# Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур

Институт перевода Библии

## Пегъымбарэу Даниел


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Пэублэ гущыӀ


Пегъымбарэу Даниел


ИПБ Москва 2017

## Пегъымбарэу Даниел

### Пегъымбарэу Даниел

Пегъымбарэу Даниел


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


Пегъымбарэу Даниел


ИПБ


Москва


2017


Пегъымбарэу Даниел

ЗэзыдзэкӀыгъэр ГутӀэ Саныет

Сурэтхэр зышӀыгъэр КӀэрэф Иринэ Бэч ыпхъу

ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-228-3

© ИПБ Москва 2017


Пэублэ гущыӀ


Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

«Пегъымбарэу Даниел» зыфиӀорэ тхылъыр уапашъхьэ илъ. Мы тхылъыр Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэу Библием иӀахьыгъоу Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм щыщ.

Мы тхылъым къыӀуатэрэр тилъэхъан ыпэкӀэ я 605-рэ илъэсым нэмыкӀхэм ягъусэу гъэрэу Бабилэн ащэгъэ джурт кӀэлакӀэу, унагъо лъэрыхьым щыщэу Даниел ищыӀэныгъэрэ къэхъущтым фэгъэхьыгъэу нэфапӀэу ылъэгъугъэхэмрэ арых. Тхьэм къыритыгъэ амалхэм яшӀуагъэкӀэ Даниел бабилэн пачъыхьэхэм ящагу ӀэнэтӀэ ин щиӀыгъыгъ. Персие пачъыхьэгъум Бабилэн зеубыты ыужи а ӀэнэтӀэшхор ащ къыфэнагъ. Даниел илъэс 80-м къыщымыкӀэу къыгъэшӀагъ, тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 538-рэ илъэсым джурт гъэрхэм ащыщхэм ячӀыгужъ зэрагъэзэжьырэр ащ ылъэгъугъ.

Тхылъым иапэрэ Ӏахь, 1-6-рэ шъхьэхэр, Даниелрэ ишъэогъухэмрэ тхьэ нэпцӀхэм шъхьащэ зыщафашӀырэ пачъыхьэгъум щыӀакӀэу щыряӀагъэр къеӀуатэ. Ӏофхэм язытет еуцолӀэнхи хымэ хабзэхэр аштэщтхэмэ, хьаумэ ежь я Тхьэ Закъо шӀошъхъуныгъэ фыряӀэу, щынагъом хэтхэу псэущтхэмэ ахэр ренэу хэдэнхэ фаеу хъущтыгъэ. Тхьэм хихыгъэ лъэпкъэу гъэрыпӀэм итым, ушэтыпӀэ илъэсхэм, хэкӀыпӀэнчъэ гузэжъогъу лъэхъаным хэтым Ар зэрэфэшъыпкъэр мы Ӏахьым къегъэлъагъо.

ШӀошъхъуныгъэм, гушъхьэ лэжьыгъэхэм Даниел ежь ышъхьэкӀэ зэрафыщытым, Тхьэм ылъэныкъокӀэ гъэзагъэхэу ем ебэнынхэм цӀыфхэр фегъэчэфых. Тхьэм уфэшъыпкъэным къикӀырэр шӀугъэм уфэӀорышӀэныр, уищыӀэныгъэ ушъхьамысыныр ары. ЛӀэшӀэгъу зэкӀэлъыкӀохэм Даниел игущыӀи ищыӀэныгъи Тхьэм уедэӀуным, Ащ цыхьэ фэпшӀыным ящысэу хъугъэ.

«Даниел машэм къызырахыжьым и Тхьэ шӀошъхъуныгъэ зэрэфыриӀэм къыхэкӀэу ыпкъ фыкъуагъэ гори зэримыӀэр нафэ къэхъугъ» (я 6-рэ шъхьэм ия 23-рэ ус).

Тхылъэу Даниел Бабилэным джуртхэм щыӀакӀэу щыряӀэгъэм икъэбар закъоп къыӀуатэрэр. Тхылъым иятӀонэрэ Ӏахь, я 7-12-рэ шъхьэхэр, Даниел Тхьэм нэфапӀэу къыригъэлъэгъугъэхэр къыщытыгъэх. Тхьэм и Пачъыхьэгъу зэрэхэхъощтыр, Ащ пэуцужьырэ сыд фэдэ хабзи зэрэфэхыщтыр дунэе тарихъым ищысэхэмкӀэ а нэфэпӀэ хьэламэтхэм къагъэлъагъо. А лъэхъаным щыӀэгъэ тхылъхэу нэфапӀэхэм, пкӀыхьапӀэхэм яхьылӀагъэхэм зэращыхабзэу, ахэр гурыӀогъое нэшанэхэр зыхэлъ шъэф тамыгъэх. НэфапӀэхэр зэрэушъэфыгъэм къыхэкӀэу зигугъу къышӀырэ хъугъэ-шӀагъэхэр зыфэпхьыщтхэр нахьыбэмкӀэ къэшӀэгъуае – хъугъахэхэу, Ӏофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэу тарихъым къыхэнагъэха, хьаумэ къэкӀощт уахътэм къэхъущтха. Мы аужырэ илъэс минитӀум а нэфапӀэхэр къызэрэзэхафыхэрэр зэрэзэтемыфэхэрэр ащ ишыхьатых.

ГущыӀэм пае: «Бжъакъоу» я 8-рэ шъхьэм ия 9-12-рэ усэхэм ахэтымрэ хъугъэ-шӀагъэу я 11-рэ шъхьэм ия 21-45-рэ усэхэм къаӀуатэхэрэмрэ урым пачъыхьэу Антиох IV-рэ Епифан (тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 175-164-рэ илъэс) фэгъэхьыгъэу тхыгъэр къызэхэзыфыхэрэм янахьыбэм зэдаштэ. Ӏоф зэкъуадзэкӀэ ащ Сирие Пачъыхьэгъур (Селевкидхэм ятахътэ) ыубытыгъ. Тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 168-рэ илъэсым Ерусэлэм Тхьэм иунэу дэтыр ыушӀоий, къурмэншӀыныр щаригъэгъэти, Тхьэм хихыгъэ цӀыф лъэпкъым пый джэгъогъу фэхъугъ. Тхьэм пэшӀуекӀоу зекӀозэ, Тхьэм нахьи нахь лъагэу ащ зилъытэжьыгъ (еплъ: я 11-рэ шъхьэм ия 21-45-рэ усэхэм). ЗэзэгъыныгъакӀэу КъэбарышӀум зыцӀэ къыщыриӀорэ Тхьэихэх ипый ащ техыгъэу хъугъэ.

Я 8-рэ шъхьэм ия 21-22-рэ усэхэр, я 11-рэ шъхьэм ия 3-4-рэ усэхэр Александр Македонскэм (тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 336-323-рэ илъэс) ехьылӀагъэх.

Я 11-рэ шъхьэм ия 17-рэ усэ Антиох III-рэм ыпхъоу Клеопатрэ Птолемей V-рэ Епифан (тилъэхъанэ ыпэкӀэ я 194-рэ илъэс) шъузэу зэрэритыгъэм фэгъэхьыгъ.

Ары пакӀопышъ, зигугъу къэтшӀыгъэхэр тарихъым щыхъугъэхэнхи къэкӀощт уахътэм ихъугъэ-шӀэгъэнхи ылъэкӀыщт.

Пычыгъо зэфэшъхьафхэр къызэрэзэхафыхэрэр зэтекӀыхэ нахь мышӀэми, Даниелрэ ащ ишъэогъухэмрэ зыфэлажьэхэрэ Тхьэм зэкӀэри ыӀэ зэрилъри Итетыгъуи тхылъым игупчэу зэрэщытым деогъаштэ.

Зы лъэныкъомкӀэ, дунаим щыпсэурэ пачъыхьэхэр къызфигъэфедэзэ Тхьэм тетыгъор зэриӀыгъыр тхылъым къеӀуатэ. ГущыӀэм пае, я 3-рэ шъхьэм ия 33-рэ усэм, джурт лъэпкъым щымыщ пачъыхьэуи Нэбухэднэцар еуцуалӀэ:

«Сыдэу ин дэдэха Ащ инэшанэхэр,
Сыдэуи гъэшӀэгъонха Ащ иӀофышхохэр!
Ипачъыхьэгъу Ащ – мыкӀодыжьын,
Итетыгъо Ащ лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм ащылъыкӀотэщт».

Джащ фэдэу, Тхьэм Ипачъыхьэгъу къызэрэсыщтым, дунаим тет къэралыгъо хабзэхэм язэшӀокӀ зэригъэмакӀэрэм, ахэм кӀэух зэрафишӀыщтым ямэкъэгъэӀу я 2-рэ шъхьэм ия 44-рэ усэ.

«А пачъыхьэгъумэ ямафэхэм Уашъомэ я Тхьэ гъэшӀэным мыкӀодыжьын пачъыхьэгъу ыгъэуцущт; ащ итетыгъо нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ ӀэкӀигъэхьащтэп. А пачъыхьэгъум адрэхэр зэкӀэ зэхикъутэщтых, гъунэм нигъэсыщтых, ау ежь егъашӀэми щытыщт».

Тхьэм и ЕгъэшӀэрэ тетыгъо зэкӀэ дунаим щыпсэухэрэм зэранэсыщтыр (я 7-рэ шъхьэм ия 14-рэ ус) тхылъым къеӀуатэ:

«Сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи,
сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэри
ащ еуцолӀэщтых.
Ащ итетыгъо – егъэшӀэрэ тетыгъу,
кӀодыжьыщтэп ипачъыхьэгъуи,
егъашӀи зэхэтэкъощтэп».

Апэрэ Ӏахьыгъу: Даниелрэ ишъэогъухэмрэ якъэбар ( 1:1-рэ – я 6:28-рэ шъхьэхэр).
1. Пачъыхьэу Нэбухэднэцар икъэлэсэрай щыӀэгъэ кӀэлакӀэхэр (1:1-21).
2. Нэбухэднэцар иапэрэ пкӀыхьапӀ (2:1-49).
3. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ саугъэтым фэгъэхьыгъэ унашъор (3:1-33).
4. Нэбухэднэцар иятӀонэрэ пкӀыхьапӀ (4:1-34).
5. Дэпкъым тетхэгъэ гущыӀэхэр (5:1-31).
6. Даниел зэрагъэмысэн ипыйхэр зэрэлъыхъугъэхэр (6:1-28).
ЯтӀонэрэ Ӏахьыгъу: Тхьэм къыригъэлъэгъугъэхэр Даниел къызэриӀотагъэхэр (я 7:1-рэ – я 12:13-рэ шъхьэхэр).
7. Даниел хьэкӀэ-къокӀэ иныжъиплӀыр нэфапӀэу зэрилъэгъугъэр (7:1-28).
8. Даниел тӀымрэ ачъэмрэ нэфапӀэу зэрилъэгъугъэхэр (8:1-27).
9. Даниел илъэпкъ Тхьэм зэрэфелъэӀугъэр (9:1-27).
Даниел нэфапӀэу псыхъоу Тигр дэжь щилъэгъугъэр (я 10:1-рэ – я 12:13-рэ шъхьэхэр).
10. Чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын зыщыгъ горэм фэгъэхьыгъэ нэфапӀэр (.10:1–11:1).
11. Къыблэмрэ Темырымрэ япачъыхьэхэр (11:2-45).
12. КӀэух уахътэр (12:1-13).

Мы тхылъэу ижъырэ джуртыбзэрэ арамэибзэрэкӀэ тхыгъэр цӀыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ гъогогъуишъэрэ зэрадзэкӀыгъ. Джы, мары, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу а тхылъ гъэшӀэгъоныр ори къызэгопхыгъ.

Джуртыбзэрэ арамэибзэрэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэр рыгъозэнхэу картхэр, гущыӀалъэр тхылъым кӀыгъух, къыӀуатэхэрэм япхыгъэу сурэтхэри къыдэхьагъэх. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ.

Даниел тхылъыр зэзыдзэкӀыгъэхэм, редакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьагъэхэм зэкӀэми Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм тхылъэу апашъхьэ итлъхьагъэр агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошъхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀэгъэ къэбар Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт ежъугъэшӀэн шъулъэкӀыщт.

### Апэрэ шъхьэр


Пегъымбарэу Даниел


Даниелрэ ишъэогъухэмрэ якъэбар

(1:1-рэ – я 6:28-рэ шъхьэхэр)


Пачъыхьэу Нэбухэднэцар икъэлэсэрай щыӀэгъэ кӀэлакӀэхэр

1Ехъуд хэкум пачъыхьэу Ехъоекъым тетыгъор зыщиӀыгъыгъэм иящэнэрэ илъэс Бабилэн пачъыхьэу Нэбухэднэцар Ерусэлэм къекӀуи, къалэр къыдзыхьагъ[+]. 2Тхьэу Зиусхьаным[†] Ехъуд хэкум ипачъыхьэу Ехъоекъым Нэбухэднэцар ыӀэ рилъхьагъ. Зиусхьаным Ехъуд хэкум ипачъыхьэу Ехъоекъым Тхьэм и Унэ[†] чӀэт хьакъу-шыкъухэм ащыщхэри Нэбухэднэцар ӀэкӀилъхьагъэх. Ащ ахэр Бабилэн чӀыналъэм аригъэщагъэх, а хьакъу-шыкъухэр ежь итхьэ иунэ хэт хъарзынэщым[†] чӀаригъэгъэуцуагъэх[+].

3Нэбухэднэцар пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтетэу Ашпэназ израил цӀыфхэм ащыщхэу пачъыхьэ-лӀэкъолъэш унагъохэм къахэкӀыгъэ кӀэлакӀэхэр къахихынхэу унашъо фишӀыгъ. 4АӀэпкъ-лъэпкъмэ дагъо ямыӀэу, теплъэшӀухэу, акъылышӀохэу, сыд фэдэ шӀэныгъи псынкӀэу агурыӀоу, зэхэшӀыкӀыныгъэ яӀэу, пачъыхьэ къэлэсэраим щылэжьэн алъэкӀынэу кӀэлакӀэхэр щытынхэ фэягъ. Бабилэныбзэр зышӀэрэ еджэгъэ-гъэсагъэхэу ахэр зэрэхъунхэр Ашпэназы ипшъэрылъыгъ. 5Пачъыхьэм мафэ къэс ежь иӀанэ къытехьэрэ гъомлапхъэм фэди, ежь зашъорэ санэм фэди ахэмэ аратынэу унашъо ышӀыгъ. Илъэсищэ ахэр зырагъаджэхэрэм ыуж, пачъыхьэм фэлэжьэнхэу рагъэжьэн фэягъ. 6Ахэм ахэтыгъэх ехъуд лъэпкъым щыщхэу: Даниел, Хъэнаный, Мыщаел, Азарый. 7Пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет ахэмэ ацӀэхэр зэблихъугъэх: Даниел – Бэлтэшэцар, Хъэнаный – Шадрах, Мыщаел – Мэщэх, Азарый – Абэднэгу афиусыгъ[*][+].

8Пачъыхьэм иӀанэ къытекӀырэ гъомлапхъэми, ар зашъорэ санэм фэдэхэмкӀэ зимыушӀоинэу Даниел рихъухьи, пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет ахэмкӀэ зыримыгъэушӀоинэу елъэӀугъ. 9Тхьэм ынэшӀукӀэ унэӀутхэм яӀэшъхьэтет Даниел гукӀэгъу къыфишӀыгъ[+]. 10Пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет Даниел къыриӀуагъ: «Сизиусхьанэу пачъыхьэм сыщэщынэ, шъушхыщтыри шъузэшъощтыри ежьыр ары шъуфэзыгъэнэфагъэр. Шъуилэгъу кӀэлакӀэмэ шъуанахь шъуагъоу ащ зилъэгъукӀэ, пачъыхьэм шъощ пае сшъхьэ шӀуаригъэхыщт». 11Ау Даниел пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет Даниелрэ ащ ишъэогъухэу Хъэнаный, Мыщаел, Азарый алъыплъэнэу ахигъэуцуагъэм риӀуагъ: 12«СыолъэӀу, мэфипшӀым къыкӀоцӀ тыуплъэкӀу: уипщылӀхэм тшхынэу хэтэрыкӀхэмрэ тешъонэу псы къодыерэ нэмыкӀ къытямыгъэт[+]. 13ЕтӀанэ тэрырэ адрэ кӀэлакӀэхэу пачъыхьэ Ӏанэм къытекӀырэ гъомлапхъэр зышхыгъэхэмрэ титеплъэхэр зэгъапшэхи, зэрэплъэгъурэм елъытыгъэу тэ, уипщылӀхэм, къыддэзекӀу».

14Пачъыхьэм иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет ащкӀэ ядэӀуи, мэфипшӀэ ахэр ыушэтыгъэх. 15МэфипшӀ зытешӀэм, ахэмэ ятеплъэхэр нахь дахэхэу, апкъышъолкӀи адрэ кӀэлакӀэхэу пачъыхьэм иӀанэ къытекӀырэ гъомлапхъэр зышхыгъэхэм анахь узынчъэхэу къычӀэкӀыгъэх. 16Ащ къыщегъэжьагъэу кӀэлиплӀым алъыплъэрэм ахэм яшхын Ӏахьэрэ зэшъонхэ фэе санэмрэ ачӀыпӀэ, хэтэрыкӀхэр къаритызэ аригъэшхыщтыгъ. 17А кӀэлиплӀым сыд фэдэ тхылъи къагурыӀонэу акъылышӀуагъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ Тхьэм къаритыгъ, ащ нэмыкӀэу Даниел пкӀыхьапӀэхэри нэфапӀэхэри[†] къыгурыӀонхэу Тхьэм ышӀыгъ[+].

18Пачъыхьэм ыгъэнэфэгъэ мафэр къызэсым, иунэӀутхэм яӀэшъхьэтет ахэр Нэбухэднэцар ыпашъхьэ къырищагъэх. 19Пачъыхьэр ахэмэ адэгущыӀагъ, къызэрэчӀэкӀыгъэмкӀэ Даниели, Хъэнаныйи, Мыщаели, Азарыйи афэдэ адрэ кӀэлакӀэмэ къахэкӀыгъэп, джаущтэу ахэр пачъыхьэм фэлажьэхэу аублагъ. 20АкъылышӀуагъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ зэпхьылӀэн фэе сыд фэдэ ӀофкӀи пачъыхьэр ахэмэ яупчӀыгъэми тхьагурымагъохэу,[†] ушхъухьакӀохэу[†] пачъыхьэ хэгъэгум ис пстэухэми ахэр фэдипшӀыкӀэ зэранахь Ӏушыхэр ащ нэрылъэгъу къыфэхъущтыгъэ[+].

21Пачъыхьэу Корэщ тетыгъор къызыӀэкӀэхьэгъэ апэрэ илъэсым нэс ащ Даниел щыӀагъ[+].

### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Нэбухэднэцар иапэрэ пкӀыхьапӀ

1Нэбухэднэцар тетыгъор зиӀыгъыр илъэситӀум хэхьагъэу пкӀыхьапӀэхэр ылъэгъугъэхэти, ыгурэ-ыпсэрэкӀэ гумэкӀыгъом зэлъиубытыгъ, чъыер къемыкӀужьы хъугъэ[+]. 2Арыти пачъыхьэм унашъо ышӀи тхьагурымагъохэр,[†] ушхъухьакӀохэр,[†] удыхэр, усэрэжъхэр[†] пкӀыхьапӀэу ылъэгъугъэхэм къарыкӀырэр къыфаӀотэнэу къаригъэщагъэх. Адрэхэр къакӀохи, пачъыхьэм ыпашъхьэ къиуцуагъэх. 3Пачъыхьэм ахэмэ ариӀуагъ: «ПкӀыхьапӀэ слъэгъугъэшъ, сыгурэ-спсэрэкӀэ сэгумэкӀы; ащ къикӀырэр къызгурыжъугъаӀу».

4Арыти усэрэжъмэ арамэибзэкӀэ пачъыхьэм раӀуагъ: «О пачъыхь[*]! ЕгъашӀэм опсэу! УипкӀыхьапӀэ уипщылӀхэм къытфэӀуати, тэ ащ къикӀырэр къыпфызэхэтфыщт»[+]. 5Пачъыхьэм усэрэжъмэ джэуап аритыжьыгъ: «Ӏуагъэу сшӀыгъэр мары: пкӀыхьапӀэу слъэгъугъэр къэшъуӀуатэу, ащ къикӀырэр къызысэшъумыӀокӀэ, лы цӀыкӀу-лы цӀыкӀоу шъузэхязгъэупкӀэтэщт, шъуиунэхэри чӀышъхьашъом щизэу зэхязгъэкъутэщтых[+]. 6Ау, сипкӀыхьапӀи ащ къикӀырэри сэжъугъашӀэмэ, тынхэри, ӀахьышӀухэри, лъытэныгъэшхуи къышъуфэзгъэшъошэщт. Арышъ, сипкӀыхьапӀэ зыфэдэри ащ къикӀырэри къысашъуӀу»[+].

7Ахэмэ ятӀонэрэу къыраӀуагъ: «Пачъыхьэм ипкӀыхьапӀэ ипщылӀмэ къаферэӀуати, ащ къикӀырэр тэ къыфызэхэтфыщт». 8Пачъыхьэм ариӀожьыгъ: «Дэгъоу сэшӀэ, уахътэр шъокъудыи сиӀуагъэ зыфэдэр шъошӀэшъ. 9ПкӀыхьапӀэу слъэгъугъэм къикӀырэр къысашъуӀорэп, гухэлъэу шъуиӀэр зы: пцӀы къысфэшъуусынэу зышъогъэхьазыры, шъузэгурыӀуагъ; уахътэ тешӀэмэ зыгорэ зэблэхъугъэ хъунышъ, сыжъугъэделэнэу шъогугъэ. Арышъ пкӀыхьапӀэу слъэгъугъэр къысфэшъуӀуати, ащ къикӀырэр къысфызэхэшъуфын шъулъэкӀыщтмэ сэ къэсшӀэщт»[+]. 10Усэрэжъмэ джэуап къатыжьи, пачъыхьэм къыраӀуагъ: «Пачъыхьэм ышӀэмэ шӀоигъор къыфызэӀузыхын зылъэкӀын цӀыф чӀыгум тетэп. Джащ пае зы пачъыхьэ гори, сыд фэдизэу цӀэрыӀоми е лъэкӀышхо иӀэми, ащ фэдэкӀэ ядэуагъэп зы тхьагурымагъуи, ушхъухьакӀуи, усэрэжъи. 11Пачъыхьэм Ӏофэу къыфызэхэтфынэу зыфаер къин дэд, тхьэхэм анэмыкӀ ар къышӀэн ылъэкӀыщтэп, ау тхьэхэр цӀыфхэм ягъусэхэу псэухэрэп». 12А гущыӀэхэм пачъыхьэр лъэш дэдэу агъэгубжи, ышъэ икӀыгъэу Бабилэн ис акъылышӀохэр зэкӀэ агъэкӀодынэу унашъо ышӀыгъ[+]. 13АкъылышӀохэр аукӀынхэу а унашъор къызыдэкӀым ыуж, Даниели ишъэогъухэми апсэ хахынэу алъыхъущтыгъэх.


ПкӀыхьапӀэм къикӀырэр Тхьэм Даниел къызэрэфызэӀуихыгъэр

14Пачъыхьэм иухъумакӀохэм япащэу Арыох, Бабилэн ис акъылышӀохэр зыукӀынхэу ежьагъэм, Даниел губзыгъэу, Ӏушэу зыфигъэзагъ. 15Даниел Арыохы еупчӀыгъ: «Сыда ащ фэдэ унэшъо пхъашэ пачъыхьэм зыкӀишӀыгъэр?» Арыти Арыох Ӏофыр зытет шъыпкъэр Даниел къыфиӀотагъ. 16Ащ лъыпытэу Даниел кӀуи, пачъыхьэм дэжь чӀахьи, пкӀыхьапӀэм къикӀырэр зэхифынэу, уахътэ къыритынэу елъэӀугъ. 17Даниел иунэ кӀожьи, ишъэогъухэм: Хъэнаныйи, Мыщаели, Азарыйи – къэбарэу щыӀэр афиӀотагъ[+]. 18Уашъомэ я Тхьэ елъэӀунхэу ахэм ариӀуагъ: гукӀэгъу къафишӀынэу, а шъэфыр къафызэӀуихынэу, ежьыри ишъэогъухэри нэмыкӀ акъылышӀохэу Бабилэн исхэм адамыукӀынхэм пае.

19Джащыгъум Тхьэм Даниел чэщым нэфапӀэ[†] къыригъэлъэгъуи, а шъэфыр нафэ къыфишӀыгъ. Даниели Уашъомэ я Тхьэ щытхъу фишӀыгъ. 20Даниел къыӀуагъ:

«Тхьэм ыцӀэ егъашӀэми щытхъу фарэшӀ!
АкъылышӀуагъэри лъэкӀыныгъэшхори Ащ иӀэхэба!
21ЗэрехъокӀых Ащ уахътэхэри лъэхъанэхэри;
Зы пачъыхьэм къыреты тетыгъор, адрэм Ӏехыжьы;
ЦӀыф акъылышӀом – акъылышӀуагъэр,
ШӀэныгъэ зиӀэм – зэхэшӀыкӀыныгъэр Арыба язытрэр![+]
22Куоу чӀэухъумагъэри шъэфри Ащ къызэӀуехы,
ШӀункӀым щыгъэбылъыгъэри ешӀэ;
Нэфынэри Ежь зыдэщыӀэм щыӀ[+].
23Щытхъу пфэсэшӀы, усэгъэлъапӀэ, О, сятэжъмэ я Тхь!
АкъылышӀуагъэрэ кӀуачӀэрэ О къысэптыгъэхэшъ,
ТыкъызэрэолъэӀугъэр О нафэ къытфэпшӀыгъэшъ,
Пачъыхьэр зыгъэгумэкӀыщтыгъэр О тэбгъэшӀагъэшъ!»


Даниел пачъыхьэм ипкӀыхьапӀэ зэрэфызэхифыгъэр

24Бабилэн щыпсэурэ акъылышӀохэр ыгъэкӀодынхэу пачъыхьэм унашъо зыфишӀыгъэ Арыох дэжьы Даниел чӀахьи, ахэм афэгъэхьыгъэу риӀуагъ: «Бабилэн ис акъылышӀохэр умыукӀых; пачъыхьэм ыпашъхьэ сищи, ащ ипкӀыхьапӀэ къикӀырэр сэ къыфызэӀусхыщт». 25Ащ лъыпытэу Арыох пачъыхьэм дэжь Даниел чӀищи, риӀуагъ: «Ехъуд хэкум къыращыгъэ гъэрмэ цӀыф къахэзгъотагъ пачъыхьэм ылъэгъугъэ пкӀыхьапӀэм къикӀырэр къыӀотэн ылъэкӀынэу». 26Пачъыхьэр Бэлтэшэцар зыфаусыгъэ Даниел къеупчӀыгъ: «Шъыпкъэ дэдэмкӀэ пкӀыхьапӀэу слъэгъугъэр о къысфэпӀотэни ащ къикӀырэр къысэпӀон плъэкӀыщта?» 27Даниел пачъыхьэм риӀожьыгъ: «Зы акъылышӀуи, ушхъухьакӀуи, тхьагурымагъуи, жъогъуаплъи[†] къызэхифын ылъэкӀыщтэп пачъыхьэр къызкӀэупчӀэрэ шъэфыр. 28Ау Уашъомэ я Тхьэ шъэфхэр къызэӀуехых; аужырэ мафэхэм къэхъущтыр пачъыхьэу Нэбухэднэцар Ащ къыригъэлъэгъугъ. ПкӀыхьапӀэу, пшъхьэ фэгъэхьыгъэ нэфапӀэу, уипӀэгу уилъэу Тхьэм къыуигъэлъэгъугъэр мары:[+] 29О, пачъыхьэу зиусхьаныр,[†] уипӀэгу уилъэу мыщ ыуж къэхъущтым уегупшысэщтыгъэ, арыти Тхьэу шъэфхэр КъызэӀузыхырэм къэхъущтыр къыуигъэлъэгъугъ. 30Сэ псаоу щыӀэ пстэуми санахь акъылышӀокӀэ арэп а шъэфыр нафэ къызкӀысфишӀыгъэр, о, пачъыхьэм, пкӀыхьапӀэу плъэгъугъэм къикӀырэр къыбгурыӀонэу, угу илъ гупшысэхэр зэхэпшӀыкӀынхэу ары нахь[+].

31О, пачъыхьэу зиусхьаныр, мары плъэгъугъэр: саугъэт шъэджашъэ горэ уапашъхьэ ит; ин дэдэу, узэримыгъэплъэу зэпэшӀэтыжьэу, итеплъи щынэгъо-гуихэу. 32А саугъэтым ышъхьэ дышъэ къабзэм, ыбгъэрэ ыӀэхэмрэ – тыжьыным, ыныбэрэ ыкохэмрэ – джэрзым ахэшӀыкӀыгъагъэх. 33Ылъакъохэр гъучӀыгъэх, ылъашъхьэхэм азыныкъо – гъучӀэу, азыныкъо – етӀэ гъэжъагъэу щытыгъ. 34Уеплъы пэтзэ Ӏэ горэм, мыцӀыфыӀэу, мыжъо къыдзи саугъэт шъэджашъэм ылъашъхьэхэу гъучӀ-етӀэ зэхэлъым къяутэкӀи, зэхигъэшъхъэшъхъагъэх. 35Джащыгъум шъхъын-шъхъынэу зэхикъутагъэх: гъучӀыри, ятӀэри, джэрзыри, тыжьынри, дышъэри гъэмафэм хьамэхэм ателъ пыдзафэмэ афэдэу, жьыбгъэм рихьыжьэхи лъэуж къэмынэу зэрихьажьыгъэх. Саугъэт шъэджашъэр зыкъутэгъэ мыжъор къушъхьэ ин хъуи чӀыгур зэрэпсаоу зэлъиубытыгъ. Саугъэт шъэджашъэу пачъыхьэу Нэбухэднэцар пкІыхьапІэу ылъэгъугъэр (2:31-33)

36Джары пкӀыхьапӀэр зыфэдэр! Ащ къикӀырэри джы пачъыхьэм етӀон. 37О, пачъыхьэу зиусхьаныр, пачъыхьэмэ уряпачъыхьэжь. Уашъомэ я Тхьэ пачъыхьэгъуи, тетыгъошхуи, кӀуачӀи, щытхъуи къыуитыгъэх[+]. 38Тыдэ щыпсэурэ цӀыфхэри, чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэри, ошъогум щыхьарзэрэ бзыухэри – зэкӀэри Ащ о пӀэ къырилъхьагъэх, пӀэмычӀэ илъхэу, ашъхьагъ уригъэуцуагъ. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ шъхьэр – оры. 39О уауж зыкъыӀэтыщт нэмыкӀ пачъыхьэгъум, о уием нахьи ащ изэшӀокӀ нахь мэкӀэщт; етӀанэ джэрзым зэрэчӀыгоу тетыгъор щызыӀыгъыщт ящэнэрэ пачъыхьэгъуи къыкӀэлъыкӀощт. 40ЯплӀэнэрэ пачъыхьэгъуми зыкъыӀэтыщт гъучӀым фэдэу пытэщт; гъучӀым зэкӀэри зэрикъутэу, зэригъэтакъоу, ащ адрэхэр зэкӀэ зэхикъутэщтых[+]. 41Лъашъхьэхэмрэ лъэхъуамбэхэмрэ азыныкъо къошын зыхашӀыкӀырэ ятӀэм, азыныкъо гъучӀым ахэшӀыкӀыгъэхэу зэрэплъэгъугъэхэм къикӀырэр пачъыхьэгъур гощыгъэ зэрэхъущтыр ары. Ау гъучӀым къошын ятӀэр хэгъэкӀухьагъэу зэрэплъэгъугъэм фэдэу гъучӀым хэлъ пытагъэ Ӏахьэ гори ащ къыхэнэжьыщт. 42Лъэхъуамбэхэр гъучӀымрэ ятӀэмрэ зэфэдизэу ахэшӀыкӀыгъэхэу зэрэплъэгъугъэм фэдэу пачъыхьэгъур зы лъэныкъомкӀэ кӀочӀэшхоу, зы лъэныкъомкӀэ кӀочӀаджэу щытыщт. 43ГъучӀымрэ къошын зыхашӀыкӀырэ ятӀэмрэ зэхэгъэкӀухьагъэу зэрэплъэгъугъэм къикӀырэр – къэзэрэщэн ӀофкӀэ пачъыхьэгъухэр зэрэзэхагъэкӀухьащтыр ары. Ау гъучӀымрэ ятӀэмрэ зэхэкӀухьэу зэщыщ зэрэмыхъухэрэм фэдэу ахэм зыкӀыныгъэ ахэлъыщтэп. 44А пачъыхьэгъумэ ямафэхэм Уашъомэ я Тхьэ гъэшӀэным мыкӀодыжьын пачъыхьэгъу ыгъэуцущт; ащ итетыгъо нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ ӀэкӀигъэхьащтэп. А пачъыхьэгъум адрэхэр зэкӀэ зэхикъутэщтых, гъунэм нигъэсыщтых, ау ежь егъашӀэми щытыщт[+]. 45О плъэгъугъэба, Ӏэ горэм, мыцӀыфыӀэу, мыжъор зыгорэм къыдзи, гъучӀыри, джэрзыри, ятӀэри, тыжьыныри, дышъэри зэрэзэхигъэшъхъэшъхъагъэр. Джаущтэу Тхьэшхом пачъыхьэм къэхъущтыр къыригъэлъэгъугъ. А пкӀыхьапӀэр шъыпкъэ, къикӀырэри нафэ!»


Пачъыхьэм ӀэнэтӀэшӀу Даниел зэрэфигъэшъошагъэр

46Джащыгъум пачъыхьэу Нэбухэднэцар Даниел ыпашъхьэ бгъэгукӀэ зыщыридзыхи шъхьащэ фишӀыгъ; тын лъапӀэхэр къыфахьынэу, мэ ӀэшӀу зыпихрэ уцхэри фагъэстынхэу унашъо ышӀыгъ[+]. 47Пачъыхьэми Даниел риӀуагъ: «Шъыпкъэ дэдэу, шъо шъуи Тхьэ тхьэмэ я Тхьэжьыр ары – пачъыхьэхэм я Пщытатэу, шъэфхэр нафэ къэзышӀырэр ары, о а шъэфыр моущтэу къызэхэпфын плъэкӀыгъэмэ!»[+] 48Ащ ыуж пачъыхьэм Даниел лъытэныгъэшхо фишӀыгъ, осэшхо зиӀэ тынхэр бэу фигъэшъошагъэх. Бабилэн хэкур зэрэпсаоу ыӀэ рилъхьи, ащ ис акъылышӀо пстэуми тхьэматэ афишӀыгъ. 49Ау Даниел илъэӀукӀэ Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи Бабилэн хэкум иӀофхэр зэрагъэзекӀонхэу пачъыхьэм ыгъэнэфагъэх, ежь Даниел пачъыхьэм иунэ-хапӀэ къинагъ.

### Ящэнэрэ шъхьэр


Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ саугъэтым фэгъэхьыгъэ унашъор

1Нэбухэднэцар пачъыхьэм дышъэм хэшӀыкӀыгъэ саугъэт шъэджашъэ ашӀынэу унашъо ышӀыгъ. Илъэгагъэ – Ӏэнтэгъу тӀокӀищ, ишъомбгъуагъэ – Ӏэнтэгъуих[*] хъоу аригъэшӀи, Бабилэн хэкум щыӀэ Дурэ губгъом раригъэгъэуцуагъ[+]. 2Нэбухэднэцар ыӀофтагъэх къаугъоинхэу сатрапхэр[*], тхьэмэтэшхохэр, хьэблэ Ӏэшъхьэтетхэр, упчӀэжьэгъухэр, къэралыгъо ахъщэр зезыгъакӀохэрэр, хьыкумышӀхэр, хэбзэухэсхэр, зэкӀэ хэкухэм япащэхэр – Нэбухэднэцар пачъыхьэм аригъэгъэуцугъэ дышъэ саугъэт шъэджашъэм шъхьащэ фашӀыныр зыщаублэрэ мафэм къекӀолӀэнхэу, мэфэкӀым хэлэжьэнхэу. 3Арыти сатрапхэр, тхьэмэтэшхохэр, хьэблэ Ӏэшъхьэтетхэр, упчӀэжьэгъухэр, къэралыгъо ахъщэр зезыгъакӀохэрэр, хьыкумышӀхэр, хэбзэухэсхэр, зэкӀэ хэкухэм япащэхэр Нэбухэднэцар ыгъэуцугъэ саугъэт шъэджашъэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀым хэлэжьэнхэу къэзэрэугъойхи, саугъэт шъэджашъэм ыпашъхьэ иуцуагъэх. 4Джащыгъум гъоум[†] мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къыӀуагъ: «Шъо, сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэри, пачъыхьэм унашъо къышъуфешӀы: 5бжъэмыем,[†] къамылым,[†] бзэпспщынэм,[†] пхъонтэпщынэм,[†] пщынэтӀаркъом,[†] сырынэм,[†] орэдышъо къызэращырэ нэмыкӀ Ӏэмэ-псымэхэм амакъэ зызэхэшъухыкӀэ, чӀыгум бгъэгукӀэ зытешъудзэзэ, дышъэ саугъэт шъэджашъэу Нэбухэднэцар пачъыхьэм аригъэгъэуцугъэм шъхьащэ фэшъушӀ. 6Хэтми зычӀидзэу, шъхьащэ фэзымышӀырэр машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум ащ лъыпытэу радзэщт»[+]. 7Арыти, бжъэмыем, къамылым, бзэпспщынэм, пхъонтэпщынэм, пщынэтӀаркъом, сырынэм, орэдышъо къызэращырэ нэмыкӀ Ӏэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэм амакъэ цӀыфхэм зызэхахым, сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэми зычӀадзи, дышъэ саугъэт шъэджашъэу Нэбухэднэцар аригъэгъэуцугъэм шъхьащэ фашӀыгъ.


Даниел ишъэогъуищ зэрагъэмысагъэхэр

8А охътэ дэдэм бабилэн цӀыфхэм ащыщхэр къэсыхи, пачъыхьэм дэжь Ӏухьэхи, джурт лъэпкъым щыщхэр бзэгу ахьыгъэх[+]. 9Ахэмэ Нэбухэднэцар пачъыхьэм раӀуагъ: «ЕгъашӀэм ущэрэӀ, пачъыхьэр![+] 10О, пачъыхь, унашъо пшӀыгъэ бжъэмыем, къамылым, бзэпспщынэм, пхъонтэпщынэм, пщынэтӀаркъом, сырынэм, нэмыкӀ орэдышъохэр къызэращырэ Ӏэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэм амакъэ зызэхахыкӀэ, цӀыф пэпчъ чӀыгум бгъэгукӀэ зычӀидзынышъ, дышъэ саугъэт шъэджашъэм шъхьащэ фишӀынэу; 11зычӀидзэу, хэтми шъхьащэ зымышӀырэр машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум ащ лъыпытэу радзэнэу. 12Ау джурт лъэпкъым щыщхэу: Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу Бабилэн хэкум иӀофхэр зэрагъэзекӀонхэу бгъэнэфагъэхэр – мы хъулъфыгъэхэм, о типачъыхь, уиунашъо агъэцакӀэрэп, уитхьэмэ афэлажьэхэрэп, дышъэ саугъэт шъэджашъэу о ябгъэгъэуцугъэми шъхьащэ фашӀырэп»[+].

13Ар зэрэзэхихэу Нэбухэднэцар лъэш дэдэу къэгубжи, Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи къыфащэнхэу унашъо ышӀыгъэти, ахэр къыфащагъэх[+]. 14Нэбухэднэцар ахэм яупчӀыгъ: «Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу, шъо шъыпкъэмкӀэ шъушӀэзэ ситхьэмэ шъуафэмылажьа, дышъэ саугъэт шъэджашъэу язгъэгъэуцугъэми шъхьащэ фэшъумышӀа? 15Арэу щытмэ, джыдэдэм шъухьазырмэ, бжъэмыем, къамылым, бзэпспщынэм, пхъонтэпщынэм, пщынэтӀаркъом, сырынэм, нэмыкӀ орэдышъохэр къызэращырэ Ӏэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэм амакъэ зэрэзэхэшъухэу, бгъэгукӀэ чӀыгум зытешъудзи, саугъэт шъэджашъэу язгъэшӀыгъэм шъхьащэ фэшъушӀ! Шъхьащэ фэшъумышӀымэ, ащ лъыпытэу машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум шъурязгъэдзэщт. Аущтэу зыхъукӀэ, сэ шъусӀэкӀэзыхыжьын зылъэкӀын тхьэ щыӀа?»[+] 16Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу Нэбухэднэцар пачъыхьэм къыраӀожьыгъ: «Зытыухыижьыныр, ащ иджэуап тэ къыоттыжьыныр ищыкӀагъэп. 17Тэ ти Тхьэу тызыфэлажьэрэм машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум тыкъырищыжьынэу лъэкӀ иӀ, ори, пачъыхь, тыкъыпӀэкӀихыжьыщт. 18Аущтэу мыхъуми, о типачъыхь, пшӀэнэу тыфай уитхьэхэм тэ тызэрафэмылэжьэщтыри, дышъэ саугъэт шъэджашъэу ябгъэгъэуцугъэми шъхьащэ зэрэфэтымышӀыщтыри».


Нэбгырищыр хьаку гъэплъыгъэм зэрэрадзагъэхэр

19Джащыгъум Нэбухэднэцар губжышхом зэлъиштагъ: Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи ыгъэпыйхэу, ышъо къызэокӀыгъ, пхъашэу ажэхэплъагъ. Хьакур зэрагъэплъы хабзэм фэдиблыкӀэ нахь лъэшэу агъэплъынэу унашъо ышӀыгъ[+]. 20Анахь хъулъфыгъэ кӀочӀэшхохэу идзэ хэтхэм Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи зэкӀоцӀапхэнхи, машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум радзэнхэу унашъо афишӀыгъ. 21Арыти а лӀыхэр, кӀыӀутелъхэри, гъончэдж лъэпэ быхъухэри зэращыгъхэу, шъхьэкӀапхэхэри зэракӀэпхагъэхэу зэкӀэ щыгъынхэр[*] зэращыгъхэу апхыхи, машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум радзагъэх. 22Пачъыхьэм иунашъо пхъашэти, хьакури лъэш дэдэу агъэплъыгъэти, Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу хьакум изыдзагъэхэ дзэкӀолӀ хъулъфыгъэхэр мэшӀо тхъуабзэм къыстыгъэх. 23Модрэ лӀищыр – Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум зэкӀоцӀыпхагъэхэу ифагъэх.

24Ылъэгъугъэр ыгъэшӀагъуи, Нэбухэднэцар пачъыхьэр къызыщылъэти упчӀэжьэгъухэм ариӀуагъ: «ЗэкӀоцӀыпхагъэу машӀом пэтыдзагъэр лӀищыба?» «Ары дэд, типачъыхь!» – къыратыжьыгъ адрэхэм пачъыхьэм джэуап. 25Нэбухэднэцар къыӀуагъ: «Арышъхьае сэ мары мыпхыгъэхэу, машӀом хэтхэу, ащ къыщакӀухьэу хъулъфыгъиплӀ сэлъэгъу: лыягъи къяхъулӀэрэп; тхьэ теплъэ иӀэу яплӀанэрэр къэлъагъо». Зэшъэогъу нэбгырищэу хьаку гъэплъыгъэм радзагъэхэр (3:24-25)


Пачъыхьэм нэбгырищым лъытэныгъэ зэрафишӀыгъэр

26Нэбухэднэцар машӀокӀэ агъэплъыгъэ хьакум екӀуалӀи хьакуӀум иджагъ: «Тхьэу ЗэкӀэмэ анахь Иным фэлажьэхэу Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу! ШъукъикӀи, моу шъукъысэкӀуалӀ!» Арыти Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи мэшӀо гузэгум къыхэкӀыгъэх[+]. 27Сатрапхэу, тхьэмэтэшхохэу, хьэблэ Ӏэшъхьэтетхэу, упчӀэжьэгъухэу къэзэрэугъоигъэхэм нэрылъэгъу къафэхъугъ мо лӀымэ апкъышъолхэм машӀор кӀочӀэгъу зэрафэмыхъугъэр: ашъхьацхэри лыгъуагъэхэп, ящыгъынхэми иягъэ якӀыгъэп. Ар хэгъэкӀи, аужыпкъэм ахэм мэшӀо-Ӏугъуами къапихыщтыгъэп. 28Джащыгъум Нэбухэднэцар къыӀуагъ: «Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи я Тхьэ щытхъушхор ий. ИмэлэӀич Ащ къыгъэкӀуагъэба, Ежь цыхьэ фэзышӀэу къин чӀыпӀэ ифагъэхэр къыхыригъэщыжьыгъэхэба. Ахэм пачъыхьэм иунашъо агъэцэкӀагъэп, ежьхэм я Тхьэ нэмыкӀ тхьэ горэми зэрэфэмылэжьэщтхэм, шъхьащэ зэрэфамышӀыщтым пае, апсэ атыным фэхьазырыгъэх! 29Ащ къыхэкӀэу сэ унашъо сэшӀы: “Сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэми ащыщэу Шадрах, Мэщэх, Абэднэгу я Тхьэ мыхъун езыӀолӀэрэ пстэури лы цӀыкӀу-лы цӀыкӀоу зэхарэупкӀат, иунэ чӀышъхьашъом щизэу зэхарэкъут. Укъыкъонэжьынэу сыд фэдэ тхьэ гори ахэм я Тхьэ нэмыкӀ щыӀэп“»[+]. 30Ащ ыуж пачъыхьэу Нэбухэднэцар Шадрахи, Мэщэхи, Абэднэгуи лъытэныгъэ афишӀи, Бабилэн хэкум иӀофхэр зэрагъэзекӀонхэу ӀэнатӀэу яӀагъэхэм ахигъэхъуагъ.


Пачъыхьэу Нэбухэднэцар имэкъэгъэӀу[*]

31«Сэ, Нэбухэднэцар пачъыхьэм, сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэми зэкӀэ чӀыгум щыпсэухэрэм шъосэӀо: мамырныгъэрэ хахъорэ шъуерэӀ, шъорэбагъу![+] 32Тхьэу ЗэкӀэмэ анахь Иным нэшэнэ гъэшӀэгъонхэу къысигъэлъэгъугъэхэр, Ӏоф шӀагъохэу къысфишӀагъэхэр къышъуфэсӀуатэхэ сшӀоигъу.

33Сыдэу ин дэдэха Ащ инэшанэхэр,
Сыдэуи гъэшӀэгъонха Ащ иӀофышхохэр!
Ипачъыхьэгъу Ащ – мыкӀодыжьын,
Итетыгъо Ащ лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм ащылъыкӀотэщт»[+].

### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Нэбухэднэцар иятӀонэрэ пкӀыхьапӀ[*]

1«Сэ, Нэбухэднэцар, рэхьатэу сиунэ сисэу, нэхъоир къысэбэкӀэу къэлэсэраим сыщыпсэущтыгъ. 2Ау пкӀыхьапӀэ слъэгъуи, сигъэщынагъ; сипӀэгу сыхэлъэу, нэфапӀэу[†] къысфэлъэгъуагъэхэм гущтэ сагъэшӀыгъ[+]. 3ПкӀыхьапӀэм къикӀырэр къысаӀоным пае, Бабилэн хэгъэгум ис акъылышӀохэр зэкӀэ къысфащэнхэу унашъо афэсшӀыгъагъ. 4Арыти тхьагурымагъохэр,[†] ушхъухьакӀохэр,[†] усэрэжъхэр,[†] жъогъуаплъэхэр[†] садэжь къэкӀуагъэх; сипкӀыхьапӀэ ахэмэ афэсӀотагъ, ау ащ къикӀырэр къысфызэхафын алъэкӀыгъэп[+]. 5Аужыпкъэм Даниелэу, Бэлтэшэцар зыфаусыгъэр – ситхьэ ицӀэджэгъоу, тхьэ лъапӀэхэм апсэ[*] зыхэлъыр, садэжь къэкӀуагъ. СипкӀыхьапӀэ ащ сэ фэсӀотагъ[+]. 6Сэ есӀуагъ: „О, Бэлтэшэцар, тхьагурымагъохэм ятхьэмат! Тхьэ лъапӀэхэм апсэ о зэрэпхэлъыр, сыд фэдэ шъэфи къызэхэпфыныр о къин къызэрэпщымыхъурэр сэ сэшӀэ. ПкӀыхьапӀэу слъэгъугъэм къедэӀуи, къикӀырэр къысфызэхэф“.

7СипӀэ сыхэлъэу, нэфапӀэу сшъхьэ фэгъэхьыгъэу слъэгъугъэр мыщ фэд: мары –

чӀыгу гузэгум чъыг лъэгэшхо ит[+].
8Чъыгышхоу, пытэу хахъуи зиӀэтыгъ,
ышъхьапэ уашъом нэсэу,
тыдрэ чӀыпӀэ щыпсэухэрэми ар алъэгъун алъэкӀыщтыгъэ[*].
9Ытхьэпэ дахэхэри Ӏужъухэу, пхъэшъхьэ-мышъхьаби къыпыкӀэу,
зэкӀэми ашхын ащ пытыгъ;
ащ ычӀэгъ, жьаум, чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэр чӀэсыщтыгъэх,
икъутамэхэм ошъогум щыхьарзэрэ бзыухэм набгъохэр ащашӀыщтыгъ,
псэ зыпыт пстэури ащ щышхэщтыгъ.

10СипӀэ сыхэлъэу, пкӀыхьапӀэм щысэлъэгъу УхъумэкӀо ЛъапӀэр уашъом къызэрехыгъэр. 11Мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къыӀуагъ:

«Мы чъыгыр ишъуупкӀ, икъутамэхэри гошъуупкӀых,
итхьапэхэри пышъутхъыхэри пхъэшъхьэ-мышъхьэу пытхэри ишъутэкъухьэх;
ащ ычӀэгъ чӀэс хьэкӀэ-къуакӀэхэри хэрэлъэдэжьых,
икъутамэхэм атес бзыухэри орэбыбыжьых.
12Ау чъыг такъэмрэ лъапсэмрэ
гъучӀ-джэрз пшъэхъухэр ателъхэу,
губгъо уцмэ ахэтэу
чӀыгум къытерэн.
Ошъогу осэпсыр ащ къытехэу,
губгъо уцым хэтэу, хьэкӀэ-къуакӀэмэ адэпсэунэу орэхъу.
13ЦӀыф акъылыр чӀинагъэу,
хьэкӀэ-къокӀэ гупшысакӀэм итэу,
илъэсибл[*] шъхьарыкӀыщт.
14УхъумэкӀо ЛъапӀэхэр арых а унашъор зышӀыгъэхэр,
шыихъ лъапӀэхэр арых хьыкумышӀыгъэхэр зыӀуатэхэрэр.
Тхьэу зэкӀэмэ анахь иныр –
псэ зыпыт пстэуми тыдэ ахэр щэпсэухэми – япачъыхьэгъухэм тетыгъор ащызыӀыгъыр,
зыфаем ар реты,
фаемэ анахь зэмыпэсыгъэхэри ашъхьагъ ригъэуцонхэ зэрилъэкӀырэр ашӀэным пай.

15Сэ, пачъыхьэу Нэбухэднэцар, джары пкӀыхьапӀэу слъэгъугъэр. Джы о, Бэлтэшэцар, ащ къикӀырэр къысаӀу, сыда пӀомэ сипачъыхьэгъу ис акъылышӀохэм зэкӀэми ащыщ горэми ащ къикӀырэр къысфызэхифын ылъэкӀыгъэп, ау о тхьэ лъапӀэхэм апсэ пхэлъышъ къызэхэпфын плъэкӀыщт»[+].


ЯтӀонэрэ пкӀыхьапӀэр Даниел зэрэзэхифыгъэр

16Джащыгъум Даниел, БэлтэшэцаркӀэ заджэхэрэр, игупшысэхэм атещыныхьи, зэтекъагъэу заулэрэ щытыгъ. Арыти пачъыхьэм къыриӀуагъ: «Бэлтэшэцар! Мы пкӀыхьапӀэми ащ къикӀырэми уащымыщын». Мыдрэм джэуап ритыжьыгъ: «Пачъыхьэу сизиусхьан! Узылъэгъу мыхъурэмэ а пкӀыхьапӀэр алъэгъугъагъот, уипыйхэм ащ къикӀырэр афэгъэхьыгъагъот![+] 17Чъыгышхоу а плъэгъугъэр, пытэу хахъуи зызыӀэтыгъэр, ышъхьапэ уашъом нэсэу, тыдрэ чӀыпӀэ щыпсэухэрэми алъэгъун алъэкӀыщтыгъэр, 18зитхьапэ дахэхэри Ӏужъухэу, пхъэшъхьэ-мышъхьаби къызыпыкӀэу, зэкӀэми ашхын зыпытыгъэр; зычӀэгъ чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэр чӀэсыщтыгъэхэр, зикъутамэхэм ошъогум щыхьарзэрэ бзыухэм набгъохэр щашӀыщтыгъэр, 19ар оры, о типачъыхьэр – зилъэшыгъэ зэкӀэмэ апшъэ хъуи зитетыгъо пытагъэр. Уиинагъэ джарэу лъэшэу хахъуи, уашъомэ анэсыгъ, уипачъыхьэгъуи зэрэчӀыгоу зэлъеубыты. 20О, типачъыхь, плъэгъугъэ – уеплъызэ УхъумэкӀо ЛъапӀэр уашъом къехи, къыӀуагъэу: „Мы чъыгыр ишъуупкӀи, жъугъэкӀоды; ау чъыг такъэмрэ лъапсэмрэ гъучӀ-джэрз пшъэхъухэр ателъхэу, губгъо уцмэ ахэтэу чӀыгум къыхэжъугъан. Илъэсибл шъхьарэкӀыфэ ошъогу осэпсыр къытехэу, губгъо уцым хэтэу, хьэкӀэ-къуакӀэмэ адэпсэунэу орэхъу“. 21Ащ къикӀырэр, о типачъыхь, Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным сизиусхьанэу пачъыхьэм къехъулӀэщтэу ыухэсыгъэр мары: 22О цӀыфмэ уакӀэрычыгъэу, чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэм уадэпсэущт; цум фэдэу уцыр пхъущт, ошъогу осэпсыр къыптехэщт. Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным псэ зыпыт пстэуми япачъыхьэгъухэм тетыгъор ащиӀыгъэу, Ежь зыфаем ар ритэу зэрэщытыр къыбгурэӀофэ илъэсибл пшъхьарыкӀыщт. 23Чъыг такъэмрэ лъапсэмрэ къагъэнэнэу унашъо зэрашӀыгъэм къикӀырэр – Уашъомэ я Тхьэ зэкӀэ ыӀэ зэрилъыр къызыбгурыӀокӀэ, уипачъыхьэгъу къызэрэуатыжьыщтыр ары. 24Арышъ, типачъыхь, джэнджэшэгъу сызэрэпфэхъурэр сыолъэӀу уигуапэу бгъэцэкӀэнэу: псэкӀодшӀэным ыуж икӀи, шъыпкъагъэм тетэу псэуи, бзэджагъэхэм апыкӀыжьи, егъэзыгъэхэм гукӀэгъу афэшӀи – етӀанэ мамырэу Тхьэм бэрэ уигъэпсэунба!»[+]

25А зэкӀэри Нэбухэднэцар пачъыхьэм къехъулӀагъ. 26Мэзэ пшӀыкӀутӀу тешӀагъэу, икъэлэсэраеу Бабилэн дэтым иунашъхьэ[*] къыщикӀухьэзэ, 27пачъыхьэм ыӀуагъ: «Сэ скӀуачӀэрэ, силъэкӀышхорэ къырылъэгъонхэу сэрыба мы Бабилэнышхор зыгъэуцугъэр, пачъыхьэгъум икъэлашъхьэ зыгъэпсыгъэр!»

28Мы гущыӀэхэр къымыухызэ, уашъом макъэ къиӀукӀыгъ: «О къыпфэгъэхьыгъэу мыщ фэдэ унашъо ашӀыгъ, Нэбухэднэцар пачъыхьэр: уипачъыхьэгъу пӀэ илъыжьэп! 29О цӀыфмэ уакӀэрычыгъэу, чӀышъхьашъом тет хьэкӀэ-къуакӀэхэм уадэпсэущт; цум фэдэу уцыр пхъущт. Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным псэ зыпыт пстэуми япачъыхьэгъухэм тетыгъор ащиӀыгъэу, Ежь зыфаем ар ритэу зэрэщытыр къыбгурэӀофэ илъэсибл пшъхьарыкӀыщт!» 30Ар дэдэм Нэбухэднэцар раӀолӀагъэр хъугъэ. ЦӀыфхэм акӀэрачыгъ, цум фэдэу уцыр ыхъугъ. Ошъогу осэпсыр ыпкъ къытехагъ, ышъхьац бгъэжъым икъамзыйхэм афэдэу кӀыхьэу, ыӀэбжъанэхэри бзыу лъэбжъанэхэм афэдэхэу хъугъэх.


Нэбухэднэцар Тхьэм щытхъу зэрэфишӀыгъэр

31«А уахътэр зытекӀым, сэ, Нэбухэднэцар, уашъом сыдэплъыягъ, сиакъыли згъотыжьыгъэ. Джащыгъум Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным щытхъу фэсшӀыгъ; ЕгъэшӀэрэу ЩыӀэ Тхьэр згъэлъэпӀагъэ, ищытхъу сӀуагъэ.

Итетыгъо Ащ – мыкӀодыжьын,
Ипачъыхьэгъу Ащ лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм ащылъыкӀотэщт[+].
32ЧӀыгум цӀыфэу щыпсэурэ пстэури Ащ ыпашъхьэкӀэ цӀыкӀужъыех;
Ошъогу кӀуачӀэхэми, чӀыгум тетхэм зэкӀэми Ар зэрэфаеу адэзекӀо;
Ар зыми къыгъэуцун ылъэкӀыщтэп, е „Сыда о пшӀагъэр?“ ащ езыӀони щыӀэп»[+].

33А охътэ дэдэм, сиакъыл зэрэзгъотыжьыгъэм тетэу, сипачъыхьэ щытхъуи, лъытэныгъи, шъхьэкӀэфэныгъи къысфагъэзэжьыгъ. Джащыгъум сиупчӀэжьэгъухэми, цӀыф лъэрыхьэхэми зыкъысфагъэзэжьыгъ, сипачъыхьэгъу сытырагъэуцожьыгъ, нахьыпэм нахьи нахь лъэш сыхъугъ. 34«Джы сэ, Нэбухэднэцар, сыщэтхъу, сэӀэты, сэгъэлъапӀэ Уашъомэ я Пачъыхьэ. Ащ иӀофхэр зэкӀэри шъыпкъэх, игъогухэри зафэх, пагэхэр ыгъэцӀыкӀунхи ылъэкӀыщт».

### Ятфэнэрэ шъхьэр


Дэпкъым тетхэгъэ гущыӀэхэр

1Бэлшэцар пачъыхьэм ицӀыф лъэрыхьэ минмэ апае ешхэ-ешъошхо ышӀи, а минхэм санэм адешъуагъ[+]. 2Санэм зешъуахэм, дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэу атэжъэу[*] Нэбухэднэцар Ерусэлэм Тхьэм и Унэу[†] дэтым къычӀаригъэхыгъагъэхэр къыфахьынхэу Бэлшэцар унашъо ышӀыгъ. Ежь пачъыхьэри, ицӀыф лъэрыхьэхэри, ишъузхэри, ишъузгуадзэхэри арешъонхэм пае[+]. 3Арыти дышъэм хэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъухэу Ерусэлэм Тхьэм и Унэу дэтым къычӀахыгъэхэр къахьыгъэх; пачъыхьэри, ащ ицӀыф лъэрыхьэхэри, ишъузхэри, ишъузгуадзэхэри ахэм арешъонхэу рагъэжьагъ. 4Санэм ешъохэзэ, дышъэмрэ тыжьынымрэ, джэрзымрэ гъучӀымрэ, пхъэмрэ мыжъомрэ ахэшӀыкӀыгъэ тхьэ нэпцӀхэр агъэлъапӀэщтыгъэх[+].

5А сыхьатыпэ дэдэм цӀыфыӀэм ыӀэхъуамбэхэр къэлъэгъуагъэх, остыгъэр зытетым пэчӀынатэу, пачъыхьэм икъэлэсэрай дэпкъэу етӀэфкӀэ игъэм къытетхэхэу аублагъ. Пачъыхьэм цӀыф Ӏашъхьэу тхэрэр инэрылъэгъугъ. 6Арыти пачъыхьэм ынэгу кӀыфы хъугъэ; ыгу къихьагъэмэ къагъэщынагъ, ылъакъохэм амыӀыгъыжьэу къэмэхагъэх, ылъэгуанджэхэр къэкӀэзэзыхи зэутэкӀхэу хъугъэ. 7Пачъыхьэр лъэшэу къэкууагъ ушхъухьакӀохэр,[†] усэрэжъхэр,[†] удыхэр къащэнхэу унашъо ышӀыгъ. Пачъыхьэр къэгущыӀи Бабилэн ис акъылышӀомэ ариӀуагъ: «Мо тхыгъэм къеджэу, ащ къикӀырэр къызгурызгъаӀорэм щыгъын плъыжь-чӀапцӀашъо щязгъэлъэщт, дышъэ пшъэхъуи ыпшъэ рязгъэлъхьащт, хэгъэгур зыӀэ илъхэм ящэнэрэу ахэзгъэуцощт»[+]. 8Пачъыхьэм зэкӀэ иакъылышӀохэр къэзэрэугъоигъэх, ау тхыгъэм къеджэнхэуи, ащ къикӀырэри пачъыхьэм къыфызэхафынэуи афэлъэкӀыгъэп[+]. 9Джащыгъум Бэлшэцар пачъыхьэр нахьи нахь лъэшэу къэщынагъ, ынэгуи нахьи нахь кӀыф къэхъугъ, ицӀыф лъэрыхьэхэри ашӀэн амышӀэу къызэхэнагъэх. Дэпкъым тетхэгъэ гущыІэхэр (5:5)

10Пачъыхьэмрэ ащ ицӀыф лъэрыхьэхэмрэ ягущыӀэхэр зэхихыгъэти пачъыхьэ гуащэр[*] ешхэ-ешъошхор зыщырагъэкӀокӀырэ унэм чӀэхьагъ. «О пачъыхь, егъашӀэм опсэу! – риӀуагъ ащ. – Угу къихьагъэхэм уарэмыгъэщын, унэгуи зэрэмыокӀ![+] 11Тхьэ лъапӀэхэм апсэ зыхэлъ лӀы уипачъыхьэгъу ис. Уятэжъ итетыгъо лъэхъаным шӀэныгъи, зэхэшӀыкӀыныгъи, акъылышӀуагъи, тхьэхэм яакъылышӀуагъэ лъыкӀахьэу, ащ зэрэхэлъыр къэнэфэгъагъ. Арыти о уятэжъэу, Нэбухэднэцар пачъыхьэм, тхьагурымагъохэм,[†] удыхэм, ушхъухьакӀохэм, усэрэжъхэм ежь пачъыхьэу уятэжъ ар ашъхьагъ ригъэуцогъагъ[+]. 12А Даниелэу, Бэлтэшэцар пачъыхьэм зыфиусыгъагъэр, пкӀыхьапӀэ зэхэфыгъуаехэм къарыкӀырэр зэхифышъунэу, сыд фэдэ шъэфи къышӀэшъунэу, Ӏоф зэкъодзагъэхэр зэшӀуихыжьышъунэу акъылышӀуагъэрэ шӀэныгъэрэ, зэхэшӀыкӀыныгъэрэ хэлъхэу къычӀэкӀыгъагъ. Арышъ Даниел къягъащ, тхыгъэм къикӀырэр ащ къызэхегъэф»[+].


Даниел тхыгъэр къызэрэзэхифыгъэр

13Пачъыхьэм ыпашъхьэ Даниел къыращагъ. Пачъыхьэм Даниелы риӀуагъ: «Ора Даниелэу, сятэжъэу пачъыхьэм Ехъуд хэкум къырищыгъэгъэ гъэрмэ ащыщыр? 14О Тхьэ лъапӀэхэм апсэ пхэлъэу, шӀэныгъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ, акъылышӀогъэ инрэ къыпхагъотагъэхэу сэ зэхэсхыгъэ. 15Мары, акъылышӀохэмрэ ушхъухьакӀохэмрэ къысфащэгъагъэх, мо тхыгъэм къеджэнхи, ащ къикӀырэр къызгурагъэӀонэу; ау ахэмэ ар афэшӀагъэп. 16Ау о пкӀыхьапӀэмэ къарыкӀырэр, Ӏоф зэкъодзагъэхэр зэшӀопхыжьынхэ плъэкӀэу ощ пае аӀоу сэ зэхэсхыгъэ. Арышъ, мо тхыгъэм укъеджэн плъэкӀэу, ащ къикӀырэр къысфызэхэпфымэ, щыгъын плъыжь-чӀапцӀашъо къыпщязгъэлъэщт, дышъэ пшъэхъуи упшъэ къырязгъэлъхьащт, хэгъэгур зыӀэ илъхэм ящэнэрэу уахэзгъэуцощт». 17Даниел пачъыхьэм джэуап ритыжьыгъ: «Уитынхэр къызыфэгъэнэжьых, лъытэныгъэри нэмыкӀ горэм фэгъэшъуаш. Сэ ахэр хэмытхэми дэпкъым тетхагъэм пачъыхьэм сыкъыфеджэни, къикӀырэри къыфызэхэсфыщт[+].

18О пачъыхь! Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным пачъыхьэгъуи, тетыгъошхуи, кӀуачӀи, щытхъуи, уятэжъэу Нэбухэднэцар къыритыгъагъэх. 19Тетыгъошхоу Тхьэм ащ къырипэсыгъэм зэкӀэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэри ыгъэтхыощтыгъэх, ыгъэщынэщтыгъэх: зыфаер пачъыхьэм аригъэукӀыщтыгъэ, зыфаер псаоу къыгъэнэжьыщтыгъэ; зыфаер ыӀэтыщтыгъэ, зыфаер ыушъхьакӀущтыгъэ. 20Ау ыгу пэгагъэр зетӀысхьэм, шӀыкӀэягъэм нэсэу жъалымыгъэм зызэлъештэм, ипачъыхьэ тахътэ[†] къырадзыхи, ищытхъуи шӀуагъэкӀодыгъ[+]. 21Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным псэ зыпыт пстэуми япачъыхьэгъухэм тетыгъор ащиӀыгъэу, Ежь зыфаем ар ритэу зэрэщытыр къыгурэӀофэ цӀыфхэм ахафыгъ, хьэкӀэ-къуакӀэхэм афэдэу ар акъылынчъэ хъугъэ, щыд Ӏэлхэм ягъусэу адэпсэугъ; ащ цум фэдэу уц рагъэхъугъ, уашъом къехырэ осэпсыр ыпкъ къытехагъ[+].

22Ау, ори, ащ ыкъоу Бэлшэцар, а пстэум уащыгъуазэу щытыгъэми, угукӀэ уеуцолӀагъэп. 23Уашъохэм я Зиусхьаным[†] упэшӀуекӀоу о зыпӀэтыгъ. Ащ и Унэ ит хьакъу-шыкъухэр къыпфахьынхэу унашъо пшӀыгъэ. Ори, уицӀыф лъэрыхьэхэри, уишъузхэри, уишъузгуадзэхэри ахэмкӀэ санэм шъуешъуагъ. Дышъэмрэ тыжьынымрэ, джэрзымрэ гъучӀымрэ, пхъэмрэ мыжъомрэ ахэшӀыкӀыгъэ тхьэ нэпцӀхэу зыпари зымылъэгъухэрэм, зэхэзымыхыхэрэм, зэхэшӀыкӀ зимыӀэхэм щытхъу афэпшӀыгъ. Ау уигъашӀэрэ уигъогухэмрэ зэкӀэ ЗыӀэ илъ Тхьэм лъытэныгъэ фэпшӀыгъэп[+]. 24Джары Ӏэу мор зытхыгъэр Ащ къызыкӀыплъигъэӀэсыгъэр.

25Мыщ тетхагъэр мары: МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ, ПАРСИН[*].

26ГущыӀэхэм къарыкӀырэр мары:

МЕНЕ – къылъытагъ уипачъыхьэгъу имафэхэр Тхьэм, ахэм кӀэух къафишӀыгъ;

27ТЕКЕЛ – уищэчыгъ щэчалъэмкӀэ, упсынкӀэ дэдэу къычӀэкӀыгъ;[+]

28ПЕРЕС – ыгощыгъ уипачъыхьэгъу, мадай цӀыфхэмрэ пэрсий цӀыфхэмрэ аритыгъ».

29Джащыгъум Бэлшэцар иунашъокӀэ Даниел щыгъын плъыжь-чӀапцӀашъо щалъагъ, дышъэ пшъэхъури ыпшъэ ралъхьагъ, хэгъэгур зыӀэ илъхэм ящэнэрэуи ахагъэуцуагъ.

30КъыкӀэлъыкӀорэ чэщым Бэлшэцар, бабилэн пачъыхьэр, аукӀыгъ. 31Мадаймэ ащыщэу Дарый илъэс тӀокӀищырэ тӀурэ ыныбжьэу пачъыхьагъум техьагъ[+].

### Яхэнэрэ шъхьэр


Даниел зэрагъэмысэн ипыйхэр зэрэлъыхъугъэхэр

1Дарый унашъо ышӀи, сатрап[*] нэбгыришъэрэ тӀокӀырэ хэгъэгум тетыгъо щыряӀэнэу тыригъэуцуагъ. 2Даниел ахэтэу, ахэм ашъхьагъ тхьэмэтэшхоу нэбгырищ, Даниел ящэнэрэу, ригъэуцуагъ. Пачъыхьэм гумэкӀ гори имыӀэнэу сатрапмэ Ӏофэу ашӀэрэм якӀэух пстэури ахэм къарахьылӀэжьын фэягъ. 3А Даниел шэнышӀоу хэлъхэмкӀэ сатрапхэмрэ тхьэмэтэшхохэмрэ къахэщыщтыгъ, ащ пае пачъыхьэгъур зэрэпсаоу ащ ыӀэ рилъхьэ шӀоигъоу пачъыхьэр егупшысэщтыгъэ[+].

4Джащ пае сатрапхэмрэ тхьэмэтэшхохэмрэ Даниел пачъыхьэгъур зэригъэӀорышӀэрэм мытэрэз горэ къыхагъэщынэу, ащкӀэ зэрагъэмысэн горэм лъыхъухэу аублагъ. Ау Даниел шъыпкъагъэ хэлъыгъ, дагъокӀэ фэплъэгъун е зэрэбгъэмысэн гори къыхафэщтыгъэпти ушъхьагъу гори, щыкӀагъэ гори къагъотын алъэкӀыщтыгъэп. 5Арыти а цӀыфмэ аӀуагъ: «Идин епхыгъэ горэ къыхэтымыгъэщыщтмэ, Даниел зэрэдгъэмысэн ушъхьагъу къэдгъотыщтэп». 6ЕтӀанэ а тхьэмэтэшхохэмрэ сатрапхэмрэ шъэфэу зэгурыӀохи, пачъыхьэм дэжь кӀохи, раӀуагъ: «О пачъыхьэу Дарый! ЕгъашӀэм опсэу![+] 7Пачъыхьэгъум зэкӀэ итхьэмэтэшхохэм, пачъыхьэныкъохэмрэ сатрапхэмрэ, упчӀэжьэгъухэмрэ Ӏэшъхьэтетхэмрэ пачъыхьэм унашъо къыдигъэкӀыныр, шапхъэ ыгъэнэфэныр игъоу тэлъэгъу: мэфэ щэкӀым къыкӀоцӀ тхьэ горэм е ощ нэмыкӀ цӀыф горэм, хэти орэхъу, зелъэӀукӀэ, аслъанхэр зэрыс машэм радзэнэу. 8Арышъы, о типачъыхь, ащ фэдэ унашъо къыдэгъэкӀи, шапхъэ къэгъэнафи – Мадайми Пэрсиеми зэряхабзэу, ар зэбламыхъунэу пӀапэ къыкӀадзэба»[+]. 9Джащыгъум пачъыхьэу Дарый къезэгъи, ащ фэдэ унашъо къыдигъэкӀыгъ, ыӀапи кӀидзэжьыгъ.


Даниел аслъанхэр зэрыс машэм зэрэрадзагъэр

10Ащ фэдэ унашъо къызэрэдэкӀыгъэр Даниел зешӀэм иунэ кӀожьи, ашъхьагъырэ унэу зишъхьангъупчъэ Ӏухыгъэхэр Ерусэлэм ылъэныкъокӀэ гъэзагъэхэм ихьагъ. НахьыпэкӀэ зэрихабзэщтыгъэу, мафэм щэгъогогъо лъэгонджэмышъхьэкӀэ щысэу и Тхьэ елъэӀугъ, щытхъу фишӀыгъ[+]. 11Модрэ шъэфэу зэгурыӀуагъэхэр, Даниел еплъакӀохи, тхьэлъэӀу ышӀэу, и Тхьэ ӀэпыӀэгъу къыфэхъунэу елъэӀоу алъэгъугъ. 12Залъэгъум пачъыхьэм дэжь кӀохи, иунашъоу къыдигъэкӀыгъэр ыгу къагъэкӀыжьыгъ: «О пачъыхь, мэфэ щэкӀым къыкӀоцӀ тхьэ горэм, е ощ нэмыкӀ цӀыф горэм, хэти орэхъу, зелъэӀукӀэ, аслъанхэр зэрыс машэм радзэнэу орыба унашъо зышӀыгъэр?» Пачъыхьэм къариӀожьыгъ: «Мадайми Пэрсиеми яхэбзэ гъэуцугъэу, зэблэпхъун умылъэкӀын унэшъо пытэу ар щыт». 13Джащыгъум, ахэмэ пачъыхьэм джэуап ратыгъ: «А Даниелэу, Ехъуд хэкум къыращыгъэ гъэрхэм ащыщым, о типачъыхь, ори укъыридзэрэп, унашъоу узыкӀэтхагъэри ыгъэцакӀэрэп. Мафэм щэгъогогъо ар нахьыпэм фэдэу итхьэ елъэӀу»[+]. 14Ар зэрэзэхихэу пачъыхьэр лъэшэу къэнэшхъэи, Даниел ымыгъэкӀодынэу ыгу риубытагъ, тыгъэ къохьажьыгъор къэсыфэ ылъэкӀ къымыгъанэу амалхэм яусагъ. 15Ау шъэфэу зэгурыӀуагъэхэр зэгъусэхэу пачъыхьэм дэжь кӀохи, раӀуагъ: «Угу къэгъэкӀыжьба, о типачъыхь: Мадаймрэ Пэрсиемрэ яхабзэкӀэ пачъыхьэр зыкӀэтхэжьыгъэ сыд фэдэ унашъуи шапхъи зэблэпхъун зэрэмылъэкӀыщтыр».

16Аущтэу зыраӀом пачъыхьэм унашъо ышӀи, Даниел къаригъащи, аслъанхэр зэрыс машэм раригъэдзагъ. Пачъыхьэм Даниел риӀуагъ: «Уцугъуи тӀысыгъуи уимыӀэу уи Тхьэу узыфэлажьэрэм укъерэгъэнэжь!» 17Ыужым мыжъо къахьи, мэшэӀум тыралъхьагъ. Даниел фаухэсыгъэр шӀокӀ имыӀэу агъэцэкӀэным пае мыжъом пачъыхьэм имыхъури ицӀыф лъэрыхьэхэм ямыхъури тырадзагъ[+]. 18ЕтӀанэ пачъыхьэм икъэлэсэрай ыгъэзэжьыгъ, пчыхьэм шхагъэп, зэщтегъэу Ӏофи хэмыхьэу гъолъыжьыгъэ, ау чэщ реным чъыер къекӀугъэп. Даниел аслъанхэр зэрыс машэм зэрэрадзагъэр (6:16)


Даниел аслъанхэм къызэраӀэкӀэкӀыгъэр

19Нэфылъэр къызэрэзэкӀичэу пачъыхьэр къэтэджи, аслъанхэр зэрыс машэм дэжь лъэтемытэу кӀуагъэ. 20Машэм екӀуалӀи, гуӀэн макъэкӀэ Даниел еджагъ: «Даниел, Тхьэу егъашӀэм щыӀэм иӀумэт! Уцугъуи тӀысыгъуи уимыӀэу уи Тхьэу узыфэлажьэрэм аслъанхэм уакъыӀэкӀихын, укъыгъэнэжьын ылъэкӀыгъа?» 21«О пачъыхьэр! ЕгъашӀэм опсэу! – Даниел пачъыхьэм къыриӀожьыгъ. –[+] 22Си Тхьэ имэлэӀич къыгъакӀуи, аслъанхэм ажэхэр зэфишӀыгъэх. Ащ ыпашъхьэ сыщыхыети ахэмэ зыпари къысашӀэшъугъэп. Ори уапашъхьэкӀэ, о пачъыхь, зы мыхъун закъуи сшӀагъэп». 23Ар зызэхехым пачъыхьэр лъэш дэдэу гушӀуагъэ, Даниел машэм къырахыжьынэу унашъо ышӀыгъ. Даниел машэм къызырахыжьым и Тхьэ шӀошъхъуныгъэ зэрэфыриӀэм къыхэкӀэу ыпкъ фыкъуагъэ гори зэримыӀэр нафэ къэхъугъ[+]. 24ЕтӀанэ пачъыхьэм унашъо ышӀи, Даниел зыгъэмысэщтыгъэхэр къащэхи, ахэр, якӀалэхэри, яшъузхэри ягъусэхэу аслъанхэр зэрыс машэм радзагъэх. Ахэр машэм ычӀэ нэмысхэзэ, аслъанхэр къатебанэхи, зэкӀэ акъупшъхьэхэр зэхагъэтэкъуагъэх[+].

25Дарый пачъыхьэм лъэпкъи, лӀакъуи, сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэуи чӀыгум зэфэдэкӀэ щыпсэухэрэм зэкӀэм афитхыгъ: «Мамырныгъэрэ хахъорэ шъуерэӀ, шъобагъу![+] 26Сэ унашъо сэшӀы: сипачъыхьэгъу итыдэрэ къуапи щыпсэурэ цӀыфхэр Даниел и Тхьэ ыпашъхьэ орэщынэх, орэкӀэзэзых,

Ары Тхьэу щыӀэр,
сыдигъуи щыӀэщтыр,
Ащ Ипачъыхьэгъу мыкӀодыжьын,
Итетыгъуи егъэшӀэрэу щытыщт[+].
27Ащ укъегъэнэжьы, укъеухъумэ,
нэшэнэ гъэшӀэгъонхэр, Ӏоф шӀагъохэр
уашъоми чӀыгуми ащызэшӀуехы;
Ежьыр ары Даниел
аслъан лъабжъэхэм къаӀэкӀэзыхыжьыгъэр, къэзыгъэнэжьыгъэр»[+].

28А Даниел Дарый ипачъыхьэгъуми, пэрсиемэ ащыщэу Корэщ ипачъыхьэгъуми шӀур къыдэхъоу щыӀагъ.

### Яблэнэрэ шъхьэр


Тхьэм къыригъэлъэгъугъэхэр Даниел къызэриӀотагъэхэр


(я 7:1-рэ – я 12:13-рэ шъхьэхэр)


Даниел хьэкӀэ-къокӀэ иныжъиплӀыр нэфапӀэу зэрилъэгъугъэр

1Бабилэн хэгъэгум ипачъыхьэу Бэлшэцар пачъыхьэгъум зытехьэгъэ апэрэ илъэсым Даниел ипӀэгу илъэу пкӀыхьапӀэм хэтэу нэфапӀэ[†] горэ ылъэгъугъ. ЕтӀанэ а пкӀыхьапӀэр ытхыжьыгъ. Мары а къэбарыр:[+] 2Даниел къытхыгъ – «Сэ, Даниел, чэщым нэфапӀэм сыхэтэу слъэгъугъэ – мары, уашъом щызезэрэхьэрэ жьыбгъиплӀым хышхор зэтырахэу, агъэуалъэщтыгъэ[+]. 3ХьэкӀэ-къокӀэ иныжъиплӀ зыр адрэм фэмыдэу хым къыхэкӀыгъэх[+]. 4Апэрэр – аслъаным фэдагъ, бгъэжъ тамэхэр готыгъэх. Сеплъызэ, синэрылъэгъоу ащ ытамэхэр гуатхъыхи, чӀыгум тыраӀэтыкӀи, цӀыфым фэдэу лъэкъуитӀукӀэ агъэуцугъ, цӀыфыгуи ратыгъ. 5ЕтӀанэ мары ятӀонэрэу, джыри зы хьэкӀэ-къуакӀэ мышъэм фэдэу къыхэкӀыгъ. Ащ зыкъыӀэти ыужрэ лъэкъуитӀум къатеуцуагъ, ыцэмэ ахэтэу цэгищ ыжэ къыдэщыщтыгъэ. Ащ унашъо фашӀыгъ: „Къэтэджи, зыогъэшхэкӀыфэ лы шхы!“ 6Ащ ыуж слъэгъу пэтзэ: мары джыри хьэкӀэ-къуакӀэ хьашыумышым фэдэу къэлъэгъуагъ. Ащ ыкӀыб бзыу тэмиплӀ тетыгъ. А хьэкӀэ-къуакӀэм шъхьиплӀ шӀотыгъ, тетыгъор ащ ратыгъ. Даниел хьэкІэ-къокІищэу нэфапІэу ылъэгъугъэхэр (7:3-6)[+]

7Ащ ыуж чэщым нэфапӀэм сыхэтэу слъэгъугъэ яплӀэнэрэ хьэкӀэ-къуакӀэр: лъэшэу щынагъоу, къобэ-бжъэбэшхоу, кӀочӀэшхо дэдэу. Ащ гъучӀыцэ инхэр Ӏутыгъэх, ыпэ къифэрэр зэхишхыхьэщтыгъэ, зэхигъэтакъощтыгъэ, къэнэжьырэр лъакъокӀэ ыщытӀэжьыщтыгъэ. Ар ыпэрэ хьэкӀэ-къуакӀэмэ атекӀыщтыгъэ, бжъэкъуипшӀи тетыгъ[+]. 8А бжъакъохэм сяплъызэ, слъэгъу пэтзэ, мары ахэм азыфагу джыри бжъэкъо цӀыкӀу къыдэкӀыгъ. Адрэ бжъакъомэ ащыщэу щыр алъапсэхэр зэрапытхэу ащ къыхитхъыгъэх. А бжъакъом нэхэр цӀыфынэм фэдэу, жи пагэу гущыӀэу иӀагъэх». ЯплІэнэрэ хьэкІэ-къуакІэу бжъакъохэр зытетэу Даниел нэфапІэу ылъэгъугъэр (7:7-8)[+]


Тхьэм ихьыкум нэфапӀэр

9«ЕтӀани слъэгъугъэ:

агъэуцугъэхэу, тахътэхэр[†] щытыгъэх,
Зимафэхэр Жъы дэдэр тахътэм тетӀысхьагъ;
щыгъыр – ос фыжьэу,
ышъхьацхэр – цы къабзэу;
итахътэ – мэшӀотхъуабзэу,
тахътэ щэрэхъхэр – мэшӀолыгъаеу[+].
10КъычӀилъэсыкӀырэ машӀор псыорэу устхъоу,
ыпашъхьэ Ащ щечъэхыщтыгъэ;
минхэм яминижьхэр Ащ фэлажьэщтыгъэх,
цӀыф жъугъэр Ащ ыпашъхьэ итыгъ;
хьыкумэшӀхэр тӀысыгъэх,
тхылъхэр къызэгуахыгъэх[+].

11Сыщытыгъ сеплъэу, бжъакъом гущыӀэ пагэу къыӀохэрэм сядэӀоу. Слъэгъугъэ хьэкӀэ-къуакӀэр зэраукӀыгъэр, ихьадэ зэрагъэкӀодыжьыгъэр – машӀом зэрэщагъэстыжьыгъэр[+]. 12Адрэ хьэкӀэ-къуакӀэхэм тетыгъор къаӀахыжьи, къагъэшӀэжьынэу охътэ гъэнэфагъэрэ пӀэлъэ гъэнэфагъэрэ аратыгъэх.

13Чэщым нэфапӀэм сыхэтэу слъэгъугъэ:

мары ошъогум ит пщэхэм ахэтэу
зыгорэ къэкӀо, цӀыфым[*] ар фэд.
Зимафэхэр Жъы дэдэм дэжь ар къынэсыгъ,
Ащ ыпашъхьэ ращагъ[+].
14Тетыгъуи, щытхъуи, пачъыхьэгъуи ащ ратыгъэх.
Сыд фэдэ цӀыф лъэпкъи, лӀакъуи,
сыд фэдэ бзэ зэфэшъхьаф рыгущыӀэрэ цӀыфхэри
ащ еуцолӀэщтых.
Ащ итетыгъо – егъэшӀэрэ тетыгъу,
кӀодыжьыщтэп ипачъыхьэгъуи,
егъашӀи зэхэтэкъощтэп»[+].


Даниел ылъэгъугъэ нэфапӀэмэ къарыкӀырэр

15«Сэ, Даниел, спсэ гузэжъогъу хэтыгъ, сынэгу кӀэкӀыгъэ а нэфапӀэхэм сыгучӀэ рахыгъ[+]. 16А чӀыпӀэм щытхэм яз горэм секӀуалӀи, а зэкӀэмэ къарыкӀырэ шъыпкъэр къысиӀонэу сеупчӀи, къезгъэӀуагъ. Джащыгъум нэфапӀэу слъэгъугъэм къикӀырэр ащ къысфызэхифыгъ: 17„Мы хьэкӀэ-къокӀэ иныжъиплӀыр – чӀыгум зыкъыщызыӀэтыщт пачъыхьиплӀыр ары. 18Аужыпкъэм Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным фэшъыпкъэ цӀыфхэм тетыгъор аӀэкӀэхьащт, егъашӀэми аӀэкӀэмыкӀэу а пачъыхьэгъур ахэм аӀэкӀэлъыщт“[+].

19ЕтӀанэ адрэ зэкӀэмэ атекӀыщтыгъэ яплӀэнэрэ хьэкӀэ-къуакӀэм фэгъэхьыгъэ шъыпкъэр зэзгъашӀэмэ сшӀоигъо сыхъугъ. Ар лъэшэу щынагъоу, къобэ-бжъэбэшхоу, кӀочӀэшхо дэдэу, гъучӀыцэ инхэр зыӀутэу, зылъабжъэхэр джэрзэу, ыпэ къифэрэр зэхэзышхыхьэу, зэхэзыгъэтакъощтыгъэу, къэнэжьырэр лъакъокӀэ зыщытӀэжьыщтыгъэр ары. 20Джыри ащ ышъхьэ бжъэкъуипшӀэу тетыгъэми, ахэмэ азыфагу бжъакъоу къыдэкӀи, бжъэкъуищыр къыхэзытхъыгъэми якъэбар сшӀэнэу сыфэягъ. А бжъакъоу адрэмэ анахь ины къыпщыхъоу, нэхэри, пагэу гущыӀэрэ жэри зиӀагъэм фэгъэхьыгъэуи. 21А бжъакъор, Тхьэм фэшъыпкъэхэм зао аришӀылӀагъэу, атекӀоу сэ слъэгъугъэ[+]. 22Джаущтэу щытыгъ Зимафэхэр Жъы дэдэр къэкӀофэ. Джащыгъум хьыкумым унашъо ышӀыгъ Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным фэшъыпкъэхэр ыухыеу[*]. Иуахътэ къызэсым ахэмэ тетыгъор аӀэкӀэхьагъ.

23А зэкӀэмэ афэгъэхьыгъэу сызэупчӀыгъэм къысиӀуагъ моущтэу:

„ЯплӀэнэрэ хьэкӀэ-къуакӀэр –
адрэ пачъыхьэгъухэм афэмыдэу
яплӀэнэрэ пачъыхьэгъоу чӀыгум тетыщтыр ары.
Ащ чӀыгур зэкӀэ зэришхыщтыр,
зэрищытӀэщтыр, зэригъэтэкъощтыр ары[+].
24БжъэкъуипшӀым къикӀрэр –
а пачъыхьэгъум пачъыхьипшӀ къызэрэхэкӀыщтыр ары.
Ахэмэ ауж зыми фэмыдэу нэмыкӀ пачъыхьэ зыкъыӀэтыщт,
ащ пачъыхьищыр тыридзыщт.
25Ащ Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным пэшӀуекӀорэ гущыӀэхэр къыӀощтых.
Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным фэшъыпкъэхэр ыгъэпщылӀыщтых;
мэфэкӀ лъапӀэхэмрэ хабзэхэмрэ зэблихъунхэу пылъыщт.
Тхьэм фэшъыпкъэхэр илъэсищрэ ныкъорэ[*] ащ ыӀэ илъыщтых.
26Нэужым хьыкумышӀхэр зэхэтӀысхьанхэшъ,
ащ итетыгъо Ӏахыщт,
ежь егъэшӀэрэу агъэкӀодыщт.
27Ошъо чӀэгъым щыӀэ пачъыхьэгъухэм анахь лъэшэу
пачъыхьэгъуи, тетыгъуи, лъытэныгъэшхуи
Тхьэу зэкӀэмэ анахь Иным фэшъыпкъэ цӀыф лъэпкъым ратыщт.
Ащ ипачъыхьэгъу егъэшӀэрэу щытыщт,
зэкӀэ тетыгъо зиӀэхэри Ащ фэлэжьэщтых, фэӀорышӀэщтых“[+].

28Мыщ гущыӀэр щысэухы. Сэ, Даниел, сыгу къихьагъэмэ сагъэщынагъ, сынэгуи кӀыф хъугъэ, ау щытми мы зэкӀэри зыми фэсымыӀуатэу сыгу щысыухъумагъэх»[+].

### Яенэрэ шъхьэр


Даниел тӀымрэ ачъэмрэ нэфапӀэу зэрилъэгъугъэхэр

1«Бэлшэцар пачъыхьэм тетыгъор зиӀыгъым иящэнэрэ илъэс сэ, Даниел, апэ нэфапӀэу[†] слъэгъугъагъэм ыуж, джыри зы слъэгъугъэ[+]. 2Мары къысфэлъэгъуагъэр: Елам хэкум ит пытапӀэу Шушан сыщыӀэу нэфапӀэм зыщыслъэгъужьыгъ. Улай псыӀэрыщэм пэгъунэгъоу сыщытэу къысщыхъугъ[+]. 3Сызэплъэм псыӀэрыщэ Ӏупэм дэжь тӀы горэ щытэу слъэгъугъэ. Ащ бжъэкъуитӀу тетыгъ. БжъэкъуитӀури лъэгагъ, ау зыр адрэм нахьи нахь лъэгэжьыгъ, ыуж къыхэкӀыгъэ нахь мышӀэми. 4ТыгъэкъохьапӀэмкӀэ, темырымкӀэ, къыблэмкӀэ зигъазэзэ а тӀыр зэрэпыджэрэр слъэгъугъэ. Псэ зыпыт гори ащ пэуцужьын ылъэкӀыщтыгъэп, зыгорэми ащ укъыӀэкӀихыжьын ылъэкӀынэу щытыгъэп. Ежь зыфаер ышӀэщтыгъэ, ащ рыпагэщтыгъэ.

5Ащ сегупшысэу сыщытзэ слъэгъугъэ – мары тыгъэкъохьапӀэмкӀэ ачъэ къыщылъэгъуагъ. Ылъакъохэр чӀышъхьашъом нэмысэу, джарэу псынкӀэу зэкӀэ чӀыгур ащ зэпикӀухьагъ. А ачъэм ынитӀу азыфагу нэшъэгум бжъэкъошхо дэдэ умыгъэшӀэгъон умылъэкӀынэу дэтыгъ. 6ПсыӀэрыщэ Ӏупэм дэжь бжъэкъуитӀу зытет тӀэу Ӏуслъэгъуагъэм ащ зыфигъэзагъ, губжышхом хэтэу тебэнагъ. 7Сэ слъэгъугъэ, ар нахь лъэшэу губжызэ тӀым пэгъунэгъу зэрэхъугъэри, тӀым еозэ, ыбжъэкъуитӀу зэрэтыриутыгъэри. ТӀыр ащ къыпэлъэшыжьышъугъэп, ачъэм ар чӀыгум тыридзи, зэхищытӀагъ. Зыгорэми тӀыр ащ къыӀэкӀихыжьын ылъэкӀынэу щытыгъэп[+]. 8Ачъэр ащ лъэшэу рыпэгагъ. Джащыгъум ыкӀуачӀэ зыхэхъом, бжъэкъо иныр зэпыутыгъ. Ащ ычӀыпӀэ бжъэкъуиплӀ къыхэкӀыгъ дунаим ылъэныкъуиплӀмэ[*] афэгъэзагъэу. Даниел тІымрэ ачъэмрэ нэфапІэу зэрилъэгъугъэхэр (8:3-7)[+]

9А бжъакъохэм ащыщ горэм дэжь зы бжъакъо къыхэкӀыгъ. Апэ ар цӀыкӀугъэ, етӀанэ хахъуи къыблэм, тыгъэкъокӀыпӀэм, Хэгъэгу дэхэ дэдэм[*] афэгъэзагъэу зызэкӀищыгъ[+]. 10Уашъом идзэхэми анэсэу ащ зиӀэтыгъ. А дзэхэми жъуагъохэми ащыщ чӀыгум къыридзыхи, зэхищытӀагъэх[+]. 11Ачъэм зигъэиныгъ, Уашъом идзэмэ я Пщы пэуцужьыным нэсэу ачъэр ипэгагъэ ыӀэтыгъ. Мафэ къэс Тхьэм фашӀырэ къурмэныр харигъэнагъ. ЕтӀанэ Ащ Иунэ ыушӀоигъ, имэхьанэ зэщигъэкъуагъ[+]. 12Мафэ къэс ашӀырэ къурмэныр хъэтэпэмыхь ышӀыгъ, Уашъом идзэхэм[*] бжъакъор кӀуачӀэкӀэ атекӀуагъ. Тхьэм дэжь къикӀырэ шъыпкъэр ащ чӀым хищытӀыхьагъ. Бжъакъом сыд ышӀагъэми, зэкӀэри къыдэхъугъ.

13Ащ ыуж мэлэӀичитӀу[*] ягущыӀэ макъэ зэхэсхыгъ. ТӀумэ яз адрэм еупчӀыгъ: „Сыд фэдизрэ ыкъудыищта мафэ къэс ашӀырэ къурмэнэу хъэтэпэмыхь хъугъэм, Тхьэм Иунэ ушӀоигъэм, Уашъом идзэ зэхэкъутагъэхэм афэгъэхьыгъэу нэфапӀэм къыщылъэгъуагъэм?“[+] 14Адрэм къыриӀожьыгъ: „Пчыхьэ пчэдыжьэу минитӀурэ шъищырэ, етӀанэ Тхьэм Иунэ агъэкъэбзэжьыщт, зэтырагъэуцожьыщт“».


ДжэбраӀил мэлэӀичым нэфапӀэр къызэрэзэхифыгъэр

15«Сэ, Даниел, а нэфапӀэу слъэгъугъэр къызгурыӀоным сыпылъызэ, мары зыгорэ цӀыф теплъэ иӀэу сапашъхьэ къиуцуагъ. 16Улай псыӀэрыщэ кӀыӀум къытеӀукӀэу цӀыф макъэ зэхэсхыгъ. Ар къаджи, къыӀуагъ: „ДжэбраӀил[*]! НэфапӀэу ылъэгъугъэм къикӀырэр ащ гурыгъаӀу!“[+] 17Сыздэщыт чӀыпӀэм ДжэбраӀил къызыӀохьэм, сыгучӀэ изи, сынэгу егъэзыхыгъэу чӀыгум зычӀэсыдзыгъ. „О цӀыфыр[*], – къысиӀуагъ ащ, – мы нэфапӀэу плъэгъугъэр уахътэм икӀэухым зэрэфэгъэхьыгъэр зыгурыгъаӀу!“[+]

18Ар къеӀофэ, сынэгу егъэзыхыгъэу сиакъыл сиеу, сӀэпкъ-лъэпкъмэ сафимытэу чӀыгум сытелъыгъ. А гущыӀэхэм ауж къыстеӀаби, ащ слъэкъуитӀу сакъытыригъэуцожьыгъ[+]. 19ЕтӀанэ игущыӀэ къыпидзэжьыгъ: „Мары – уахътэм икӀэухым Тхьэм игубж къызынафэрэм ыуж къэхъущтыр. НэфапӀэр зыфэгъэхьыгъэр охътэ гъэнэфагъэм икӀэух ары[+]. 20БжъэкъуитӀу зытет тӀэу плъэгъугъэр – Мадай Пэрсие пачъыхьэхэр арых. 21Ачъэ пырацэр – урым пачъыхьэгъур ары. Бжъэкъошхоу ынитӀу азыфагу нэшъэгум дэтыр – Урымым иапэрэ пачъыхь[+]. 22Бжъэкъо инэу зэпыутыгъэм ычӀыпӀэ бжъэкъуиплӀэу къыхэкӀыгъэхэр – мы цӀыф лъэпкъым пачъыхьэгъуиплӀ къызэрэхэкӀыщтыр ары. Ау ахэр апэрэм фэдэу кӀочӀэшхощтхэп.

23А пачъыхьэгъухэм ятетыгъо икӀэухым, янэпэнчъагъэ джащ нахь хэмыфэжьынэу зызиушъомбгъукӀэ, нэхъоинчъэ нэплъэгъоу, къумалыгъэм фэӀазэу пачъыхьэ къэтэджыщт. 24Ар кӀочӀэшхощт, ау ежь лъэкӀ иӀэкӀэ арэп. ЗэкӀэри хъуафэ ышӀыщт, зыфежьэрэ Ӏоф пстэури къыдэхъущт, лъэрыхьэхэри Тхьэм фэшъыпкъэ цӀыфхэри лъэпсэкӀодэу ыгъэкӀодыщтых[+]. 25Хьилэшъ,[†] икъумалыгъэкӀэ апшъэ кӀощт – ащкӀэ зышӀошӀыжьыщт, ыгукӀэ зэкӀэмэ анахь инэуи зыщыхъужьыщт. АмышӀахэу атеозэ бэхэр зэхикъутэщтых, пачъыхьэмэ я Пачъыхьэжьи пэуцужьыни, цӀыфыӀэ къыхэмыхьэу ежь кӀодыщт.

26Пчыхьэ пчэдыжьмэ яхьылӀэгъэ нэфапӀэу плъэгъугъэр шъыпкъэ. Ар охътэ Ӏудзыгъэмэ афэгъэхьыгъэшъ, ушъэфы“[+]. 27Сэ, Даниел, къинэу слъэгъугъэм къыхэкӀэу кӀочӀаджэ сыкъэхъуи, мэфэ заулэ сымаджэу сыщылъыгъ. Нэужым сыкъэтэджыжьи, пачъыхьэм сызфигъэзэгъэ Ӏофхэм ягъэцэкӀэн сыублэжьыгъ. СыгучӀэ изыхыгъэ нэфапӀэу слъэгъугъэм къикӀырэр къызгурыӀощтыгъэп».

### Ябгъонэрэ шъхьэр


Даниел илъэпкъ Тхьэм зэрэфелъэӀугъэр

1Мадай лъэпкъым щыщ Ахъашурэщ[*] ыкъоу Дарый Бабилэн хэгъэгум ипачъыхьэу щытыгъ[+]. 2Дарый пачъыхьэгъум зытехьагъэм иапэрэ илъэс, сэ, Даниел, тхыгъэхэм сяджэзэ, Зиусхьаным[†] пегъымбарэу[†] Ирмые къызэрэриӀуагъэм тетэу Ерусэлэм зэхэкъутагъэу илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэ зэрэщытыщтыр къызгурыӀуагъ.

3Джащыгъум сынэгу Зиусхьанэу Тхьэм фэзгъэзагъ. Дзыуапхъэм хэшӀыкӀыгъэ шъыгъо щыгъыныр сщыгъэу, синэкӀэу, яжьэр сшъхьэ къестэкъохызэ тхьэлъэӀу сшӀи, зыфэзгъэцӀыкӀузэ лъэшэу Ащ селъэӀугъ[+]. 4Зиусхьанэу си Тхьэм селъэӀугъ, типсэкӀодшӀагъэхэм ашъхьэ къисхи тобэ сшӀызэ: «Зиусхьанэу си Тхь, О Тхьэшхоу, зэкӀэри зышӀолӀыкӀэу шъхьэкӀэфэшхо зыфашӀырэр! О зэзэгъыныгъэу къыддэпшӀыгъэр оухъумэ, шӀулъэгъу мыкӀодыжь къыпфызиӀэу, уиунашъохэр зыгъэцакӀэрэм гукӀэгъу фэошӀы![+] 5Тэ псэкӀодхэр тшӀагъэх, емыкӀоу тызекӀуагъ. БзэджэшӀэным тыфэкъаигъагъ, тыкъыппэуцужьыгъ, Уиунашъохэри, Уихьыкуми хъэтэпэмыхь тшӀыгъэх. 6Пфэлэжьэрэ пегъымбарэу, О ПцӀэкӀэ типачъыхьэхэм, типащэхэм, тятэжъхэм, зэкӀэ хэгъэгум ис цӀыф лъэпкъхэм къыддэгущыӀэхэрэм тядэӀущтыгъэп.

7О, си Зиусхьан, шъыпкъэр уалъэныкъо къэгъэзагъ, тэ хьайнэпагъэр къытэхъухыгъ. Тэ – Ехъуд хэкум ис цӀыфхэри, Ерусэлэм дэсхэри, Израил зэрэпсаоу ицӀыфхэри, хэгъэгу благъэхэмрэ чыжьэхэмрэ ащыпсэунхэу арыптэкъухьагъэхэри шъыпкъагъэ къызэрэпфытимыӀагъэм пае непэрэ мэфэм нэсыжьэуи тынэпэтехых. 8О Зиусхьан, тэри, типачъыхьэхэри, типащэхэри, тятэжъхэри, уапашъхьэ псэкӀод зэрэщытшӀагъэм пае хьайнэпагъэр къытэхъухыгъ. 9О Зиусхьанэу ти Тхь, гукӀэгъу пхэлъышъ, тэ тыкъыппэуцужьыгъэми къытфэбгъэгъуныр уиамал. 10О Зиусхьанэу ти Тхь, уиӀумэт пегъымбарэхэм къытаӀорэм тедэӀугъэп, уиӀэмыркӀэ къытатыгъэ хабзэхэр дгъэцэкӀагъэхэп. 11О къапӀорэм едэӀуным фэмыеу, зэрэ Израилэу уихабзэ ыукъуагъ, уигъогуи текӀыгъ. ТипсэкӀодшӀагъэхэм апае Тхьэм иӀумэт Мосэ Хабзэу ытхыгъэм къыщиӀорэ бгыбзэхэмрэ тхьэлъанэхэмрэ тэ къыттефагъэх[+]. 12ТхьамыкӀэгъошхом тыхабдзэзэ тэри типащэхэми афэгъэхьыгъэу къэӀогъэ гущыӀэхэр О къэбгъэшъыпкъэжьыгъэх. Ерусэлэм къехъулӀагъэм фэдэ ошъо чӀэгъым ныбжьи къыщыхъугъэп. 13Мосэ и Хабзэ зэритым фэдэу, а тхьамыкӀагъор тэ къытфэкӀуагъ. Ауми Зиусхьанэу ти Тхьэм зыфэдгъэцӀыкӀузэ лъэшэу телъэӀугъэп, бзэджэшӀэныр зэпыдгъэугъэп, ынэшӀу къытщифэным тыщыгугъырэп[+]. 14Джащыгъум Зиусхьаным къытфигъэхьазырыгъэ тхьамыкӀагъор къытфигъэкӀуагъ. Зиусхьанэу Тхьэм ышӀэрэ пстэуми шъыпкъагъэ ахэлъба, ауми тэ Ащ тедэӀугъэп.

15Зиусхьанэу ти Тхь, Оры Мысырым кӀочӀэшхокӀэ УицӀыф лъэпкъ къизыщыжьыгъэр, Зищытхъу къэзгъэлъэгъуагъэр, непи О ПцӀэ ищытхъу аӀо! ПсэкӀод тшӀагъэ, бзэджагъэкӀэ тызекӀуагъ[+]. 16О Зиусхьан! Шъыпкъэр О уалъэныкъокӀэ къэгъэзагъэшъ, О уигубжи – уигубжышхуи Уикъалэу Ерусэлэми, УиӀошъхьэ лъапӀи[*] ашъхьащых. Тэ типсэкӀодшӀагъэхэмрэ тятэжъхэм ябзэджэшӀагъэхэмрэ къахэкӀэу Ерусэлэми УицӀыф лъэпкъи къегъэтӀысэкӀыгъэ лъэпкъхэм яхъэтэпэмыхь[+].

17Джы къызэхэхыба ти Тхь, уиӀумэт итхьэлъэӀу, илъэӀу. Уиунэшхоу хэкужъ хъугъэм О уихьатыркӀэ[*], Зиусхьан, нэшӀукӀэ зыкъыфэгъаз. 18Мыдэ къэдаӀуи, ти Тхь, къызэхэх. Уинэплъэгъу мыкӀэ къэгъази, хэкужъ тызэрэхъугъэм, О ПцӀэ зыхьырэ къалэу зэхэкъутагъэм къяплъ. Тэ шъыпкъагъэу тхэлъым тыщыгугъкӀэ тыолъэӀурэп, О гукӀэгъоу пхэлъым тыщэгугъы нахь. О гукӀэгъушхоу Пхэлъыр тигугъапӀэу тыолъэӀу[+]. 19О Зиусхьан, тыкъызэхэх! Зиусхьан, къытфэгъэгъу! Зиусхьан, къытэдэӀуи, къытфашӀ! О уихьатыркӀэ кӀыхьэ-лыхьэ земыгъэшӀ, си Тхь, Уикъали УицӀыф лъэпкъи О ПцӀэкӀэ яджэхэшъ»[+].


ДжэбраӀил мэлэӀичым къэхъущтыр къызэрэфызэхифыгъэр

20СитхьэлъэӀу лъызгъэкӀуатэзэ, сипсэкӀодшӀагъэхэми, силъэпкъэу Израил ипсэкӀодшӀагъэхэми Зиусхьанэу си Тхьэм ыпашъхьэ сыщяуцолӀэжьзэ, си Тхьэ Ежь иӀошъхьэ лъапӀэ пае селъэӀугъ. 21Джаущтэу Тхьэм селъэӀузэ, ащ ыпэрэ нэфапӀэм[†] цӀыф теплъэ зиӀэ ДжэбраӀилэу щыслъэгъугъагъэр къысфэсыгъ, пчыхьэ къурмэн шӀыгъом тефэу псынкӀэу[*] садэжь къэбыбыгъ[+]. 22КъызгуригъаӀозэ, ащ къысиӀуагъ: «Даниел! АкъылышӀуагъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ остынэу сэ сыкъехыгъ. 23Тхьэм уелъэӀунэу зэребгъэжьагъэм лъыпытэу джэуап къыуитыгъ. Сэри ар къыплъызгъэӀэсынэу сыкъэкӀуагъ. Тхьэм о уегъэлъапӀэшъ гущыӀэм къедэӀуи, нэфапӀэм къикӀырэри зэхэшӀыкӀ[+].

24Илъэс тӀокӀищырэ пшӀырэр[*]
блыкӀэ штагъэу

о уилъэпкърэ къэлэ лъапӀэмрэ афэухэсыгъ.

БзэджэшӀагъэм, псэкӀодшӀэным гъунэ афашӀынышъ,
хэбзэнчъагъэр апщыныжьынышъ
егъэшӀэрэ зэфагъэр агъэуцуным
пегъымбарым нэфапӀэу ылъэгъугъэр къэшъыпкъэжьыным,
Тхьэм и Унэ[†][*] агъэуцужьыным
плъэгъугъэ нэфапӀэр фэгъэхьыгъ[+].
25Арышъ зэгъашӀи зыгурыгъаӀу:
Ерусэлэм зэрагъэуцужьыщтым
фэгъэхьыгъэ унашъор къызыдэкӀырэм щегъэжьагъэу,
Тхьэм къыхихыгъэ[*] Пащэр къэкӀофэ
илъэсибл[*] блыкӀэ штагъэу,
ащ ыуж илъэс[*] тӀокӀищырэ тӀурэ илъэс блырыблэу тешӀэщт.
ЕтӀанэ цӀыфхэм къагъэзэжьыщт,
къалэр агъэуцужьыщт,
урамхэри дэпкъхэри иӀэхэу, а лъэхъаныр къиныщт.
26Илъэс тӀокӀищырэ тӀурэр
блыкӀэ штагъэу зытекӀырэм ыуж
Тхьэм къыхихыгъэ Пащэр аукӀыщт
лажьи – хьакъи имыӀэу[*].
ЕтӀанэ къэкӀощт пащэм ицӀыфхэм
къалэмрэ Тхьэм и Унэрэ зэхакъутэщтых.
Хыдзэ-псыдзэшхом фэдэщт ащ икӀэух.
Заор аухыфэ
зэраухэсыгъэу хэкужъ хъущт[+].
27Ащ илъэсиблым телъытэгъэ зэзэгъыныгъэ пытэ
цӀыф лъэпкъыбэмэ адишӀыщт.
А илъэсиблым ыгузэгухэм адэжь
къурмэншӀыныри, тынхэри щагъэтыжьыщтых.
Ащ фэдизыр хъуафэ зышӀыгъэм фагъэнэфэгъэ кӀэухыр къысыфэ
Тхьэм и Унэ зыдэщыт чӀыпӀэм
гущыкӀыгъо емыкӀушхо теплъэ иӀэщт»[+].

### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Даниел аужырэ нэфапӀэу псыхъоу Тигр дэжь щилъэгъугъэр

(я 10:1-рэ – я 12:13-рэ шъхьэхэр)


Чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын зыщыгъ горэм фэгъэхьыгъэ нэфапӀэр

1Пэрсие пачъыхьэу Корэщ тетыгъор зиӀыгъым иящэнэрэ илъэс Даниелэу БэлтэшэцаркӀэ заджэщтыгъэхэм зыгорэ шъхьэихыгъэ къыфэхъугъ. А шъхьэихыгъэ къыфэхъугъэр къэбар шъыпкъагъ, зэошхом фэгъэхьыгъэу щытыгъ. НэфапӀэкӀэ[†] шъхьэихыгъэ къыфэхъугъэр ащ къыгурыӀуагъ, къикӀырэри зэхишӀыкӀыгъ[+].

2Ащыгъум сэ, Даниел, тхьамэфищым[*] шъыгъом сыхэтыгъ. 3Шхын хэхыгъэ сшхыгъэп, лырэ санэрэ сӀупэ нэзгъэсыгъэп. Тхьамэфищыр екӀыфи дагъэ зыщысфагъэп.

4Апэрэ мазэм[*] иятӀокӀэнэрэ плӀырэ мафэ Тигр псыхъошхом инэпкъы сытетыгъ[+]. 5Сызэплъэм слъэгъугъэ: мары зы хъулъфыгъэ горэ чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын щыгъэу, дышъэ къабзэм[*] хэшӀыкӀыгъэ бгырыпхи ыбгы къещэкӀыгъэу щыт[+]. 6Ыпкъышъол – налмэс-налкъутэу, ынэгу – пчыкӀэ нэфэу, ынэхэм пхъэкъомашӀор къакӀэустхъукӀэу, ылъакъохэмрэ ыӀэхэмрэ – джэрз лъэкӀыгъакӀэу жъыухэу, игущыӀэ макъэ – цӀыф жъот мэкъэшхом ар фэдагъ[+]. 7Сэ, Даниел, закъор ары а нэфапӀэр зылъэгъугъэр, сигъусэгъэ цӀыфхэм ар алъэгъугъэп. Ау щытми щынэгъошхом зэлъиубытыхи, зэбгырыхъушъутыхи, загъэбылъыжьыгъ[+]. 8Сэ сизакъоу сыкъэнагъэу, а нэфапӀэу мэхьанэшхо зиӀэм сеплъызэ кӀуачӀэ гори схэмылъыжьэу, сынэгуи лъы гъуаткӀо кӀэмытыжьэу кӀыфыбзэу, къарыунчъэ сыхъугъ. 9ЕтӀанэ ащ ымакъэ зэхэсхыгъ – ащ ымакъэ зэрэзэхэсхэу сынэгу егъэзыхыгъэу, сиакъыл сиеу, сӀэпкъ-лъэпкъмэ сафимытэу чӀыгум сытефагъ. Даниел псыхъоу Тигр дэжь нэфапІэу щилъэгъугъэр (10:4-6)[+]

10Ау мары Ӏэ горэ къысатхъуи, сыкъыӀэти, сызэрэкӀэзэз-кӀэзэзэу сӀэхэр чӀыгум егъэкъугъэу лъэгонджэмышъхьэкӀэ сыкъыгъэуцугъ. 11Ащ къысиӀуагъ: «О, Даниелэу Тхьэм ыгъэлъэпӀагъ! КъыосӀощтыр угу иубыт, сэ джы уадэжь сыкъагъэкӀуагъэшъ плъакъо къытеуцожь». Джаущтэу ащ къызысеӀом, сыкӀэзэззэ слъэкъуитӀу сакъытеуцожьыгъ[+]. 12Ау сэ ащ къысиӀуагъ: «Умыщын, Даниел! Апэрэ мафэу зэхэшӀыкӀ зэбгъэгъотыным узыпыхьагъэм, Тхьэм ыпашъхьэ зыщыбгъэцӀыкӀунэу зебгъэжьагъэм щегъэжьагъэу Ащ уигущыӀэхэр зэхихыгъэхэти, сэ ахэм япэгъокӀэу сыкъигъэкӀуагъ[+]. 13Ау Пэрсие пачъыхьэгъум ипщ-мэлэӀич мэфэ тӀокӀырэ зырэ къыспэуцужьыгъ. ЕтӀанэ Пэрсием ипачъыхьэхэм сапэуцужьызэ, сизакъоу сыкъэнагъэти апшъэрэ пщы-мэлэӀичхэм ащыщэу Микъаел[*] ӀэпыӀэгъу къысфэхъунэу къэкӀуагъ[+]. 14Сэ сыкъэкӀуагъ уилъэпкъ иаужыпкъэрэ лъэхъанэ къырыкӀощтыр къыбгурызгъэӀонэу, къэхъущтыр арыти нэфапӀэу плъэгъугъэр зыфэгъэхьыгъэр»[+]. 15Джаущтэу сэ ащ къысиӀо зэхъум, чӀыгум сеплъыхэу, бзэмыӀоу сыщытыгъ. 16Мары зыгорэ цӀыф теплъэ иӀэу сӀупэ къынэси сыбзэгу къытӀэтӀэжьыгъ, сыкъэгущыӀи сапашъхьэ итым есӀуагъ: «Сизиусхьан! Мы нэфапӀэм узым сызэлъыригъэубытыгъ, кӀуачӀэми сыкъыригъэбгынагъ. 17Сэ, зиусхьан,[†] сыуиӀумэтэу, сыдэущтэу О, сизиусхьаным, гущыӀэгъу сыпфэхъун слъэкӀына! Сэ кӀуачӀи схэлъыжьэп, сижьи пиубытыкӀыгъ».

18Джащыгъум а цӀыф теплъэ зиӀэр икӀэрыкӀэу къыстеӀаби, кӀуачӀэ къысхилъхьажьыгъ. 19Ащ къыӀуагъ: «Тхьэм ыгъэлъэпӀэгъэ цӀыф, умыщын! Мамыр огъот, зыгъэлъэш, зыгъэгушху!» Ар къыздэгущыӀэ зэхъум, сэ кӀуачӀэ згъотыжьи есӀуагъ: «КъэгущыӀ, сизиусхьан! Сэ о кӀуачӀэ сэбгъэгъотыжьыгъ»[+]. 20Джащыгъум ащ къыӀуагъ: «Уадэжь сыкъызкӀэкӀуагъэр о ошӀа? Пэрсие пачъыхьэгъум ипщ-мэлэӀичым сезэонэу джы сэ сыкӀожьыщт. Ащ сызытекӀорэм ыуж Урымым ипщэу мэлэӀич къэкӀощт[+]. 21Арэу щытми шъыпкъагъэр зэрыт тхыгъэм итыр къыосӀощт. Шъо шъуи пщы-мэлэӀичэу Микъаел нэмыкӀ ащкӀэ гъусэгъу къысфэхъун зыпари щыӀэп.

### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр

1Джаущтэу сэ сшъхьэкӀэ, Мадай пачъыхьэу Дарый итетыгъо иапэрэ илъэс а Микъаелым кӀэгъэкъонэуи, ӀэпыӀэгъоуи сыриӀагъ[+].


Къыблэмрэ Темырымрэ япачъыхьэхэр

2Джы сэ о шъыпкъэр къыосӀощт: мары, джыри пачъыхьищ Пэрсием къитэджэщт. ЕтӀанэ яплӀэнэрэу зыкъэзыӀэтыщтыр – ар зэкӀэмэ анахь баищт. МылъкумкӀэ ылъапсэ ыгъэпытэнышъ, Урым пачъыхьэгъум ригъэпыинхэу зэкӀэри къыӀэтыщт[+].

3Ащ нэужым пачъыхьэ лъэш дэдэ къыкъокӀыщт. Ащ чӀыгубэ дэдэ зыӀэкӀилъхьащт, зыфаер ышӀэщт, ежь зэрэшӀоигъоу зекӀощт[+]. 4Ащ икъарыу джыри зэрэхахъозэ, ипачъыхьэгъушхо зэхэтэкъущт. Дунаим ылъэныкъуиплӀымкӀэ[*] гощыгъэ хъущт. Ыуж къикӀыщт лӀэужмэ а пачъыхьэгъур аӀукӀэжьыщтэп, ежь зэпсаум зыфэдагъэм фэдэжьыщтэп. Ащ ипачъыхьэгъу ӀэкӀахынышъ, нэмыкӀхэм аӀэкӀалъхьащт.

5Къыблэ пачъыхьэр[*] лъэш дэдэщт, ау идзэпщымэ ащыщ горэ ежь нахьи нахь лъэш хъуни, тетыгъор ыубытыщт, ипачъыхьэгъуи кӀочӀэшхокӀэ ыӀыгъыщт. 6Илъэс заулэ зытешӀэкӀэ, ахэм зэзэгъыныгъэ зэдашӀыщт. А зэзэгъыныгъэр гъэпытэгъэным пае, Къыблэ пачъыхьэм ыпхъу Темыр пачъыхьэм[*] ритыщт. Ау тетыгъом фищэн ылъэкӀыщтэп, илӀэужи лъыкӀотэщтэп. А бзылъфыгъэри, кӀыгъугъэхэри, илъфыгъи[*], дэӀэпыӀэщтыгъэхэри къумалыгъэкӀэ агъэкӀодыщтых. 7Ау а бзылъфыгъэм иӀахьылмэ ащыщ горэ Къыблэ пачъыхьэм итахътэ тетӀысхьащт. Ар Темыр пачъыхьэм идзэ езэони, ипытапӀэ дэхьащт, атеони атекӀощт. 8Ятхьэ нэпцӀхэм ясаугъэт гъэчъыгъэхэр, дышъэмрэ тыжьынымрэ ахэшӀыкӀыгъэ хьакъу-шыкъу лъапӀэхэр ашӀуиштэни, Мысырым къонтхъэу[†] ыщэщтых. Илъэс заулэ Темыр пачъыхьэм емызаоу, мамырэу щигъэӀэщт. 9Ащ ыуж Темыр пачъыхьэр Къыблэ пачъыхьэм ичӀыгу ихьащт, ау ихэгъэгу къыгъэзэжьыщт. 10Темыр пачъыхьэм ыкъомэ заом зыфагъэхьазырэу, дзэшхо аугъоеу аублэщт. Дзэшхор хыдзэ-псыдзэшхоу ежьэнышъ зэкӀэ зэлъиубытыщт, ыпэ ригъэхъуни пыим ипытапӀэ нэсыщт.

11Джащыгъум Къыблэ пачъыхьэр лъэш дэдэу къэгубжыщт, Темыр пачъыхьэм езэонэу ригъэжьэщт. Адрэм дзэшхо къыгъэуцущт, ау а дзэр пыим ыӀэ ихьащт[+]. 12Дзэр зызэкӀакӀокӀэ Къыблэ пачъыхьэм ыгу пэгагъэм зэлъиубытыщт. ДзэкӀолӀ минипшӀ пчъагъэ ащ ыгъэкӀодыщт, ау текӀоныгъэ къыфыдэхыщтэп. 13Темыр пачъыхьэм нэмыкӀыдзэ къыугъоищт, ыпэрэм нахьи ар нахь иныщт. Илъэс заулэ зытешӀэкӀэ дэгъоу узэндыгъэ дзэшхо игъусэу къыгъэзэжьыщт.

14А лъэхъаным Къыблэ пачъыхьэм бэхэр пэуцужьыщтых. О уицӀыф лъэпкъ щыщэу жъалымыхэм нэфапӀэр[†] шъыпкъэ хъуным пае зыкъаӀэтыщт, ау яӀоф къадэхъущтэп. 15Джащыгъум Темыр пачъыхьэр къэкӀощт, къэлэ дэпкъым рыдэкӀоенхэу чӀысае зэтыритэкъони, къэлэ зэтегъэпытыхьагъэр ыштэщт. Къыблэр кӀуачӀэкӀи пыщытышъущтэп, идзэ хэшыпыкӀыгъэкӀи пэуцушъущтэп. 16Ар ежь зэрэфаем фэдэу зекӀощт, зыпари ащ къыпэуцужьын ылъэкӀыщтэп. Хэгъэгу шӀагъом[*] ащ тетыгъор щиубытыщт, хъуафэ ышӀынэу амал иӀэщт[+].

17Зэрэпачъыхьэгъоу ыубытынэу Темыр пачъыхьэм рихъухьащт, зэзэгъыныгъэ дишӀыщт. Ипый ипачъыхьэгъу ыгъэкӀодыным пае ыпхъу ритыщт, ау игухэлъ, ежь зыфаер къыдэхъущтэп. 18Джащыгъум хы Ӏушъом Ӏус хэкухэм якӀущт, атеони ащыщыбэ ыӀэ къыригъэхьащт. Ау дзэпщ горэм ащ ипхъэшагъэ гъунэ фишӀыщт. Ары пакӀопышъ, ащ ипхъэшагъэ къызфигъэфедэни фыригъэгъэзэжьыщт. 19ЕтӀанэ ихэгъэгу пытапӀэу итмэ къафигъэзэжьыщт, ау тефэнышъ, лъэужынчъэу кӀодыщт. 20Ащ ычӀыпӀэ иуцощт пачъыхьэм хьакъулахьхэр къэзыугъойрэ цӀыфыр ипачъыхьэгъу имылъку[*] хигъэхъоным пае ыӀофтэщт. Ау охътабэ темышӀэу зауи-пыджи ахэмыкӀуадэу ар фэхыщт.


Темыр пачъыхьэ бзаджэр

21Ащ ычӀыпӀэ пачъыхьэ тахътэр[†] зыфыхамыхыгъэ къырамыдзэрэ цӀыф иуцощт. Ар амышӀахэзэ къэтэджыщт, тхьагъэпцӀыгъэкӀэ пачъыхьэгъур ашӀуиубытыщт. 22Ащ ыпашъхьэ пыидзэу итыщтымрэ зэзэгъыныгъэм[*] ипащэрэ хыдзэ-псыдзэшхом дэкӀодыщтых. 23Зэзэгъыныгъэ дишӀынышъ къэрарынчъэу зекӀощт, цӀыф макӀэ ыӀэ илъ нахь мышӀэми тетыгъом къыфэкӀощт. 24АмышӀахэу гъэбэжъулъэ хэкухэм арыхьанышъ, ежь ятэхэми, ятэмэ ятэжъхэми амышӀагъэр ышӀэщт: къонтхъымрэ, къатырихыгъэ ӀапӀэмрэ мылъкумрэ икъотэгъухэм афигощыщт. ПытапӀэхэр зэрикъутэщтым фэгъэхьыгъэ гухэлъхэр охътэ гъэнэфагъэм нэс рихъухьащтых.

25ЕтӀанэ идзэрэ ежь ипхъэшагъэрэ Къыблэ пачъыхьэм пигъэуцущт, езэонэу дзэшхо игъусэу екӀущт. Къыблэ пачъыхьэм идзэ нахь инэу, нахь кӀочӀэшхоу заом къыдэкӀыщт, ау тхьагъэпцӀыгъэ зэрэфызэкъуадзагъэм къыхэкӀэу пыщытышъущтэп. 26Аужыпкъэм пачъыхьэм иӀанэ телъ гъомлэпхъэшӀухэр зышхыхэрэми ар агъэкӀодынэу пылъыщтых. Хыдзэ-псыдзэшхом дзэр тырихынышъ, дзэкӀолӀыби заом щыфэхыщт. 27ПачъыхьитӀум агу хьилагъэ[†] зэфилъыщт, зы Ӏанэм зэдыпэсхэми пцӀы зэфаусыщт. Ау кӀэухым иуахътэ къэмысэу япцӀыусыгъэ зыпари къикӀыщтэп. Сыда пӀомэ кӀэухыр къызысыщтым иуахътэ гъэнэфагъэшъ ары. 28Мылъкушхо ӀэкӀэлъэу Темыр пачъыхьэр ихэгъэгу кӀожьыщт, ау зэзэгъыныгъэ лъапӀэм джэгъогъу ыгу филъыщт. Ащ пэшӀуекӀоу зекӀощт, етӀанэ ихэгъэгу ыгъэзэжьыщт.

29Охътэ гъэнэфагъэм ар джыри къыблэм екӀущт. Ау мызэгъогурэ кӀэухыр нахьыпэрэм фэдэщтэп. 30Ащ игъогупэ къохьэпӀэ хыӀушъомкӀэ къухьэхэм[*] къыпабзыкӀыщт. Темыр пачъыхьэр ащ ыгъэщынэни зэкӀэкӀожьыщт. Игубжышхо зэзэгъыныгъэ лъапӀэм тырикъутэщт. КъызигъэзэжькӀэ зэзэгъыныгъэ лъапӀэм дэхыгъэмэ къотэгъу афэхъущт. 31ДзэлӀэу ыгъэкӀуагъэхэм Тхьэм и Унэ[†] ипытапӀэ аштэщт, аушӀоищт. Мафэ къэс ашӀырэ къурмэныр щаригъэгъэтыжьыщт, гущыкӀыгъо-емыкӀушхо теплъэр а чӀыпӀэм щагъэуцущт[+]. 32Зэзэгъыныгъэ лъапӀэр зыукъуагъэхэр щытхъу нэпцӀыкӀэ дихьыхыщтых. Ау зи Тхьэ фэшъыпкъэ цӀыфхэр зэкӀакӀо ямыӀэу пэуцущтых. 33Лъэпкъым щыщ акъылышӀохэм бэхэр агъэдэӀонышъ, етӀанэ охътэ заулэм чатэкӀэ аукӀыщтых, агъэстыщтых, гъэрыпӀэм ифэщтых, ахъункӀэщтых[+]. 34АукӀыхэрэм якъинихьагъу уахътэм ӀэпыӀэгъу тӀэкӀу дэд агъотыщтыр. Агу имылъэу бэмэ гъусэ къафэхъугъэ фэдэу зыкъагъэлъэгъощт. 35АкъылышӀу зиӀэхэм ащыщхэр къырафэкӀыщтых – кӀэух гъэнэфагъэм иуахътэ къэсыгъэпышъ нахь къабзэ, нахь фыжь хъухэзэ ахэм ушэтыпӀэхэр зэранэкӀыщтых.

36Темыр пачъыхьэм зигъэиныщт, сыд тхьэ нахьи нахь зигъэлъэгэщт. ГущыӀэ гущыкӀыгъохэр тхьэхэм я Тхьэжьым риӀолӀэщтых. Ащ зыфаер зэкӀэ къыдэхъущт Тхьэм игубж мафэ текӀыфэ: агъэнэфагъэр арыба хъущтыр![+] 37Ятэжъмэ агъэлъэпӀэгъэ тхьэхэми, бзылъфыгъэмэ шӀу алъэгъурэ тхьэми, сыд фэдэ тхьи зафигъэзэщтэп. ЗэкӀэмэ анахь инэуи зыкъыщыхъужьыщт. 38Ахэм ачӀыпӀэ пытапӀэхэм ятхьэ ыгъэлъэпӀэщт. Ятэжъхэм амышӀэщтыгъэ тхьэр дышъэрэ тыжьынрэкӀэ, мыжъо лъапӀэрэ осэшхо зиӀэ нэмыкӀ тынхэмрэкӀэ ыгъэлъэпӀэщт. 39Хымэ тхьэр иӀэпыӀэгъоу ар пытапӀэхэм атеощт. Ежь пачъыхьэу зыштагъэхэм лъытэныгъэшхо афишӀыщт, цӀыфхэм ашъхьагъ ригъэуцощтых, шӀу тынэу чӀыгуи афигощыщт.

40КӀэух уахътэм Къыблэ пачъыхьэр ащ заокӀэ екӀущт. Ау Темыр пачъыхьэр ку псынкӀэхэр, шыухэр, къухьабэ кӀыгъухэу ащ жьыфыртынэшхоу теощт. Хэгъэгубэмэ арыхьанышъ хыдзэ-псыдзэшхоу азэпырыкӀыщт. 41Хэгъэгу шӀагъом ар ихьащт, минипшӀ пчъагъэ ыгъэкӀодыщт. Ау хэгъэгухэу Едомрэ Моабрэ, Ӏамон[*] щыщ цӀыфхэр ащ ӀэкӀэкӀыжьыщтых. 42Ащ ыӀэ хэгъэгу зэфэшъхьафмэ атырищэещт. Аужыпкъэм Мысыри ащ зыщиухъумэн ылъэкӀыщтэп. 43Мысырым ибайныгъэ ащ зыӀэкӀигъэхьащт – дышъэмрэ тыжьынымрэ, осэшхо зиӀэ нэмыкӀ мылъку лъапӀэхэмрэ зыӀэкӀилъхьащтых. Лыбый цӀыфхэу, Куш[*] цӀыфхэу ыӀэ илъ хъугъэхэр ыуж ихьащтых. 44Ау тыгъэкъокӀыпӀэ, темыр лъэныкъохэм къэбарэу къарыкӀыщтхэм Темыр пачъыхьэр къагъэгумэкӀынышъ, губжышхом хэтэу зафигъэзэщт. Бэхэр ыукӀыщтых, ыгъэкӀодыщтых. 45Хымрэ Тхьэм и Унэ зытет Ӏуашъхьэмрэ[*] азыфагу ипачъыхьэ щэтырэхэр щигъэуцущтых. Ау кӀэух къыфэкӀощт, зыпари ӀэпыӀэгъу къыфэхъушъущтэп».

### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


КӀэух уахътэр

1«Чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын зыщыгъ хъулъфыгъэм къыӀуагъ: «А уахътэм пщы мэлэӀичэу Микъаел, уицӀыф лъэпкъ иухъумакӀо, къэлъэгъощт. ЦӀыф лъэпкъыр къызыхъугъэм щегъэжьагъэу джырэ нэс зыфэдэ щымыӀэгъэ охътэ къиныр къэсыщт. Ау а уахътэм о уилъэпкъ щыщэу ЩыӀэныгъэ Тхылъым[*] дэтхагъэу къычӀэкӀыщтхэр арых къэнэжьыщтхэр[+].

2Хьадэгъу сэпацэм[*] хэлъэу
чъыерэмэ ащыщыбэхэр къэущыжьыщтых:
зыхэр егъашӀэм щыӀэнхэу,
адрэхэр егъэшӀэрэ хъоныжьымрэ емыкӀумрэ хэтынхэу[+].
3АкъылышӀохэр ошъочэпэплъэу нэфыщтых,
Шъыпкъагъэм игъогу бэхэр тезыщагъэхэр –
жъуагъоу лӀэшӀэгъу зэкӀэлъыкӀохэм ащышӀэтыщтых[+].

4О, Даниел, мы гущыӀэхэр гъэбылъхи, кӀэух уахътэр ипӀалъэу тхылъым мыхъур тедз. Бэхэм ашӀэщтыр амышӀэу лъэныкъо зэфэшъхьафхэм зырадзыми, шӀэныгъэм хахъо ышӀыщт[*][+].

5Ащ ыуж сэ, Даниел, сызэплъэм мары нэмыкӀ нэбгыритӀу щыт: зыр – мы псыхъо нэпкъым, адрэр – адрабгъу нэпкъым атетых. 6Зым чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын щыгъэу псыхъом шъхьарытыгъэм риӀуагъ: «Мы зыфэдэ къэмыхъугъэ хъугъэ-шӀагъэхэм сыдигъуа кӀэух зафэхъущтыр?»[+] 7Арыти чэтэным хэшӀыкӀыгъэ щыгъын щыгъэу псыхъопсым шъхьэрытыгъэ хъулъфыгъэм ыӀэ сэмэгурэ ыӀэ джабгъурэ уашъом диӀэтыехэзэ, ЕгъэшӀэрэу ЩыӀэм тхьэлъанэ зэрэфишӀырэр зэхэсхыгъ: – Илъэсищырэ ныкъорэ зытешӀэкӀэ[*]. Тхьэм фэшъыпкъэ цӀыф лъэпкъым къинэу ылъэгъурэр ыкӀэм зыфакӀокӀэ, зэкӀэри къэхъущт[*].

8КъыӀорэр сэ зэхэсхыгъ, ау къызгурыӀуагъэп, арыти сеупчӀыгъ: «Сизиусхьан! Адэ сыда мы зэкӀэмэ кӀэухы афэхъущтыр?» 9Ащ джэуап къытыжьыгъ: «УмыгумэкӀ, Даниел. КӀэух уахътэр къэсыфэ ар гъэбылъыгъэщт, мыхъури тедзэжьыгъэщт. 10Бэхэм загъэкъэбзэжьызэ, фыжь хъужьыхэзэ ушэтыпӀэхэр зэранэкӀыщтых. Ау бзаджэхэм бзэджэшӀэныр щагъэтыщтэп. Бзаджэхэм ар къагурыӀощтэп, ау акъылышӀомэ зэхашӀыкӀыщт[+]. 11Мафэ къэс Тхьэм фашӀырэ къурмэныр зыщагъэтыгъэмрэ гущыкӀыгъо-емыкӀушхо теплъэр зыщагъэуцугъэмрэ щегъэжьагъэу мэфэ минрэ шъитӀурэ тӀокӀиплӀырэ пшӀырэ[*] тешӀэщт[+]. 12Сыхьатмафэ ежьагъ мэфэ минрэ шъищырэ щэкӀырэ тфырэм щэӀагъэ хэлъэу ежэрэр, ащ нэсырэр.

13О уикӀэух къэсыфэ уигъогу рыкӀуи, гупсэфыгъо бгъотыщт. Джащыгъум кӀэух мафэм укъэтэджыжьынышъ, пфэгъэнэфэгъэ Ӏахьэр къыпӀукӀэщт».

## ГущыӀалъ

### ГущыӀалъ

ГущыӀалъ


Б

Гъ

Жъ

З

Къ

Н

П

С

Т

У

Хъ

Хь

Ӏу


ГущыӀалъ

### Бабилэн пачъыхьэгъу


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Бабилэн пачъыхьэгъу

Бабилэн пачъыхьэгъу

### Бжъэмые


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Бжъэмые (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр бжъэмыем ехьщырыгъ.

### Бзэпспщын


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Бзэпспщын (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр бзэпспщынэм ехьщырыгъ.

### Гъоу


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Гъоу (3:4, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏофыгъо горэ зэшӀохыгъэн фае зыхъукӀэ макъэ зыгъэӀущтыгъэ цӀыф.

### Жъогъуаплъ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Жъогъуаплъ (2:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – жъуагъохэм яплъызэ къэхъущт-къэшӀэщтыр къэшӀэгъэным пылъ цӀыф.

### Зиусхьан

Зиусхьан

(1:2, 9:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀрэр къеты. Апэрэр – «Адонай» (1:2), Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, «Яхве» (9:2) ащ къикӀырэм ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

### Къамыл


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Къамыл (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр къамылым ехьщырыгъ.

### Къонтхъ

Къонтхъ

(11:8, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пыеу аукӀыгъэм къытырахыгъэр, къыпахыгъэр ары.

### НэфапӀэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

НэфапӀэ (2:28, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пкӀыхьапӀэ фэдэу, ау нэрылъэгъоу алъэгъурэр. Непэрэ мафэм, блэкӀыгъэм, е къэхъущтым афэгъэхьыгъэ сурэтхэу ахэр щытынхэ ылъэкӀыщт.

### Пачъыхьэм япщытат


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Пачъыхьэм япщытат (2:47) – пачыхьэхэм ашъхьагъ тетыгъо щызыӀыгъыр.

### Пегъымбар

Пегъымбар

(9:2) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Ахэмэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэ, цӀыф лъэпкъым пае Тхьэм елъэӀущтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».

### Персий пачъыхьэгъу


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Персий пачъыхьэгъу

Персий пачъыхьэгъу

### Пхъонтэпщынэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Пхъонтэпщынэ (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр пхъонтэпщынэм ехьщырыгъ.

### ПщынэтӀаркъо


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

ПщынэтӀаркъо (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр пщынэтӀаркъом ехьщырыгъ.

### Сырынэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Сырынэ (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр сырынэм ехьщырыгъ.

### Тахътэ

Тахътэ

(5:20) – пачъыхьэр зытес пхъэнтӀэкӀу лъаг.

### Тхьагурымагъо


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Тхьагурымагъо (2:2 нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – нэпхъ, шхъухьэ-кӀуачӀэ хэлъэу, шӀыкӀэ зэфэшъхьафхэр ыгъэфедэзэ хъурэм-шӀэрэм зифэмэбжьымэ тезгъэхьан амал зиӀэ цӀыф.

### Тхьэм и Ун

Тхьэм и Ун

(1:2) – Тхьэм щыфэлэжьэгъэным тегъэпсыхьэгъэ ун. Умылъэгъунэу Тхьэм ыкӀуачӀэ ащ чӀэт. Тхьэм шъхьащэ щыфашӀыным пае цӀыфхэр къекӀуалӀэх. КъурмэнышӀхэм Тхьэм шӀошъхъуныгъэ фызиӀэхэм ацӀэкӀэ къурмэнхэр ащ щашӀыщтыгъэх.

### Уды

Уды

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – нэпхъ, шхъухьэ кӀуачӀэ зыхэлъ цӀыф.

### Усэрэжъ

Усэрэжъ

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – шӀыкӀэ амал зэфэшъхьафхэр зыгъэфедэзэ непэрэ мафэр, блэкӀыгъэр е къэхъущтыр къэзыӀу.

### УшхъухьакӀо


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

УшхъухьакӀо (2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – шхъухьэ зышӀэрэ цӀыф.

### Хъарзынэщ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Хъарзынэщ (1:2) – осэшхо зиӀэ мылъкухэр, ахъщэхэр зыщаӀыгъ чӀыпӀ.

### Хьилагъэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Хьилагъэ (11:27) – тхьагъэпцӀыгъэ.

### Хьилэ


Пегъымбарэу Даниел


ГущыӀалъ: Даниел

Хьилэ (8:25) – тхьагъэпцӀ.

### Ӏумэт

Ӏумэт

(6:20) – хэтми зыгорэм фэлэжьэрэ, фэшъыпкъэ цӀыф. Мы тхылъым къызэрэхафэрэр «Тхьэм иӀофтэбгэ цӀыф».

Бжъэмые (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр бжъэмыем ехьщырыгъ.

Бзэпспщын (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр бзэпспщынэм ехьщырыгъ.

Гъоу (3:4, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏофыгъо горэ зэшӀохыгъэн фае зыхъукӀэ макъэ зыгъэӀущтыгъэ цӀыф.

Жъогъуаплъ (2:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – жъуагъохэм яплъызэ къэхъущт-къэшӀэщтыр къэшӀэгъэным пылъ цӀыф.

Зиусхьан

(1:2, 9:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀрэр къеты. Апэрэр – «Адонай» (1:2), Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, «Яхве» (9:2) ащ къикӀырэм ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

Къамыл (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр къамылым ехьщырыгъ.

Къонтхъ

(11:8, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пыеу аукӀыгъэм къытырахыгъэр, къыпахыгъэр ары.

НэфапӀэ (2:28, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – пкӀыхьапӀэ фэдэу, ау нэрылъэгъоу алъэгъурэр. Непэрэ мафэм, блэкӀыгъэм, е къэхъущтым афэгъэхьыгъэ сурэтхэу ахэр щытынхэ ылъэкӀыщт.

Пегъымбар

(9:2) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Ахэмэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэ, цӀыф лъэпкъым пае Тхьэм елъэӀущтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».

Пхъонтэпщынэ (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр пхъонтэпщынэм ехьщырыгъ.

ПщынэтӀаркъо (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – бзэпсхэр зэрыщэгъэ адыгэ пщынэ лъэпкъ. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр пщынэтӀаркъом ехьщырыгъ.

Сырынэ (3:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – епщэхэзэ мэкъамэр къызэращырэ адыгэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Ижъырэ бабилэн цӀыфхэм агъэфедэщтыгъэ музыкальнэ Ӏэмэ-псымэу мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэр сырынэм ехьщырыгъ.

Тахътэ

(5:20) – пачъыхьэр зытес пхъэнтӀэкӀу лъаг.

Тхьагурымагъо (2:2 нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – нэпхъ, шхъухьэ-кӀуачӀэ хэлъэу, шӀыкӀэ зэфэшъхьафхэр ыгъэфедэзэ хъурэм-шӀэрэм зифэмэбжьымэ тезгъэхьан амал зиӀэ цӀыф.

Тхьэм и Ун

(1:2) – Тхьэм щыфэлэжьэгъэным тегъэпсыхьэгъэ ун. Умылъэгъунэу Тхьэм ыкӀуачӀэ ащ чӀэт. Тхьэм шъхьащэ щыфашӀыным пае цӀыфхэр къекӀуалӀэх. КъурмэнышӀхэм Тхьэм шӀошъхъуныгъэ фызиӀэхэм ацӀэкӀэ къурмэнхэр ащ щашӀыщтыгъэх.

Усэрэжъ

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – шӀыкӀэ амал зэфэшъхьафхэр зыгъэфедэзэ непэрэ мафэр, блэкӀыгъэр е къэхъущтыр къэзыӀу.

УшхъухьакӀо (2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – шхъухьэ зышӀэрэ цӀыф.

Хъарзынэщ (1:2) – осэшхо зиӀэ мылъкухэр, ахъщэхэр зыщаӀыгъ чӀыпӀ.

Хьилагъэ (11:27) – тхьагъэпцӀыгъэ.

Хьилэ (8:25) – тхьагъэпцӀ.

+ 1:1 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:1,

+ 1:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:13,

* 1:7 КӀэлакӀэхэм ацӀэхэу Тхьэу Зиусхьаным епхыгъагъэхэр Бабилэн тхьэхэм ацӀэхэм япхыгъэхэмкӀэ зэблахъугъэх. ГущыӀэм пае: ЦӀэу Даниел ижъырэ джуртыбзэмкӀэ «Тхьэр – сихьыкумышӀ», ащ имэхьанэр «хьыкумкӀэ сызыухыижьырэ си Тхьэ».

+ 1:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:34, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:17

+ 1:9 УблапӀэ 39:21

+ 1:12 Рим. 14:2

+ 1:17 УблапӀэ 41:12

+ 1:20 УблапӀэ 41:8, УблапӀэ 41:24

+ 1:21 Дан 6:28, Дан 10:1

+ 2:1 УблапӀэ 41:8

* 2:4 Ижъырэ Ӏэпэрытхыр мы чӀыпӀэм щегъэжьагъэу я 7-рэ шъхьэм икӀэух нэс арамэибзэкӀэ тхыгъэ.

+ 2:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Дан 3:9, Дан 5:10, Дан 6:6, Дан 6:21

+ 2:5 Дан 3:29

+ 2:6 Дан 5:7, Дан 5:16

+ 2:9 Эстер 4:11

+ 2:12 Дан 3:13, Дан 3:19

+ 2:17 Дан 1:6

+ 2:21 Дан 5:20

+ 2:22 ДжакӀо 12:14, 1 Кор. 4:5

+ 2:28 УблапӀэ 40:8, Дан 10:14

+ 2:30 УблапӀэ 41:16

+ 2:37 Ӏоф. 17:14

+ 2:40 Дан 7:7, Дан 7:23

+ 2:44 Евр. 12:28

+ 2:46 Апостол. 10:25, Апостол. 16:29, Апостол. 14:13

+ 2:47 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:15

* 3:1 Метрэ 27-рэ илъэгагъэу, метри 2-рэ сантиметрэ 70-рэ ишъомбгъуагъэу.

+ 3:1 УблапӀэ 11:2

* 3:2 Персие хэгъэгур Ӏэхьэгъу-Ӏэхьэгъоу зэтеутыгъагъ. А Ӏахьэхэм «сатрапие» араӀощтыгъэ, ахэр зыгъэӀорышӀэрэ хэбзэ ӀофышӀэм «сатрапкӀэ» еджэщтыгъэх.

+ 3:6 Ӏоф. 13:15

+ 3:8 Дан 6:12-13

+ 3:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31

+ 3:12 Дан 2:49

+ 3:13 Дан 2:12

+ 3:15 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 18:35

+ 3:19 Дан 2:12

* 3:21 Щыгъынхэр зыфэдагъэхэр гъэунэфыгъэу щытэп, арамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ит гущыӀэхэм ямэхьанэ щынафэп.

+ 3:26 Апостол. 16:17

+ 3:29 Дан 2:5

* 3:31 ИнджылызыбзэкӀэ зэдзэкӀыгъэм усэхэу 31-33-рэр я 4:1-3 къыщытыгъэх.

+ 3:31 Дан 6:25, 1 Пет. 1:2, 2 Пет. 1:2

+ 3:33 Дан 2:44

* 4:1 ИнджылызыбзэкӀэ зэдзэкӀыгъэм мы усэр я 4:4 къыщежьэ.

+ 4:2 Дан 2:1, Дан 7:15

+ 4:4 Дан 2:2, Дан 2:10-11

* 4:5 Е Тхьэ лъапӀэм ыпсэ.

+ 4:5 Дан 1:7, УблапӀэ 41:38, Дан 5:11, Дан 5:14

+ 4:7 Гъуазэхэр 9:15, Марк 4:32

* 4:8 АрамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым «чӀымэ агъунэ ущыӀэми ар щыплъэгъущтыгъэ» итхагъ.

* 4:13 Ижъырэ арамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «уахътибл».

+ 4:15 УблапӀэ 41:8

+ 4:16 Апэрэ Самуел 25:26, ЯтӀонэрэ Самуел 18:32

+ 4:24 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 16:6, Апостол. 8:22, 2 Тим. 2:25

* 4:26 АрамэибзэкӀэ тхыгъэм хэтхагъ «къэлэсэраим ышъхьагъ». А уахътэм унашъхьэр аӀэтыгъэщтыгъэп, теягъэу, шъуаткӀоу щытыгъ.

+ 4:31 Дан 2:44, Дан 6:26

+ 4:32 Орэд ЛъапӀэхэр 61:10,

+ 5:1 Дан 7:1, Дан 8:1, УблапӀэ 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Марк 6:21

* 5:2 Ижъырэ Ӏэпэрытхым хэт гущыӀэу «ят» зыфиӀорэр ятэжъыни ылъэкӀыщт.

+ 5:2 Дан 1:2

+ 5:4 Орэд ЛъапӀэхэр 113:12-15

+ 5:7 Дан 2:2, Дан 4:6

+ 5:8 УблапӀэ 41:8

* 5:10 «Пачъыхьэ гуащэр» пачъыхьэм янэу, е янэжъэу хъун ылъэкӀыщт.

+ 5:10 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Дан 2:4

+ 5:11 УблапӀэ 41:38, Дан 4:5, Дан 2:48

+ 5:12 Дан 1:7, Дан 4:5, Дан 1:17

+ 5:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:16

+ 5:20 Дан 4:27-30

+ 5:21 Дан 4:31

+ 5:23 Апостол. 12:23, Ӏоф. 16:9

* 5:25 «МЕНЕ» – арамэибзэм щагъэфедэщтыгъэ лъытэкӀэ амалхэм ащыщ. «ТЕКЕЛ» – щэчыкӀэ амалхэм ащыщ. «ПЕРЕС» (ПАРСИН – бэ пчъ.) – ГощыкӀэ амалхэм ащыщ. Мыщ икъэӀуакӀэ арамэибзэмкӀэ перс цӀыфхэм ацӀэ икъэӀуакӀэ тефэ.

+ 5:27 Орэд ЛъапӀэхэр 61:10

+ 5:31 Дан 9:1

* 6:1 Еплъ: 3:2

+ 6:3 УблапӀэ 41:40, Эстер 10:3

+ 6:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Дан 2:4

+ 6:8 Эстер 1:19, Эстер 8:8

+ 6:10 Орэд ЛъапӀэхэр 136:5-6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:48, Орэд ЛъапӀэхэр 118:23

+ 6:13 Дан 3:8

+ 6:17 Маттэ 27:66, Ӏоф. 20:3

+ 6:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:31, Дан 2:4

+ 6:23 Дан 3:25

+ 6:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:19, Эстер 7:9, Орэд ЛъапӀэхэр 7:16, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 11:5

+ 6:25 Дан 3:31

+ 6:26 Дан 4:31

+ 6:27 Дан 3:33

+ 7:1 Дан 5:1, Дан 8:1

+ 7:2 Ӏоф. 7:1

+ 7:3 Ӏоф. 13:1-2

+ 7:6 Ӏоф. 13:2

+ 7:7 Ӏоф. 12:3, Ӏоф. 17:3, Ӏоф. 17:12

+ 7:8 Дан 8:9, Ӏоф. 9:7, Ӏоф. 13:5

+ 7:9 Ӏоф. 20:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:19, Ӏоф. 4:2, Ӏоф. 1:14

+ 7:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, Ӏоф. 5:11, Ӏоф. 20:12

+ 7:11 Ӏоф. 19:20

* 7:13 АрамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «цӀыфым ыкъу».

+ 7:13 Ӏоф. 1:13, Маттэ 26:64, Марк 14:62, Ӏоф. 1:7, Ӏоф. 14:14

+ 7:14 Орэд ЛъапӀэхэр 109:1-2, Маттэ 28:18, Дан 7:27, Лука 1:33, 1 Кор. 15:24, Ӏоф. 11:15

+ 7:15 Дан 4:2

+ 7:18 Маттэ 25:34

+ 7:21 Дан 8:24, Ӏоф. 13:7

* 7:22 Мыщ нэмыкӀ мэхьанэ иӀэн ылъэкӀыщт: Зимафэхэр Жъы дэдэм Тхьэм фэшъыпкъэхэм хьыкум ашӀынэу фитныгъэ аритыгъ.

+ 7:23 Дан 2:43

* 7:25 АрамэибзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «зы уахътэ, охътитӀу, охътэныкъу».

+ 7:27 Дан 7:14

+ 7:28 Лука 2:19, Лука 2:51

+ 8:1 Дан 5:1, Дан 7:1

+ 8:2 Эстер 1:2

+ 8:7 Дан 11:11

* 8:8 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «ошъогу жьыбгъиплӀ».

+ 8:8 Дан 7:3

* 8:9 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу «хэгъэгу» хэтэп. ШӀэныгъэлэжьэу тхыгъэр къызэхэзыфхэрэм янахьыбэм ар Израил хэгъэгур арэу алъытэ.

+ 8:9 Дан 7:8

+ 8:10 Ӏоф. 12:4

+ 8:11 МысырикӀыжь 29:38-42, Дан 11:31, Дан 12:11

* 8:12 Мы чӀыпӀэм «израил лъэпкъ» мэхьанэр щыриӀэн ылъэкӀыщт.

* 8:13 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «псэушъхьэ лъапӀ».

+ 8:13 Дан 12:6

* 8:16 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мэлэӀичым ыцӀэ «Тхьэм ицӀыф» къекӀы.

+ 8:16 Дан 9:21, Лука 1:19, Лука 1:26

* 8:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «цӀыфым ыкъу».

+ 8:17 Ӏоф. 1:17,

+ 8:18 Дан 10:9,

+ 8:19 Дан 11:36

+ 8:21 Дан 11:3

+ 8:24 Дан 7:21, Ӏоф. 13:7

+ 8:26 Дан 10:14

* 9:1 Пэрс цӀэу Ксеркс джуртыбзэкӀэ джары къызэраӀорэр.

+ 9:1 Дан 5:31, Дан 6:1, Дан 11:1

+ 9:3 Эстер 4:3

+ 9:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:47, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9

+ 9:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:19-20, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15

+ 9:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-68

+ 9:15 МысырикӀыжь 32:11

* 9:16 УиӀошъхьэ лъапӀэ: ар къушъхьэу Цион фэгъэхьыгъ, Ӏуашъхьэу Ерусэлэм Тхьэм и Унэ зыщагъэуцугъэр ары.

+ 9:16 Орэд ЛъапӀэхэр 30:2, Орэд ЛъапӀэхэр 70:2, Орэд ЛъапӀэхэр 43:14, Орэд ЛъапӀэхэр 78:4,

* 9:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Зиусхьаным ихьатыркӀэ».

+ 9:18 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 19:16,

+ 9:19 Орэд ЛъапӀэхэр 78:9, Лука 18:13, Орэд ЛъапӀэхэр 24:10, Орэд ЛъапӀэхэр 78:9

* 9:21 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «пшъыным зэӀуихьагъэу» зыфиӀорэ мэхьанэр щыриӀэн ылъэкӀыщт.

+ 9:21 Дан 8:16, Лука 1:19, Лука 1:26, МысырикӀыжь 29:39

+ 9:23 Дан 10:11, Дан 10:19

* 9:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт пчъагъэу блым нахьыбэрэмкӀэ къикӀырэр зы тхьэмаф. Ащ блырыблэу лъытагъэ гори, илъэсибли мыщ дэжьми къикӀын ылъэкӀыщт.

* 9:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэм зэрэщыхэтыр: «лъапӀэмэ анахь лъэпӀэжь».

+ 9:24 Маттэ 4:5, Маттэ 27:53

* 9:25 Тхьэм къыхихыгъэ – мы къэӀуакӀэм пае джуртыбзэм гущыӀэу «Мэшыяхъ» щагъэфедэ. ГущыӀэм къикӀырэр: дагъэр зыщафагъэр. Мэхьанэ шъыпкъэу иӀэр: Тхьэм къахихыгъэр, «Тхьэихэх».

* 9:25 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт пчъагъэу блым тхьэмэфибл къикӀын ылъэкӀыщт. Мыщ фэд 9:27.

* 9:25 Е тхьэмэфэ тӀокӀищырэ тӀурэ.

* 9:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэр щынафэп, «зыпари ащ къыфэнэщтэп» зыфиӀорэ мэхьанэр иӀэн ылъэкӀыщт, ау «зыпари» ыӀомэ къыригъэкӀырэр зэхэфыгъуай.

+ 9:26 Маттэ 24:6-14

+ 9:27 Дан 11:31, Дан 12:11, Маттэ 24:15, Марк 13:14

+ 10:1 Дан 1:7, Дан 4:5

* 10:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэт пчъагъэр мэфиблыр щыкӀэ штагъэу.

* 10:4 Ижъырэ джурт мэфэ лъытакӀэмкӀэ апэрэ мазэр Нисан. Ар джырэ лъытакӀэу тиӀэмкӀэ зытефэрэр гъэтхэпэ мазэм ыгузэгу щегъэжьагъэу мэлылъфэгъу мазэм ыгузэгу нэс.

+ 10:4 УблапӀэ 2:14

* 10:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Упаз дышъ».

+ 10:5 Ӏоф. 1:13

+ 10:6 Маттэ 28:3, Ӏоф. 1:14, Ӏоф. 19:12, Ӏоф. 1:15

+ 10:7 Апостол. 9:7

+ 10:9 Дан 8:18, Иуан 18:6, Ӏоф. 1:17

+ 10:11 Дан 9:23, Дан 10:19

+ 10:12 Дан 9:23

* 10:13 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мэлэӀичым ыцӀэ «Тхьэм фэдэр хэт» къекӀы.

+ 10:13 Дан 10:21, Дан 12:1, Иудэ 1:9, Ӏоф. 12:7

+ 10:14 Дан 2:28, Дан 8:26,

+ 10:19 Дан 9:23, Дан 10:11

+ 10:20 Дан 12:1

+ 11:1 Дан 5:31, Дан 6:1, Дан 9:1

+ 11:2 Дан 10:21

+ 11:3 Дан 7:6, Дан 8:5, Дан 8:21

* 11:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «ошъогу жьыбгъиплӀ».

* 11:5 Къыблэ пачъыхьэкӀэ алъытэрэр Мысыр пачъыхьэр ары.

* 11:6 Темыр пачъыхьэкӀэ алъытэрэр Сирие пачъыхьэр ары.

* 11:6 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэм мэхьанэу щыриӀэн ылъэкӀыщт: «ятэ».

+ 11:11 Дан 8:7

* 11:16 Мы гущыӀэхэр Израил ары зыфэгъэхьыгъэр.

+ 11:16 Дан 8:9

* 11:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп. Пачъыхьэгъум ищытхъу ешъхьащыкӀонэу – мыщ фэдэ мэхьанэ иӀэнкӀи мэхъу.

* 11:22 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр Тхьэмрэ израил лъэпкъымрэ зэдашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр ары.

* 11:30 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр «къыт цӀыфмэ якъухьэхэр». НахьыбэмкӀэ «къыт» гущыӀэр «рим цӀыфхэм» афэгъэхьыгъэу агъэфедэ.

+ 11:31 Дан 8:11, Дан 9:27, Маттэ 24:15, Марк 13:14

+ 11:33 Дан 12:3, Дан 12:10

+ 11:36 2 Фесс. 2:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:17, Дан 2:47, Ӏоф. 13:5, Дан 8:19

* 11:41 Е Ӏамон ипащэхэр.

* 11:43 Куш хэгъэгу: непэрэ Эфиопиемрэ Суданымрэ алъэныкъокӀэ щыӀагъ.

* 11:45 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Щытхъу лъапӀэм икъушъхь».

* 12:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу «щыӀэныгъэр» хэтэп.

+ 12:1 Дан 10:13, Иудэ 1:9, Ӏоф. 12:7, Маттэ 24:21, Марк 13:19, Ӏоф. 16:18, МысырикӀыжь 32:32, МысырикӀыжь 32:33, Дан 10:21, Ӏоф. 20:12

* 12:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «чӀыгу сап».

+ 12:2 Маттэ 25:46, Иуан 5:28-29, Апостол. 24:15

+ 12:3 Дан 11:33, Дан 12:10, Маттэ 13:43, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 4:18,

* 12:4 Е бзэджагъэм хэхъощт. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэрэпытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 12:4 Ӏоф. 5:1, Ӏоф. 10:4, Ӏоф. 22:10

+ 12:6 Дан 10:5, Дан 8:13

* 12:7 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «зы уахът, охътитӀу, охътэныкъу».

* 12:7 Е «зыми ар зэхикъутэн ылъэкӀыжьыщтэп». Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэрэпытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 12:10 Дан 11:35, Ӏоф. 22:11, Дан 11:33, Дан 12:3, Орэд ЛъапӀэхэр 106:43,

* 12:11 Ар зыфэдизыр илъэсищрэ ныкъорэ. Мы пчъагъэр къызыщыхафэрэр мы шъхьэм ия 7-рэ ус, 7:25.

+ 12:11 Дан 8:11, Дан 9:27, Дан 11:31