# Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур

Институт перевода Библии

## Хэбзэ тхыжьыгъэр


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Хэбзэ тхыжьыгъэр

### Хэбзэ тхыжьыгъэр

Хэбзэ тхыжьыгъэр


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]


### Пэублэ гущыӀ


ХЭБЗЭ ТХЫЖЬЫГЪЭР


Мосэ иятфэнэрэ тхылъ


Хэбзэ


тхыжьыгъэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр


Москва, 2020


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ЗэзыдзэкӀыгъэр Къатмэс ФатӀимэт


Филологие редакторыр Тэу Нуриеттэ


Сурэтхэр зышӀыгъэр Щад Асланбек

Библием щыщ тхылъхэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэм ятекстхэр электроннэ амалхэр жъугъэфедэхэзэ Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым исайт къишъухын шъулъэкӀыщт:

https: ibt.org.ru/media?id=ADG

ISBN 978-5-93943-288-7

Карт © 2000, American Bible Society

© Институт перевода Библии, 2020


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

Тхьэм и ГущыӀэ ЛъапӀэу Библием иӀахьыгъоу, Мосэ и ТхылъитфкӀэ заджэхэрэ Тэуратым къыхиубытэхэрэмкӀэ ятфэнэрэ тхылъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыжьыгъэр уапашъхьэ илъ.

Тхьэм и ГущыӀэ ЛъапӀэ ӀахьитӀоу зэхэт: Ижъырэ Зэзэгъыныгъэмрэ ЗэзэгъыныгъакӀэмрэ. ЗэралъытэрэмкӀэ, Тхылъитфыр Мосэ ытхыгъ. Апэрэ, ятӀонэрэ тхылъхэу «УблапӀэмрэ» «МысырикӀыжьымрэ» адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэхэу къыдэкӀыгъэх.

Джащ фэдэу Мосэ иятфэнэрэ тхылъэу урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀыгъэм урысыбзэкӀэ шъхьэу иӀэр «Второзаконие» зыфиӀорэр ары. Ар зэпхыгъэр израил лъэпкъыр зэрыгъозэн фэе хабзэу Тхьэм къаритыгъэр Мосэ ахэм ятӀонэрэу зэрагуригъэӀожьыгъэр ары. Ащ елъытыгъэуи мы тхылъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэм «Хэбзэ тхыжьыгъэр» зыфиӀорэр шъхьэу фэтшӀыгъ.

Израилыр Мысырым къикӀыжьи, илъэс 40-рэ Ӏэпэ-цыпэм шъоф нэкӀым щэпсэуфэ лъэпкъым иунэенэу Тхьэм къаритыгъэ КъэнаӀан хэгъэгум ихьанхэшъ, ар зыӀэ къизыгъэхьанэу щыт ныбжьыкӀэхэм зыкъаӀатыгъ. Илъэс 38-кӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ ятэхэм аштэгъэ хабзэм ахэм къахэкӀыгъэмэ агухэр зэретыгъэхэр къызэраушыхьатыжьынэу ар икӀэрыкӀэу агурыгъэӀожьыгъэн фэягъэ.

Мосэ ыныбжь илъэси 120-рэ хъугъэу, мы дунаир ыхъожьынкӀэ тӀэкӀу горэ къэнагъэу, хабзэ хъугъэ къэлъытакӀэм тетэу тиэрэ ыпэкӀэ я 1400-рэ илъэсхэм адэжь израил цӀыфмэ псалъэу адишӀыгъэхэр ытхыгъэх.

Мысыр гъэрыпӀэр къызэранэкӀыгъэу, шъхьафитэу зыщыпсэущтхэ чӀыгоу къаритынэу Тхьэм къызэригъэгугъагъэхэм кӀохэ зэхъум, израил цӀыфхэм аужырэ уцупӀэу яӀагъэр Ерыхъэу къалэм пэчӀынэтӀэ Моаб шъофэу Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ (1:5) щыӀэр ары.

ЧӀыгоу къызэригъэгугъагъэхэм израил лъэпкъыр рищэныр Тхьэм Мосэ къыфимыдэу, Иордан зэпырымыкӀэу, ащ итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо зэрэщылӀэщтыр къыреӀо. Мосэ, лъэпкъым осыетхэр къыфишӀыжьыхэзэ, гур ыгъэбырсырэу иаужырэ псалъэхэмкӀэ цӀыфмэ къяушъыижьы. Ащ фэдизырэ уахътэм Тхьэм шъоф нэкӀым къызэрэщырищэкӀыгъэхэр зыщамыгъэгъупшэнэу, агухэмрэ апсэхэмрэкӀэ фэщагъэхэу Ащ фэӀорышӀэнхэ фаеу ахэм къареӀо.

Мосэ лъэпкъым зыфигъазэзэ, зы пчъагъэм итэу, «о» ыӀозэ, бэрэ адэгущыӀэ, джащ фэдэуи къэӀуакӀэу «уи Зиусхьанэу Тхьэр» егъэфедэ. Тхьэмрэ Ащ къахихыгъэ израил цӀыф лъэпкъымрэ зэрэзэпэблагъэхэр Мосэ ащкӀэ хегъэунэфыкӀышъ, а гущыӀэхэр ежьми фэгъэхьыгъэхэу щыт.

ИкӀэухым Тхьэм иунашъо тетэу Ащ ицӀыф лъэпкъ ипэщэнэу Ныун ыкъо Ехъошуа Мосэ егъэуцу. Тхьэм ифэшъыпкъэныгъэ фэгъэхьыгъэ орэдыр къыӀуи, израил лӀакъохэм шӀуфаӀохэмкӀэ ынэшӀу къызащефэ нэуж Мосэ Моабым, Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо игъашӀэ щиухыгъ.

Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэрэ тхылъ пстэуми анахьэу «Хэбзэ тхыжьыгъэр» зыфиӀорэм Тхьэм итетыгъошхо израил цӀыфхэм шӀошъхъуныгъэ фыряӀэнымкӀэ, Ащ фэлэжьэнхэмкӀэ мэхьанэ куу иӀ.

«Хэбзэ тхыжьыгъэм» щыщхэр бэрэ къащыхэфэх «Гугъэ орэдхэр» зыфиӀорэ тхылъми, Ешай пегъымбарым итхылъи, ЗэзэгъыныгъакӀэм итхылъхэми гъогогъу 50-м къехъурэ ахэтых.


Тхылъыр зэрэзэхэтымрэ ащ дэтхэмрэ

Тхылъыр Ӏахьыгъуихэу зэхэт:


1. Мосэ иапэрэ псалъ: (1:1-рэ – я 4:43-рэ шъхьэхэр)

Мосэ игукъэкӀыжь тетэу Синай къушъхьэм дэжь зыщыӀэгъэхэ уахътэм лъэпкъым итарихъ къыщежьэ. Зиусхьаным иунашъо едэӀухи, израил цӀыфхэм Синай къушъхьэр къабгыни шъоф нэкӀыр зэпачыгъ, мэфэ пшӀыкӀузэ гъогум тетыгъэхэу чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ нэсыгъэх. Яунэенэу къаритынэу Тхьэм чӀыгоу къызэригъэгугъагъэхэм иубытын зыщырагъажьэрэр (1:2, 19-21) мы чӀыпӀэр ары. КъэнаӀан чӀыгур къаплъыхьанэу цӀыф куп ащ загъакӀом, дэпкъхэмкӀэ къэшӀыхьагъэхэу къалэхэр итхэу, цӀыф шъэджашъэхэр ащ исхэу къэбар къахьыгъэти, израил цӀыфхэр ащ лъэшэу къыгъащтэхи, а хэгъэгум ихьанхэр адагъэп. Джащ къыхэкӀэу Моабым, Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо, нэмысыфэхэ илъэс щэкӀырэ ирэ фэдизырэ шъоф нэкӀым итыгъэх (2:14).

Мосэ иапэрэ псалъэ къызщиухырэм я Тхьэ дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэм фэшъыпкъэнхэу, сыдрэ тхьэ нэпцӀыхэри щагъэзыенхэу цӀыфхэм лъэш дэдэу къяджэ. Джаущтэу зекӀохэмэ, Тхьэр зэрягъусэщтыр, къаритынэу ахэр Ащ къызэригъэгугъэгъэхэ къэнаӀан чӀыгум (4:15-40) яӀофхэр дэгъоу, тхъагъор яӀэу, мамырэу зэрэщыпсэущтхэр къареӀо (4:39-40):

«Зиусхьаныр уашъоми чӀыгуми зэря Тхьэр джы щегъэжьагъэу зэжъугъашӀи, егъэшӀэрэу шъугу ишъуубыт. НэмыкӀ тхьэ зыпари щыӀэп.

Шъори шъуилъфыгъэхэми шъуиӀофхэр зэрэдэгъунхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм егъэшӀэрэу къышъуитырэ чӀыгум бэрэ шъузэрэщыпсэунэу, Ащ ишапхъэхэу, иунашъохэу непэ шъузфэзгъасэхэрэр жъугъэцакӀэх».


2. Мосэ иятӀонэрэ псалъ: (я 4:44-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)


Апэрэ Ӏахьэр: (я 4:44-рэ – я 11:32-рэ шъхьэхэр)

Ар зыфэгъэхьыгъэр УнэшъуипшӀэу Тхьэм израил цӀыфхэм къаритыгъэхэр Мосэ ахэм зэрагуригъаӀорэр ары (5:1-22). Зиусхьан закъом фэшъыпкъэнхэу ахэм къяджэзэ (6:1-9), апэрэ унашъор анахьэу къыхегъэщы (6:4-5):

«КъэдаӀу, израил лъэпкъыр: ти Зиусхьанэу Тхьэр ары Тхьэ закъоу щыӀэр.

Уи Зиусхьанэу Тхьэр угурэ упсэрэкӀэ уфэщагъэу, кӀуачӀэу пхэлъ пстэумкӀэ шӀу зэгъэлъэгъу».

Тхьэм зэзэгъыныгъэу дашӀыгъэм мэхьанэу иӀэр Мосэ цӀыфхэм агу къегъэкӀыжьы (7:6):

«Шъо шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ицӀыф лъэпкъ лъапӀэу шъущытба, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь иунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытынэу, шъурилъэпкъынэу дунаим тет адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахихыгъ».


ЯтӀонэрэ Ӏахьэр: (я 12–рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)

Мыр къызтегущыӀэрэр КъэнаӀан хэгъэгум зихьэхэкӀэ цӀыфхэм яунэгъо, ялъэпкъ щыӀэкӀэ-псэукӀэ зытегъэпсыкӀыгъэщтхэ хабзэхэр, унашъохэр, шапхъэхэр ары.


3. МыдаӀохэрэм къащышӀыщтхэмрэ гъэгугъэныгъэхэмрэ, нэшӀущыфэныгъэхэмрэ бгыбзэхэмрэ: (я 27:1-рэ – я 28:68-рэ шъхьэхэр)

Мы шъхьэхэр зыфэгъэхьыгъэхэр Тхьэм Ежь ицӀыф лъэпкъ зэзэгъыныгъэу къыдишӀыгъэм пылъ унашъохэр агу зэрэраубытэщт шӀыкӀэр ары. Тхьэм къариӀорэм едэӀухэмэ, нэшӀущыфэныгъэ яӀэнэу ахэр къегъэгугъэх, емыдэӀухэмэ, бгыбзэхэр къызэратефэщтхэмкӀэ егъэгъуазэх.


4. Мосэ иящэнэрэ псалъ: (я 29-рэ – я 30-рэ шъхьэхэр)

Ар къызтегущыӀэрэр Моабым, Синай къушъхьэм дэжь Тхьэм Израилым апэ къыщыдишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр, а уахътэм щыӀэгъэ израил цӀыфхэри ыужкӀэ ахэм къахэкӀыщтхэри рыгъозэнхэу икӀэрыкӀэу зэраштэрэр ары (29:1, 10-15).

Мосэ джыри лъэпкъым зыкъыфегъазэ, ипсалъэ къызщиухыным лӀэныгъэр щагъэзыенышъ, щыӀэныгъэр къыхахынэу цӀыфхэм къяджэ (30:19-20):

«Мы уашъори мы чӀыгури непэ сишыхьатых – щыӀэныгъэмрэ лӀэныгъэмрэ, нэшӀущыфэныгъэхэмрэ тхьамыкӀагъохэмрэ шъуахэдэнэу непэ къышъосӀуагъ. ЩыӀэныгъэр къыхэшъух шъори къышъухэкӀыщтхэми шъущыӀэнэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъунэу, Ащ къыӀорэм шъуедэӀунэу, шъугукӀи шъуепкӀылӀэгъэнэу щыӀэныгъэм шъухад. Зиусхьанэу Тхьэр ары шъуищыӀэныгъэ ылъапсэр, шъуятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум Ащ илъэсыбэрэ шъущигъэпсэущт».


5. Мосэ иаужырэ Ӏофхэр: (я 31-рэ – я 33-рэ шъхьэхэр)

Мы чӀыпӀэм къыхиубытэхэрэр зэхьылӀагъэр Ныун ыкъо Ехъошуа Мосэ иӀофлъыгъэкӀуатэу зэрэтырагъахьэрэр (31:1-8), Мосэ иорэд (31:30–32:44), ащ ынэшӀу израил лӀакъохэм зэращифэрэ шӀуфаӀохэр ары (33:1-29).


6. Мосэ зэрэлӀагъэр: (я 34-рэ шъхьэр)

Тхылъым иаужырэ гущыӀэхэм къызэрагъэнафэрэмкӀэ, Мосэ Израилым ипегъымбар пстэумэ анахь цӀэрыӀощтыгъ, ар Тхьэм пэблэгъэ шъыпкъэщтыгъ. Тхьэм ЫцӀэкӀэ гъэунэфыпӀэхэр, Ащ ыкӀуачӀэкӀэ шӀэгъошӀагъэхэр къэзгъэлъэгъогъэ Мосэ фэдэ къэмыхъугъэ цӀыф хьалэмэтэу щытыгъ (34:10):

«Джащ щегъэжьагъэу Зиусхьаныр ынэгу къыкӀаплъэзэ, зэныбджэгъухэр зэрэзэдэгущыӀэнхэу къыздэгущыӀэщтыгъэ пегъымбар Мосэ фэдэу израил лъэпкъым къыхэкӀыжьыгъэп».


Дэтхэр


1. Мосэ иапэрэ псалъ (1:1-рэ – я 4:43-рэ шъхьэхэр)

Мосэ израил цӀыфхэм агу къыгъэкӀыжьыгъэхэр (1:1-8)
Мосэ хьыкумышӀхэр зэрэтыригъэхьагъэхэр (1:9-18)
Къэбарыхьхэр зэраӀофытагъэхэр (1:19-25)
ЦӀыфхэр Тхьэм зэрэпэуцужьыгъэхэр (1:26-33)
Тхьэм цӀыфхэр зэригъэпщынагъэхэр (1:34-46)
Израил цӀыфхэр шъоф нэкӀым къызэрэщекӀокӀыгъэхэр (2:1-23)
Хъэщбэн къалэм ипачъыхьэу Сыхъон зэрэтекӀуагъэхэр (2:24-37)
Бащаным ипачъыхьэу Ӏогъ зэрэтекӀуагъэхэр (3:1-11)
Иордан псыхъом итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ чӀыгур зэрагощыгъэр (3:12-22)
Тхьэм Мосэ КъэнаӀан хэгъэгум зэрэримыгъэхьагъэр (3:23-29)
Израил цӀыфхэр Тхьэм зэредэӀунхэ фэягъэр (4:1-14)
ТхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афашӀ зэрэмыхъущтыр (4:15-31)
Хэт фэдэн Зиусхьанэу Тхьэ закъом?! (4:32-40)
ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр (4:41-43)


2. Мосэ иятӀонэрэ псалъ (я 4:44-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)

2.1. Мосэ зэзэгъыныгъэм игъэпсыкӀэ цӀыфхэм зэрагуригъэӀуагъэр (я 4:44-рэ – я 11:32-рэ шъхьэхэр)

УнэшъуипшӀыр (5:1-33)
Тхьэр шӀу плъэгъуныр апэрэ унашъу (6:1-9)
МыдэӀоным изэрар (6:10-25)
Хымэ лъэпкъхэр ифыгъэнхэр (7:1-11)
ДэӀоным ишӀуагъ (7:12-26)
Зиусхьаныр израил цӀыфхэм шъофнэкӀым къызэрэщяушъыигъэр (8:1-10)
Тхьэр зыщагъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр (8:11-20)
Израил цӀыфхэр зэрэмыдэӀуагъэхэмрэ Тхьэм ифэшъыпкъэныгъэрэ (9:1-6)
ШкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр дышъэм зэрэхашӀыкӀыгъэр (9:7-29)
Мосэ кӀэу мыжъобгъуитӀу зэригъэхьазырыгъэр (10:1-5)
Хьарунэ зэрэлӀагъэмрэ лэуйхэм япшъэрылъхэмрэ (10:6-11)
Тхьэм щынагъо зэрэфыуиӀэщтыр (10:12-22)
Тхьэм ишӀэгъошӀэгъэшхохэр агу къызэрагъэкӀыжьыгъэхэр (11:1-7)
Тхьэм израил цӀыфхэм яунэещт чӀыгум шӀоу фиӀуагъэхэр (11:8-25)
Тхьэм инэшӀущыфэныгъэхэмрэ ибгыбзэхэмрэ (11:26-32)

2.2. Хабзэу КъэнаӀан хэгъэгум зэрэщыпсэущтхэр (я 12-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)

Тхьэм шъхьащэ зыщыфэпшӀыщт чӀыпӀэ закъор (12:1-12)
Лы зэфэшъхьафхэмрэ къурмэнылымрэ зэрэпшхыщтхэр (12:13-28)
НэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афэпшӀ зэрэмыхъущтыр (12:29-32)
Пегъымбар нэпцӀыхэм зэрафэсакъыщтхэр (13:1-18)
Псэушъхьэ къабзэхэмрэ мыкъабзэхэмрэ (14:1-21)
Мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахьэхэр (14:22-29)
ЧӀыфэхэр афэгъэгъунхэм иилъэс (15:1-11)
ПщылӀмэ яхьылӀэгъэ хабзэхэр (15:12-18)
Былымхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ ящыпэлъф къурмэныпхъэхэр (15:19-23)
Пэсах мэфэкӀыр (16:1-8)
Хыныгъом имэфэкӀ (16:9-12)
Чэлхэм ямэфэкӀ (16:13-17)
ХьыкумышӀхэр (16:18-22)
ТхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афэзышӀыхэрэр (17:1-7)
Хьыкумым щызэхэфыгъое Ӏофхэр (17:8-13)
Пачъыхьэр зэрыгъозэщт хабзэр (17:14-20)
Лэуй къурмэнышӀхэм яӀахьэхэр (18:1-8)
НэмыкӀ лъэпкъхэм яхабзэхэм защыдзыегъэныр (18:9-13)
Пегъымбарым ехьылӀагъ (18:14-22)
ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр (19:1-13)
ЧӀыгу гъунапкъэхэм узэрафэсакъыщтыр (19:14)
Шыхьатхэм яхьылӀагъ (19:15-21)
ЗэошӀыным пылъ унашъохэр (20:1-20)
Амыгъэунэфыгъэ укӀыныгъэхэр (21:1-9)
Бзылъфыгъэ гъэрыр къызэрэпщэщтыр (21:10-14)
Щыпэлъфым ифитыныгъэ ехьылӀагъ (21:15-17)
КӀэлэ мыдаӀом ехьылӀагъ (21:18-21)
БзэджашӀэм ихьадэ ехьылӀагъ (21:22-23)
Уилъэпкъэгъу узэрэдэӀэпыӀэщтыр (22:1-4)
НэмыкӀ хабзэхэр (22:5-12)
Хъулъфыгъэм ишъуз зэригъэмысэрэм изэхэфын (22:13-21)
ЗэкӀыгъуныгъэхэм яхьылӀэгъэ хабзэхэр (22:22-30)
Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэхэрэм ахахьэ мыхъущтхэр (23:1-8)
ДзэуцупӀэм игъэкъэбзэн (23:9-14)
Хэхьажьыгъэ пщылӀыхэр (23:15-16)
ХэтэкӀонымкӀэ тхьэнэпцӀыхэм уафэлажьэ зэрэмыхъущтыр (23:17-18)
Ӏахьэтедзэ зиӀэ чӀыфэхэр (23:19-25)
УзэхэкӀыжьыным ехьылӀэгъэ хабзэр (24:1-4)
КъэзыщэгъакӀэм ехьылӀэгъэ унашъохэр (24:5-22)
Утын зытефэрэ бзэджашӀэр (25:1-3)
Псэушъхьэхэм якъэухъумэн (25:4)
Лъфыгъэ зимыӀэ шъузабэр (25:5-10)
Зэзэорэ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэмрэ (25:11-12)
Шэпхъэ, щэчэлъэ зафэхэр (25:13-16)
Ӏамэлыкъ цӀыфхэр зэрагъэпщынэщтхэр (25:17-19)
Лэжьыгъэхэм ащыщ апэрэ Ӏахьэхэр (26:1-15)
Зиусхьаным ихабзэхэм ягъэцэкӀэн (26:16-19)


3. КъэнаӀаным зэрихьащтхэм пылъ унашъохэр (я 27:1-рэ – я 28:68-рэ шъхьэхэр)

Тхьэм ихабзэхэу мыжъобгъумэ атетхагъэхэр (27:1-10)
МыдаӀохэрэм къащышӀыщтыр (27:11-26)
ДаӀорэм шӀоу къыдэхъущтхэр (28:1-14)
УмыдэӀоным къыкӀэлъыкӀощт бгыбзэхэр (28:15-68)


4. Мосэ иящэнэрэ псалъ (я 29-рэ – я 30-рэ шъхьэхэр)

Моаб хэгъэгум щызэдашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр (29:1-29)
Зиусхьаным къызыфэбгъэзэжьыкӀэ (30:1-14)
ЩыӀэныгъэмрэ лӀэныгъэмрэ уахэдэныр (30:15-20)


5. Мосэ иаужырэ Ӏофхэр (я 31-рэ – я 33-рэ шъхьэхэр)

Ехъошуа Мосэ иӀофлъыгъэкӀуатэ зэрэхъугъэр (31:1-8)
Тхьэм и Хабзэ къызэреджэщтхэр (31:9-13)
Зиусхьаным Мосэ аужырэу зыщигъэгъозагъэхэр (31:14-30)
Мосэ иорэд (32:1-44)
Мосэ цӀыфхэм аужырэу зэряушъыижьыгъэр (32:45-47)
Тхьэм Мосэ къыфишӀыгъэ аужырэ унашъор (32:48-52)
Мосэ израил лӀакъохэм ынэшӀу зэращыфагъэр (33:1-29)


6. Мосэ зэрэлӀагъэр (я 34-рэ шъхьэр)

Мы тхылъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэр цӀыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ гъогогъуишъэрэ зэрадзэкӀыгъ. Джы, мары, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу а тхылъ гъэшӀэгъоныр ори къызэгопхыгъ.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэр рыгъозэнхэу картэр, гущыӀалъэр тхылъым кӀыгъух, къыӀуатэхэрэм япхыгъэу сурэтхэри къыдэхьагъэх. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ.

Тхылъэу «Хэбзэ тхыжьыгъэр» зэзыдзэкӀыгъэхэм, редакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьагъэхэм зэкӀэми Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм тхылъэу апашъхьэ итлъхьагъэр агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошӀхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀэгъэ къэбар Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт ежъугъэшӀэн шъулъэкӀыщт.

### Апэрэ шъхьэр


Мосэ иапэрэ псалъ

(1:1-рэ – я 4:43-рэ шъхьэхэр)


Мосэ израил цӀыфхэм агу къыгъэкӀыжьыгъэхэр

1Мары Мосэ зэрэизраил лъэпкъэу Иордан итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ шъоф нэкӀым зетхэм риӀуагъэхэр. Ар зыщыхъугъэр Пэран шъоф нэкӀыр зы бгъумкӀэ гъэзагъэу, Тофэл, Лабан, Хъацэрэт, Дызэхъаф псэупӀэ-тӀысыпӀэхэр адрэ бгъумкӀэ щыӀэхэу Суф чӀыпӀэм зыщыпэчӀынатӀэхэр ары. 2Синай къушъхьэм[*] къыщегъэжьагъэу СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэм узэпырыкӀэу къыблэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ нэс укӀомэ, гъогум мэфэ пшӀыкӀузэ утетынэу щыт[+]. 3Мысырым къызикӀыжьыгъэхэр илъэс тӀокӀитӀум хэхьагъэу япшӀыкӀузэнэрэ мазэм иапэрэ мафэ Зиусхьаным[†][*] израил цӀыфхэм яхьылӀагъэу зэкӀэ унашъоу къыфишӀыгъэхэм Мосэ ахэр ащигъэгъозагъэх. 4Хъэщбэн къалэм тетыгъор щызыӀыгъыгъэу, амэр цӀыфхэм япачъыхьэу Сыхъонрэ Бащан хэкум ипачъыхьэу, къалэхэу Ӏащтарэт, ЕдрэӀ тетыгъор ащызыӀыгъыгъэу Ӏогърэ затекӀохэм ыуж ар зыхъугъэр.

5Иордан итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ Моаб хэгъэгум итхэу Хабзэу Тхьэм къыриӀуагъэр Мосэ цӀыфхэм агуригъэӀонэу ригъэжьагъ:

6«Ти Зиусхьанэу Тхьэм Синай къушъхьэм къыщытиӀогъагъ: „Мы къушъхьэм дэжь шъузэрэщысыгъэр икъущт[+]. 7Шъуигъогу шъутехьажьи, къушъхьэлъэ чӀыпӀэу амэрхэр зэрысхэм шъукӀу. Гъунэгъу лъэпкъ пстэури зыщыпсэухэрэ иордан шъофыр, къушъхьэлъэ чӀыпӀэхэмрэ кӀэйхэмрэ къызэшъунэкӀхи, къыблэ лъэныкъомкӀэ, хы ӀушъомкӀэ шъукъырыкӀуи, къэнаӀан цӀыфхэм ячӀыгу шъуихьи, Ливан хэгъэгум шъуекӀу, Ефрат псыхъошхоми шъунэс. 8Шъугу ишъуубыт Сэ а чӀыгур къызэрэшъостырэр. ШъукӀуи, шъуятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ, ахэм къахэкӀыгъэхэми къястынэу гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгур шъуиунэенэу шъуубыты“»[+].


Мосэ хьыкумышӀхэр зэрэтыригъэхьагъэхэр

9Джыри Мосэ ариӀуагъ: «А уахътэм сэ къышъосӀогъагъ: „Шъо лъэшэу шъукъысэхьылъэкӀы, сизакъоу сышъуфырикъужьырэп[+]. 10Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуигъэбэгъуагъ, мары джы непэ шъо ошъогум ит жъуагъохэм афэдэу бэ шъохъу[+]. 11Зиусхьанэу, шъуятэжъмэ я Тхьэ, джы шъузэрэхъурэм фэдэ минкӀэ шъуерэгъэбагъу, шъукъызэригъэгугъагъэуи ынэшӀу къышъущерэф![+] 12Ау сыдэущтэу сизакъоу шъуизэрэшхыжьын ибжь хьылъэ къесхьакӀышъуна? 13ШъуилӀакъохэм ащыщ цӀыф акъылышӀухэу, зэхэшӀыкӀ зиӀэхэу лъытэныгъэ зыфашӀыхэрэр къызыхэшъудзыхи, ахэр Ӏэшъхьэтет къышъуфэсшӀыщтых“. 14„О зыфапӀорэр дэгъу“, – шъуӀуи, джэуап шъо къысэшъутыжьыгъагъ. 15ШъуилӀакъохэм цӀыф акъылышӀоу лъытэныгъэ зыфашӀэу ахэт пащэхэр нэбгырэ минхэм, нэбгыришъэхэм, шъэныкъохэм, пшӀыхэм яӀэшъхьэтетынхэу, лӀакъохэм янахьыжъ упчӀэжьэгъунхэу згъэуцугъэх[+]. 16ШъуихьыкумышӀхэм унашъо афэсшӀыгъ: „Шъукъошхэр зыфызэнэкъокъухэрэр зэхэшъуфых, израил цӀыфхэр е израил цӀыфымрэ хымэ лъэпкъ щыщыр арми, зафэу хьыкум шъушӀы[+]. 17Хьыкум шъушӀы зыхъукӀэ темыфэу зыгорэми шъудемыӀ. ЛъэкӀ зиӀэми цӀыф къызэрыкӀоми къаӀорэм шъуедэӀу. Хьыкумыр Тхьэм фэгъэзагъэшъ, хэти шъущымыщын. ЗыгорэкӀэ Ӏофым изэхэфын шъоркӀэ къинэу щытмэ, садэжь шъукъакӀуи сэ ащ сыхэплъэщт“[+]. 18А уахътэм зэкӀэ шъушӀэн фаехэм яхьылӀагъэу унашъо сэ къышъуфэсшӀыгъагъ.


Къэбарыхьхэр зэраӀофытагъэхэр

19ЕтӀанэ Зиусхьаным унашъо къызэрэтфишӀыгъэм тетэу гъогум тытехьагъ. Синай къушъхьэм щедгъажьи, джа шъулъэгъугъэ шъоф нэкӀ щынэгъошхор зэпытчи, амэр цӀыфхэр зэрыс къушъхьэлъэ чӀыпӀэм тыкӀуи, чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ тынэсыгъ. 20Джащ дэжьым сэ къышъосӀуагъ: „Амэрхэр зэрыс къушъхьэлъэ чӀыпӀэу ти Зиусхьанэу Тхьэм къытитырэм шъукъэсыгъ. 21Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм[*] мы чӀыгур къызэрэшъуитыгъэр шъугу ишъуубыт. Зиусхьанэу шъуятэжъмэ я Тхьэ къызэрэшъуиӀуагъэм фэдэу, зышъуӀати ар зэрэшъуиунэенэу шъуубыты. Шъумыщын, шъугуи шъумыгъэкӀоды“[+]. 22Ащ дэжьым шъо зэкӀэми садэжь шъукъакӀуи къысэшъуӀуагъ: „ЛӀы горэхэр тапэ итхэу дгъэкӀонхэшъ, а чӀыгур къызэпарэплъыхь, тызэрыкӀощт гъогури тыздэхьащт къалэхэри зыфэдэхэр къытфызэрагъашӀ“. 23КъэшъуӀуагъэр дэгъукӀэ слъыти, шъуащыщэу нэбгырэ пшӀыкӀутӀу, лӀакъо пэпчъ зы нэбгырэ, къыхэсхыгъ. 24Ахэр ежьэхи къушъхьэлъэ чӀыпӀэм кӀуагъэх, Эшкол псы игъукӀыгъэм[*] нэс чӀыгур къызэпаплъыхьагъ. 25А чӀыгум къыщыкӀырэмэ къапыкӀэхэрэр къыздаштэхи, къытфахьхи къытаӀуагъ: „Ти Зиусхьанэу Тхьэм къытитырэ чӀыгур гъэбэжъулъ“.


ЦӀыфхэр Тхьэм зэрэпэуцужьыгъэхэр

26Ау шъо шъукӀонэу шъуфэягъэпти, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъо шъупэуцужьыгъ. 27ШъуичэтэнгъэӀагъэхэм шъуачӀэсэу, шъумыразэу шъугъум-тӀымыщтыгъ: „Зиусхьаным тыфэлъэгъурэпти, амэрхэм аӀэ тырилъхьанышъ, тигъэкӀодынэу Мысырым тыкъырищыжьыгъ. 28Тыда тыздэкӀощтыр? Къэбарыхьэу дгъэкӀуагъэхэм тагъэщтагъ. Ахэм аӀо: ‘А цӀыф лъэпкъыр тэщ нахь лъэш, тэщ нахь лъаг. А чӀыпӀэм ит къалэхэр иных, ахэр къызэрэшӀыхьэгъэ дэпкъхэр уашъом нэсэу лъагэх. Ӏэнэкъ иныжъ лъэпкъым къыхэкӀыгъэхэри ащ къыщытлъэгъугъэх’“. 29Арти сэ къышъосӀуагъ: „Шъумыщын, ахэм зыкъяшъумыгъэгъащт. 30Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъуапэ итэу макӀо. Шъулъэгъузэ, Мысырым зэрэщишӀагъэм фэдэу, шъощ пае Ар зэощт[+]. 31Шъоф нэкӀыми ар щишӀагъ, гъогум шъутетэу мыщ шъукъэсыфэ тыр ишъао зэрэфыщытыным фэдэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъукъызэрэрихьакӀыгъэр шъори шъулъэгъугъэба“[+]. 32Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэм цыхьэ фэшъушӀыгъэп, 33шъукъызщыуцущт чӀыпӀэхэр къышъуфигъэнафэхэу, шъузэрыкӀощт гъогур къышъуигъэгъотынэу чэщырэ къэзыгъэнэфырэ машӀоу, мафэрэ ошъуапщэм хэтэу Ар шъуапэ итыгъэ нахь мышӀэми[+].


Тхьэм цӀыфхэр зэригъэпщынагъэхэр

34Зиусхьаным шъуӀохэрэр зызэхехым лъэшэу къэгубжи, гущыӀэ пытэ ышӀыгъ: 35„Мы цыхьэмышӀ-мыдэӀо лъэпкъым щыщ горэми шъуятэжъхэм къястынэу гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгушӀур ылъэгъущтэп. 36Епунэх ыкъо Къалэб нэмыкӀэу. ЫгукӀэ Сэ къысфэшъыпкъагъэшъ, ащ ар ылъэгъущт, ылъэ зытеуцогъэ чӀыгур ежьыми къыхэкӀыщт цӀыфхэми къястыщт“. 37Шъощ пае сэри къысфэгубжи, Зиусхьаным къысиӀуагъ: „Ори ащ уихьащтэп.

38Ау о уиӀумэтэу Ныун ыкъо Ехъошуа а чӀыгум ихьащт. Израил цӀыфхэр зылъищэхэзэ, а чӀыгур аштэнэу ар гъэгушхо“[+]. 39Джащыгъум Зиусхьаным къышъуиӀуагъ: „Гъэры хъунхэу шъуӀуи, зигугъу шъушӀыгъэ шъуисабыйхэу шӀумрэ бзаджэмрэ джыри зэхэзымышӀыкӀхэрэр ары а чӀыгум ихьащтхэр. Сэ ахэм ар къястынышъ, яунэенэу аубытыщт. 40Ау шъо къэжъугъази хы Къамылым[*] ылъэныкъокӀэ щыӀэ шъоф нэкӀым шъукӀу“. 41Ащ дэжьым къысэшъуӀожьыгъ: „Зиусхьаным ыпашъхьэ псэкӀод щытшӀагъ. ТыкӀонышъ, ти Зиусхьанэу Тхьэм къызэрэтиӀуагъэм тетэу, тязэощт“. Къушъхьэлъэ чӀыпӀэм укӀоныр ӀэшӀэх къышъуфэхъун къышъущыхъоу, нэбгырэ пэпчъ иӀашэ къыштагъ. 42Ау Зиусхьаным къысиӀуагъ: „ЯӀу ахэм: ‘Сэ сышъуигъусэщтэпышъ, шъуипыйхэм шъукъызэхамыкъутэнэу шъуемыжь, шъумызау’“. 43Сэ къышъосӀуагъ, ау шъукъысэдэӀугъэп. Зиусхьаным иунашъо шъупэуцужьи, зыкъышъушӀошӀыжьэу къушъхьэм шъудэкӀоягъ. 44А къушъхьэмэ ахэсыгъэ амэр цӀыфхэр къышъупэуцужьыгъэх. БжьэпчӀым фэдэу къышъутебанэхи, шъукъафыгъ, Хъорым къалэм нэс СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэм къыщышъозэуагъэх. 45Къэжъугъэзэжьи Зиусхьаным ыпашъхьэ шъущыгъыгъ, ау Зиусхьаныр шъуӀорэм къедэӀугъэп, къышъуфэгумэкӀыгъэп. 46Джаущтэу Къадэщ чӀыпӀэм охътабэрэ шъущыпсэугъ»[+].

### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Израил цӀыфхэр шъоф нэкӀым къызэрэщекӀокӀыгъэхэр

1Мосэ израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Ащ ыуж, Зиусхьаным[†] унашъо къызэрэсфишӀыгъэм тетэу, къэдгъэзэжьи, хы Къамылым[*] ылъэныкъокӀэ щыӀэ шъоф нэкӀым тихьагъ. СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэм бэрэ къыщыткӀухьагъ. 2ЕтӀанэ Зиусхьаным къысиӀуагъ: 3„Икъущт мы къушъхьэлъэ чӀыпӀэм къызэрэщышъукӀухьагъэр, джы темыр лъэныкъомкӀэ жъугъазэ. 4ЦӀыфхэм мыщ фэдэ унашъо афэшӀ: Ӏэсау къыхэкӀыгъэ шъукъошхэу СэӀир щыпсэухэрэм ячӀыгу джы зэпышъучыщт. Ахэр шъо къышъущыщтэщтых, ау лъэшэу шъусакъ. 5Ахэм ячӀыгу щыщ зы щэрэчи къышъостыщтэпышъ, зао яшъумышӀылӀ. СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэр иунэенэу Ӏэсау Сэ естыгъ[+]. 6Гъомлапхъэу шъушхыщтри псэу шъузэшъощтри тыжьын ахъщэкӀэ ахэм къащышъущэфых“. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм сыд фэдэ шъуиӀофкӀи ынэшӀу къышъущыфагъэба. Мы шъоф нэкӀышхор зэпытч зэхъум Ащ тыкъыухъумагъ. Мы илъэс тӀокӀитӀум шъуи Зиусхьанэу Тхьэр тигъусагъ, зыми тыщыкӀагъэп. 8Джаущтэу Ӏэсау къыхэкӀыгъэ ткъошхэу СэӀир итемыр лъэныкъокӀэ щыпсэухэрэм таблэкӀыгъ. ТылъыкӀуатэзэ, къалэхэу Елатрэ Ӏэцыон-Гъэбэрырэ апшъэкӀэ дэкӀоерэ гъогоу иордан шъоф нэкӀым пхырыкӀырэм тыкъытекӀи, Моаб шъоф нэкӀым пхырыкӀырэ гъогум тытетэу тыкӀозэ, къэткӀухьагъ[+]. 9Зиусхьаным къысиӀуагъ: „Моаб цӀыфхэм ячӀыгу Сэ къышъостыщтэпышъ, ахэр шъумыгъэгубжых, зауи яшъумышӀылӀ. Лот къыхэкӀыгъэхэм яунэенэу къалэу Ӏар Сэ ястыгъ“»[+].

10Ем цӀыфхэр – Ӏэнэкъ къыхэкӀыгъэмэ афэдэу, лъэпкъ кӀочӀэшхоу, лъагэу, зипчъагъэкӀэ бэ хъурэр, нахьыпэм ащ щыпсэущтыгъэх[+]. 11Ӏэнэкъ къыхэкӀыгъэмэ афэдэу ахэри рэф цӀыфхэм ахалъытэщтыгъэх, ау моабхэр ахэм емкӀэ яджэщтыгъэх[+]. 12Хъор цӀыфхэр нахьыпэм СэӀир щыпсэущтыгъэх, ау Ӏэсау къыхэкӀыгъэмэ ахэр рафыгъэх. Израил цӀыфхэр Зиусхьаным яунэенэу къаритыгъэ чӀыгум исыгъэ лъэпкъым зэрэдэзекӀуагъэхэм фэдэу, Ӏэсау къыхэкӀыгъэхэм хъор цӀыфхэр лъэпсэкӀод ашӀыхи, ахэм ячӀыгу итӀысхьагъэх[+].

13Зиусхьаным къыӀуагъ: „Джы шъуежьи, Зэрэд псы игъукӀыгъэр зэпышъуч“. Арти ар зэпытчыгъ. 14Зэрэд псы игъукӀыгъэр зэпытчыным ыпэкӀэ, чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ къызэтэбгынэм ыуж илъэс щэкӀырэ ирэ тешӀэгъэхагъ. Ащ къыриубытэрэ уахътэм, Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зэришӀыгъагъэу, къытхэтыгъэ дзэкӀолӀхэр зэкӀэ етэкъохыгъэх. 15Ежь Зиусхьанри ахэр зэкӀэ пщыпӀэм демыгъэкӀодыкӀыфэхэ къафэшъэбагъэп. 16Джы мары а дзэкӀолӀхэр зэлӀэхэм, 17Зиусхьаным къысиӀуагъ: 18„Моаб хэгъэгум ит къалэу Ӏар непэ шъублэкӀ. 19Ӏамонхэм апэблагъэ шъузыхъукӀэ, ахэр шъумыгъэгубжых, зауи яшъумышӀылӀ, ахэм ячӀыгу щыщ зыпари шъуиунэенэу къышъостыщтэп. Лот къыхэкӀыгъэхэм яунэенэу Сэ ар ястыгъ“[+].

20Нахьыпэм ащ исыгъэ рэф цӀыфхэм ячӀыгоу ар алъытэщтыгъэ, ау Ӏамонхэр ахэм замзумкӀэ яджэщтыгъэх[+]. 21Рэф цӀыфхэр Ӏэнэкъ къыхэкӀыгъэмэ афэдэу, лъэпкъ кӀочӀэшхоу, лъагэу, япчъагъэкӀэ бэ хъоу щытыгъэх. Зиусхьаным ахэр Ӏамонхэм апэкӀэ лъэпсэкӀод ышӀыгъэх. Ӏамонхэм ахэр рафыхи, ячӀыгу итӀысхьагъэх. 22Зиусхьаным Ӏэсау къыхэкӀыгъэу СэӀир къушъхьэлъэ чӀыпӀэм исыгъэхэм джар дэдэр къафишӀагъ. Ащ хъор цӀыфхэр лъэпсэкӀод зешӀыхэм, Ӏэсау къыхэкӀыгъэмэ хъор цӀыфхэр рафыхи, ахэм ячӀыгу итӀысхьагъэхэу джы къызынэсыгъэми ащ щэпсэух[+]. 23Къалэу Ӏазэ нэс чӀыпӀэм итыгъэ къуаджэмэ адэсыгъэ Ӏао цӀыфхэр пӀомэ, Крит[*] къикӀыгъэ къафтор цӀыфхэм ахэр лъэпсэкӀод ашӀыхи, чӀыпӀэу зэрысыгъэхэм итӀысхьагъэх[+].


Хъэщбэн къалэм ипачъыхьэу Сыхъон зэрэтекӀуагъэхэр

24Мосэ израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Ӏамонхэм ячӀыгу тыкъызыблэкӀым Зиусхьаным къытиӀуагъ: „Арнон псы игъукӀыгъэм шъузэпырыкӀ. Шъугу ишъуубыт, амэрэу, Хъэщбэн къалэм ипачъыхьэу Сыхъони ащ ихэгъэгуи шъуӀэ къислъхьагъэхэшъ, шъуиунае зэрэхъунэу иубытын шъуфежьи, зэоным дэшъуубл. 25Мы мафэм къыщегъэжьагъэу ошъо чӀэгъым щыпсэурэ лъэпкъ пстэури щынэгъошхо къыпфыряӀэуи къыпщыщтэхэуи къэсшӀыщт. Уикъэбар зэхахынышъ, къыпщыщынэщтых, къызэрэпщыщынэхэрэм къыхэкӀэу кӀэзэз хъущтых“»[+].

26Мосэ къыӀуагъ: «МэкъэгъэӀухэр шъоф нэкӀэу Къэдэмэт изгъэкӀыхи мамыр тызэрэфаем икъэбар рагъэшӀэнэу Хъэщбэн къалэм ипачъыхьэу Сыхъон дэжь згъакӀохи рязгъэӀуагъ: 27„Уихэгъэгу зэпытчынэу изын къытэтба. Гъогу шъхьаӀэр ары тызэрыкӀощтыр – джабгъумкӀи сэмэгумкӀи тыдэхыщтэп. 28Гъомлапхъэу тшхыщтымрэ псэу тызэшъощтымрэ тыжьын ахъщэкӀэ къытащэх. ТыблэкӀын къодыеу изын къытэт, 29Ӏэсау къыхэкӀыгъэу СэӀир щыпсэухэрэмрэ Ӏар къалэм дэс моабхэмрэ Ӏизын къызэрэтатыгъэм фэдэу, Иордан тызэпырыкӀэу, ти Зиусхьанэу Тхьэм къытитырэ чӀыгум темыхьафэ“.

30Ау Хъэщбэным ипачъыхьэу Сыхъон тыблигъэкӀынэу къезэгъыгъэп. Джа зэрэхъугъэм фэдэу, Сыхъон тӀэ къырилъхьаным пае, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ащ ыгу къызэшӀуригъэдзагъэба, ыпси къаигъэ ышӀыгъэба. 31Зиусхьаным сэ къысиӀуагъ: „Сыхъони ащ ихэгъэгуи шъуӀэ къисэлъхьэхэшъ, шъугу ишъуубыт. Джы ар шъуиунае зэрэхъунэу иубытын шъуфежь“. 32Сыхъон идзэ зэкӀэ игъусэу къалэу Ехэц дэжь къыщытпэуцужьыгъ. 33Ти Зиусхьанэу Тхьэм ащ тытыригъэкӀуагъ, ежьыри, ыкъохэри, зэкӀэ идзи зэхэтыукӀагъ. 34А уахътэм ащ икъалэхэр зэкӀэ тыубытыхи, зэкӀэ цӀыфхэр – хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, сабыи зэхэтыукӀагъ. Псэоу хэти къэдгъэнагъэп. 35Ау былымхэмрэ тыубытыгъэ къалэхэм къадэтщыгъэ къонтхъымрэ къызфэдгъэнагъэх. 36Арнон псы игъукӀыгъэм тет къалэу ӀароӀэр къыщегъэжьагъэу ГъылыӀад чӀыпӀэм нэсэу кӀэим дэт псэупӀэхэм ащыщ гори тымыштэшъун къахэкӀыгъэп. Ти Зиусхьанэу Тхьэм зэкӀэри тӀэ къырилъхьагъ[+]. 37Ау ти Зиусхьанэу Тхьэм унашъо къызэришӀыгъэу, Ӏамонхэм ячӀыгуи къушъхьэмэ ахэт къалэхэм къапэӀулъ чӀыгухэри къатетхыгъэхэп, Ябэкъ псы игъукӀыгъэм инэпкъхэми танэсыгъэп».

### Ящэнэрэ шъхьэр


Бащаным ипачъыхьэу Ӏогъ зэрэтекӀуагъэхэр

1Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Ащ ыуж къэдгъази, Бащаным кӀорэ гъогумкӀэ тыдэкӀоягъ. Бащаным ипачъыхьэу Ӏогъ зэкӀэ идзэ зэригъусэу къытэзэонэу ЕдрэӀ къалэм дэжь къыщытпэуцужьыгъ. 2Зиусхьаным[†] сэ къысиӀуагъ: „Ежьыри, зэкӀэ идзи, ичӀыгуи пӀэ къислъхьащтхэшъ, ащ ущымыщын. Хъэщбэным тетыгъор щызыӀыгъыгъэ амэр пачъыхьэу Сыхъон узэрэдэзекӀуагъэу ащи дэзекӀу“. 3Джаущтэу ти Зиусхьанэу Тхьэм Бащан хэкум ипачъыхьэу Ӏогъи ащ идзи зэкӀэ тӀэ къырилъхьагъэх. Ахэм ащыщ хэти псэоу къэтымыгъанэу зэхэтыукӀагъэх. 4Ащыгъум ащ икъалэхэр зэкӀэ тыубытыгъэх. Къэлэ тӀокӀищыри зэкӀэ тыубытыгъэх – зэрэ Аргоб хэкоу – Ӏогъ ипачъыхьагъоу Бащаным щыӀэр зэрэщытэу[+]. 5А къалэхэр зэкӀэ дэпкъ лъагэхэмкӀэ, къэлэпчъэ тӀурытӀухэмкӀэ, пчъэдадзэхэмкӀэ зэтегъэпытыхьэгъагъэх, ахэм анэмыкӀэу дэпкъхэмкӀэ къэмышӀыхьэгъэ псэупӀэхэри бэу итыгъэх. 6Хъэщбэным ипачъыхьэу Сыхъон ицӀыфхэм афэдэу ахэри – хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, сабыи зэкӀэ зэхэтыукӀагъэх. Псэоу хэти къэдгъэнагъэп[+]. 7Ау былымхэмрэ тыубытыгъэ къалэхэм къадэтщыгъэ къонтхъымрэ къызфэдгъэнагъэх. 8Джащ фэдэу Иордан псыхъом итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ гъэзагъэу, Арнон псы игъукӀыгъэм къыщегъэжьагъэу Хъэрмон къушъхьэм нэс щыӀэ чӀыгур а амэр пачъыхьитӀум ащ дэжьым къатетхыгъ.

9Цыдон цӀыфхэр Хъэрмон къушъхьэм СирионкӀэ еджэх, амэр цӀыфхэр зэреджэхэрэр Сэнир[+].

10Ахэм якъалэхэу къушъхьэ-шъоф чӀыпӀэм итхэр, Сэлкъахрэ ЕдрэӀрэ анэсэу зэрэ ГъылыӀадэу, зэрэ Бащан хэкоу, Ӏогъ ипачъыхьагъоу Бащаным щыӀэм къалэу итхэр тыубытыгъэх».

11Бащаным ипачъыхьэу Ӏогъ ары рэф цӀыф лъэпкъым щыщ закъоу къэнэжьыгъагъэр. Мары ащ ихьадэ щылъыпӀэу гъучӀыкӀэ[*] зэкӀэгъэпытыхьэгъагъэри, икӀыхьагъэ шапхъэкӀэ зэдаштагъэм фэдэу Ӏэнтэгъуибгъу[*], ишъомбгъуагъэ ӀэнтэгъуиплӀ[*] хъущтыгъэ. Ӏамон цӀыфхэм якъэлэ шъхьаӀэу Раббэ джыри ар дэт[+].


Иордан псыхъом итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ чӀыгур зэрагощыгъэр

12Мосэ къыӀуагъ: «А уахътэм тиунэенэу тыубытыгъэгъэ чӀыгум щыщэу ӀароӀэр итемыр лъэныкъокӀэ гъэзэгъэ хэкоу Арнон псы игъукӀыгъэм къыпэӀулъыр, къалэу итхэри къыхиубытэхэу, къушъхьэлъэ хэкоу ГъылыӀад ызыныкъо Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэм ястыгъ[+]. 13ГъылыӀад адрэ икӀэлъэныкъорэ Ӏогъ ипачъыхьагъоу Бащанымрэ зэрэщытэу Мынасэ илӀакъо ыныкъо фэзгъэзагъэх. Бащаным къыхиубытэщтыгъэ Аргоб хэкум нахьыпэм рэф цӀыфхэм ячӀыгукӀэ еджэщтыгъэх. 14Мынасэ къыхэкӀыгъэ Яир гъышыур, маӀах цӀыфмэ ячӀыгу гъунапкъэхэм анэсэу Аргоб хэкур зэрэщытэу ыубытыгъагъ. Ежь ыцӀэ ащ фиусыгъ, джы къызнэсыгъэми Бащаным зэреджэхэрэр: «Яир ипсэупӀэхэр»[+].

15Мынасэ илӀакъо щыщ Махыр ГъылыӀад естыгъ. 16ГъылыӀад къыщегъэжьагъэу Арнон псы игъукӀыгъэм нэс къехырэ чӀыгур, псыхъо игъукӀыгъэм ыгузэгу игъунапкъэу, Ӏамонхэм ячӀыгу гъунапкъэу иӀэм Ябэкъ псы игъукӀыгъэмкӀэ гъэзагъэу, Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэм ястыгъ[+]. 17Джащ фэдэу Иордан псыхъор зигъунэпкъэ шъоф нэкӀэу Иордан итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэр, Гъалыл хыкъумэм къыщегъэжьагъэу хы ЛӀагъэм,[*] тыгъэ къокӀыпӀэмкӀэ щыӀэ Пысгъахъ къушъхьэ лъапэхэм анэс къызэдиубытыхэу ахэм ястыгъ»[+].

18Джыри Мосэ къыӀуагъ: «А уахътэм Рубэн, Гъад, Мынасэ ялӀакъохэм сэ ясӀогъагъ: „Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм мы чӀыгур шъуиунэенэу къышъуитыгъ. Зэон зылъэкӀыщт шъуихъулъфыгъэхэр зэкӀэ зэоным фытегъэпсыхьагъэхэу шъуикъош израилхэм апэ итхэу мы псыхъом зэпырыкӀынхэ фае. 19Шъуишъузхэр, шъуисабыйхэр, шъуибылымхэр, былым бэу зэрэшъуиӀэр сэшӀэ, сэ къышъостыгъэ къалэхэм къадэнэнхэ фитых[+]. 20Шъощ фэдэу Зиусхьаным шъуикъошхэм гупсэфыгъо къызариткӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Иордан иадырабгъу къащаритырэ чӀыгур заубытыкӀэ, шъуащыщ пэпчъ шъуиунэенэу къышъостыгъэ чӀыгум къыгъэзэжьын ылъэкӀыщт“[+]. 21А уахътэм Ехъошуа унашъо фэсшӀыгъ: „Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а пачъыхьитӀум аришӀагъэр унитӀукӀэ плъэгъугъэ. Адрэ зэпыпчыщт пачъыхьагъухэми Зиусхьаным джа дэдэр аришӀэщт[+]. 22Уащымыщын ахэм, Ежь Зиусхьанэу Тхьэр шъощ пае язэощт“»[+].


Тхьэм Мосэ КъэнаӀан хэгъэгум зэрэримыгъэхьагъэр

23Мосэ къыӀуагъ: «А уахътэм Зиусхьаным сэ селъэӀугъ: 24„ЗэкӀэ зыӀэ илъэу Зиусхьан, О уилъэрыхьыгъи уилъэшыгъи уиӀумэт къеогъэлъэгъух. О зепхьэрэ лӀыгъэмрэ зэшӀопхырэ Ӏофыгъошхохэмрэ афэдэ зыфызэшӀокӀын нэмыкӀ тхьэ горэ уашъом е чӀыгум атетына[+]? 25СызэпырыкӀынышъ, Иордан иадырабгъукӀэ щыӀэ чӀыгушӀур – а къушъхьэлъэ хэку дахэмрэ Ливанрэ къызэзгъэлъэгъунхэу фит сышӀыба“. 26Ау шъощ пае Зиусхьаныр къысфэгубжыгъ, къысэдэӀугъэп. „Икъущт, – къыӀуагъ Зиусхьаным, – ащ пае нахьыбэрэ укъысэмылъэӀужь[+]. 27Пысгъахъ къушъхьэм ышыгу дэкӀуаи, тыгъэ къохьапӀэмкӀи, темырымкӀи, къыблэмкӀи, тыгъэ къокӀыпӀэмкӀи зыплъыхь. Иордан узэпырыкӀыщтэпышъ, унитӀукӀэ а чӀыгур къызэпэплъыхь[+]. 28Арышъ, Ехъошуа еушъый, ыгу къыдэщай, гъэпытэ. Джары цӀыфхэм япащэу зэпырыкӀыщтри о плъэгъущт чӀыгур яунэенэу ахэм афэзгощыщтри“[+]. 29Арти Бэт-ПэӀор къалэм пэблагъэу кӀэим тыкъыщыуцугъ».

### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Израил цӀыфхэр Тхьэм зэредэӀунхэ фэягъэр

1Мосэ игущыӀэ лъигъэкӀотагъ: «Джы, израил лъэпкъыр, шъозгъэшӀэщт шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ шъукъядэӀу. ШъущыӀэным, шъуятэжъмэ я Зиусхьанэу[†] Тхьэм къышъуитырэ чӀыгум шъуихьанышъ, ар шъуиунае хъуным пае, джахэр жъугъэцакӀэх. 2Сэ къышъуасӀорэм зыпари хэшъумыгъахъу, хэшъумыгъэкӀ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуфишӀыгъэ унашъохэу сэ къышъуасӀохэрэр жъугъэцакӀэх[+]. 3Зиусхьаным чӀыпӀэу БэӀал-ПэӀор щишӀагъэр зэкӀэ шъулъэгъугъэ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зэкӀэ тхьэнэпцӀэу[†] БэӀал-ПэӀор ыуж ихьагъэхэр шъухигъэкӀодыкӀыгъэх, 4ау шъо, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм фэшъыпкъагъэхэм, шъукъэнагъ, джы къызынэсыгъэми шъущыӀ. 5Шъугу ишъуубыт: шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум щыжъугъэцэкӀэнхэ фэе шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ си Зиусхьанэу Тхьэм унашъо къызэрэсфишӀыгъэм тетэу шъуащызгъэгъозагъ. 6Ахэр пытэу жъугъэцакӀэх. Джащыгъум цӀыф лъэпкъ пстэуми шъуиакъылышӀуагъэрэ шъуизэхэшӀыкӀныгъэрэ къалъэгъущтых. А шапхъэхэм яхьылӀагъэу зызэхахыкӀэ, „Ары адэ, ар цӀыф лъэпкъышху, акъылышӀу, зэхэшӀыкӀныгъи иӀ“ аӀощт[+]. 7ЩыӀэна джыри ащ фэдэ цӀыф лъэпкъышхо – сыдигъуи теджагъэми, ти Зиусхьанэу Тхьэр тэ къызэрэтпэблагъэм фэдэу, итхьэхэм апэблагъэу![+] 8ЩыӀэна джыри ащ фэдэ цӀыф лъэпкъышхо непэ сэ шъузщызгъэгъозэрэ шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ афэдэхэр иӀэу![+]

9Ау шъущэӀэфэ шъунэхэмкӀэ шъулъэгъугъэр зыщышъумыгъэгъупшэжьэу шъугухэм арыжъугъэлъ, гукъэкӀыжьхэр шъугухэм зэрарымыкӀосыкӀыжьыным шъуфэсакъ, шъузылъыплъэжь. ШъуикӀалэхэри ахэм ялъфыгъэхэри ащ фэжъугъасэх[+]. 10Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуитэу Синай къушъхьэм дэжь мафэу шъузщытыгъэр шъугу ижъугъэлъ. Зиусхьаным ащ дэжьым къыщысиӀогъагъ: „ЦӀыфхэр Сапашъхьэ къигъэуцохи, чӀыгум тетыфэхэ Сэ сиунашъохэр агъэцэкӀэнхэу, щынагъо къысфыряӀэу сагъэлъэпӀэныр зэрагъэшӀэнэу, якӀалэхэми ар арагъэшӀэнэу ахэм къясӀощт“[+]. 11Шъо шъукъызэлъыкӀуати, уашъом нэсэу машӀоу блэщтыгъэ къушъхьэм ылъапсэ дэжь шъууцугъ. Пщэ шӀуцӀэхэм ар чӀагъэбылъыхьэгъагъ, щышӀункӀыбзагъ[+]. 12Джащыгъум Зиусхьаныр машӀом къыхэгущыӀыкӀи къыжъудэгущыӀагъ. Шъо гущыӀэхэр зэхэшъухыгъэх нахь, зыпари шъулъэгъугъэп – мэкъэ закъу щыӀагъэр. 13ЖъугъэцэкӀэн фэе Ӏуагъэр Ащ къыжъугуригъаӀуи, унэшъуипшӀыр[†] мыжъобгъуитӀум атыритхагъ[+]. 14Шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум щыжъугъэцэкӀэнхэ фэе шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ шъозгъэшӀэнхэу а уахътэм Зиусхьаным унашъо къысфишӀыгъ».


ТхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афашӀ зэрэмыхъущтыр

15Мосэ игущыӀэ лъигъэкӀотагъ: «Пытэу шъугу ишъуубыти, шъусакъ, шъузылъыплъэжь. Синай къушъхьэм дэжь шъущытэу Зиусхьаныр машӀом къыхэгущыӀыкӀи къызыжъудэгущыӀэ мафэм теплъэ гори иӀэу шъулъэгъугъэп. 16ЕмыкӀу шъумышӀэ, тхьэ сурэт гори, хъулъфыгъэм е бзылъфыгъэм ятеплъэ фэдэ иӀэу,[+] 17чӀыгум тет псэушъхьэхэми, ошъогум щыбыбырэ бзыухэми, 18чӀыгум щыпшырэ псэушъхьэхэми е псымэ ахэс пцэжъыеми афэдэ шъушӀынэу шъуфемыжь. 19ЕтӀанэ уашъом шъудэплъыеу тыгъэри, мазэри, жъуагъохэри – ошъогум ит пстэури зышъулъэгъухэкӀэ, зышъумыгъэгъуащ: жъугъэлъапӀэхэу ахэм шъхьащэ афэшъумышӀ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр ошъогу чӀэгъым щыпсэурэ цӀыф лъэпкъ пстэумэ апае къыгъэшӀыгъэх[+]. 20Джы зэрэщытым фэдэу, шъо Зиусхьаным шъукъышти, Тхьэм Ежь къахихыгъэ иунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытынэу, гъучӀыр зыщагъэткӀурэ хьакум, Мысырым, шъукъырищыжьыгъ[+]. 21Шъощ пае Зиусхьаныр къысфэгубжыгъ, Иордан сызэпырымыкӀынэуи, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуӀэ къырилъхьэрэ чӀыгушӀум симыхьанэуи гущыӀэ пытэ ышӀыгъ[+]. 22Мы хэгъэгум сэ сыщылӀэщт, Иордани сызэпырыкӀыщтэп, ау шъо шъузэпырыкӀынышъ, а чӀыгушӀур шъуиунэенэу шъуубытыщт. 23Шъусакъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къыжъудишӀыгъэ Ӏуагъэр зыщышъумыгъэгъупш. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къызэрэшъуфимыдагъэу, тхьэ сурэт гори зыфэшъумышӀыжь. 24Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр – Ар узышхырэ мэшӀошху, зыгорэм удигощыныр, нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэ Ар[+]. 25Шъо кӀалэхэри ахэм къахэкӀыгъэхэри къызышъуфэхъухэкӀэ, а хэгъэгуми бэрэ шъузыщыпсэукӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм инэрылъэгъоу, Ар жъугъэгубжэу тхьэ сурэт горэ шъушӀэу емыкӀу зышъушӀэкӀэ, 26уашъори чӀыгури шъоркӀэ непэ сишыхьатых, Иордан шъузэпырыкӀынышъ, шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум шъутекӀодыкӀыпэщт. Ащ бэрэ шъуисыщтэп, Ӏо хэмылъэу шъукӀодыщт[+]. 27Зиусхьаным цӀыф лъэпкъхэм шъуахитэкъощт, Зиусхьаным зыдэжь шъуифыщт цӀыф лъэпкъэм ахэсэу шъуащыщэу псэоу къэнэжьыщтыр макӀэ[+]. 28А чӀыпӀэм цӀыфым пхъэм, мыжъом ахишӀыкӀыгъэ тхьэнэпцӀыхэу зымылъэгъухэрэм, зэхэзымыххэрэм, мышхэхэу, мэр зымышӀэхэрэм шъхьащэ ащыфэшъушӀыщт[+]. 29Джа чӀыпӀэр ары шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъулъыхъоу зыщежъугъэжьэщтыр, шъугукӀи шъупсэкӀи шъуфалӀэу зызыфэжъугъазэкӀэ, Ащ шъуӀукӀэщт. 30КъэкӀощт охътэ чыжьэм а зэпстэур зышъупэкӀэкӀыхэкӀэ, къиным шъузызэлъикӀукӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зыфэжъугъэзэжьынышъ, Ащ ыӀорэм шъуедэӀущт. 31Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр – Тхьэ гукӀэгъушӀыба, Ащ шъукъыбгынэщтэп, шъуигъэкӀодыщтэп, Ӏуагъэу шъуятэжъмэ гущыӀэ пытэкӀэ адишӀыгъэр щыгъупшэщтэп».


Хэт фэдэн Зиусхьанэу Тхьэ закъом?!

32Мосэ джыри ариӀуагъ: «Шъо шъукъэхъункӀэ джыри бэ щыӀэу, Зиусхьаным цӀыфыр чӀыгум къызщигъэшӀыгъэ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу дунаир зыфэдагъэр зэжъугъашӀэ. Зы цыпэм щегъэжьагъэу адрэм нэсыжьэу дунаир къызэпэшъуплъыхь, ащ фэдэ шӀэгъошхохэр хъугъэна, ащ фэдэ горэм икъэбар зэхэшъухыгъэна? 33МашӀом къыхэгущыӀыкӀэу Тхьэм ымакъэ зэхихыгъэу шъощ фэдэу нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ горэ псэоу къэнэжьыгъэна?![+] 34Адэ тхьэ горэм ушэтыпӀэхэмкӀэ, гъэунэфыпӀэхэмкӀэ, шӀэгъошӀагъэхэмкӀэ, заохэмкӀэ, илъэшыгъэрэ ыкӀуачӀэрэкӀэ, гуих тхьамыкӀагъохэмкӀэ лъэпкъыр нэмыкӀ цӀыф лъэпкъым ежь пае къыхихыгъэу зэгорэм ыгъэунэфыгъэна! Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуинэрылъэгъоу шъощ пае Мысырым а зэпстэури щишӀагъ. 35Зиусхьаныр зэрэ Тхьэр, Ащ нэмыкӀ тхьэ зэрэщымыӀэр шъушӀэным пае, ахэр шъо нэрылъэгъу къышъуфишӀыгъэх[+]. 36Къышъоушъыиным пае, Ащ ымакъэ ошъогум къиӀукӀэу зэхышъуигъэхыгъ. Ащ имэшӀошхо чӀыгум къыщышъуигъэлъэгъугъ, машӀом Ар къыхэгущыӀыкӀэу шъо зэхэшъухыгъ[+]. 37Шъуятэжъхэр шӀу ылъэгъугъэхэти, шъо, ахэм къахэкӀыгъэхэм, шъукъахихыгъ, Ежь ыкӀочӀэ лъэшкӀэ Мысырым шъукъырищыжьыгъ. 38Шъощ нахьыбэ хъоу, шъощ нахь лъэшэу щыт цӀыф лъэпкъхэм шъуатыригъэкӀонышъ, ахэр зэрысыгъэ чӀыгум шъурищэнышъ, джы зэрэщытым фэдэу, ар шъуиунае хъуным пае. 39Зиусхьаныр уашъоми чӀыгуми зэря Тхьэр джы щегъэжьагъэу зэжъугъашӀи, егъэшӀэрэу шъугу ишъуубыт. НэмыкӀ тхьэ зыпари щыӀэп[+]. 40Шъори шъуилъфыгъэхэми шъуиӀофхэр зэрэдэгъунхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм егъэшӀэрэу къышъуитырэ чӀыгум бэрэ шъузэрэщыпсэунэу, Ащ ишапхъэхэу, иунашъохэу непэ шъузыфэзгъасэхэрэр жъугъэцакӀэх».


ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

41[•]Ащ ыуж Мосэ Иордан икъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ къэлищ къахихыгъ, 42хэтми ымышӀахэу цӀыф зыӀэкӀэукӀагъэм ахэм закъыщиухъумэжьын ылъэкӀынэу. А къалэмэ ащыщ горэм екӀужьынышъ, ащ зыкъыгъэнэжьын ылъэкӀыщтыгъ. 43А къалэхэр мары: Рубэн къыхэкӀыгъэхэм апае шъоф нэкӀымкӀэ щыӀэ бгы тешъомэ атет къалэу Бэцэр; Гъад къыхэкӀыгъэхэм апае ГъылъыӀадым ит къалэу Рамот; Мынасэ къыхэкӀыгъэхэм апае Бащаным ит къалэу Гъолан.


Мосэ иятӀонэрэ псалъ

(я 4:44-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)


Мосэ зэзэгъыныгъэм игъэпсыкӀэ цӀыфхэм зэрагуригъэӀуагъэр

(я 4:44-рэ – я 11:32-рэ шъхьэхэр)

44Мары Тхьэм и Хабзэу Мосэ израил цӀыфхэм къафиӀотагъэр. 45Джахэр ары Мысырым къызекӀыжьхэм Мосэ къафиӀотэгъэ ухэсыгъэхэр,[†] шапхъэхэр,[†] хэбзэ гъэунэфыгъэхэр. 46Ар зыхъугъэр Мосэрэ израил цӀыфхэмрэ Иордан ыкӀыбкӀэ, Бэт-ПэӀор къалэм пэблэгъэ кӀэим зыщэӀэхэр, Хъэщбэн къалэр зыӀэ илъыгъэ амэр пачъыхьэу Сыхъон зытекӀохэ нэуж ары. 47Ахэм а пачъыхьэми, Бащан хэкум ипачъыхьэу Ӏогъи, амэр пачъыхьитӀуми ячӀыгухэу Иордан иадырабгъукӀэ щыӀэхэр яунэенхэу аӀэ къырагъэхьагъэх. 48А чӀыгум Арнон псы игъукӀыгъэм тетыгъэ ӀароӀэр къалэм щегъэжьагъэу Сирион къушъхьэм, ар дэдэр Хъэрмон къушъхьэр, нэсэу чӀыпӀэ зэлъиубытщтыгъэ[+]. 49Иордан итыгъэ къокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ иордан кӀэир зэрэщытэу Пысгъахъ къушъхьэ лъапэм къеолӀэрэ хы ЛӀагъэм[*] нэс ащ къыхиубытэщтыгъэ[+].

### Ятфэнэрэ шъхьэр


УнэшъуипшӀыр

1[•]Мосэ зэкӀэ израил цӀыфхэм къяджи ариӀуагъ: «КъэдаӀу, израил лъэпкъыр, непэ къыосӀощт шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ зэгъашӀэх, угу иубытэхи гъэцакӀэх. 2Ти Зиусхьанэу[†] Тхьэм Синай къушъхьэм дэжь зэзэгъыныгъэ къыщытдишӀыгъ. 3Тятэхэм язакъоп, тэри, псэоу непэ зэкӀэ мыщ щыӀэхэми, Зиусхьаным а зэзэгъыныгъэр къыддишӀыгъ. 4Зиусхьаныр шъунэгу къыкӀаплъэзэ, къушъхьэм шъхьащытыгъэ машӀом къыхэгущыӀыкӀызэ, къыжъудэгущыӀагъ[+]. 5А уахътэм шъо машӀом шъущэщынэти, къушъхьэм шъудэкӀоегъагъэп, Зиусхьаным къыӀорэр шъо къышъосӀожьынэу Зиусхьанымрэ шъорырэ шъуазыфагу сыдэтыгъ. Ащ зэрэлъэпкъэу къышъуиӀуагъ:[+]

6„Сэ сы Зиусхьан, уи Тхьэу, Мысыр хэгъэгум, пщылӀыпӀэм укъизыщыжьыгъэр арышъ, 7Сэщ нэмыкӀ тхьэ гори уерэмыӀ[+]. 8Сыд фэдэу ышъхьагъыкӀэ ошъогум щыӀэри, ычӀэгъыкӀэ чӀыгум щыӀэри, чӀы шъхьашъом нахь лъхъанчэу псым щыӀэри тхьэ сурэт зыфэмышӀыжьых[+]. 9Ахэм шъхьащэ афэмышӀ, уафэмылажь, сыда пӀомэ Сэры Зиусхьанэу уи Тхьэр, зыгорэм удигощыныр, нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэр. Лажьэ зиӀэхэу, сызылъэгъу мыхъурэ тыхэм къахэкӀыгъэхэр лӀэужищ-плӀым нэсэу сэгъэпщынэжьых[+]. 10Ау Сэ шӀу сызылъэгъухэрэм, сиунашъохэр зыгъэцакӀэхэрэм къахэкӀыгъэхэм лӀэуж миным нэсэу гукӀэгъу афэсэшӀы[+].

11Зиусхьанэу уи Тхьэ ыцӀэ пкӀэнчъэу къэмыӀу, Ащ ыцӀэ пкӀэнчъэу къэзыӀорэр Зиусхьаным ымыгъэпщынэу къыгъэнэщтэп“.

12Мосэ джыри ариӀуагъ: „Уи Зиусхьанэу Тхьэм унашъо къызэрэпфишӀыгъэм тетэу, шэмбэт мафэр зыщымыгъэгъупш, бгъэлъэпӀэным пае ар угу игъэлъ[+]. 13Ӏоф зэфэшъхьафэу уиӀэхэр зэшӀопхыхэзэ, мэфихым Ӏоф пшӀэ хъущт. 14Яблэнэрэ мафэр уи Зиусхьанэу Тхьэм фыхэхыгъэ шэмбэтышъ, хэушъхьафыкӀ. А мафэм ори, пкъуи, ппхъуи, уиунэӀут хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, уицуи, уищыди, нэмыкӀ уибылыми, уипсэупӀэхэм адэс хэхэсми Ӏоф гори арэмышӀ. УиунэӀут хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, ощ фэдэу зарэгъэпсэф. 15Ори Мысырым узэрэщыпщылӀыгъэр, уи Зиусхьанэу Тхьэм уинэрылъэгъоу гъунэ зимыӀэ илъэшыгъэрэ ыкӀуачӀэрэкӀэ зыкъыпфигъэнафи, ащ укъызэрэрищыжьыгъэр зыщымыгъэгъупш. Джащ пае уи Зиусхьанэу Тхьэм шэмбэт мафэр бгъэцэкӀэнэу унашъо къыпфишӀыгъ.

16Уи Зиусхьанэу Тхьэм къыуитырэ хэгъэгум бэгъашӀэуи утхъэжьэуи ущыпсэуным пае, уи Зиусхьанэу Тхьэм унашъо къызэрэпфишӀыгъэм тетэу, уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ[+].

17ЦӀыфыр умыукӀы[+].

18Зинэ умышӀэ[+].

19Умытыгъу[+].

20НэмыкӀ цӀыфым шыхьат нэпцӀ уфэмыхъу[+].

21НэмыкӀ цӀыфым ишъуз уемынэцӀ. НэмыкӀ цӀыфым иуни е ихапӀи, ащ иунэӀут хъулъфыгъи е бзылъфыгъи, ицуи е ищыди – ащ имылъку щыщ горэми уемынэцӀ[+].

22Зиусхьаныр къушъхьэм шъхьащытыгъэ машӀом, ошъуапщэхэм, мэзэхаем къахэгущыӀыкӀзэ, зэкӀэ цӀыфхэм зэхахэу мы унашъохэр мэкъэшхокӀэ къыӀуагъ. А гущыӀэхэм зыпари Ащ къахигъэхъожьыгъэп. ЕтӀанэ Ащ а унашъохэр мыжъобгъуитӀум къатыритхэхи къыситыгъэх[+]. 23ШӀункӀым къыхэӀукӀырэ макъэр зэхэшъухэу, къушъхьэр машӀоу сты зэхъум, шъуилӀакъомэ япащэхэмрэ янахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ садэжь къэкӀуагъэх. 24Шъо къысэшъуӀуагъ: „Мары ти Зиусхьанэу Тхьэм Ищытхъуи Илъэшыгъи къытигъэлъэгъухи, Ымакъи машӀом къыхэӀукӀэу зэхэтхыгъ. Зиусхьаныр цӀыфым къыдэгущыӀэми, ар псэоу къэнэжьын зэрилъэкӀыщтыр непэ дгъэунэфыгъэ. 25Ау сыд пае джы тылӀэн фая? Ти Зиусхьанэу Тхьэм ымакъэ джыри зэхэтхыщтмэ, а мэшӀошхом тидырынышъ, тыкӀодыщт[+]. 26Хэта адэ тэщ фэдэу, лӀэжьынэу зыпэкӀэ къэтхэм ащыщэу, Тхьэу щыӀэм ымакъэ машӀом къыхэгущыӀыкӀэу зэхихыгъэу псэоу къэнэжьышъугъэр? 27О кӀуи, ти Зиусхьанэу Тхьэм къыӀорэм къедэӀу. ЕтӀанэ ти Зиусхьанэу Тхьэм къыуиӀощтыр зэкӀэ тэ къытэӀожь. Тэ тыкъыодэӀунышъ, пӀорэр тшӀэщт“[+].

28ШъукъыздэгущыӀэ зэхъум Зиусхьаным шъукъызэхихыгъэти, къысиӀуагъ: „А цӀыфхэм къыуаӀуагъэр зэкӀэ Сэ зэхэсхыгъ. Ахэм къаӀуагъэр зэкӀэ дэгъу[+]. 29Адэ, щынагъо къысфыряӀэу сызэрагъэлъэпӀэным, Си унашъохэр зэкӀэ зэрагъэцэкӀэнхэм ахэр агукӀэ фэягъэхэмэ, ежьхэми ялъфыгъэхэми яӀофхэр дэгъуныгъэхи! 30КӀуи, ячэтэнгъэӀагъэхэм ачӀэхьажьынхэу ахэм яӀу. 31Ау зэкӀэ унашъохэр, шапхъэхэр,[†] хэбзэ гъэунэфыгъэхэр къыосӀонхэу о мыщ, Садэжь, къанэ. Яунэенэу Сэ къястыщт чӀыгум щыпсэухэ зыхъукӀэ, ахэр зэрагъэцэкӀэнхэм фэбгъэсэнхэ фае“.

32Арышъ, джабгъумкӀи сэмэгумкӀи шъудэмыхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм унашъоу къышъуфишӀыгъэр пытэу жъугъэцакӀэ[+]. 33ШъущыӀэнэу, шъуиӀофхэр дэгъунхэу, шъуиунэещт чӀыгум шъуигъашӀэ щылъыжъугъэкӀотэнэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузытетынэу къышъуфигъэнэфэгъэ гъогум ренэу шъурыкӀу»[+].

### Яхэнэрэ шъхьэр


Тхьэр шӀу плъэгъуныр апэрэ унашъу

1Мосэ игущыӀэ лъигъэкӀотагъ: «Джары шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгоу шъуздакӀорэм щыжъугъэцэкӀэнхэ фэе унашъохэу, шапхъэхэу, хэбзэ гъэунэфыгъэхэу шъозгъэшӀэнхэ фаеу къысфигъэпытагъэхэр. 2Шъори, шъуикӀалэхэми, ахэм къафэхъущтхэми шъущэӀэфэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фышъуиӀэу жъугъэлъапӀэмэ, Ащ ишапхъэхэу, иунашъохэу шъузыфэзгъасэхэрэр зэкӀэ жъугъэцакӀэхэмэ, гъэшӀэ кӀыхьэ шъуиӀэщт[+]. 3КъэдаӀу, израил лъэпкъыр, ахэр зэрэбгъэцэкӀэным пылъи, уиӀофхэр дэгъущтых, уятэмэ я Зиусхьанэу Тхьэм укъызэригъэгугъагъэм фэдэу, хэгъэгу хъоо-пщаоу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэм ущыбэгъощт[+]. 4КъэдаӀу, израил лъэпкъыр: ти Зиусхьанэу Тхьэр ары Тхьэ закъоу щыӀэр[+]. 5Уи Зиусхьанэу Тхьэр угурэ упсэрэкӀэ уфэщагъэу, кӀуачӀэу пхэлъ пстэумкӀэ шӀу зэгъэлъэгъу[+]. 6Унашъоу непэ къыпфэсшӀыхэрэр угу игъэлъых. 7Ахэр уикӀалэхэм ягъашӀэх. Унэм уисми, гъогум утетми, узыгъолъыжьрэми, укъызытэджыжьрэми ахэр агурыгъаӀох[+]. 8Ахэр гукъэгъэкӀыжь тамыгъэу пӀэхэми унэтӀэ гузэгуи атегъэтых[+]. 9Уиунэ пчъэблыпкъхэми уикъэлэ дэхьапӀэмэ ахэлъ къэлапчъэхэми ахэр атетхэх»[+].


МыдэӀоным изэрар

10«Уи Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ къаритынэу гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум, о умыгъэпсыгъэу фэшӀыгъэу къэлэшхохэр зэрытхэм,[+] 11о зэӀумыгъэкӀагъэу мылъку зэфэшъхьафкӀэ ушъэгъэ унэхэр, умытӀыгъэу псыӀыгъыпӀэхэр, умыгъэтӀысыгъэу сэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ зэйтын чъыгхэмрэ зыдэщыӀэхэм урищагъэу, пшхыщтым ущымыкӀэжь зыхъукӀэ, 12зыгъэсакъ, Мысыр хэгъэгум, пщылӀыпӀэм, укъизыщыжьыгъэ ти Зиусхьан зыщымыгъэгъупш. 13Уи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фыуиӀэу гъэлъапӀэ, Ащ фэлажь, Ащ ыцӀэ закъокӀэ тхьэлъанэ шӀы[+].

14НэмыкӀ тхьэхэм, шъукъэзыуцухьэрэ лъэпкъхэм ятхьэхэм, зафэшъумыгъаз, 15къышъухэт уи Зиусхьанэу Тхьэр – Ар зыгорэм удигощыныр, нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэр арыба – Ар лъэшэу къышъуфэгубжынышъ, чӀы шъхьашъом шъутыригъэкӀодыкӀыщт[+]. 16Масэ[*] дэжь зэрэщышъушӀагъэм фэдэу, Ар шъумыушэты[+]. 17Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитыгъэ иунашъохэр, ишапхъэхэр, ихэбзэ гъэунэфыгъэхэр дэх имыӀэу шъусакъэу жъугъэцакӀэх. 18ШъуиӀофхэр зэкӀэ дэгъунхэм, шъуятэжъхэм къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгушӀум шъукӀонышъ, шъуиунэенэу шъуубытыным пае, Ащ шӀукӀэ, тэрэзкӀэ ылъытэрэр жъугъэцакӀэ. 19Джащыгъум, Зиусхьаным къызэриӀуагъэу, шъуипыйхэр зэкӀэ шъукӀэлъырифыщтых[+].

20УикӀалэ тапэкӀэ „Сыда ямэхьанэр ти Зиусхьанэу Тхьэм жъугъэцэкӀэнхэу пшъэрылъ къышъуфишӀыгъэ ухэсыгъэхэм, шапхъэхэм, хэбзэ гъэунэфыгъэхэм?“ ыӀоу къызыоупчӀыкӀэ,[+] 21мыщ фэдэу еӀу: „Тэ фирхьауным Мысырым тыщырипщылӀыщтыгъ, ау Зиусхьаным ыкӀочӀэ лъэшкӀэ Мысырым тыкъырищыжьыгъ[+]. 22Тинэрылъэгъоу Зиусхьаным ушэтыпӀэхэр, гъэунэфыпӀэхэр, шӀэгъошӀагъэхэр Мысырыми, фирхьауными, зэкӀэ ащ ибынхэми, фэлэжьэрэ иӀумэтхэми къафигъэкӀуагъэх[+]. 23Ау тятэжъхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызэригъэгугъагъэхэ чӀыгур къытитынэу тэ ащ тыкъырищыжьыгъ. 24ТиӀофхэр сыдигъуи дэгъунхэм, джы зэрэщытым фэдэу, тищыӀэныгъэ къэдгъэнэжьыным пае, ти Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фытиӀэу, дгъэлъэпӀэнэу, а шапхъэхэр[†] зэкӀэ дгъэцэкӀэнхэу Зиусхьаным унашъо къытфишӀыгъ. 25Арышъ, ти Зиусхьанэу Тхьэм къызэрэтфигъэпытагъэу, Ащ иунашъохэр зэкӀэ дгъэцакӀэхэмэ, ар тэ тишъыпкъагъэу хъущт“»[+].

### Яблэнэрэ шъхьэр


Хымэ лъэпкъхэр ифыгъэнхэр

1Мосэ израил цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуубытыщт чӀыгум шъуиунае хъунэу шъузырищэкӀэ, цӀыф лъэпкъыбэхэр, шъощ нахьыбэу, нахь лъэшэу щыт цӀыф лъэпкъиблыр, шъукӀэлъырифыщтых. Ахэр хьатхэр, гъыргъащхэр, амэрхэр, къэнаӀанхэр, пэрыцхэр, еуйхэр, еусхэр арых[+]. 2Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр шъуӀэ къырилъхьэхэу зызэхэшъукъутэхэкӀэ, ащыщ къэмынэу зэхэшъуукӀэнхэ фае. Зэзэгъыныгъи адэшъумышӀ, гукӀэгъуи афэшъумышӀ[+]. 3Къэщэн-дэкӀон ӀофкӀэ ахэр пыщэгъу къызфэшъумышӀых. Шъупхъухэр ахэм якӀалэмэ адэшъумыгъакӀу, япхъухэр шъуикӀалэмэ къяшъумыгъащ[+]. 4Армырмэ ахэм япхъумэ шъуикӀалэхэр Зиусхьаным кӀэлъыращынхэшъ, шъхьащэ афарагъэшӀынэу нэмыкӀ тхьэхэм афащэщтых, Зиусхьанри шъуилъэпкъ къыфэгубжынышъ, шъуигъэкӀодыщт[+]. 5Мары ахэм шъузэрадэзекӀощтыр: якъурмэншӀыпӀэхэр зэхэшъукъутэх, шъхьащэ зыфашӀырэ агъэлъэпӀэрэ мыжъо пкъэухэр зэхэжъугъэшъхъашъхъэх, агъэлъэпӀэрэ пкъэухэр[*] ишъуупкӀых, ятхьэ сурэтхэр жъугъэстых[+].

6Шъо шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ицӀыф лъэпкъ лъапӀэу шъущытба, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь иунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытынэу, шъурилъэпкъынэу дунаим тет адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахихыгъ[+]. 7Зиусхьаным шъо шъукъызкӀахихыгъэр нэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэм анахьыбэу шъущытыгъэкӀэ арэп, пчъагъэмкӀэ шъунахь мэкӀагъэба. 8ШӀу шъузэрилъэгъурэм, тятэжъмэ адишӀыгъэ гущыӀэ пытэр ымыукъоным пае Зиусхьаным шъукъызкӀахихыгъэр. Ащ ыкӀочӀэ лъэшкӀэ шъукъахищыжьыгъ, пщылӀыпӀэм шъукъырищыжьыгъ, Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным шъукъыӀэкӀихыжьыгъ. 9ЗэжъугъашӀэ: шъуи Зиусхьанэу Тхьэр ар Тхьэ закъу. Ар фэшъыпкъэныгъэ зиӀэ Тхьэу щыт, Ежь шӀу зылъэгъухэу, иунашъохэр зыгъэцакӀэхэрэм къахэкӀыгъэ лӀэуж минхэр игукӀэгъурэ зэзэгъыныгъэу адишӀыгъэмрэкӀэ къеухъумэх[+]. 10Ау Ежь зымыгъэлъапӀэу, зыфэмылъэгъурэ пстэури Ащ ыгъэкӀодыщт. Ежь зымыгъэлъапӀэу, зыфэмылъэгъурэ пстэуми ымыгъэгужъоу яфэшъуашэ аригъэгъотыщт. 11Арышъ, непэ шъузыфэзгъэсэрэ унашъохэр, шапхъэхэр,[†] хэбзэ гъэунэфыгъэхэр жъугъэцакӀэх».


ДэӀоным ишӀуагъ

12Мосэ къыӀуагъ: «А хэбзэ гъэунэфыгъэхэм шъуафэсакъэу, шъуадэмыхэу жъугъэцакӀэхэмэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызэрадишӀыгъэм тетэу, Ежь къышъуфыриӀэ гукӀэгъумрэ зэзэгъыныгъэу къыжъудишӀыгъэмрэ къыухъумэщт[+]. 13Ащ шъо шӀу шъуилъэгъущт, ынэшӀуи къышъущыфэщт, лъэпкъыри ыгъэбэгъощт. Бынэу къышъухэкӀыщтхэм, шъуичӀыгу къыщыкӀхэрэм, лэжьыгъэм, сэнэ кӀэфыгъакӀэм, зэйтын дагъэм, шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм къакӀэхъощтхэм шъуӀэ къырилъхьанэу шъуятэжъхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызфигъэгугъагъэхэ чӀыгум Ащ ынэшӀу къащищыфэщт. 14Адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми анахьэу нэшӀущыфэныгъэ шъуиӀэщт; сабый къызхэмыкӀырэ хъулъфыгъи бзылъфыгъи шъухэтыщтэп, шъуибылымхэм къахэмыхъоуи къэнэщтхэп[+]. 15Зиусхьаным уз пстэуми шъуащиухъумэщт. Мысырым щыжъугъэунэфыгъэ уз Ӏаемэ ащыщ гори Ащ къышъуфигъэкӀощтэп, ау шъузфэмылъэгъурэ пстэуми ахэр къафигъэкӀощт[+]. 16Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуӀэ къырилъхьащт цӀыф лъэпкъ пстэури зэхэшъуукӀэх. Ахэм шъугу яшъумыгъэгъу, ятхьэхэми шъхьащэ афэшъумышӀ, ахэм шъуафэлажьэ зыхъукӀэ, ар кӀодыпӀэ шъуфэхъущт[+].

17Шъо шъугу къихьан ылъэкӀыщт: „А цӀыф лъэпкъхэр тэщ нахьыбэу сыдэущтэу ахэр ячӀыгу итфышъущтха?“ 18Ау ахэм шъуащымыщынэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм фирхьаунми зэрэ Мысырэуи аришӀагъэхэр шъугу къэжъугъэкӀыжь. 19Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм илъэшыгъэрэ ыкӀуачӀэрэкӀэ ушэтыпӀэхэмкӀэ, гъэунэфыпӀэхэмкӀэ, шӀэгъошӀагъэхэмкӀэ Мысырым шъукъызэрэрищыжьыгъэр шъо шъунитӀукӀэ шъулъэгъугъэ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм джы шъо шъузщыщынэрэ лъэпкъ пстэуми джар аришӀэщт[+]. 20Ащ къыщымыуцоу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр гуӀэным хидзэщтых[*], псэоу къэнэжьыгъэу шъо зышъушӀозгъэбылъхэри зы нэбгырэ къэмынэу кӀодыщтых[+]. 21Шъо щъуигъусэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэр – Ар кӀочӀэшхоу, щынагъошъ, ахэм шъуащымыщын. 22Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм игъорыгъоу цӀыф лъэпкъхэр шъукӀэлъырифыщтых. Ау шъо ахэр зэу зэхэшъуукӀэнхэ шъулъэкӀыщтэп, армырмэ губгъо хьэкӀэ-къуакӀэхэр къышъобэкӀыхэу зэлъыбэгъощтых[+]. 23Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а цӀыф лъэпкъхэр шъуӀэ къырилъхьащтых, ахэр емыгъэкӀодыфэхэ, гузэжъогъушхом хигъэтыщтых. 24Ахэм япачъыхьэхэр Ащ шъуӀэ къырилъхьанхэшъ, егъашӀэми агу къэмыкӀыжьынхэу, кӀодыкӀае шъушӀыщтых. ЗэкӀэри зэхэшъумыукӀэфэ, хэти къышъупэуцужьын ылъэкӀыщтэп[+]. 25Ахэм ятхьэ сурэтхэр жъугъэстынхэ фае. Ядышъи ятыжьыни шъуямынэцӀ, къэшъумыштэх, армырмэ лъахъэ шъуфэхъущтых. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ар шӀоемыкӀушху[+]. 26ЕмыкӀушхор шъуиунэмэ арышъумыхь, армырмэ ащ телъ бгыбзэр шъори къышъутефэнышъ, шъукӀодыщт. А зэпстэури хьэрам шъушӀы, сыда пӀомэ Тхьэм ибгыбзэ ахэм ателъ».

### Яенэрэ шъхьэр


Зиусхьаныр израил цӀыфхэм шъофнэкӀым къызэрэщяушъыигъэр

1Ащ ыуж Мосэ къыӀуагъ: «ШъущыӀэным, нахь шъубэгъоным, шъуятэжъхэм къаритынэу Зиусхьаным[†] гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум шъуихьанышъ, ар шъуиунае хъуным пае, непэ къышъосӀощт унашъохэр зэкӀэ шъуегугъузэ жъугъэцэкӀэн фае. 2Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъугу илъыр, Ежь иунашъохэр жъугъэцэкӀэщтхэмэ е шъумыгъэцэкӀэщтхэмэ зэригъэшӀэнэу шъуригъэуцуалӀэзэ, шъуиушэтызэ, илъэс тӀокӀитӀум зэпымыоу шъоф нэкӀым шъукъызэрэщырищэкӀыгъэр шъугу ижъугъэлъ[+]. 3Ащ шъуригъэуцуалӀэщтыгъ, гъаблэм шъухигъэтыгъ, шъори шъуятэжъхэми зыфэдэр шъумышӀэрэ мон шхынымкӀэ[*] зышъуигъэшхэкӀыгъ. ЦӀыфыр хьалыгъум имызакъоу, ау сыдрэ гущыӀэу Тхьэм ыдэжь къикӀырэми зэрэрыпсэурэр джаущтэу шъуигъашӀэ шӀоигъуагъ[+]. 4Шъуищыгъынхэр лажьэщтыгъэхэп, шъулъакъохэри а илъэс тӀокӀитӀум пщыгъэхэп[+]. 5ЦӀыфыр ыкъо зэреушъыинэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр къызэрэшъоушъыирэр шъугу ишъуубыт[+]. 6Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр жъугъэцакӀэх, Ащ игъогухэм шъуарыкӀу, щынагъо фышъуиӀэу Ар жъугъэлъапӀэ. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуещэ чӀыгушӀоу псыбэ зыдэт псыхъохэр, хыкъумэхэр, псынэкӀэчъхэр зыщыхъой кӀэйхэмрэ къушъхьэхэмрэ зыдэщыӀэхэм;[+] 8коцымрэ хьэмрэ, сэнашъхьэмрэ шхынцумпэмрэ, нар чъыгхэр къызыщыкӀыхэу, зэйтын дагъэр, шъоур зыдэщыӀэхэ чӀыгум, 9лэжьыгъэкӀэ щыкӀагъэ, фэныкъуагъэ гори зыщышъуимыӀэщт чӀыгум, гъучӀыр зычӀэлъэу, гъуаплъэр къызщычӀэпхын плъэкӀыщт къушъхьэхэр зыдэщыӀэ чӀыгум шъурищэщт. 10Шъушхэу зызыжъугъэшхэкӀыкӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитыгъэ чӀыгушӀум пае щытхъу фэшъушӀ.


Тхьэр зыщагъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр

11Шъусакъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъугу ижъугъэлъ, Ащ иунашъохэу, ихэбзэ гъэунэфыгъэхэу, ишапхъэхэу непэ шъозгъашӀэхэрэр жъугъэцакӀэ. 12Армырмэ шъушхагъэу зызыжъугъэшхэкӀыкӀэ, унэ дэгъухэр шъушӀыгъэхэу ахэм шъузачӀэхьажькӀэ, 13шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм къызахахъокӀэ, тыжьыни дышъи, сыдрэ мылъкуи бэу шъуиӀэхэ зыхъукӀэ, 14пагэ шъухъунышъ, Мысырым, пщылӀэу шъуздэщыӀэгъэ чӀыгум, шъукъизыщыжьыгъэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъущыгъупшэжьыщт[+]. 15Щэнаут зыхэлъ блэхэмрэ скорпионхэмрэ зэрызыбзэ шъоф нэкӀышхоу щынагъом, чӀыгу гъугъэу псы зэрымытым Ащ шъукъыщырищэкӀыгъ. ШтаукӀ къушъхьэ цакӀэм къыпхыригъэчъи, псы Ащ къышъуитыгъ[+]. 16Ащ шъуригъэуцолӀэным, шъиушэтыным, ыужыкӀэ зэкӀэ шъуиӀофхэр дэгъунхэм пае, шъори шъуятэжъхэми зыфэдэр шъумышӀэрэ мон шхынымкӀэ шъоф нэкӀым шъущигъэшхагъ[+]. 17Шъуилъэпкъ псэукӀэшӀу иӀэу зыхъукӀэ, а байныгъэр зэкӀэ шъо шъукӀуачӀэкӀэ къэшъулэжьыгъэу шъугукӀэ зэшъуӀожьынкӀи мэхъу[+]. 18Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъугу ижъугъэлъ. Арба мылъкур шъо шъозыгъэгъотырэр. Джаущтэу джы къызнэсыгъэми шъуятэжъхэм къадишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр Ащ къеушыхьатыжьы. 19Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр зэгорэм зыщыжъугъэгъупшэу, нэмыкӀ тхьэхэм ауж шъуихьэу, жъугъэлъапӀэхэу, ахэм шъхьащэ афэшъушӀ зыхъукӀэ, непэ шыхьатэу сыкъышъупэуцу: Ӏо хэмылъэу шъукӀодыщт. 20Зиусхьаным шъуинэрылъэгъоу ыгъэкӀодырэ цӀыф лъэпкъхэм афэдэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуземыдэӀукӀэ, шъори шъукӀодыщт»[+].

### Ябгъонэрэ шъхьэр


Израил цӀыфхэр зэрэмыдэӀуагъэхэмрэ Тхьэм ифэшъыпкъэныгъэрэ

1Мосэ израил лъэпкъым риӀуагъ: «КъэдаӀу, израил лъэпкъыр, ощ нахьыбэ хъурэ, ощ нахь лъэшэу щыт цӀыф лъэпкъхэр зэрыс чӀыгоу, зидэпкъхэр уашъом нэс кӀэорэ къэлэшхохэр зэрытыр уиунае зэрэхъунэу, ащ щыпсэухэрэр къипфынхэу Иордан джы узэпырыкӀыщт. 2А цӀыфхэр кӀочӀэшхох, лъагэх – ахэр Ӏэнэкъ иныжъым къыхэкӀыгъэхэр ары. Ахэм якъэбар ущыгъуаз, „Ӏэнэкъ къыхэкӀыгъэхэм хэт атекӀон зылъэкӀыщтыр?“ зэраӀори зэхэпхыгъэ[+]. 3Ау джы къызгурыгъаӀу: уи Зиусхьанэу[†] Тхьэр узышхырэ мэшӀошхом фэдэу уапэ итэу кӀощт. Ащ ахэр ыгъэкӀодыщт, Ащ ахэр пӀэ къырилъхьащт. Уи Зиусхьан укъызэригъэгугъагъэм фэдэу, о ахэр епфыжьэнхэшъ, псынкӀэу зэхэуукӀэщт[+]. 4Уи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр зыпкӀэлъырифхэкӀэ, „Сишъыпкъагъэ пае Зиусхьаным мы чӀыгур сиунае зэрэхъунэу мыщ сыкъыщагъ“ пӀоу зэмыӀожь. Хьау, янэпэнчъагъэ пае Зиусхьаным мы цӀыф лъэпкъхэр зыпкӀэлъырифыщтхэр[+]. 5Уизэфагъэрэ уишъыпкъагъэрэ паеп ахэм ячӀыгу уиунае зэрэхъунэу узыкӀакӀорэр. Уи Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ гущыӀэ пытэу къадишӀыгъэр ыгъэцэкӀэжьынэу янэпэнчъагъэ пае джа цӀыф лъэпкъхэр пкӀэлъырифыщт[+]. 6ЗэгъашӀэ: уишъыпкъагъэ паеп уи Зиусхьанэу Тхьэм мы чӀыгушӀур уиунэенэу къызкӀыуитырэр, сыда пӀомэ о зыгу зэшӀодзэгъэ цӀыф лъэпкъэу ущыт»[+].


ШкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр дышъэм зэрэхашӀыкӀыгъэр

7«Шъоф нэкӀым шъуит зэхъум шъуи Зиусхьанэу Тхьэр зэрэжъугъэгубжыщтыгъэр шъугу ижъугъэлъ, зыщышъумыгъэгъупш. Мысырым шъукъызщикӀыжьыгъэ мафэм щегъэжьагъэу мыщ тыкъэсыфэ Зиусхьаным ренэу шъупэуцужьыгъ. 8Синай къушъхьэм дэжь Зиусхьаныр лъэшэу зэрэщыжъугъэгубжыгъэм нахь хэмылъэу шъуигъэкӀодыпэным Ар фэхьазырыгъ[+]. 9МыжъобгъуитӀур, Зиусхьаным шъо къыжъудишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур, къэсхьынэу къушъхьэм сызыдэкӀуаем, къушъхьэм мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ сыкъэтыгъ; хьалыгъуи зыӀуслъхьагъэп, пси зыӀузгъэфагъэп[+]. 10Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ыӀэкӀэ ытхыгъэ мыжъобгъуитӀур сэ къыситыгъ. ШъукъызщызэӀукӀэгъэгъэ мафэм къушъхьэр зыхэтыгъэ машӀом Зиусхьаным шъощ пае къыхиӀукӀыгъэ унашъохэр зэкӀэ ахэм атетхэгъагъэх[+]. 11Мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ зытешӀэм зэзэгъыныгъэр зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур Зиусхьаным къыситыгъ. 12Зиусхьаным къысиӀуагъ: „Мысырым къипщыжьыгъэ цӀыфхэр зэӀыхьагъэхэшъ, псынкӀаӀоу мыщ ехыжь! Сэ унашъо къызэрафэсшӀыгъэ гъогум ахэр псынкӀэу дэхыгъэх: тхьэнэпцӀыр[†] зыфашӀыжьыгъ“[+]. 13Арти Зиусхьаным къысиӀуагъ: „Сэлъэгъу Сэ а цӀыф лъэпкъыр, ыгу зэшӀодзагъ а цӀыф лъэпкъым. 14СкӀэрыкӀыжь, ахэр Сэ зэхэзгъэкӀодэщтых, ацӀэхэри агу къэмыкӀыжьынхэу ошъо чӀэгъым щахэстхыкӀыжьыщтых, ау нахь лъэшэуи нахьыбэ хъоуи цӀыф лъэпкъ о къыптезгъэкӀыщт“[+]. 15Къэзгъэзэжьи, машӀоу стырэ къушъхьэм сыкъехыжьыгъ. Зэзэгъыныгъэр зыбгъухэм атетхэгъэ мыжъобгъуитӀур сӀыгъыгъ. 16Сыкъызэплъэм, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ псэкӀод зэрэщышъушӀагъэр, шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр дышъэм зэрэхэжъугъэткӀукӀыгъэр, Зиусхьаным унашъо къызэрэшъуфишӀыгъэ гъогум псынкӀэу шъузэрэдэхыгъэр слъэгъугъэ. 17Мыжъобгъухэр къасшти чӀэсыдзыгъэх, шъулъэгъузэ ахэр зэхэзгъэшъхъэшъхъагъэх. 18ЕтӀанэ Зиусхьаным инэрылъэгъоу бзэджагъэкӀэ псэкӀод зэрэшъушӀагъэм, ащ пае Ар зэрэжъугъэгубжыгъэм къахэкӀэу Зиусхьаным ыпашъхьэ зыщесыдзыхи джыри мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ хьалыгъу зыӀуслъхьагъэп, пси зыӀузгъэфагъэп[+]. 19Зиусхьаным игубж лъэш сыщыщынэщтыгъ, сыда пӀомэ Ащ игубж къызэрэзэкӀэнагъэм къыхэкӀэу шъуигъэкӀодыным фэхьазырыгъ. Ау Зиусхьаныр мызэгъогуми къысэдэӀугъ. 20Зиусхьаныр Хьаруни ыгъэкӀодыпэным нэсэу къыфэгубжыгъагъ, ау Хьарунэ паи Тхьэм селъэӀугъ. 21ШкӀэ теплъэ зиӀэ а тхьэнэпцӀэу псэкӀодкӀэ шъушӀыгъэр сшти, машӀом хэзгъэстыхьагъ. Ар зэхэскъути, сапэм фэдэу схьаджыжьи, къушъхьэм къечъэхырэ псым хэстэкъожьыгъ[+]. 22Джащ фэдэу чӀыпӀэхэу ТапӀэрах, Масэ, Къыбрэт-Хьэтау[*] адэжь Зиусхьаныр шъо ащыжъугъэгубжыгъагъ[+]. 23ЕтӀанэ Зиусхьаным чӀыпӀэу Къадэщ-Барнэ къышъуигъэбгынэ зэхъум къышъуиӀогъагъ: „ШъукӀуи, Сэ къышъостынэу гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгур шъуиунэенэу шъуубыты“. Ау шъо шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъо шъупэуцужьыгъ. Ащ цыхьэ фэшъушӀыгъэп, ыӀорэми шъуедэӀугъэп. 24Сэ шъузщысшӀэрэм щегъэжьагъэу шъо Зиусхьаным шъупэуцужьщтыгъ. 25Зиусхьаным шъуигъэкӀодынэу къысиӀуагъэти, Ащ ыпашъхьэ зыщесыдзыхыгъэу мэфэ тӀокӀитӀурэ чэщ тӀокӀитӀурэ сыщылъыгъ. 26Зиусхьаным селъэӀузэ есӀощтыгъ: „ЗэкӀэ зыӀэ илъэу Зиусхьан, О уиунэе уилъэпкъэу, уилъэшыгъэкӀэ Мысырым къипщыжьыгъэр умыгъэкӀод[+]. 27Угу къэгъэкӀыжьхэба уиӀумэтхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ. Мы цӀыф лъэпкъым икъаигъагъэ, инэпэнчъагъэ, ипсэкӀодшӀагъэ уямыплъыба. 28Армырмэ О тыкъызэрыпщыжьыгъэ хэгъэгум щаӀонба: ‘Къызэригъэгугъэгъэхэ чӀыгум зэрэримыщэшъугъэхэмрэ зэрэфэмылъэгъухэмрэ къахэкӀэу, шъоф нэкӀым ригъэкӀодэнхэу Зиусхьаным ахэр рищыгъэх’. 29Ау ахэр гъунэ зимыӀэ О уилъэшыгъэрэ пкӀуачӀэрэкӀэ къахэпщыжьыгъэ уиунэе уицӀыф лъэпкъыба!“».

### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Мосэ кӀэу мыжъобгъуитӀу зэригъэхьазырыгъэр

1[•]Мосэ игущыӀэ лъигъэкӀуати къыӀуагъ: «Мэфэ тӀокӀитӀу зытешӀэм Зиусхьаным[†] къысиӀуагъ: „Ыпэрэмэ афэдэу мыжъобгъуитӀу къыхэуӀучӀыкӀи Садэжь къушъхьэм къыдэкӀуай. ЕтӀани пхъонтэр пхъэм хэшӀыкӀ[+]. 2Джа пкъутэгъэ мыжъобгъуитӀум атетыгъэ гущыӀэхэр къатестхэжьыщтых. ЕтӀанэ о ахэр пхъонтэрым дэплъхьажьыщтых“[+]. 3Акацэ чъыгым пхъонтэр хэсшӀыкӀи, ыпэрэмэ афэдэу мыжъобгъуитӀу згъэхьазыри, ахэр сӀыгъэу къушъхьэм сыдэкӀоягъ[+]. 4Зиусхьаным, ыпэрэм фэдэу, джа шъукъызщызэӀукӀэгъэгъэ мафэм къушъхьэр зыхэтыгъэ машӀом шъощ пае къыхиӀукӀыгъэ унэшъуипшӀыр[†] а мыжъобгъуитӀум къатыритхагъ. Зиусхьаным а мыжъобгъуитӀур къыситыгъ[+]. 5ЕтӀанэ къэзгъэзэжьи къушъхьэм сыкъехыжьыгъ, Зиусхьаным унашъо къызэрэсфишӀыгъэм тетэу сшӀыгъэ мыжъобгъуитӀур пхъонтэрым дэслъхьагъэх, джыдэдэми ахэр ащ дэлъых»[+].


Хьарунэ зэрэлӀагъэмрэ лэуйхэм япшъэрылъхэмрэ

6Израил цӀыфхэм ЯӀакъан къытекӀыгъэ лъэпкъым ипсынэхэр къызэранэкӀхи, Мэзэр чӀыпӀэм нэс кӀуагъэх. Хьарунэ ащ щылӀи щагъэтӀылъыжьыгъ, ыкъоу ЕлыӀазар ятэ къурмэнышӀым[†] иӀоф кӀэнэу къыфэнагъ. 7Ащ къыӀукӀыжьхи кӀохэзэ, Гъудгъод чӀыпӀэм нэсыгъэх, етӀанэ псыхъохэр бэу зыдэщыӀэ чӀыпӀэу Иотбат кӀуагъэх. 8А уахътэм Зиусхьаным Ежь дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэр лъапӀэр[†] къырахьакӀынэу, Зиусхьаным ыпашъхьэ итынхэу, фэлэжьэнхэу, Ежь ыцӀэкӀэ цӀыфхэм афэлъэӀонхэу Лэуй ыкъохэр ахиушъхьафыкӀыгъэх. Джы къызнэсыгъэми ахэм джары зэрашӀырэр. 9Джары лэуйхэм адрэ лӀакъохэм афэдэу афыхахыгъэу яунэе чӀыгу Ӏахьи кӀэни зыкӀямыӀэр; шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къызэрариӀуагъэм фэдэу, Зиусхьаныр ары ахэм яунэе Ӏахьэр.

10Мосэ етӀанэ къыӀуагъ: «Апэрэм фэдэу къушъхьэм чэщ-зымэфэ тӀокӀитӀо сыкъэтыгъ. Зиусхьаныр мызэгъогуми къысэдэӀуи, шъуигъэкӀодыным фыкӀэгъожьыгъ[+]. 11„КӀо, – къысиӀуагъ Зиусхьаным, – ятэхэм къястынэу гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгур зэряунэенэу аубытыным пае, цӀыфхэр гъогум тещэх“[+].


Тхьэм щынагъо зэрэфыуиӀэщтыр

12Арышъ, израил лъэпкъыр, сыда шъуи Зиусхьанэу Тхьэр зыфаер шъуи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фышъуиӀэу зэрэжъугъэлъэпӀэным, Ащ игъогухэм ренэу шъузэрарыкӀоным, Ар шӀу зэрэшъулъэгъуным, шъугурэ шъупсэрэкӀэ шъуфэщагъэу шъузэрэфэлэжьэным,[+] 13шъуиӀофхэр зэрэдэгъунхэу Зиусхьаным иунашъохэу, ишапхъэхэу непэ шъузыфэзгъасэхэрэр зэрэжъугъэцэкӀэным анэмыкӀэу[+]? 14Мары шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыӀэ илъых уашъори, ошъо къатхэри, чӀыгури, ащ тет пстэури[+]. 15Ау щытми, Зиусхьаным шъуятэжъхэр шӀу ылъэгъухи, шъо, ахэм къахэкӀыгъэхэм, нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахихыгъ, джы къызнэсыгъэми джары зэрэщытыр[+]. 16Арышъ, шъугурэ шъупсэрэкӀэ зэрэщытэу Зиусхьаным зыфэжъугъаз[*], ащ нахьыбэри зышъумыгъэкъаигъ[+]. 17Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр – ар тхьэмэ я Тхьэжьэу, зиусхьанмэ я Зиусхьаныжьэу, Тхьэ инышхоу, кӀочӀэшхоу, щынэгъошхо зыфыряӀэу, зэфагъэ зыхэлъэу, шӀухьафтынхэр къаӀызымыхырэ Тхьэу щытба![+] 18Ар ибэхэмрэ шъузабэхэмрэ адэӀэпыӀэ, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэм афэгумэкӀы, ахэр егъашхэх, ефапэх[+]. 19Шъори Мысыр хэгъэгум хэхэсэу шъуисыгъэшъ, хэхэсхэр шӀу зэжъугъэлъэгъу[+]. 20Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фышъуиӀэу жъугъэлъапӀэ, Ащ шъугукӀэ шъуепкӀылӀагъэу шъуфэлажь. Ащ шъуфэшъыпкъ, Ащ ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ шъушӀы[+]. 21Ащ шъущытхъуныр ифэшъуаш; Ар шъуи Тхьэу, шъуинэрылъэгъоу шъощ пае шӀэгъошӀэгъэшхохэмрэ шӀэгъошӀэгъэ щынагъохэмрэ зыгъэхъагъэр ары. 22Шъуятэжъхэу Мысырым ихьэгъагъэхэр нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ хъущтыгъэх, джы шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуигъэбэгъуагъ, ошъогу жъуагъохэм афэдэу бэ шъохъу»[+].

### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Тхьэм ишӀэгъошӀэгъэшхохэр агу къызэрагъэкӀыжьыгъэхэр

1Мосэ етӀани израил лъэпкъым риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэр шӀу зэгъэлъэгъу, Ащ иунашъохэр, ишапхъэхэр, ихэбзэ гъэунэфыгъэхэр сыдигъуи гъэцакӀэх. 2Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм илъэрыхьыгъи, илъэшыгъи, икӀочӀэшхуагъи шъугу ижъугъэлъ. Ащ иушъыйхэр зымыгъэунэфыгъэу, зымышӀэрэ шъуикӀалэхэр арэп сэ засӀорэр. 3Ащ Мысырым, пачъыхьэ фирхьауными ихэгъэгуи зэрэщытэу гъэунэфыпӀэу, шӀэгъошӀагъэу, 4мысыр дзэми, ащ ишыхэми, ику псынкӀэхэми аришӀагъэхэр, тауж итхэу къачъэхэ зэхъум, ахэр хы Къамылым зэрэщычӀыригъэхьагъэхэр, Зиусхьаным ахэр зэригъэкӀодыгъэхэр,[+] 5мы чӀыпӀэм шъукъэмысыфэ, шъоф нэкӀым шъо къыщышъуфишӀагъэхэр зыщышъумыгъэгъупш[+]. 6Джащ фэдэу шъулъэгъугъэ Ащ рубэн лӀакъом къыхэкӀыгъэ Елыаб ыкъохэу Датанрэ Абирамрэ аришӀагъэр, ахэм ячэтэнгъэӀагъэхэр зыдэщыт чӀыпӀэм чӀыгур къыщызэгози, яунагъомэ арысхэри, ящэтырхэри, аӀэ илъыгъэ псэ зыпыт пстэоу ягъусагъэхэри ащ зэрэдэфагъэхэр. 7Зиусхьаным ишӀэгъошӀэгъэшхохэр шъо шъунитӀукӀэ шъулъэгъугъэ.


Тхьэм израил цӀыфхэм яунэещт чӀыгум шӀоу фиӀуагъэхэр

8Арышъ, непэ шъузфэзгъэсэрэ унашъохэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ, шъукӀочӀэшхоным, шъузэрыхьащт чӀыгур шъуиунае зэрэхъуным, 9тятэжъхэм къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгоу щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэм бэрэ шъузэрэщыпсэуным пае[+]. 10Шъузэрыхьащт чӀыгоу шъуиунае хъущтыр Мысырым ичӀыгоу шъукъызэрыкӀыжьыгъэм, чылапхъэхэр зыхашъулъхьэщтыгъэм, хатэмэ афэдэу, къин шъулъэгъузэ, псыр зытешъукӀэзэ,[*] жъулэжьыщтыгъэм фэдэп. 11Шъузэрыхьащт чӀыгоу шъуиунае хъущтыр – ар къушъхьэхэр зэрытэу, кӀэйхэр зыдэщыӀэ, ощхымэ агъэшъокӀырэ чӀыгоу щыт[+]. 12Ар шъуи Зиусхьанэу Тхьэр зыфэгумэкӀэу, илъэс реным ынаӀэ зытыригъэтырэ чӀыгоу щыт[+]. 13Непэ Ащ къышӀырэ унашъохэр[*] жъугъэцакӀэхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъугурэ шъупсэрэкӀэ шъуфэщагъэу шъуфэлажьэмэ,[+] 14лэжьыгъи, сэнашъхьи, зэйтын дагъи зэрэшъуиӀэнхэу, шъуичӀыгу ищыкӀэгъэщт ощхыр бжыхьэми гъатхэми игъом Ащ къыригъэщхыщт. 15Шъуибылымхэм апае хъупӀэшӀухэр къышъуитыщт, джаущтэу шъушхыщтыр хъоеу зэжъугъотылӀэжьыщт[+]. 16Ау нэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афэшъушӀынэу шъугухэм шъузэрамыгъэгъощэным, шъузэрэдэмыхыным шъуфэсакъ. 17Джащыгъум Зиусхьаныр лъэшэу къышъуфэгубжынышъ, уашъор зэфишӀыщт, ощхи къещхыжьыщтэп, чӀыгуми лэжьыгъэ къытыжьыщтэп, шъори Зиусхьаным къышъуитырэ чӀыгушӀум псынкӀэу шъутыригъэкӀодыкӀыпэщт[+].

18Тхьэм къышъуеӀо: „КъышъуфэсшӀырэ Сиунашъохэр шъугуи шъушъхьи арыжъугъэлъ, ахэр гукъэгъэкӀыжь тамыгъэхэу шъуӀэхэми шъунатӀэхэми атежъугъэт[+]. 19Ахэр шъуикӀалэхэм яжъугъашӀ. Унэм шъуисми, гъогум шъутетми, шъузыгъолъыжьрэми, шъукъызытэджыжьрэми ахэр агурыжъугъаӀу[+]. 20Шъуиунэ пчъэблыпкъхэми шъуикъэлэ дэхьапӀэмэ ахэлъ къэлапчъэхэми ахэр атешъутх“[+]. 21Джащыгъум шъуятэжъхэм къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум шъори шъуилъфыгъэхэми уашъор чӀыгум шъхьащэтыфэ шъущыпсэущт. 22ЖъугъэцэкӀэн фэе унашъоу зэкӀэ къышъуасӀохэрэм шъуатемыкӀмэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъоу, Ащ игъогухэм шъуарыкӀоу, Ащ шъуфэшъыпкъэмэ, 23Зиусхьаным шъощ нахьыбэ хъоу, шъощ нахь лъэшэу щыт цӀыф лъэпкъхэр шъуинэрылъэгъоу шъукӀэлъырифынхэшъ, ахэм ячӀыгу къышъуитыщт. 24ШъулъэкӀэ шъузынэсыщт сыдрэ чӀыгуи шъуӀэ къижъугъэхьащт: шъуичӀыгу пшэхъолъэ шъоф нэкӀым щегъэжьагъэу Ливан нэс, Ефрат псыхъом щегъэжьагъэу Средиземнэ хым[*] нэс зэлъиубытыщт[+]. 25Зыгори къышъупэуцужьын ылъэкӀыщтэп. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъукъызэригъэгугъагъэу сыдрэ чӀыпӀэу зэпышъучырэми щынэгъошхо къыщышъуфыряӀэуи къыщышъущыщтэхэуи ышӀыщт»[+].


Тхьэм инэшӀущыфэныгъэхэмрэ ибгыбзэхэмрэ

26Мосэ къыӀуагъ: «Арышъ, шъуфэсакъ, непэ нэшӀущыфэныгъэхэмрэ бгыбзэхэмрэ шъуахэдэнэу фит шъусэшӀы[+]. 27Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэу непэ къышъосӀуагъэхэр жъугъэцакӀэмэ, нэшӀущыфэныгъэхэр къыжъудэхъущт[+]. 28Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр шъумыгъэцакӀэмэ, сэ къышъуфэзгъэнэфэгъэ гъогум шъутекӀэу, ыпэкӀэ шъумышӀэщтыгъэ тхьэнэпцӀыхэм[†] зызафэжъугъазэкӀэ, бгыбзэхэр къышъутефэщт[+]. 29Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунае хъущт чӀыгум шъуубытынэу шъузырищэкӀэ, джащ Гъэрызым къушъхьэм нэшӀущыфэныгъэ фаӀохэр къыщышъуӀощт, Ӏэбал къушъхьэм бгыбзэхэр къыщышъуӀощт[+]. 30Шъузэрэщыгъуазэу, а къушъхьэхэр Иордан зэпырыдзыгъэх, гъогум итыгъэ къохьапӀэкӀэ, Морэ ыцӀэкӀэ зэджэгъэхэ чъыгаем[*] пэблагъэх. Ахэр Гъылгъал иӀэгъо-чӀыгъохэм апэгъунэгъу иордан шъоф нэкӀым щыпсэурэ къэнаӀанхэм ячӀыгу итых[+]. 31Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум шъуихьанышъ, ар шъуубытынэу Иордан шъузэпырыкӀыщт. Ар шъуубытынышъ, шъущыпсэунэу ежъугъэжьэщт. 32Лъэшэу ащ шъузщыфэсакъыжь: непэ шъузфэзгъэсэгъэ шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ зэкӀэ пытэу жъугъэцакӀэ».

### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Хабзэу КъэнаӀан хэгъэгум зэрэщыпсэущтхэр

(я 12-рэ – я 26-рэ шъхьэхэр)


Тхьэм шъхьащэ зыщыфэпшӀыщт чӀыпӀэ закъор

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀуати ариӀуагъ: «Шъуятэжъхэм я Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитыгъэ чӀыгум шъущэпсэуфэ мафэ къэси шъуегугъузэ жъугъэцэкӀэн фэе шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ зыфэдэхэр мары. 2КъижъугъэкощыкӀыщт цӀыф лъэпкъхэр ятхьэмэ зыщялъэӀухэрэ чӀыпӀэхэу къушъхьэ лъагэхэм, Ӏуашъхьэхэм ащыӀэхэр, чъыг жьаупӀэмэ ачӀэтхэр зэкӀэ зэхэжъугъэкӀуадэх[+]. 3Ахэм якъурмэншӀыпӀэхэр зэхэшъукъутэх, шъхьащэ зыфашӀырэ агъэлъэпӀэрэ мыжъо пкъэухэр зэхэжъугъэшъхъашъхъэх, агъэлъэпӀэрэ пкъэухэр[*] ишъуупкӀых, ятхьэ сурэтхэр жъугъэсты. Ахэм ятхьэнэпцӀыхэр зэхэжъугъэтакъохи, ацӀэхэр а чӀыпӀэхэм агу къащымыкӀыжьыхэнэу шъушӀы[+]. 4Ахэр ятхьэнэпцӀыхэм зэрафэлажьэхэрэм фэдэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуфэлэжьэнэу щытэп. 5ШъуилӀакъохэр зэкӀэ зыщыпсэурэ чӀыпӀэхэм ащыщэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщтыр ары ныӀэп шъхьащэ зыщыфэшъушӀын фаер. Джары шъуздэкӀон фаер,[+] 6джащ ешъухьылӀэщтых шъуикъурмэнгъэстхэри, шъуикъурмэнхэри, шъуимылъку ияпшӀэнэрэ Ӏахьи, жъугъэнэфэгъэ тынхэри, тхьэлъанэ зыфэшъушӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ тынхэри, шъуигупыкӀ тынхэри, шъуибылым пӀашъэхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ къакӀэхъогъэ ящыпэлъфыхэу къахэшъущыгъэхэри. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къышъущыфагъэшъ, джа чӀыпӀэм шъори шъуибынхэми шъузэгъусэхэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъущышхэщт, шъуӀэшъхьитӀукӀэ жъулэжьыгъэ пстэуми шъуакӀэгушӀущт[+]. 8Джы хэти ежь нахь шӀотэрэзым тетэу мыщ зызэрэщыжъугъэпсырэм фэдэу ащ шъущызекӀо хъущтэп,[+] 9шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэе Ӏахьэу щыт чӀыпӀэхэу гупсэфыпӀэ шъуфэхъунэу къышъуитыхэрэм джыри шъуанэсыгъэпи[+]. 10Ау шъо Иордан псыхъом шъузэпырыкӀынышъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум шъуитӀысхьащт, мамырэу шъупсэуным пае, пыеу къышъогъэтӀысэкӀыгъэщтхэм шъукъамыгъэгумэкӀынэу Ащ ышӀыщт[+]. 11Джащыгъум шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм сэ унашъо къызэрэшъуфэсшӀырэр зэкӀэ: къурмэнгъэстхэри,[†] къурмэнхэри,[†] шъуимылъку ияпшӀэнэрэ Ӏахьи, жъугъэнэфэгъэ тынхэри, Зиусхьаным дэшъушӀыгъэ тхьэлъанэм тетэу шъуимылъку щыщ анахь ӀахьышӀухэри къешъухьылӀэнхэ фае[+]. 12Джащ шъори, шъукъохэми, шъупхъухэми, шъуиунэӀут хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, ежьхэм яунаеу чӀыгу Ӏахьи кӀэни зимыӀэ лэуйхэу шъуикъалэмэ адэсхэми шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъущычэф[+].


Лы зэфэшъхьафхэмрэ къурмэнылымрэ зэрэпшхыщтхэр

13Ау шъо шъугу рихьыщт чӀыпӀэ пэпчъ джаущтэу къурмэнгъэстхэр зэращышъумышӀынхэм шъуфэсакъ. 14Сэ къышъуфэсшӀырэ унашъохэр зэкӀэ жъугъэцакӀэзэ, шъуикъалэмэ ащыщэу Зиусхьаным Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэ закъор ары ныӀэп къурмэнхэр зыщышъушӀыщтыр. 15Ау щытми, зэкӀэ шъуздэс къалэхэм былымхэр ащышъуукӀынхи шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуфыриӀэ нэшӀущыфэныгъэм ишӀуагъэкӀэ шъузыфаем фэдиз ли ащышъушхын шъуфит. Хабзэм тетэу цӀыф пстэоу зызыукъэбзыгъэми зызымыукъэбзыгъэми къушъхьэ пчэным е бланэм ял фэдэу, а лыр ашхын фитых. 16Ау лъыр зыӀужъугъафэ хъущтэп. Псым фэдэу ар чӀыгум тешъукӀ. 17Шъуугъоижьыгъэ лэжьыгъэм, санэу кӀэшъуфыгъакӀэмрэ дагъэмрэ азыпшӀанэ, шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм ахэт щыпэлъфыхэр, шъуигупыкӀ тынхэр, хэушъхьафыкӀыгъэ тынхэр, нэмыкӀэу пӀон хъумэ тхьэлъанэкӀэ хэшъуушъхьафыкӀыгъэхэр, шъуикъалэхэм шъузэрадэсэу шъушхынэу щытэп. 18Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт джа чӀыпӀэм шъо зэкӀэми, шъукъохэми шъупхъухэми, шъуиунэӀут хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, шъуикъалэмэ адэс лэуйхэми, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуисэу а зэкӀэри щышъушхын фае. ЗэкӀэ шъуиӀэшӀагъэмэ шъуакӀэгушӀузэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуисэу шъушхэн, шъугушӀон фае. 19ШъуичӀыгу шъущыпсэу зэхъукӀэ, лэуйхэр пхъэтэпэмыхь зэрэшъумышӀынхэм шъуфэсакъ[+]. 20Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъукъызэригъэгугъагъэм тетэу, шъуичӀыгу игъунапкъэхэр зэӀуигъэкӀотхэу, лы шъугу къэкӀэу, „Лы тшхын“ зыщышъуӀоным дэжь, шъузыфаем фэдиз шъушхын шъуфит. 21Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэр къышъупэчыжьэ хъумэ, унашъо къызэрэшъуфэсшӀыгъэм тетэу, шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэу Зиусхьаным къышъуитыгъэхэм ащыщхэр шъуикъалэхэм ащышъуукӀынхэшъ шъушхын шъуфит. 22Къушъхьэ пчэнылым е бланэм ыл афэдэу, ахэр шъушхых. Хабзэм тетэу цӀыфэу зызымыукъэбзыгъэми зызыукъэбзыгъэми ахэр ашхын фит. 23Ау лъыр зыӀушъумыгъаф, сыда пӀомэ лъыр – щыӀэныгъ, щыӀэныгъэмрэ лъымрэ зэгъусэхэу шъушхы хъущтэп[+]. 24Лъыр зыӀужъугъафэ хъущтэп. Псым фэдэу ар чӀыгум тешъукӀ. 25Ар зыӀушъумыгъаф, джащыгъум шъори шъуилъфыгъэхэми шъуиӀофхэр дэгъущт, Зиусхьаным шӀукӀэ, тэрэзкӀэ ылъытэрэр шъогъэцакӀэшъ, Ащ ыпашъхьэ ар щытэрэз. 26Жъугъэнэфэгъэ тынхэу, тхьэлъанэ зыфэшъушӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ тынхэу Зиусхьаным фэжъугъэшъошагъэхэр шъуӀыгъхэу Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу Ащ къахихыщт чӀыпӀэм шъуекӀуалӀ. 27Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм икъурмэншӀыпӀэ къешъухьылӀэх шъуикъурмэнгъэстхэр, лыри лъыри. Лъыр къурмэншӀыпӀэм[†] дэжь щижъугъэчъи, лыр шъушхы. 28Шъусакъ, къышъосӀуагъэхэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ, джащыгъум шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ ар щытэрэзышъ, шъори къышъухэкӀыгъэхэми шъуиӀофхэр зэкӀэ егъашӀэми дэгъущт.


НэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афэпшӀ зэрэмыхъущтыр

29ЧӀыгоу шъуздакӀорэр шъуиунае зэрэхъунэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм цӀыф лъэпкъэу ащ исхэр ыгъэкӀодыпэщтых, а чӀыгур шъуубытынышъ, шъуитӀысхьащт. 30Ахэр зэкӀэ гъэкӀодыгъэ зыхъурэм ыуж, хъытыум шъузэримыфэным шъуфэсакъ, ахэм ятхьэмэ шъуакӀэмыупчӀ, „А цӀыф лъэпкъхэм ятхьэмэ сыд фэдэу шъхьащэ афашӀыра? Ахэм афэдэу тэри тшӀыщт“ шъумыӀо[+]. 31Зиусхьаным фэмылъэгъурэ емыкӀушхо зэфэшъхьафыбэхэр ахэм ашӀэхэшъ, ятхьэхэм зэрафэлажьэхэрэм фэдэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуфэлэжьэнэу щытэп, сыда пӀомэ ахэм акъохэмрэ апхъухэмрэ тхьэмэ къурмэн афашӀыхэри, машӀом хагъэстыхьэхэри![+] 32Арышъ, сэ унашъоу къышъуфэсшӀыгъэхэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ. Ахэм зыпари ахэшъумыгъахъу, зыпари ахэшъумыгъэкӀ»[*][+].

### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Пегъымбар нэпцӀыхэм зэрафэсакъыщтхэр

1Мосэ джыри ариӀуагъ: «ЗыгорэкӀэ пегъымбар е пкӀыхьэпӀэзэхэф горэ къышъухэкӀэу, мэхьанэшхо зиӀэ хъугъэ-шӀагъэ е шӀагъо горэ шӀэхэу къэхъущтэу къыӀуагъэу, 2ащ къыӀуагъэр хъуи, ежь ар дэдэм шъумышӀэщтыгъэ нэмыкӀ тхьэхэм зафэжъугъэзэнэу, ахэм шъхьащэ афэшъушӀынэу шъутыригъэгушӀухьэ зыхъукӀэ,[+] 3шъо а пегъымбарым е пкӀыхьэпӀэзэхэфым къыӀорэм шъуедэӀу хъущтэп: шъугурэ шъупсэрэкӀэ шӀу шъолъэгъумэ зэригъэшӀэнэу шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм джаущтэу шъуеушэты. 4Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыуж шъуит, щынагъо фышъуиӀэу жъугъэлъапӀэ, Ащ иунашъохэр жъугъэцакӀэ, шъуедэӀу, Ащ шъуфэлажь, шъуфэшъыпкъ. 5А пегъымбарыр е пкӀыхьэпӀэзэхэфыр арми Мысырэу пщылӀыпӀэм тыкъизыщыжьыгъэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъупэуцужьынэу шъутыригъэгушӀухьагъэшъ, укӀыгъэн фае. Шъуигъэплъэхъунышъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузтетын фэе гъогоу унашъо къышъуфишӀыгъэм шъукъытырищынэу ар фэягъ. А бзаджэр зыхэжъукъэкӀодыкӀ[+].

6Пшэу, уикӀалэу, уипшъашъэу, уишъуз кӀасэу е упсэ пэблэгъэ уиныбджэгъоу щэрэт фаеми, ори уятэжъхэми шъумышӀэщтыгъэ нэмыкӀ тхьэхэм адэжь укӀонышъ, шъхьащэ афэпшӀынэу шъэфэу утыригъэгушӀухьэ зыхъукӀэ, 7шъо къышъупэгъунэгъу е къышъупэчыжьэ цӀыф лъэпкъхэу дунаим ичӀыпӀэ зэфэшъхьафмэ ащыпсэухэрэм ятхьэхэм, 8а цӀыфым дешъуемыгъашт, ыӀорэми шъуемыдэӀу. Ащ шъугу ешъумыгъэгъу. Шъушъхьамыс ащ, чӀэшъумыухъум[+]. 9УкӀы ар! АукӀ зыхъукӀэ, апэу о еу, етӀанэ адрэхэр ерэох[+]. 10Мысырэу пщылӀыпӀэм шъукъизыщыжьыгъэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэм тызтетын фэе гъогоу унашъо къытфишӀыгъэм шъукъытырищынэу пылъыгъэшъ, ыпсэ хэкӀыфэ мыжъокӀэ шъуеозэ ар шъуукӀы[+]. 11Джащыгъум а къэбарыр зэрэизраил лъэпкъэу зэхихынышъ, къыгъэтӀыгурыгущт, ащ фэдэ бзэджагъэ шъуащыщ горэми тапэкӀи ышӀэщтэп.

12Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузщыпсэунэу къышъуитырэ къалэмэ ащыщ горэм 13шъо шӀумышӀэщтыгъэ нэмыкӀ тхьэхэм адэжь кӀонхэшъ шъхьащэ афашӀынэу адрэ къэлэдэсхэр дэзыгъэхыгъэ цӀыф бзаджэхэр дэсхэу зышъушӀэкӀэ,[+] 14а Ӏофыр зэхэшъуфы, зэкӀэри зэжъугъашӀэ, нахь тэрэзэу шъукӀэупчӀ. ЗэкӀэри шъыпкъэу къызычӀэкӀыкӀэ, ащ фэдэ емыкӀушхо ашӀагъэу къызычӀэкӀыкӀэ, 15а къалэм дэсхэр зэкӀэ чатэкӀэ зэхэшъуукӀэх. Къалэри, цӀыфэу дэсхэри, былымэу дэтхэри кӀодыкӀае ижъугъафэх. 16Къонтхъэу къыдэкӀыгъэр зэкӀэ къэлэ пчэгум къежъугъэуалӀи, ежьыри имылъкуи зэрэзэгъусэхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае къурмэнгъэст[†] папкӀэу, зыпари къэмынэу жъугъэсты. Хэкужъ Ӏуашъхьэу орэхъуи, джаущтэу егъэшӀэрэу къэрэн, ныбжьи икӀэрыкӀэу зэтырарэмыгъэпсыхьажь[+]. 17Бгыбзэ зытелъым щыщ гори къэшъумышт. Джащыгъум Зиусхьаным игубж щигъэзыенышъ, гукӀэгъу къышъуфишӀыщт, шъуятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызэрадишӀыгъэуи шъуилъэпкъ нахь ыгъэбэгъощт[+]. 18Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыӀорэм шъуедэӀоу, Ащ иунашъохэу джы шъузыфэзгъасэхэрэр зэкӀэ жъугъэцакӀэмэ, Зиусхьаным къекӀущтыр шъушӀэмэ, джары хъущтыр».

### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Псэушъхьэ къабзэхэмрэ мыкъабзэхэмрэ

1Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъо Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъурибын. ЛӀагъэм пае шъузэрэшъыгъорэм инэшанэу зызэхэшъумыуӀыхьажь, шъушъхьаци натӀэм ышъхьагъыкӀэ щытешъумыупхъукӀ[+]. 2Шъо шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь иунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытынэу, шъурилъэпкъынэу дунаим тет адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахихыгъ[+].

3Зиусхьаным шӀоемыкӀушхор шъумышхы. 4Мы псэушъхьэхэр ары шъушхы хъущтыр: былымхэр, мэл-пчэнхэр, 5бланэхэр, къушъхьэпчэнхэр, шъыхьэхэр, пчэнӀэлхэр, домбайхэр, антилопэхэр, къушъхьэтӀыхэр. 6Зылъабжъэхэр зэгокӀэу, гъошхэрэ псэушъхьэ пстэури шъушхын шъуфит. 7Гъуашхэу, ау зылъабжъэхэр зэгомыкӀырэ псэушъхьэмэ ащыщхэу махъшэхэр, тхьакӀумкӀыхьэӀасэхэр, даманхэр[*] шъоркӀэ къабзэхэпышъ, ахэр шъушхы хъущтэп. 8Къохэри ары: алъабжъэхэр зэгокӀхэми, гъуашхэхэрэпышъ, шъоркӀэ ахэр къабзэхэп. Ахэм ал шъумышхы, япсэхалӀи шъунэмыс.

9Хыхэмрэ псыхъохэмрэ ахэс псэушъхьэмэ ащыщэу шъушхы хъущтыр пӀонымрэ псым зэрэщесхэрэ тамэхэмрэ зиӀэхэр ары. 10ПӀонымрэ псым зэрэщесхэрэ тамэхэмрэ зимыӀэхэр шъоркӀэ къабзэхэпышъ, ахэр шъушхы хъущтэп.

11Къабзэу щыт сыдрэ бзыу лъэпкъи шъушхы хъущт. 12Ау мыхэр шъушхы хъущтэп: бгъэжъыр, грифыр, хы бгъэжъыр, 13бжьэшхыр, бгъэ Ӏасэр, шэкӀорэ бзыу лъэпкъхэр, 14къолэжъ лъэпкъхэри, 15страусыр, тыгъурыгъу лъэпкъ зэфэшъхьафхэр, псыкӀакӀэр, бгъэшхъо лъэпкъхэр, 16кукумяур, жъынтыур, тыгъурыгъу фыжьыр, 17хэшъо тыгъурыгъур, псэхэлӀэшх бгъэжъыр, бакланыр, 18псыхаор, псыхэонэшъум илъэпкъхэр, темэнтачэр, чэщбзыур.

19Быбырэ хьацӀэ-пӀацӀэ пстэури шъоркӀэ къабзэхэпышъ шъумышхы. 20Ау къабзэу щыт сыдрэ бзыу лъэпкъи шъушхы хъущт. 21Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ицӀыф лъэпкъ лъапӀэу шъущытышъ, псэхалӀэр шъумышхы. Ар хымэ цӀыф лъэпкъ щыщэу шъуикъалэ пэпчъ дэсым ешъут е ешъущ – ащ ар ышх хъущт.

Янэ ибыдзыщэ хэлъэу чэцӀыр шъумыгъажъо[+].


Мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахьэхэр

22Илъэс къэс шъуигубгъомэ къарышъухыжьырэ лэжьыгъэм ияпшӀэнэрэ Ӏахьэр къыхэжъугъэкӀ. 23Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм щынагъо фышъуиӀэу ренэу жъугъэлъэпӀэныр зэжъугъэшӀэным пае, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм лэжьыгъэм, сэнэ кӀэфыгъакӀэм, дэгъэ кӀэщыгъакӀэм ащыщ япшӀэнэрэ Ӏахьэр, шъуибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм ащыщ щыпэлъфыхэр Ащ ыпашъхьэ щышъушх. 24Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэр зыгорэкӀэ чыжьащэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм инэшӀущыфэныгъэкӀэ жъугъотыгъэ мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахьэ[†] ащ ешъухьылӀэныр къин къышъуфэхъумэ, 25а япшӀэнэрэ Ӏахьэр тыжьын ахъщэкӀэ къэшъухъожьи, ар зыдашъушти, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм шъукӀу. 26Джа тыжьын ахъщэмкӀэ шъузыфаер зэкӀэ: былыми, мэл-пчэни, сани, шъуати, нэмыкӀ горэу шъузыфаери зэкӀэ къэшъущэф. ЕтӀанэ ащ шъуиунагъокӀэ шъузэгъусэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъущышх, шъущычэф. 27Шъуикъалэмэ адэс лэуйхэм яунаеу Ӏахьи кӀэни яӀэпышъ, ахэр зыщышъумыгъэгъупш[+]. 28Илъэсищ тешӀэ къэс зэ зэкӀэ лэжьыгъэу къэшъухьыжьыгъэм ызыпшӀэнэ Ӏахьэхэр къыхэжъугъэкӀхи, шъуипсэупӀэхэм ащызэӀужъугъакӀ[+]. 29Яунаеу Ӏахьи кӀэни зимыӀэ лэуйхэу, хымэ цӀыф лъэпкъыхэм ащыщхэу, ибэхэу, шъузабэхэу шъуикъалэмэ адэсхэр къэрэкӀохи загъэшхэкӀыфэ ахэм ащэрэшхэх! Джаущтэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм сыдрэ шъуиӀоф пстэукӀи ынэшӀу къышъущыфэщт».

### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


ЧӀыфэхэр афэгъэгъунхэм иилъэс

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀотагъ: «Илъэсибл тешӀэ къэс чӀыфэхэр афэжъугъэгъун фае[+]. 2Ар зэрэшъушӀыщтыр мары: чӀыфэ зытыгъэ пэпчъ илъэпкъэгъу горэм ритыгъэр ферэгъэгъу. ЧӀыфэхэр афэгъэгъун фаеу Зиусхьаным[†] ыпашъхьэ щызэдаштагъэшъ, илъэпкъэгъу горэм е ыш чӀыфэу аритыгъэр къызэраӀихыжьыным ар кӀэрэмыдэу. 3НэмыкӀ цӀыф лъэпкъ щыщым чӀыфэр къыуитыжьыным пае уедэон уфит, ау уилъэпкъэгъу телъ чӀыфэр фэгъэгъу[+]. 4Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум лъэш дэдэу Ащ ынэшӀу къыщишъущыфэщтышъ, тхьамыкӀэхэр шъуиӀэщтэпи. 5Ар хъун зилъэкӀыщт закъор шъуи Зиусхьанэу Тхьэм сыдырэмкӀи шъуедэӀоу, непэ къышъуфэсшӀыщт унашъохэр шъуегугъузэ жъугъэцакӀэмэ ары ныӀэп. 6Джащыгъум шъуи Зиусхьанэу Тхьэм тыкъызэригъэгугъагъэу ынэшӀу къышъущыфэщт, цӀыф лъэпкъыбэмэ ахъщэр чӀыфэу яшъутызэ шъушӀыщт, ау зыгорэми чӀыфэ шъо къыӀышъухыщтэп. ЦӀыф лъэпкъыбэхэр шъо жъугъэӀорышӀэщт, ау ахэм ащыщ горэми шъо шъуигъэӀорышӀэщтэп[+]. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитырэ чӀыгум ит къалэмэ ащыщ горэм дэс шъуилъэпкъэгъухэм тхьамыкӀэ ахэтымэ, зышъумыгъэжъалымэуи зышъумыгъэхьацэуи ӀэпыӀэгъу зищыкӀагъэм шӀу фашъушӀ. 8Зыжъугъэхьалэли, сыд фэныкъоми шъуигуапэу чӀыфэ ащ ешъут[+]. 9„Яблэнэрэ илъэсэу, чӀыфэхэр афэгъэгъунхэм иилъэс, къэблэгъагъ“ шъугукӀэ зэшъуӀожьзэ, пцӀэпӀагъэкӀэ шъузэремыгупшысэнми, ащ къыхэкӀэу ӀэпыӀэгъу зищыкӀэгъэ шъуилъэпкъэгъу нэ ӀаекӀэ шъуфычӀэмыплъэу шъузэрэдеӀэн фаеми шъуфэсакъ. Армырмэ ар Зиусхьаным шъощ пае зетхьаусыхылӀэкӀэ, псэкӀод шъушӀагъэу хъущт. 10Шъуфэхьалэлэу, шъукӀэлъымышъугъужьэу фэшъушӀапхъэр ащ фашъушӀ – ащ пае шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъушӀэрэ пстэумкӀи ынэшӀу къышъущыфэщт. 11А хэгъэгум сыдигъуи тхьамыкӀэхэр исыщтхэшъ, шъуилъэпкъэгъухэм, фэныкъуагъэ зиӀэхэм, тхьамыкӀэу псэухэрэм шъузэрафэхьалэлын фаер къышъосэӀо[+].


ПщылӀмэ яхьылӀэгъэ хабзэхэр

12Шъуилъэпкъэгъу джуртым, хъулъфыгъэми е бзылъфыгъэми, зыкъышъуищэу[*] илъэсихэ зышъуфэунэӀуткӀэ, яблэнэрэ илъэсым ар шъхьафит шъушӀыжьын фае[+]. 13ШъутӀупщыжь зыхъукӀэ, ӀэнэкӀэу ар шъумыгъэкӀожь. 14Шъуимэл-пчэнхэми, лэжьыгъэу, санэу шъуиӀэми ащыщ Ӏахьэ ешъут. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къызэрэшъущыфагъэм щыщ ащ ешъут. 15Мысырым пщылӀэу шъузэрисыгъэри шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пщылӀыпӀэм шъукъызэрэрищыжьыгъэри зыщышъумыгъэгъупш. Ащ къыхэкӀэу джащ фэдэ унашъо непэ къышъуфэсэшӀы. 16Ау пщылӀым „О сыпкӀэлъырыкӀыжьынэу сыфаеп“ ыӀоу къызышъуиӀокӀэ, дэгъоу шъуфыщытыгъэшъ, ащ шъори шъуиунагъуи шӀу шъуелъэгъу, 17дыдыр къашъушти, ащкӀэ ытхьакӀумэ пакӀэ пчъэм хэшъуӀулӀи гъуанэ фэшъушӀ, джаущтэу ар егъэшӀэрэу шъуипщылӀ хъущт. Джар дэдэр ешъушӀ шъуипщылӀ бзылъфыгъи[+]. 18ПщылӀым итӀупщыжьын зэрар къышъуфэхъунэу къызышӀошъумыгъэшӀ, лэжьапкӀэ ешъутызэ, чыракӀоу илъэсихэ ащ Ӏоф ежъугъэшӀэгъагъэмэ, ешъутынэу щытыгъэм ызыныкъо уасэкӀэ ар шъуфэлэжьагъэба. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэми шъушӀэрэ пстэумкӀи ынэшӀу къышъущыфэщт.


Былымхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ ящыпэлъф къурмэныпхъэхэр

19Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае былым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм къахэхъогъэ щыпэлъфыхъухэр зэкӀэ къахэшъущых. Щыпэлъф цухэр кӀэшъумышӀэх, мэл-пчэнхэм ящыпэлъфыхъухэр шъумыупхъох[+]. 20Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм зэрэунагъоу шъузэгъусэу шъущыӀэу, Ащ ыпашъхьэ шъуисэу илъэс къэс ахэр шъушхын фае. 21ЗыгорэкӀэ псэушъхьэм дагъо горэ иӀэу, лъащэу е нэшъоу щытмэ, е хэпшӀыкӀэу нэмыкӀ дагъо горэ иӀэмэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ар къурмэн[†] фэшъушӀы хъущтэп. 22Ар шъуикъалэмэ ащышъушхын фае. Къабзэу щыт цӀыфхэми мыкъабзэхэми къушъхьэпчэнхэмрэ бланэхэмрэ ял фэдэу ар ашхымэ хъущт. 23Ау лъыр зыӀужъугъафэ хъущтэп. Псым фэдэу ар чӀыгум тешъукӀ»[+].

### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Пэсах мэфэкӀыр

1[•]Мосэ етӀани израил лъэпкъым риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм Абиб[*] мазэм чэщэу Мысырым шъукъырищыжьыгъэшъ, Ащ ыцӀэкӀэ Пэсах[*] мэфэкӀыр Абиб мазэм хэгъэунэфыкӀ. 2МэфэкӀым пае уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм мэл-пчэнхэм е былымхэм ащыщ пэсах къурмэн[†] щыфэшӀ. 3А лыр хьалыгъу гъэтэджыгъэм дэмышх. Мысырым гузэжъогъукӀэ укъикӀыжьыгъэшъ, ащ укъызщикӀыжьыгъэ уахътэр егъашӀэм угу зэрилъынэу, хьалыгъу мыкӀу-мыпшыр, гуӀэн-гузэжъогъум ихьалыгъу, мэфиблэ шхы[+]. 4Сыд фэдэрэ тэджэпси узыщыпсэурэ чӀыпӀэ пстэуми мэфиблым къыкӀоцӀ къащышъумыгъэхъый. Апэрэ мафэм ипчыхьэ къурмэн пшӀыгъэм щыщ лыр пчэдыжьым нэс щымыгъэлъ[+]. 5Уи Зиусхьанэу Тхьэм пӀэ къырилъхьащт къалэмэ ащыщ горэми пэсах къурмэныр щыпшӀы хъущтэп. 6Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу Ащ къыхихыщт чӀыпӀэр ары ныӀэп пэсах къурмэныр зыщыпшӀыщтыр. Джащ мэфэкӀ къурмэныр Мысырым укъызщикӀыжьыгъэ уахътэм тефэу, пчыхьэм, тыгъэм икъохьажьыгъом, щыпшӀыщт. 7Уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь къыхихыщт чӀыпӀэм ар щыгъэхьазыри щышх. Пчэдыжьым шъуадэжь гъэзэжь. 8Мэфихэ хьалыгъу мыкӀу-мыпшыр шхы, яблэнэрэ мафэм уи Зиусхьанэу Тхьэм пае зэӀукӀэ шӀы, Ӏоф гори умышӀэ.


Хыныгъом имэфэкӀ

9Гъупчъэхэр пӀыгъэу хыныгъор зыщыублагъэм щегъэжьагъэу тхьэмэфибл къэлъыти,[+] 10уи Зиусхьанэу Тхьэм инэшӀущыфэныгъэкӀэ бгъотыгъэ мылъкум елъытыгъэу ащ щыщ Ӏахьэр яптызэ, уи Зиусхьанэу Тхьэм пае Хыныгъом имэфэкӀ[†][*] хэгъэунэфыкӀ. 11Уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм Ащ ыпашъхьэ щычэф: ори, уикӀалэхэми, ппхъухэми, уипщылӀ хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, уикъалэмэ адэс лэуйхэми, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэми, ибэу, шъузабэу къыпхэсхэми. 12Мысырым пщылӀэу узэрисыгъэр зыщымыгъэгъупшэу джа шапхъэхэм атетэу ахэр гъэцакӀэ[+].


Чэлхэм ямэфэкӀ

13Уигубгъохэмрэ уисэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ лэжьыгъэр защыуугъоижькӀэ, Чэлхэм ямэфэкӀ[†] мэфиблэ хэгъэунэфыкӀ[+]. 14Ори, уикӀалэхэми, ппхъухэми, уипщылӀ хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, лэуйхэу, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэу, ибэу, шъузабэу уикъалэмэ адэсхэми мэфэкӀым шъущычэф. 15Зиусхьаным Ежь къыхихыщт чӀыпӀэм уи Зиусхьанэу Тхьэм пае мэфиблэ щыгъэмэфэкӀ. Уи Зиусхьанэу Тхьэм лэжьыгъэ бэгъуагъэмкӀи сыдрэ нэмыкӀ уиӀоф пстэукӀи ынэшӀу къыпщыфэнышъ, угушӀощтба! 16Хьалыгъу мыкӀу-мыпшым имэфэкӀ, Хыныгъом имэфэкӀ, Чэлхэм ямэфэкӀ хэбгъэунэфыкӀынхэм пае, хъулъфыгъэу уиӀэр зэкӀэ илъэсым къыкӀоцӀ щэ уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь къыхихыщт чӀыпӀэм кӀонхэшъ, Ащ ыпашъхьэ щихьанхэ фае. Зыгори ӀэнэкӀэу Зиусхьаным ыпашъхьэ ихьэ хъущтэп. 17Уи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀущыфэныгъэкӀэ хэти ыгъотыгъэ мылъкум елъытыгъэу ащ щыщ Ӏахьэр тын къыздерэхь.


ХьыкумышӀхэр

18Уи Зиусхьанэу Тхьэм къыуитырэ къалэ пэпчъ хьыкумышӀхэмрэ лӀакъомэ яӀэшъхьэтетыщтхэмрэ щытегъахьэх. Ахэм цӀыфхэм яӀофхэр зафэу зэхарэфых[+]. 19Хьыкумым пцӀы хэмыусыхь, зэфагъэ зыхэгъэлъ. Къуалъхьэм зынэ плъэхэрэр нэшъу ешӀыхэшъ, зафэхэм яӀоф зэщегъакъошъ, къуалъхьэр къаӀымых[+]. 20Уи Зиусхьанэу Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум ущыпсэуным пае шъыпкъэм, шъыпкъэ закъом, тетэу Ӏофхэр зэхэфых.

21Уи Зиусхьанэу Тхьэм фэбгъэпсыгъэ къурмэншӀыпӀэм[†] дэжь Ашэрэ тхьэнэпцӀым[†] пае агъэлъэпӀэрэ чъыгхэр щымыгъэтӀыс,[+] 22шъхьащэ зыфашӀырэ агъэлъэпӀэрэ мыжъо пкъэухэри щымыгъэуцу. Уи Зиусхьанэу Тхьэм а зэкӀэ ылъэгъу хъурэп».

### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


ТхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афэзышӀыхэрэр

1Мосэ етӀани ариӀуагъ: «Дагъо горэ зиӀэ былымхэр е мэл-пчэнхэр шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм къурмэн[†] фэшъумышӀых, сыда пӀомэ ар АщкӀэ емыкӀушху.

2Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитырэ къалэмэ ащыщ горэм шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къемыкӀущтхэр ыпашъхьэ щишӀэу, Ащ дэшъушӀыгъэ зэзэгъыныгъэр ыукъоу хъулъфыгъэ е бзылъфыгъэ горэ къыдэкӀмэ, 3сэ къышъуфэсшӀыгъэ унашъом пэшӀуекӀоу, хэтми зыгорэ нэмыкӀ тхьэхэм афэлажьэу, ахэм е тыгъэм, е мазэм, е ошъогу жъуагъохэм шъхьащэ афишӀэу 4икъэбар зызэхэшъухыкӀэ, а Ӏофыр тэрэзэу зэхэшъуф. Ар шъыпкъэу къызычӀэкӀыкӀэ, ащ фэдэ емыкӀушхо Израилым щашӀагъэу зыжъугъэунэфкӀэ, 5ар зышӀэгъэ хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр къалэм идэхьэпӀэ къэлапчъэхэу хьыкумыр зыщашӀырэм[*] адэжь къешъущалӀи, мыжъокӀэ шъуеозэ, шъуукӀ[+].

6Зылъэгъугъэ нэбгыритӀум е щым яшыхьаткӀэ цӀыфыр шъуукӀ хъущт, ау зы нэбгырэ закъом ишыхьаткӀэ хэти шъуукӀ хъущтэп[+]. 7ШъуукӀ зыхъукӀэ, шыхьатхэр ары апэ дэдэ еонхэ фаер, етӀанэ – адрэ цӀыфхэр. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ[+].


Хьыкумым щызэхэфыгъое Ӏофхэр

8УкӀын Ӏофым, зэдэон е фыкъуагъэхэм яхьылӀэгъэ Ӏофхэр арми, язэхэфын къин къышъуфэхъумэ, зэдаохэрэр шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къыхихыщт чӀыпӀэм къешъущалӀэх. 9Лэуй лӀакъом щыщ къурмэнышӀхэу,[†] хьыкумышӀэу а уахътэм къышъухэтыщтхэм адэжь шъукӀуи, шъуяупчӀ. Хьыкумым щызэдаштагъэр ахэм къышъуаӀощт[+]. 10Ахэм хьыкумым щызэдаштагъэу Зиусхьаным къыхихыщт чӀыпӀэм къыщаӀощтым тетэу шъо шъузекӀон фае. КъышъуаӀорэр зэкӀэ дэх имыӀэу зэрэжъугъэцэкӀэным шъуфэсакъ. 11Ахэм шъузыфагъэсэщт хабзэм тетэу зэкӀэ шъушӀэ, зэдаштагъэу къышъуаӀощтыр жъугъэцакӀэ. Ащ джабгъумкӀи сэмэгумкӀи шъудэмых. 12Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а чӀыпӀэм щыфэлэжьэрэ къурмэнышӀым е хьыкумышӀым къыӀорэм емыдэӀурэр укӀыгъэн фае. Бзаджэр Израилым ижъугъэкӀодыкӀ! 13ЦӀыфхэм зэкӀэми ар зызэхахкӀэ, лъэшэу ыгъэщынэнхэшъ, тапэкӀэ ащ фэдэ зекӀуакӀэр ракужьыщтэп.


Пачъыхьэр зэрыгъозэщт хабзэр

14Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум шъуихьэу, ар шъуубытыгъэу, шъущыпсэузэ, къышъогъэтӀысэкӀыгъэ адрэ цӀыф лъэпкъ пстэумэ афэдэу шъори пачъыхьэ тежъугъахьэ шъушӀоигъо зыхъукӀэ,[+] 15тежъугъэхьан фаер шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къыхихыщтыр ары. Ар шъуицӀыф лъэпкъ щыщын фае. Хымэ цӀыф лъэпкъым щыщыр, шъуицӀыф лъэпкъ къыхэмыкӀыгъэр, шъуашъхьагъ ижъугъэуцо хъущтэп[+]. 16Пачъыхьэм шы бащэ иӀэнэу щытэп, ахэм джыри зэрахигъэхъонэу цӀыфхэр Мысырым ыгъакӀо хъущтэп. Зиусхьаным къышъуиӀуагъэба: „Мы гъогумкӀэ ащ жъугъэзэжьыщтэп!“[+] 17Пачъыхьэм ыгу зэокӀыгъэ мыхъуным пае шъуз бащэ иӀэнэу щытэп. Тыжьыни дышъи бащэу ащ иӀэнэу щытэп[+]. 18Пачъыхьагъум зытехьэкӀэ, лэуй къурмэнышӀхэм адэжь щыӀэ мы хабзэр ежь пае тхылъыпӀэм тыритхэн фае. 19ИгъашӀэм ар ыдэжь щерэӀыгъ, ерэдж, джаущтэу и Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр ыгъэцэкӀэнэу, щынагъо фыриӀэу Ар ыгъэлъэпӀэнэу, мы хабзэм итхэгъэ гущыӀэ пстэури шапхъэхэри[†] дэх имыӀэу ыгъэцэкӀэнэу зэригъэшӀэщт[+]. 20Илъэпкъэгъухэм ежь анахьышӀоу зыкъыщэрэмыхъужь, мы хабзэм джабгъумкӀи сэмэгумкӀи дэрэмых. Джащыгъум ежьми къыхэкӀыщтхэми пачъыхьагъур Израилым бэрэ щаӀыгъыщт».

### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Лэуй къурмэнышӀхэм яӀахьэхэр

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀуатэзэ, къыӀуагъ: «Лэуйхэм ащыщ къурмэнышӀхэм[†] – Лэуй лӀакъом зэрэщытэу – Израил адрэ къытекӀыгъэхэм афэмыдэу яунаеу чӀыгу Ӏахьэ е кӀэн Израилым щыряӀэщтэп. Ахэм яӀахьэр[*] Зиусхьаным[†] фагъэнэфэгъэ къурмэнгъэстхэр[†] ары, джары зэрэщыӀэщтхэри. 2Ялъэпкъэгъухэм афэдэу ахэм яунаеу Ӏахьэ яӀэщтэп. Зиусхьаным къызэригъэгугъагъэхэм тетэу Ар ахэм яунэе Ӏахь[+]. 3ЦӀыфхэм былымхэр е мэл-пчэнхэр къурмэн[†] ашӀымэ, ахэр зием псэушъхьэмэ аблэбгъухэр, ажэпкъыхэр, аныбэхэр къурмэнышӀхэм аратын фае. 4Лэжьыгъэу, санэу, зэйтынэу апэ Ӏушъухыжьыгъэхэр, мэл-пчэнхэм апэрэ щыгъом къатешъухыгъэ цыр къурмэнышӀхэм шъо яшъутын фае. 5Лэуйхэмрэ ахэм къахэкӀыщтхэмрэ сыдигъуи ыпашъхьэ итынхэуи Ежь ЫцӀэ фэлэжьэнхэуи шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуилӀэкъо пстэумэ ахиушъхьафыкӀыгъэхэба.

6Израилым ит къалэмэ ащыщ горэм дэс лэуир ащ дэкӀэу, ежь шӀоигъоу Зиусхьаным къыхихыщт чӀыпӀэм зыкӀокӀэ,[+] 7адрэ илъэпкъэгъу лэуйхэу Зиусхьаным ыпашъхьэ ит пстэумэ афэдэу, ар и Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэкӀэ ащ щылэжьэн фит. 8Ятэ иунэгъо мылъку ыщи, ащ кӀихыгъэу ахъщэ иӀэу щытми, адрэ лэуйхэм афэдэу ежьми Ӏахьэ тефэн фае.


НэмыкӀ лъэпкъхэм яхабзэхэм защыдзыегъэныр

9Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитырэ чӀыгум шъузихьэкӀэ, ащ ис цӀыф лъэпкъхэм яхэбзэ емыкӀушхохэм шъуакӀырымыплъ[+]. 10Зыкъорэ е зыпхъурэ машӀокӀэ къурмэн зышӀыхэрэр, усэрэжъхэр,[†] джэнчыдзхэр, къэхъущтхэр къязыӀохэрэр, удыхэр,[+] 11нэпх зышӀыхэрэр, джынапцӀэхэм апыщагъэхэр, щымыӀэжьхэр упчӀэжьэгъу зышӀыхэрэр къышъухэрэмытых[+]. 12Хэти ащ фэдэхэр зышӀэрэр Тхьэм игущыкӀыгъу, джа хэбзэ емыкӀушхомэ къахэкӀэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а цӀыф лъэпкъхэр шъукӀэлъырифыщтых. 13Мыхъун зи жъубгъодэмылъэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуитын фае.


Пегъымбарым ехьылӀагъ

14Шъо ижъугъэкощыкӀыщт цӀыф лъэпкъхэр джэнчыдзхэмрэ усэрэжъхэмрэ ядэӀух. Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр шъо къышъуфидэрэп. 15Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм сэщ фэдэу, шъуилъэпкъэгъоу пегъымбар къышъуфигъэкӀощт. Джащ шъуедэӀу[+]. 16Синай къушъхьэм дэжь шъукъызщызэӀукӀэгъэгъэ мафэм шъуи Зиусхьанэу Тхьэр къыжъудэгущыӀэнэу, мэшӀошхори шъулъэгъунэу ащ нахьыбэрэ шъуфэмыежьэу зэшъоӀом, ар дэдэр арба шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузфелъэӀугъагъэри[+]. 17Ащ дэжьым Зиусхьаным сэ къысиӀуагъ: „Ахэм аӀорэр тэрэз[+]. 18Ощ фэдэу, ялъэпкъэгъоу, Сэ ахэм пегъымбар къафэзгъэкӀощт. СигущыӀэхэр ащ ыбзэгу къытеслъхьащт, ариӀон фаеу Сэ къесӀощтхэр зэкӀэ ахэм ащ ариӀожьыщт[+]. 19СигущыӀэхэу Сэ СцӀэкӀэ а пегъымбарым ариӀощтым зыгорэ къыземыдэӀукӀэ, ащ фэдэ цӀыфыр Сэр-Сэрэу згъэпщынэщт. 20Ау Сэ унашъо къызэрэфэсымышӀыгъэр Сэ СцӀэкӀэ ариӀонэу езыкущт пегъымбарыр е нэмыкӀ тхьэмэ ацӀэкӀэ гущыӀэщт пегъымбарыр укӀыгъэн фае“[+]. 21ШъугукӀэ зэшъуӀожьын ылъэкӀыщт: „Зиусхьаным къымыӀуагъэр сыдэщтэу къэтшӀэн тлъэкӀыщта?“ 22Пегъымбарым Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къыӀуагъэр зымыхъукӀэ, къызымышъыпкъэжькӀэ, а гущыӀэр Зиусхьаным къыбгъодэкӀыгъэп. А пегъымбарым ежь рикуи ар къыӀуагъ. Ащ шъущымыщын».

### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

1[•]Мосэ цӀыфхэм джыри ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу зичӀыгухэр шъуубытырэ цӀыф лъэпкъхэр ыгъэкӀодэу, ахэр шъо ишъуфыхэу якъалэхэмрэ яунэхэмрэ псэупӀэ зышъушӀыкӀэ, 2шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум къэлищ щыжъугъэнаф. 3Ахэм яуалӀэу гъогухэр[*] жъугъэпси, хэти цӀыф зыукӀыгъэр якӀужьын ылъэкӀынэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу шъуӀэ къырилъхьэрэ чӀыгур шъолъырищэу зэтешъуут.

4ЦӀыф зыукӀыгъэр зыкъыгъэнэжьынэу шъхьэегъэзыпӀэкӀэ а къалэмэ ащыщ екӀужьын зилъэкӀыщтыр ымышӀахэу ар ӀэкӀэукӀагъэмэ, ыукӀыгъэмрэ ежьырырэ ащ ыпэкӀэ зэпыйхэу щымытыгъэмэ ары. 5ЦӀыфым гъусэ иӀэу пхъэ къыхащынэу мэзым кӀуагъэхэу, чъыгыр къыриупкӀынэу обзэгъур къызеӀэтым, обзэгъушъхьэр къышӀози, игъусэ тефи ыукӀыгъэмэ, ар а къалэхэм ащыщ екӀужьынышъ, ищыӀэныгъэ къыгъэнэжьын ылъэкӀыщт[+]. 6Армырмэ лъышӀэжьыр лъэшэу губжыгъэу ащ зыкӀэлъежьэкӀэ, гъогур зэрэкӀыхьэм къыхэкӀэу кӀахьэмэ, ыукӀын ылъэкӀынба. Ау ыукӀыгъэмрэ ежьырырэ ыпэкӀэ зэпыигъэхэпышъ, зыукӀыгъэм аджалыр тефэрэп. 7Джары а къэлищыр жъугъэнэфэнхэу унашъо къызкӀышъуфэсшӀырэр. 8Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызэрадишӀыгъэм тетэу шъуӀэ илъ чӀыгухэм къахигъахъоу, ахэр къызэригъэгугъэгъэхэ чӀыгур зэрэщытэу шъуиунэенэу шъуӀэ къызырилъхьэкӀэ, 9сэ джы къышъосӀорэ унашъохэр дэх имыӀэу жъугъэцакӀэхэу, шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъоу, Ащ игъогухэм сыдигъуи шъуарыкӀомэ, – джащыгъум а къэлищым джыри къэлищ ахэжъугъахъу. 10Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум лъы хыер зэрэщамыгъэчъэнэуи лъэу агъэчъагъэр шъуилажьэ зэрэмыхъунэуи джаущтэу шъушӀы[+]. 11Ау зыгорэм илъэпкъэгъу фэмылъэгъущтыгъэу ащ пэтӀыси, тебани, ыукӀи, етӀанэ а къалэхэм ащыщ екӀужьыгъэмэ,[+] 12укӀакӀор зыщыпсэущтыгъэ къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащ лъарэгъакӀохи, зыдэчъэжьыгъэ къалэм къырарэщыжь, укӀакӀор ыукӀыжьынэу лъышӀэжьым ар рарэтыжь. 13Ащ шъугу ешъумыгъэгъу! ТапэкӀэ шъуиӀофхэр зэкӀэ зэрэдэгъунэу лъы хыем игъэчъэн хэлъ псэкӀодыр Израилым ижъугъэкӀодыкӀыпэн фае[+].


ЧӀыгу гъунапкъэхэм узэрафэсакъыщтыр

14Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитыгъэ чӀыгум шъуятэжъхэм щагъэуцугъэ пэсэрэ гъунапкъэхэр лъышъумыгъэкӀуатэх[+].


Шыхьатхэм яхьылӀагъ

15БзэджэшӀагъэ е мышӀапхъэ горэм пае агъэмысэрэ цӀыфыр зы нэбгырэ ишыхьаткӀэ хьыкум пшӀынэу щытэп. Гъэмысэным хабзэмкӀэ лъапсэ иӀэн зилъэкӀыщтыр нэбгыритӀу е щы шыхьатэу щыӀэмэ ары[+]. 16Шыхьат нэпцӀым лажьэ зимыӀэр ыгъэмысэ зыхъукӀэ,[+] 17тӀури Зиусхьаным къыхихыщт чӀыпӀэм къешъущалӀи къурмэнышӀхэу,[†] хьыкумышӀхэу а уахътэм къышъухэтыщтхэм апашъхьэ ижъугъэуцох[+]. 18ХьыкумышӀхэм Ӏофыр егугъупэхэзэ зэхафи, шыхьатым пцӀы ыусыгъэу, илъэпкъэгъу ымышӀагъэр тырилъхьагъэу къызычӀагъэщкӀэ, 19илъэпкъэгъу ришӀэнэу ыгу хэлъыгъэр ежьым ешъушӀэжь. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀын фае![+] 20Адрэхэм зэкӀэми ар зызэхахкӀэ, лъэшэу щынэнхэшъ, тапэкӀэ шъуащыщ горэми ащ фэдэ бзэджагъэ ышӀэжьыщтэп. 21Гуегъуныгъэр къызтешъумыгъакӀу: псэм пае псэ птын фае. Нэм пае нэ, цэм пае цэ, Ӏэм пае Ӏэ, лъакъом пае лъакъо»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


ЗэошӀыным пылъ унашъохэр

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀотагъ: «Пыим шъуезэонэу шъузыкӀокӀэ, шыхэр, ку псынкӀэхэр, шъо шъуием нахьыбэ хъурэ дзэр зышъулъэгъухэкӀэ, шъукъэмыщт. Мысырым шъукъизыщыжьыгъэ шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэр шъуигъусэба! 2Заор ежъугъэжьэным ыпэкӀэ къурмэнышӀым[†] зэолӀхэм закъыферэгъази 3къерэӀу: „КъэдаӀу, израил лъэпкъыр! Непэ шъуипыйхэм шъуязэощт. Шъугухэр шъумыгъэкӀодых, шъумыщын, шъукъэмыщт, шъумыгуӀэжь! 4Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъуигъус, шъощ пае пыим Ар езэонышъ, шъуатыригъэкӀощт“. 5Ӏэшъхьэтетхэм дзэм рарэӀу: „Шъуащыщ горэм унакӀэ ыгъэпси унэчӀэхьажь ымышӀыгъэмэ, ядэжь орэкӀожь. Армырмэ, заом хэкӀодэн ылъэкӀыщтышъ, иунэ нэмыкӀ горэм унэчӀэхьажьыр щишӀыщт. 6Сэнашъхьэ зыгъэтӀысыгъэу, ащ къыпыкӀагъэр къыпичыжьынэу игъо имыфагъэри ядэжь орэкӀожь. Армырмэ, заом хэкӀодэн ылъэкӀыщтышъ, исэнашъхьэ къыпыкӀагъэр нэмыкӀ горэм пичыжьыщт. 7Шъуащыщ горэм къэщэн гъэгугъагъэ иӀэу, ау ар къыщэнэу игъо имыфагъэмэ, ядэжь орэкӀожь. Армырмэ, заом хэкӀодэн ылъэкӀыщтышъ, пшъашъэр нэмыкӀым ыщэщт“[+]. 8ЕтӀанэ Ӏэшъхьэтетхэм зэолӀхэм араӀон фае: „Шъуащыщ горэ щтапхэу е гукӀодыпхэу щытмэ, икъэрэбгъагъэкӀэ илъэпкъэгъухэр зэрэдимыгъэхынхэм пае ядэжь орэкӀожь“[+]. 9Ӏэшъхьэтетхэм зэолӀхэм араӀощтыр къызаухкӀэ, дзэпащэхэр арэгъэнафэх.

10Шъузтебэнэщт къалэм шъузекӀуалӀэкӀэ, къышъомызэожьэу зыкъытынэу ыпэ рапшӀэу ар хэжъугъад. 11Къэлэдэсхэр къезэгъхэу къэлапчъэхэр къызышъуфыӀуахкӀэ, ахэм зэкӀэми шъощ пае егъэзыгъэкӀэ Ӏоф арэшӀ. 12Къалэм зыкъымытэу, къышъозэожьынэу зытыриубытэкӀэ, ар къэшъудзыхь. 13Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къалэр шъуӀэ къызырилъхьэкӀэ, дэс хъулъфыгъэхэр зэкӀэ чатэкӀэ шъуукӀых. 14Бзылъфыгъэу, сабыеу, былымэу, нэмыкӀэу а къалэм къыдэнагъэхэр къонтхъы шъушӀымэ хъущт. Шъуипыйхэм яещтыгъэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитыгъэ пстэури жъугъэфедэ[+]. 15КъышъогъэтӀысэкӀыгъэ цӀыф лъэпкъхэм япсэупӀэу щымыт къалэхэу къышъупэчыжьэу щыӀэ пстэуми джар яшъушӀ. 16Ау шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум ит къалэхэм адэс цӀыф лъэпкъхэм ащыщ гори псэоу къэжъугъанэ хъущтэп. 17Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ибгыбзэ ателъышъ, Ащ унашъо къызэрэшъуфишӀыгъэу хьатхэр, амэрхэр, къэнаӀанхэр, пэрыцхэр, еуйхэр, еусхэр зэкӀэ зэхэшъуукӀ[+]. 18Армырмэ яхэбзэ емыкӀушхохэу ахэр ятхьэхэм зэрафэлажьэхэрэм шъуарагъэсэнышъ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ псэкӀод щышъушӀэщт. 19Къалэр шъуштэнэу шъугу хэлъэу, ар къэдзыхьагъэу бэрэ шъуӀыгъымэ, ащ иӀэгъо-блэгъухэм чъыгхэр ащишъумыупкӀ. Ахэм къапыкӀэхэрэр шъушхы, ау чъыгхэр ишъумыупкӀ. Шъофым ит чъыгхэр цӀыфхэп ныӀа, сыд пае ахэр къэдзыхьагъэхэу пӀыгъын фая[+]? 20Пшхымэ хъун къызпымыкӀэрэ чъыгэу шъушӀэхэрэр ишъуупкӀ. ИшъуупкӀхи пыим икъалэ зыкъемытыфэ ащ икъэдзыхьанкӀэ псэолъапхъэу жъугъэфедэх».

### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Амыгъэунэфыгъэ укӀыныгъэхэр

1Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум укӀыгъэу цӀыф горэ шъофым къыщырагъотагъэу, ар зыукӀыгъэр амышӀэ зыхъукӀэ, 2шъуинахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ хьыкумышӀхэмрэ къэрэкӀохи, укӀыгъэр зыдэщылъым къыпэгъунэгъу къалэхэм анэс гъогууанэхэр арэш. 3УкӀыгъэм нахь къыпэгъунэгъу къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм Ӏоф зэрамыгъэшӀагъэу, бжьы зытырамылъхьэгъэ танэр къыхарэщ[+]. 4Амыжъуагъэу, лэжьыгъэ зыщыхамылъхьагъэу псы зыдэчъырэ кӀэим танэр арэщи, джа чӀыпӀэм ащ ыпшъэ тыкъ щышӀуарэкӀыкӀ. 5Лэуй къыхэкӀыгъэхэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь фэлэжьэнхэуи Ежь ыцӀэкӀэ цӀыфхэм анэшӀу ащафэнэуи къахихыгъэ къурмэнышӀхэр[†] къэрэкӀохи, ахэм зэдаштагъэм тетэу зэкӀэ зыфызэнэкъокъухэри фыкъуагъэхэм яхьылӀэгъэ сыдрэ Ӏофи зэхарэф. 6Хьадэр къызщагъотыгъэм нахь къыпэгъунэгъу къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм а кӀэим щыӀэ псы игъукӀыгъэм зыпшъэ тыкъ щышӀуакӀыкӀыгъэ танэм ышъхьагъ аӀэхэр щарэтхьакӀ. 7Ахэм къарэӀу: „Мы цӀыф укӀыгъэм ылъ тэ тӀэхэмкӀэ дгъэчъагъэп, ар зэрагъэчъагъэри тынэхэмкӀэ тлъэгъугъэп. 8О, Зиусхьан, О уилъэпкъэу, пщылӀыпӀэм къипщыжьыгъэ израил цӀыфхэр ухыих. Лъы хыеу агъэчъагъэм пае О уилъэпкъэу, израил цӀыфхэм мысагъэр къатемыгъаф“. Ащыгъум а лъым пае мысагъэр ахэм къатефэщтэп[+]. 9Зиусхьаным къекӀущтыр шъошӀэшъ, лъы хыем игъэчъэн хэлъ псэкӀодыр джаущтэу зытешъохыжьы[+].


Бзылъфыгъэ гъэрыр къызэрэпщэщтыр

10Шъуипыйхэм шъуапэшӀуекӀоу зао зышъушӀыкӀэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ахэр шъуӀэ къырилъхьанхэшъ гъэры шъушӀыщтых. 11Гъэрхэм ахэтэу бзылъфыгъэ дахэ горэ шъуащыщ ыгу рихьынышъ, ар шъузкӀэ ыштэ шӀоигъоу хъун ылъэкӀыщт. 12Ащыгъум ар шъуадэжь къащэ. Ащ ышъхьэ ерэупси, ыӀэбжъанэхэри перэупкӀ,[+] 13гъэрым ищыгъынхэр зыщерэхи, ятэ-янэхэр ыгъаеу мазэрэ уиунэ ерэс. Ащ ыуж ыдэжь уихьанышъ, илӀ ухъун, ежь шъуз къыпфэхъун ылъэкӀыщт. 14Ащ уфэмыежь хъумэ, зыфаем зэрэкӀонэу шъхьафит шӀыжь. Ар егъэзыгъэкӀэ шъуз пшӀыгъэшъ, япщи пщылӀы пшӀи хъущтэп.


Щыпэлъфым ифитыныгъэ ехьылӀагъ

15ЛӀы горэм шъузитӀу иӀэу, зыр шӀу ылъэгъоу, адрэр имыкӀасэмэ, шъузитӀуми шъаохэр къыфалъфыгъэу, щыпэлъфыр имыкӀасэм фигъотыгъэмэ,[+] 16кӀэныр ишъаомэ афигощын зыхъукӀэ, имыкӀэсэ шъузым ыкъо щыпэлъф Ӏахьэр[†] римытэу, шӀу ылъэгъурэм ыкъо риты хъущтэп. 17ИмыкӀэсэ шъузым фигъотыгъэ кӀалэр зэрэщыпэлъфым еуцолӀэнышъ, мылъкоу иӀэм ищэнитӀу ащ ритын фае. Ежь ихъулъфыгъэ кӀуачӀэ апэрэ шыхьатэу фэхъурэр джа шъаор арышъ, щыпэлъфым ифитыныгъэ ащ ий[+].


КӀэлэ мыдаӀом ехьылӀагъ

18Шъуащыщ горэм икӀалэ зигъэкъаигъэу, къапэуцужьэу, яти яни афэмыӀорышӀэу, ахэм сыд раӀуагъэми къямыдэӀу зыхъукӀэ,[+] 19ятэрэ янэрэ ар къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм адэжь къэлэ дэхьапӀэм хэлъ къэлапчъэхэм къырарэщалӀи, 20нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм арарэӀу: „ТикӀалэ зегъэкъаигъэ, къытпэуцужьы, къытфэӀорышӀэрэп, ешъокӀо-ешхакӀу“[+]. 21Джащыгъум къалэм дэсхэм зэкӀэми ар мыжъозэхаокӀэ арэукӀ. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ! Къэбарыр зэрэизраил лъэпкъэу зэхихынышъ, къыгъэтӀыгурыгущт.


БзэджашӀэм ихьадэ ехьылӀагъ

22ЦӀыфым укӀ зыфытеплъхьан фэе бзаджэ ышӀагъэу, ар аукӀи, ихьадэ пхъэм пышъулъагъэмэ, 23хьадэр пхъэм зэрэпылъагъэу чэщым къэбгъанэ хъущтэп, а мэфэ дэдэм ар бгъэтӀылъын фае. Пхъэм пылъагъэм Тхьэм ибгыбзэ телъба! Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум емыкӀу ешъумых»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Уилъэпкъэгъу узэрэдэӀэпыӀэщтыр

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀотагъ: «Уилъэпкъэгъу горэм ицу е имэл гъощагъэу плъэгъумэ, ахэм уаблэмыкӀэу зием дэжь фыжьых[+]. 2Ахэр зиер чыжьэу щэпсэумэ е ар умышӀэмэ, шъуадэжь къэфхи, зиер къалъэкӀофэ уищагу дэгъэтых. Джащыгъум ахэр ащ ептыжьын фае. 3Джары пшӀэщтыр щыдымкӀи, щыгъынымкӀи, уилъэпкъэгъу шӀокӀодыгъэу зэкӀэ къэбгъотыгъэмкӀи. Ащ ублэкӀ хъущтэп. 4Уилъэпкъэгъу ищыд е ицу гъогум щызэхэфагъэу плъэгъумэ, уаблэмыкӀ. Ахэм якъэгъэтэджыжьынкӀэ уилъэпкъэгъу дэӀэпыӀ.


НэмыкӀ хабзэхэр

5Бзылъфыгъэм хъулъфыгъэ щыгъын, хъулъфыгъэм бзылъфыгъэ щыгъын зыщалъэ хъущтэп – уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм хэти ащ фэдэ зышӀэрэр игущыкӀыгъу. 6Гъогум урыкӀозэ бзыу набгъо чъыг горэм тетэу е чӀыгум щышӀыгъэу уапэ къызифэкӀэ, набгъом бзыу щырхэр исэу е кӀэнкӀэхэр илъмэ, анэр кӀэнкӀэхэм атесмэ е щырхэм ахэсмэ, ищырхэр зэригъусэу ар къэмышт[+]. 7Анэр тӀупщыжьи, щырхэр къаштэ. Джаущтэу зыпшӀыкӀэ, уиӀофхэр дэгъущт, гъэшӀэ кӀыхьи ухъущт.

8Унэ пшӀы зыхъукӀэ, унашъхьэм ынэзхэр къэшӀыхьэх[*] зыгорэ унашъхьэм къефэхэу ыукӀымэ, ар о уилажьэ зэрэмыхъужьынэу. 9Чылэпхъэ зэфэшъхьафхэр уисэнэшъхьэшӀапӀэ хэмыпхъэх, армырмэ ащ къыхэпхыжьырэр зэкӀэ Тхьэм фэбгъэшъошэн фае. 10Цумрэ щыдымрэ зэдыкӀэшӀагъэхэу умыжъу. 11Цы-чэтэн Ӏуданэхэм ахэшъыкӀыгъэу щыгъынхэр зыщымылъэх. 12УакӀыб ибдзэрэ уитехъон ыкъопиплӀ кӀыцэхэр афэшӀ.


Хъулъфыгъэм ишъуз зэригъэмысэрэм изэхэфын

13ЛӀы горэм къыщи, шъузым кӀыгъугъэу фэмылъэгъужьэу, 14„Мы бзылъфыгъэр къэсщагъ, ау сызыкӀэгъум, мыпшъашъэу къычӀэкӀыгъ“ ыӀозэ, мыхъун риӀуалӀэзэ, пцӀы ыус зыхъукӀэ, 15пшъашъэм ятэрэ янэрэ апхъу зэрэпшъэшъагъэм ишыхьат къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэу къэлапчъэхэм адэжь щыӀэмэ арагъэлъэгъунэу къарэхь. 16Пшъашъэм ятэ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм арерэӀу: „Спхъу мы цӀыфым ишъузынэу естыгъ, ау ар джы фэмылъэгъужь хъугъэ. 17Джы спхъу нэпэнчъэу, мыпшъэшъагъэу ыӀозэ, егъэмысэ. Ау ар зэрэпшъэшъагъэм ишыхьатыр мары“. Пшъашъэр зытелъыгъэ пӀэтедзэр къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм арарегъэлъэгъу. 18Джащыгъум къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм а лӀыр агъэпщынэн фае. 19Тыжьынэу шэкъылишъэ[*] ытыжьын фаеу джа лӀым тырарэлъхьи, къэщэнэу зыгорэми ымыгъэнэфэгъэ пшъашъэу Израилым щыщым имыфэшъуашэр зэрэриӀолӀагъэм пае, тазырыр пшъашъэм ятэ рарэтыжь. Ар ежь шъузэу къыфэрэни, къыгъэшӀэщтым хэкӀыжьын фимытэу орэхъу.

20Ау зыфигъэмысэрэр шъыпкъэу, зэрэпшъэшъагъэм шыхьат фэхъурэр щымыӀэмэ, 21ар ятэ иунэ пчъэӀупэ къыӀуарэщэжьи, къэлэдэсхэм джа чӀыпӀэм мыжъозэхаокӀэ щарэукӀ. Израилым емыкӀушхокӀэ щалъытэрэр ащ ышӀагъ: ятэ иунэ зэрисэу хэтэкӀуагъ. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ!


ЗэкӀыгъуныгъэхэм яхьылӀэгъэ хабзэхэр

22Хъулъфыгъэр имышъузым голъэу зытыраубытэкӀэ, тӀури укӀыгъэн фае. Бзаджэр Израил ижъугъэкӀодыкӀ![+] 23Хъулъфыгъэр нэмыкӀым къэщэнэу фагъэнэфэгъэ пшъашъэр къалэм къыщыпэкӀэфагъэу ащ зыкӀыгъукӀэ, 24тӀури къалэм идэхьэпӀэ къэлапчъэхэм къяшъущалӀэхи мыжъозэхаокӀэ шъуукӀы: пшъашъэр – къэлэ кӀоцӀым дэтыгъэ нахь мышӀэми, ӀэпыӀэгъу къыфэхъунхэу зэрэмыкууагъэм, хъулъфыгъэр – нэмыкӀым къэщэнэу фагъэнэфагъэм ынапэ зэрэтырихыгъэм апае. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ!

25Хъулъфыгъэм нэмыкӀ горэм къэщэнэу фагъэнэфэгъэ пшъашъэр къэлэ кӀыбым къыщыпэкӀэфагъэу, ыубытэу ынапэ зытырихкӀэ, ар зышӀэгъэ хъулъфыгъэр ары ныӀэп укӀыгъэн фаер. 26Пшъашъэр шъумыгъэпщынэ, зыфэуукӀын зыпари ащ ышӀагъэп. Ащ къехъулӀагъэр лӀы горэ зытебани аукӀыгъэм къыщышӀыгъэм фэд. 27Хъулъфыгъэр нэмыкӀ горэм къэщэнэу фагъэнэфэгъэ пшъашъэу шъофым къыщыпэкӀэфагъэм тебэнагъэба, ар кууагъэми, ӀэпыӀэгъу къыфэхъун ыгъотыгъэп.

28Хъулъфыгъэм къэщэнэу фамыгъэнэфэгъэ пшъашъэр къыпэкӀафэу, ащ емыкӀу зырихкӀэ, ахэр зызэтыраубытэхэкӀэ, 29а пшъашъэм ынапэ тырихыгъэшъ, ащ ятэ пшъэшъэ уасэу шэкъыл шъэныкъо тыжьынэу ритынышъ, шъузэу къыщэжьын фае. Ежь къыгъэшӀэщтым хэкӀыжьын фимытэу орэхъу[+]. 30Хэти янэ нэмыкӀ шъузэу ятэ иӀэр къыщэу, тым ынапэ тырих хъущтэп».[*][+]

### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэхэрэм ахахьэ мыхъущтхэр

1Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «ЗиукӀытапӀэ щытӀагъэу е пыупкӀыгъэу щыт хъулъфыгъэр Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэрэ израил цӀыфхэм ахахьэ хъущтэп. 2Хэбзэнчъэу къэхъугъэри ащ къыхэкӀыгъэхэри япшӀэнэрэ лӀэужым нэс Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэрэ израил цӀыфхэм ахахьэхэ хъущтэп. 3Ӏамон е моабхэм цӀыфмэ ащыщхэри ахэм къахэкӀыгъэхэри япшӀэнэрэ лӀэужым нэс Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэрэ израил цӀыфхэм ныбжьи ахахьэхэ хъущтэп. 4Шъо гъогум шъутет зэхъум ахэм гъомлапхъи пси къышъупагъохыгъагъэхэп ныӀа! ЕтӀани Мэсэпэтамым итемыр-тыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэ Пэтор къалэм щыщэу БэӀор ыкъо БэлыӀам къышъуагъэбгынэу ахэм къащэгъагъэба! 5Ау шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэр БэлыӀам едэӀугъэп, шъощ пае бгыбзэр нэшӀущыфэныгъэу ышӀыжьыгъ, сыда пӀомэ шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шӀу шъуелъэгъу[+]. 6Арышъ, шъущэӀэфэ ахэм мамырырэ шӀугъэрэ зыхагъотэн зыпари ныбжьи афэшъумышӀ. 7Ау едом цӀыфыр щышъумыгъэзый, ар шъуилъэпкъэгъуба! Ихэгъэгу шъуисыгъэшъ, мысыр цӀыфри щышъумыгъэзый[+]. 8Мы лъэпкъхэм ящэнэрэ лӀэужым къахэкӀыщтхэр Тхьэм ыцӀэкӀэ къызэӀукӀэрэ израил цӀыфхэм ахэхьанхэ алъэкӀыщт.


ДзэуцупӀэм игъэкъэбзэн

9Пыим шъуезэонэу шъузыкӀокӀэ, хабзэмкӀэ мыкъэбзэ пстэуми защышъуухъум. 10Шъуащыщ хъулъфыгъэ горэ чэщым къехъулӀагъэм къыхэкӀэу мыкъабзэ хъугъэмэ, дзэуцупӀэм дэрэкӀ. Ар дзэуцупӀэм къыдэхьажь хъущтэп. 11Ау пчыхьэ зэрэхъоу зерэгъэпскӀи, тыгъэр зыкъохьажькӀэ къерэгъэзэжь. 12ДзэуцупӀэм дэдзыгъэу, щагу шъущикӀынэу чӀыпӀэ шъуиӀэн фае. 13Хэти щагу икӀынэу зыщетӀысэхырэм машэ щитӀынышъ, щэуакӀор рычӀиухъумэжьынэу къазгъыр цӀыкӀу зыдерэӀыгъ. 14Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъукъиухъумэнэу, пыйхэри шъуӀэ къырилъхьанхэу къышъухэтыба. Ащ емыкӀу къышъухимылъэгъоными ыкӀыб къышъуфимыгъэзэными пае, шъуидзэуцупӀэ зэрэлъэпӀэнэу ар къэбзэн фае».


Хэхьажьыгъэ пщылӀхэр

15Мосэ етӀани къыӀуагъ: «ПщылӀыр нэмыкӀ хэгъэгу къикӀыжьи, зиунаем къыӀэпыкӀыжьыгъэу шъхьэегъэзыпӀэкӀэ къызышъокӀужькӀэ, ар зием ешъумытыжь. 16Ар къышъухэрэс, шъуикъалэмэ ащыщэу ежь зыфаеу къыхихыгъэм щэрэпсэу. Ар ешъумыгъэз.


ХэтэкӀонымкӀэ тхьэнэпцӀыхэм уафэлажьэ зэрэмыхъущтыр

17ХэтэкӀонымкӀэ тхьэнэпцӀыхэм[†] афэлэжьэрэ бзылъфыгъэхэмрэ хъулъфыгъэхэмрэ израил цӀыфхэм ахэтыхэ хъущтэп[+]. 18Бзылъфыгъэ, хъулъфыгъэ[*] хэтакӀохэм къышъуатыжьырэ ахъщэр тхьэлъанэ горэхэм апае шъуи Зиусхьанэу Тхьэм и Унэ шъумыхьы. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а тӀури игущыкӀыгъох.


Ӏахьэтедзэ зиӀэ чӀыфэхэр

19Ӏахьэтедзэ яӀэу къыуитыжьынэу ахъщи, гъомлапхъи е нэмыкӀ гори уилъэпкъэгъу чӀыфэу емыт. 20Шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъушӀэрэ пстэумкӀи ынэшӀу къыщыщъущифэным пае, Ӏахьэтедзэ зиӀэ чӀыфэр уилъэпкъэгъу израил цӀыфым емыт, ау хымэ лъэпкъ щыщым ар ет[+].

21Уи Зиусхьанэу Тхьэм тхьэлъанэ дэпшӀыгъэмэ, умыгъэгужъоу ар гъэцэкӀэжь, уи Зиусхьанэу Тхьэр ар зэрэбгъэцэкӀэжьыным Ӏо хэмылъэу къыкӀэдэощт, ори псэкӀод пшӀагъэу хъущт[+]. 22Тхьэлъанэ умышӀыгъэмэ, псэкӀодышӀагъэ уиӀэу хъущтэп. 23Тхьэлъанэу пшӀыгъэхэр, уи Зиусхьанэу Тхьэр о пшӀоигъоу зэрэбгъэгугъагъэхэр Ӏо хэмылъэу бгъэцэкӀэжьынхэ фае. 24Зыгорэм исэнэшъхьэшӀапӀэ ухахьэмэ, ащ къыпыкӀагъэр зыогъэшхэкӀыфэ къыщыпшх хъущт, ау уиматэ зыпари къимылъхь. 25Зыгорэм ихьасэ ухахьэмэ, лэжьыгъашъхьэхэр къыщыуугъойхэ хъущт, ау гъупчъэкӀэ ащ ухэмыӀ»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


УзэхэкӀыжьыным ехьылӀэгъэ хабзэр

1Мосэ джыри къыӀуагъ: «Хъулъфыгъэм бзылъфыгъэр къыщэу, ау етӀанэ ыгу щызыгъэкӀын горэ хилъэгъуагъэмэ, ащ зэрэхэкӀыжьыгъэм ишыхьатэу тхылъыпӀэ тхыгъэ ритынышъ, къыригъэкӀыжьын ылъэкӀыщт[+]. 2Ар икӀыжьэу, нэмыкӀ горэм дэкӀожьэу, 3ятӀонэрэу зыдэкӀуагъэми ыгу къыщыкӀэу, ащи зэрэхэкӀыжьыгъэм ишыхьатэу тхылъыпӀэ тхыгъэ къыритэу къыригъэкӀыжьмэ е а лӀыр лӀэмэ, 4бзылъфыгъэр нэмыкӀ хъулъфыгъэ кӀыгъугъэшъ, апэрэ лӀэу къизыгъэкӀыжьыгъагъэм къыщэжьын ылъэкӀыщтэп, ар ЗиусхьанымкӀэ[†] емыкӀушху. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум емыкӀу ешъумых.


КъэзыщэгъакӀэм ехьылӀэгъэ унашъохэр

5Хъулъфыгъэм къыщэгъакӀэмэ, ар заом бгъакӀо е нэмыкӀ пшъэрылъ гори фэпшӀы хъущтэп. Иунэ исэу къыщэгъэ шъузыр ыгъэрэзэным пае, илъэсым къыкӀоцӀ ар шъхьафитын фае[+].

6ЧӀыфэм пае шэсэу шъхьал мыжъуитӀур е ышъхьагъырэ шъхьал мыжъор къаӀыпх хъущтэп, ар цӀыфым ищыӀэныгъэ зэпхыгъэр шэсэу къыӀыпхыным ычӀыпӀ.

7Израил цӀыфмэ ащыщэу илъэпкъэгъу зытыгъуи, пщылӀ зышӀи, ар языщагъэр къызыхагъэщыкӀэ, ащ фэдэ тыгъуакӀор укӀыгъэн фае. Бзаджэр зыхэжъугъэкӀодыкӀ![+]

8ЗыгорэкӀэ шъоджэузыр[*] къышъухахьэмэ, шъусакъ, лэуйхэм ащыщ къурмэнышӀхэм[†] шъузыфагъэсэщтыр зэкӀэ дэх имыӀэу жъугъэцакӀэ. КъышъуаӀонэу сэ унашъо ахэм къафэсшӀыгъэр шъуегугъузэ жъугъэцакӀэ. 9Мысырым шъукъикӀыжьыгъэу, гъогум шъутетэу шъукъакӀозэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Мерэм къыришӀэгъагъэр зыщышъумыгъэгъупш[*].

10Уилъэпкъэгъу чӀыфэ горэ ептыгъэу, ащ пае шэсыр къыӀыпхынэу ядэжь узыкӀокӀэ, иунэ уимыхь. 11Щагум къыщыуцуи, чӀыфэр зэптыгъэм шэсыр щагум къыпфырерэх. 12А цӀыфыр тхьамыкӀэмэ, ишэс шъуадэжь къэбгъанэу учъыенэу умыгъолъыжь. 13Шэсыр щыгъэу ар зэрэчъыенэу, тыгъэр къомыхьажьызэ етыжь. Джащыгъум ар къыпфэрэзэщт, уи Зиусхьанэу Тхьэми ыпашъхьэ шъыпкъагъэ щыуиӀэщт[+].

14ЫпкӀэ ратызэ Ӏоф зышӀэу, тхьамыкӀэу, сэдэкъэхэдзэу хэгъэгум ит шъуикъалэмэ адэсхэр, уилъэпкъэгъуми е хымэ лъэпкъ щыщми, нэпч имыфэх. 15ТхьамыкӀэшъ, ищыӀэныгъэ а лэжьапкӀэм епхыгъэшъ, а мэфэ шъыпкъэм, тыгъэр къомыхьажьызэ, илэжьапкӀэ ащ етыжь. Армырмэ ощ пае Зиусхьаным етхьаусыхылӀэнышъ, псэкӀодыр о къыптефэщт[+].

16ЯкӀалэхэм апае тыхэм, тыхэм апае якӀалэхэм укӀ атеплъхьэ хъущтэп. Шъхьадж бзэджагъэу ышӀагъэм пае укӀ тырарэлъхь[+].

17Хымэ лъэпкъ щыщми ибэми яфитыныгъэхэр умыукъох, шъузабэм ищыгъын шэсэу къыӀымых[+]. 18Ори Мысырым пщылӀэу узэрисыгъэри уи Зиусхьанэу Тхьэм пщылӀыпӀэм укъызэрэрищыжьыгъэри зыщымыгъэгъупш. Арышъ, джар пшӀэнэу унашъо къыпфэсэшӀы.

19Уихьасэ Ӏупхыжьызэ бганэ горэ пщыгъупши губгъом къибгъэнагъэмэ, ар къипщыжьынэу умыгъэзэжь. Уи Зиусхьанэу Тхьэм пшӀэрэ пстэумкӀи ынэшӀу къызэрэпщыфэнэу, хымэ лъэпкъым щыщым, ибэм, шъузабэм ар къафэрэн[+]. 20Зэйтынхэр чъыгхэм къапыуутыжь зыхъукӀэ, а зы къутамэр тӀо умыгъэсысы. Ащ къыпынагъэхэр хымэ лъэпкъым щыщым, ибэм, шъузабэм къафэрэн. 21Сэнашъхьэр къэуугъоижь зыхъукӀэ, бжалэхэм къапыунагъэхэр къыпымычыжьых. Ахэр хымэ лъэпкъым щыщым, ибэм, шъузабэм къафэрэнэх. 22Ори Мысырым пщылӀэу узэрисыгъэр зыщымыгъэгъупш. Арышъ, джар пшӀэнэу унашъо къыпфэсэшӀы».

### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Утын зытефэрэ бзэджашӀэр

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀотагъ: «ЦӀыфхэм азыфагу зэнэкъокъу къихьэмэ, яӀоф хьыкумым щызэхарэфи, зафэр арэухыи лажьэ зиӀэр арэгъэмыс[+]. 2Лажьэ зиӀэм утын ехыгъэнэу къытефэмэ, хьыкумышӀым унашъо ерэшӀи, ежь щытэу ар арэгъэгъолъи, ибзэджэшӀагъэ елъытыгъэу къылэжьыгъэ огъу пчъагъэр рарэх. 3Ау уилъэпкъэгъу бащэрэ зэреуагъэхэм къыхэкӀэу зэкӀэми янэрылъэгъоу укӀытагъо зэрэхэмыфэнэу, огъу тӀокӀитӀум ехъу рарэмых[+].


Псэушъхьэхэм якъэухъумэн

4Лэжьыгъэр зэрэуутыжьырэ цум ыжэ зэфэмышӀ[+].


Лъфыгъэ зимыӀэ шъузабэр

5ЗэшитӀур зэхэсэу щыӀэхэзэ, зыр шъао къыкӀэмынэу лӀагъэмэ, щымыӀэжьым ишъузабэ хымэ хъулъфыгъэ дакӀо хъущтэп. ИлӀэу щымыӀэжьым ыш ар къерэщэжьи, пщыкъор ыш ычӀыпӀэ ерэуцожь[+]. 6Апэрэ шъаоу бзылъфыгъэм къыфэхъущтыр щымыӀэжьым ыцӀэ Израилым зэрэщымыкӀодынэу ащ ибынкӀэ алъытэщт[+]. 7Ау а хъулъфыгъэр ыш ишъузыгъэр къыщэнэу фэмыемэ, бзылъфыгъэр къалэм идэхьапӀэ орэкӀуи, нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм арерэӀу: „Сипщыкъо ыш ыцӀэ Израилым зэрэщымыкӀодынэу, ащ ычӀыпӀэ иуцонэу фаеп“. 8Джащыгъум къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къырагъэшӀунэу ащ къеджэнхэ фае. Ар къыщэнэу фэмыеу ыӀозэ, къемыуцуалӀэ зыхъукӀэ, 9нахьыжъ упчӀэжьэгъухэр зэрэщытхэзэ, ыш ишъузабэ ащ ерэкӀуалӀи, ицокъитӀу яз къыщерэхи, ынэгу кӀэрэужъунтхи къерэӀу: „Ыш иунагъо зэтезымыгъэуцожьырэм рашӀэрэр джары“[+]. 10А цӀыфым бынэу къыхэкӀыщтхэм аулъэпцӀыгъэм къыхэкӀыгъэхэкӀэ ягугъу Израилым щашӀыщт.


Зэзэорэ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэмрэ

11ХъулъфыгъитӀу зэзаохэзэ, тӀум яз ишъуз къакӀоу, илӀ къезаорэм щиухъумэным пае, Ӏабэу ащ иукӀытапӀэ зетхъокӀэ, 12ыӀэ пыупкӀ. Гуегъуныгъэр къызтемыгъакӀу.


Шэпхъэ, щэчэлъэ зафэхэр

13Зэфэмыдэхэу гырытӀу – зыр нахь онтэгъоу, адрэр нахь псынкӀэу къыздемыхьакӀ. 14Уиунэ зэфэмыдэхэу пщэлъитӀу, зыр инэу, адрэр цӀыкӀоу, ерэмыт. 15Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум бэрэ ущыпсэуным пае, уигыри уипщалъи яшапхъэхэр тэрэзэу щэрэтых. 16Хэти ащ фэдэхэр зышӀэу, зыгъапцӀэхэрэр уи Зиусхьанэу Тхьэм игущыкӀыгъу.


Ӏамэлыкъ цӀыфхэр зэрагъэпщынэщтхэр

17Мысырым шъукъикӀыжьыгъэу гъогум шъутет зэхъум, Ӏамэлыкъхэм къышъуашӀагъэр зыщышъумыгъэгъупш[+]. 18КъышъупэгъокӀхи, шъуакӀыбкӀэ къикӀхи, шъо шъупшъыгъэу, кӀуачӀэ шъуимыӀэжь зэхъум, шъуауж къинагъэхэр зэкӀэ зэхаукӀагъэх. А Ӏамэлыкъхэр Тхьэми щыщынагъэхэп. 19Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум мамырэу шъущыпсэоу, къышъогъэтӀысэкӀыгъэщт пыйхэм шъукъамыгъэгумэкӀынэу зишӀыкӀэ, Ӏамэлыкъхэм ацӀэ агу къэмыкӀыжьынэу ошъо чӀэгъым щахэшъутхыкӀыжь. Зыщышъумыгъэгъупш!»[+]

### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ шъхьэр


Лэжьыгъэхэм ащыщ апэрэ Ӏахьэхэр

1Мосэ лъэпкъым риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгур уубытэу, ащ узитӀысхьэкӀэ, 2уи Зиусхьанэу Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум зэкӀэ щыулэжьыгъэхэм яапэрэ Ӏахьэхэр матэм илъхьэхи, уи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь ЫцӀэ зэпхыгъэнэу къыхихыщт чӀыпӀэм кӀо[+]. 3А уахътэм къурмэнышӀэу[†] уиӀэщтым еӀу: „Узыфэлэжьэрэ Зиусхьанэу Тхьэм тятэжъхэм къаритынэу гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум сыкъызэрэсыгъэр сыфэразэу Тхьэм ыпашъхьэ непэ къыщэсэӀожьы“. 4КъурмэнышӀым матэр пӀихынышъ, уи Зиусхьанэу Тхьэм икъурмэншӀыпӀэ ыпашъхьэ ригъэуцощт. 5О уи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ уитэу къаӀо: „Тятэжъ пӀашъэр кощырыпсэу арамэу щытыгъ. ЦӀыфыбэ мыхъурэ куп игъусэу Мысырым кӀуи, кощырыпсэоу исыгъ. Ащ цӀыф лъэпкъышхо, лъэпкъ кӀочӀэшхо, пчъагъэмкӀэ бэ хъоу къыщыхэкӀыгъ[+]. 6Ау мысырхэр тэ къытфэдэигъэх, тагъэпщылӀыгъ, ткӀуачӀэ къымыхьырэ Ӏофыр егъэзыгъэкӀэ тагъашӀэщтыгъ[+]. 7Арти тятэжъхэм я Зиусхьанэу Тхьэм куо мэкъэшхокӀэ телъэӀуи, Ащ тыкъызэхихыгъ, титхьамыкӀагъи, ткӀуачӀэ къымыхьырэ ӀофшӀэным тызэрэпылъри, тызэрэегъэзыгъэри къылъэгъугъэх[+]. 8Зиусхьаным гъунэ зимыӀэ илъэшыгъэрэ ыкӀуачӀэрэкӀэ, гуих тхьамыкӀэгъошхокӀэ, гъэунэфыпӀэхэмкӀэ, шӀэгъошӀагъэхэмкӀэ Мысырым тыкъырищыжьыгъ[+]. 9Ащ мыщ тыкъыщагъ, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэ мы чӀыгур къытитыгъ[+]. 10Джы мары, ти Зиусхьан, О къысэптыгъэ чӀыгум къытесхыгъэ апэрэ лэжьыгъэхэр къыпфэсхьыгъэх“. Уи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ матэр игъэуцуи, Ащ шъхьащэ фэшӀ. 11Уи Зиусхьанэу Тхьэм зэкӀэ шӀоу къышъуфишӀагъэмэ шъуакӀэгушӀузэ, ори уиунагъуи, лэуйхэри, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщэу къышъухэсхэри зэрэшъуигъусэхэу, шъучэф.

12Лэуйхэу, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэу, ибэу, шъузабэу уикъалэ дэсхэм афикъун шхын зэряӀэнэу, ящэнэрэ илъэсым, зэкӀэ лэжьыгъэу къэпхьыжьыгъэхэм япшӀэнэрэ Ӏахьэхэр зыщыхаушъхьафыкӀхэрэ илъэсым, ахэр зяптыкӀэ,[+] 13уи Зиусхьанэу Тхьэм еӀу: „О унашъо къызэрэтфэпшӀыгъэу, Ӏахьэ лъапӀэр сиунэ къисхи лэуйхэм, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщхэм, ибэмэ, шъузабэмэ ястыгъ. О уиунашъохэр сыукъуагъэхэп, ахэм ащыщ гори зыщызгъэгъупшагъэп. 14Сынэшхъэеу Ӏахьэ лъапӀэм щыщ зыпари сшхыгъэп, сымыкъабзэу ащ щыщ горэми сынэсыгъэп, щымыӀэжьмэ апаи ястыгъэп. Си Зиусхьанэу Тхьэм седэӀугъ, О уиунашъохэр зэкӀэ згъэцэкӀагъэ. 15УипсэупӀэ лъапӀэу уашъом къеплъыхи, къахэпхыгъэ О уилъэпкъэу Израили, тятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызэрадэпшӀыгъагъэу, тиунэенэу къытэптыгъэ чӀыгоу щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэми унэшӀу къащыф“»[+].


Зиусхьаным ихабзэхэм ягъэцэкӀэн

16Мосэ джыри ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм а шапхъэхэмрэ хэбзэ гъэунэфыгъэхэмрэ дэх имыӀэу шъугухэмрэ шъупсэхэмрэкӀэ шъуафэшъыпкъэу жъугъэцэкӀэнэу непэ унашъо къышъуфешӀы. 17Зиусхьаныр – Ар шъо зэрэшъуи Тхьэр, Ащ игъогухэм шъузэратетыщтыр, ишапхъэхэр, иунашъохэр, ихэбзэ гъэунэфыгъэхэр зэрэжъугъэцэкӀэщтхэр, Ащ шъузэредэӀущтыр непэ къэшъуӀуагъ. 18Ежь игъэгугъэныгъэкӀэ, шъо Ащ дунаим тет адрэ цӀыф лъэпкъ пстэуми Ежь иунэе Ӏахьэ лъапӀэу шъущытынэу, шъурилъэпкъынэу шъукъызэрахихыгъэри иунашъохэр зэкӀэ зэрэжъугъэцэкӀэн фаери Зиусхьаным джы къышъуиӀуагъ[+]. 19Ащ къыгъэшӀыгъэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъызэрахиӀэтыкӀыщтри, шъуцӀэ дахэкӀэ зэраригъэӀощтри, щытхъуи, лъытэныгъи зэрэшъуигъэгъотыщтри, Ежь шъукъызэригъэгугъагъэуи шъуи Зиусхьанэу Тхьэм илъэпкъ лъапӀэу шъузэрэщытыщтри къыӀуагъэх»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ шъхьэр


КъэнаӀаным зэрихьащтхэм пылъ унашъохэр

(я 27:1-рэ – я 28:68-рэ шъхьэхэр)


Тхьэм ихабзэхэу мыжъобгъумэ атетхагъэхэр

1Мосэ Израилым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр игъусэхэу цӀыфмэ унашъо афишӀыгъ: «Непэ унашъоу къышъуфэсшӀыхэрэр зэкӀэ жъугъэцакӀэ. 2Иордан псыхъом шъузэпырыкӀэу, шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум шъузихьэкӀэ, мыжъошхохэр жъугъэуцуи, етӀэфкӀэ жъугъэлэжьых[+]. 3Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуиунэенэу къышъуитырэ чӀыгум, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэ чӀыгоу, шъуятэжъмэ я Зиусхьанэу Тхьэм шъукъызэригъэгугъагъэм шъуихьаным пае, Иордан шъузызэпырыкӀыкӀэ, Тхьэм мы и Хабзэ зэкӀэ игущыӀэхэр ахэм атешъутх. 4Иордан шъузэпырыкӀэу, непэ сэ къызэрэшъосӀуагъэм фэдэу, а мыжъохэр Ӏэбал къушъхьэм зытежъугъэуцохэкӀэ, етӀэф ащышъуфэжь. 5Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае къурмэншӀыпӀэ[†] мыжъохэм ахэшъушӀыкӀ. Мыжъохэр гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ Ӏэмэ-псымэхэмкӀэ шъумыуӀучӀых[+]. 6Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае къурмэншӀыпӀэ мыжъо мыуӀучӀыгъэхэм ахэшъушӀыкӀи, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм пае къурмэнгъэстхэр[†] ащ щышъушӀ. 7Мамыр къурмэнхэр[†] ащ щышъушӀ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ ахэр щышъушх, шъущычэф[+]. 8Мыжъоу жъугъэуцущтмэ Тхьэм мы и Хабзэ игущыӀэхэр зэкӀэ къихыгъошӀоуи зэхэугуфыкӀыгъошӀоуи атешъутх».

9ЕтӀанэ Мосэ лэуйхэм ащыщ къурмэнышӀхэр[†] игъусэхэу зэрэизраил лъэпкъэу ариӀуагъ: «Израилыр, зыпари умыӀоу моу къэдаӀу! Уи Зиусхьанэу Тхьэм илъэпкъ джы ухъугъ[+]. 10Уи Зиусхьанэу Тхьэм едэӀу, Ащ ихабзэхэу, ишэпхъэ гъэунэфыгъэхэу непэ узыфэзгъасэхэрэр зэкӀэ гъэцакӀэ».


МыдаӀохэрэм къащышӀыщтыр

11А мэфэ дэдэм Мосэ цӀыфхэм унашъо афишӀыгъ: 12«Иордан шъузызэпырыкӀыкӀэ, Гъэрызым къушъхьэм тетхэу цӀыфхэм шӀу къадэхъунэу Зиусхьаным елъэӀущтхэр ЩымӀон, Лэуй, Ехъуд, Иссашхар, Юсыф, Бинямин ялӀакъохэр ары[+]. 13Рубэн, Гъад, Ащэр, Зэбулун, Дан, Нафталый ялӀакъохэр Ӏэбал къушъхьэм дэкӀоенхэшъ, бгыбзэхэр къаӀощт. 14Лэуйхэм зэрэ Израилэу зэхихэу мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ къаӀощт:

15„Къытерэф бгыбзэр Зиусхьаным шӀоемыкӀушхо тхьэ сурэтыр мыжъом, пхъэм е гъучӀ горэм ахэзышӀыкӀэу, ӀэшӀагъэ зиӀэм ышӀыгъэр чӀыпӀэ шъэф щызыгъэуцурэм“.

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[*][+]

16„Къытерэф бгыбзэр ятэ е янэ анапэ тезыхырэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

17„Къытерэф бгыбзэр илъэпкъэгъу ичӀыгу гъунапкъэ телъ мыжъор лъызыгъэкӀуатэрэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

18„Къытерэф бгыбзэр нэшъум гъогур тэрэзэу езымыгъэлъэгъурэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“

19„Къытерэф бгыбзэр хымэ лъэпкъ щыщым, ибэм, шъузабэм яфитыныгъэхэр зыукъорэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

20„Къытерэф бгыбзэр ятэ ишъуз гогъуалъхьэу, ятэ ынапэ тезыхырэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

21„Къытерэф бгыбзэр хьайуаным гуахьэрэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

22„Къытерэф бгыбзэр ятэкӀэ е янэкӀэ ышыпхъу гуахьэрэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

23„Къытерэф бгыбзэр ишӀугуащэ гуахьэрэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“

24„Къытерэф бгыбзэр нэмыкӀ цӀыфыр шъэфэу зыукӀырэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

25„Къытерэф бгыбзэр лажьэ зимыӀэр ыукӀынэу, лъыр ыгъэчъэнэу къуалъхьэ къаӀызыхырэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“[+]

26„Къытерэф бгыбзэр мы хабзэм къыӀорэр зымыгъэцакӀэу, ар зыукъорэм!“

Зэрэлъэпкъэу къызэдерэӀу: „Амин!“»[+]

### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ шъхьэр


ДаӀорэм шӀоу къыдэхъущтхэр

1[•]Мосэ израил лъэпкъым риӀуагъ: «Уи Зиусхьанэу[†] Тхьэм уедэӀоу, непэ унашъоу къыпфэсшӀыхэрэр зэкӀэ дэх имыӀэу бгъэцакӀэмэ, уи Зиусхьанэу Тхьэм дунаим тет цӀыф лъэпкъ пстэуми уакъыхиӀэтыкӀыщт[+]. 2Уи Зиусхьанэу Тхьэм уедэӀумэ, мы нэшӀущыфэныгъэхэр зэкӀэ уиӀэщт.

3АщыуиӀэщт нэшӀущыфэныгъэ къалэхэми губгъохэми.

4УиӀэщт нэшӀущыфэныгъэ бынэу къыпхэкӀыхэрэмкӀи, блэжьырэ чӀыгумкӀи, уибылымхэмкӀи, уицухэмкӀи, уимэл-пчэн ӀэхъогъухэмкӀи.

5ЯӀэщт нэшӀущыфэныгъэ уиматэхэми уилъэтэнылъэхэми.

6ЯӀэщт нэшӀущыфэныгъэ уикъэгъэзэжьыни уидэкӀыни[+].

7ЗыкъыппэзыӀэтырэ уипыйхэр Зиусхьаным уапашъхьэ щызэхигъэтэкъощтых. Ахэр зы гъогукӀэ къыокӀущтых, ау гъогуиблыкӀэ ашъхьэхэр Ӏуахыжьыщтых[+].

8Зиусхьаным ынэшӀу къащыфэщт уиконхэми зэкӀэ уиӀофхэми. Уи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къыщыпщыфэщт уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум.

9Уи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэр бгъэцакӀэу, Ащ игъогухэм уатетмэ, гущыӀэ пытэ къызэрэбдишӀыгъэу, Зиусхьаным Ежь иунэе лъэпкъ лъапӀэу уишӀыщт[+]. 10Джащыгъум дунаим тет цӀыф лъэпкъ пстэуми Зиусхьаным ыцӀэкӀэ къызэрэоджагъэхэр къалъэгъущт, къыпщыщынэхэуи хъущт. 11Зиусхьаным уиунэенэу уятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызыфадишӀыгъэ чӀыгум шӀугъэ пстэури щыуигъэгъотыщт: уикӀалэхэми, уибылымхэми, блэжьырэ чӀыгуми. 12УичӀыгу игъом ощх къытыригъэщхэнэу, зэкӀэ пшӀэрэм ынэшӀу къызэращыфэнэу Зиусхьаным имылъку гъэтӀылъыпӀэу щыт уашъор къыпфызэӀуихыщт. ЦӀыф лъэпкъыбэмэ чӀыфэхэр яптыщт, ау о чӀыфэ къаӀыпхыщтэп[+]. 13Зиусхьаным апшъэ уигъэуцущт нахь, ауж уишӀыщтэп, уахэӀэтыкӀыгъэщт нахь, ачӀэгъ ущыӀэщтэп, уи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэу непэ къыуасӀохэрэр уафэсакъэу, уадэмыхэу бгъэцакӀэмэ, 14унашъоу непэ къыуасӀорэмэ ащыщ горэми джабгъумкӀи сэмэгумкӀи удэмыхымэ, нэмыкӀ тхьэхэм ауж уихьэу, бгъэлъапӀэхэу ахэм шъхьащэ афэмышӀымэ.


УмыдэӀоным къыкӀэлъыкӀощт бгыбзэхэр

15Ау уи Зиусхьанэу Тхьэм уемыдэӀоу, Ащ иунашъоу, ишапхъэу непэ къыуасӀохэрэр зэкӀэ уафэсакъэу умыгъэцакӀэхэ зыхъукӀэ, мы бгыбзэхэр къыптефэнхэшъ, ахэм уахэтыщт[+].

16Ащыптелъыщт бгыбзэр къалэхэми губгъохэми.

17Ателъыщт бгыбзэр уиматэхэми уилъэтэнылъэхэми.

18Птелъыщт бгыбзэр бынэу къыпхэкӀыхэрэмкӀи, блэжьырэ чӀыгумкӀи, уибылымхэмкӀи, уицухэмкӀи, уимэл-пчэн ӀэхъогъухэмкӀи.

19Ателъыщт бгыбзэр уикъэгъэзэжьыни уидэкӀыни.

20Зиусхьаныр къэубгынэу, Ащ узыбгъодэкӀыкӀэ, Ащ бгыбзэрэ гузэжъогъушхорэ къыпфигъэкӀощт, сыдрэ Ӏоф уфежьагъэми, омыкӀодыфэ пшӀэрэр къыбдигъэхъущтэп, джа бзэджагъэу пшӀагъэм пае псынкӀэу уигъэкӀодыпэщт. 21Уиунэенэу уубытытыщт чӀыгум Зиусхьаным утыремыгъэкӀодыкӀыпэфэ, емынэ шӀуцӀэр къыпфигъэкӀощт. 22Зиусхьаным жъэгъэузыр, плъыр-стыр узыр, техьагъу узыр, жъоркъыр, огъур, жьыбгъэ стырыр, лэжьыгъэр зыгъэкӀодырэ узыр къыпфигъэкӀощтых. УямыкӀодыпэфэ ахэм укъабгынэщтэп[+]. 23Уашъхьагъ ит уашъор джэрзым, узытет чӀыгур гъучӀым афэдэ хъущтых. 24Зиусхьаным уихэгъэгу ощхым ычӀыпӀэ сапэр къыщыригъэтэкъохыщт, омыкӀодыпэфэ, сапэр уашъом къетэкъохыщт.

25Зиусхьаным пыйхэр къыптыригъэкӀощтых. Зы гъогукӀэ ахэм уякӀущт, ау гъогуиблыкӀэ ахэм пшъхьэ къакӀэлъырыпхыжьыщт, къыохъулӀагъэм дунаим тет цӀыф пстэумэ агучӀэ ригъэзыщт[+]. 26ЗэкӀэ ошъогу бзыухэмрэ чӀыгум тет хьэкӀэ-къуакӀэхэмрэ уихьадэхэр ашхыжьыщтых, ахэр акӀэлъырызыфын гори щыӀэщтэп[+]. 27Зиусхьаным мысыр щын узыр, бэгу узыр, кӀышъо уз бзаджэр, шъохъу-тӀэхъу узыр зыбгъэхъужьын умылъэкӀынэу къыпфигъэкӀощтых[+]. 28Зиусхьаным зэкӀокӀыныгъэр къыпфигъэкӀощт, нэшъу уишӀыщт, пшъхьэ зэӀигъэхьащт. 29Мэфэ щэджагъом, шӀункӀым хэт нэшъум фэдэу, уӀэбэ-лъабэу узекӀощт. Узпылъ Ӏофхэр къыбдэхъущтхэп. Мафэ къэс къыптебанэхэзэ, уахъункӀэщт, зыгори къыбдеӀэщтэп. 30Шъуз къэпщэщт, ау нэмыкӀыр ащ кӀыгъущт, унэ пшӀыщт, ау ащ ущыпсэущтэп. Сэнашъхьэ бгъэтӀысыщт, ау къыпыкӀагъэр уугъоижьыщтэп[+]. 31Уибыгъу плъэгъузэ аукӀыщт, ау ащ ыл щыщ пшхыщтэп. Уищыд птырахынышъ, къыуатыжьыщтэп. Уимэл-пчэнхэр уипыймэ аратыщтых, ау зыгори къыбдеӀэщтэп.

32Пкъохэмрэ ппхъухэмрэ нэмыкӀ лъэпкъ ратыщтых, ау зыгорэ пшӀэн пфэмылъэкӀэу, ахэр къэкӀожьынхэм мафэ къэс упаплъэзэ, унэхэр игъукӀыщтых. 33УичӀыгу къипхыжьырэ лэжьыгъэмрэ кӀуачӀэкӀэ зэбгъэгъотыгъэмрэ умышӀэщтыгъэ цӀыф лъэпкъым ышхыжьыщтых, о мафэ къэс уегъэзыгъэщт, хьэзаб уагъэщэчыщт[+]. 34Плъэгъурэм пшъхьэ зэрифэкӀыщт. 35Зиусхьаным плъэгуанджэхэри, плъапшъэхэри щын уз Ӏаем зэлъыригъэкӀущтых, плъэгупашъомэ къащегъэжьагъэу пшъхьашыгу нэсэу зымыгъэхъужьышъунэу ащ узэлъыригъэубытыщт.

36Зиусхьаным ори уашъхьагъ итынэу тебгъэхьащт пачъыхьэми цӀыф лъэпкъэу ори уятэжъхэми шъумышӀэщтыгъэм гъэрэу шъуафаригъэщэщт. Пхъэмрэ мыжъомрэ ахэшӀыкӀыгъэ нэмыкӀ тхьэхэм джащ шъхьащэ ащыфэпшӀыщт[+]. 37КъэбаркӀэ къызэфаӀотэжьырэ щысэ дэеу, Зиусхьаным зыдэжь уифыщт цӀыф лъэпкъ пстэуми агучӀэ ригъэзэу, урякӀэнэкӀалъэу ущытыщт[+].

38Чылапхъэ бэу чӀыгум хэплъхьащт, ау лэжьыгъэр мацӀэм ышхынышъ, уугъоижьыщтыр макӀэ. 39Сэнашъхьэр бгъэтӀысынышъ, удэлэжьэщт, ау ар хьамлыу шхафэ хъунышъ, уугъоижьыщтэп, санэми уешъощтэп. 40Узыщыпсэурэ чӀыпӀэм зэфэдэкӀэ зэйтын чъыгхэр къыщыкӀыщтых, ау къапыкӀагъэр къыпытэкъужьынышъ, дагъэ зыщыпфэщтэп. 41Къохэри пхъухэри къыпфэхъущтых, ау гъэрэу Ӏуащынхэшъ, къыпфэнэщтхэп. 42Уичъыгхэри уичӀыгу лэжьыгъэхэри мацӀэм ыгъэкӀодыщтых.

43Хымэ цӀыф лъэпкъ къыхэкӀыгъэу къыпхэсыр ощ нахь лъэрыхьэ хъу зэпытыщт, о нахьи нахь уекӀотэх зэпытыщт. 44Ащ о чӀыфэ къыуитыщт, ау о ащ чӀыфэ ептыщтэп. Ар сыдырэмкӀи уапэ итыщт, о ащ ыуж уитыщт.

45Джа бгыбзэхэр зэкӀэ къыпфэкӀощтых. Уи Зиусхьанэу Тхьэм иунашъохэмрэ ишапхъэхэмрэ бгъэцэкӀагъэхэпышъ, омыкӀодыпэфэ ахэм уахэтыщт, къыптефэщтых. 46А зэпстэур оркӀи къыпхэкӀыщтхэмкӀи егъэшӀэрэ гъэунэфыпӀэхэу, шӀэгъошӀагъэхэу щытыщт. 47ЗыщыуишӀугъом учэфэу, угушӀоу уи Зиусхьанэу Тхьэм уфэлэжьагъэпышъ, 48гъаблэм ухэтэу, упсыфалӀэу, упцӀанэу, усэдэкъэхэдз тхьамыкӀэу Зиусхьаным къыппэшӀуигъэкӀощт пыим уфэпщылӀыщт. Ащ уемыгъэкӀодыфэ гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ бжьыр ппшъэ дигъэлъыщт.

49Зиусхьаным зыбзэ умышӀэрэ цӀыф лъэпкъыр чыжьэу, чӀыгум ыгъунэ, къырищынышъ, бгъэжъым фэдэу къыптыригъэбыбэщт. 50А цӀыф лъэпкъыр гукӀэгъунчъ, жъым шъхьэкӀэфэныгъэ фишӀырэп, кӀэлакӀэмэ шъхьас афыриӀэп. 51Ащ уемыгъэкӀодыфэ уибылымхэм къакӀахъори уигубгъомэ къарыпхыжьыри ышхыщт. УицӀыф лъэпкъ зэрэщытэу емыгъэкӀодыфэ лэжьыгъи, сэнэ кӀэфыгъакӀи, дагъи, уибылым, мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм къакӀэхъощтхэри птырихыщтых. 52А цӀыф лъэпкъым уичӀыгу ит къалэхэр зэкӀэ къыдзыхьанхэшъ, о узыщыгугъырэ дэпкъ лъэгэ гъэпытагъэхэр зэхигъэтэкъощт. Уи Зиусхьанэу Тхьэм уиунэенэу къыуитырэ чӀыгум тыдэкӀи ит къалэхэр зэкӀэ ащ къыдзыхьэхэзэ ышӀыщт[+]. 53Пыим укъызэридзыхьагъэм къыхэкӀэу къинышхо ухэтэу уисабыйхэр, уи Зиусхьанэу Тхьэм къыуитыгъэ пкъохэмрэ ппхъухэмрэ, пшхыжьыщтых[+]. 54Уихъулъфыгъэхэм анахь гукӀэгъушӀыщтыгъэр, хьалэлыщтыгъэр ыши, ишъуз кӀаси, псэоу къэнэжьыгъэ исабыйхэми нэжъыкӀэ яплъыщт, 55илъфыгъэу ежь ышхыжьырэм щыщ ахэм аӀуигъэфэщтэп. Пыим укъызэридзыхьагъэм, зэкӀэ уикъалэхэм хэкӀыпӀэнчъэ тхьамыкӀагъом узэращыхигъэфагъэм, нэмыкӀ ышхын зэримыӀэм джары ащ ригъэшӀэщтыр. 56Уибзылъфыгъэхэм анахь гукӀэгъушӀыщтыгъэр, хьалэлыщтыгъэр, лъапцӀэу чӀыгум темыуцощтыгъэр илӀ кӀаси, ыкъуи, ыпхъуи нэжъыкӀэ яплъыщт, 57къыдэхыжьыщт лъфалъэри къыфэхъущт сабыйхэри гъэбылъыгъэкӀэ ежь ышхыжьыщтых. Пыим укъызэридзыхьагъэм, зэкӀэ уикъалэхэм хэкӀыпӀэнчъэ тхьамыкӀагъом узэращыхидзагъэм, нэмыкӀ ышхын зэримыӀэм джары ащ ригъэшӀэщтыр[+].

58Тхьэм мы и Хэбзэ тхыгъэ хэт гущыӀэхэр зэкӀэ уафэсакъызэ умыгъэцакӀэу, уи Зиусхьанэу Тхьэм ыцӀэу щытхъушхо зыпылъыр щынагъо фыуиӀэу умыгъэлъапӀэмэ, 59Зиусхьаным ори къыпхэкӀыщтхэми гуих тхьамыкӀэгъошхохэмрэ гъэхъужьыгъое уз хьылъэхэмрэ къышъуфигъэкӀощтых. 60Ащ узщыщынэщтыгъэ мысыр узхэр зэкӀэ къыпфигъэкӀонхэшъ, ахэр къыппыпкӀэщт[+]. 61Тхьэм мы и Хэбзэ тхыгъэ хэмыт узхэри тхьамыкӀагъохэри Зиусхьаным уемыгъэкӀодыфэ къыпфигъэкӀощтых.

62Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуедэӀугъэпышъ, шъо, израил цӀыфхэу, ошъогу жъуагъохэм афэдэу бэ хъущтыгъэхэр, макӀэу шъукъэнэщт[+]. 63Зиусхьаныр шӀур къышъуфишӀэзэ, шъуипчъагъэ хигъахъозэ зэрэгушӀощтыгъэм фэдэу, шъуигъэкӀодэу, шъузэтыриукӀэ зыхъукӀэ, гушӀощт. Шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгум лъэпсэкӀод шъущишӀыщт.

64Джащыгъум Зиусхьаным чӀыгум изы гъунэ щегъэжьагъэу адрэм нэсэу цӀыф лъэпкъ пстэумэ уащыхитэкъощт. Ори уятэжъхэми шъумышӀэщтыгъэхэ нэмыкӀ тхьэхэу пхъэмрэ мыжъомрэ ахэшӀыкӀыгъэхэм джащ шъхьащэ ащыфэшъушӀыщт[+]. 65А цӀыф лъэпкъхэм уахэгупсэфыхьащтэп, лъэкъотегъэуцопӀэ гупсэф бгъотыщтэп. Зиусхьаным ащ угу щыпигъэсысыхьащт, гукӀаемкӀэ унэхэр ригъэгъукӀыщтых, упсэ уригъэджэгужьыщт. 66Упсэ ренэу урыджэгужьыщт, укъэнэжьыщтмэ умышӀэу, чэщи мафи щынэгъошхомрэ гумэкӀ зэпымыумрэ уахэтыщт. 67Щынэгъошхоу угу зэлъызыкӀущтымрэ унэхэмкӀэ плъэгъурэмрэ къахэкӀэу пчэдыжьырэ пӀощт: „А ей-гущ, мыр пчыхьагъэмэ!“, пчыхьэрэ: „А ей-гущ, мыр пчэдыжьыгъэмэ!“ 68Зиусхьаным Мысырым уигъэгъэзэжьыщт, ныбжьи умылъэгъужьыхэнэу зыфиӀогъэ гъогумкӀэ къухьэхэмкӀэ уаригъэщэжьыщт. Джащ шъо зэкӀэми, хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми, шъуипыйхэм пщылӀэу зяшъущэнэу шъущыфежьэщт, ау зыгорэми шъуищэфыщтэп»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


Мосэ иящэнэрэ псалъ

(я 29-рэ – я 30-рэ шъхьэхэр)


Моаб хэгъэгум щызэдашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр

1[*] Зиусхьаным[†] израил цӀыфхэм Синай къушъхьэм дэжь къащадишӀыгъэ зэзэгъыныгъэм нэмыкӀэу ахэм Моаб хэгъэгум ащадишӀынэу Мосэ къыриӀогъэ зэзэгъыныгъэр зыфэдэр мары[+]. 2Мосэ израил цӀыфхэр зэкӀэ къызэӀуигъакӀи ариӀуагъ: «Зиусхьаным фирхьауными, ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми, ихэгъэгуи зэрэщытэу Мысырым зэкӀэ ащаришӀагъэхэр шъунитӀукӀэ шъулъэгъугъэ. 3Шъо шъулъэгъугъэ ушэтыпӀэшхохэр, гъэунэфыпӀэшхохэр, шӀэгъошӀэгъэ инхэр. 4Ау мы мафэм нэс Зиусхьаным къыжъугурыӀонэу акъыл, шъулъэгъунэу нэхэр, зэхэшъухынэу тхьакӀумэхэр къышъуитыгъэхэп[+]. 5Илъэс тӀокӀитӀум шъоф нэкӀым шъукъыщесщэкӀыгъ, ау шъуищыгъынхэри шъуицуакъэхэри лэжьагъэхэп[+]. 6Зиусхьаныр зэрэшъуи Тхьэр шъушӀэнэу хьалыгъу шъушхыгъэп, сани шъуати шъуяшъуагъэп[*][+]. 7Мы чӀыпӀэм тыкъэсыгъэу Хъэщбэным ипачъыхьэу Сыхъонрэ Бащаным ипачъыхьэу Ӏогърэ къытэзэонхэу къызытпэуцужьхэм, ахэр зэхэтыукӀагъэх. 8Ахэм ячӀыгухэр тыубытхи, Рубэнрэ Гъадрэ ялӀакъохэм, Мынасэ илӀакъо ыныкъо яунэе Ӏахьэу яттыгъэх.

9ШъуиӀофхэр зэкӀэ къызэрэжъудэхъунхэу мы зэзэгъыныгъэм итхагъэр зэкӀэ дэх имыӀэу жъугъэцакӀэ[+]. 10-11Непэ шъо зэкӀэми – шъуилӀакъомэ япащэхэми, шъуинахьыжъ упчӀэжьэгъухэми, шъуиӀэшъхьэтетхэми, зэкӀэ адрэ израил хъулъфыгъэхэми, шъуикӀалэхэми, шъуишъузхэми, хымэ цӀыф лъэпкъхэм къахэкӀыгъэу пхъэр шъуфэзыкъутэу, псыр къышъуфэзыхьэу шъуиуцупӀэ дэсхэри зэрэшъуигъусэхэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ шъуит[+]. 12Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм гущыӀэ пытэкӀэ къыушыхьатыжьырэ зэзэгъыныгъэр дэшъушӀынэу непэ мыщ дэжьым шъущыт, 13шъукъызэригъэгугъагъэу, шъуятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ гущыӀэ пытэ къызэрадишӀыгъагъэу, Ежь ицӀыф лъэпкъэу непэ шъузэришӀыным, шъо шъуи Тхьэу Ежь зэрэщытыным пае[+]. 14Тхьэм къызэрэшъуиӀоу, шъо шъуизакъоп мы зэзэгъыныгъэу гущыӀэ пытэкӀэ къэгъэшъыпкъэжьыгъэр Ащ зыдишӀырэр, 15ти Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ непэ мыщ дэжь итхэм язакъоп, ау тапэкӀэ къышъухэкӀыщтхэри ары.

16Мысырым псэукӀэу щытиӀагъэр зыфэдэри мыщ тыкъакӀо зэхъум хэгъэгухэр къызэрэзэпытчыгъэ шӀыкӀэри шъори шъошӀэ. 17Ахэм шъо ащышъулъэгъугъэх пхъэмрэ мыжъомрэ, тыжьынымрэ дышъэмрэ ахашӀыкӀыгъэ емыкӀушхохэмрэ тхьэ сурэтхэмрэ. 18Арышъ, ти Зиусхьанэу Тхьэр гум изынэн, мы цӀыф лъэпкъхэм ятхьэмэ адэжь кӀонышъ, ахэм афэлэжьэн хъулъфыгъэ е бзылъфыгъэ, бын е лӀакъо шъо джы къышъухэрэмыт. Щэнаутымрэ уц дыджымрэ лъапсэу зиӀэ къышъухэрэмыт[+].

19Ащ фэдэу мы бгыбзэр зэхэзыхыгъэ цӀыфэу, „Сикъаигъагъэ сытемыкӀыщтми, сынасыпышӀощт“ зэриӀожьызэ, ыгукӀэ зыщытхъужьырэр шӀу къыдэхъуным щэрэмыгугъ. Ащ зэкӀэми тхьамыкӀагъо къафихьыщт: ежьыми адрэ цӀыфхэми.[*] 20Зиусхьаным ащ фэдэм фигъэгъущтэп. Ар лъэшэу къэгубжынышъ, иешъугъун, машӀом фэдэу, а цӀыфым тыритэкъощт. Мы хэбзэ тхыгъэм хэт бгыбзэхэр зэкӀэ ащ къытефэнхэшъ, Зиусхьаным ащ ыцӀэ агу къэмыкӀыжьынэу ошъо чӀэгъым щыхаригъэтхыкӀыжьыщт[+]. 21Тхьэм мы и Хэбзэ тхыгъэ зэкӀэ хэт бгыбзэмэ къапкъырыкӀэу тхьамыкӀагъохэр къехъулӀэнэу Зиусхьаным а цӀыфыр Израилым илӀэкъо пстэуми ахиушъхьафыкӀыщт.

22ШъуаужыкӀэ къэхъущт шъуикӀалэхэми, хымэ цӀыф лъэпкъхэм ащыщэу, чӀыпӀэ чыжьэхэм къарыкӀынхэшъ къышъухэхьащтхэми Зиусхьаным мы чӀыгум къыфыригъэхыгъэ тхьамыкӀагъохэри узэу ащ къыфигъэкӀуагъэхэри алъэгъущтых. 23ЧӀыгур зэфэдэкӀэ тхъомзашхъомрэ щыгъумрэ зэлъакӀугъэу, машӀом ыстыгъэм фэдэу, щытыщт – зыпари щыжъулэжьыщтэп, зыпари къытекӀэщтэп, къэкӀырэ лъэпкъ гори ащ тетыщтэп. Зиусхьаныр лъэш дэдэу губжи, къалэхэу Сэдомрэ Ӏаморэрэ, Адмэрэ ЦэуӀаррэ зэригъэкӀодыгъапэхэм ар фэдэщт[+]. 24ЦӀыф лъэпкъ пстэури кӀэупчӀэщт: „Сыд пае Зиусхьаным мы чӀыгум мыр ришӀагъа? Сыд пае ащ фэдэу лъэш дэдэу къафэгубжыгъа?“[+] 25Ахэм джэуап аратыжьыщт: „Ятэжъхэм я Зиусхьанэу Тхьэм ахэр Мысырым къызырещыжьхэм мы цӀыф лъэпкъым къыдишӀыгъэ зэзэгъыныгъэр ащ къызэрибгынагъэм пае[+]. 26Ахэм нэмыкӀ тхьэхэм зафагъази, амышӀэщтыгъэу, Зиусхьаным къаримытыгъэ тхьэхэм, афэлажьэхэу рагъэжьагъ. 27Джащ пае Зиусхьаныр мы чӀыгум лъэшэу къыфэгубжыгъ, мы хэбзэ тхыгъэм хэт бгыбзэхэр зэкӀэ къыфигъэкӀуагъэх[+]. 28Зиусхьаныр лъэш дэдэу губжыгъэу ахэр ячӀыгу къырифхи, джы зэрэтлъэгъоу, нэмыкӀ хэгъэгу ыдзыгъэх“[+]. 29Ти Зиусхьанэу Тхьэр ары шъэфыр зыӀэ илъыр, ау нафэр тэри къытхэкӀыщт тикӀалэхэми егъашӀэм къытфызэӀухыгъэшъ, Тхьэм мы и Хабзэ итхагъэр зэкӀэ дгъэцэкӀэн фае»[+].

### ЯщэкӀэнэрэ шъхьэр


Зиусхьаным къызыфэбгъэзэжьыкӀэ

1Мосэ ипсалъэ лъигъэкӀуати ариӀуагъ: «Шъуи Зиусхьанэу[†] Тхьэм шъузыхитэкъощт нэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэм шъуахэсэу, мы къышъосӀогъэ нэшӀущыфэныгъэхэмрэ бгыбзэхэмрэ зэкӀэ къышъуфэсыхэу, ахэм шъугукӀэ шъуязэгъэу,[+] 2шъори шъуикӀалэхэми шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зыфэжъугъэзэжьэу, непэ унашъо къызэрэшъуфэсшӀырэм фэдэу, шъугукӀи шъупсэкӀи Ащ шъуедэӀу зыхъукӀэ,[+] 3шъуи Зиусхьанэу Тхьэм къышъуитыгъэгъэ шӀугъэхэр шъуигъэгъотыжьынхэшъ[*], гукӀэгъу къышъуфишӀынышъ, Ащ шъузыхитэкъогъэ цӀыф лъэпкъ пстэуми шъукъахищыжьынышъ, икӀэрыкӀэу шъукъыугъоижьыщт. 4Уашъом ыгъунэ нэсэу чӀым шъущитэкъухьагъэми, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ащ шъукъырищыжьынышъ, къышъуигъэгъэзэжьыщт. 5Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуятэжъхэм яунаеу щытыгъэ чӀыгум шъурищэжьынышъ, ар шъуиунэенэу шъуубытыжьыщт. Шъуятэжъхэм анахьи нахь шъуишӀугъоуи пчъагъэмкӀэ шъунахьыбэуи Ащ шъуишӀыщт. 6Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъугурэ шъупсэкӀэрэ зэрэщытэу зешъутыным, шъузэрэщыӀэным пае, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъори къышъухэкӀыщтхэми шъугухэр зэблихъущтых[*][+]. 7Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъузыфэмылъэгъухэу, къин шъозыгъэлъэгъурэ шъуипыймэ мы бгыбзэхэр къатыригъэфэщт[+]. 8Шъо Зиусхьаным ыӀорэм шъуедэӀоу, Ащ иунашъоу непэ къышъуасӀохэрэр зэкӀэ жъугъэцакӀэу шъухъужьыщт. 9Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зэкӀэ шъушӀэрэм ынэшӀу къащыфэщт, кӀалэхэр бэу къышъуфэхъущт, шъуибылымхэри шъуилэжьыгъэхэри бэгъощтых. Зиусхьаныр шъуятэжъмэ апае зэрэгушӀощтыгъэм фэдэу, шӀур къышъуфишӀэзэ, шъощ пае джыри гушӀощт, 10шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъуедэӀоу, Ащ иунашъоу, ишапхъэу и Хэбзэ тхыгъэ итхэр жъугъэцакӀэмэ, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм шъугукӀи шъупсэкӀи зыфэжъугъазэмэ.

11Непэ унашъоу къышъуфэсшӀыхэрэр шъоркӀэ къиныщтхэп, жъугъэцэкӀэни шъулъэкӀыщт. 12„Хэта адэ уашъом дэкӀоенышъ, ахэр зэрэдгъэцэкӀэнэу къытфезыхьыхыщтри къытэзыӀожьыщтри?“ шъуӀозэ, шъукӀэупчӀэнэу, ахэр уашъом щыӀэхэп[+]. 13„Хэта адэ хым зэпырыкӀынышъ, ахэр зэрэдгъэцэкӀэнэу къытфэзыхьыщтри къытэзыӀожьыщтри?“ шъуӀозэ, шъукӀэупчӀэнэу, ахэр хы кӀыбым щыӀэхэп. 14А унашъохэр шъо къышъупэблэгъабзэх: зэрэжъугъэцэкӀэнэу ахэр шъубзэгумэ ателъба, шъугумэ арылъба!


ЩыӀэныгъэмрэ лӀэныгъэмрэ уахэдэныр

15Шъусакъ, е щыӀэныгъэмрэ шӀугъэмрэ, е лӀэныгъэмрэ тхьамыкӀагъомрэ шъуахэдэнэу непэ фит шъусэшӀы[+]. 16Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъунэу, ащ илъагъохэм шъуатетынэу, иунашъохэр, ишапхъэхэр, ихабзэхэр жъугъэцэкӀэнэу непэ сэ унашъо къышъуфэсэшӀы. Джащыгъум шъущыӀэщт, шъубэгъощт, шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгоу шъуздакӀорэм шъуи Зиусхьанэу Тхьэм ынэшӀу къыщышъущыфэщт. 17Ау шъугухэмкӀэ Ащ пэчыжьэ зышъушӀэу, шъуемыдэӀоу, нэмыкӀ тхьэхэм шъхьащэ афэшъушӀыным, шъуафэлэжьэным зыздяжъугъэхьыхыкӀэ, 18джащыгъум, непэ къышъосэӀо, Ӏо хэмылъэу шъукӀодыщт. Иордан шъузэпырыкӀынышъ, шъуиунэенэу шъуубытыщт чӀыгоу шъузэрыхьащтым бэрэ шъущыпсэущтэп. 19Мы уашъори мы чӀыгури непэ сишыхьатых – щыӀэныгъэмрэ лӀэныгъэмрэ, нэшӀущыфэныгъэхэмрэ тхьамыкӀагъохэмрэ шъуахэдэнэу непэ къышъосӀуагъ. ЩыӀэныгъэр къыхэшъух шъори къышъухэкӀыщтхэми шъущыӀэнэу, 20шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шӀу шъулъэгъунэу, Ащ къыӀорэм шъуедэӀунэу, шъугукӀи шъуепкӀылӀэгъэнэу щыӀэныгъэм шъухад. Зиусхьанэу Тхьэр ары шъуищыӀэныгъэ ылъапсэр, шъуятэжъхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ къаритынэу Зиусхьаным гущыӀэ пытэ зыфишӀыгъэ чӀыгум Ащ илъэсыбэрэ шъущигъэпсэущт»[+].

### ЯщэкӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Мосэ иаужырэ Ӏофхэр

(я 31-рэ – я 33-рэ шъхьэхэр)


Ехъошуа Мосэ иӀофлъыгъэкӀуатэ зэрэхъугъэр

1Мосэ икъэгущыӀэн лъигъэкӀуатэзэ, зэрэизраил лъэпкъэу риӀуагъ: 2«Сыныбжь илъэсишъэрэ тӀокӀырэ хъугъэ, шъукъесщэкӀынэуи скӀуачӀэ къыхьыжьырэп. Сэ Зиусхьаным[†] къысиӀуагъ: „О Иордан псыхъом узэпырыкӀыщтэп“[+]. 3Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъуапэ итэу ащ зэпырыкӀыщт. Шъуапэ итэу а цӀыф лъэпкъхэр ригъэкӀодыкӀыпэнхэшъ, ахэм ячӀыгу шъуубытыщт. Зиусхьаным къызэриӀуагъэм тетэу, Ехъошуа шъуищэщт[+]. 4Амэр цӀыфмэ япачъыхьэхэу, яхэгъэгухэр зэрягъусэхэу Зиусхьаным ыгъэкӀодыгъэхэ Сыхъонрэ Ӏогърэ аришӀэгъэ дэдэр а цӀыф лъэпкъхэми аришӀэщт. 5Зиусхьаным ахэр шъуӀэ къырилъхьащтхэшъ, сэ унашъоу къышъуфэсшӀыгъэм тетэу шъуадэзекӀон фае[+]. 6Пытагъэрэ теубытагъэрэ зыхэжъугъэлъ. Шъуи Зиусхьанэу Тхьэр шъуигъусэшъ, ахэм шъуащымыщын, зыкъяшъумыгъэгъащт, Ащ шъукъыбгынэхэщтэп»[+]. 7ЕтӀанэ Мосэ Ехъошуа къеджи, ар зэрэ Израилэу ыпашъхьэ итэу, риӀуагъ: «Мы цӀыф лъэпкъым уригъусэу, Зиусхьаным къышъуитынэу тятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызыфадишӀыгъэ чӀыгум уихьанышъ, ар яунэенэу кӀэнэу атебгощэн фаешъ, пытагъэрэ теубытагъэрэ зыхэгъэлъ[+]. 8Ежь Зиусхьаныр шъуапэ итыщт, шъуигъусэщт; Ар шъукӀэлъырыкӀыщтэп, шъукъыбгынэщтэп. Шъумыщын, шъугуи шъумыгъэкӀоды».


Тхьэм и Хабзэ къызэреджэщтхэр

9Мосэ Тхьэм мы и Хабзэ ытхи, Лэуй къыхэкӀыгъэхэм ащыщ къурмэнышӀхэу[†] Зиусхьаным дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэрыр къезыхьакӀхэмрэ Израилым зэкӀэ инахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ аритыгъ. 10Мосэ ахэм ариӀуагъ: «Илъэсибл тешӀэ къэс, чӀыфэхэр афэгъэгъунхэм иилъэс, Чэлхэм ямэфэкӀ[†] тефэу,[+] 11шъуи Зиусхьанэу Тхьэм Ежь къыхихыщт чӀыпӀэм Ащ ыпашъхьэ иуцонэу израил лъэпкъыр къызекӀуалӀэкӀэ, макъэр Ӏоу мы Хабзэм шъукъыщедж[+]. 12Шъуи Зиусхьанэу Тхьэм зэредэӀунхэм, щыщынэнхэу зызэрагъэсэным, мы Хабзэм итхагъэр зэкӀэ егугъухэзэ зэрагъэцэкӀэным пае, цӀыфхэр зэкӀэ – хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, сабыйхэри, хымэ цӀыф лъэпкъмэ ащыщэу шъуикъалэмэ адэсхэри къызэӀужъугъакӀэх[+]. 13Ахэм якӀалэу Тхьэм мы и Хабзэ зымышӀэхэри ащ ерэдэӀух, шъуиунэеным пае шъуубытынэу Иордан шъузыфызэпырыкӀырэ чӀыгум шъущэпсэуфэ, щынагъо фыряӀэу шъуи Зиусхьанэу Тхьэр агъэлъэпӀэныр зэрагъэшӀэн фае».


Зиусхьаным Мосэ аужырэу зыщигъэгъозагъэхэр

14Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «УзщылӀэщт мафэр къэсы пэт. Ехъошуа къеджи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дэжь шъукъэуцуи, Сэ ар о пчӀыпӀэ зэряпэщэнэу сыкъеушъыищт». Мосэрэ Ехъошуарэ къакӀохи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дэжь къэуцугъэх[+]. 15Джащ дэжьым Зиусхьаныр пкъэу теплъэ зиӀэ ошъуапщэм хэтэу къакӀуи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дэжь къыщылъэгъуагъ. Ошъуапщэр ащ ичӀэхьапӀэ къышъхьащыуцуагъ[+]. 16Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «О шӀэхэу уятэжъхэм адэжь бгъэзэжьыщт, мыдрэ цӀыф лъэпкъыр зэрыхьащт чӀыгум инэмыкӀ тхьэхэм алъежьэнышъ, пцӀэпӀагъэхэм заритыщт. Ащ Сэ сыкъыбгынэщт, Сэ ащ дэсшӀыгъэ зэзэгъыныгъэр ыукъощт[+]. 17А мафэм Сэ сыгубжынышъ, ар къэсыбгынэщт; Сынэгуи ащ шӀозгъэбылъыщт, джаущтэу ар хымэхэм якӀодылӀэщт. ТхьамыкӀэгъуабэрэ къиныбэрэ къыфэкӀощт, джащ дэжьым ахэм зэраӀожьыщт: „Ти Тхьэ зэрэтимыгъусэм паеп шъуӀуа мы тхьамыкӀагъохэр къызыкӀытфэкӀуагъэхэр“[+]. 18НэмыкӀ тхьэхэм ауж итэу нэпэнчъагъэу зэрэзекӀощтым пае а мафэм Ӏо хэмылъэу Сынэгу ащ шӀозгъэбылъыщт. 19Мы орэдыр шъутхыба. Израил цӀыфхэм а орэдыр ягъашӀ, къаӀозэ арэшӀ ар ахэм, ежьхэр ыгъэмысэхэу Сэщ пае шыхьат ар хъущт[+]. 20Ятэжъхэм гущыӀэ пытэ къызыфадэсшӀыгъэ чӀыгоу щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэм ахэр Сэ исщэщт. Афикъунэу ашхын агъотэу, яшӀугъо зыхъухэкӀэ, Сэ сыщагъэзыенышъ, нэмыкӀ тхьэхэм ауж ихьанхэшъ, ахэм афэлэжьэщтых, Сэ къыздашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр аукъощт[+]. 21ЕтӀанэ тхьамыкӀэгъуабэхэмрэ къиныгъохэмрэ къызафакӀокӀэ, мы орэдым ахэр ыгъэмысэщтых – къахэкӀыщтхэм ар ащыгъупшэщтэп ныӀа! Ӏогъэ пытэкӀэ къызфэзгъэгугъэгъэхэ чӀыгум джыри исымыщагъэхэзи, ахэм джыдэдэм агу илъыр зыфэдэр Сэ сэшӀэ». 22А мафэм Мосэ орэдыр ытхи израил цӀыфхэм аригъэшӀагъ.

23Зиусхьаным Ныун ыкъо Ехъошуа пшъэрылъ къыфишӀыгъ: «Пытагъэрэ теубытагъэрэ зыхэгъэлъ. Шъуятэжъхэм къястынэу Сэ гущыӀэ пытэ зыфэсшӀыгъэ чӀыгум израил цӀыфхэр изыщэщтхэр оры, Сэри о сыуигъусэщт»[+]. 24Мосэ Тхьэм мы и Хабзэ зэрэщытэу, иублапӀэ щегъэжьагъэу зыщиухыжьыхэрэм нэс, тхылъыпӀэ зэтегъэчэрэгъуагъэм зытыретхэм,[+] 25Зиусхьаным дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэрыр къезыхьакӀырэ лэуйхэм унашъо афишӀыгъ: 26«Тхьэм и Хабзэ зытетхэгъэ мы тхылъыпӀэ зэтегъэчэрэгъуагъэр шъушти, шъуи Зиусхьанэу Тхьэм изэзэгъыныгъэ зыдэлъ пхъонтэрым гуашъулъхь. Ар шъуимысагъэ ишыхьатэу ащ дэжьым щэрэлъ[+]. 27Шъо шъугухэр зэрэзэшӀодзагъэри шъузэрэкъаигъэри сэ сэшӀэба. Сэ сыпсэоу сышъухэт пэтзэ, Зиусхьаным шъуедэӀурэп. Сыда ащыгъум сызылӀэкӀэ хъущтыр? 28ШъуилӀакъомэ зэкӀэ япащэхэмрэ шъуинахьыжъ упчӀэжьэгъухэмрэ мы гущыӀэхэр зэхахэу къясӀощтышъ, ахэр зэрагъэмысэнхэу уашъомрэ чӀыгумрэ зафэзгъэзэщтышъ, зэкӀэ садэжь къыщызэӀужъугъакӀ. 29СызылӀэкӀэ шъузэрэзэӀыхьэпэщтри шъузтетын фаеу къышъосӀогъэ гъогум шъузэрэтекӀыщтри сэ сэшӀэба. Зиусхьаным ыпашъхьэ емыкӀушхохэр щышъушӀэщтхэшъ, шъуизекӀуакӀэхэмкӀи Ар жъугъэгубжыщтышъ, тапэкӀэ тхьамыкӀагъо къышъуфэкӀощт»[+].

30Джаущтэу Мосэ а орэдыр къыригъажьи, зэрэизраил лъэпкъэу зэхихэу къеухыфэ къыӀуагъ.

### ЯщэкӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Мосэ иорэд

1«КъэдаӀу, уашъор, сыкъэгущыӀэщтышъ,
къызэхэх, чӀыгур, псалъэ къэсшӀыщтышъ.

2Ощхэу къещхырэр зэрэчъэу, сипсалъэ орэчъэ,
сигущыӀэхэр осэпсэу къерэхых,
къэкӀырэ шхъуантӀэхэр зыгъэшъокӀырэ ощх быбэу,
къэкӀынэу ежьэгъакӀэхэм къатещхэрэ ощхэу[+].

3Зиусхьаным[†] ыцӀэшхо къэсӀон,
ти Тхьэ илъэрыхьыгъэ щытхъур фэшъушӀ!
4Ар – тикъушъхьэ цэкӀэ лъаг,
Ащ иӀофхэр щыкӀэгъэнчъэх,
Ащ игъогухэр – хьыкум зэпэщэчыгъ.
Тхьэр – фэшъыпкъэныгъ,
мытэрэзыр Ащ ышӀэрэп, зафэ, шъыпкъэ закӀ[+].

5Ау мы лъэпкъыр псэкӀодышӀ, пцӀыус,
шъурибыныным ифитыныгъэ къэжъулэжьыгъэпышъ,
шъуиукӀытэгъошху.
Ау зыгу зэшӀодзэгъэ лъэпкъэу,
шъом икӀыгъэ лъэпкъэу шъо шъущыт.
6Ара адэ Зиусхьаным ихьакъ шъо шъузэрэпэгъокӀырэр,
зигулъытэ макӀэу, акъылъынчъэ лъэпкъ?
Ар о Уятэба, Ащ укъыгъэшӀыгъэба,
Арба узыгъэпсыгъэр, укъэзыгъэшӀыгъэр[+].

7Пэсэрэ зэманхэр шъугу къэжъугъэкӀыжь,
щымыӀэжь лӀэужхэм шъуягупшыс.
ШъуяупчӀ шъуятэмэ, ахэм къышъуаӀощт,
шъуяупчӀ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм,
ахэм къышъуфаӀотэщт[+].
8ЗэкӀэмэ анахь Иным
цӀыф лъэпкъхэм якӀэн афигощ зэхъум,
цӀыфы зыцӀэр зэкӀэ зызэхеушъхьафыкӀым,
Ащ Тхьэм ыкъохэм[*] япчъагъэ елъытыгъэу
чӀыгур къатыригощагъ[+].
9Зиусхьаным иӀахьэр Ежь илъэпкъыба,
Якъубэ къыхэкӀыгъэхэр
Ащ иунэе Ӏахьэ мыгощба![+]

10Шъоф нэкӀыбзэм ар Ащ къыщигъотыгъ,
шъоф зэгъокӀэу, хьэкӀэ-къуакӀэхэр зыщыбыухэрэм,
Къыухъумагъ, фэгумэкӀыгъ,
нэпшъашъэм фэдэу къыфэсакъыгъ[+].
11Бгъэжъым инабгъо къызэриухъумэу,
ищырхэр къыгъэгъунэхэу,
ашъхьагъ зэритым,
ытэмэ зэкӀэхыгъэхэм атыригъэтӀысхьэхэмэ зэрихьыхэу,[+]
12Зиусхьан закъом
израил цӀыф лъэпкъыр къырищэкӀыгъ;
нэмыкӀ тхьэ гори Ащ игъусагъэп.

13ЧӀыпӀэ хэӀэтыкӀыгъэхэр псэупӀэу фыхихыгъ,
чӀыгум къытырэр гъомлапхъэ фишӀыгъ.
Бжьэхэм къушъхьэ зэгокӀыгъэхэм
ащагъэтӀылъырэ шъоур,
мыжъолъэ чӀыпӀэм къыщыкӀырэ зэйтын чъыгым
хахырэ дагъэр ышхынхэу ащ къыритыгъ.
14Чэмыщэм хахыгъэ щхыури,
мэл-пчэн Ӏэхъогъухэм ящи,
шъынэу, пчэнэу зишӀугъохэри,
Бащаным щагъэхъурэ тӀыхэм анахьышӀухэри,
анахь лэжьыгъэшӀури ащ къыритыгъэх.
Сэнашъхьэм илъыпсэу санэми ар ригъэшъуагъ[*].

15Мо Израилэу плъэгъурэр[*] ишӀугъо, къаигъэ, пщэр хъугъэба,
зэхэпстыхьагъэба, шэм зэлъикӀугъэба.
КъэзыгъэшӀыгъэ Тхьэр къыбгынагъ,
Ар икъэгъэнэжьыпӀэ пытапӀэу зэрэщытзи,
ӀэкӀыб ышӀыгъ[+].
16ТхьэнэпцӀыхэмкӀэ[†] Ащ ыгу къызщагъэкӀыгъ,
емыкӀушхоу ашӀэхэрэмкӀэ агъэгубжыгъ[+].
17Тхьэу щымыт джынапцӀэхэм къурмэнхэр[†] афашӀыгъэх,
амышӀэщтыгъэхэу, бэмышӀэу зызфагъэзэгъэ тхьэхэм,
шъуятэжъхэр зыщымыщынэщтыгъэ тхьэхэм[+].
18Шъукъэзыгъэхъугъэу,
шъуи КъэгъэнэжьыпӀэу ПытапӀэр къэшъубгыни,
шъукъэзыгъэшӀыгъэ Зиусхьаныр зыщыжъугъэгъупшагъ.

19Ар Зиусхьаным къызелъэгъум,
ӀэкӀыб шъукъишӀыгъ,
Ащ ыкъохэмрэ ыпхъухэмрэ, къышъуфэгубжыгъэти.
20„Сынэгу къыкӀэзгъэплъэнхэп, – Ащ ыӀуагъ, –
сеплъын къяхъулӀэщтым;
цӀыф щыкӀыгъэх ахэр,
фэшъыпкъэныгъэр зымышӀэрэ быных.
21Тхьэу щымыт пстэумкӀэ ахэм Сэ сызэщафыгъ,
тхьэнэпцӀ емыкӀушхохэмкӀэ сагъэгубжыгъ.
ЛъэпкъкӀэ зигугъу пшӀынэу щымытхэмкӀэ
хьагъу-шъугъу Сэ языгъэшӀынышъ,
шӀэныгъэ зимыӀэ лъэпкъхэмкӀэ згъэгубжыщтых[+].
22Хьадрыхэ лъачӀэм нэсэу,
мэшӀошхоу сигубж къызэкӀэнагъ.
ЧӀыгури ащ къыщыкӀыхэри а машӀом ыстыщтых,
къушъхьэмэ алъапсэхэри ыжъэщтых.

23ТхьамыкӀагъохэр ахэм Сэ къафэзгъэсыщт,
сищэбзащэхэр атесыухэщт[+].
24Езыгъэтэкъоххэрэ гъаблэр къафэзгъэкӀощт,
хьадэгъумкӀэ зэпэкӀэзгъэкӀыщтхэ,
зэрылӀыкӀыщтхэ зэпахырэ узыр къахэстӀупщыхьащт.
Псэушъхьэ Ӏэлхэмрэ
щэнаут зыхэлъ блэу зепшэхэмрэ къатезгъэбэнэщтых.
25Унэм имысхэр чатэхэмкӀэ аукӀыщтых,
унэм исхэр гукӀодыгъом илӀыкӀыщтых.
КӀэлакӀэхэри, пшъашъэхэри,
сабыйхэри, нэжъ-Ӏужъхэри кӀодыщтых.
26Сэ къэсӀоныгъи: ‘Истэкъухьащтых ахэр,
цӀыфы зыцӀэхэм агу къэмыкӀыжьынхэу згъэкӀодыщтых’.
27Шъхьае япыйхэр гушӀонхэба,
нэкъокъогъухэм зыкъашӀошӀыжьэу аӀонба:
‘ТӀэ ипытагъ ахэр зышӀагъэр,
Зиусхьаныр арэп а зэкӀэ зыгъэхъагъэр’“[+].

28Зиакъыл чӀэзынагъэу,
зэхэшӀыкӀ зимыӀэ цӀыф лъэпкъ ар.

29Ахэр Ӏушэу щытыгъэхэгущэмэ,
ар зэхашӀыкӀынэу, кӀэух афэхъун ылъэкӀыщтыр
къагурыӀонэу щытыгъэхэмэ!
30Сыдэущтэу зы пыим нэбгырэ миныр къырифыжьэшъущтыгъа
е пыитӀум нэбгырэ минипшӀым къыкӀарагъэӀажьышъущтыгъа
я Къушъхьэ цэкӀэ лъагэ ахэр къымыбгынэгъагъэхэмэ,
Зиусхьаным ахэр Ӏэрылъхьэ афимышӀыгъагъэхэмэ[+].
31Пыйхэм якъушъхьэ цэкӀэ лъагэ
тэ ти Къушъхьэ цэкӀэ лъагэ фэдэу лъэшэпи:
типый дэдэхэри ащ еуцолӀэжьхэри[+].

32Ахэм ясэнашъхьэ Сэдом бжалэм къыпыкӀыгъ,
Ӏаморэ[*] игубгъохэм къащыкӀыгъ;
ахэм къапыкӀэрэр щэнаут закӀ,
ясэнэшъхьэ Ӏэрамхэр дыджых[+].
33Ахэм ясанэ щэнаут закӀ,
щэнаут зыхэлъ блэм къыпфихьырэ хьадэгъу[+].

34„Джары Сэ садэжь щызэӀугъэкӀагъэр,
сишъэфыпӀэхэм язгъэкӀугъэр.
35ШӀэжьын Ӏофыр Сэ къысфэгъэзагъ,
яфэшъуашэри ястыжьыщт.
Къэсыщт уахътэ – алъакъохэр кӀэцӀэнлъыщтых;
якӀодыгъо мафэ къэсы пэт,
яӀофи шӀэхэу Ӏуагъэ хъущт“[+].

36Зиусхьаным Ежь илъэпкъ иӀоф зэхифыщт,
иӀумэтхэми ыгу ягъущт,
кӀуачӀэ зэрахэмылъыжьыр, цӀыф лъэрыхьи тхьамыкӀи
зэрахэмытыжьыр къызилъэгъукӀэ[+].
37Джащыгъум Ар къэупчӀэщт:
„Тыдэ щыӀэха адэ ахэм ятхьэхэр,
якъушъхьэ цэкӀэ лъагэу зыщыгугъыщтыгъэхэр;[+]
38шъуикъурмэнхэм къатешъухыгъэ шэр зэжъугъэшхыгъэу,
шъуисанэ ежъугъэшъогъэ тхьэхэр?
ЗыкъарэӀэт ахэм къыжъудэӀэпыӀэнхэу!
Шъукъарэухъум!

39Джы зэжъугъашӀэ: Сэ закъор ары Тхьэр[*], Ар Сэры!
Сэщ нэмыкӀ тхьэ зыпари щыӀэп.
СэгъалӀэх Сэ, къэсэгъэхъужьых,
сэуӀэх, сэгъэхъужьых,
нэмыкӀ горэми хэти Сэ сӀэкӀихыщтэп[+].
40СӀэ къэсэӀэтышъ,
сызэрэщыӀэр егъашӀэм гущыӀэ пытэкӀэ къэсэӀо:
41Сичэтэ зэпэлыдыжь кӀэзгъэлъыкӀынышъ,
хьыкум сшӀынэу къэсӀэтыщт.
Къыспэуцужьхэрэм сыгу атезгъэпщэхэщт,
сызыфэмылъэгъухэрэми яфэшъуашэр язгъэгъотыщт[+].
42Сищэбзащэ лъыкӀэ зезгъэгъэшъокӀыщт,
Сичатэ зезгъэгъэшхэкӀыщт:
фэхыгъэхэмрэ гъэры хъугъэхэмрэ алъыкӀэ,
пыйхэм япащэмэ ашъхьэу пызгъэлъэтыгъэхэмкӀэ“».

43Мосэ къыӀуагъ:

«Шъущытхъу Зиусхьаным, цӀыф лъэпкъхэр,
Ащ илъэпкъ шъуригъусэу,
иӀумэтхэм алъ ышӀэжьыщт,
ипыйхэм Ащ ыгу атыригъэпщэхэщт,
Ежь ичӀыгуи ицӀыф лъэпкъи ыукъэбзыжьыщтых»[+].

44Мосэ Ныун ыкъо Ехъошуа игъусэу къакӀуи, а орэдым хэлъ гущыӀэхэр цӀыфхэм къафиӀуагъ.


Мосэ цӀыфхэм аужырэу зэряушъыижьыгъэр

45Мосэ а гущыӀэхэр зэрэизраил лъэпкъэу къызыфеӀом, 46къыхигъэхъожьыгъ: «Тхьэм мы и Хабзэ итхагъэр зэкӀэ егугъухэзэ агъэцэкӀэнэу шъуикӀалэхэр зэрэфэжъугъэсэнхэу непэ къышъосӀогъэ гущыӀэхэр зэкӀэ шъугумэ арышъуубыт[+]. 47ШъоркӀэ ахэр гущыӀэ къодыехэп, ахэр шъуищыӀэныгъэ ылъапс. Ахэм шъуарыгъуазэмэ, шъуиунэеным пае шъуубытынэу Иордан шъузфызэпырыкӀырэ чӀыгум бэрэ шъущыпсэущт».


Тхьэм Мосэ къыфишӀыгъэ аужырэ унашъор

48А мэфэ дэдэм Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 49«Ерыхъэу пэчӀынатӀэу Моабым ит Ӏабарим къушъхьэ зэхэтхэм ащыщ Нэу къушъхьэм дэкӀуаи, израил цӀыфмэ яунэенэу къястырэ КъэнаӀан чӀыгур къызэпэплъыхь. 50Джа къушъхьэм ущылӀэнышъ, пшы Хьарунэ Хъор къушъхьэм щылӀи, ыпсэ ицӀыф лъэпкъ зэрэхэхьажьыгъэм фэдэу, о упси уилъэпкъ хэхьажьыщт. 51Шъоф нэкӀэу Цын къыхиубытэрэ Къадэщ чӀыпӀэм пэгъунэгъоу Мэрыбэ ипсыхэм адэжь израил цӀыфхэм янэрылъэгъоу къышъосӀуагъэр зэрэщышъумыгъэцэкӀагъэм, Сэ силъэпӀагъэ израилхэм азыфагу къызэрэщышъумыгъэлъэгъуагъэм пае джаущтэу хъущт. 52Джащ пае израил лъэпкъым къестырэ чӀыгур чыжьэкӀэ плъэгъущт нахь, ащ уихьащтэп»[+].

### ЯщэкӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Мосэ израил лӀакъохэм ынэшӀу зэращыфагъэр

1[•]Мары Тхьэм иӀумэтэу Мосэ лӀэным ыпэкӀэ израил цӀыфхэм ынэшӀу зэращыфагъэр[+].

2Ащ къыӀуагъ:

«Зиусхьаныр[†] Синай къушъхьэмкӀэ къикӀыгъ,
СэӀир къушъхьэхэмкӀэ къикӀыгъэ илъэпкъ,
тыгъэм фэдэу, ышъхьагъ къиуцуагъ;
Пэран къушъхьэмкӀэ къыдэкӀи къызэпэлыдыгъ.
ИмэлэӀичхэр бэ дэдэу къегъэуцокӀыгъэхэу,
къыблэмкӀэ Ар къикӀыгъ,
Ежь икъушъхьэ ытхыцӀэхэм къяхыгъ[*][+].
3ШъыпкъэмкӀэ ицӀыф лъэпкъ Ащ шӀу елъэгъу:
имэлэӀичхэр зэкӀэ Ащ ыӀэ илъых.
Ахэм зэкӀэми шъхьащэ къыфашӀы,
Ахэм Ар къяушъыи.
4Сэ къышъостыгъэ[*] хабзэр –
Якъубэ къыхэкӀыгъэхэм ямылъку[+].
5Зиусхьаныр Израил[*] ипачъыхьэу хъугъэ,
Израилым илъэпкъхэр ягъусэхэу
лъэпкъым инахьыжъ Ӏэшъхьэтетхэр
къызэӀукӀэхэ зэхъум»[+].

6ЕтӀанэ Мосэ къыӀуагъ:
«Рубэн илӀакъо щэрэӀ, орэмыкӀод,
ипчъагъэкӀи орэмымакӀ[*]».

7Мосэ Ехъудэ илӀакъо риӀолӀагъэр мары:
«Зиусхьаныр, къызэхэх Ехъудэ икуо макъэ,
илъэпкъ дэжь ар къэщэжь.
Ежь ыкӀуачӀэкӀэ ащ зыкъеухъумэжьы.
Ипыйхэм апэшӀуекӀонэу ӀэпыӀэгъу къыфэхъуба!»

8Лэуй илӀакъо пае мыщ фэдэу къыӀуагъ:

«Пхъэдз лъапӀэу туммимымрэ уримымрэ[*]
О къыпфэшъыпкъэм ерэӀыгъых.
Зиусхьаным ар Масэ щиушэтыгъ;
Мэрыбэ ипсыхэм адэжь[*] къыщенэкъокъугъ[+].
9Ятэрэ янэрэ ащ пигъэзыкӀыгъэх.
Ышыхэр къыридзэхэрэп,
ИкӀалэхэм апылъэп.
Ахэм О къэпӀуагъэхэр агъэцакӀэ,
Уи Зэзэгъыныгъи къаухъумэ[+].
10Уихэбзэ гъэунэфыгъэхэр
Якъубэ илъэпкъ рагъашӀэх,
Уи Хабзэ Израил илъэпкъ фагъасэ.
Мэ ӀэшӀу зыпихырэ уц зэхэлъхэр
УикъурмэншӀыпӀэ тыралъхьэх,
Къурмэнгъэстхэр[†] ащ щашӀых.
11УнэшӀу къыщыф, Зиусхьаныр, а лӀакъом ыкӀуачӀэ,
ЫшӀэрэр О пшӀоигъоу орэхъу.
Ащ зыкъыпэзыӀатыхэрэм абгыхэр зэпыут,
зыфэмылъэгъухэрэм зыкъарэмыӀатыжьышъу».

12Бинямин илӀакъо пае Мосэ къыӀуагъ:
«Зиусхьаным ар икӀасэшъ,
Щынэгъончъэу Ащ ыӀаплӀ илъ зэпыт.
Мэфэ реным Ащ къеухъумэба,
Зиусхьаным ыгупэ щэгупсэфыба».

13Юсыф илӀакъо пае Мосэ къыӀуагъ:
«Зиусхьаным ынэшӀу къыщэрэф ащ ичӀыгу.
Осэпсыр шӀухьафтынэу уашъом къыфырерэгъэх.
ЧӀы чӀэгъым къыкӀэчъырэ псыхэмкӀи къерэт[+].
14Тыгъэм нахьышӀоу къыгъэкӀырэр,
Мазэ пэпчъ лэжьыгъэшӀоу къыздихьырэр,
15ижъырэ къушъхьэтхымэ нахьышӀоу къащыкӀырэр,
егъэшӀэрэ бгыжъхэм ягъэбэжъуи къырепэсы[+].
16ЧӀыгум итын нахьышӀухэмрэ ащ игъэбэжъурэ
мыстырэ куандэм къыщылъэгъогъэ Тхьэм[*]
ыпашъхьэ итыгъэм игукӀэгъукӀэ
Юсыф джа зэпстэур къыферэх,
зэшхэм къахахыгъагъэм[+].
17ИлъэшыгъэкӀэ быгъу щыпэлъфым ар пеӀэн,
Ибжъакъохэр быгъу Ӏэлым ибжъэкъуитӀу афэд.
ИлъэшыгъэкӀэ цӀыф лъэпкъхэм ар атекӀощт.
ЧӀыгумэ агъунэ щыӀэхэми анэсыщт.
А бжъакъохэр Ефраим илъфыгъэ минипшӀ пчъагъэхэмрэ
Мынасэ къыфэхъугъэ кӀэлэ минхэмрэ арых»[+].

18Зэбулун илӀакъо пае Мосэ къыӀуагъ:

«ГушӀо, Зэбулун, гъогу узытехьэкӀэ.
УичэтэнгъэӀагъэхэм ащыгушӀу о, Иссашхар.
19Джа лӀэкъуитӀур къушъхьэм къекӀолӀэнхэу
цӀыф лъэпкъхэм къяджэнхэшъ,
хабзэм тетэу къурмэнхэр[†] ащ щашӀыщтых.
Хым къафихьырэ шӀугъэм,
пшахъом хэгъэбылъыхьэгъэ мылъкум
ахэр рытхъэжьыщтых»[+].

20Гъад илӀакъо пае Мосэ къыӀуагъ:

«Гъад ичӀыгу зезыгъэушъомбгъурэ Тхьэм
щытхъур фэшъуаш!
Аслъаным фэдэу Гъад ащ щэпсэу.
Зыр зэхецунтхъэ, адрэм ышъхьэ пеуты.
21Анахь чӀыгу дэгъур ежь зыфыхихыжьыгъ.
ЛӀышъхьэ пащэм иӀахьэ ащ къылэжьыгъ.
ЛӀакъохэм япащэхэр къызызэӀокӀэхэм,
ЗиусхьанымкӀэ шъыпкъэр,
Ащ ихэбзэ гъэунэфыгъэхэмкӀэ
Израил къытырилъхьагъэхэр ыгъэцэкӀагъэх».

22Дан пае ащ къыӀуагъ:
«Дан – ар аслъан ныбжьыкӀэм фэд,
Бащаным ит къушъхьэм зыкъыредзыхы»[+].

23Нафталый пае Мосэ къыӀуагъ:
«Зиусхьаным Нафталый гукӀэгъушхо къыфешӀы,
Ащ инэшӀущыфэныгъи ренэу игъус.
КъохьапӀэ лъэныкъомкӀи къыблэмкӀи
гъэзэгъэ чӀыгухэр ащ иунаех»[+].

24Ащэр пае мыщ фэдэу къыӀуагъ:
«Ащэр зэкӀэмэ анахьыбэу нэшӀур щэрэфагъ;
зэкъошхэм ар арэгъэлъапӀ,
зэйтын дагъэр ылъакъохэм къарерэгъэчъэх.
25Уикъэлэпчъэ пчъэдадзэхэр
гъучӀымрэ гъуаплъэмрэ ахэшӀыкӀыгъэх,
ущэӀэфэ пкӀуачӀэ изыщт.

26Израилым[*] и Тхьэ фэдэ щыӀэп,
ӀэпыӀэгъу къыпфэхъунэу уашъомкӀэ Ар къэбыбы.
Ащ итеплъэшӀу ошъуапщэхэм зэрафэӀэт[+].
27ЕгъашӀэм щыӀэ Тхьэр о уишъхьэегъэзыпӀ.
Ащ ыӀэхэм егъашӀэм укъырахьакӀыщт.
Пыир Ащ пкӀэлъырифыщт.
„Еуи хэгъаф!“ ыӀонышъ, унашъо къышӀыщт[+].
28Израилыр щынэгъончъэу псэущт,
Якъубэ къыхэкӀыгъэхэр къыщыухъумэгъэщтых
гъэбэжъур зыщыбэу, санэр зыщыкӀафэу,
осэпсышӀур уашъом къызщехырэ чӀыгум.
29Сыхьатмафэ уежьагъ о, Израил илъэпкъ!
Хэт о пфэдэр!
Зиусхьаным къыгъэнэжьыгъэ лъэпкъыр орыба!
Ар о укъэзыухъумэрэ уимэӀуба,
Ар о щытхъур къыпфэзыхьырэ уичатэба!
Уипыйхэр о къыоубзэщтых.
Ахэм акӀыбышъохэр о иуутыщт»[+].

### ЯщэкӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Мосэ зэрэлӀагъэр

1Ащ ыуж Мосэ Моаб шъофым къикӀи, Ерыхъэу пэчӀынатӀэу щыт Нэу къушъхьэ зэхэтхэм ащыщ Пысгъахь къушъхьэм ышыгу дэкӀоягъ. Зиусхьаным[†] а чӀыгур зэрэщытэу – ГъылыӀад щегъэжьагъэу Дан нэс джащ дэжьым къыщыригъэлъэгъугъ. 2Нафталый ичӀыгухэр зэкӀэ, Ефраимрэ Мынасэрэ ячӀыгухэр, Ехъудэ ичӀыгу Средиземнэ хым нэсэу къыригъэлъэгъугъэх. 3Къыблэ лъэныкъомкӀэ щыӀэ шъоф нэкӀыри, Пальмэхэм якъалэкӀэ заджэхэрэ Ерыхъэу къалэри кӀэим къыщегъэжьагъэу ЦэуӀар къалэм нэсэу къыригъэлъэгъугъэх[+]. 4Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Моры чӀыгоу „КъыпхэкӀыщтхэм къястыщт“ сӀуи, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ гущыӀэ пытэ къызфадэсшӀыгъэр. Ар унитӀукӀэ плъэгъун плъэкӀынэу амал къыостыгъ, ау ащ уихьащтэп»[+]. 5Арти Зиусхьаным къызэрэриӀуагъэм тетэу, Ащ иӀумэт Мосэ, джащ, Моаб хэгъэгум, щылӀагъ. 6Зиусхьаным ар Моабым, Бэт-ПэӀор къалэм пэблагъэу кӀэим щигъэтӀылъыжьыгъ, ау икъэунэ зыдэщыӀэр джы къызынэсыгъэми хэти ышӀэрэп[+]. 7Мосэ зэлӀэм илъэсишъэрэ тӀокӀырэ ыныбжьыгъ, ау ынэхэми къащыкӀэгъагъэп, ыкӀуачӀи зэризыгъ[+]. 8Израил цӀыфхэм зэряхабзэу, Мосэ Моаб шъофым мэфэ щэкӀырэ щагъэягъ. Мосэ игъэежьынрэ ифэшъыгъонрэ джащ щаухыгъэх.

9Мосэ лӀэн зэхъум ыӀэхэр Ныун ыкъо Ехъошуа тырилъхьагъэхэти, адрэм Зиусхьаным къыбгъодэкӀыгъэ акъылышӀугъэр къыхэхьагъ. Израил цӀыфхэр ащ едэӀущтыгъэх, Зиусхьаным Мосэ къыфишӀыгъэ унашъохэри агъэцакӀэщтыгъэх. 10Джащ щегъэжьагъэу Зиусхьаныр ынэгу къыкӀаплъэзэ, зэныбджэгъухэр зэрэзэдэгущыӀэнхэу къыздэгущыӀэщтыгъэ пегъымбар Мосэ фэдэу израил лъэпкъым къыхэкӀыжьыгъэп[+]. 11Сыд фэдэ гъэунэфыпӀэх, шӀэгъошӀагъэх Зиусхьаным Мосэ Мысырым щыригъэшӀагъэхэр – фирхьауным, зэкӀэ ащ иӀумэтхэми, ащ ыӀэ илъ хэгъэгуми аришӀагъэхэр зыми къыдэмыхъужьыгъэхэу! 12Сыд фэдэ кӀочӀэшху, шӀэгъошӀэгъэ иных, щынэгъошхох Мосэ зэрэизраил лъэпкъэу къыригъэлъэгъугъэхэр зыми къыдэмыхъужьыгъэхэу!

## ГущыӀалъ

### ГущыӀалъ

ГущыӀалъ


б

гу

гъ

З

Къу

м

П

Т

У

Х

Ч

Ш

Щ

Ӏу


ГущыӀалъ

### былым пӀашъэхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ къакӀэхъогъэ щыпэлъф къурмэныр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

былым пӀашъэхэмрэ мэл-пчэнхэмрэ къакӀэхъогъэ щыпэлъф къурмэныр – былымхэм, мэл-пчэнхэм къакӀэхъорэ щыпэлъфыхэу Тхьэм къурмэн фашӀыхэрэр ары;

### гупыкӀ тыныр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

гупыкӀ тыныр – хэти ежь ыгу пыкӀэу бзыумэ анэмыкӀэу Тхьэм къурмэн фишӀырэ псэушъхьэр ары;

### гъэнэфэгъэ тыныр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

гъэнэфэгъэ тыныр – цӀыфым Тхьэр шӀу зэрилъэгъурэм итамыгъэу къурмэнэу Ащ фишӀырэр ары;

### Зиусхьан

Зиусхьан

(1:3, 10:17, нэмыкӀхэри) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (10:17). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (1:3), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

### ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

ЗыкъэухъумэжьыпӀэ къалэхэр

(4:41, 19:1) – мышӀэ ӀофкӀэ цӀыф горэ зыукӀырэр зыкъыгъэнэжьыным пае шъхьэегъэзыпӀэкӀэ зэкӀужьын ылъэкӀыщт къэлищэу Мосэ Иордан итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щигъэнэфэгъагъэхэр ары.

### Къурмэн

Къурмэн

(12:6-7, 17-18) – Тхьэм пае аукӀырэ псэушъхьэр е Ащ фагъэшъошэрэ бзыур. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм МосэкӀэ джуртхэм къафыригъэхыгъэ хабзэм тетэу тынэу къурмэн зэфэшъхьафхэр Ащ фашӀыщтыгъэх:

### Къурмэнгъэст

Къурмэнгъэст

(машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ;

### КъурмэншӀыпӀ

КъурмэншӀыпӀ

(12:27) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.

### КъурмэнышӀ

КъурмэнышӀ

(26:3, нэмыкӀхэри) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

### мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахь


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахь – сыдрэ мылъкоу унагъом къыхахъорэм ияпшӀэнэрэ Ӏахьэу Тхьэм иеу алъытэрэр, Ащ къурмэн фашӀырэр ары;

### Пхъонтэ лъапӀэр

Пхъонтэ лъапӀэр

(10:8) – Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ пхъонтэрыр пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьэжьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.

### Пэсах мэфэкӀыр

Пэсах мэфэкӀыр

(16:1-8) – Тхьэм джуртхэр Мысыр хэгъэгум къызэрэрищыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

### ТхьэнэпцӀ

ТхьэнэпцӀ

(4:3; 9:12) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

### тхьэлъанэ зыфашӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ тыныр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

тхьэлъанэ зыфашӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ тыныр – цӀыфым рихъухьэрэ Ӏофыр къыдэхъумэ, Тхьэм фишӀэжьынэу зытыриӀуагъэр ары.

Мы къурмэнхэр ренэу зэфэшъхьафдэдэхэу щытыгъэп. ЦӀыфыр фаемэ гупыкӀ къурмэныр е нэмыкӀ итын горэхэм ащыщ къурмэнгъэст ышӀыщтыгъ.

### Уды

Уды

(18:10) – нэпх, шхъухьэ кӀуачӀэ зыхэлъ цӀыф.

### УнэшъуипшӀыр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

УнэшъуипшӀыр (5:1-22) – мыжъобгъуитӀум атетхэгъэ унэшъо хэхыгъэхэу израил лъэпкъым пае Тхьэм Мосэ Синай къушъхьэм дэжь къыщыритыгъэхэр ары.

### Усэрэжъ

Усэрэжъ

(18:10,[14]) – шӀыкӀэ амал зэфэшъхьафхэр зыгъэфедэзэ непэрэ мафэр, блэкӀыгъэр е къэхъущтыр къэзыӀорэ цӀыф.

### Ухэсыгъэхэр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Ухэсыгъэхэр (4:45) – израил лъэпкъыр Тхьэм Мысырым къырищыжьи, ыщэ зэхъум ар зэрыгъозэщт унашъоу къыритыгъэхэр ары.

### Хыныгъом имэфэкӀ


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Хыныгъом имэфэкӀ (16:9-12) – апэрэ лэжьыгъэу зигъо хъугъэхэр зэрэӀуахыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

### Чэлхэм ямэфэкӀ


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Чэлхэм ямэфэкӀ (16:13-17) – губгъо ӀофшӀэн пстэури сэнашъхьэм иугъоижьыни зэраухыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

### Шапхъэхэр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Шапхъэхэр (4:1) – израил лъэпкъыр Тхьэм Мысырым къырищыжьи, ыщэ зэхъум ар рыгъозэнэу бзыпхъэ папкӀэу къыритыгъэхэр ары.

### Щыпэлъф Ӏахьэр


Хэбзэ тхыжьыгъэр


ГущыӀалъ: Хэбзэ тхыжьыгъэр

Щыпэлъф Ӏахьэр (21:16) – пэсэрэ хабзэмкӀэ унагъом къыфэхъурэ апэрэ шъаом унэгъо мылъкум щыщ кӀэнэу тефэщтыгъэр ары.

### Ӏумэт

Ӏумэт

(3:24, 34:5) – хэтми нэмыкӀ цӀыфым шъыпкъэныгъэ фыриӀэу фэлажьэрэр ары. Мы тхылъым Мосэ игугъу къызэрэщишӀырэр: «Тхьэм иӀумэт».

Зиусхьан

(1:3, 10:17, нэмыкӀхэри) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (10:17). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (1:3), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

Къурмэн

(12:6-7, 17-18) – Тхьэм пае аукӀырэ псэушъхьэр е Ащ фагъэшъошэрэ бзыур. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм МосэкӀэ джуртхэм къафыригъэхыгъэ хабзэм тетэу тынэу къурмэн зэфэшъхьафхэр Ащ фашӀыщтыгъэх:

Къурмэнгъэст

(машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ;

КъурмэншӀыпӀ

(12:27) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.

КъурмэнышӀ

(26:3, нэмыкӀхэри) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

мылъкум ияпшӀэнэрэ Ӏахь – сыдрэ мылъкоу унагъом къыхахъорэм ияпшӀэнэрэ Ӏахьэу Тхьэм иеу алъытэрэр, Ащ къурмэн фашӀырэр ары;

Пхъонтэ лъапӀэр

(10:8) – Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ пхъонтэрыр пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьэжьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.

ТхьэнэпцӀ

(4:3; 9:12) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

УнэшъуипшӀыр (5:1-22) – мыжъобгъуитӀум атетхэгъэ унэшъо хэхыгъэхэу израил лъэпкъым пае Тхьэм Мосэ Синай къушъхьэм дэжь къыщыритыгъэхэр ары.

Усэрэжъ

(18:10,[14]) – шӀыкӀэ амал зэфэшъхьафхэр зыгъэфедэзэ непэрэ мафэр, блэкӀыгъэр е къэхъущтыр къэзыӀорэ цӀыф.

Ухэсыгъэхэр (4:45) – израил лъэпкъыр Тхьэм Мысырым къырищыжьи, ыщэ зэхъум ар зэрыгъозэщт унашъоу къыритыгъэхэр ары.

Хыныгъом имэфэкӀ (16:9-12) – апэрэ лэжьыгъэу зигъо хъугъэхэр зэрэӀуахыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

Чэлхэм ямэфэкӀ (16:13-17) – губгъо ӀофшӀэн пстэури сэнашъхьэм иугъоижьыни зэраухыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀ.

Шапхъэхэр (4:1) – израил лъэпкъыр Тхьэм Мысырым къырищыжьи, ыщэ зэхъум ар рыгъозэнэу бзыпхъэ папкӀэу къыритыгъэхэр ары.

Щыпэлъф Ӏахьэр (21:16) – пэсэрэ хабзэмкӀэ унагъом къыфэхъурэ апэрэ шъаом унэгъо мылъкум щыщ кӀэнэу тефэщтыгъэр ары.

* 1:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым Синай къушъхьэм ыцӀэ зэрэщыхэтыр: „Хъорэб къушъхьэр“. Мы тхылъым инэмыкӀ чӀыпӀэхэми джары къызэращыхафэрэр.

+ 1:2 МысырикӀыжь 3:1, МысырикӀыжь 17:6, МысырикӀыжь 33:6,

* 1:3 Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-м имэхьанэ джурт гущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэм къикӀырэр къеты. ГущыӀэу «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, мэхьанэу ащ иӀэмэ ащыщ: «ЕгъашӀэм ЩыӀэ Зэпытыр».

+ 1:6 МысырикӀыжь 19:1,

+ 1:8 УблапӀэ 12:7, УблапӀэ 26:3, УблапӀэ 28:13

+ 1:9 МысырикӀыжь 18:18,

+ 1:10 УблапӀэ 15:5

+ 1:11 ЯтӀонэрэ Самуел 24:3

+ 1:15 МысырикӀыжь 18:25,

+ 1:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:18-19, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:9

+ 1:17 МысырикӀыжь 23:2-3, МысырикӀыжь 18:22, МысырикӀыжь 18:26

* 1:21 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „уи Зиусхьанэу Тхьэм“. Зы пчъагъэм ит къэӀуакӀэр цӀыф лъэпкъым фэгъэзагъ. Мыщ фэдэу тхылъым инэмыкӀ чӀыпӀэхэм къащыхэфэ.

+ 1:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:8, Ехъошуа 1:9

* 1:24 Зыщыогъум игъукӀырэ псы чъапӀэр.

+ 1:30 МысырикӀыжь 14:14

+ 1:31 МысырикӀыжь 19:4, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:11,

+ 1:33 МысырикӀыжь 13:21

+ 1:38 МысырикӀыжь 24:13,

* 1:40«ШӀэныгъэлэжьхэм янахьыбэ зыдырагъаштэрэр мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэ хы Къамылыр зэрэ Акабэ хытӀуалэр ары».

+ 1:46 Гъуазэхэр 11:17

* 2:1 Еплъ 1:40.

+ 2:5 УблапӀэ 36:8

+ 2:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:26

+ 2:9 Гъуазэхэр 11:15

+ 2:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:28

+ 2:11 УблапӀэ 14:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:20, Ехъошуа 12:4, Ехъошуа 13:12, ЯтӀонэрэ Самуел 21:16, УблапӀэ 14:5-6

+ 2:12 УблапӀэ 36:20-30

+ 2:19 Гъуазэхэр 11:15

+ 2:20 УблапӀэ 14:5-6

+ 2:22 УблапӀэ 36:20-30

* 2:23 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым Крит ыцӀэ зэрэхэтыр: „Къафтор“.

+ 2:23 Ехъошуа 13:3-4

+ 2:25 МысырикӀыжь 15:14-16, МысырикӀыжь 23:27

+ 2:36 Ехъошуа 13:9

+ 3:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 4:13

+ 3:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2

+ 3:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:48, Ехъошуа 11:3, Ехъошуа 12:5, Орэд ЛъапӀэхэр 28:6,

* 3:11 Непэрэ шӀэныгъэлэжьхэр зэрегупшысэхэрэмкӀэ, ар базальт мыжъо лъэпкъэу, шъоу иӀэмкӀи изэхэлъыкӀэкӀи гъучӀым фэдэм хэшӀыкӀыгъагъ.

* 3:11 Ар метриплӀ фэдиз.

* 3:11 Ар метритӀу фэдиз.

+ 3:11 УблапӀэ 14:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:11, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:20, ЯтӀонэрэ Самуел 11:1, ЯтӀонэрэ Самуел 12:26

+ 3:12 Ехъошуа 13:8

+ 3:14 Гъуазэхэр 10:4

+ 3:16 Ехъошуа 12:2

* 3:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „хы Щыугъэр“.

+ 3:17 Ехъошуа 3:16

+ 3:19 Ехъошуа 1:14

+ 3:20 Ехъошуа 1:15, Ехъошуа 22:4

+ 3:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:19, Ехъошуа 10:25

+ 3:22 МысырикӀыжь 14:14

+ 3:24 МысырикӀыжь 15:11

+ 3:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:37

+ 3:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:52, Хэбзэ тхыжьыгъэр 34:4

+ 3:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:38

+ 4:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:32, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:6, Ӏоф. 22:18

+ 4:6 Орэд ЛъапӀэхэр 118:98, Орэд ЛъапӀэхэр 110:10

+ 4:7 ЯтӀонэрэ Самуел 7:23, Орэд ЛъапӀэхэр 118:151, Орэд ЛъапӀэхэр 144:18

+ 4:8 Рим. 3:2, Рим. 7:12

+ 4:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:46, Орэд ЛъапӀэхэр 77:4,

+ 4:10 МысырикӀыжь 19:9, МысырикӀыжь 19:16

+ 4:11 МысырикӀыжь 20:21, Евр. 12:18

+ 4:13 МысырикӀыжь 20:1-17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:6-21, МысырикӀыжь 24:12, МысырикӀыжь 31:18

+ 4:16 МысырикӀыжь 20:4-5, Рим. 1:23

+ 4:19 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 21:3,

+ 4:20 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:51,

+ 4:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:37, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:26

+ 4:24 МысырикӀыжь 20:5, МысырикӀыжь 24:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:3, Евр. 12:29

+ 4:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:1, Орэд ЛъапӀэхэр 49:4

+ 4:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:64

+ 4:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:36, Орэд ЛъапӀэхэр 113:13-14,

+ 4:33 МысырикӀыжь 19:21

+ 4:35 Апэрэ Самуел 2:2, Марк 12:32, 1 Кор. 8:4

+ 4:36 МысырикӀыжь 24:17

+ 4:39 Ехъошуа 2:11, МысырикӀыжь 15:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:23, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:60

• 4:41 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:1-13, Ехъошуа 20

+ 4:48 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:9

* 4:49 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Араба хыр“.

+ 4:49 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:17

• 5:1 МысырикӀыжь 20:1-17

+ 5:4 МысырикӀыжь 33:11

+ 5:5 МысырикӀыжь 20:18, МысырикӀыжь 20:21, МысырикӀыжь 24:2

+ 5:7 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:35

+ 5:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:15

+ 5:9 МысырикӀыжь 34:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:15, Ехъошуа 24:19, МысырикӀыжь 34:7,

+ 5:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9

+ 5:12 МысырикӀыжь 31:14-17, Марк 2:27-28, Лука 13:14

+ 5:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:16, Маттэ 15:4, Маттэ 19:19, Марк 7:10, Марк 10:19, Лука 18:20, Ефес 6:2

+ 5:17 УблапӀэ 9:6, Маттэ 5:21, Маттэ 19:18, Марк 10:19, Лука 18:20, Рим. 13:9, Якъуб 2:11

+ 5:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:32, Маттэ 5:27, Рим. 13:9

+ 5:19 Маттэ 19:18, Рим. 13:9

+ 5:20 МысырикӀыжь 23:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:16-20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:9, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 21:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:18, Маттэ 19:18

+ 5:21 Маттэ 5:28, Лука 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 5:22 МысырикӀыжь 31:18

+ 5:25 МысырикӀыжь 19:21

+ 5:27 МысырикӀыжь 20:18-19

+ 5:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:17

+ 5:32 Ехъошуа 1:7, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:2

+ 5:33 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:13

+ 6:2 ДжакӀо 12:13

+ 6:3 УблапӀэ 15:5, УблапӀэ 22:17

+ 6:4 Марк 12:29,

+ 6:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:13, Маттэ 22:37, Марк 12:30, Лука 10:27

+ 6:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:9, Орэд ЛъапӀэхэр 118:13

+ 6:8 МысырикӀыжь 13:9, МысырикӀыжь 13:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:18

+ 6:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:20

+ 6:10 Ехъошуа 24:13

+ 6:13 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:36, Маттэ 4:10, Лука 4:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:20, Ехъошуа 2:12,

+ 6:15 МысырикӀыжь 20:5

* 6:16 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу „МысырикӀыжь“ 17:1-7.

+ 6:16 МысырикӀыжь 17:2, Маттэ 4:7, Лука 4:12

+ 6:19 МысырикӀыжь 23:28-30

+ 6:20 МысырикӀыжь 12:26

+ 6:21 МысырикӀыжь 20:2

+ 6:22 Орэд ЛъапӀэхэр 134:8

+ 6:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:13

+ 7:1 МысырикӀыжь 23:23

+ 7:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:16-17, Ехъошуа 6:20

+ 7:3 2 Кор. 6:14, МысырикӀыжь 34:15-16, Ехъошуа 23:12-13, Гъуазэхэр 3:6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:2-4

+ 7:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:15

* 7:5 АшэрэкӀэ заджэхэрэ тхьэнэпцӀым шъхьащэ фашӀыным пае мыхэр агъэфедэщтыгъэх.

+ 7:5 МысырикӀыжь 23:24, МысырикӀыжь 34:13

+ 7:6 1 Пет. 2:9, МысырикӀыжь 19:5-6

+ 7:9 МысырикӀыжь 20:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:10

+ 7:12 УблапӀэ 17:2, УблапӀэ 26:3

+ 7:14 МысырикӀыжь 23:26

+ 7:15 МысырикӀыжь 9:15, МысырикӀыжь 15:26, МысырикӀыжь 23:25

+ 7:16 МысырикӀыжь 23:33

+ 7:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:21, Ехъошуа 10:25

* 7:20 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „къэцыгъонэшхохэр къатыригъэбэнэщтых“.

+ 7:20 МысырикӀыжь 23:28, Ехъошуа 24:12

+ 7:22 МысырикӀыжь 23:29

+ 7:24 Ехъошуа 10:24, Ехъошуа 11:12, Ехъошуа 1:5

+ 7:25 Ехъошуа 7:20-21

+ 8:2 МысырикӀыжь 16:35, МысырикӀыжь 15:25

* 8:3 Мон шхыныр къоныкӀэм ехьыщырыгъ, фыжьыгъ, шъоу зыхэлъ хьарыпӀым фэдагъ. Мыщ ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу „МысырикӀыжь“ 16:31.

+ 8:3 МысырикӀыжь 16:14-15, МысырикӀыжь 16:31, Маттэ 4:4, Лука 4:4

+ 8:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:5,

+ 8:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 3:12, Евр. 12:7

+ 8:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:11

+ 8:14 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 30:9, Орэд ЛъапӀэхэр 77:11, Орэд ЛъапӀэхэр 105:21,

+ 8:15 МысырикӀыжь 17:6,

+ 8:16 МысырикӀыжь 16:5, МысырикӀыжь 16:31

+ 8:17 Гъуазэхэр 7:2

+ 8:20 Дан 9:11

+ 9:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:28

+ 9:3 МысырикӀыжь 20:5, МысырикӀыжь 24:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24, Евр. 12:29, МысырикӀыжь 23:29-31

+ 9:4 УблапӀэ 15:16

+ 9:5 УблапӀэ 50:24

+ 9:6 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:14,

+ 9:8 МысырикӀыжь 32:4, МысырикӀыжь 32:10

+ 9:9 МысырикӀыжь 24:18, Маттэ 4:2

+ 9:10 МысырикӀыжь 31:18

+ 9:12 МысырикӀыжь 32:7-10

+ 9:14 Орэд ЛъапӀэхэр 9:6,

+ 9:18 МысырикӀыжь 34:28, МысырикӀыжь 32:11-14

+ 9:21 МысырикӀыжь 32:20

* 9:22 Мыщ ехьылӀагъэу яплъ тхылъхэу «МысырикӀыжь» 17:1-7; «Мосэ ияплӀэнэрэ тхылъ» 11:1-2, 31-37

+ 9:22 МысырикӀыжь 17:7,

+ 9:26 МысырикӀыжь 32:11-13

• 10:1 МысырикӀыжь 34:1-4

+ 10:1 МысырикӀыжь 25:10

+ 10:2 МысырикӀыжь 25:16, МысырикӀыжь 25:21

+ 10:3 МысырикӀыжь 37:1-9

+ 10:4 МысырикӀыжь 20:1-17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:6-21, МысырикӀыжь 34:28-29

+ 10:5 МысырикӀыжь 40:20, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:9

+ 10:10 МысырикӀыжь 34:28

+ 10:11 МысырикӀыжь 33:1

+ 10:12 Ехъошуа 24:14, Апэрэ Самуел 12:24

+ 10:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:33

+ 10:14 МысырикӀыжь 9:29,

+ 10:15 Рим. 11:28

* 10:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «гум ыӀэпакӀэ пыупкӀыныр». Еплъ тхылъэу «УблапӀэ», 17:10-11.

+ 10:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:6, Рим. 2:29, МысырикӀыжь 32:9

+ 10:17 Ехъошуа 22:22, Орэд ЛъапӀэхэр 49:1, Орэд ЛъапӀэхэр 135:2, Дан 2:47, Дан 11:36, 1 Тим. 6:15, Ӏоф. 17:14, Ӏоф. 19:16, Апостол. 10:34, Рим. 2:11, Гал. 2:6, Ефес 6:9, Кол. 3:25, 1 Пет. 1:17,

+ 10:18 Орэд ЛъапӀэхэр 67:5, Орэд ЛъапӀэхэр 145:9

+ 10:19 МысырикӀыжь 22:21,

+ 10:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:20

+ 10:22 УблапӀэ 46:27, МысырикӀыжь 1:5, УблапӀэ 15:5, УблапӀэ 22:17

+ 11:4 МысырикӀыжь 14:27-28

+ 11:5 Орэд ЛъапӀэхэр 77:14-40

+ 11:9 УблапӀэ 50:24, МысырикӀыжь 3:8

* 11:10 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „лъакъохэмкӀэ“.

+ 11:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:7

+ 11:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:3

* 11:13 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Сэ къэсшӀырэ унашъохэр“.

+ 11:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:5, Ехъошуа 22:5

+ 11:15 Орэд ЛъапӀэхэр 103:14

+ 11:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:35, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 17:1,

+ 11:18 МысырикӀыжь 13:9, МысырикӀыжь 13:16, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:8

+ 11:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:9

+ 11:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:9

* 11:24 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Тыгъэ къохьапӀэмкӀэ щыӀэ хым“

+ 11:24 Ехъошуа 1:3, УблапӀэ 15:18, МысырикӀыжь 23:31, Ехъошуа 1:4

+ 11:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:24

+ 11:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:15

+ 11:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:2-14

+ 11:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-45

+ 11:29 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:12-13, Ехъошуа 8:33

* 11:30 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 11:30 УблапӀэ 12:6

+ 12:2 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 16:4

* 12:3 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 7-рэ шъхьэ ия 5-рэ усэ.

+ 12:3 МысырикӀыжь 23:24, МысырикӀыжь 34:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:5, Гъуазэхэр 2:2, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:23

+ 12:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:29

+ 12:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:7

+ 12:8 Гъуазэхэр 17:6, Гъуазэхэр 21:25

+ 12:9 Орэд ЛъапӀэхэр 94:11

+ 12:10 Ехъошуа 23:1

+ 12:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:29

+ 12:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9

+ 12:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:27,

+ 12:23 УблапӀэ 9:4,

+ 12:30 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:15

+ 12:31 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:31,

* 12:32 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 13-рэ шъхьэ и 1-рэ ус.

+ 12:32 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:2, Ӏоф. 22:18

+ 13:2 Марк 13:22, 2 Фесс. 2:9, Ӏоф. 13:13, Ӏоф. 16:14

+ 13:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:20

+ 13:8 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 1:10

+ 13:9 МысырикӀыжь 32:27-28, Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:7

+ 13:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:5

+ 13:13 Гъуазэхэр 19:22, Гъуазэхэр 20:13, Апэрэ Самуел 2:12, Апэрэ Самуел 10:27, Апэрэ Самуел 25:17, ЯтӀонэрэ Самуел 16:7, ЯтӀонэрэ Самуел 20:1, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:13

+ 13:16 Ехъошуа 8:28

+ 13:17 Ехъошуа 7:20-21

+ 14:1 Маттэ 5:9, Иуан 1:12, 1 Иуан 3:1, 1 Иуан 5:1, Рим. 8:14,

+ 14:2 МысырикӀыжь 19:5

* 14:7 ТхьакӀумкӀыхьэм фэдиз зиинагъэу гъошхэрэ псэушъхь, ТыгъэкъокӀыпӀэ Благъэм ит къушъхьэхэм ащэпсэу, къушъхьэ зандэм дэкӀоен елъэкӀы.

+ 14:21 МысырикӀыжь 19:6, МысырикӀыжь 23:19, МысырикӀыжь 34:26

+ 14:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9

+ 14:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:12

+ 15:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:10,

+ 15:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:20

+ 15:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:12, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 5:1,

+ 15:8 Орэд ЛъапӀэхэр 36:26, Маттэ 5:42, Якъуб 2:15, 1 Иуан 3:17

+ 15:11 Маттэ 26:11

* 15:12 Мы чӀыпӀэм ятӀонэрэ мэхьани иӀ: къышъуащэу

+ 15:12 МысырикӀыжь 21:2

+ 15:17 МысырикӀыжь 21:5-6

+ 15:19 МысырикӀыжь 13:2, МысырикӀыжь 13:11-16

+ 15:23 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:23-24

• 16:1 МысырикӀыжь 12:1-39, МысырикӀыжь 13:3-10, МысырикӀыжь 23:14-17,

* 16:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ мы гущыӀэм къикӀырэр: зигъо хъугъэ лэжьыгъашъхьэхэр. Ар илъэсым иапэрэ мазэу фышъхьэ лэжьыгъэхэм ягъо зыщыхъурэм ыцӀ.

* 16:1 Зиусхьаным джуртхэр Мысырым къызэрэрищыжьыгъэхэм фэгъэхьыгъэ мэфэкӀым ыцӀ.

+ 16:3 МысырикӀыжь 12:11

+ 16:4 МысырикӀыжь 34:25

+ 16:9 МысырикӀыжь 34:22

* 16:10 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „тхьэмафэхэм ямэфэкӀ“.

+ 16:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:15

+ 16:13 МысырикӀыжь 23:16

+ 16:18 МысырикӀыжь 18:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:16-17

+ 16:19 МысырикӀыжь 23:2-3, МысырикӀыжь 23:8, Апэрэ Самуел 8:3, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:8, ДжакӀо 7:7

+ 16:21 МысырикӀыжь 34:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:5

* 17:5 Пэсэрэ зэманым ижъырэ джуртхэм мы чӀыпӀэр яхьыкумшӀыпӀэщтыгъ. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэхэу «хьыкумыр зыщашӀырэм» хэтхэп.

+ 17:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:10

+ 17:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:15

+ 17:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:9

+ 17:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:17

+ 17:14 Апэрэ Самуел 8:5

+ 17:15 Апэрэ Самуел 9:16

+ 17:16 Ехъошуа 11:6, ЯтӀонэрэ Самуел 8:4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:28,

+ 17:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:1-4, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 31:3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:14, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 10:27,

+ 17:19 Ехъошуа 1:8

* 18:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „яунаер“

+ 18:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:9, Ехъошуа 13:14

+ 18:6 Гъуазэхэр 17:7

+ 18:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:29-31

+ 18:10 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 16:3, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:17, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:10,

+ 18:11 МысырикӀыжь 22:18,

+ 18:15 Марк 9:8, Иуан 1:21, Апостол. 3:22, Апостол. 7:37

+ 18:16 МысырикӀыжь 20:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:27

+ 18:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:28

+ 18:18 Иуан 4:25

+ 18:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:5,

• 19:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:41-43, Ехъошуа 20

* 19:3 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыщ дэжьым мэхьанэу щыриӀэн ылъэкӀыщт: „язэпэчыжьагъэ къэшъуши“.

+ 19:5 МысырикӀыжь 21:13

+ 19:10 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:17

+ 19:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:24

+ 19:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 21:9

+ 19:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:17, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:28, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:10,

+ 19:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:6, Маттэ 18:16, 2 Кор. 13:1, 1 Тим. 5:19, Евр. 10:28

+ 19:16 МысырикӀыжь 20:16

+ 19:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:1

+ 19:19 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5

+ 19:21 МысырикӀыжь 21:23-25, Маттэ 5:38

+ 20:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:5

+ 20:8 Гъуазэхэр 7:3

+ 20:14 Ехъошуа 8:2

+ 20:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2, Ехъошуа 10:40-41

+ 20:19 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 3:19

+ 21:3 Апэрэ Самуел 6:7

+ 21:8 Юныс 1:14

+ 21:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:13

+ 21:12 1 Кор. 11:6

+ 21:15 УблапӀэ 29:30, УблапӀэ 29:33

+ 21:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:9

+ 21:18 МысырикӀыжь 20:12, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:16

+ 21:20 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 23:20-21

+ 21:23 Ехъошуа 8:29, Ехъошуа 10:26-27, Иуан 19:31, Гал. 3:13

+ 22:1 МысырикӀыжь 23:4

+ 22:6 МысырикӀыжь 23:19,

* 22:8 Израилым унашъхьэхэр зэшъхьэзашъоу щашӀыхэшъ, цӀыфхэр ахэм къызэрямыфэхынэу унэшъхьэ нэзхэр къашӀыхьэх.

* 22:19 Ижъырэ джуртхэм шэкъылыр пщэлъэ шапхъэу яӀагъ. Зы пщэлъэ шапхъэм тыжьынэу грамм 11-м ехъу къещэчы.

+ 22:22 МысырикӀыжь 20:14, Иуан 8:5

+ 22:29 УблапӀэ 34:8, МысырикӀыжь 22:16-17, ЯтӀонэрэ Самуел 13:1-22

* 22:30 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мыр я 23-рэ шъхьэм и 1-рэ ус.

+ 22:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:20

+ 23:5 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 26:2

+ 23:7 УблапӀэ 25:24-26, УблапӀэ 36:8, МысырикӀыжь 22:21, МысырикӀыжь 23:9

+ 23:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:24, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 15:12, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:46, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:7,

* 23:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „хьэ“

+ 23:20 МысырикӀыжь 22:25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:3

+ 23:21 ДжакӀо 5:3

+ 23:25 Марк 2:23, Рут 2:2

+ 24:1 Маттэ 5:31, Маттэ 19:7, Марк 10:4

+ 24:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:7, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 5:18

+ 24:7 МысырикӀыжь 21:16

* 24:8 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэ шъоджэузыр нэмыкӀ кӀышъо уз зэфэшъхьафхэми афэгъэхьыгъ.

* 24:9 Мосэ зэрэпэуцужьыгъэм пае Тхьэм шъоджэ узыр Мерэм пщыныжьэу къытырилъхьагъ. Мыщ ехьылӀагъэу еплъ „Мосэ ияплӀэнэрэ тхылъ“: 12:10

+ 24:13 МысырикӀыжь 22:26-27, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:25, Орэд ЛъапӀэхэр 111:9

+ 24:15 Якъуб 5:4

+ 24:16 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:6,

+ 24:17 МысырикӀыжь 22:21

+ 24:19 Рут 2:1-2

+ 25:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:17

+ 25:3 2 Кор. 11:24

+ 25:4 1 Кор. 9:9, 1 Тим. 5:18

+ 25:5 Маттэ 22:24, Марк 12:19, Лука 20:28

+ 25:6 УблапӀэ 38:8, Рут 4:10

+ 25:9 Рут 4:7

+ 25:17 МысырикӀыжь 17:8

+ 25:19 Апэрэ Самуел 15:2-8

+ 26:2 МысырикӀыжь 23:19, МысырикӀыжь 34:26,

+ 26:5 УблапӀэ 46:27, МысырикӀыжь 1:7

+ 26:6 МысырикӀыжь 1:11, МысырикӀыжь 1:14

+ 26:7 МысырикӀыжь 2:23-25, МысырикӀыжь 3:9

+ 26:8 МысырикӀыжь 12:51

+ 26:9 МысырикӀыжь 3:8

+ 26:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:28-29

+ 26:15 Орэд ЛъапӀэхэр 32:14, МысырикӀыжь 3:8

+ 26:18 МысырикӀыжь 19:5

+ 26:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:1, МысырикӀыжь 19:6

+ 27:2 Ехъошуа 4:1-3

+ 27:5 МысырикӀыжь 20:25, Ехъошуа 8:30, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:7

+ 27:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:7

+ 27:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:18

+ 27:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:29, Ехъошуа 8:33

* 27:15 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ мы гущыӀэм къикӀырэр: „Орэхъу!“

+ 27:15 МысырикӀыжь 20:4-5, МысырикӀыжь 34:17, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:8

+ 27:16 МысырикӀыжь 20:12, МысырикӀыжь 21:17,

+ 27:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:14

+ 27:19 МысырикӀыжь 22:21-22

+ 27:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:30

+ 27:21 МысырикӀыжь 22:19,

+ 27:22 ЯтӀонэрэ Самуел 13:12

+ 27:24 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:11

+ 27:25 МысырикӀыжь 23:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19

+ 27:26 Орэд ЛъапӀэхэр 118:21, Гал. 3:10

• 28:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:13-15

+ 28:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:19

+ 28:6 Орэд ЛъапӀэхэр 120:7

+ 28:7 МысырикӀыжь 23:27

+ 28:9 МысырикӀыжь 19:6

+ 28:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:6

+ 28:15 Дан 9:11,

+ 28:22 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:37,

+ 28:25 Ехъошуа 7:4

+ 28:26 Апэрэ Самуел 17:44, Апэрэ Самуел 17:46, Орэд ЛъапӀэхэр 78:2,

+ 28:27 МысырикӀыжь 9:10

+ 28:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:5-7,

+ 28:33 Гъуазэхэр 6:4

+ 28:36 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:3-4, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 24:15, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:28

+ 28:37 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:7,

+ 28:52 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:5, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 25:1

+ 28:53 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:29,

+ 28:57 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 6:29,

+ 28:60 МысырикӀыжь 9:1-12

+ 28:62 УблапӀэ 15:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:22

+ 28:64 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:27,

+ 28:68 Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:16,

* 29:1 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 28-рэ шъхьэ ия 69-рэ усэу щыт.

+ 29:1 МысырикӀыжь 19:1-6

+ 29:4 Рим. 11:8

+ 29:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:4,

* 29:6 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 8-рэ шъхьэ ия 3-рэ усэ.

+ 29:6 МысырикӀыжь 15:25, МысырикӀыжь 16:4, МысырикӀыжь 17:6

+ 29:9 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:3

+ 29:11 Ехъошуа 9:21

+ 29:13 МысырикӀыжь 6:7

+ 29:18 Евр. 12:15

* 29:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „псы зыкӀагъахъорэ чӀыгури чӀыгу гъугъэри зэдэкӀодыщтых“.

+ 29:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:14, Орэд ЛъапӀэхэр 9:6

+ 29:23 Гъуазэхэр 9:45, УблапӀэ 14:2, УблапӀэ 19:24,

+ 29:24 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:8,

+ 29:25 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:15

+ 29:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-68,

+ 29:28 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:14

+ 29:29 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 25:2

+ 30:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:26,

+ 30:2 Апэрэ Самуел 7:3, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:48,

* 30:3 Мыщ фэдэ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: „шъуилъэпкъэгъоу гъэрхэр къаригъэтӀупщыжьыщтых“.

* 30:6 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Шъугухэм аӀэпакӀэхэр пиупкӀыщтых“. Еплъ тхылъэу «УблапӀэ», 17:10-11.

+ 30:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:16,

+ 30:7 УблапӀэ 12:3, МысырикӀыжь 23:22

+ 30:12 Рим. 10:6

+ 30:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:26,

+ 30:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:20

+ 31:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 34:7, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:27

+ 31:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:38

+ 31:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2

+ 31:6 Ехъошуа 1:5, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:13

+ 31:7 Ехъошуа 1:6

+ 31:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:1, МысырикӀыжь 23:16

+ 31:11 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 23:2,

+ 31:12 Ехъошуа 8:33, Ехъошуа 8:35

+ 31:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 34:5,

+ 31:15 МысырикӀыжь 33:9,

+ 31:16 МысырикӀыжь 34:15, Гъуазэхэр 2:12-13, Гъуазэхэр 2:20,

+ 31:17 Гъуазэхэр 6:13

+ 31:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:1-43

+ 31:20 МысырикӀыжь 3:8

+ 31:23 Ехъошуа 1:6

+ 31:24 Ехъошуа 24:25-26

+ 31:26 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:8,

+ 31:29 Гъуазэхэр 2:12-13, Гъуазэхэр 2:19, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 22:17,

+ 32:2 Орэд ЛъапӀэхэр 71:6

+ 32:4 Маттэ 5:48, ЯтӀонэрэ Самуел 22:31, Орэд ЛъапӀэхэр 17:31, Рим. 9:14

+ 32:6 Иуан 8:41,

+ 32:7 Орэд ЛъапӀэхэр 76:6,

* 32:8 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэм зэрэщыхэтыр: „Израил ыкъохэм“. НэмыкӀ ижъырэ Ӏэпэрытхымэ янахьыбэ мыр зэрахэтыр: „Тхьэм ыкъохэм“.

+ 32:8 УблапӀэ 11:8, Апостол. 17:26

+ 32:9 МысырикӀыжь 19:5,

+ 32:10 Орэд ЛъапӀэхэр 16:8,

+ 32:11 МысырикӀыжь 19:4,

* 32:14 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „шъуригъэшъуагъ“

* 32:15 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Ешурун“. Ащ къикӀырэр: „Шъыпкъагъэ зыхэлъ“. Израил гъэшӀуабзэкӀэ джары зэреджэщтыгъэхэр.

+ 32:15 Орэд ЛъапӀэхэр 88:27, Орэд ЛъапӀэхэр 94:1

+ 32:16 Гъуазэхэр 5:8, Орэд ЛъапӀэхэр 77:58

+ 32:17 Орэд ЛъапӀэхэр 105:37, 1 Кор. 10:20

+ 32:21 Рим. 10:19

+ 32:23 Орэд ЛъапӀэхэр 7:13, Орэд ЛъапӀэхэр 37:3,

+ 32:27 Орэд ЛъапӀэхэр 12:5,

+ 32:30 Ехъошуа 23:10, Гъуазэхэр 15:15

+ 32:31 Апэрэ Самуел 2:2

* 32:32 Ижъырэ къалэхэу Сэдомрэ Ӏаморэрэ ащыпсэущтыгъэ цӀыфхэм емыкӀушхохэр ашӀэщтыгъ.

+ 32:32 УблапӀэ 18:20

+ 32:33 Орэд ЛъапӀэхэр 57:5-6

+ 32:35 Рим. 12:19, Евр. 10:30

+ 32:36 Орэд ЛъапӀэхэр 134:14, Евр. 10:30, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 14:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:21, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 9:8, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:26

+ 32:37 Гъуазэхэр 10:14,

* 32:39 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Сэры, Арыр Сэры“

+ 32:39 МысырикӀыжь 20:3, Апэрэ Самуел 2:6, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 5:7, Орэд ЛъапӀэхэр 102:3, Орэд ЛъапӀэхэр 146:3,

+ 32:41 Орэд ЛъапӀэхэр 7:13, Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:41,

+ 32:43 Рим. 15:10, УблапӀэ 4:10-12, Орэд ЛъапӀэхэр 78:10, Ӏоф. 6:10, Ӏоф. 19:2

+ 32:46 Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:9

+ 32:52 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:27

• 33:1 УблапӀэ 49:1-28

+ 33:1 Орэд ЛъапӀэхэр 89:1

* 33:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мэхьанэр щынафэп.

+ 33:2 Орэд ЛъапӀэхэр 49:2, Орэд ЛъапӀэхэр 79:2, Орэд ЛъапӀэхэр 93:1, Дан 7:10, Апостол. 7:53, Гал. 3:19, МысырикӀыжь 19:18

* 33:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Мосэ къытитыгъэ“.

+ 33:4 Иуан 1:17, Иуан 7:19

* 33:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Ешурун“. Мыщ фэд я 26-рэ усэр. Ащ къикӀырэм ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 32-рэ шъхьэ ия 15-рэ усэ.

+ 33:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:15,

* 33:6 е: „орэмакӀ“

* 33:8 Мы пкъыгъохэмкӀэ Тхьэм шӀоигъор зэрагъашӀэщтыгъэ.

* 33:8 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэм ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу „МысырикӀыжь“, 17:1-7

+ 33:8 МысырикӀыжь 17:7,

+ 33:9 МысырикӀыжь 32:26-29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 17:9-11, МысырикӀыжь 30:7-8

+ 33:13 УблапӀэ 27:28

+ 33:15 УблапӀэ 49:26,

* 33:16 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ тхылъэу „МысырикӀыжь“, 3:2.

+ 33:16 МысырикӀыжь 3:2-4

+ 33:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 22:11, УблапӀэ 48:19

+ 33:19 Орэд ЛъапӀэхэр 4:6

+ 33:22 Ехъошуа 19:47, Гъуазэхэр 18:27

+ 33:23 Ехъошуа 19:32-39

* 33:26 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: „Ешурун“. Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы шъхьэм ия 5-рэ усэ.

+ 33:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:5, МысырикӀыжь 15:11

+ 33:27 Орэд ЛъапӀэхэр 54:20, Орэд ЛъапӀэхэр 89:3, Орэд ЛъапӀэхэр 92:2, Орэд ЛъапӀэхэр 89:1, Орэд ЛъапӀэхэр 90:9

+ 33:29 ЯтӀонэрэ Самуел 7:23, УблапӀэ 15:1, Орэд ЛъапӀэхэр 32:20, ЯтӀонэрэ Самуел 22:45

+ 34:3 Гъуазэхэр 1:16, Гъуазэхэр 3:13, УблапӀэ 14:2, УблапӀэ 19:22, УблапӀэ 13:12

+ 34:4 УблапӀэ 12:7, УблапӀэ 50:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:27

+ 34:6 Иудэ 1:9

+ 34:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:2

+ 34:10 МысырикӀыжь 33:11