тугу да билбэттэр. Өлбүттэр аны тугу да ылбаттар – бука бары умнуллубуттар[+]. 6Кинилэр тапталлара, өһүөннэрэ, илин былдьаһыылара – барыта букатыннаахтык ааспыт. Бу күн аннынааҕы олоххо кинилэр аны туох да сыһыаннара суох.

7Дьэ, онон, Таҥара эн үлэҕин-хамнаскын ылынарын быһыытынан, үөрэ-көтө, аһыыр аскын аһаа, бинэгирээтиҥ арыгытын ис[+]. 8Хаһан баҕарар сырдык таҥаһы таҥын, төбөҕүн дыргыл сыттаах арыынан сотун.

9Таҥара күн анныгар эйиэхэ биэрбит олоҕун көҥдөй күннэрин тухары тапталлаах ойоххун кытта дуоһуйа олор. Эн күн анныгар олорор олоххор, үлэлиир үлэҕэр аналыҥ оннук. 10Тугу оҥорор кыахтааххын барытын оҥоро сырыт. Анараа дойдуга аттаннаххына, онно ханнык да үлэ-хамнас, уһуну-киэҥи аттара саныыр кыах, билии-көрүү, муударас диэн суох буолуо[+].

11Бу күн анныгар мин биир өссө маннык суолу бэлиэтии көрөбүн: сүүрүүгэ быһыйдар бастыыллар, сэриигэ хорсуттар хотоллор буолбатах эбит. Муударайдар айахтарын булуналлар, мындырдар байаллар-тайаллар, билиилээхтэр ытыс үөһэ сылдьаллар диир эмиэ кэрэгэй. Туох барыта кэмиттэн, түбэлтэтиттэн тутулуктаах. 12Бото болдьоҕо хаһан туоларын киһи бэйэтэ да билбэт. Балык иэдээннээх илимҥэ киирэринии, көтөр тиргэҕэ иҥнэринии, дьон эмиэ үлүгэрдээх түгэҥҥэ соһуччу түбэһэллэр[+].


Муударас туохтааҕар да ордук

13Мин бу күн анныгар муударас биир өссө маннык ураты холобурун суолталыы көрбүтүм: 14аҕыйах киһилээх дьоҕус куорат баара. Ону модун күүстээх ыраахтааҕы сэриинэн тиийэн төгүрүктээн баран, тула халыҥ элбэх буор хайыҥы куттарбыта. 15Ол гынан баран онно биир муударай өйдөөх дьадаҥы киһи көстөн, куораты мындыр өйүнэн өрүһүйэн ылбыта. Дьэ, оннугун оннуга даҕаны, олохтоохтортон ким да ол дьадаҥыны өйдүү-саныы сылдьыбатаҕа.[*] 16Мин онно: «Муударас хайдахтаах да күүстээҕэр-уохтааҕар ордук», – диэбитим гынан баран, дьадаҥы киһи муударай өйүн аахайбаттар, кини этэрин болҕойо барбаттар[+].

17Муударай киһи холку тыла-өһө
өйө суохтар тойоннорун көбүөтүнээҕэр ордук иһиллэр.
18Муударас сэрии сэбинээҕэр күүстээх,
ол гынан баран аньыыны оҥорор биир киһи[*] үгүс үтүөнү үрэйэр кыахтаах.

### 10


Муударас сүдү күүһэ. Аньыы-буруй содула

1Өлбүт сахсырҕа дыргыл сыттаах күндү арыыны күҥкүтэр,

ытык киһи кыра да акаары быһыыта кини муудараһын, чиэһин киртитэр.

2Муударай сүрэҕэ уҥа диэки тардыһыылаах,
өйө суох сүрэҕэ – хаҥас диэки.
3Акаары ханнык да суолунан барбытын иһин, толкуйа тутах,
онон санаата татымын кимиэхэ барытыгар биллэриэ.

4Тойон эйиэхэ уордайдаҕына, үлэҕиттэн барыма:
көрсүө быһыы-майгы улахан да буруйу бырастыы гыннарар[+].

5Бу күн анныгар мин биир өссө маннык түктэри быһыыны –
тойоттор уһаты-туора тутталларын – көрөрүм:
6кинилэр ньүдьү-балайдары өрө көтөҕөллөрө,
оттон баайдары аллара сиргэ олордоллоро.
7Ат миинэн иһэр кулуттары,
кулут курдук сатыы айанныыр кинээстэри эмиэ көрбүтүм[+].

8Ким оҥкучах хаһар, ол хаспыт оҥкучаҕар түһэр,
ким эркини алдьатар, ол эриэн үөҥҥэ тиктэрэр[+].
9Сымара тааһы сыҕарытааччы эт быстыан сөп,
мас хайытааччы эмиэ мастан эчэйиэн сөп.

10Сыппаабыт сүгэҕин сытыыламматаххына,
сыраҥ-сылбаҥ бараныа.
Сатабыллаах киһи ситиһиилээх.

11Эриэн үөнү абылыаҥ икки ардыгар тиктэрдэххинэ,
моҕойу буойан абылыыр сатабылыҥ эйиэхэ аны туһалаабат.[*]

12Муударай этэрин дьон-сэргэ кэрэхсиир,
оттон акаары тыла бэйэтин сиир[+].

13Кэпсэтэрин халы-мааргытык саҕалаабыт киһи
тиһэҕэр букатын да ааргытык тыллаһыа.
14Акаары кыһыл тылынан кыырар.

Кэнэҕэһин туох буолуохтааҕын киһи билбэт.
Киниэхэ ону ким этиэҕэй[+]?

15Маалгын үлэтэ сэниэтин эһэр –
кини куораттыыр да суолу билбэт.

16Сор-муҥ буулуо эйигин, дойду!
Эн ыраахтааҕыҥ – чаҕар уол,
оттон тойотторуҥ хара сарсыардаттан
чалбараҥҥа олороллор.
17Дьол-соргу тосхойуо эйиэхэ, дойду!
Эн ыраахтааҕыҥ – төрүт дьон төрүөҕэ,
оттон тойотторуҥ арыгы иһэ олорботтор,
кэмигэр сэниэ киллэринэрдии үссэнэллэр[+].

18Сүрэҕэлдьээтэххэ, өһүө хотойуо,
үлэлээбэтэххэ, дьиэни ардах хотуо.

19Үөрүөхпүт-көтүөхпүт этэ диэн, чалбараҥ тэринэллэр,
көрүлүөхпүт-нарылыахпыт этэ диэн, арыгы иһэллэр,
оттон ону барытын көмүс харчы быһаарар[+].

20Ыраахтааҕыны искэр да үөхсүмэ,
баайы утуйар хоскор да мөҥүттүмэ.
Саҥарбыт саҥаҕын халлаан көтөрдөрө кэпсиэхтэрэ,
эппит тылгын көтөр кынаттаахтар тиэрдиэхтэрэ[+].

### 11


Таҥараны эдэр сааскыттан өйдүү-саныы сырыт

1Килиэпкин сүүрүк хоту ыыт –

кэлин элбэх күн буолан баран ону булан ылыаҕыҥ.
2Баайгыттан сэттэ биитэр аҕыс да киһиэхэ тыыр –
билбэккин сиргэ туох алдьархай ааҥныаҕын.

3Уулаах былыт ардаан курулатыа,
соҕуруу да, хоту да диэки охтубут мас ол сиригэр сытыа.
4Ким тыалы манаһар – бурдугун ыспат,
ким былыты одуулаһар – бурдугун быспат.

5Ийэтин иһигэр сылдьар оҕоҕо олох тыына хайдах киирэрин эн билбэтиҥ курдук, баары барытын айбыт Таҥара дьайыытын эмиэ билэр кыаҕыҥ суох.[*][+] 6Сарсыарда бурдуккун ыс, киэһэ да ылсыспыккын ыһыктыма. Хайа дьарыгыҥ ордук туһалыан – бу дуу, ол дуу, биитэр иккиэннэрэ тэҥник табыллыан – эн билбэккин.

7Сырдык минньигэс – күнү киһи иэйэ көрөр. 8Киһи төһө да уһуннук олорбутун иһин, үйэтин тухары үөрэ-көтө сырыттын, ол эрээри хараҥа күннэр үүнүөхтэрин умнубатын. Оннук күннэр үгүс буолуохтара. Кэлин кэлиэхтээх эмиэ барыта көҥдөй!

9Көччүй-көрүлээ, уолан оҕо, уу туҥуй сааскар,
эдэриҥ тухары сүрэҕиҥ үөрүүнэн дуоһуйдун.
Сырыт сүрэҕиҥ сөбүлүүр суолунан,
хараҕыҥ тугу хайгыы көрөрүнэн.
Эн, арай, биири билиэх тустааххын:
ол барытын иһин Таҥара эйигин дьүүлгэ тардыаҕа[+].
10Курус санааны сүрэххиттэн киэр кыйдаа,
эккин-хааҥҥын эрэйтэн-муҥтан харыстаа.
Оҕо саас да, эдэр саас да –
симэлийэ сүтэр сарсыардааҥҥы сиик.

### 12

1Айыы Таҥараҕын эдэр оҕо сааскыттан өйдүү-саныы сырыт.

Күчүмэҕэй күннэриҥ үүнүөхтэрин,
«Үөрэрим аны суох!» – диир сылларыҥ кэлиэхтэрин инниттэн,
2күн сырдыга, ый, сулустар өлбөөрүөхтэрин,
ардах кэнниттэн най хара былыттар хат көстүөхтэрин инниттэн
эн Таҥараны өйдүү-саныы сырыт.
3Ол күн дьиэ харабыллара салыбырас буолуохтара,
күүстээх эр дьон нүксүччү түһүөхтэрэ,
бурдук мэлийээччилэр, аҕыйаан, мэлийэллэрэ уурайыа,
түннүгүнэн көрөөччүлэр харахтара хараҥарыа.[*]
4Таһырдьа тахсар ааннар хам хатаныахтара,
суоруна тыаһа лүһүгүрүүрэ иһиллибэт буолуо.
Киһи аны чыычаах саҥатынан туруоҕа,
кыргыттар ырыа ыллыыллара тохтуоҕа[+].
5Оччоҕо дьон томтортон дьулайыахтара,
айаҥҥа турунартан куттаныахтара.
Миндаль туналы маҥан сибэккитэ тыллыаҕа,
аһыҥа ыараан бытаарыаҕа,
каперс[*] сиэмэтэ ыһыллан тохтуо.
Киһи үйэлэр тухары олорор дьиэтигэр аттанар кэмэ кэлэн эрэр.
Ытаһар-соҥоһор дьахталлар уулусса устун арыаллаан барсарга бэлэмнэр.

6Онон, үрүҥ көмүс иилэҕэс быа быстар,
кыһыл көмүс иһит хайдар,
үрэх үрдүгэр турар купсуун үлтүрүйэр,
холуодьас көлүөһэтэ сууллан түһэр күнэ үүнүөн инниттэн,
эн Таҥараны өйдүү-саныы сырыт.
7Дьэ, онтон буор, уруккутун курдук, сир куоппаһыгар кубулуйуо,
оттон олох тыына кинини киһиэхэ биэрбит Таҥараҕа төннүө[+].

8«Көҥдөй сүпсүк! – диэбитэ Экклесиаст. – Барыта көҥдөй!»[+]


Түмүк тыл

9Экклесиаст сир түннүгэ киһи этэ, ону таһынан өссө бар дьону билиигэ-көрүүгэ үөрэтэрэ. Кини тугу барытын тургутан, чинчийэн көрөн баран, элбэх өс хоһооннорун хомуйбута[+]. 10Экклесиаст бэргэн этиилэри буларга дьулуһара, онон дьиҥ кырдьыктаах тыллары сөпкө суруйан хаалларбыта.

11Муударай өйдөөхтөр этиилэрэ – маныыһыттар тута сылдьар сытыы үөрбэлэрэ. Бииргэ түмүллүбүт өс хоһоонноро – биир Маныыһыт сиргэ батары анньыбыт тоһоҕолоро[+]. 12Уолум, онтон ордугу билэ-көрө сатыыртан туттун. Элбэх кинигэни хомуйан оҥоруу муҥурун булларыа суоҕа. Элбэхтик ааҕыы киһи сэниэтин эһэр[+].

13Онон түмүк тылы истиэҕиҥ: Таҥараттан толун, Кини ыйаахтарын тутус. Киһиэхэ тыын суолталаах бүтүннүүтэ манна түмүллэн сылдьар[+]. 14Таҥара бары кистэлэҥи – үчүгэйи да, куһаҕаны да – дьон тугу оҥорбутун барытын дьүүлгэ тардыаҕа[+].

## Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА


Ветхий Завет [1]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии


Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

+ 1:1 Экклесиаст 1:12, Экклесиаст 7:27, Экклесиаст 12:8-10

* 1:2 Көҥдөй сүпсүк – былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкис «һавел һавалим» диэн тылларын көҥдөйтөн көҥдөй, кураанахтан кураанах, күн көрүнньүгэ, симэлийэн сүтэр сиик, өйдөммөт суол, таайыллыбат таабырын диэн өйдүөххэ эмиэ сөп.

+ 1:2 Саал 38:6-7, Саал 143:4, Экклесиаст 8:8, Рим 8:20

+ 1:3 Экклесиаст 2:11, Экклесиаст 3:9, Экклесиаст 5:15

+ 1:4 Саал 103:5, Саал 118:90

+ 1:5 Саал 18:6

+ 1:7 Саал 103:8-9

* 1:8 Туох барыта сыраны эрэйэр… – эбэтэр атыннык «Тыл барыта молуой курдук буолбут…» диэн өйдүөххэ эмиэ сөп.

+ 1:8 Аман өһө 27:20

+ 1:9 Экклесиаст 3:15

+ 1:11 Экклесиаст 2:16

* 1:13 …үлэни… – эбэтэр: «соругу». Бу кэрчиги атыннык өссө «Таҥара дьон аймаҕы сыһытар туһугар, кинилэргэ, дьэ, ыарахан да үлэни сүктэрбит» диэн өйдүөххэ эмиэ сөп. Кинигэ 3:10 кэрчигэр эмиэ оннук.

+ 1:13 Экклесиаст 2:26, Экклесиаст 3:10

* 1:14 …тыалы сырсыы… – эбэтэр: «өй-санаа муҥа-таҥа», «дууһа моруута».

+ 1:15 Экклесиаст 7:13

+ 1:16 Экклесиаст 2:9

+ 1:18 Экклесиаст 12:12

+ 2:2 Аман өһө 14:13

* 2:8 …одьулууну… – былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкискэ туттуллубут тылы атыннык «сундууктан сундуугу» эбэтэр «муусука тэрилин» диэн өйдүөххэ эмиэ сөп.

+ 2:9 Экклесиаст 1:16

+ 2:11 Экклесиаст 1:3, Экклесиаст 3:9, Экклесиаст 5:15

+ 2:14 Саал 48:11, Экклесиаст 3:19, Экклесиаст 9:2

+ 2:16 Экклесиаст 1:11

+ 2:18 Саал 38:7, Саал 48:11

+ 2:24 Экклесиаст 3:12-13, Экклесиаст 5:18, Экклесиаст 8:15, Экклесиаст 5:18

* 2:25 …Кинитэ суох… – былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкискэ: «миигинэ суох».

+ 2:26 Экклесиаст 1:13

+ 3:2 Евр 9:27

+ 3:4 Рим 12:15

+ 3:7 Төрүт. 37:29,

+ 3:9 Экклесиаст 1:3, Экклесиаст 2:11, Экклесиаст 5:15

+ 3:10 Төрүт. 3:19, Экклесиаст 1:13, Экклесиаст 2:26

* 3:11 …бүтүн аан дойдуну… – эбэтэр: «үллэр үйэлэр тустарынан өйдөбүлү».

+ 3:11 Экклесиаст 8:17

* 3:12 …үтүөнү оҥороруттан… – эбэтэр: «олохтон дуоһуйарыттан».

+ 3:12 Экклесиаст 2:24

+ 3:13 Экклесиаст 2:24, Экклесиаст 5:19

* 3:15 …эппиэккэ тардыаҕа… – эбэтэр: «төттөрү эргитиэҕэ».

+ 3:15 Экклесиаст 1:9

+ 3:17 Мф 16:27, 2 Кор 5:10

+ 3:18 Саал 48:13, Саал 48:21, Саал 72:22

+ 3:19 Саал 48:11, Экклесиаст 2:14, Экклесиаст 9:2

+ 3:20 Төрүт. 3:19, Экклесиаст 12:7

+ 3:22 Экклесиаст 2:24

+ 4:1 Экклесиаст 9:11, Экклесиаст 5:7

+ 4:2 Экклесиаст 7:1

+ 4:3 Экклесиаст 6:3

* 4:4 …дьон икки ардыгар ордугурҕаһыыны үөскэтэрин көрбүтүм. – Эбэтэр: «…дьон бэйэ-бэйэтин кытта күрэстэһэриттэн тахсарын көрбүтүм».

+ 4:5 Аман өһө 6:10-11, Аман өһө 24:33-34

+ 4:6 Аман өһө 15:16

+ 4:8 Экклесиаст 1:8

+ 4:14 Төрүт. 41:14, Төрүт. 41:41-43

+ 4:17 Аман өһө 15:8

+ 5:1 Мф 6:7

+ 5:2 Аман өһө 10:19

+ 5:3 Саал 49:14

+ 5:4 Аман өһө 20:25

* 5:5 …илдьит тиэрдээччигэ… – эбэтэр: «аанньалга». Манна илдьит тиэрдэр киһи эбэтэр эрэннэриллибити ыла кэлбит Таҥара үлэһитин туһунан этиллэр буолуон сөп.

+ 5:5 Апос 5:4

+ 5:6 Экклесиаст 12:13

* 5:7 …көмүскүүр… – эбэтэр: «кэтээн көрөр».

+ 5:7 Экклесиаст 3:16, Экклесиаст 4:1

* 5:8 Былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкис бу кэрчигин ис хоһооно чуолкайа суох. Атыннык «Хас биирдии киһи сиртэн барыһырар, бэл, ыраахтааҕы эмиэ сиртэн туһаланар» диэн өйдүөххэ эмиэ сөп.

+ 5:12 Экклесиаст 6:1

+ 5:15 Экклесиаст 1:3, Экклесиаст 2:11, Экклесиаст 3:9

+ 5:18 Экклесиаст 2:24

* 5:19 Эбэтэр: «Таҥара киһи сүрэҕин өрүү үөрүүнэн дуоһутар буолан, кини олорбут олоҕун күннэрин анаара барбат».

+ 6:1 Экклесиаст 5:12

+ 6:2 Саал 16:14, Саал 72:7, Лк 12:20

+ 6:3 Экклесиаст 4:3

+ 6:7 Аман өһө 16:26

+ 6:8 Экклесиаст 2:15

+ 6:10 Экклесиаст 1:10, Экклесиаст 3:15, Рим 9:20

+ 6:11 Экклесиаст 5:2

+ 7:1 Аман өһө 22:1, Экклесиаст 4:2

+ 7:2 Саал 89:12

+ 7:3 Мф 5:4, Лк 6:21, 2 Кор 7:10

+ 7:5 Аман өһө 15:31-32

+ 7:7 Аман өһө 17:8

+ 7:8 Аман өһө 14:29

+ 7:13 Экклесиаст 1:15

* 7:14 …кэлин, эн кэннигиттэн, туох буоларын ситэн өйдөөбөтүҥ туһугар… – эбэтэр: «…кэлин эн Кинини утары тугу да эппэтиҥ туһугар…».

+ 7:15 Экклесиаст 8:14

+ 7:17 Аман өһө 10:27

+ 7:19 Аман өһө 21:22, Экклесиаст 9:16, Экклесиаст 9:18

+ 7:20 Саал 142:2, Аман өһө 20:9, Иак 3:2, 1 Ин 1:8-10, Рим 3:10

+ 7:21 Аман өһө 30:10

+ 7:25 Экклесиаст 1:17

+ 7:26 Аман өһө 5:4, Аман өһө 22:14, Аман өһө 23:27

+ 7:29 Төрүт. 1:27, Төрүт. 3:6-7

* 8:3 Эбэтэр: «Туохтан да куттаныма; киниттэн бар, кутталлаах быһыы-майгы үөскээтэҕинэ, бытаарыма – кини тугу баҕарарын барытын оҥорор кыахтаах».

+ 8:3 Экклесиаст 10:4

+ 8:9 Экклесиаст 3:16, Экклесиаст 4:1

* 8:10 Былыргы дьэбириэй тылынан суруллубут төрүт тиэкис бу кэрчигин ис хоһооно чуолкайа суох.

+ 8:13 Экклесиаст 6:12

+ 8:14 Экклесиаст 7:15

+ 8:15 Экклесиаст 2:24

+ 8:16 Саал 126:2

+ 8:17 Экклесиаст 3:11

+ 9:2 Саал 48:11, Экклесиаст 2:14, Экклесиаст 3:19,

+ 9:5 Саал 30:13, Саал 87:13,

+ 9:7 Экклесиаст 2:24

+ 9:10 Саал 6:6,

+ 9:12 Аман өһө 7:23

* 9:15 Эбэтэр атыннык «Ол куоракка баар биир муударай өйдөөх дьадаҥы киһи куораты мындыр өйүнэн быыһаан ылыан сөп этэ да, олохтоохтортон ким да дьадаҥы киһини болҕойо барбатаҕа» диэн өйдүөххэ эмиэ сөп.

+ 9:16 Экклесиаст 7:19

* 9:18 …аньыыны оҥорор биир киһи… – эбэтэр: «…киһи биир аньыыта…».

+ 10:4 Экклесиаст 8:3

+ 10:7 Аман өһө 19:10

+ 10:8 Саал 7:16, Аман өһө 26:27

* 10:11 Эбэтэр: «Эриэн үөн сирдьигинээбэккэ эрэ тигэр буоллаҕына, кэннигиттэн үөҕээччи эмиэ онтон атына суох».

+ 10:12 Саал 63:8, Аман өһө 18:7

+ 10:14 Аман өһө 15:2

+ 10:17 Аман өһө 31:4

+ 10:19 Саал 103:15, Экклесиаст 7:12

+ 10:20 Тахсыы 22:28

* 11:5 Эбэтэр: «Эн тыал суолун-ииһин, ийэтин иһигэр сылдьар оҕо хайдах ситэрин билбэтиҥ курдук, баары барытын айбыт Таҥара дьайыытын эмиэ билэр кыаҕыҥ суох».

+ 11:5 Саал 138:15

+ 11:9 Экклесиаст 2:10, Экклесиаст 9:7, Экклесиаст 12:14, 2 Кор 5:10

* 12:3 Манна, бу түһүмэх үһүс кэрчигиттэн саҕалаан, кырдьар саас ханалытан ойууланар. Дьиэ харабыллара – киһи илиилэрэ, күүстээх эр дьон – кини атахтара, бурдук тардар дьахталлар – тиистэрэ, түннүгүнэн көрөөччүлэр – харахтара. Миндаль туналы маҥан сибэккитэ – киһи баттаҕа маҥхайара, аһыҥа ыарыыра – кырдьан-бохтон бытаарыы, каперс сиэмэтэ ыһыллан тохторо – имэҥ күүһүн сүтэрии.

+ 12:4 Саал 140:3,

* 12:5 Каперс – былыр илиҥҥи дойдуларга эр киһи имэҥин күүһүрдэргэ туттуллар астаах үүнээйи.

+ 12:7 Төрүт. 2:7, Төрүт. 3:19, Саал 89:4, Экклесиаст 3:20,

+ 12:8 Экклесиаст 1:2

+ 12:9 Аман өһө 1:1

+ 12:11 Саал 22:1, Саал 79:2, Ин 10:11

+ 12:12 Экклесиаст 1:18

+ 12:13 Экклесиаст 5:6

+ 12:14 1 Кор 4:5, Экклесиаст 11:9, 2 Кор 5:10, Рим 2:15-16

[1] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.