# Библиялъул

Институт перевода Библии

## Библиялъул


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## НекӀсияб къотӀи

### НекӀсияб къотӀи

НекӀсияб къотӀи


Байбихьи

Тархъанлъи

Левит

Тархал

Къанун

Рут

1 Пачаби

2 Пачаби

3 Пачаби

4 Пачаби

Эстер

ГӀакъилал рагӀаби

Даниял

Юнус


### Байбихьи

#### Байбихьи

Байбихьи


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


#### ЦеберагӀи


ИНСТИТУТ ЯЗЫКА, ЛИТЕРАТУРЫ


И ИСКУССТВА ИМ. Г. ЦАДАСЫ


ДАГЕСТАНСКОГО ФЕДЕРАЛЬНОГО


ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОГО ЦЕНТРА РАН


РОССИЯЛЪУЛ ГӀЕЛМАБАЗУЛ АКАДЕМИЯЛЪУЛ


ДАГЪИСТАНАЛЪУЛ ФЕДЕРАЛИЯБ


ЦӀЕХ-РЕХАЛЪУЛАБ ЦЕНТРАЛЪУЛ ЦӀАДАСА ХӀАМЗАТИЛ


ЦӀАРАЛДА БУГЕБ МАЦӀАЛЪУЛ, АДАБИЯТАЛЪУЛ


ВА ИСКУССТВОЯЛЪУЛ ИНСТИТУТ


ТАВРАТ


АЛЛАГЬАСУЛ КАЛИМА ТАРЖАМА ГЬАБИЯЛЪУЛ ИНСТИТУТ


МОСКВА, 2025

ТАВРАТ

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда:

https: ibt.org.ru/media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-358-7

© Институт перевода Библии, 2025


Байбихьи


ЦеберагӀи

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб Аллагьасул Калимаялъул тӀоцебесеб тӀехь. Аллагьасул Калимаялъул буго кӀиго бутӀа – «НекӀсияб КъотӀи» ва «ЦӀияб КъотӀи» («Инжил»). Гьеб гӀуцӀун буго гӀемерал гӀасрабазул заманалда хъвараб 66 тӀехьалдасан. Гьезда бицунеб буго дунял бижаралдаса нилъер эраялъул тӀоцересел гӀасрабазде щвезегӀан ккарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ.

«НекӀсияб КъотӀиялда» гьоркьобе уна «Таврат» (гьелда абула Мусал «Щуго тӀехьиланги»), аварагзабазул тӀахьал, гӀакъиллъиялъул тӀахьал, тарихиял ва шигӀриял тӀахьал. «Тавраталда» буго Муса аварагасде ва гьесда нахърилълъаразде рещтӀараб Аллагьасул калам.

«Байбихьи» ккола «Тавраталъул» тӀоцебесеб тӀехь. Гьеб хъван буго жугьутӀ мацӀалда. БатӀи-батӀиял мацӀазде гьеб буссинабулаго, гӀемерисез гьелда цӀар лъезе пайда босула тӀоцебе гьеб грек мацӀалде буссинабизе хӀалтӀизарурал «лъугьин», «бижи» магӀнаялъул рагӀабаздаса. ЖугьутӀаз гьелда цӀар лъун буго «Авалалда» абун.

Гьаб тӀехьалъул буго 50 бетӀер. МагӀнаялъухъ балагьун гьел рикьизе бегьула кӀиго аслияб бутӀаялде. ТӀоцебесеб 11 бетӀералда бицунеб буго Аллагьас жиндирго РагӀудалъун дунял, ай зобал, ракь, гъветӀ-хер, рухӀчӀаголъаби ва тӀоцересел гӀадамал Адамги ХӀаваги рижиялъул хӀакъалъулъ. Адамицаги ХӀавацаги, Аллагьасул амруялъухъги гӀенеккичӀого, кванана гьез яшав гьабулеб Эдемалъул ахикь бижараб, лъикӀлъиги квешлъиги лъазабулеб гъотӀодаса пихъ. Гьелдалъун гьез дунял мунагьалъукье ккезабуна. Хадубги бицунеб буго Адамил лъимал Къабилилги Гьабилилги гӀумруялъул ва мунагьазул цӀураб дунялалде тӀаде Аллагьас тӀупан тӀеялъул хӀакъалъулъ. Гьеб тӀупаналдалъун кинабго рухӀ бугебщинаб жо хвана, Аллагьасул амруялдалъун, НухӀ аварагас жиндирго гамиде рачун рукӀарал хутӀизегӀан.

Вавилоналъул сиялъул хӀакъалъулъ къисаялда бицунеб буго, гьезул пахрулъи сабаблъун, Аллагьас доб заманалъул гӀадамазе тамихӀ кин гьабурабали.

«Байбихьи» абураб тӀехьалъул кӀиабилеб бутӀаялда (12–50 бутӀрул) нужеца цӀалила, жидер умматалъул эменлъун Ибрагьим авараг кколеб, жугьутӀ халкъалъул умумузул хӀакъалъулъ. ГӀумруялъул ахиралде щвезегӀан Аллагьасе ритӀухъавлъун хутӀана Ибрагьим авараг. Аллагьас жиндир хӀалбихьулеб мехалда, жив Гьесие мутӀигӀав вукӀин бихьизабизе, цохӀо вугев хирияв вас ИсхӀакъ къурбаналъе хъвезегицин разилъун вукӀана гьев. Гьелдаса хадув Аллагь гьедана: «Дица дуде баракат рещтӀинабила! Дица дуе гӀемерал наслаби кьела – зодихъ цӀвабигӀанги, ралъдал рагӀалда салигӀанги цӀикӀкӀинабила гьезул къадар. Ва дур наслабаз тушбабазул шагьарал кверде росила. Мун Дие мутӀигӀлъаралъухъ, дунялалъул киналго халкъазе баракат щвела гьездасан» (Байбихьи 22:17-18).

Ибрагьим аварагасул хӀакъалъулъ къисаялда бицунеб буго, гьесул вас ИсхӀакъил, гьесул чӀужу Ривкал ва жиндир наслуялдалъун жугьутӀ халкъалъул анцӀила кӀиго къавмалъе кьучӀ лъурав гьезул вас Якъубил хӀакъалъулъги. Гьез яшав гьабулеб букӀана Ханааналъул ракьалда. Гьел рихьизарун руго Аллагьас цӀакъго кӀудияб мурадалъе тӀаса рищарал гӀадамаллъун. Гьенибго бицунеб буго, гӀараб халкъалъул эменлъун кколев, гьесул цогидав вас ИсмагӀилил хӀакъалъулъги.

Ханааналъул ракьалда бижараб жугьутӀ халкъалъул анцӀила кӀиго къавмалъул эмен Якъуб рехсон вуго ГӀизраил абураб цӀаралдалъунги.

Ахирисел бутӀрузда гӀатӀидго бицунеб буго Якъубил гьитӀинав вас Юсупил къисматалъул. ГьитӀинго вацаз вичун, гьев Мисриялде ккана. ХӀехьезе ккарал гӀемерал захӀмалъабиги къезарун, Аллагьасул кумекалдалъун гьев вахуна тӀадегӀанаб даражаялде, лъугьуна Мисриялъул кверщелчилъун. Гьес ракъул соназда хвалдаса хвасар гьаруна жиндирго гӀагарал гӀадамал – гӀизраилал. Юсуп аварагасул хӀакъалъулъ магӀарулазда лъала Юсупил ва Зулайхал къисаялдасанги.

Гьаб тӀехьалда гьединго бихьизабулеб буго жугьутӀ халкъалъул умумул жидеда Аллагьас баракат лъураллъун рукӀараблъи. Аллагьас рещтӀинабураб гьеб баракат наслуялдаса наслуялде ирсалъе щолеб букӀана.

«Байбихьи» тӀехьалда бицунеб буго, тӀоцебе дунял бижаралдаса нахъе гӀага-шагарго цебесеб эраялъул анцӀила щуабилеб гӀасруялде щвезегӀан ккарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ.

Зобги ракьги бижи (1:1–2:3)
Адамги ХӀаваги Эдемалъул ахикь; инсанас мунагь гьаби (2:4–4:26)
Адамил наслаби (5:1-32)
НухӀил хӀакъалъулъ къиса; кӀудияб тӀупан (6:1–9:29)
Халкъал рижи; Вавилоналъул си (10:1–11:26)
Ибрагьим аварагасул хӀакъалъулъ къиса (11:27–23:20)
Аллагьас бихьизабураб ракьалде Ибрам гочи (11:27–12:20)
Ибрамги ЛутӀги (13:1–14:24)
Аллагьас Ибрагьим аварагасулгун КъотӀи гьаби; наслу кьелилан рагӀи кьей (15:1–18:15)
Содомалъеги Гоморраялъеги жаза гьаби (18:16–20:18)
ИсхӀакъ гьави; Аллагьас Ибрагьим аварагасул хӀалбихьи (21:1–23:20)
ИсхӀакъил хӀакъалъулъ къиса (24:1–26:35)
ИсхӀакъие лъади ячин; Ибрагьим аварагасул хвел (24:1–25:18)
ИсхӀакъил васал: ГӀисав ва Якъуб (25:19-34)
ИсхӀакъ ва Авимелех (26:1-35)
Якъубил хӀакъалъулъ къиса (27:1–35:29)
Якъубие инсуца баракат кьей (27:1-40)
Якъуб инсул рокъоса лъути ва Лаванихъ чӀей (27:41–30:43)
Якъуб Ханааналде тӀадвуссин; Якъубица ГӀисавилгун рекъел гьаби (31:1–33:20)
Дина басра гьаюралъухъ вацаз рецӀел боси; ИсхӀакъил хвел (34:1–35:29)
ГӀисавил наслаби (36:1-43)
Юсупил хӀакъалъулъ къиса (37:1–50:26)
Юсуп вацаз лагълъуде вичи (37:1-36)
Ягьудаги Тамарги (38:1-30)
Мисриялда Юсуп тӀадегӀанлъи (39:1–41:57)
Юсупидаги вацаздаги гьоркьоб рекъел ккей (42:1–45:28)
Якъубил хъизан-къай Мисриялде гочин; Юсупил гӀумруялъул ахирисел лъугьа-бахъинал (46:1–50:26)

#### 1


Аллагьас дунял бижи

1Бищунго цебе Аллагьас[†] зобги ракьги бижана[+]. 2ЧӀобого букӀана жеги ракь ва гьелъул куц букӀинчӀо: бецӀаб накӀкӀ тӀад тӀупараб тӀину лъалареб гъварилъиги, гъваридал лъиназда тӀад гьури гӀадин боржанхъулеб гӀицӀго Аллагьасул РухӀги букӀана.

3Аллагьас абуна:

«Бижа канлъи!» – ян.

Ва канлъи бижана. 4Аллагьасда бихьана канлъиялъул лъикӀлъи, ва Гьес канлъи бецӀлъиялдаса батӀа гьабуна. 5Канлъиялда цӀар къойилан лъуна, бецӀлъиялда цӀар сордойилан ахӀана.

БукӀана къасимех, нахъеги рогьел – гьедин ана тӀоцебесеб къо.

6Цинги Аллагьас абуна:

«Лъинал кӀийиде рикьизе, гьезда гьоркьоб къвакӀараб пардав бижа!» – ян. Ва гьедин ккана. 7Аллагьас къвакӀараб пардав бижана ва гьелда гъоркьги тӀадги лъинал кӀийиде рикьана. 8Гьеб пардавалда цӀар Аллагьас зобилан лъуна.

БукӀана къасимех, нахъеги рогьел – гьедин ана кӀиабилеб къо.

9Ва Аллагьас абуна:

«Зобалазда гъоркь ругел киналго лъинал цойиде ракӀаре ва ракъдаллъи къватӀибе бакка», – ян.

Ва гьедин ккана. 10Ракъдаллъиялда цӀар Аллагьас ракьилан лъуна, цоцазде данделъарал лъиназда цӀар ралъадал абун ахӀана. Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.

11Аллагьас абуна:

«Ракьалъ батӀи-батӀияб гӀурччинлъи бижизабе: хьон бугеб тӀегь-херги, бугӀа-ролъги ва хьон бугеб пихъ кьолел гъутӀбиги».

Ва гьедин ккана. 12Ракьалъ бижизабуна батӀи-батӀияб гӀурччинлъи: тӀегь-херги, бугӀа-ролъги, пихъ кьолел гъутӀбиги; гьезул щибалъул жинди-жиндир тайпаялъул хьонги букӀана, ракьулъ бекьани, цӀидасан жиб бижулеб. Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.

13БукӀана къасимех, нахъеги рогьел – гьедин ана лъабабилеб къо.

14Аллагьас абуна:

«Зодил пардавалда рижа, сордоги къоги батӀа гьабулел, заманалъул батӀи-батӀияб ригьги гӀужги бихьизабулел ва къоялги соналги рикӀкӀине бажарулел, гвангъарал чирахъал. 15Зодил пардавалда кенчӀезе риччанте гьел, ракьалъе канлъи кьезе».

Ва гьедин ккана. 16Аллагьас кӀиго кӀудияб чирахъ бижана: гьезул кӀудияб – къоязе ханлъи гьабизе, гьитӀинабаб – сардазе ханлъи гьабизе, гьединго цӀвабиги рижана. 17Аллагьас гьел зодил пардавалда лъуна: гьез дунял гвангъизабизе, 18къоязеги сардазеги ханлъи гьабизе ва канлъиги бецӀлъиги цоцаздаса батӀа гьабизе. Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.

19БукӀана къасимех, нахъеги рогьел – гьедин ана ункъабилеб къо.

20Аллагьас абуна:

«Лъиназ бижизабе гӀемераб рухӀчӀаголъи. Зодихъ гьаваялда хӀанчӀиги роржанхъе».

21Гьедин Аллагьас рижана ралъдал аздагьабиги, лъадалъ рукӀунел гӀемерал батӀи-батӀиял рухӀчӀаголъабиги, зодихъ роржанхъулел батӀи-батӀияб тайпаялъул хӀанчӀиги.

Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей 22ва, гьеб киналдаго баракатги[†] лъун, Аллагьас амру гьабуна:

«Нужерго тӀинчӀ-къед цӀикӀкӀинабе, нужго гӀемерлъизаре ва ралъадазул лъинал нужедалъун цӀезаре. Риччанте ракьалда тӀад хӀанчӀиги гӀемерлъизе».

23БукӀана къасимех, нахъеги рогьел – гьедин ана щуабилеб къо.

24Аллагьас абуна:

«Ракьалъ рижизаре батӀи-батӀияб тайпаялъул рухӀчӀаголъаби: хӀайваналги, ракьалдасан шурулел жалги ва гӀалхул жанаваралги».

Ва гьедин ккана. 25Аллагьас рижана батӀи-батӀияб тайпаялъул гӀалхул жанаварал, хӀайванал ва ракьалдасан шурулеб батӀи-батӀияб рухӀчӀаголъи. Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.

26Аллагьас абуна:

«РачӀа Нилъер сураталда ва Нилъер сипаталда рекъон инсан[*] вижизе Нилъеца, ва биччанте гьес ралъдалъ ругел ччугӀбуздаги, зобалазда роржанхъулел хӀанчӀаздаги, хӀайваназдаги, ракьалдасан шурулелщинал жалаздаги, тӀолабго ракьалдаги тӀад кверщел гьабизе».

27Гьедин Аллагьас инсан вижана Жиндирго сипат-сураталда рекъон.

Аллагьасул сипат-сураталда вижана Гьес инсан:

бихьинчиги чӀужугӀаданги – кӀиялго рижана[+].

28Аллагьас гьезда баракат лъуна ва гьадин абуна:

«Нужеца лъимал цӀикӀкӀун гьаре, нужго гӀемерлъизе рукӀине – ракь цӀезабе ва гьелда тӀад кверщел гьабе. Ралъадазулъ ругел ччугӀбуздаги, зобалазда роржанхъулел хӀанчӀаздаги ва ракьалдасан хьвадулелщинал жалаздаги тӀад кверщел гьабе».

29Жеги Аллагьас абуна:

«Гьале дица нужее нигӀматлъун кьуна ракьалда бижарабщинаб – хьон бугеб тӀегь-хер ва хьон бугеб пихъ кьолел гъутӀби. 30ГӀалхул жанаваразеги, хӀанчӀазеги, ракьалдасан шурулелщинал жалазеги, ай рухӀ бугебщиналъе, Дица кинабниги гӀурччинаб хер кьолеб буго кваназе».

Ва гьедин ккана. 31Аллагь валагьана Жинцаго бижанщиналъухъ – цӀакъ лъикӀ букӀана гьеб.

БукӀана къасимех, нахъеги рогьел – гьедин ана анлъабилеб къо.

#### 2

1Гьедин рижана зобги ракьги ва зоб-ракьалда бугебщинабги. 2Анкьабилеб къоялде Аллагьас[†] Жиндирго хӀалтӀи рагӀалде бахъинабуна ва, киналго хӀалтӀабиги къотӀизарун, анкьабилеб къоялъ Гьес хӀалхьи гьабуна. 3Анкьабилеб къоялда баракатги[†] лъун, Аллагьас гьеб хирияб[†] къолъун гьабуна, щайгурелъул киналго ишалги тӀуран, гьеб къоялъ Гьес хӀухьбахъидал.


Адамги ХӀаваги

4Гьале гьадинаб буго зобги ракьги кин бижарабали бицунеб къиса.

БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] ракьги зобги бижараб къоялъ, 5ракьалда жеги букӀинчӀо цониги хъарахъ яги цониги харил сум, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас ракьалде жеги цӀад базабулеб букӀинчӀелъул ва ракь хӀалтӀизабизе инсанги вукӀинчӀелъул. 6Ракьалъе регьел кьолеб букӀана гӀицӀго ракьул чохьонисан бачӀунеб хӀухьелалъ.

7БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас инсан гьавуна ракьул хӀурудасан ва, гьесул магӀарзухъе гӀумруялъул хӀухьелги пун, гьев чӀагояб рухӀлъун лъугьинавуна[+].

8Хадуб Эдемалда, бакъбаккуда, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас ах бижизабуна ва Жинцаго вижарав инсан гьенив тана. 9БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьенир рижизаруна батӀи-батӀиял пихъил гъутӀби – рихьизе берцинал ва пихъ гьуинал. Ах бакьулъ бижизабуна гӀумруялъул гъветӀги лъикӀлъи-квешлъи лъазабулеб гъветӀги[+].

10Эдемалдасан, гьеб ахги лъалъалаго, чвахулеб букӀана кӀудияб гӀор, цинги эхебегӀан ункъиде бикьулеб букӀана, гьитӀинал гӀорал лъугьун. 11Гьезул цоялда цӀар ккола Пишон – гьеб чвахула месед гӀемераб ХӀавила абураб улка къотӀун[+]. 12(Гьениб меседги буго, махӀгьуинал пицӀалги руго, оникс абулеб багьа хирияб жавгьарги буго.) 13КӀиабилеб гӀоралда цӀар буго Гихон, гьеб чвахула тӀолабго Куш улкаялдасан. 14Лъабабилеб гӀоралда цӀар буго Тигр[*], гьеб чвахула Ассириялъул бакъбаккудехун. Ункъабилеб гӀор ккола Ефрат[+].

15Эдемалъул ахикь[†] тана БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас инсан, гьеб ах хӀалтӀизабизе ва гьелъул тӀалаб гьабизе. 16БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас инсанасда лъазабуна:

«Бокьараб гъотӀодаса пихъ кваназе бегьула дуца, 17амма лъикӀлъиги квешлъиги лъазабулеб гъотӀодаса пихъ кванаге – нагагь гьеб дуца кванани, мун гьеб къоялъго хвезе вуго».

18Хадуб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас абуна:

«Живго цохӀо вукӀин инсанасе лъикӀ гьечӀо. Гьесие данде кколев кумекчи вижила Дица».

19БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас ракьудасан рижана киналго хӀайваналги зобалазул хӀанчӀиги. Гьел киналго Гьес инсанасда аскӀоре рачана, гьезда инсанас кинал цӀарал лъолелали хал гьабизе. Инсанас кинаб цӀар лъуниги, гьеб цӀар хутӀана щибаб рухӀчӀаголъиялда. 20Инсанас цӀарал лъуна киналниги рукъалъул хӀайваназда, киналниги зобалазул хӀанчӀазда ва киналниги гӀалхул жанаваразда, амма жиндие данде кколев кумекчи гьесда ватичӀо. 21Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас инсанасде гъваридаб макьу бачӀинабуна ва, гьев кьижун ккаравго, гьесул цо хьабалахъагӀучӀги бахъун, гьеб букӀараб бакӀ[†] гьанаца бацана[+]. 22Гьеб хьабалахъагӀучӀалдасан БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас чӀужугӀаданалъе куц-мухъ гьабуна ва гьей инсанасда аскӀое ячана. 23Инсанас абуна:

«Гьале дир ракьаялдасан – ракьа,
дир черхалдасан – черх!
ЧӀужугӀадан букӀина гьелда цӀар,
бихьинчиясдасан йосарай йигелъул[*]».

24Гьединлъидал, эбел-эменги рехун тун, жиндирго чӀужугун вукӀина бихьинчи ва, гьел кӀиялго цолъун, цохӀо черх гӀадин лъугьина[+].

25Гьел кӀиялго – бихьинчиги чӀужугӀаданги – гӀицӀго рукӀана, амма гьел гьелдаса нечолароан.

#### 3


Инсан мунагьалъукье ккей

1БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] рижарал киналго гӀалхул рухӀчӀаголъабазда гьоркьоб бищунго сихӀираб букӀана борохь. Гьелъ чӀужугӀаданалда гьикъана:

«Гьаб ахикьа цониги гъотӀодаса пихъ кваназе биччалеб гьечӀин нужее Аллагьасилан[†] абураб жо битӀараб бугищ?» – абун[+].

2«Ахикь ругел гъутӀбуздаса пихъ кваназе нижее изну буго, – ян жаваб кьуна чӀужугӀаданалъ. – 3Амма ах бакьулъ бугеб гъотӀол рахъалъ Аллагьас абуна, гьелда тӀаса пихъ кванагейилан, гьелда кверцин хъвагейилан, гурони, ниж холилан»[+].

4«Холарелха! – ян абуна борхьица. – 5Аллагьасда лъала гьеб гъотӀол пихъ квараб мехалда нужер берал рагьулеблъи ва, Аллагьасда гӀадин, лъикӀлъиги квешлъиги лъалел гӀадамаллъун нуж лъугьунеблъи».

6Гьебмехалъ чӀужугӀаданалда бихьана гьеб гъотӀол пихъ кваназе лъикӀабги, бихьизе берцинабги, гӀакъиллъи-цӀодорлъи кьолеб букӀиналъ жинде гъира ккезабулебги букӀин. Гьебмехалъ гьелъ гьеб гъотӀодаса пихъ тӀуна, кванана ва аскӀов вукӀарав росасеги кьуна – гьесги кванана[+]. 7ГьебсагӀаталдаго гьезул берал рагьун рачӀана ва жалго гӀицӀго рукӀин бихьана. Гьебмехалъ инжиралъул гъотӀол тӀанхазул хьухьун, жидерго гӀаврат бахчизе жо гьабуна гьез.

8БакъанигӀужалъул гьогьомараб гьури бахъиндал, гьезда рагӀана БЕТӀЕРГЬАН Аллагь ахикьан вачӀунев, ва гъутӀбузда нахъа рахчана гьел кӀиялго.

9«Мун кив вугев?» – ин ахӀана БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас инсанасде.

10«Дида рагӀана Мун ахикьан вачӀунев, – абун жаваб кьуна гьес. – Дудаса хӀинкъун, вахчун вуго дун, щайгурелъул дун гӀицӀго вугелъул».

11«Лъица дуда абураб мун гӀицӀго вугилан? Дица дуда кванагеян абун букӀараб гъотӀодаса пихъищ кванараб?» – ин цӀехана Гьес.

12Инсанас Гьесие жаваб гьабуна:

«Дуца дие кьурай чӀужугӀадан йиго дунгун – гьелъ кьуна дие доб гъотӀодаса пихъ, дицаги кванана», – ян.

13«Дуца гьабураб щиб?» – ан гьикъана БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас чӀужугӀаданалда.

Гьелъ жаваб кьуна:

«Борхьица гуккана дун, гьедин квана дица гьеб».

14Цинги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас борхьида абуна:

«Дуца гьедин гьабуралъухъ, нагӀана буго дуе. Киналго жанавараздаги хӀайваназдаги гъорлъ нагӀанабатадлъун букӀина мун: тӀолабго гӀумруялъ мун чехьалда хъурщила, дур квенлъунги хӀур букӀина. 15Мунги чӀужугӀаданги цоцазе тушбабилъун гьарила Дица, тушманлъи букӀина дур тӀанчӀаздаги гьелъул наслуялдаги гьоркьоб. Гьелъул васас дур бетӀер чӀинтӀила, дуца гьесул хӀатӀиагъада хӀанчӀила»[+].

16ЧӀужугӀаданалда Гьес абуна:

«Лъимадул хӀара чӀвараб мехалъ, гӀазаб цӀикӀкӀинабила Дица дуе – гӀазаб-гӀакъубаялда гьарила дуца лъимал. Бугониги, рос вокьила дуе, амма росас дуда тӀад кверщел гьабила».[†][+]

17Адамида[†] БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьадин абуна:

«Дурго лъадухъги гӀенеккун, кванагеян Дица дуда лъазабун букӀараб гьеб пихъ кванана дуца! Гьанже мун сабаблъун гьаб ракьалъеги нагӀана буго: гӀазаб-гӀакъуба бихьун хӀалтӀила мун тӀолабго гӀумруялъ, ракьалдаса нигӀмат щвеялъе гӀоло. 18Зазги чӀахӀги бижила ракьалъ дуе ва хуриса бачӀараб жо букӀина дуе квание. 19ГӀетӀ бецӀцӀун гурони щвеларо дуе квине жо, ракьалдасан вижарав мун ракьулъе тӀад вуссинегӀан, – мун ракь вугелъул, нахъеги ракьуде сверизе вуго».

20Адамица[*] жиндирго лъадуда цӀар ХӀава[†][*] лъуна, щайгурелъул инсанияталъулго эбеллъун лъугьиндал гьей.

21БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас къохьол партал гьабуна Адамиеги гьесул лъадуеги ва гьеб гьезда ретӀана. 22Цинги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас абуна:

«Гьале гьанже инсан лъугьун вуго Нилъер цояв гӀадинав: лъикӀлъиги квешлъиги лъана гьесда! Гьанже доб ГӀумруялъул гъотӀодеги квер бегьизе гурин гьес, гьелъул пихъги кванан, хвел гьечӀевлъун лъугьине!»[+]

23Цинги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас инсан Эдемалъул ахикьа[†] къватӀиве гъуна ва жиндасан гьев вижараб ракь хӀалтӀизабизе витӀана. 24Аллагьас, инсанги къватӀиве гъун, Эдемалъул ахил бакъбаккул рахъалда, кинабго рахъалде хьвагӀулеб цӀадул хвалченгун, херувимал[†][*] тана хъаравулзабилъун – ГӀумруялъул гъотӀохъе унеб нух цӀунизе.

#### 4


Гьабилги Къабилги

1Адам[†] жиндирго лъади ХӀавада[†] аскӀов вегана. Гьелъул ургьибе лъимер ккана ва Къабил[†][*] абурав вас гьавуна.

Гьелъ абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] кумекалдалъун дие инсан щвана», – ян.

2Хадув гьелъие гьавуна Къабилил вац Гьабил.[†]

Гьабил гӀиявехьлъун лъугьана, Къабилин абуни, векьарухъанлъун вахъана. 3Цо заманалдасан Къабилица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хурул бачӀиналда тӀаса хирияб[†] садакъа кьуна. 4Гьабилицаги, жиндирго рехъалъа тӀоцере гьарурал хухалги хъун, тӀаса рищарал кьари-кьариял гьанал кескал БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан гьаруна.[†] Гьабилидаги гьесул къурбан-садакъаялдаги разилъана БЕТӀЕРГЬАН. 5Къабилихъги гьесул хирияб садакъаялъухъгиян абуни, Гьев валагьизецин валагьичӀо. Гьебмехалъ ццидаца кьерхинабуна Къабилил гьумер.

6БЕТӀЕРГЬАНАС Къабилида абуна:

«Щай дур ццин бахъараб? Щай дур гьумер кьерхараб? 7Дуца битӀараб гьабулеб бугони, гьумер битӀун валагьиларищ мун? Амма дуца битӀараб гьабулеб гьечӀони, мунагь[†] буго дур нуцӀихъ бахчун чӀун. Дуда тӀад кверщел гьабизе бокьун буго мунагьалъе, амма мунагьалда тӀад ханлъи гьабизе ккола дуца»[+].

8Къабилица жиндирго вац Гьабилида абуна:

«Рилълъа цо магъилъе тира-сверизе[*]», – ян.

Гьенире щваралго, Къабилица, тохлъукье тӀадги речӀчӀун, жиндирго вац Гьабил чӀвана.

9«Дур вац Гьабил кив вугев?» – ин гьикъана БЕТӀЕРГЬАНАС Къабилида.

«Дида лъаларо, – ян жаваб кьуна гьес. – Дун гьесда тӀад тарав хъаравулищ?»

10«Дуца гьабураб жо щиб? – ин абуна БЕТӀЕРГЬАНАС. – Дур вацасул гӀодобе тӀураб би[†] буго ракьулъан Диде ахӀи балеб. 11Гьанже абадиялъул нагӀана буго дуе: дур вацасул дуца гӀодобе тӀураб би гьекъараб ракьалъ мунги нахъ чӀвана гьанже. 12КигӀан цӀикӀкӀун мун хӀалтӀаниги, тӀокӀалъ хьихьиларо гьелъ мун. Гьанжеялдаса хадув мун апараглъуда ракьалда тирулев хутӀила».

13«Дида баччизе кӀолареб тамихӀ-жаза буго гьеб, – ин абуна Къабилица БЕТӀЕРГЬАНАСДА. 14– Гьале Дуца ракьалдаса нахъе къотӀулев вуго дун, Дур берда цевеса нахъе гьавулев вуго. Апараглъуда, бакӀ-бакӀалде[†] гочун, ракьалда тирулев хутӀарав дун цеве ккарав чияс чӀван рехиларищ?»

15«Лъицаниги Къабил чӀвани, гьесдаса анкьцӀулго къисас босизе буго», – ян абуна БЕТӀЕРГЬАНАС.

Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Къабилида хасаб гӀуж лъуна, гьев кив ватаниги, лъицаго чӀвачӀого вукӀине[+]. 16Цинги Къабил БЕТӀЕРГЬАНАСДА аскӀоса нахъе ана ва Эдемалъул бакъбаккул рахъалда бугеб Нод улкаялда чӀана.

17Къабил жиндирго чӀужуялда аскӀов вегана, гьелъул ургьибе лъимер лъугьана ва гьесие вас гьавуна, Енох абун цӀарги лъуна. Къабилица гьеб заманалда шагьар балеб букӀана – гьеб шагьаралдаги лъуна гьес жиндирго васасул цӀар Енох.

18Енохие гьавуна вас ГӀирад, ГӀирадие гьавуна МехӀуяэл, МехӀуяэлие гьавуна Метушаэл, Метушаэлие гьавуна Ламех. 19Ламехица ячана кӀиго лъади: цоялда цӀар букӀана ГӀада, цогидалда – Цилла. 20ГӀадаца гьавуна вас Явал. Гьесдасан лъугьана чадразухъ яшав гьабулел ва гӀи-боцӀи хьихьулел гӀадамал. 21Гьесул вац Ювалидасан лъугьана лираялда ва щвантӀихалда бакънал рачине лъалел чагӀи. 22Циллаца гьавуна вас Тувал-Къабил – мазгарул ва маххул тӀагӀелал гьарулев устар. Тувал-Къабилил йикӀана НагӀамайин абулей яц.

23Ламехица жиндирго лъудбузда абуна:

«Дихъ гӀенеккея нуж, ГӀада ва Цилла!
Дица бицунелъухъ гӀинтӀаме, Ламехил лъудби!
Дица бихьинчи чӀвана гьес дун лъукъаралъухъ,
ГьитӀинав гӀолохъанчиги чӀвана гьес дида кьабуралъухъ!

24Къабил чӀварасдаса къисас анкьго нухалъ цӀикӀкӀун босула,

амма Ламех чӀварасдаса къисас лъабкъоялда анцӀила анкьго нухалъ цӀикӀкӀун босила!»

25Адам нахъеги чӀужуялда аскӀов вегана. Гьелъ вас гьавуна ва гьесда цӀар Шет лъуна. Гьелъ абуна: «Къабилица чӀварав Гьабилил бакӀалда Аллагьас[†] дие цоги лъимер кьуна[*]», – ян. 26Шетиеги вас гьавуна ва гьесда цӀар Эношилан[*] лъуна.

Гьелдаса нахъе гӀадамаз байбихьана БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀагӀат-гӀибадат гьабизе.

#### 5


Адамил наслаби

1Гьале Адамил[†] наслабазул хӀакъалъулъ къиса.

(Аллагьас[†] инсан вижараб мехалъ, Жиндирго сипат-сураталда вижана Гьес гьев. 2Аллагьас рижана бихьинчиги чӀужугӀаданги ва гьезда баракат[†] лъуна; Гьел рижараб къоялъ, Гьес гьезда цӀарги «инсан» абун лъуна.)[+]

3Адамица нусиялда лъеберго сон бараб мехалъ, жиндирго гӀадаб сипат-сураталъул вас гьавуна гьесие[+]. 4Шет абун цӀар лъуна Адамица гьесда. Шет гьавун хадубги Адамица дунялалда бана микьнусго сон. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.[†] 5Кинабниги ичӀнусиялда лъеберго сонги бан, Адам хвана.

6Шетица нусиялда щуго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Энош. 7Энош гьавун хадубги Шетица дунялалда бана микьнусиялда анкьго сон. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна. 8Кинабниги ичӀнусиялда анцӀила кӀиго сонги бан, Шет хвана.

9Эношица ункъоялда анцӀго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Кенан. 10Кенан гьавун хадубги Эношица дунялалда бана микьнусиялда анцӀила щуго сон. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна. 11Кинабниги ичӀнусиялда щуго сонги бан, Энош хвана.

12Кенаница лъабкъоялда анцӀго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Магьалалэл. 13Магьалалэл гьавун хадубги Кенаница дунялалда бана микьнусиялда кӀикъого сон. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна. 14Кинабниги ичӀнусиялда анцӀго сонги бан, Кенан хвана.

15Магьалалэлица лъабкъоялда щуго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Еред. 16Еред гьавун хадубги Магьалалэлица дунялалда бана микьнусиялда лъеберго сон. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна. 17Кинабниги микьнусиялда ункъоялда анцӀила щуго сонги бан, Магьалалэл хвана.

18Ередица нусиялда лъабкъоялда кӀиго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Идрис. 19Идрис гьавун хадубги Ередица дунялалда бана микьнусго сон. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна. 20Кинабниги ичӀнусиялда лъабкъоялда кӀиго сонги бан, Еред хвана.

21Идрисица лъабкъоялда щуго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас МетушелахӀ. 22МетушелахӀ гьавун хадубги Идрисица дунялалда бана лъабнусго сон. РакӀ-ракӀалъго Аллагьасе хӀелун хьвадана гьев. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна. 23Кинабниги лъабнусиялда лъабкъоялда щуго сон бана Идрисица. 24РакӀ-ракӀалъго Аллагьасе хӀелун хьвадана Идрис. Цинги гьев тӀагӀана, щайгурелъул Аллагьас гьев жиндихъего Зобалазде вачун ана[+].

25МетушелахӀица нусиялда ункъоялда анкьго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Ламех. 26Ламех гьавун хадубги МетушелахӀица дунялалда бана анкьнусиялда ункъоялда кӀиго сон. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна. 27Кинабниги ичӀнусиялда лъабкъоялда ичӀго сонги бан, МетушелахӀ хвана.

28Ламехица нусиялда ункъоялда кӀиго сон бараб мехалъ, гьесие вас гьавуна. 29Васасда НухӀилан цӀарги лъун, гьес абуна: «Нилъер ишазулъ ва БетӀергьанас[†] нагӀана кьураб гьаб ракьалда гьарулел хӀалтӀабазулъ нилъер рекӀее хӀалхьи лъугьинабила гьас», – абун[+].

30НухӀ гьавун хадубги Ламехица дунялалда бана щунусиялда ункъоялда анцӀила щуго сон. Гьесие жеги васал-ясалги гьаруна. 31Кинабниги анкьнусиялда лъабкъоялда анцӀила анкьго сонги бан, Ламех хвана.

32НухӀица щунусго сон бана ва гьесие гьаруна васал: Шем, Хам ва Яфет.

#### 6


ТӀупан

1Дунялалда гӀадамал гӀемерлъизе лъугьана ва гьезие ясалги гьарулел рукӀана. 2ГӀадамил ясазул берцинлъи бихьун, Аллагьасул[†] васаз[*] гьел рачунел рукӀана, рекӀее йокьа-йокьарайги тӀаса йищун.

3Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС[†] абуна:

«Инсанасулъ дир хӀухьел-рухӀ абадиялъго букӀине гьечӀо. Гьев – гӀицӀаб гьанал черх, гьединлъидал гьесул гӀумруги нусиялда къого соналдаса тӀаде ине гьечӀо».

4Гьеб заманалдаги гьелдаса хадубги ракьалда тӀад рукӀана нефилималин абулел, борхатаб лага-черхалъул, залимал гӀадамал: Аллагьасул васал хьвадулел рукӀиндалха гӀадамазул ясазухъе ва гьездасан лъималги гьарулел рукӀиндал. Цебе заманалдаго цӀар рагӀарал гучал бахӀарзал рукӀана гьел[+].

5Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДА бихьана ракьалда гӀадамазул квешлъи хӀаталдаса ун гӀемерлъун букӀин, гьезул кинабго пикру-къасдги чӀечӀого квешлъиялъе хӀалтӀулеб букӀин[+]. 6Ракьалда инсан вижиялдаса ракӀ бухӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ва, кутакалда рекӀекълъун,[+] 7БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Дицаго рижарал киналго гӀадамалги, гьездаго цадахъ хӀайваналги, жанаваралги, хӀанчӀиги ракьалдаса лъугӀизарила Дица. Дир ракӀ бухӀана гьел рижиялдаса».

8ГӀицӀго НухӀидаса разиго вукӀана БЕТӀЕРГЬАН.

9Гьале НухӀил ва гьесул наслуялъул хӀакъалъулъ къиса.

Доб заманалъул гӀадамазда гьоркьов гӀицӀго НухӀ вукӀана Аллагьасе мутӀигӀав, ракӀбацӀцӀадав ва витӀарав чи. 10НухӀил вукӀана лъабго вас: Шем, Хам ва Яфет.

11Аллагьасда цебе дунял тӀубан пасалъараб заман бачӀана – квешлъиялъги зулмуялъги цӀун букӀана ракь. 12Аллагьасда бихьана дунял пасалъун букӀин ва дунялалда бижарабщинабги къосун ккун букӀин.

13Цинги Аллагьас НухӀида абуна:

«Ракьалда бижанщинаб тӀагӀинабизе хӀукму гьабуна Дица, щайгурелъул гьезул квешлъиялъги зулмуялъги цӀезабун буго дунял. Дица гьелги гьездаго цадахъ ракьги тӀагӀинаризе руго.

14Амма дуца дуего гьабе гофер абураб цӀулал гама ва жанисанги къватӀисанги гьелда хъил бахе. 15Гьелъул халалъиялда букӀине ккола лъабнусго натӀ,[†] гӀеблъиялда – кӀикъоялда анцӀго ва борхалъиялда – лъеберго натӀ[*]. 16Гамил тӀохги гьабе гьелъул цоцада данде бачараб бакӀалъул[†] бегӀерлъи цо натӀица борхалъуледухъ. Хьибилалда нуцӀаги гьабе. Гамида жаниб букӀине биччанте тӀоцебесебги, кӀиабилебги ва лъабабилебги тӀала.

17Дицайин абуни, ракь лъадалъ тӀерхьинабила ва зобалазда гъоркь рухӀ бугебщинаб жоги тӀагӀинабила. Ракьалда бугебщинаб жо хвела.

18Амма дургун дица къотӀи гьабила.[†] Дурго васалгун, лъадигун ва васазул лъудбигун цадахъ мун гамида жаниве лъугьина. 19Дуца цадахъ баче киналго рухӀчӀаголъабазул щибаб тайпаялъул цо бихьинабги цо цӀуябги, дуда цадахъ гьелги чӀаго хутӀизе. 20Щибаб хӀинчӀ-гъедуялъул, щибаб хӀайваналъул ва ракьалдасан шурулелщинал жалазул кӀи-кӀияб лъугьинабе дудаго цадахъ гамида жанибе, гьел чӀаго хутӀизе. 21БатӀи-батӀияб кванил нигӀматалги росе цадахъ, дуеги гьезиеги гӀолеб къадаралда».

22Гьедин Аллагьас амру гьабунщинаб тӀубазабуна НухӀица.

#### 7

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] НухӀида абуна:

«Дурго хъизан-лъималги рачун, гамида жаниве лъугьа. Дида бихьулеб буго, гьаб гӀелалда гьоркьов Дида цеве ракӀбацӀцӀадав чи цохӀо мун вугеблъи. 2Дуца цадахъ раче хӀалалал хӀайваназул киналго тайпабаздасан анкьго бихьинабги анкьго цӀуябги, квание хӀарамал хӀайваназул киналго тайпабаздасан цо бихьинабги цо цӀуябги 3ва зобалазул хӀанчӀаздасанги анкьго бихьинабги анкьго цӀуябги – гьезул тайпаби ракьалда чӀаго хутӀизе рукӀине.

4Анкьго къоялдасан Дица ракьалде цӀад базабила – кӀикъого сордо-къоялъ гьоркьоб къотӀичӀого базе буго гьеб цӀад. Ва Дицаго ракьалда бижараб хӀухьел цӀалебщинаб жо Дица дунялалдаса тӀагӀинабизе буго».

5Гьедин БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабунщинаб тӀубазабуна НухӀица.

6Ракьалде тӀупан тӀезе байбихьараб мехалъ, НухӀица анлънусго сон бан букӀана. 7Жиндирго васалгун, лъадигун ва васазул лъудбигун цадахъ гамиде вахана гьев, тӀупаналдаса хвасарлъизе. 8РацӀцӀадалги хъубалги хӀайваназул, гьединго хӀанчӀазул ва ракьалда букӀарабщинаб рухӀчӀаголъиялъул, 9бихьинабги цӀуябги кӀи-кӀи рекъон бачӀана НухӀихъе ва гьел киналго гамида жанире лъугьана, Аллагьас[†] амру гьабун букӀараб куцалъ.

10Анкьго къо ана ва ракьалде тӀупан тӀезе лъугьана. 11НухӀил гӀумруялъул анлънусабилеб соналъ, лъагӀалил кӀиабилеб моцӀалъ, гьеб моцӀрол анцӀила анкьабилеб къоялъ, кӀудияб гъварилъиялъул иццал къватӀире кӀанцӀана, зобалазул гордал рагьана 12ва кӀикъого сордо-къоялъ ракьалде тӀупан тӀуна.

13Гьеб къоялъ НухӀги, гьесул васалги – Шемги, Хамги, Яфетги – НухӀил лъадиги, лъабавго васасул лъудбиги гамиде рахана. 14Гьесда цадахъ гьенире рахана жанаваразул ва гӀи-боцӀул щибаб тайпа, ракьалдасан шурулел жалазул щибаб тайпа, киналго хӀанчӀазул ва роржунелщинал жалазул щибаб тайпа. 15-16НухӀиде Аллагьас амру гьабун букӀараб куцалъ, гьел киналго гьесда аскӀоре гамида жанире рачӀана кӀи-кӀиккун, хӀухьел цӀалебщиналъул бихьинабги цӀуябги.

Цинги Аллагьас НухӀида хадуб гамил нуцӀа къана.

17КӀикъого къоялъ гьоркьоса къотӀичӀого ракьалде лъим чвахана. Лъим тӀаде бахиндал, лъадаца гама кодобе босана. 18Лъим эхеде бахунебго бахунеб ва ракь лъадалъе тӀерхьунеб букӀана, гамаги лъедон унеб букӀана. 19Гьедин лъим эхеде бахана, зобалазда гъоркь ругел бищунго рорхатал мугӀрул гъорлъе тӀерхьинегӀан. 20Гьездасаги анцӀила щуго натӀалъ[†] эхеде бахана лъим, мугӀрулги лъадалъе тӀерхьана.

21Гьебмехалда ракьалда букӀарабщинаб рухӀчӀаголъи хвана: хӀанчӀиги, хӀайваналги, ракьалдасан шурулел жалги ва киналго гӀадамалги хвана. 22МагӀарзухъан хӀухьел цӀалебщинаб ракъдаллъиялъул агьлу хвана. 23Ракьалда рукӀаралщинал киналго гӀадамалги, хӀайваналги, цогидал рухӀчӀаголъабиги – кина-щиналго ракьалдаса тӀагӀинаруна. ЧӀаго хутӀана гӀицӀго НухӀги, гьесда цадахъ гамида рукӀаралги.

24Нусиялда кӀикъоялда анцӀго къоялъ ракь лъадалъ гъанкъун букӀана.

#### 8

1Амма Аллагьасда[†] кӀочон течӀо НухӀги ва НухӀида цадахъ гамида рукӀарал рукъалъул хӀайваналги гӀалхул жанаваралги. Аллагьас ракьалде гьури битӀана ва лъим нахъе къазе байбихьана. 2КӀудияб гъварилъиялъул иццалги къотӀана, зобалазул гордалги къана, цӀадал чвахиги лъугӀана.

3Лъим дагь-дагьккун ракьалдаса нахъе ине байбихьана. Нусиялда кӀикъоялда анцӀго къоялдасан ракьалдаса лъим жеги нахъе унеб букӀана, 4ва анкьабилеб моцӀалъул анцӀила анкьабилеб къоялъ гама Арарат магӀарда тӀад чӀана[+]. 5ЛъагӀалил анцӀабилеб моцӀ щвезегӀан, лъим дагь-дагьккун нахъе унеб букӀана ва анцӀабилеб моцӀрол тӀоцебесеб къоялъ мугӀрузул тӀогьал къватӀире раккана.

6Гьелдаса хадубги кӀикъого къо ана. Гамил гордоги рагьун, 7НухӀица гъеду къватӀибе биччана. Цин ун, цинги тӀад буссун, боржанхъулеб букӀана гьеб, ракь бакъвазегӀан.

8Цинги миккиги биччана НухӀица, ракьалдаса лъим лъугӀун бугищали лъазе. 9Амма миккиялда рещтӀине бакъвараб бакӀ[†] батичӀо ва, тӀолабго ракь жеги лъадалъ тӀерхьун букӀун, гьеб тӀадбуссун бачӀана. КъватӀибе кверги бегьун, тӀадбуссун гамида жанибе бачана НухӀица микки. 10Анкьго къоялдасан гьес микки нахъеги къватӀибе биччана. 11Къасиялдехун тӀадбуссун бачӀана гьеб, кӀалдиб ккун зайтуналъул гъотӀол тӀамахгун, ва НухӀида бичӀчӀана ракьалдаса лъим лъугӀун букӀин. 12Жеги анкьго къоялъги чӀун, нахъеги боржине биччана гьес микки, – гьеб тӀокӀалъ тӀадбуссун бачӀинчӀо.

13НухӀил гӀумруялъул анлънусиялда цоабилеб соналъул тӀоцебесеб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ ракьалдаса лъим тӀубан нахъе ана ва, НухӀица гама рагьараб мехалъ, гьесда бихьана ракь бакъвалеб букӀин.

14КӀиабилеб моцӀалъул анкьабилеб къоялъ, ракь тӀубанго бакъвараб мехалъ, 15Аллагьас НухӀида абуна:

16«Хъизангун, васалгун, васазул лъудбигун цадахъ гамидаса къватӀиве лъугьа. 17Кинабго рухӀчӀаголъиги къватӀибе баче: хӀанчӀиги, хӀайваналги, ракьалдасан шурулел жалги. Биччанте гьез ракь цӀезабизе, биччанте гьезул тӀинчӀ-къед цӀикӀкӀине ва жалгоги гӀемерлъизе»[+].

18Цинги васалгун, лъадигун ва васазул лъудбигун цадахъ НухӀ гамидаса къватӀиве лъугьана; 19гьездаго хадур жанаварал, ракьалдасан шурулел жал, хӀанчӀи – гьезул киналго тайпаби – цоялда хадур цоял къватӀире рахъана.

20Гьебмехалъ НухӀица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] къурбан-бакӀ бана, ва киналго хӀалалал хӀайваназдасанги хӀанчӀаздасанги цо-цо жо тӀубанго бухӀулеб къурбаналъе хъуна. 21Къурбаналъе рухӀарал хӀайваназул ва хӀанчӀазул гьуинаб махӀ чӀвана БЕТӀЕРГЬАНАСДА, ва БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндаго абуна:

«ГӀадамал сабаблъун ракьалъе нагӀана кьеларо Дица тӀокӀалъ. ГьитӀинаб мехалдасаго гьезул пикраби квешлъиялде руссарал ругониги, гьаб хӀалалъ кинабго чӀагоябщинаб тӀокӀалъ хвезабиларо Дица[+].

22Дунял бугебгӀан заманалда гьоркьоса къотӀиларо: рекьиги лъилъиги, цӀоройги хинлъиги, рииги хаселги, къоги сордоги».

#### 9


Аллагьас НухӀилгун гьабураб къотӀи

1НухӀидаги гьесул васаздаги баракат[†] лъун, Аллагьас[†] абуна:

«ГӀемерал лъимал гьаре, нужерго къадар цӀикӀкӀинабе ва гьаб ракь цӀезабе[+]. 2Киналго ракьалда ругел жанаваралги, зобалаздасан роржанхъулел хӀанчӀиги, ракьалдасан шурулел жалги, ралъадазулъ ругел ччугӀбиги нужедаса хӀинкъизе риччанте: гьел нужер ихтияралде кьун руго. 3Кинабниги рухӀчӀаголъи нужее квание кьолеб буго Дица; цебе нужее квание ракьул нигӀмат кьун букӀараб гӀадин, гьеб кинабгоги кьолеб буго нужее кваназе[+]. 4Амма жеги жиндилъ рухӀ бугеб, ай жиндилъ би[†] бугеб[*] гьан кванаге[+].

5Нужер гӀодобе тӀураб бидухъ, ай нужер рухӀал рахъаралъухъ, инсан чӀвараб жанавар букӀаниги яги цогидав чи чӀварав инсан вукӀаниги, гӀайибиял Дица жавабалде цӀала.

6Лъицаниги пуланав чиясул би гӀодобе тӀуни, цогидас гьев бидуласул биги гӀодобе тӀела. Инсан вижун вугелъулха Аллагьасул сураталда![+]

7Нужеца гӀемерал лъимал гьаре, нужерго къадар цӀикӀкӀинабе ва гьаб ракь цӀезабе».

8Хадуб Аллагьас НухӀидаги гьесул васаздаги абуна:

9«Дица нужергун ва нужер наслуялъулгун къотӀи гьабулеб буго, 10гьединго гамидаса къватӀибе лъугьанщинаб рухӀчӀаголъиялъулгун: хӀанчӀазулгун, хӀайваназулгун ва жанаваразулгун, ай дунялалъул кинабго рухӀчӀаголъиялъулгун. 11Нужергун Дица гьадинаб къотӀи гьабулеб буго:

– Гьанжеялдаса хадуб, тӀупаналъул лъадалъ гъанкъун, тӀолабго чӀагоябщинаб хвезе гьечӀо. ТӀокӀалъ киданиги тӀупаналъ дунял хвезабизе гьечӀо».

12Аллагьас абуна:

«Дица нужергун ва кинабго чӀагоябщиналъулгун гьабулеб бугеб наслабазухъа наслабазухъе кьолеб абадияб къотӀиялъул гӀаламат гьале: 13Дица накӀкӀазда гьоркьоб нур[*] чӀезабуна. Гьеб букӀине буго Дида ва гьаб дунялалда гьоркьоб гьабураб къотӀиялъул гӀаламат.

14Дица зодир накӀкӀал данде ракӀарараб мехалъ, гьезда гьоркьоб нур чӀезе буго. 15Гьелдалъун Дида ракӀалда букӀина нужергунги чӀагоябщиналъулгунги гьабураб Дирго къотӀи, – тӀолабго чӀагоябщинаб хвезабулеб тӀупанги тӀокӀалъ букӀинаро. 16НакӀкӀазда гьоркьоб нур лъугьина ва, гьеб бихьарабго, Дида ракӀалде щвела дунялалда кинабго чӀагоябщиналъулгун гьабураб Дирго абадияб къотӀи».

17Аллагьас НухӀида абуна:

«Гьеб буго дунялалда бугеб тӀолабго чӀагоябщиналъулгун Дица гьабураб къотӀиялъул гӀаламат».


НухӀил васал

18Гьале гамидаса къватӀире лъугьарал НухӀил васал: Шем, Хам ва Яфет (Хам вуго Ханаанил[†] эмен). 19Гьел лъабалго рукӀана НухӀил васал, ва гьездасан лъугьана дунялалъул киналго халкъал.

20НухӀица ракь хӀалтӀизабизе байбихьана ва цӀолбол ах чӀана. 21Цо къоялъ, цӀолбол чагъирги гьекъон, мехтана НухӀ ва, тӀад ретӀелги гьечӀого, чадиралъув вегун вукӀана[+]. 22Гьедин гӀицӀго вугев эмен вихьана Хамида (Ханаанил инсуда) ва, чадиралъуса къватӀивеги вачӀун, гьеб вацазда бицана[+]. 23Гьебмехалда Шемицаги Яфетицаги партал мугъалде рехана ва, нахъаса-нахъе ун, инсул чадиралда жанире лъугьана. ТӀаде парталги рехун, бахчана гьез инсул гӀицӀаб черх. Гьел инсул рахъалде ралагьичӀо, гьединлъидал гьезда инсул гӀицӀлъиги бихьичӀо. 24НухӀ мехталидасаги макьидасаги вигьаравго, жиндирго гьитӀинав васас гьабураб жоги лъан, 25гьес абуна:

«Ханаание нагӀана батаги!
Жиндирго вацазул бищун гӀодовегӀанав лагълъун вукӀина гьев».

26Цоги гьес абуна:

«Шемица гӀибадат гьабулев БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе[†] рецц!
Ханаанин абуни, гьесул лагълъун вукӀина.
27Биччанте Аллагьас цӀикӀкӀинабизе Яфетил мал-мулк[*]!
Яфет вукӀине виччанте Шемил чадразухъ!
Ханаанин абуни, гьесул лагълъун вукӀина».

28ТӀупаналдаса хадубги НухӀица бана жеги лъабнусиялда кӀикъоялда анцӀго сон. 29Кинабниги ичӀнусиялда кӀикъоялда анцӀго сонги бан, НухӀ хвана.

#### 10


Халкъал лъугьараб куц

1Гьале НухӀил васал Шемил, Хамил, Яфетил ва гьездасан лъугьарал наслабазул къиса.

ТӀупаналдаса хадуб Шемиеги, Хамиеги, Яфетиеги лъимал гьаруна.[†]

2Яфетил васал: Гомер, Магог, Мадай, Яван, Тувал, Мешех ва Тирас.
3Гомерил васал: Ашкеназ, Рифат ва Тогарма.
4Яванил васал: Элиша, Таршиш, Киттим ва Доданим[+]. 5(гьел чӀана ралъдал рагӀалда ругел ракьазда).

Гьединал рукӀана гьезул ракьалги, къавмалги, тухумалги ва гьезул киназулго жиде-жидер мацӀги букӀана.

6Хамил васал: Куш, Мисри, Пут ва Ханаан.[†]
7Кушил васал: Сева, ХӀавила, Савта, РагӀма ва Савтеха.
РагӀмал васал: Шева ва Дедан[+].

8Кушил вукӀана Нимрод абурав вас – дунялалъул тӀоцевесев гуч бергьарав багьадур 9ва БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН[†] гьунар щварав бищун цӀакъав чанахъан. (Гьелдасан бачӀараб буго гьадинаб абиги: «БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН гьунар щварав Нимрод гӀадав цӀакъав чанахъан».) 10Цин гьесул ханлъиялда гьоркьобе унаан Вавилон, Эрех ва Аккад; гьел киналго рукӀана Шинар улкаялда. 11Гьеб улкаялдаса гьев ана Ассириялде. Гьенир гьес рана Ниневия, Реховот-Ир ва Калах абурал шагьарал,[+] 12гьединго Ниневиялдаги Калахалдаги гьоркьоб Ресен шагьарги (гьеб букӀана кӀудияб шагьар).

13Мисридасан лъугьана: лудиял, анамиял, легьавиял, нафтухӀиял, патрусиял, 14каслухиял (гьездасан лъугьана пилистимал) ва кафториял.
15Ханаанидасан лъугьана: Сидон (гьесул тӀоцеве гьавурав[†] вас) ва Хет, 16гьединго евусиял, амориял,[†] гиргашиял, 17хивиял, гӀаркиял, синиял, 18арвадиял, цемариял ва хӀаматиял.

Заманалдасан ханааниязул къавмал киса-кирего тӀиритӀана: 19Сидоналдаса бахъараб Гераралъул[†] рахъалдехун Газаялде щвезегӀан ва Содомалъул, Гоморраялъул, Адмаялъул ва Цевоималъул рахъалдехун ЛашагӀалде щвезегӀан ракьал гьезухъ рукӀана.

20Гьел руго Хамил наслаби ва гьесдасан лъугьарал халкъал, жиде-жидер мацӀалгун ва ракьалгун.

21Шемилги рукӀана лъимал. Гьев ккола Яфетил кӀудияв[†] вац ва Еверил наслуялъул эмен[+].

22Шемил васал: Елам, Ашур, Арпахшад, Луд ва Арам.
23Арамил васал: ГӀуц, ХӀул, Гетер ва Маш.
24Арпахшадил вас вукӀана Шелах, Шелахил вас ккола Евер. 25Еверие гьавуна кӀиго вас: гьеб заманалда ракьал рикьун рукӀиндал, цоясда цӀар лъуна Пелег[*], цогидасда – Яктан.
26Яктанил васал рукӀана: Алмодад, Шелеф, Хацармавет, ЯрахӀ, 27Гьадорам, Узал, Дикла, 28ГӀовал, Авимаэл, Шева, 29Офир, ХӀавила ва Йовав. Гьел киналго руго Яктанил васал,[+] 30гьезул ракьалги руго Мешаялдаса бахъараб бакъбаккудехун Сефараялъул мугӀрузде щвезегӀан.

31Гьел руго Шемидасан лъугьарал наслаби ва гьесдасан лъугьарал халкъал, жиде-жидер мацӀалгун ва ракьалгун.

32Гьединал руго НухӀил васазул наслабиги, гьездасан лъугьарал къавмалги халкъалги; тӀупаналдаса хадуб гьездасан лъугьана дунялалъул тӀолалго халкъал.

#### 11


Вавилоналъул си

1Доб заманаялда тӀолабго дунялалда букӀана цого мацӀ, цого лугъат. 2Бакъбаккул рахъалдасан гӀадамал рилълъана Шинар улкаялъул гӀатӀиракьалде щвезегӀан ва гьенир чӀана[+].

3«РачӀа нилъеца хӀарщул кирпичал гьаризе, цӀадулъги режун», – ин абуна гьез цоцазда.

Цинги гьез байбихьана ганчӀил бакӀалда[†] хӀарщул кирпич хӀалтӀизабизе, хӀарщул бакӀалдаги къадае хъил хӀалтӀизабизе.

4«РачӀа нилъеца, зодиб цулеб сиги бугеб шагьарги бан, нилъерго цӀар кӀодо гьабизе, нилъго дунялалда киданиги рикьа-риххун инчӀого рукӀине», – ян абуна гӀадамаз.

5Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН[†] гӀодове рещтӀана, гӀадамаз тӀаделъун балеб бугеб шагьарги сиги бихьизе. 6Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Гьале цолъараб халкъги киназулго цого мацӀги. Авалалдаго гьадинаб иш гьабизе байбихьун батани, гьезухъа гьабун бажарулареб жоги щибго букӀине гьечӀо! 7РачӀа, гьезухъе рещтӀун, Нилъеца гьезул мацӀал рикьизаризе, гьел цоцазда ричӀчӀулареб хӀалалъ!»

8Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС гьел тӀолабго дунялалда рикьа-риххизаруна, ва шагьар бан лъугӀизабизе кӀвечӀо гьезда[+]. 9(Гьединлъидал гьеб шагьаралда цӀарги буго Вавилон[*] – гьениб БЕТӀЕРГЬАНАС дунялалъул кинабго гӀаламалъул мацӀ хис-хисизабуна ва гӀадамалги, гьениса рикьа-риххизарун, тӀолабго дунялалда тӀиритӀизаруна.)


Шемил наслаби

10Гьале Шемил ва гьесдасан лъугьарал наслабазул хӀакъалъулъ къиса.

ТӀупаналдаса хадуб кӀиго лъагӀел индал, Шемица нусго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Арпахшад. 11Арпахшад гьавун хадубги Шемица бана щунусго сон ва гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.[†]

12Арпахшадица лъебералда щуго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Шелах. 13Шелах гьавун хадубги Арпахшадица бана ункънусиялда лъабго сон ва гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.

14Шелахица лъеберго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Евер. 15Евер гьавун хадуб Шелахица бана ункънусиялда лъабго сон ва гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.

16Еверица лъебералда ункъго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Пелег. 17Пелег гьавун хадуб Еверица бана ункънусиялда лъеберго сон ва гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.

18Пелегица лъеберго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас РегӀу. 19РегӀу гьавун хадуб Пелегица бана кӀинусиялда ичӀго сон ва гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.

20РегӀуца лъебералда кӀиго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Серуг. 21Серуг гьавун хадуб РегӀуца бана кӀинусиялда анкьго сон ва гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.

22Серугица лъеберго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Нахор. 23Нахор гьавун хадуб Серугица бана кӀинусго сон ва гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.

24Нахорица къоло ичӀго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас ТерахӀ. 25ТерахӀ гьавун хадуб Нахорица бана нусиялда анцӀила ичӀго сон ва гьесие жеги васал-ясалги гьаруна.

26ТерахӀица лъабкъоялда анцӀго сон бараб мехалда, гьесие гьаруна васал Ибрам,[†] Нахор ва Гьаран.

27Гьале ТерахӀил ва гьесдасан лъугьарал наслабазул къиса.

ТерахӀие гьаруна васал Ибрам, Нахор ва Гьаран. Гьаранил вас вукӀана ЛутӀ.[†] 28Гьаран хвана эмен ТерахӀ чӀаго вугеб мехалдаго, жиндирго ватӀаналда – халдеязул Ур абулеб бакӀалда. 29Ибрамицаги Нахорицаги лъудби рачана: Ибрамица ячана Сарай,[†] Нахорица ячана Милка – Гьаранил яс. Гьаран ккола Милкалги Искалги эмен. 30Сарай йикӀана лъимер гьабуларей гӀадан.

31Халдеязул Урги тун, Ханааналъул[†] ракьалдехун нухда вахъана ТерахӀ, цадахъ жиндирго вас Ибрамгун, васасул вас (Гьарунил вас) ЛутӀгун ва Ибрамил лъади жиндирго нус Сарайгун. Харран абулеб бакӀалде щведал, гьенир чӀана гьел. 32Гьенив, кӀинусиялда щуго соналъул гӀумруялде вахараб мехалда, ТерахӀ хвана.

#### 12


Аллагьас Ибрам тӀаса вищи

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Ибрамида[†] абуна:

«Дурго улкаги, гӀагарлъиги, инсул рукъги рехун тун, Дица бихьизабураб ракьалде а![+] 2Дица дудасан кӀудияб халкъ лъугьинабила ва дуде баракат[†] рещтӀинабила; Дица дур цӀар кӀодо гьабила[†] ва мун баракатавлъун гьавила!

3Дуе баракат гьарулезда Дицаги баракат лъела!
Дуе нагӀана кьуразе Дицаги нагӀана кьела!
Дудасан баракат щвезе буго дунялалъул киналго халкъазе!»[+]

4БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, Ибрам сапаралъ вахъана. ЛутӀги[†] ана гьесда цадахъ. Харраналдаса къватӀиве вахъараб мехалда, Ибрамица бан букӀана лъабкъоялда анцӀила щуго сон. 5Гьес цадахъ рачана жиндирго лъади Сарайги,[†] вацасул вас ЛутӀги, жиндирго боцӀи-панзги, Харраналда ричун росарал лагъзалги; ва гьелгун цадахъ Ибрамица Ханааналде[†] сапар бухьана.

Ахирги гьел щвана Ханааналде, 6Шехем шагьаралда аскӀоб бугеб Морэ абулеб миккил гъотӀохъе. Доб заманалда гьеб ракьалда гӀумру гьабулеб букӀана ханаанияз. 7Гьенив БЕТӀЕРГЬАН загьирлъана Ибрамие ва Гьес абуна:

«Гьаб ракь Дица дур наслабазе кьезе буго!» – ян.

Жиндие загьирлъарав БЕТӀЕРГЬАНАСЕ Ибрамица гьениб къурбан-бакӀ[†] бана. 8Гьелдаса хадув гьев ана Бет-Эл шагьаралъул бакъбаккуда ругел мугӀрузде ва гьениб чӀел гьабуна. Гьесдаса бакътӀерхьудехун букӀана Бет-Эл, бакъбаккудехун – Гай. Ибрамица гьениб цоги къурбан-бакӀ бана ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀибадат гьабуна. 9Гьенисаги ана Ибрам, бакӀ-бакӀалда чӀелги гьабулаго, Негевалдехун валагьун.


Ибрам Мисриялде ин

10Квешаб ракъи тӀибитӀана гьеб ракьалда. ЦӀакъ кутакаб ракъи букӀана гьеб, гьединлъидал Ибрамица Мисриялде сапар бухьана[+]. 11Мисриялде гӀагарлъараб мехалда, гьес Сарайида абуна:

«Дида лъала мун цӀакъ берцинай гӀадан йигеблъи. 12Мисриязда мун йихьила ва дир лъади йикӀин бичӀчӀила, цинги гьез мун чӀаго тела, дун чӀвала! 13Дуца гьезда абе мун дир яц йигилан, гьебмехалда, мун сабаблъун, гьел дидехун лъикӀ рукӀина ва дун чӀаго тела!»[+]

14Ибрам Мисриялде щвана ва Мисриязда бихьана Сарайил берцинлъи. 15ПиргӀавнасул[†] рагьтӀателаздаги йихьана гьей, ва гьез пиргӀавнасе беццана гьелъул берцинлъиги гьайбатлъиги, ва Сарай пиргӀавнасухъе кӀалгӀаялде ячун ана. 16Гьедин, Сарайие гӀоло Ибрамил иш лъикӀ букӀана: гьесие щвана гӀи-боцӀиги, хӀамулги, лагъзалги, гъаравашалги, варанабиги. 17Амма БЕТӀЕРГЬАНАС пиргӀавнасдеги гьесул чагӀаздеги квешал унтаби рещтӀинаруна, Ибрамил лъади гьес жиндихъего ячаралъухъ. 18Гьебмехалъ пиргӀавнас Ибрам тӀаде ахӀана ва гьесда абуна:

«Дуца дие гьабураб щиб? 19Гьай дур лъади йикӀин щай балъго гьабураб? Гьай яц йигилан щай абураб? Гьедин абидал гурищ дица гьай диего лъадилъун йикӀине ячарай!

Гьале дур лъади, яче гьейги, нахъе а!» – ян абуна пиргӀавнас.

20Цинги пиргӀавнас жиндирго чагӀазде амру гьабуна, цадахъ лъадигун, гӀи-боцӀигун ва кинабго бечелъигун, Ибрам гьениса нахъе витӀейилан.

#### 13


Ибрамги ЛутӀги цоцаздаса ратӀалъи

1Мисриялдаса тӀадги вуссун, нахъеги Негевалде гочана Ибрам,[†] жиндирго лъадигун ва кинабго боцӀи-бечелъигун цадахъ. Гьесда цадахъ вукӀана ЛутӀги.[†] 2Ибрам цӀакъ бечелъана: гӀемераб боцӀиги гӀарац-меседги букӀана гьесул. 3Негевалдасаги ун, гьев гочана Бет-Элалде, Бет-Элалдаги Гайалдаги гьоркьоб жинцаго цебе чӀел гьабун букӀараб ва 4тӀоцеве гьениве щвараб мехалъго къурбан-бакӀ[†] бан букӀараб бакӀалде. Гьениб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] гӀибадат гьабуна Ибрамица.

5Ибрамида цадахъ гочарулев вугев ЛутӀилги букӀана гӀи-боцӀиги жиндирго чадралги. 6Гьанже кӀиязего гьеб ракь гӀолеб букӀинчӀо: боцӀи-бечелъи гӀемерлъун, цадахъ чӀезе бакӀ къварилъана гьезие. 7Ва Ибрамилги ЛутӀилги гӀухьбузул дагӀба-рагӀи кколеб букӀана. (Доб заманалда гьеб ракьалда гӀумру гьабулеб букӀана ханааниязги[†] перизиязги.) 8Гьебмехалъ Ибрамица ЛутӀида абуна:

«Нилъ гӀагарал чагӀи ругелъул, я нилъеда гьоркьоб, яги дурги дирги гӀухьбузда гьоркьоб кьал букӀине бегьуларо! 9Гьале кинабго ракь дуда цебе буго – рачӀа нилъ ратӀалъизе. Мун квегӀиса ани, дун квараниса ина. Мун квараниса ани, дун квегӀиса ина».

10ЛутӀ сверухъе валагьана ва гьесда бихьана Иорданалъул Расалъи. БетӀергьанасул ах гӀадаб бакӀ букӀана гьеб, ЦогӀар шагьаралде гӀунтӀун лъалъазе лъимги гьарзаяб, Мисриялъул гӀадаб беэнаб ракьги бугеб. (БетӀергьанас Содомги Гоморраги тӀагӀинабилалде цебе заман букӀана гьеб.)[+] 11Цинги ЛутӀица Иорданалъул Расалъи тӀаса бищана ва бакъбаккудехун валагьун ана. Гьедин рикьана гьезул нухал: 12Ибрам Ханааналда чӀана, ЛутӀ Расалъиялъул шагьаразда чӀана. ЛутӀица жиндирго чадрал чӀвана Содомалде щвезегӀан. 13Содомалъул алкъин абуни, цӀакъ квешлъун букӀана, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рихарабщинаб гьабулеб букӀана гьез[+].

14ЛутӀ нахъе араб мехалъ, БЕТӀЕРГЬАНАС Ибрамида абуна:

«Дуца киса-кибего сверухълъиялде бер щвезабе! Мун валагье шималалъулги къилбаялъулги рахъалде, валагье бакъбаккулги бакътӀерхьулги рахъалде. 15Гьеб тӀолабго дуда бихьулебщинаб ракь Дица абадиялъего дуеги дур наслабазеги кьолеб буго. 16Ракьул хӀургӀанги гӀемерлъизарила дица дур наслаби: хӀурул къатӀраби рикӀкӀине бажарулеб батани, дур наслуялъул гӀадамалги рикӀкӀине бажарила[+].

17Гьанже гьеб ракьалъухъ валагьизе а, гьелъул гӀеблъухъеги халалъухъеги щва, дуе кьолеб бугелъул Дица гьеб».

18Ибрам гьенисан ана Хевроналда гӀагарлъухъе, Мамрел миккил гъутӀби ругеб бакӀалде щвезегӀан, ва гьенив чӀана. Ибрамица гьенибги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан-бакӀ бана.

#### 14


Ибрамица ЛутӀ хвасар гьави

1Доб заманалда Шинаралъул хан Амрафелги, Элласаралъул хан Ариохги, Еламалъул хан Кедорлаомерги, Гойималъул хан ТидгӀалги 2рагъулел рукӀана Содомалъул хан БерагӀидаги, Гоморраялъул хан БиршагӀидаги, Адмаялъул хан Шинавидаги, Цевоималъул хан Шемеверидаги, БелагӀалъул (ай, ЦогӀаралъул) ханасдаги данде. 3Гьезул киналго боял данде ракӀарун рукӀана Сиддималъул расалъиялда (гьанже гьениб ЦӀамгӀалаб ралъад буго). 4АнцӀила кӀиго соналъ Кедорлаомерил лагълъиялда гъоркь рукӀана гьел, амма анцӀила лъабабилеб соналъ гьез дандечӀей гьабизе байбихьана. 5АнцӀила ункъабилеб соналъин абуни, жиндир рахъ ккурал ханзабигун цадахъ Кедорлаомерица гъурана Аштерот-Карнайималда рефаимал[*], Гьамалда – зузиял, Шаве-Кирятайималда – эмеял[+]. 6Ва мугӀрузул улка Сеиралда чӀарал хориялги гъурана, гӀицӀаб авлахъалъул рагӀалда бугеб Эль-Параналде щвезегӀан гьезда хадурги лъугьун. 7Гьениса гьел сверана Эн-Мишпаталде (гьебго Кадеш) ва Хацецон-Тамаралда чӀарал амалекиязулги амориязулги киналго ракьал рахъана[+].

8Гьезда данде рахъана Содомалъул, Гоморраялъул, Адмаялъул, Цевоималъул ва БелагӀалъул (ай, ЦогӀаралъул) ханзаби. Сиддималъул расалъиялда гьез рагъ гьабуна[+] 9Еламалъул хан Кедорлаомеридаги, Гойималъул хан ТидгӀалидаги, Шинаралъул хан Амрафелидаги, Элласаралъул хан Ариохидаги данде. Ункъго хан вагъулев вукӀана щугоясда данде. 10Сиддималъул расалъиялда рукӀана тӀабигӀияб пицӀил цӀурал гӀемерал гвендал. Содомалъул ва Гоморраялъул[†] ханзаби лъутизе лъугьана. Лъутун унел рукӀарал гьезул гӀемерисел рагъухъаби пицӀил гвендазухъе рортана ва гьенир къан хутӀана, хутӀарал мугӀрузде лъутун ана. 11Тушбаби абуни, Содомалъул ва Гоморраялъул тӀолабго бечелъигун хазина-нахърателги хъамал гьабун, гьениса нахъе ана. 12Гьез цадахъ вачун ана Содомалда яшав гьабун вукӀарав Ибрамил[†] вацасул вас ЛутӀги[†] ва гьесул кинабго боцӀи-бечелъиги хъамал гьабуна.

13Лъутун хвасарлъараздасан цо чи вачӀана жугьутӀав Ибрамихъе ва гьесда кинабго бицана. Мамре абулев амориясул миккил гъутӀбузда аскӀоб чӀел гьабун букӀана гьеб заманалда Ибрамица. Мамрелгун ва гьесул вацал Эшколилгун ва ГӀанерилгун Ибрамил букӀана къотӀи-къаялъулаб бухьен. 14Вацасул вас асирлъун вачун ун вукӀин лъайдал, Ибрамица данде ракӀарана жиндирго гӀадамал – гьавураб къоялдасаго гьесул мулклъиялда вукӀарав лъабнусиялда анцӀила микьго рагъде вахъине ярагьунев чи, ва тушбабазда хадув лъугьана. Даналда гӀагарлъухъ, 15сардилъ, гьес жиндирго чагӀи къокъаби гьарун[†] рикьана. Цинги гьел тушбабазде тӀаде кӀанцӀана ва тушбаби лъутизаруна: Дамаскалдаса шималалдехун бугеб Ховаялде щвезегӀан лъутизаруна гьел. 16Гьес тушбабазухъа кинабго нахъе бахъана. Гьединго лутӀги, гьесул боцӀи-бечелъиги, руччабиги ва цогидал киналго асиралги нахъе рачана.

17Кедорлаомерида ва гьесул рахъ ккурал ханзабазда тӀад бергьенлъиги босун, Ибрам нахъвуссун вачӀунеб заманалда, Шаве расалъиялде (ай, Ханасул расалъиялде) гьесда дандчӀвазе вачӀана Содомалъул хан[+].


Ибрамги Мелкицедекги

18Салималъул[†] хан Мелкицедек вачӀана Ибрамида данде чедги чагъирги босун. ТӀадегӀанав Аллагьасе[†][*] гӀибадат гьабулев кашиш[†] вукӀана гьев. 19Ва гьес Ибрамие дугӀа гьабун, абуна:

«Зобги ракьги бижарав ТӀадегӀанав Аллагьасул баракат[†] рещтӀаги Ибрамиде!
20Дур тушбаби дур кверде кьурав ТӀадегӀанав Аллагьасе рецц!»

Ибрамица Мелкицедекие кьуна тӀолабго давлаялъул анцӀил бутӀа.[†][+]

21Содомалъул ханас Ибрамида абуна:

«Дир гӀадамал нахъе кье, давла дуего те», – ян.

22Ибрамица жаваб кьуна:

«Зобги ракьги бижарав БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] – ТӀадегӀанав Аллагьасда – цере кверал ккун гьедулев вуго дун, 23дур бечелъиялдасан цо кун-кваргицин яги хьитал рухьунеб чӀологицин дица диего босиларилан. Дица бечелъизавунин Ибрамилан цо къоялъ дуца абичӀого букӀине. 24Дие щибниги хӀажат гьечӀо, дир гӀадамаз кванараб жо хутӀизегӀан. Дида цадахъ рагъарал ГӀанерицаги, Эшколицаги, Мамрецаги босеян абе жидерго бутӀа».

#### 15


Аллагьас Ибрамие КъотӀи гьабуна

1Гьелдаса хадуб, илгьам[*] лъугьун, Ибрамида[†] БЕТӀЕРГЬАНАС[†] гьадин абуна:

«Мун хӀинкъуге, Ибрам,
Дун дуе хъалхъанлъун вукӀина,
Дуе щвезе бугеб шапакъат цӀакъ кӀудияб буго»[+].

2Ибрамица абуна:

«Я дир ХӀалкӀолев БЕТӀЕРГЬАН,[†] щиб Дуца дие кьелеб, лъимерго гьечӀев чиясе? Дир ирсилавлъунги гьав Дамаскалдаса Элиезер вукӀина».

3Ибрамица жеги абуна:

«Дуца дие наслу кьечӀелъулха, дир къавулъ гьавурав[†] лагъ вукӀина дир ирсилавлъун!» – абун.

4Амма БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН гьадинаб калима рещтӀана Ибрамие:

«Гьев вукӀине гьечӀо дур ирсилавлъун,

дурго хьоналдасан лъугьина дуе ирсилав!»

5КъватӀивеги вачун, Гьес Ибрамида абуна:

«Зодихъе валагье ва дол цӀваби рикӀкӀе, гьел рикӀкӀине духъа бажарулеб батани!»

Цинги БетӀергьанас абуна:

«ГьедигӀанги гӀемер рукӀина дур наслаби!» – ян[+].

6Ибрам БЕТӀЕРГЬАНАСДА божана ва гьелдалъун БетӀергьанасда бихьана гьев Жиндие ритӀухъав чи вукӀин[+].

7Ибрамида БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Дун вуго, гьаб ракь дур мулклъун дуе кьезе, халдеязул Уралдаса мун гьаниве вачарав БЕТӀЕРГЬАН».

8«Я дир ХӀалкӀолев Аллагь![†] – ин абуна Ибрамица. – Гьаб ракь хӀакълъунго дир букӀиналда сундалъун дун божилев?»[+]

9БетӀергьанас абуна:

«Гьанире Дида цере раче лъабго сон бараб гӀакаги, лъабго сон бараб цӀцӀеги, лъабго сон бараб лъабго куйги, гьединго рохьил миккиги миккидул тӀинчӀги».

10Ибрамица гьедин гьабуна. Гьес хӀайванал кӀихӀи къотӀана ва цояб ракьхъен цогидалда дандбитӀун лъуна[*]. Амма хӀанчӀи кӀихӀи къотӀичӀо гьес[+]. 11КватӀичӀого чудкал роржун рачӀана, амма Ибрамица аскӀоре къазе риччалел рукӀинчӀо гьел. 12Бакъ тӀерхьунеб гӀужалда Ибрамиде цӀакъ бакӀаб[†] макьу рещтӀана. Ва гьале циндаго кутакалда хӀинкъараб бецӀлъукье ккана Ибрам[+].

13Ва БетӀергьанас гьесда абуна:

«Дуда лъан букӀа, ункънусго соналъ дур наслабаз чияр ракьалда лагълъиялдаги зулмуялдаги гъоркь яшав гьабизе буго[+]. 14Амма гьел лагълъиялде ккезабураб халкъалъе дица диван къотӀила – гьебмехалъ дур наслабиги гьениса нахъе ина гӀемераб бечелъигун[+].

15Мунин абуни, парахатго ина дурго умумузда аскӀове –
гӀемерал соналги ран, херлъиялде вахиндал ина хабалъе.

16Дудасан лъугьарал наслабазул ункъабилеб кьер[*] тӀадбуссина гьанибе, амориязул[*] мунагьазул[†] гьир жеги букӀине кколеб роцаде бахун гьечӀелъулха»[+].

17Бакъги тӀерхьун дунял бецӀлъарабго, циндаго баккун бачӀана кӀкӀуйдуца бацараб боркьараб къоноги гьелегьараб цӀадулъ босараб сунтурги ва кӀихӀи къотӀарал хӀайваназул ракьхъеназда гьоркьосан ана.

18Гьеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС Ибрамилгун КъотӀи гьабуна:

«Дур наслабазе кьолеб буго Дица гьаб ракь, Мисриялъул лъарахъа[*] бахъараб кӀудияб Ефрат гӀурухъе щвезегӀан:[+] 19– кениязул, кенизиязул, кадмониязул, 20хитиязул, перизиязул, рефаимазул, 21амориязул, ханааниязул,[†] гиргашиязул ва евусиязул тӀолалго ракьал».

#### 16


ИсмагӀилги Гьажарги

1Ибрамил[†] лъади Сарайие[†] лъимер гьабулеб букӀинчӀо. Гьажарилан[†] цӀар бугей Мисриялдаса гъараваш йикӀана гьелъул. 2Сарайица Ибрамида абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС[†] дие лъимер кьолеб гьечӀо. Гьай дир гъараваш яче – гьелдасагӀаги дие вас щвезе бегьула[*]».

Ибрам Сарайихъ гӀенеккана. 3Гьелъ жиндирго гъараваш кьуна Ибрамие – Мисриялдаса Гьажар. Ибрам Ханааналда[†] чӀун анцӀго сон араб заман букӀана гьеб. 4Ибрам Гьажарида аскӀов вегана ва гьелъул ургьибе лъимер ккана. Жийго лъимаде йикӀин лъайдал, хважаин хӀакъир гьайизе лъугьана Гьажар.

5«Дун хӀакъир гьайиялъе гӀайибияв мун вуго, – ян абуна Сарайица Ибрамида. – Дица дирго гъараваш дуда аскӀой егизе кьуна, гьанже лъимер ургьибе ккедал, гьелъ дун рикӀкӀуней гьечӀо. Биччанте БЕТӀЕРГЬАНАС хӀукму къотӀизе дудаги дидаги гьоркьоб!»[+]

6Ва Ибрамица абуна:

«Гьей дур гъараваш йиго, дуего бокьараб гьабе гьелда».

Цинги Сарайица Гьажарие гӀумру къварид гьабуна, ахирги гьелда аскӀоса лъутун ине ккана Гьажар. 7ГӀицӀаб авлахъалда, Шуралде унеб нухда, цо иццухъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ малаикасда[†] ятана Гьажар[+]. 8Гьес гьикъана:

«Я Сарайил гъараваш Гьажар, мун киса ячӀуней йигей ва кие уней йигей?» – абун.

Гьелъ жаваб кьуна:

«Дирго хважаин Сарайида аскӀоса лъутун уней йиго дун», – ин.

9БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаикас абуна:

«Дурго хважаиналда аскӀое тӀадюсса ва гьелъие мутӀигӀлъе».

10БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаикас жеги абуна:

«Дица дур наслуялъул гӀадамал рикӀкӀун хӀал кӀолареб хӀалалъ гӀемерлъизарила».

11«Дур ургьиб лъимер буго, – ян абуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаикас. – Дуе вас гьавила. ИсмагӀил лъе дуца гьесда цӀар, дур къварилъи БЕТӀЕРГЬАНАСДА рагӀун бугелъул.

12ГӀалхул хӀама гӀадав вас вукӀина дур,
киналгогун кьалда вукӀина гьев, киналго гьевгунги кьалда рукӀина».
Вацазулгун кьалда ина гьесул гӀумру.

13Жиндехун кӀалъарав БЕТӀЕРГЬАНАСДА Гьажарица лъуна «Эль-Рои[*]» абураб цӀар. Щайгурелъул, гьелъ пикру гьабидал: «Дун йихьулев Аллагь[†] вихьана дида», – ян.

14(Гьединлъидал доб гъуялда цӀар буго Беэр-Лахай-Рои[*]. Гьеб буго Кадешалдаги Бередалдаги гьоркьоб.)

15Гьажарица Ибрамие вас гьавуна, ва гьев васасда цӀар ИсмагӀил лъуна Ибрамица. 16Гьеб заманалда Ибрамица бан букӀана ункъоялда анлъго сон.

#### 17


Суннат – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гӀаламат

1Ибрамица[†] ункъоялда анцӀила ичӀго сон бараб мехалда, илгьам гьабун, БЕТӀЕРГЬАНАС[†] гьесда абуна:

«Дун вуго ХӀалкӀолев Аллагь[†][*]. Дида цеве вацӀцӀадго хьваде! 2Дица КъотӀи гьабила[†] Дидаги дудаги гьоркьоб ва рикӀкӀун хӀалкӀоларелгӀан гӀемерал наслаби кьела дуе».

3Ибрам Аллагьасда[†] цеве кӀалагъоркье ккана ва Аллагьас жеги абуна:

4«Гьале Дица дургун КъотӀи гьабулеб буго – мун вукӀина гӀемерал халкъазул эменлъун. 5Дуда цӀарги Ибрам букӀинаро, Ибрагьим[*] букӀина, Дица мун гӀемерал халкъазул эменлъун гьавулев вугелъул[+]. 6Кутакалда гӀемерлъизабила Дица дур наслу: дудасан халкъал лъугьина, дур наслуялдасан ханзаби рахъина.

7Дица Дидаги дудаги ва дур рукӀинесел наслабаздаги гьоркьоб КъотӀи гьабила. Наслабаз наслабазухъе кьолеб абадияб КъотӀи букӀина гьеб: Дун вуго Аллагь – дурги дур наслабазулги Аллагь! 8Дица дуе ва дур наслабазе кьезе буго дуе гьабсагӀат чияраблъун кколеб гьаб ракь – Ханааналъул[†] тӀолабго ракь абадияб мулклъун кьезе буго Дица дур наслабазе ва гьел Дир халкълъун рукӀине руго».

9Аллагьас Ибрагьимида абуна:

«Амма дуцаги Дир КъотӀи тӀубазабе – дуцаги дур наслабазул щибаб кьералъги тӀубазабизе ккола гьеб. 10Гьаб Дидаги дудаги ва дур наслабаздаги гьоркьоб гьабураб КъотӀи тӀубазабизелъун, нужер киналго бихьиназе суннат[†] гьабизе ккола. 11Суннат гьабун, гӀавраталъул рагӀал къотӀе – гьеб букӀине буго Дидаги нужедаги гьоркьоб гьабураб КъотӀиялъул гӀаламатлъун.

12Нужер щивав васасе, гьавун микьабилеб къоялъ, суннат гьабизе тӀадаб буго. Гьедин гьабе киналго рачӀунел гӀелазги, дурго рокъов гьавурасе гуребги, дур хьоналдасан лъугьинчӀев, батӀияб халкъалъухъа вичун восарав лагъасеги[+]. 13Рокъов гьавурасеги вичун восарасеги чара гьечӀого суннат гьабизе ккола. Гьедин хисулареб мугьру-гӀаламатлъун букӀина Дир абадияб КъотӀи нужер черхалда. 14Суннат гьабичӀев, ай гӀавраталъул рагӀал къотӀичӀев бихьинчи халкъалда гьоркьоса тӀагӀинавизе вуго, Дир КъотӀи гьес хвезабуралъухъ».

15Цоги гьадин абуна Аллагьас Ибрагьимида:

«Гьанжеялдаса нахъе дур лъадуда цӀар Сарай[†] гуреб, Сара букӀине буго[*]. 16Дица гьелда баракат[†] лъела ва гьелдасан дуе вас гьавила. Дица гьелда баракат лъела ва гьелдасан халкъал лъугьина. Гьелъул наслуялдасан халкъазул пачазаби рахъина».

17Гьебмехалъ Аллагьасда цеве кӀалагъоркье ккарав Ибрагьим жанисанго велъанхъана ва гьес пикру гьабуна: «Нусго сон барав херав чиясдасан лъимер лъугьунебищ? Ункъоялда анцӀго сон барай Сарацаги лъимер кин гьабулеб?» – ин.

18Цинги гьес Аллагьасда гьарана:

«ИсмагӀилидагӀаги Дуца баракат лъолебаниха!» – ян.

19Аллагьас абуна:

«Дур лъади Сараца гьавизе вуго дуе вас ва дуца гьесие ИсхӀакъ[†] абун цӀарги кьезе буго. Гьесулгун ва гьесул наслабазулгун букӀине буго Дир КъотӀи – абадияб КъотӀи.

20ИсмагӀилил рахъалъ дур гьариги Дица къабул гьабуна: гьесдаги баракат лъела Дица ва, гӀемерал лъималги кьун, гьесул наслабазул къадарги цӀикӀкӀинабила. ИсмагӀилидасан вахъина халкъалъул анцӀила кӀиго цевехъан ва кӀудияб халкъалъул эменлъун лъугьина гьев.

21Амма Дирго КъотӀи Дица гьабила ИсхӀакъилгун – цо лъагӀалидасан гьабго заманалда Сараца дуе гьавизе вугев васгун».

22Ибрагьимида гьединги абун, Аллагь нахъе ана.

23Гьебго къоялъ жиндирго вас ИсмагӀилиеги, жиндасан лъугьарал киналго бихьиназеги, ричун росарал жиндирго лагъзадериеги – къавулъ ругелщинал киналго бихьиназе – суннат гьабуна Ибрагьимица. Аллагьас жинде амру гьабунщинаб тӀубазабуна гьес. 24Ибрагьимица ункъоялда анцӀила ичӀго сон бан букӀана жиндиего суннат гьабураб заманалда. 25Гьесул вас ИсмагӀилил букӀана анцӀила лъабго сон. 26ЦохӀо къоялъ суннат гьабуна Ибрагьимиеги, гьесул вас ИсмагӀилиеги, 27Ибрагьимил къавулъ гьарурал бихьиназеги, гьединго цогидал халкъазухъа ричун росарал лагъзадериеги.

#### 18


Лъабго гьобол

1Бакъ бухӀараб къалъул гӀужалда, Мамрел миккил гъутӀби ругеб бакӀалда,[†] жиндирго чадиралъул рагьдухъ гӀодов чӀун вукӀарав Ибрагьимие загьирлъана БЕТӀЕРГЬАН.[†] 2БетӀер борхун валагьидал, Ибрагьимида вихьана лъабго чи. Гьезда дандеги вортун, ракьалда нодо чӀван гӀодовеги къулун, 3гьес абуна:

«Я БетӀергьан, бегьулеб батани, дур лагъасда рещтӀинчӀого унге. 4Нужер хӀатӀал чуризе гьабсагӀат лъимги бачӀина ва гьаб гъотӀода гъоркь нужеца хӀалхьиги гьабила.[†] 5Дицайин абуни, нужее квен-тӀех хӀадурила, сапаралда нужер хӀал дагьлъичӀого букӀине. Дида – нужер лагъасда – аскӀосан унеллъидалха нуж ругел».

«ЛъикӀ буго, – ян абуна гьез гьесда. – Дуцаго абухъе гьабе».

6Векерун чадиралда жанивеги ун, Ибрагьимица Сарада[†] абуна:

«Бищунго лъикӀаб ханждал цо къалиги буцун, хехго чед беже».

7Цинги гьев векерана жиндирго рехьед бугеб бакӀалде, ва кьарияб тӀаса бищун бечеги бачун, лагъасда лъазабуна, хехго гьебги хъун, гьан хӀадуреян. 8Хадуб Ибрагьимица жинцаго босун, гьалбадерида цебе лъуна хӀанги, рахьги, бачил гьанги ва, гьел кванан рахъинегӀан, гъотӀода гъоркь вахъун чӀана.

9«Дур лъади Сара кий йигей?» – ян гьикъана гьез Ибрагьимида.

«Гьаний чадиралъуй йиго», – ян жаваб кьуна гьес.

10«Дун ичӀго моцӀидасан тӀадвуссина гьаниве, – ян абуна гьезул цояс. – Гьебмехалда дур лъади Сарал вас вукӀине вуго».

Чадиралъул кӀалтӀа, гьесда нахъа чӀун, гӀенеккун йикӀана Сара[+].

11Гьел кӀиялго – Ибрагьимги Сараги – рукӀана церего гӀолохъанлъиялдаса арал, херал чагӀи. Руччабазул хӀайиз бачӀинги къотӀун букӀана Сарал. 12Гьединлъидал релъи бачӀун, гьелъ пикру гьабуна: «Гьанже дун тӀуян херлъараб мехалъ гьединаб рохел щвеларищха дие! Дир бетӀергьанчиги херлъун вугелъул», – абун[+].

13Амма БЕТӀЕРГЬАНАС Ибрагьимида абуна:

«Щай дур лъади Сара елъанхъулей йигей, жинца, херай гӀадамалъ, лъимер кин гьабулебиланги абун? 14БЕТӀЕРГЬАНАСДА хӀалкӀолареб щибниги жо бугебищ? Дица абураб заманалда, ичӀго моцӀидасан, тӀадвуссине вуго Дун духъе, гьебмехалда Сарал кодов вас вукӀине вуго»[+].

15«Дун елъанхъичӀо», – ян гьереси бицана хӀинкъарай Сараца.

«Гуро, – ян абуна Гьес гьелда. – Мун елъанхъана».


Содомалда гурхӀайилан Ибрагьимица гьари

16Жидерго нухда ине тӀаде рахъана гьел чагӀи. Цинги гъоре расалъуде, Содомалъул рахъалдехун ралагьана. Ибрагьим гьел тӀоритӀизе гьезда цадахъ вилълъана. 17Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Дида ракӀалда бугеб жо Ибрагьимидаса балъго гьабилищ Дица? 18Ибрагьимидасан лъугьине бугелъулха кӀудияб ва гучаб халкъ. Дунялалъул киналго къавмазе баракатги[†] щвезе бугелъул Ибрагьимидасан[+]. 19Дица тӀаса вищана Ибрагьим, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухдасан хьвадейилан, ритӀухъго ва хӀалалго гӀумру гьабейилан жиндирго лъималазеги жиндасан лъугьарал наслабазеги гьес амру гьабизе; ва БЕТӀЕРГЬАНАСГИ тӀубазабила Ибрагьимие рагӀи кьун букӀарабщинаб».

20Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Содомалъул ва Гоморраялъул[†] халкъалъул квешлъиялъул хӀакъалъулъ кутакал гьаркьал рагӀулел руго Дида – гӀасиял мунагьал[†] гьарулел руго гьез[+]. 21Гьеб кинабго Дихъе бачӀараб квешаб ахӀи битӀараб бугищали хал гьабизе гьезухъе рещтӀина Дун. Гьедин бугищ яги гьечӀищали гьелъул хал гьабила».

22Содомалъул рахъалдехун сверун ана гьел чагӀи. Амма БЕТӀЕРГЬАН Ибрагьимида аскӀов чӀовухъе вукӀана. 23Цинги, Гьесда аскӀовегӀан къан, Ибрагьимица абуна:

«Квешал чагӀазда цадахъго божи-иманалъул чагӀиги хвезарилищха Дуца? 24Нагагь гьеб шагьаралда ватани кӀикъоялда анцӀго муъминав чи, гьев кӀикъоялда анцӀгоясе гӀологӀаги гурхӀел-цӀоб гьабичӀого, гьеб шагьар тӀагӀине гьабилищха Дуца? 25Гьединаб жо Дуца гьабуларелъулха! Квешазда цадахъ лъикӀал чагӀиги хвезариларо, ритӀараздеги тӀекъаздеги цого жаза рещтӀинабиларо. Гьединаб жо букӀине рес гьечӀо! ТӀолабго дунялалъул Диванчияс ритӀухъаб диван къотӀиларищха»[+].

26Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС жаваб кьуна:

«Содомалда Дида кӀикъоялда анцӀго муъминчи ватани, гьезие гӀоло Дун гьеб шагьаралда гурхӀила».

27Гьебмехалда нахъеги Ибрагьимица абуна:

«Дун Дуда цеве зарра вуго, хӀур вуго, бугониги дир БетӀергьанасда кӀалъазе дица таваккал тӀамила: 28кӀикъоялда анцӀго гӀезе щуго камурав муъминчи гьенив ватани, гьев щугояв камунилан, Дуца тӀубараб шагьар пасалъизабилищха?»

Цинги БетӀергьанас абуна:

«КӀикъоялда щуго муъминчи гьенив ватани, Дица гьеб пасалъизабиларо».

29Ибрагьимица нахъеги гьикъана:

«Нагагь кӀикъого гурони муъминчи гьенив ватичӀони?»

Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

«КӀикъого ватаниги, пасалъизабиларо Дица гьеб».

30Ибрагьимица абуна:

«Дица абуралда ццин бахъунгеха дир БетӀергьанасул: нагагь гьенив лъеберго гурони муъминчи ватичӀони?»

Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

«Гьенив лъеберго муъминчи ватани, гьеб шагьаралда Дун гурхӀила».

31Ибрагьимица абуна:

«Гьале дица Дир БетӀергьанасда гьикъулеб буго: къого гурони ватичӀони?»

Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

«Къогоясе гӀологи Дун гурхӀила гьеб шагьаралда».

32Ибрагьимица абуна:

«Дир БетӀергьанасул ццин бахъунгеха, ахирисеб нухалъги кӀалъалин: гьенив анцӀго гурони муъминчи ватичӀони?»

Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

«АнцӀгоясе гӀологи гьеб шагьар тӀагӀинабиларо».

33Гьединги абун, БЕТӀЕРГЬАН гьесда цевеса нахъе ана. Ибрагьимги рокъове тӀад вуссана.

#### 19


Содомги Гоморраги паналъизаби

1КӀиго малаик[†] вачӀана Содомалде маркӀачӀубер рукӀкӀунеб гӀужалда. Шагьаралъул кавабахъ годекӀанив гӀодов чӀун вукӀана ЛутӀ.[†] Гьел рихьидал, тӀадеги вахъун, гьезда данде ана гьев ва гӀодоб гьумер цузегӀан гьезие бетӀер къулана. 2Цинги гьес абуна:

«БетӀерчӀахъаял, рилълъа дир – нужер лагъасул – бакӀалде,[†] нужерго хӀатӀалги чуризе хӀалхьиги гьабизе. Радал ине бегьила нужерго нухда».

«Рилълъинаро, – ян абуна гьез. – Гьанир къотӀнорго чӀела ниж къаси».

3Амма ЛутӀица тӀаса вичӀичӀого гьаридал, гьел разилъана ва гьевгун цадахъ гьесул рокъоре рилълъана. ЛутӀица, реччеб тӀечӀел панкъалги режун, лъикӀаб гьоболлъи гьабуна гьезие, ва гьел кванана. 4Къаси гьел регилалде, шагьаралъул гӀадамаз, гӀолохъабаздаса бахъараб харабазде гӀунтӀун Содомалъул киналго бихьиназ, ункъабго рахъалдасан сверун ккуна ЛутӀил мина.

5«Духъе сордо базе рачӀарал гӀадамал кир ругел? – абун ахӀдана гьел. – Гьанире нижехъе кье гьел, гьездасан нижеца лазат босизе!»

6Жиндаго хадуб нуцӀаги къан, ЛутӀ къватӀиве вачӀана. 7Гьес абуна:

«Те, вацал, гьеб иш! Гьабуге гьеб хъублъи. 8Дир кӀиго яс йиго, кӀияйгоги ясгӀадан – гьел кьела дица нужехъе. Нужеего бокьараб гьабе гьезие, амма гьал чагӀазда хъваге, гьал дир къавулъе рачӀарал дир гьалбал ругелъул!»

9«ТӀагӀа цевеса! – ян абуна гьез гьесда. – Мун вуго чияр ракьалдаса вачӀарав апараг, гьанже нижеда малълъаризейищ къасд ккараб? Гьезиеялдасаги квешаб гьабила[†] нижеца дуе!»

Гьедин ахӀи-хӀуралда гьел ЛутӀида тӀаделъана ва нуцӀа бекизе лъугьана. 10Гьебмехалъ, ЛутӀил кӀиявго гьоболас, къватӀире квералги регьун, рокъове жаниве цӀан ана ЛутӀ ва жанисахун нуцӀа рахана. 11Ва рагьдухъе ракӀарун рукӀаралщинал – гӀисинал чӀахӀиял киналго бихьинал – беццлъизаруна гьез; кигӀан балагьаниги рукъалъул каву батулеб букӀинчӀо гьезда[+]. 12Цинги кӀиявго чияс ЛутӀида абуна:

«Гьаб шагьаралда цоги щив вугев дур? Дурцал, васал, ясал яги цоги щал ратаниги, киналго гьаниса нахъе раче. 13Нижеца гьаб шагьар тӀагӀинабизехъин буго! Гьаб шагьаралъул гӀадамазул гӀорхъолъа араб квешлъиялъул кутакаб хъуй рагӀулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСДА,[†] ва БЕТӀЕРГЬАНАС ниж ритӀун руго гьаб шагьар пасат гьабизе!»

14Жиндирго ясал абурал гӀолохъабазухъе вилълъана ЛутӀ ва гьес абуна:

«Хехго гьаб шагьаралдаса нахъе а! БЕТӀЕРГЬАНАС гьалда тӀаде балагь биччазехъин буго!»

Амма гьезда ккана ЛутӀил махсара батилилан.

15ХъахӀлъи балеб гӀужалда малаикзаби лъугьана ЛутӀ гӀедегӀизавизе:

«Дурго лъадиги ясалги рачун, хехго гьаниса нахъе а! Гьаб шагьаралъе жаза гьабулеб мехалъ мунгоги хвезе гурин!»

16Кингоги ЛутӀ гӀедегӀулев вукӀинчӀо. Амма БЕТӀЕРГЬАН гурхӀана ЛутӀида, гьединлъидал, ккун квералгун, ЛутӀги, гьесул лъадиги, кӀияйго ясги малаикзабаз жидецаго шагьаралдаса къватӀире щвезаруна.

17Шагьар тун къватӀире щведал, гьезул цояс ЛутӀида абуна:

«Гьанже лъута, хвасарлъизе гӀамал гьабе! Я нахъе валагьуге, я гьаб расалъиялда кивниги лъалхъуге – мугӀрузде лъута, гурони мунги хвезе вуго!»

18«Бажаруларо, дир БетӀергьан! – ин жаваб гьабуна ЛутӀица. 19– Дие, дурго лагъасе, лъикӀлъи гьабулеб буго Дуца! Дидехун дур гурхӀел-цӀобги кӀудияб буго! Дуца дир гӀумру хвасар гьабуна! Амма мугӀрузде лъутизе дихъа бажаруларо – гьеб балагь дида хадуб гӀунтӀила, дунги хвела. 20Доле цо гӀагардаго бугеб шагьар, дове щвезегӀан векеризе кӀвела дида. Дове векеризин дун, доб гьитӀинабго шагьар бугелъул – дова дунги хвасарлъила!»

21«ЛъикӀ буго, – ян абуна малаикас. – Дуе гӀоло гьебги гьабила дица: дуца бицунеб бугеб гьеб гьитӀинаб шагьар хвезабиларо. 22Гьа, гьанже хехго векере: мун дове щвезегӀан дица щибго байбихьизе бегьуларин». (Гьединлъидалин гьеб шагьаралда цӀар ЦогӀар[*] бугеб.)

23Бакъ баккулеб гӀужалда ЛутӀ ЦогӀаралде щвана. 24Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун Содомалдеги Гоморраялдеги, зобалаздасан цӀад гӀадин, цӀа рекӀараб чӀабатӀ чвахана – БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН бачӀана гьеб[+]. 25Ва пасат гьабуна кӀиябго шагьарги, тӀолабго расалъиги, киналго гьенир рукӀарал гӀадамалги, ракьалда бижарабщинабги. 26ЛутӀида цадахъ лъутун уней йикӀарай гьесул лъадийин абуни, нахъюссун ялагьана ва гьебсагӀатго цӀамул хӀубиялде сверана.

27Радал хехго вахъун, Ибрагьим вилълъана нолъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве живго вахъун чӀун вукӀараб бакӀалде. 28Содомалдехунги, Гоморраялдехунги ва расалъиялдехунги валагьидал, корохъ гӀадин кӀкӀуйдуца бацун бихьана ракь.

29ПалхӀасил, расалъиялъул шагьарал пасат гьарулеб мехалъ, Аллагьасда[†] Ибрагьим ракӀалде щвана. ЛутӀ вукӀарал шагьарал тӀагӀинарулеб мехалъ, Аллагьас ЛутӀ балагьалъукьа ворчӀизавуна.


ЛутӀги гьесул ясалги

30ЦогӀаралда чӀезе хӀинкъун, кӀияйго ясги ячун, ЛутӀ мугӀрузде ана. Гьенив цо нохъода чӀана ЛутӀ жиндирго ясалгун.

31Цо къоялъ кӀудияй ясалъ гьитӀиналда абуна:

«Эмен херлъулев вуго. Гьаб дунялалъул гӀадаталда рекъон нилъгун рукӀине тӀокӀалъ бихьиналги гьечӀо ракьалда. 32РачӀа нилъеца, чагъирги гьекъезе кьун, эмен мехтизавизе ва гьесда аскӀор регизе. Гьедин нилъерго инсул наслу тӀагӀине биччаларо нилъеца!»

33Гьеб сордоялъ гьез эмен гьекъезавуна. КӀудияй яс гьесда аскӀой егана, амма гьесда щибго бичӀчӀичӀо – кин гьей жинда аскӀой егараялиги, кин нахъе араялиги. 34Нахъисеб къоялъ гьелъ яцалда абуна:

«Нолъ дун инсуда аскӀой егана. РачӀа чагъирги кьун, къасиги гьев мехтизавизе, ва мунги егизе гьесда аскӀой. Гьедин нилъерго инсул наслу тӀагӀине биччаларо нилъеца!»

35Гьеб сордоялъги гьез эмен гьекъезавуна. Цинги гьитӀинай ясги егана гьесда аскӀой. Амма гьесда щибго бичӀчӀичӀо – кин гьей жинда аскӀой егараялиги, кин нахъе араялиги.

36Гьедин жидерго инсудасан ЛутӀил кӀияйго ясалъул ургьибе лъимер ккана. 37КӀудиялъе[†] вас гьавуна, гьесда цӀар МогӀав лъуна. Гьесдасан лъугьарал руго дол могӀавиял.[†] 38ГьитӀиналъеги вас гьавуна, гьесда цӀар Бен-Амми лъуна. Гьесдасан лъугьарал руго дол аммониял.[†]

#### 20


Ибрагьимги Авимелехги

1Ибрагьим гьениса Негевалде ана ва Кадешалдаги Шуралдаги гьоркьоб бугеб Гераралда[†] яшав гьабун чӀана. 2Сара[†] жиндир яц йигилан абуна гьес, гьединлъидал Гераралъул хан Авимелехица Сарада хадур чагӀи ритӀана ва гьей жиндихъего ячана[+]. 3Амма цо сордоялъ макьилъ Аллагьас[†] Авимелехида абуна:

«Гьей гӀадан духъего ячаралъухъ мун хвезе вуго. Гьелъул рос вуго».

4Авимелех жеги гьелда хъван вукӀинчӀо.

«Я дир БетӀергьан![†] – абун гьардана гьев. – ГӀайибго гьечӀеб халкъги хвезабилебищха Дуца? 5Гьев чияс дида абуна гьей жиндир яц йигилан! Гьелъ жинцагоги абуна гьев жиндир вац вугин! Гьеб ишалъулъ дир намус бацӀцӀадаб[†] буго, дица мунагьги[†] гьабичӀо!»

6«БитӀараб буго, – ян абуна Аллагьас макьилъ. – Дида лъала дур намус бацӀцӀадаб букӀин. Гьединлъидал Дица мун мунагьалдаса цӀунана – Дица виччачӀо мун гьелда хъвазе. 7Амма гьанже дуца гьей гӀадан росасухъе нахъ юссинае. Гьев авараг[†] вугелъул, гьес дугӀа гьабила[†] мун чӀаго хутӀагийилан. Дуда лъайха: гьей росасухъе нахъе кьечӀони, мунги дур тӀолабго гӀагарлъиги хваликьа рорчӀизе гьечӀо!»[+]

8Радал Авимелехица жиндирго чукъа-рахьан данде ахӀана ва ккарабщинаб гьезда бицана. Гьебмехалъ гьел киналго кутакалда хӀинкъана. 9Цинги Ибрагьим жиндихъего ахӀана Авимелехица ва гьесда абуна:

«Дуца нижее гьабураб жо щиб? Дица дуе щиб квешлъи гьабун букӀараб, гьедигӀан кӀудияб мунагьалде дунги дир тӀолабго ханлъиги цӀазе ккани? Гьединаб жо гьабизе бегьуларогури! 10Щай дуца гьедин гьабураб?» – ин гьикъана Авимелехица Ибрагьимида.

11Ибрагьимица жаваб кьуна:

«Дида ракӀалде ккана гьаб ракьалда гӀадамал Аллагьасукьа хӀинкъулел гьечӀин ва лъади сабаблъун дунги чӀвалин. 12Гьелда тӀадеги, хӀакъикъаталдаги гьей дир яц ккола, дир инсуе цогидай чӀужуялъ гьаюрай яс йигелъул; гьей дир лъадилъун лъугьана. 13Ва, инсул рукъги рехун тун, сапаралде вахъайилан Аллагьас дие амру гьабураб мехалъ, дица гьелда абуна: „Дие лъикӀ букӀине бокьун батани, нилъ кире щваниги, дуца абе дун дур вац вугилан“».

14Гьебмехалъ Авимелехица Ибрагьимие гӀиги, гӀачиги, лагъзалги, гъаравашалги сайгъат гьаруна[†] ва Сараги нахъе кьуна. 15Гьес Ибрагьимида абуна:

«Гьаб кинабго дир ракь дуда цебе буго: дуего бокьараб бакӀалда[†] яшав гьабе».

16Сарада гьес абуна:

«Дица дур вацасе кьолеб буго азарго гӀарцул шекел.[†] Дур ракӀ хвезабиялъухъ рецӀалие ва дур тӀолабго гӀагарлъиялда цее мун намус бацӀцӀадай йикӀин лъазе кьолеб буго гьеб».

17Цинги Ибрагьимица Аллагьасде дугӀа гьабуна, ва Аллагьас Авимелехги, гьесул лъадиги, гъаравашалги сахлъизаруна: нахъеги лъимал гьаризе байбихьана гьез[+]. 18(Ибрагьимил лъади Сара сабаблъун Авимелехил къавулъ ругел киналго руччаби лъимал гьарулареллъун лъугьинарун рукӀана БЕТӀЕРГЬАНАС.)

#### 21


Ибрагьимие ИсхӀакъ гьави

1Жинцаго рагӀи кьун букӀараб къагӀидаялъ, БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Сараде[†] баракат[†] рещтӀинабуна: Жиндирго рагӀи БЕТӀЕРГЬАНАС тӀубазабуна.

2Сарал ургьибе лъимер лъугьана ва, Аллагьас[†] абураб болжал щварабго, херав Ибрагьимие гьелъ вас гьавуна. 3Сараца гьавурав[†] жиндирго васасда цӀар ИсхӀакъ[†] лъуна Ибрагьимица[+] 4ва, гьавун микьабилеб къоялъ, Аллагьасул амруялда[†] рекъон, гьесие суннат[†] гьабуна[+]. 5ИсхӀакъ гьавураб мехалъ Ибрагьимица нусго сон бан букӀана. 6Гьебмехалда Сараца абуна:

«Релъанхъизе бачӀунеб иш гьабуна дие Аллагьас:

Гьаб хабар рагӀаравщинав чи велъанхъила»[*].

7Жеги гьелъ абуна:

«Керен кьун Сараца лъимер хахизабизе бугилан Ибрагьимида абизе лъидаго ракӀалдецин ккелароан. Амма гьале, хераб къоялъ, гьесие дица вас гьавуна!»


Гьажарги ИсмагӀилги

8Лъимер кӀудияб гӀолеб букӀана. Гьев карандаса тӀураб къоялъ Ибрагьимица кӀудияб сухӀмат гьабуна.

9Ибрагьимидасан мисрияй Гьажарица[†] гьавурав вас жиндир вас ИсхӀакъгун васандулев вихьидал,[+] 10Сараца Ибрагьимида абуна:

«Гьагъай гъараваш, гъолъул васгун цадахъ, нахъе ячахъе гьаниса! Дир вас ИсхӀакъида бащад гьев гъаравашалъул васги дур ирсилавлъун вукӀине гьечӀо!»[+]

11Жиндирго васасул рахъалъ абурал гьел рагӀаби рекӀелъ хӀунсана Ибрагьимида, 12амма Аллагьас гьесда абуна:

«Я васасул, яги гьей гъаравашалъул пикрабаз ракӀ къварилъуге дур. Сараца абураб гьабе – ИсхӀакъидасан лъугьине руго дур наслаби[+]. 13Амма гъаравашалъул васасдасанги Дица тӀубараб халкъ лъугьинабила. Гьевги дур лъимерлъидалха!»

14Нахъисеб къоялъ радал Ибрагьимица Гьажарихъе квенги лъадал цӀураб рахълъенги кьуна. Гьелъул мугъзада гьебги лъун, гьес абуна васги вачун нахъе айилан. Гьажар гьениса ана ва Беэр-Шеваялъул гӀицӀаб авлахъалда нухги къосун хутӀана. 15КватӀичӀого рахълъеналъуб букӀараб лъимги лъугӀана. Гьебмехалъ жиндирго васги цо хъархъида гъоркь тун, 16доегӀан ана гьей, холев вугев гьев вихьизе бокьичӀого. ЧӀорбутӀалъ речӀчӀулеб чӀорил манзилалъ рикӀкӀадеги ун, гӀодой чӀана ва гӀек-гӀекиялда гӀодана гьей. 17Амма Аллагьасда васасул гӀоди рагӀана, ва Аллагьасул малаикас[†] зобалаздасан Гьажариде ахӀана:

«Дуе щиб, Гьажар? Мун хӀинкъуге! Дуца дова тарав вас гӀодулеб гьаракь рагӀана Аллагьасда. 18Яхъун гьанже дурго васасда аскӀое а ва гьев, кверги ккун, тӀаде вахъинаве. КӀудияб халкъ лъугьинабизе буго Дица гьесдасан».

19Ва Аллагьас Гьажарида бихьизабуна гъуй бугеб бакӀ.[†] АскӀое ун, гьелъ рахълъен цӀезабуна ва васасе гьекъезе лъим кьуна.

20Гьелдаса нахъе Аллагьас гьев вас рехун течӀо. Гьев кӀудияв[†] гӀуна, гӀалах-авлахъалда яшав гьабун чӀана, чӀорбутӀалъ чан гьабизе ругьунлъана. 21Паран абулеб салул авлахъалда яшав гьабулеб букӀана гьес, Мисриялдаса лъадиги ячана эбелалъ гьесие[+].


Беэр-Шеваялда гьабураб къотӀи

22Гьеб заманалда жиндирго бодул цевехъан Пихолгун цадахъ вачӀун, Авимелехица Ибрагьимида абуна:

«Дур кинабго кверрагъариялъулъ Аллагьас дуе кумек гьабулеб буго. 23Гьанже мун гьеде я дие, я дир лъималазе, я дир кинабго наслуялъе хиянат гьабиларилан[†] ва дуе дир рагӀи хвечӀеб гӀадин, дие ва мун къабул гьавураб дир улкаялъе дур рагӀиги хвеларилан!»

24Ибрагьимица абуна:

«Дун дуе гьедила», – ян.

25Амма цин гьес Авимелехие бадибчӀвай гьабуна гьесул чагӀаца жиндир гъуй нахъе бахъанилан.

26«Гьеб лъица гьабурабали дида лъаларо, – ян абуна Авимелехица. – Дуца гьелъул рахъалъ дида щибго бицинчӀогури. ТӀоцебе рагӀулеб буго дида гьеб».

27Цинги Ибрагьимица Авимелехие сайгъат гьаруна[†] гӀиги гӀачиги ва гьесулгун ракълил къотӀи-къайги гьабуна. 28Ибрагьимица анкьго хух батӀа чӀезабун букӀана. 29Ва Авимелехица гьикъана:

«Гьаб анкьабго хух дуца батӀа гьабиялъе гӀилла щиб?» – абун.

30«Гьелги раче дуего, гьаб гъуй дица бухъараб букӀиналда дур разилъи тасдикъ гьабун», – ин жаваб кьуна Ибрагьимица.

31(Гьединлъидал гьез цоцазе гьа бараб къоялдаса нахъе гьеб бакӀалда цӀар лъуна Беэр-Шева абун.)[*][+]

32Гьедин гьеб Беэр-Шеваялда гьез ракълил къотӀи-къай гьабуна, цинги Авимелехги гьесул бодул цевехъан Пихолги рокъоре – пилистимазул ракьалде – тӀадруссун ана.

33Ибрагьимица Беэр-Шеваялда тамарискалъул гъветӀ чӀана ва, Абадияв БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде[†] гьардон, дугӀа гьабуна.

34Гьелдаса хадубги гӀезегӀан заманаялъ яшав гьабуна Ибрагьимица пилистимазул ракьалда.

#### 22


Аллагьас Ибрагьимил хӀалбихьи

1Цинги Аллагьас[†] Ибрагьимил хӀалбихьана.

«Ибрагьим!» – ин абуна гьес.

«Гьале дун!» – ин данде жаваб гьабуна Ибрагьимица[+].

2Цинги Аллагьас абуна:

«Гьев цохӀо вугев дурго хирияв вас ИсхӀакъги[†] цадахъ вачун, Мория абулеб ракьалде а. Гьениб Дица бихьизабураб магӀарда тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъве дуца гьев».

3Нахъисеб къоялъ радал цудунго вахъун Ибрагьимица хӀама кьолона. КӀиго рагьтӀателги цадахъ вачана, жиндирго вас ИсхӀакъги вачана ва, къурбан бухӀизе цӀулги бичӀун, Аллагьас жинда абураб бакӀалдехун[†] валагьун нухда вахъана Ибрагьим. 4Нухда вахъун лъабабилеб къоялъ, цеве валагьидал, Ибрагьимида рикӀкӀадасанго гьеб бакӀ бихьана.

5«Гьаб хӀамил тӀалаб гьабун гьанир чӀа нуж, – ин абуна гьес рагьтӀателазда. – Дунги васги Аллагьасе гӀибадаталъе ина ва гьанире нахъ руссина».

6Къурбан бухӀизе хӀадурараб цӀул гьес ИсхӀакъил мугъалда лъуна. Цинги цӀаги нусги босана ва, ИсхӀакъги вачун, гьев цевехун ана.

7«Дада!» – ян ахӀана ИсхӀакъица Ибрагьимиде.

«Щиб, дир вас?» – ин абуна Ибрагьимица.

Васас гьикъана:

«Нилъехъ цӀаги буго, цӀулги буго, къурбаналъе хъвезе кьегӀер кибха бугеб?»

8«Аллагьас бихьизабила, дир вас, Жиндиего къурбаналъе хъвезе кьегӀер киб бугебали!» – ян абуна Ибрагьимица.

Жеги церехун ана гьел кӀиялго.

9Аллагьас жинда абун букӀараб бакӀалде щведал, Ибрагьимица къурбаналъе бакӀ къачӀана ва гьениб цӀул рекъезабуна. Цинги гьес ИсхӀакъ вухьана ва, къурбаналъе къачӀараб бакӀалда цӀулада тӀад гьевги лъун, 10вас хъвезе нус кодобе босана. 11Амма цинтӀаго зобалаздасан БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Малаикас[†] гьесде ахӀана:

«Ибрагьим! Ибрагьим!»

«Гьале дун!» – илан жаваб кьуна гьес.

12«Васасде квер борхуге, – ян абуна малаикас, – щибго гьабуге гьесие! Гьанже Дида лъана мун Аллагьасукьа хӀинкъулев чи вукӀин. ЦохӀо вугев дурго вас Дие кьезе барахщичӀо мун!»

13Цинги цеве валагьидал, Ибрагьимида бихьана гьениб хъархъазулъ лълъурдулги къан хутӀараб куй. АскӀове ун, гьес куй цебе бачана ва васасул бакӀалда тӀубан бухӀулеб къурбаналъе гьеб хъуна.

14Гьеб иш ккараб бакӀалда цӀар «БЕТӀЕРГЬАНАС Кьела»[*] абун лъуна Ибрагьимица.

(Гьелдасан бачӀараб буго: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ МагӀарда сабаб батила», – ян абиги).

15Зобалаздасан кӀиабизеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаикас Ибрагьимиде ахӀана.

16Ва Гьес абуна:

«Дуца гьедин гьабуралъухъ, цохӀо вугев вас кьезе мун барахщичӀелъул, Дирго ЦӀаралдалъун гьедулев вуго Дун, 17Дица дуде баракат[†] рещтӀинабила! Дица дуе гӀемерал наслаби кьела – зодихъ цӀвабигӀанги, ралъдал рагӀалда салигӀанги цӀикӀкӀинабила гьезул къадар. Ва дур наслабаз тушбабазул шагьарал кверде росила[+].

18Мун Дие мутӀигӀлъаралъухъ дунялалъул киналго халкъазе баракат щвела гьездасан»[+].

19Цинги рагьтӀателал тун рукӀараб бакӀалде тӀад вуссана Ибрагьим ва гьелгун цадахъ Беэр-Шеваялде ана. Беэр-Шеваялда яшав гьабун чӀана Ибрагьим.


Нахорил наслаби

20Цо заманалдасан Ибрагьимида лъана жиндир вац Нахорилги рукӀин гьесул лъади Милкаца гьарурал васал: 21ГӀуцги (тӀоцевесев вас), гьесда хадусев Бузги, Кемуэлги (гьев ккола Арамил эмен), 22Кеседги, ХӀазоги, Пилдашги, Идлафги, Бетуэлги.

23Бетуэлие гьаюна яс Ривка.[†]

Гьев микьавго вас гьавуна Милкаца Ибрагьимил вац Нахорие[+]. 24Гьезда тӀадеги, Реума абун цӀар бугей Нахорил гъаравашалъги гьесие гьаруна[†] Тевах, Гахам, Тахаш ва МагӀаха абурал лъимал.

#### 23


Сара хвей

1Сараца[†] бана нусиялда къоло анкьго сон. 2Гьей хвана Кирят-АрбагӀалда (Хевроналда), ханааниязул[†] ракьалда. Гьениб Сарахъ магӀу тӀуна Ибрагьимица, гьелъул жаназаялде къулун гӀек-гӀекиялда гӀодана гьев. 3Цинги лъадул жаназаялда аскӀоса вахъун ун, гьев хитиязда кӀалъана:

4«Дун вуго къватӀиб ракьалдаса гочун вачӀарав апараг, нужеда гьоркьоб гӀумру гьабизе рес щварав чи. Дир хварай лъади юкъизе бакӀ[†] кье дие нужер ракьалда».

5Хитияз Ибрагьимие жаваб кьуна:

6«ГӀенекке, бетӀерчӀахъад! Мун вуго къадруяв, Аллагьасе[†] хирияв чи, – ян абуна хитияз. – Нижер хабалазул бищунго лъикӀаб бакӀ тӀаса бище ва гьений юкъе дурго лъади: бокьарав чияс изну кьела дуе жиндирго тухумалъул хабалалъ гьелъие бакӀ гьабизе».

7Гьеб ракьалъул гӀадамазе, ай хитиязе бетӀерги къулун, 8Ибрагьимица абуна:

«Дир хварай лъади гьаний юкъизе нужер изну бугеб батани, дир гьари къабул гьабун, Цохарил вас Эфронида абе, 9гьесул хурул рагӀалда бугеб Махпелаялъул нохъо дие кьейилан. Нужги нугӀзаллъун рукӀаго, дица гьеб бичун босила гӀураб багьаги кьун, хабалазе букӀине».

10Шагьаралъул кавудухъе годекӀанире ракӀарарал хитиязда гьоркьов гӀодов чӀун вукӀана живго Эфронги ва, киназдаго рагӀун, гьес Ибрагьимида абуна:

11«Бичун кьеларо, дир бетӀерчӀахъад. ГӀенекке дихъ, гьеб хурги нохъоги чӀобого кьолеб буго дица дуе. Гьал дир ракьцоязда цебесан дица дуе кьолеб буго гьеб, гьений дурго хварай лъади юкъизе».

12Гьеб ракьалъул гӀадамазе нахъеги бетӀерги къулун, 13Ибрагьимица киназдаго рагӀун Эфронида абуна:

«Гьарула дуда, гьеб хурухъ кколеб гӀарац босе дихъа, цинги дица дир хварай лъади юкъила гьений».

14Гьебмехалъ Эфроница абуна:

15«ГӀенекке, бетӀерчӀахъад! Гьеб хурул багьа буго ункънусго шекел[†] гӀарцул. КӀудияб багьайищ гьеб бугеб дуеги диеги?! Дурго хварай лъади юкъе гьений».

16Эфроница абураб багьаялда рекъана Ибрагьим ва, хитиялги нугӀлъиялъе чӀезарун, гьес бихьизабураб къадаралда, базаргабазда гьоркьоб билълъанхъараб бакӀлъиялъул ункънусго шекел гӀарцул кьуна гьесие. 17Гьедин Мамреялъул бакъбаккул рахъалда Махпелаялда бугеб хурулги, гьелдаго цадахъ нохъодулги ва гьеб хурир ругелщинал гъутӀбузулги 18бетӀергьанлъун[†] вахъана Ибрагьим. Гьелъие нугӀзаллъунги рукӀана шагьаралъул кавудухъ годекӀанире ракӀарарал хитиял.

19Цинги Ибрагьимица жиндирго лъади Сара юкъана ханааниязул ракьалда, Мамреялда (гьанже гьелда Хевронилан абула) гӀагарлъухъ Махпелаялъул хуриб бугеб нохъода. 20Гьеб хурги нохъоги, хабалазе бакӀ хӀисабалда, хитиязухъан Ибрагьимил бетӀергьанлъиялде бачӀана.

#### 24


ИсхӀакъги Ривкаги

1Ибрагьим цӀакъго херлъун вукӀана. Ва сундулъго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] баракатги[†] насиблъун букӀана гьесие.

2Цинги Ибрагьимица жиндирго рукъалъул ишги магӀишатги тӀадкъарав кӀудияв[†] лагъасда абуна:

«Гьаб дир мачӀалда кверги лъун[*], 3зобалазулги ракьалъулги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул[†] цӀарги рехсон, гьеде мун, дуца дир васасе гьаб ракьалъул ханааниязда[†] гьоркьоса яс ячинарилан. 4Мун а дир улкаялде, дир гӀагарал чагӀазухъе, ва гьениса яче ИсхӀакъие[†] лъади».

5Лагъас гьикъана:

«Дида цадахъ гьание, гьаб ракьалде ячӀине дояса ясалъе бокьичӀони, щиб гьабилеб?[†] Гьебмехалъ дица дур вас доб мун нахъе гочараб улкаялде щвезавизе кколевищ?» – абун.

6«Ворегиха щвезавуге! – ян жаваб кьуна гьесие Ибрагьимица. – Дир вас дове вачунге дуца! 7Дирго инсул рукъги рехун тун, дун чияр ракьалде вачарав Зобалазул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀалъана дунгун ва гьев гьедана гьаб ракь дир наслуялъе кьелилан. Гьес Жиндирго малаик[†] витӀила дуда цеве-цеве, дир васасе лъадиги ячун вачӀине дуе кумекалъе. 8Дуда цадахъ ячӀине ясалъе бокьичӀони, дур гьедиялдаса мун эркенлъила, амма дир вас дуца дове вачунге!»

9Жиндирго хважаинасул мачӀалда кверги лъун, лагъ гьедана гьедин гьабилилан. 10Цинги жиндирго хважаинасул варанабазда гьоркьоса анцӀго вараниги бачун, хири-хириял сайигъаталги росун, гьев сапаралде вахъана Арам-Нагьараималде, Нахор вугеб шагьаралде.

11БакътӀерхьул гӀуж букӀана шагьаралда гӀагарлъухъ гъуялда аскӀор гьес жиндирго варанаби чӀезарураб мехалда. Гьеб букӀана шагьаралдаса руччаби лъеде рачӀунеб гӀуж. 12Цинги Ибрагьимил лагъас дугӀа гьабуна:

«Я БЕТӀЕРГЬАН, дир хважаин Ибрагьимил Аллагь![†] Гьарула Дуда, жакъа дие икъбал насиб гьабе ва дир хважаинасул рекӀел мурад тӀубазабе! 13Гьале дун гьанив, гъуялда аскӀов, шагьаралдаса ясал лъадаре рачӀунеб бакӀалда[†] вахъун чӀела. 14Дица гьание ячӀарай ясалда абуни дур гӀертӀиниса лъим кьейилан ва гьелъ гьекъейин, дур варанабиги гьекъезарилин жинцаян жаваб кьуни, гьелдалъун бичӀчӀила дида Дуца дурго лагъ ИсхӀакъие бахӀарай тӀаса йищараблъи. Гьебмехалда дида бихьила Дуца рахӀму-цӀоб лъун букӀин дир хважаинасда!»

15Гьел рагӀаби кӀалдиса къватӀире рачӀиналде, гӀеретӀги гъажилда бан, лъадал цӀезе ячӀана Милкалги Ибрагьимил вац Нахорилги вас Бетуэлил яс Ривка.[†] 16Гьей йикӀана цӀакъ берцинай, жеги росасе инчӀей яс. Гъуялъухъе ун, гӀеретӀ цӀуна гьелъ. Гьей нахъюссун унаго, 17хадувги векерун, Ибрагьимил лагъас абуна:

«Бегьулеб батани, дие гьекъезе лъим кье дур гӀертӀиниса!» – ян.

18«Гьекъе, хӀурматияв», – ин жаваб кьуна гьелъ.

Ва гьебсагӀатго гъажилдаса гӀеретӀги бахъун, Ибрагьимил лагъасе гьекъезе лъим кьуна. 19Цинги гьелъ абуна:

«ГьабсагӀат дица дур варанабазеги баччила лъим, гӀорцӀизегӀан гьекъезе».

20БоцӀи гьекъезе лъураб росонибе хехго гӀеретӀги чӀехьон, нахъеги гъуялъухъе екерана гьей – гьедин лъим баччана киналго варанаби гӀорцӀизегӀан. 21ВуцӀцӀун чӀун, гьелъухъ валагьун вукӀана лагъ, Аллагьас гьесул сапаралда баракат лъун букӀиналда ракӀчӀезегӀан. 22Варанаби гьекъон рахъараб мехалда гьес гьелъие кьуна, бащдаб шекелалъул[†][*] бакӀлъи бугеб, магӀарзукъалазда балеб меседил кӀиликӀги, анцӀго шекелалъул бакӀлъи бугеб, кӀиго меседил курхьенги. 23Гьес гьелда гьикъана:

«Мун лъил яс кколей? Дур инсул къайи-свериялда нижее сордо базе бакӀ гьечӀодай?» – абун.

24Гьелъ жаваб кьуна:

«Милкалги Нахорилги вас Бетуэлил яс йиго дун».

25Гьелъ тӀадеги жубана:

«Нижер гӀемераб наккуги буго варанаби тӀад регизе, гьезие кьезе кӀалцӀи-херги буго; нужее сордо базе бакӀги букӀина».

26Цинги накабаздеги ккун, гӀодоб нодоги чӀван, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц гьабуна гьев чияс. 27Ва гьес абуна:

«ЦӀоб гӀатӀидав ва рагӀи холарев вуго дир хважаин Ибрагьимил БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Гьес дир хважаин рехун течӀо! БЕТӀЕРГЬАНАС дун вачана битӀахъе дир хважаинасул вацасул рокъове!»

28Екерун рокъоеги ун, Ривкаца эбелалда бицана кинабго ккара-таралъул хӀакъалъулъ. 29Лаван абун цӀар бугев вац вукӀана Ривкал. Гьев гъуялъухъе векерана нухлуласда аскӀове. 30Яцалъул кӀиликӀги курхьабиги рихьидал ва гьес Ривкада абурабги рагӀидал, Лаван гьев чиясухъе гӀедегӀана. Ибрагьимил лагъ, жиндирго варанабигун, жеги гъуялда аскӀовго чӀун вукӀана. 31Гьесда Лаваница абуна:

«ЛъикӀ щварав, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ баракат рещтӀарав! Гьанив вахъун чӀун щибулев мун? Дица дуе рукъги дур варанабазе бакӀги къачӀан буго».

32Гьебмехалъ Ибрагьимил лагъ гьесул бакӀалде вилълъана. Варанабаздаса къайи бахъана, гьезие наккуги кӀалцӀи-херги бачӀана. Гьоболасеги гьесда цадахъ рукӀаразеги хӀатӀал чуризе лъимги бачӀана. 33Хадуб гьезда цебе квен лъуна, амма лагъас абуна:

«Гьаниве дун щай витӀаравали бицун бахъинегӀан кваналаро дун».

«Бицеха», – ян абуна гьесда Лаваница.

34Гьес абуна:

«Дун вуго Ибрагьимил лагъ. 35БЕТӀЕРГЬАНАС кӀудияб баракат лъун буго дир хважаинасда ва гьесие кьун буго гӀемераб бечелъи: гӀиги, гӀачиги, гӀарац-меседги, лагъзалги, гъаравашалги, варанабиги, хӀамулги. 36Дир хважаинасул лъади Сараца[†] гьесие вас гьавуна херлъараб мехалъ, ва жиндирго бугебщинаб хазина-бечелъи дир хважаинас гьев васасе кьезе амру гьабуна. 37Дир хважаинас дун гьедизавуна, дица гьесул васасе доб ханааниязул ракьалдаса гӀадан ячинарилан 38ва гьесул ватӀаналде, гьесул гӀагарлъиялъухъе ун, гьениса гьесул васасе бахӀарайги ячун вачӀинилан.

39Дица дирго хважаинасда цӀехана, гьениса ясалъе дида цадахъ ячӀине бокьичӀони, щиб гьабилебилан. 40Гьес дие жаваб кьуна: „Дун божарав дир БЕТӀЕРГЬАНАС дуда цадахъ Жиндирго малаик витӀила ва Гьес дур сапаралда баракат лъезабила, дир тухумалдаса, дир инсул кьолбодаса ясги дир васасе ячун мун вачӀине. 41Мун дир гӀагарал чагӀазухъеги щун, гьез дуда цадахъ яс йитӀизе инкар гьабуни, мун дурго гьаялдаса эркенлъила“, – ян.

42Жакъа гъуялда аскӀове щведал, дица дугӀа гьабуна: „Я БЕТӀЕРГЬАН, дир хважаин Ибрагьимил Аллагь, гьарула Дуда, дир гьаб сапаралда баракат лъе! 43Гьале дун гьаб гъуялда аскӀов вахъун чӀела. Лъадал гӀеретӀ цӀезе гьание яс ячӀараб мехалда, дица гьелда абила дур гӀертӀиниса лъим гьекъезе кьейилан. 44Гьелъ дие жаваб кьуни: ‘Гьекъе, дур варанабазеги баччила дица лъим’, – абун, гьелъул магӀна букӀина БЕТӀЕРГЬАНАС гьей яс тӀаса йищун йикӀин дир хважаинасул васасе лъадилъун ячине“.

45Гьедин дугӀа гьабун бахъиналдего, гъажилда гӀеретӀги лъун ячӀана Ривка. Гъуялъухъеги ун, гьелъ гӀеретӀ лъадал цӀедал, гьекъезе лъим кьейилан гьарана дица гьелда. 46„Гьекъе, дур варанабазеги баччила дица лъим“, – ин абуна гьелъ, гьебсагӀат гъажилдаса босун гӀеретӀги дихъе кьун. Дица лъим гьекъон бахъиндал, варанабазеги баччана гьелъ лъим. 47Мун лъил ясилан гьикъидал, гьелъ жаваб кьуна: „Милкалги Нахорилги вас Бетуэлил яс йиго“, – ян. Гьебмехалда дица гьелъие магӀарзукъалазда базе кӀиликӀги кверазда ххезе курхьабиги кьуна. 48Цинги дица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сужда гьабуна ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ – дир хважаин Ибрагьимил Аллагьасе – рецц-бакъ гьабуна, хважаинасул васасе гьесул кьолбодаса яс ячине Гьес дун битӀахъе гьаниве тӀовитӀаралъухъ. 49Гьанже нужеца щиб абилеб? Нужее къабуллъилищ дир хважаинасул гьари тӀубазабизе? Дица щиб гьабилебали лъазе, жаваб кьеха гьанже нужеца».

50Лаваницаги Бетуэлицаги жаваб кьуна:

«Гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН лъугьараб иш буго: я квешаб яги лъикӀаб бицун гьелда тӀад кӀалъазе бакӀ гьечӀо нижее. 51Гьале Ривка – яче гьей дудаго цадахъ. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьухъе букӀине биччанте гьеб иш ва дур хважаинасул васас гьей лъадилъун ячине йиччанте».

52Гьеб рагӀидал, Ибрагьимил лагъас БЕТӀЕРГЬАНАСЕ нодо чӀван, сужда гьабуна. 53Цинги гьес къватӀире рахъана Ривкае ритӀарал меседилги гӀарцулги тӀагӀелал, ретӀел-кун, гьединго гьелъул вацасеги эбелалъеги ритӀарал хириял сайгъатал. 54Цинги гьевги гьесда цадахъ рукӀаралги квана-гьекъана ва кьижизе регана. Радал тӀаде рахъиндал, Ибрагьимил лагъас абуна:

«Дирго хважаинасухъе тӀад вуссине изну кье дие», – ян.

55Ривкал вацасги эбелалъги абуна:

«Йиччанте анцӀго къоялъги гьей нижеда аскӀой чӀезе. Цинги нуж гьейгун цадахъ нухда ритӀила».

56«Гьанив чӀун заман инабуге дир. БЕТӀЕРГЬАНАС дир сапаралда баракат лъун букӀаго, виччанте дун дирго хважаинасухъе нахъ вуссине!» – ян абуна Ибрагьимил лагъас

57«Дой ахӀизин, долъ щиб абулищали цӀехезе», – ян абуна гьез.

58Гьез Ривка ахӀана ва гьелда гьикъана:

«Гьав чиясда цадахъ ине рази йигищ мун?» – ин.

Гьелъ жаваб кьуна:

«Рази йиго», – ян.

59Гьебмехалда Ривкаги, гьелъул рахьдал эбелги, Ибрагьимил лагъги, гьесда цадахъ рукӀарал чагӀиги нухарегӀизе хӀадурлъана гьел. 60Гьезулгун къо-лъикӀ гьабулелъул, Ривкада баракат лъегиян гьадинаб дугӀа гьабуна гьез:

«Я нижер яц, гӀемерал наслаби лъугьаги дудасан ва
аза-азар, анцӀаза-азар чи гӀеги гьезул!
Дур лъималаз кверде росаги
тушбабазул шагьарал!»

61Ривкаги гьелъул гъаравашалги варанабазда рекӀана ва Ибрагьимил лагъасда цадахъ къватӀире рахъана. Гьедин, Ривкаги ячун, рокъове къокъана гьев.

62ИсхӀакъ Беэр-Лахай-Роиялдаса (доб заманалда гьев Негевалда яшав гьабун вукӀана) рокъове тӀадвуссараб гӀуж букӀана гьеб. 63БакътӀерхьул гӀужалъ гьев магъилъе ана ургъизе ва дугӀа гьабизе. БетӀер борхидал, рикӀкӀадасанго варанабазул къапила бачӀунеб бихьана гьесда. 64Ривкадаги вихьана ИсхӀакъ. Гьеб параялъго вараниялдаса гъоркьеги рещтӀун, 65гьелъ Ибрагьимил лагъасда гьикъана:

«Нилъеда данде вачӀунев вугев гьадав чи щив?» – ан.

«Дов дир хважаин вуго», – ян абуна лагъас.

Гьебмехалда Ривкаца чадраялъ гьумер бахчана.

66Лагъас ИсхӀакъида бицана сапаралда ккара-таралъул хӀакъалъулъ. 67Цинги ИсхӀакъица Ривка ячана жиндирго эбел Сарал букӀараб чадиралъуе, ва Ривка гьесул лъадилъун лъугьана. ИсхӀакъие йокьана Ривка ва хварай эбелалъухъ рухӀел гӀодоцана.

#### 25


Ибрагьим хвей

1Ибрагьимица цоги чӀужу ячана – гьелда цӀар Кетура букӀана. 2Гьелъ гьесие гьаруна[†] васал: Зимран, Йокшан, Медан, Мидян, Ишбакъ ва ШуахӀ. 3Йокшание гьаруна Шева ва Дедан. Деданил наслуялъул ккола ашуриял, летушиял ва леумиял. 4Мидянил васал ккола: ГӀефа, ГӀефер, Енох, Авида ва Элдага. Гьел киналго руго Кетурал наслаби.

5Жиндирго тӀолабго бечелъи Ибрагьимица ИсхӀакъие[†] кьуна. 6Ибрагьимица, живго чӀаго вугеб мехалдаго, бечедал сайгъаталги кьун, бакъбаккудехун ругел ракьазде ритӀана гъаравашаз гьарурал васал, ИсхӀакъидаса рикӀкӀад гьарун.

7Ибрагьимица кинабниги нусиялда лъабкъоялда анцӀила щуго сон бана.

8ЦӀакъго херлъараб мехалда, гӀумруялъул соназдасаги гӀорцӀун, жиндирго умумузда хадув ана Ибрагьим.

9Гьесул васаз – ИсхӀакъицаги ИсмагӀилицаги – гьев вукъана Мамреялда гӀагарлъухъ Махпелаялъул хуриб бугеб нохъода, ай Цохарил вас хитияв Эфронил ракьалда. 10Ибрагьимица хитиязухъа босун букӀана гьеб хур. Гьенир рукъун руго Ибрагьимги Сараги.[†][+] 11Ибрагьим хун хадуб, гьесул вас ИсхӀакъиде баракат[†] рещтӀинабуна БЕТӀЕРГЬАНАС.[†] ИсхӀакъица яшав гьабулеб букӀана Беэр-Лахай-Роиялда гӀагарлъухъ.


ИсмагӀилил васал

12Гьале Сарал гъараваш Мисриялдаса Гьажарица[†] Ибрагьимие гьавурав[†] вас ИсмагӀилилги гьесул наслуялъулги къиса.

13ЦӀикӀкӀарасдасан байбихьун ИсмагӀилил васазул цӀарал: Невайот (ИсмагӀилие тӀоцеве гьавурав), Кедар, Адбеэл, Мивсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15ХӀадад, Тема, Етур, Нафиш ва Кедма. 16Гьел руго ИсмагӀилил васал – анцӀила кӀиго къавмалъул анцӀила кӀиго бетӀер. ИсмагӀилил васазул цӀарал лъун руго гьел чӀун рукӀарал бакӀазда[†] ва росабазда.

17Кинабниги нусиялда лъебералда анкьго сонги бан, ИсмагӀил хвана ва жиндирго умумузда хадув ана. 18Гьесдасан лъугьарал наслаби чӀана ХӀавилаялдаса бахъараб Шуралде щвезегӀан ругел ракьазда. Гьеб Шур буго Мисриялдаса бакъбаккул рахъалдехун, Ассириялде унеб нухда. Жидерго киналго вацазулгун тушманлъиялда рукӀана гьел[+].


Якъубги ГӀисавги

19Гьале Ибрагьимил вас ИсхӀакъилги гьесул наслабазулги къиса.

Ибрагьимие гьавуна вас ИсхӀакъ. 20КӀикъого сон бараб мехалда, ИсхӀакъица лъадилъун ячана Паддан-Арамалдаса арамеяв Бетуэлил яс Ривка.[†] Гьей йикӀана арамеяв Лаванил яц. 21ИсхӀакъил лъадуе лъимер гьабулеб букӀинчӀо. Жиндир лъадуда гурхӀаян гьардана ИсхӀакъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА. Ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесул гьари къабул гьабуна: Ривкал ургьибе лъимер лъугьана. 22Гьелъул ургьир лъимал цоцада тенкезе лъугьана.

«ВахӀ, – ин абуна Ривкаца, – гьадин букӀине батани, щай дие гьаб къваригӀараб?»

Цинги гьелда бан БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру лъазе дугӀа гьабуна гьелъ. 23БЕТӀЕРГЬАНАС гьелда абуна:

«КӀиго халкъ буго дур ургьиб,
кӀиго къавм бачӀина дур чохьониса къватӀибе.
Цояб къавм цоялдаса къуватаб букӀина,
кӀудиявав[†] вукӀина гьитӀинасул лагълъун»[+].

24Лъимер гьабизе заман щведал, гьелъул ургьиб кӀиго лъимер букӀин загьирлъана. 25ТӀоцеве гьавуна багӀарккараб кьералъул, кӀургӀараб расуца тӀубанго черх бацарав вас. Гьесда цӀар лъуна ГӀисав[†][*]. 26ГӀисавил хӀатӀил эгъеги къан ккун, гьесдаго хадув цогидавги вачӀана. Гьесда цӀар лъуна Якъуб[†][*]. Гьел гьарураб мехалда, лъабкъого сон бан букӀана ИсхӀакъица.

27Васал кӀудиял гӀуна. ГӀисав лъугьана гьунар бугев чанахъан, мегъ-ракьалъул чи. Якъуб вукӀана рокъов вукӀине бокьулев, парахатав чи. 28Гьезул эмен ИсхӀакъие чанил гьан бокьулаан, гьединлъидал гьесие ГӀисавги вокьулаан. Амма Ривкае Якъуб вокьулаан.

29Цо нухалда Якъуб чурпа гьабулев вугеб мехалда, чанаса вуссун вачӀана свакан тату хварав ГӀисав.

30«Дун вакъуца холев вугин, гьеле гьеб дур багӀараб чурпа кье дие кваназе», – ян абуна гьес Якъубида. (Гьединлъидалин гьесда Эдом[†][*] абун тӀокӀцӀар лъураб.)

31«ТӀоцеве гьавурасул ихтияр дие бичани, кьела», – ян абуна Якъубица[+].

32«ТӀоцеве гьавурав вукӀиналъул пайда щиб дие, дун вакъуца хвезехъин вугеб мехалъ», – ин абуна ГӀисавица.

33«Гьедин батани гьедеха!» – ян абуна Якъубица.

ГӀисав гьедана тӀоцеве гьавурасул даража Якъубие бичанилан. 34Гьебмехалъ Якъубицаги гьесие чедги хилъалодул чурпаги кьуна. Гьев кванана, гьекъана, цинги тӀаде вахъун, нахъе ана. Гьедин щибго къимат гьабичӀого тана ГӀисавица тӀоцеве гьавиялъул даража[+].

#### 26


ИсхӀакъги Авимелехги

1Улкаялда гьанжеги ракъул заман бачӀана (цебе доб Ибрагьимил заманалдаго гӀадин). Гьединлъидал пилистимазул хан Авимелехихъе Гераралде[†] ана ИсхӀакъ.[†][+] 2Гьенив БЕТӀЕРГЬАН[†] загьирлъана ИсхӀакъие ва Гьес абуна:

«Мун Мисриялде унге, Дица дуда бихьизабураб ракьалда чӀа. 3Гьенив мун лъикӀ вукӀина, Дица дуе кумек гьабила[†] ва дуде баракатги[†] рещтӀинабила. Гьал киналго ракьал дуеги дур наслабазеги кьелилан дур эмен Ибрагьимие гьедараб гьаги Дица тӀубазабила[+]. 4Дица дур наслабазул гӀадамал зодихъ цӀвабигӀанги гӀемерлъизарила, ва гьезие кьела гьал киналго ракьал. Дунялалъул тӀолалго халкъазе баракат щвезе буго дур наслуялдасан,[+] 5– дур эмен Ибрагьим дихъ гӀенеккаралъухъ ва дир амрабиги, тӀадкъаялги, къануналги, хӀукмабиги гьес тӀуразаруралъухъ».

6Цинги ИсхӀакъ Гераралда чӀана. 7Гьеб бакӀалъул[†] гӀадамаз Ривка[†] щийилан гьикъидал, гьай дир яц йигилан абуна гьес. Берцинай Ривка сабаблъун живго чӀвалилан, гьей жиндир лъади йигилан абизе хӀинкъана гьев[+].

8Гьедин ана лъикӀаланго заман. Цо нухалда пилистимазул хан Авимелехида гордухъан бихьана ИсхӀакъица Ривка еэдулей. 9Цинги гьес ИсхӀакъ жиндихъего ахӀана ва гьесда кӀалъана:

«Дур лъади йикӀун йигогури гьай! Щайха цинги дуца гьей дур яц йигилан абураб?»

ИсхӀакъица жаваб кьуна:

«Гьей сабаблъун дунго чӀвалилан хӀинкъана дун», – ин.

10«Дуца нижее гьабулеб бугеб щиб? – ан абуна Авимелехица. – Нижер цонигияв дур лъадуда аскӀов вегаравани, щиб гьабилеб букӀараб? КӀудияб мунагьалде[†] ккелароанищ ниж?!»

11Ва Авимелехица жиндирго халкъалда лъазабуна:

«Гьав чиясда яги гьасул лъадуда хъварав чи чӀвазе вуго», – ян.

12Гьенир хурзал рекьизе байбихьана ИсхӀакъица. БЕТӀЕРГЬАНАС кӀудияб баракат лъуна гьесда: нусго нухалъ цӀикӀкӀараб бачӀин щвана гьесие гьеб соналъ. 13ИсхӀакъ бечелъулевго бечелъулев вукӀана. Ахирги кутакалда бечедав чи лъугьана гьесул: 14гьанже гьесул рукӀана гӀиял рехъабиги, гӀачиязул рехьедалги, гӀемерал лагъзалги. Гьединлъидал Пилистимазул гьесде жахӀда ккезе байбихьана. 15Ва Ибрагьимил заманалдаго гьесул лагъзадерица рухъун рукӀарал киналго гъуял рацизаруна гьез[+]. 16Авимелехицаги ИсхӀакъида абуна:

«Нахъе а нижер ракьалдаса. Нижеда дандеккун, гӀемерго къуватавлъун лъугьана мун гьанже».

17Гьениса нахъе ун, ИсхӀакъица Герар абулеб расалъиялда чадрал чӀвана ва гьенив чӀана. 18Ибрагьимил заманалдаго рухъун рукӀарал ва, Ибрагьим хун хадуб, пилистимаз жанибе ракь бан рацарал гъуял цӀидасан рухъана гьес. Кидаялиго Ибрагьимица гьезда лъун рукӀарал цӀаралги цӀидасан лъуна гьес гьел гъуязда. 19Цо нухалда гьесул лагъзал рукӀана расалъиялда лъим балагьизе ракь бухъулел ва гьезда гьениб ицц батана. 20Амма, тӀаде рачӀун, Гераралъул гӀухьби ИсхӀакъил гӀухьбигун дагӀбадизе лъугьана гьеб жидер лъим бугилан. Гьеб гъуй сабаблъун дагӀба ккедал, Эсек[*] абун лъуна гьелда цӀар. 21Цоги гъуй бухъана ИсхӀакъил лагъзадерица, амма гьеб сабаблъунги ккана питна ва гьелда цӀарги Ситна[*] лъуна. 22Гьебмехалда ИсхӀакъ гьеб бакӀалдаса дагьавги довегӀан гочана ва цоги гъуй бухъана. Гьаб нухалъ щибго дагӀба-къец ккечӀо.

«Гьаб ракьалда нилъ гӀемерлъизе, ахирги БЕТӀЕРГЬАНАС гӀатӀилъи кьуна нилъее», – янги абун, ИсхӀакъица гьеб гъуялда цӀар лъуна Реховот[*].

23Цинги ИсхӀакъ Беэр-Шеваялде тӀад вуссана. 24Гьениве щвараб сордоялъго, илгьам лъугьун, БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

«Дун вуго дур эмен Ибрагьимил Аллагь.[†] Мун хӀинкъуге, Дица кидаго кумек гьабизе буго дуе. Дир лагъ Ибрагьимие гӀоло Дица дуда баракат лъела ва дур наслуги цӀикӀкӀинабила».

25Гьениб къурбаналъе бакӀги бан, Аллагьасе дугӀаги гьабун, ИсхӀакъица жиндирго чадрал чӀвана, гьесул лагъзалги гъуй бухъизе лъугьана. 26Гьеб заманалда Авимелех вачӀана Гераралдаса ИсхӀакъихъе, жиндирго вазир Ахузатгун ва бодул цевехъан Пиколгун цадахъ.

27ИсхӀакъица гьезда абуна:

«Нуж щиб къваригӀун рачӀарал? Нужее вокьичӀого, нахъе къотӀанагури дун нужеца!» – ян.

28Гьез абуна:

«Нижеда бихьулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС дуе кумек гьабулеб букӀин. Гьединлъидал нижее бокьун буго нилъеца цоцае рагӀи кьезе ва дудаги нижедаги гьоркьоб ракълилаб къотӀи-къай букӀине. РачӀа къотӀи гьабизе, 29дуца нижее квешлъи гьабиларилан. Нижецаги дуе, лъикӀлъи гурони, щибго квешлъи гьабичӀо, ва парахат нахъе ине ресги кьуна дуе. Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС дуде баракат рещтӀинабун буго!»[+]

30Гьебмехалъ ИсхӀакъица гьезие кӀудияб квана-гьекъей гьабуна. 31Нахъисеб къоялъ радалго тӀадеги рахъун, гьез цоцазе гьаял гьедана. Цинги ИсхӀакъица гьалбал нухарегӀана, гьелги парахатго нахъруссун ана.

32Гьебго къоялъ, гъуй бухъулел лагъзаз ИсхӀакъида лъазабуна лъим батанилан.

33ИсхӀакъица гьеб гъуялда цӀар лъуна Шива[*] абун. (Гьелдасан бачӀараб буго гьанже шагьаралъул цӀар Беэр-Шева[*].)


ГӀисавил лъудби

34КӀикъого сон бараб мехалда ГӀисавица[†] лъудби рачана: хитияв Беэрил яс Егьудит ва хитияв Элонил яс Басемат[+]. 35ИсхӀакъиеги Ривкаеги гӀемераб ракӀбакъвай букӀана гьел сабаблъун.

#### 27


ГӀисавие щвезе кколеб баракат Якъубие щвей

1Херлъунги беццлъунги вугев ИсхӀакъица[†] цо къоялъ кӀудияв[†] вас жиндаго аскӀове ахӀана:

«Я дир вас!» – ин ахӀана гьес.

«Дун гьанив вуго, дада», – ян жаваб кьуна ГӀисавица.[†]

2ИсхӀакъица абуна:

«Дун гьанже херлъун вуго, хвезе чан къо хутӀун бугебалиги лъаларо. 3Босе дурго ярагъги – чӀорбутӀги чӀоралги – ва чанаве а[+]. 4Чанил гьанги босун вачӀун, гьелъул квен гьабе дие бокьулеб къагӀидаялъ. Гьебги кванан, дунго хвелалде цебе дица дуе дугӀа гьабила,[†] БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] баракат[†] дуде рещтӀине[*]».

5Ривкада[†] рагӀана ИсхӀакъица жиндирго вас ГӀисавида абурал гьел рагӀаби. ГӀисав чанаве аравго, 6гьелъ Якъубида[†] абуна:

«Дида рагӀана дур инсуца ГӀисавида абулеб:

7„Чанил гьанги босун вачӀун, дие бокьулеб къагӀидаялъ гьелъул квен гьабе. Гьеб гьанги кванан, дунго хвелалде цебе дица дуе дугӀа гьабила, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ баракат дуде рещтӀине“, – ян.

8Гьанже, дир вас, мун мухӀканго дихъ гӀенекке ва дица малъараб гьабе. 9Векерун ун, рехъалъа тӀаса бищун, кӀиго лъикӀаб бурутӀги бачун вачӀа. Дица гьезул гьанал, дур инсуе бокьулеб къагӀидаялъ, тӀагӀамаб квен гьабила. 10Гьебги босун мун инсухъе ина, гьес, гьебги кванан, дуе дугӀа гьабизе ва живго хвелалде цебе баракатги дуе кьезе».

11Амма ИсхӀакъица Ривкада абуна:

«Дир вац вуго расул цӀурав чи. Дирин абуни, цӀвакараб тӀом буго. 12Нагагь инсуца дида квер хъвани, щиб гьабилеб? Дица гьев гуккулев вукӀин тӀатани, гьес дие баракат кьеларо, нагӀана кьела».

13Амма эбелалъ абуна:

«Гьеб нагӀана дица дидаго тӀаде босила, дир вас. Мунин абуни, дихъ гӀенекке. БуртӀал рачине а».

14Якъубица буртӀал рачун рачӀана. Ривкаца ИсхӀакъие бокьулеб къагӀидаялъ тӀагӀамаб квен хӀадурана. 15Цинги гьелъ къавулъ батараб жиндирго цӀикӀкӀарав вас ГӀисавил бищунго лъикӀаб ретӀел гьитӀинав вас Якъубида ретӀинабуна. 16Гьесул квералги габурги буртӀазул цӀакаца рацизаруна. 17Цинги бухӀилаго квенги чедги Якъубихъе кьуна.

18«Дада», – ян абуна гьес, инсуда тӀадеги ун.

«Я дир вас! – ин абуна ИсхӀакъица. – Мун кинавав?»

19«Дун ГӀисав вуго, дуе тӀоцеве гьавурав,[†] – ин жаваб кьуна Якъубица инсуе. – Дуца абурабщинаб гьабуна дица. ТӀаде ворхун, гӀодов чӀа, чанил гьан кваназе ва дие баракатги кьезе».[†]

20ИсхӀакъица гьикъана:

«Я дир вас, гьедигӀан хехго чан кин духъе щвараб?»

Гьес жаваб кьуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС – дур Аллагьас[†] – квербакъана дие», – ян.

21«Гьаниве аскӀовегӀан вачӀа, дир вас, – ин абуна ИсхӀакъица. – ХӀакълъунго мун ГӀисав вугищали цо квер квашилин дуда».

22Якъуб инсуда аскӀове ана ва гьес, гьасда кверги кващун, абуна:

«Гьаракь Якъубил буго, кверал ГӀисавил руго», – ян.

23ГӀисавилго гӀадин, гьесул квералги расул цӀун ратидал, ИсхӀакъида лъачӀо гьев Якъуб вукӀин ва гьесие дугӀа гьабизе лъугьана.

24«Мун дир вас ГӀисавищха?» – ян гьикъана гьес Якъубида.

«У, дир дада», – ян абуна гьас.

25ИсхӀакъица абуна:

«Дуца бачӀараб чанил гьан кье, дир вас, кваназе, хадуб дица дуе баракат кьолеб дугӀа гьабила».

Якъубица инсуда цебе лъуна квенги чагъирги. Квана-гьекъон вахъараб мехалда, 26ИсхӀакъица абуна:

«АскӀове вачӀун, убач гьабе, дир вас, дида».

27Инсуда аскӀовегӀанги къан, убач гьабуна Якъубица. Гьесул ратӀлидасан махӀ чӀвайдал, гьесие баракат кьун, ИсхӀакъица гьадин абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъураб
мегӀер-гӀалахалъул махӀ буго дир васасдасан.
28Аллагьас дуе гьарзаго кьеги
зобалаздасан рогьалил щубги ракьалдасан нигӀматалги.
Дур хурул бачӀин цӀикӀкӀаги, чагъирги гӀемерлъаги[+].
29Биччанте халкъаз дуй хъулухъ гьабизе,
къавмазги биччанте дуе бетӀер къулизе.
Вацазда тӀадги мун хан вукӀина:
дур эбелалъул наслабаз бетӀер къулила дуе.
Дуе нагӀана кьуразе нагӀана щвела,
дуда баракат лъегиян абуразда баракатги лъела».

30ИсхӀакъица баракатги кьун, Якъуб ИсхӀакъида аскӀоса къватӀиве лъугьаравго, чанаса вуссун тӀаде щвана гьесул вац ГӀисав. 31Инсуе бокьулеб квен гьабуна гьесги ва, гьебги босун вачӀун, инсуда абуна:

«ТӀаде ворха, дир дада, дица бачӀараб чанил гьан кваназе, ва дида баракат лъолеб дугӀаги гьабизе».

32«Мун щив?» – ан гьикъана ИсхӀакъица.

«Дун вуго дур вас, дуе тӀоцеве гьавурав вас ГӀисав», – абун жаваб кьуна гьас.

33Гъаргъар щун сородана цинги ИсхӀакъ ва гьес абуна:

«Чанил гьан дида кваназабурав дов чи щивха кколев, гьедин батани? Мун вачӀиналде цебе дица гьесие баракатги кьун, гьабунагури дугӀа! Гьесда тӀад букӀина гьанже гьеб баракат!»

34Гьел рагӀаби рагӀидал, чара бухӀун ахӀдезе лъугьана ГӀисав. Цинги гьес инсуда гьарана:

«Диеги баракат кьеха, дир дада, диеги баракат кьеха!» – абун.

35Амма гьес жаваб кьуна:

«Дур вацас вачӀун махсароде ккуна дун, ва гьес бахъун ана дуе кьезе кколеб букӀараб баракат».

36ГӀисавица абуна:

«ЧӀалгӀаде гуро досда Якъубилан абулеб – кӀицӀулго гуккана дос дун![*] Цо бугони, дос дихъа бахъун ана тӀоцеве гьавурасул даража. Гьале гьанже дие щвезе кколеб букӀараб баракатги ана бахъун».

Цинги ГӀисавица инсуда абуна: «Дие кьезе баракатгойищха дур хутӀичӀеб?» – ин[+].

37ИсхӀакъица жаваб кьуна:

«Дуда тӀад ханлъун гьавуна дица дов, кинабго гӀагарлъиги досул лагъзаллъун гьаруна,[†] хурул бачӀинги чагъирги досие насиблъизе гьабуна. Гьанже дица дуе щибха кьелеб, дир вас?»

38«ЦохӀо баракатищха, дир дада, дур букӀараб? Диеги кьеха, дада, баракат!» – инги абун, ГӀисав гӀек-гӀекиялда гӀодана. 39Ва ИсхӀакъица абуна:

«ЛъикӀаб тӀорщел бижулел хурзабаздасаги
зодисан рещтӀунеб рогьалил щубалдасаги
рикӀкӀад рукӀина дуца яшав гьабулел бакӀал.[†]
40Дур бетӀербахъиги хвалчадалъун букӀина,
дурго вацасе лагълъун вукӀина мун.
Амма мун гьесда данде къеркьела,
ва гьесул рукьги тӀаса рехун, эркенлъи щвела»[+].


Якъуб Лаванихъе лъути

41Инсул баракат гьесие щвеялъ, Якъубида кутакалда ццин бахъун вукӀана ГӀисав.

«Инсухъ чӀегӀер барал къоял рачӀиндал, чӀван рехила дица дирго вац Якъуб», – абун пикрабазда вукӀана гьев.

42Амма Ривкада лъана гьелъул кӀудияв васасул ракӀалда бугеб къасд. ГьитӀинав вас Якъубги аскӀове ахӀун, гьелъ абуна:

«Мун чӀвазе къасд буго дур вац ГӀисавил. 43Дица малъараб гьабе, дир вас. Дир вац Лаванихъе Харраналде лъута мун. 44Дур вацасул ццин гӀодобуссинегӀан, 45дуде бугеб гьесул гьалагаб ццин чучизегӀан ва дуца гьесие гьабураб хӀилла-макру гьесда кӀочон тезегӀан дова чӀа. Хадуб дица дуда хадув чи витӀила мун доваса нахъе вачине. Гурони, цого къоялъ кӀиявго васасдаса ятӀалъараб къо бачӀинехъин буго дида тӀаде».

46Ривкаца ИсхӀакъида абуна:

«Гьал хитиязул ясаз дунял рихинабун буго дида. Гьанже гьаздаго релълъарай хитияй Якъубицаги ячани, гӀумруго щай дие?»[+]

#### 28

1ИсхӀакъица[†] Якъуб[†] аскӀове ахӀана ва, гьесие баракатги[†] гьарун,[†] гьадинаб насихӀат гьабуна:

«Ханааниязул[†] яс ячунге дуца. 2Паддан-Арамалде а дурго эбелалъул инсул улкаялде ва эбелалъул вац Лаванил ясаздасан цояй яче лъадилъун[+]. 3ХӀалкӀолев[*] Аллагьасул[†] баракат лъеги дуда. Гьес дур тӀинчӀ-къед гӀемер гьабеги ва дур наслаби цӀикӀкӀинареги, дудасан гӀемерал халкъал лъугьине. 4Ибрагьимие щвараб баракат дудеги дур наслабаздеги рещтӀинабеги Аллагьас, жакъа мун апараг хӀисабалда хьвадулев вугеб ва Аллагьас Ибрагьимие сайгъат гьабураб гьаб ракь дур мулклъун лъугьине».

5Хадуб ИсхӀакъица васасулгун къо-лъикӀ гьабуна ва Якъуб Паддан-Арамалде Лаванихъе ана. Гьев Лаван вукӀана Якъубилги ГӀисавилги[†] эбел Ривкал[†] вац арамеяв Бетуэлил вас.

6ГӀисавида лъана, баракаталъул дугӀаги гьабун, ИсхӀакъица Якъуб лъади ячине Паддан-Арамалде витӀаравлъи. Гьединго рагӀана, баракат лъеянги гьарун, гьес Якъубида лъазабураблъи ханааниязул яс лъадилъун ячунгейилан 7ва Якъуб, инсуцаги эбелалъги малъараб гьабун, Паддан-Арамалде ун вукӀинги. 8Гьебмехалда, ханаанияздасан рачарал нусал инсуе рекӀее гӀолел гьечӀолъиги бичӀчӀун, 9ГӀисав исмагӀилилазухъе ана ва гьениса жиндиего ячана МахӀалат абулей цоги лъади. Гьей йикӀана Ибрагьимил вас ИсмагӀилил яс ва Невайотил яц[+].


Якъубида бихьараб макьу

10Беэр-Шеваялдаса ун, Якъуб Харраналдехун валагьун сапаралде вахъана. 11Цо пуланаб бакӀалде[†] щвараб мехалда, маркӀачӀубер рукӀкӀунеб букӀун, сордо базе рещтӀана гьев ва, къаданиб гамачӀги лъун, вегана. 12Гьеб бакӀалда макьу бихьана Якъубида: Макьилъ цо мали бихьана гьесда зодибги гӀодобги цураб, ва Аллагьасул малаикзаби[†] рукӀана гьенисан цоял гъоркье рещтӀунел, цогиял тӀаде рахунел. 13Гьеб малиялъул тӀогьив чӀун вукӀана БЕТӀЕРГЬАН[†] ва Гьес Якъубида абуна:

«Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – дур кӀудияв[†] эмен Ибрагьимилги дур эмен ИсхӀакъилги Аллагь. Мун тӀад вегун вугеб гьеб кинабго ракь дуеги дур наслабазеги сайгъат гьабулеб буго Дица. 14СалигӀан гӀемер рукӀине руго дур наслаби, ва гьел чӀезе руго бакътӀерхьудехунги, бакъбаккудехунги, шималалдехунги, къилбаялдехунги. Киналго халкъазе баракат щвезе буго дудасан ва дур наслуялдасан[+]. 15Дуда кӀочонге Дун мунгун вукӀин. Киве кканиги, Дица цӀунила мун ва гьаб ракьалде тӀад вуссинавила. Дица мун рехун теларо: дуе кьураб рагӀи тӀубазабила».

16Макьидаса вигьиндал, Якъубица абуна:

– «ХӀакълъунго БЕТӀЕРГЬАН вуго гьаб бакӀалда: дидани лъачӀо гьеб!»

17Кутакаб хӀинкъи рекӀелъе лъугьарав Якъубица абуна:

«КигӀан хӀинкъараб бакӀха гьаб бугеб! Аллагьасул рукъ[†] бугогури гьаб! Зобалазул каву бугогури гьаниб!»

18Радал тӀаде вахъиндал, гьеб бакӀалда бахъун чӀезабуна Якъубица къаси жиндирго къаданиб лъун букӀараб гамачӀ ва гьелда тӀаде зайтуналъул нах[†] тӀуна[*][+]. 19Бет-Эл абун лъуна гьес гьеб бакӀалда цӀар[*], – цебе гьеб бакӀалда цӀар Луз букӀана[+].

20Цинги Якъубица, Аллагьасда цебе назру гьабун, гьадин абуна:

«Гьаб сапаралда дие кваназе квенги кьун, ретӀине парталги кьун, Аллагьас дун цӀунани[+] 21ва сах-саламатго дун дирго инсул рокъовеги тӀадвуссани, гӀумруялъго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе[†] гӀибадат гьабила[†] дица. 22Гьаб гамачӀ эхетараб бакӀги Аллагьасул Рукълъун лъугьина. Ва Аллагьас дие кьунщиналъул анцӀил бутӀа[†] дица Аллагьасеги кьела»[+].

#### 29


Якъуб Паддан-Арамалде вачӀин

1Цинги Якъуб[†] жиндирго нухда ана. Машрикъалъул халкъазул ракьалде щведал, 2авлахъалда цо гъуй бихьана гьесда, гьелда аскӀоб гӀиял лъабго рехъенги бугоан (гьеб бугоан боцӀи гьекъолеб бакӀ).[†] Гъуялъул кӀалтӀуялда тӀад кӀудияб гамачӀ лъун букӀана. 3Киналго рехъаби гьенире ракӀарараб мехалда гӀухьбуз гамачӀ нахъе хъурщизабулаан ва, гӀиги гьекъезабун, нахъеги гъуялъул кӀалтӀу бацулаан.

4«Нуж киса, вацал?» – абун гьикъана Якъубица гӀухьбузда.

Харраналдаса ругилан жаваб кьуна гьез.

5«Нахорил васасул вас Лаван лъалищ нужеда?» – ян гьикъана гьес.

Лъалилан жаваб кьуна гьез.

6«Гьев кинха вугев?» – ин гьикъана Якъубица.

«ЛъикӀ вуго, – ян жаваб кьуна гьез. – Доле досул яс Рахел[†] ячӀуней йиго гӀи гьекъезабизе».

7«Бакъ тӀерхьинегӀан жеги гӀезегӀан заман бугогури, – ян абуна Якъубица гӀухьбузда. – ГӀи данде бакӀаризе заман щун гьечӀо. ГӀи гьекъезабе ва нахъеги гӀалахалде раче рехъаби».

8Амма гьез абуна:

«Киналго рехъаби данделъичӀого, гӀи гьекъезабун бажаруларо. Гьебмехалда нахъе хъурщизабила гъуялъул кӀалтӀа бугеб гамачӀ. Цинги нижеца гӀиги гьекъезабила».

9Гьедин гаргадулел гьел ругеб мехалда, Рахел тӀаде щвана, инсул гӀиял рехъенги бачун. ГӀиявехьлъи гьабулеб букӀана гьелъ. 10ИмгӀал Лаванил гӀиял рехъенги бачун Рахел ячӀуней йихьидал, Якъуб гъуялъухъе ана ва, гамачӀги нахъе хъурщизабун, гьелъул гӀи гьекъезабуна. 11Цинги, гьелда убачги гьабун, гӀек-гӀекиялда гӀодана Якъуб, 12жив дур инсул яц Ривкал[†] вас вугиланги абун. Гьеб инсуда бицине екерун ана Рахел. 13Яцалъул вас вачӀун вугилан рагӀидал, Лаван векерана гьоболасда дандчӀвазе; каранде къан, гьесда къочардана ва гьев рокъове вачана. Цинги Якъубица гьесда кинабго ккара-тараб бицана. 14Лаваница абуна:

«ХӀакълъунго мун дир гӀагарав чи вуго!» – ян.

Гьедин Якъубица Лаванил бакӀалда моцӀ бана.


Леяги Рахелги – Якъубил лъудби

15Цинги Лаваница гьесда абуна:

«Мун дир гӀагарав чи вугинги абун, чӀового хӀалтӀизавизе бегьиларо. Бице дида, кинаб мухь дуе кьелеб?»

16Лаванил йикӀана кӀиго яс: кӀудиялда[†] цӀар букӀана Лея, гьитӀиналда – Рахел. 17Леял берал цодагьал загӀипал рукӀана. Рахелин абуни, лага-чорхолъанги гьайбатай гьумерги берцинай яс йикӀана. 18Якъубил Рахелихъ рокьи ккана. Гьес Лаванида абуна:

«Дур гьитӀинай яс Рахел дие кьуни, дун анкьго соналъ хӀалтӀила дуда цеве», – ян.

19«ЛъикӀ буго, – ян абуна Лаваница. – Чияе кьеялдаса гьей дуе кьей лъикӀ. Гьанив чӀа дурго».

20Рахелие гӀоло анкьго соналъ хӀалтӀана гьесда цеве Якъуб, амма гьеб анкьабго сон кин арабали лъачӀого ана – гьей йокьулей йикӀиндалха гьесие. 21Гьале ахирги гьес Лаванида абуна:

«Дир хӀалтӀул сонал ахиралде щвана, гьанже кье дие дир бахӀарай», – ян.

22Гьебмехалъ Лаваница киналго росуцоялги ахӀун, бертин гьабуна. 23Амма сордо рукӀкӀараб мехалъ, гьес ячун жиндирго яс Лея щвезаюна Якъубихъе, ва Якъуб гьелда аскӀов вегана. 24(Леяе рагьтӀател хӀисабалда Лаваница кьуна жиндирго гъараваш Зилпа.)

25Сордо рогьана – гьале Якъубида цее йиго Лея!

«Дуца дие гьабураб щиб? Рахелие гӀоло гуревищ дун дуда цеве хӀалтӀарав? Щай дуца дун гуккарав?» – ин абуна Якъубица Лаванида.

26«КӀудияйги рокъой тун, гьитӀинай яс росасе кьолеб гӀадат гьечӀо нижер рахъалда, – ян абуна Лаваница. – 27Гьаб бертадул анкь арабго, гьитӀинайги кьела нижеца дуе, мун жеги анкьго соналъги дида цеве хӀалтӀани».

28Якъубица гьес абухъе гьабуна. Бертадул анкь арабго, Лаваница гьесие жиндирго яс Рахелги кьуна. 29(Гьелъие рагьтӀателлъун гьес кьуна жиндирго гъараваш Билгьа.) 30Якъуб Рахелида аскӀов вегана ва Леядаса цӀикӀкӀун йокьана гьесие гьей. Жеги анкьго соналъги Лаванида цеве хӀалтӀана Якъуб[+].


Якъубие лъимал гьари

31Лея йокьулей гьечӀолъиги бихьун, БЕТӀЕРГЬАНАС[†] гьелъул ургьибе лъимер ккезабуна, Рахелин абуни, лъимер лъугьунарейлъун гьаюна[+]. 32Леял ургьибе лъимер лъугьана, гьелъ вас гьавуна ва гьесда цӀар Рувим[*] лъуна.

«Дир пашманлъи БЕТӀЕРГЬАНАСДА бихьана, – ян абуна гьелъ. – Гьанжени дун росасе йокьила».

33Гьелъул ургьибе нахъеги лъимер ккана – цоги вас гьавуна.

«Дун йокьулей гьечӀолъи рагӀана БЕТӀЕРГЬАНАСДА, – ян абуна гьелъ. – Цоги вас кьуна дие!»

Цинги гьев васасда цӀар Шимеон лъуна[*].

34Нахъеги лъимер ккана гьелъул ургьибе, гьаб нухалъги вас гьавуна.

«Гьанжени дидехун хурхен щулалъила дир росасул, – ин абуна гьелъ. – Дица гьесие лъабго вас гьавидалха!»

Цинги гьев васасда цӀар Левий лъуна[*].

35Цоги нухалъ ккана гьелъул ургьибе лъимер – гьанжеги вас гьавуна.

«Гьанже дица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц гьабила,[†] – ян абуна гьелъ ва васасда цӀар Ягьуда[†] лъуна[*]». Гьелдалъун лъимал гьариги къотӀана.

#### 30

1Якъубие[†] жинцаго лъимер гьабизе бажарулеб гьечӀолъи бихьун, яцалдехун бугеб жахӀдаялъ кверде йосун йикӀана Рахел.[†]

«Дие лъимал кье яги дун хвела», – ян абуна гьелъ Якъубида.

2Якъубил гьелда ццин бахъана ва гьес абуна:

«Дун Аллагьищ[†] вугев? Гьеслъидал дуе лъимал кьолел гьечӀел!» – ин.

3Гьебмехалъ гьелъ абуна:

«Гьале дир гъараваш Билгьа. Биччанте гьелъ, дир накабазда лъезе, лъимер гьабизе. Цинги гьелдасан ккаралгӀаги лъимал рукӀина дир!»

4Гьедин Рахелица гьесие кьуна жиндирго гъараваш Билгьа. Якъубица гьейгун бусен гӀахьал гьабизе байбихьана; 5гьелъул ургьибе лъимер ккана ва гьелъ вас гьавуна.

6«Аллагьас хӀукму къотӀана, – ян абуна Рахелица. – Дир гьари-дугӀа къабул гьабун, вас кьуна дие».

Гьединлъидал гьелъ васасда цӀар Дан лъуна[*].

7Рахелил гъараваш Билгьал ургьибе нахъеги лъимер ккана ва Якъубие гьелъ цоги вас гьавуна.

8«Дирго яцалда данде кутакалда къеркьана дун ва ахирги бергьана», – ян абуна Рахелица.

Ва гьелъ васасда цӀар Нафтали лъуна[*].

9Гьеб заманалда, жиндир тӀокӀаб лъимер букӀунариланги ккун, Леяца Якъубие жиндирго гъараваш Зилпа кьуна. 10Зилпацаги кватӀичӀого Якъубие вас гьавуна.

11«Икъбал ккана!» – ян абуна Леяца.

Ва гьелъ васасда цӀар Гад лъуна[*].

12Зилпаца Якъубие кӀиабилевги вас гьавуна.

13«ТалихӀ ккана! – ян абуна Леяца. – ТалихӀайилан абила дида руччабаз!»

Ва гьелъ васасда цӀар Ашер лъуна[*].

14Цо нухалда, ролъ лъилъулеб гӀужалда, Рувимида хурир ратана мандрагораби[*] ва жиндирго эбел Леяе рокъоре росана гьел. Рахелица Леяда гьарана:

«Дур васасда ратарал мандрагораби кье дие», – ян.

15«Дир рос дуца дида кодоса вахъарав гӀун гьечӀищ дуе? Дир васасда ратарал мандрагорабигийищ дуе гьанже къваригӀун ругел?» – ин абуна Леяца.

«Гьел мандрагораби дие кьуни, дица къаси рос дуда аскӀове виччала», – ян абуна Рахелица[+].

16Къаси Якъуб рокъове вачӀунеб мехалда, гьесда данде ана Лея ва гьелъ абуна:

«Дихъе вилълъа. Дир васасда ратарал мандрагорабазухъ хисун босана дица яцалъухъа къаси сордо».

Гьеб сордо Якъубица Леяда аскӀоб бана. 17Аллагьас къабул гьабуна гьелъул гьари: гьанжеги гьелъул ургьибе лъимер ккана ва гьелъ Якъубие щуабилевги вас гьавуна.

18«Росасе дица дирго гъараваш кьедал, Аллагьас дие шапакъат кьуна», – ян абуна Леяца.

Гьединлъидал гьелъ васасда цӀар Иссахар лъуна[*].

19Нахъеги Леял ургьибе лъимер ккана ва гьелъ Якъубие анлъабилев вас гьавуна.

20«Аллагьас кӀудияб баракат[†] кьуна дие. Гьанжени росас кӀодо гьайила дун, дица гьесие анлъго вас гьавидалха!» – ян абуна гьелъ.

Ва гьелъ васасда цӀар Зевулун лъуна[*].

21Хадуб Леяе ясги гьаюна ва гьелда цӀар Дина лъуна.

22Рахелидаги гурхӀана Аллагь ва гьелъул гьари къабул гьабуна – ургьибе лъимер кколейлъун гьаюна гьейги.

23Гьелъул ургьибе лъимер лъугьана ва гьелъ вас гьавуна. Цинги Рахелица абуна:

«Аллагьас рогьо-нич тӀаса босана дидаса», – ян.

24«БетӀергьанас[†] дие цоги вас кьеги!» – янги абун, гьелъ васасда цӀар Юсуп[†][*] лъуна.


Якъубил боцӀи-бечелъи цӀикӀкӀин

25-26Юсуп гьавураб мехалда Якъубица Лаванида абуна:

«Дирго лъималги ва жидее гӀоло дун дуда цеве хӀалтӀарал лъудбиги рачун, рокъове – дирго ватӀаналде – тӀад вуссине изну кье дие. Дудаго лъалаха кигӀан гӀемер дун дуда цеве хӀалтӀаравали».

27Лаваница абуна: «Бегьулеб батани, дихъ гӀенекке. Дуе гӀоло диеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ баракат щун букӀин бичӀчӀана дида. 28Дие хӀалтӀаралъухъ дуего бокьараб мухь абе ва дица кьела гьеб», – ин.

29Якъубица абуна:

«Дудаго лъала кин дун дуда цеве хӀалтӀаравали, дица хьихьун дур рехъаби кигӀан кӀодолъаралали. 30ГӀемераб гӀи букӀинчӀо дур дун гьаниве вачӀараб мехалда. Гьанже гьезул гӀемерлъи бихьулищ! Гьеле гьедин баракат лъуна БЕТӀЕРГЬАНАС дуда дун вачӀаралдаса нахъе. Дирго хъизан-лъималазе дун кида хӀалтӀизе вугев?»

31Лаваница гьикъана: «Кинаб ужра-мухьха дуе бокьун бугеб?» – ин.

Якъубица жаваб кьуна:

«Дудасан дие щибниги хӀажат гьечӀо. Гьадинаб къотӀиялда мун разилъани, дица гьанжеялдаса нахъеги хьихьила дур гӀи ва гьелъул тӀалабги гьабила.[†] 32РачӀа жакъа нилъ рилълъинин рехъаби рихьизе. Дуца гьениса нахъе раче киналго тӀанкӀал ругелги, чаралги, чӀегӀералги гӀиял ва гьединго тӀанкӀал ругелги чаралги цӀцӀани. Хадубккун гьединаб тайпаялъул гӀи-цӀани дие мухьалъе рукӀине риччанте. 33Дир ракӀбацӀцӀалъи лъазе бигьа букӀина дуе: гьанжеялдаса хадуб дие мухьдахъ кьуразда гьоркьоб тӀанкӀал ругелги чаралги гурони цӀцӀани яги чӀегӀераб кьер гьечӀеб гӀи батани, гьел дур рикъараллъун рикӀкӀине бегьила дуца».

34«Гьеб къотӀиялда дун рази вуго, – ян абуна Лаваница. – Дуца абухъе букӀине биччанте».

35Гьебго къоялъ Лаваница рехъалъа ратӀа гьаруна[†] киналго тӀанкӀал ругелги чаралги дугӀби, киналго тӀанкӀал ругелги чаралги (ай хъахӀчарал) цӀцӀани, киналго чӀегӀерал гӀиял. Рачун жиндирго лъималазухъе кьуна гьес гьел. 36Ва Якъубил къайи чӀвараб бакӀалдаса[†] лъабго къойил нухалъ рикӀкӀадегӀан ана гьел. Лаванил цогидал гӀи-цӀани хьихьун Якъубги хутӀана.

37Бигьародул, миндалалъул, чинаридул гъутӀбузул цӀи кӀанцӀарал чӀорал къотӀана Якъубица ва гьезда тӀаса хъал бахъана, чӀалал гьарун, бакӀбакӀалдаса хъахӀаб цӀул баккизегӀан. 38Гьел чӀорал гьес лъуна боцӀи гьекъолеб бакӀалда – рехъен гьекъезе бачӀараб мехалда, куйдукье яги дагӀникье ине къачӀарал гӀи-цӀаназда гьел рихьулеб куцалда. 39Куйдукье яги дагӀникье ине къачӀарал гӀи-цӀани гьел чӀалал гьарун хъал тӀаса бахъарал чӀоразухъ ралагьулаан, ва гьезие гьарулаан тӀанкӀал ругел ва чарал кьагӀи-буртӀал. 40Якъубица ратӀа гьарулаан чаралги чӀегӀералги гӀи-цӀани ва Лаванил гӀи-цӀаназдаса батӀаго хьихьулаан. Гьединаб хӀалалда Якъубил живго бетӀергьанал рехъаби гӀолел рукӀана. 41Кьариял ва чӀахӀиял гӀи-цӀани куйдукье яги дагӀникье унеб заманалда, Якъубица гьел чӀорал лъим гьекъолеб бакӀалда лъолаан, гьезда рихьулеб бакӀалда, гьел чӀоразда аскӀор гьел тӀаде кӀанцӀизе. 42ХӀалакъал-къадаразде кӀанцӀулеб заманалда гьес чӀорал нахъе росулаан. Гьедин хӀалакъаб-къадараб гӀи Лавание унаан, кьарияб-чӀахӀияб гӀи Якъубие щолаан. 43Кутакалда бечедав чи лъугьана Якъуб. Гьанже гьесул рукӀана гӀиязулги цӀцӀаназулги рехъаби, гъаравашал ва лагъзал, варанаби ва хӀамул.

#### 31


Якъуб Лаванида аскӀоса лъути

1Жиндир хӀакъалъулъ Лаванил васаз гьадин абулеб букӀин рагӀана Якъубида:[†]

«Нилъер инсул букӀарабщинаб бечелъи кверде босанагури Якъубица. Инсул боцӀи-рикъзиялдалъун бечелъарав чи вуго дов!»

2Якъубида жиндагоги бихьулеб букӀана доб цебе гӀадаб гьуинлъи-гьоркьоблъи Лаванил жиндехун гьечӀеблъи. 3Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Якъубида абуна:

«Дурго умумузул ракьалде ва дурго гӀагарлъиялъухъе тӀад вусса: Дица дуе кумек гьабила».[†]

4Якъубица Рахелидеги[†] Леядеги ругьел битӀана рехъаби кваналеб гӀалахалде рачӀайилан. 5Цинги гьес гьезда абуна:

«Нужер эмен гьанже дихъ цеве гӀадин валагьулев гьечӀевлъи бихьулеб буго дида. Амма дир инсуца гӀибадат гьабулев Аллагьас[†] дун рехун течӀо. 6Нужеда лъала, рухӀги жанги кьун хӀалтӀана дун нужер инсуда цеве, 7амма гьес дун гуккана, ва дие бихьизабураб мухьги чамалиго нухалъ хисизабуна. ГӀицӀго Аллагьас биччачӀо гьес дие квешлъи гьабизе. 8Нужер инсуца дида абуни тӀанкӀал ругел дуе мухьалъе кьелилан, кинабго тӀинчӀ тӀанкӀал ругеб лъугьунаан. Чаралщинал дуе мухьалъе кьелилан гьес абураб мехалда, кинабго тӀинчӀ чараб лъугьунаан. 9Гьеле гьедин, нужер инсухъаги рахъун, Аллагьас дие кьуна рехъаби.

10Цо нухалда гӀи данде биччараб заманалда макьу бихьана дида. Гьеб макьилъ цӀцӀаналъе риччарал киналго дугӀби тӀанкӀал ругел яги чарал рукӀана.

11„Якъуб“, – ин ахӀана макьилъ Аллагьасул малаикас[†] диде. „Я“, – абун жаваб кьуна дица. 12Цинги гьес дида абуна:

„Рихьулищ, цӀцӀаназде кӀанцӀулел ругел киналго дугӀби руго, я тӀанкӀал ругел, яги чарал. Дида бихьулеб буго Лаваница дуе гьабурабщинаб! 13Дун вуго, доба Бет-Эелалда эхетараб ганчӀиде зайтуналъул нахги[†] тӀун, мун Дие гьедарав Аллагь. Гьанже гьаб улкаялдаса нахъе а мун – дурго гӀагараб ракьалде тӀадвусса“, – ян»[+].

14Гьебмехалъ Рахелицаги Леяцаги Якъубида абуна:

«Инсул мулкалдасан нижее кинабгӀаги бутӀа бугебищ? 15Чияр чагӀаздехун гӀадаб гуребищ гьесул нижедехун бербалагьи бугеб? Гьес ричана ниж ва нижее кьезе кколеб букӀарабги жинцаго кванана. 16Гьайгьай, Аллагьас нижер инсухъа бахъарабщинаб боцӀи-бечелъиялъул бетӀергьаби руго нилъги нилъер лъималги. Гьединлъидал, Аллагьас дуда абухъе гьабе».

17Якъубица лъималги лъудбиги варанабазда рекӀинаруна ва, 18жиндирго Паддан-Арамалда щвараб кинабго бечелъиги бакӀа-бахарун,[†] гӀи-боцӀул рехъабиги цере къотӀун, жиндирго эмен ИсхӀакъихъе[†] Ханааналде[†] ине, нухда вахъана. 19Гьеб заманалда Лаван рокъов вукӀинчӀо, гӀи къунцӀизе ун вукӀана. Рахелицайин абуни, инсул рукӀарал рукъалъул аллагьзаби рикъана. 20Гьедин арамеяв Лаванги тохлъизавун, щибниги гьесдаги абичӀого, ана Якъуб, 21жиндиего щвараб кинабго боцӀи-рикъзиги босун. Ефрат гӀорги бахун, ГилгӀадалъул[†] мугӀруздехун валагьун къокъана гьев.


Лаван Якъубида хадув гӀунтӀи

22Лъабабилеб къоялъ Лаванихъе хабар щвана Якъуб нахъе ун вугилан. 23Жиндирго гӀагарал чагӀиги рачун, Лаван Якъубида хадув лъугьана ва анкьго къоялдасан, ГилгӀадалъул мугӀрузда, гьесда хадув гӀунтӀана. 24Гьеб сордоялъ макьилъ Аллагьас арамеяв Лаванида абуна:

«Воре, дуца Якъубида, я лъикӀаб, я квешаб – щибниги абуге!» – ян.

25Лаван гьанже Якъуб вугеб бакӀалде гӀагарлъун вукӀана. Якъуб ГилгӀадалъул мугӀрузда рещтӀун вукӀана. Гьесда гӀагарлъухъ Лаванги чӀана жиндирго чагӀигун цадахъ. 26Лаваница Якъубиде ахӀана:

«Дуца гьабураб щиб? Дуца гукканагури дун! Рагъда асирлъуде росарал чагӀи гӀадин, дир ясал хъамулел руго дуца. 27Дидаса балъго щай мун арав, щибниги дида цӀарги бахъичӀого? КӀудияб рохалида, жергъен кӀутӀун, бакънал рачун, аваданал кучӀдулги ахӀулаго тӀовитӀилаангури дица мун. 28Дир ясазулгун ва гьезул лъималазулгун къо-лъикӀ гьабизецин рес кьечӀо дуца дие! ГӀантаб жойин дуца гьабураб. 29Дица гьелъухъ лъикӀго рецӀел босилаан дудаса, амма нолъ дур инсул Аллагьас абуна дида: „Воре, дуца Якъубие щибниги гьабуге!“ – ян.

30Гьа, гьанже ун вуго мун, – ин кӀалъана нахъеги Лаван. – Мун дида аскӀоса нахъе ун ватизе бегьула дурго инсул рокъобе ракӀщун букӀун. Амма дир аллагьзаби щай рикъарал дуца?»

31«ХӀинкъун вукӀана дун, дуца хӀал гьабун дурго ясал дихъа нахъе рачинилан ракӀалдеги ккун, – ин жаваб кьуна Лавание Якъубица. 32– Амма дур аллагьзаби кодор ратарав чиясе гӀумру букӀине гьечӀо! НугӀлъиялъе гьел нилъер гӀагарал чагӀиги чӀезарун, чӀухь бай дир гьаниб бугебщиналъул: мун бетӀергьанаб жо батани, нахъе босе!»

(Якъубида лъалеб букӀинчӀо гьел аллагьзаби Рахелица рикъун рукӀин.)

33Лаваница чӀухь бана Якъубил, Леял ва кӀияйго гъаравашалъул чадразухъ, амма щибниги батичӀо гьениб. Леял чадиралъуса Рахелил чадиралъуве вилълъана гьев. 34Рахелица гьел рукъалъул аллагьзаби варанидул кьолода жанир рахчана, жийгоги гьелда тӀад гӀодой чӀана. Инсуца гьелъул чадиралъубги чӀухь бана, амма щибго батичӀо. 35Рахелица гьесда абуна:

«Дур дида ццин бахъуге, дир эмен. Дуда цее яхъун чӀезе бегьулеб хӀал гьечӀо дир: руччабазул букӀунеб гӀузру-хӀайиз лъугьун буго».

Лаваница кинабго бега-битӀана, амма аллагьзаби ратичӀо. 36Гьанже Якъубил кутакалда ццин бахъана Лаванида ва, гьесда кӀалгьикъизе лъугьана:

«Щай мун дида хадув лъугьарав: щиб гӀайиб букӀун, щиб такъсир букӀун? 37Дуца дир кинабго къайи бега-битӀана – мун бетӀергьанаб жо щибха дуда гьениб батараб? Бихьизабе дурго, дур гӀагарал чагӀаз нилъее диван къотӀизе.

38Къого соналъ хӀалтӀана дун дуда цеве. Цониги чахъдаца яги цӀцӀеца тӀинчӀ рехизе биччачӀого, вехьлъи гьабуна. Дур рехъалъа куйдул хъун гьанги дица кваначӀо. 39Нагагь рехъалъ хъумур речӀчӀун чахъу-цӀцӀе чӀвани, гьебги босун дуда аскӀове вачӀинчӀо, дицаго бецӀана. Къад тӀагӀаралъухъги къаси бикъаралъухъги рецӀел тӀалаб гьабуна дуца дидаса. 40Къад бакъуца воркьулаан, къаси квачалъ гӀазаб кьун, бер данде бачунароан. 41Къого сон ана гьедин дуда аскӀоб. АнцӀила ункъго соналъ хӀалтӀана дур ясазе хъалималъе, анлъго соналъ диего гӀи гӀезабизеги хӀалтӀана. АнцӀго нухалъ хис-хисизабуна дуца дие бихьизабураб мухьги. 42Дир инсулги Ибрагьимилги Аллагьас – ИсхӀакъ жиндикьа хӀинкъулев Аллагьас – дие кумек гьабичӀебани, дуца дун чӀового нахъе витӀилаан. Амма Аллагьасда бихьана дица хӀехьараб къварилъиги баччараб захӀматги. Живго Аллагь вахъана нолъ дие хӀалае!»

43Лаваница Якъубида абуна:

«Гьал руччабиги дир ясал руго, лъималги – дир лъималазул лъимал, гьал рехъабиги – дир, гьаб кинабго дур берда цебе бугеб бечелъиги – дир. Дирго ясалги гьезул лъималги дица къварид гьарилищ? 44Гьединлъидал рачӀа нилъеца къотӀи-къай гьабизе, гьелъие нугӀги букӀине биччанте».

45Гьебмехалда Якъубица цо кӀудияб гамачӀ бахъун чӀезабуна[+] 46ва ганчӀал ракӀареян абуна жиндирго гӀагарал чагӀазда.

Гьез ракӀарун ганчӀазул гохӀ лъугьинабуна ва гьелда аскӀоб кваназе гӀодор чӀезе бакӀги къачӀана. 47Лаваница гьеб гохӀалда цӀар лъуна Егар-Сахадута, Якъубица лъуна – Гал-Эд[*].

48Лаваница абуна:

«Нилъер къотӀиялъул нугӀ буго гьаб гохӀ», – ин.

Гьединлъидал гьеб гохӀалда цӀар буго Гал-Эд. 49Цогидаб цӀар буго Мицпа[*] – гьениб Лаваница гьадин абидалха:

«Цоцаздаса нилъ ратӀалъараб ва рикӀкӀалъараб мехалъ, биччанте БЕТӀЕРГЬАНАС нилъеда хадуб хал кквезе. 50Дуца дир ясал къварид гьаруни[†] яги гьазда тӀаде лъудби рачани, дуда лъан букӀа: инсан гурев, Аллагь вукӀина нилъее нугӀлъун!»

51Цинги Лаваница Якъубида абуна:

«Гьаб ганчӀазул гохӀалъухъги, нилъеда гьоркьоб дица бахъун чӀезабураб ганчӀихъги валагье; 52гьел руго нилъер къотӀиялъул нугӀзал. Квешаб къасдгун дун вачӀинаро, гьаб гохӀги бахун, дур рахъалдехун, мунги квешаб къасдгун вачӀунге, гьаб гохӀги мукъадасаб гамачӀги бахун, дир рахъалдехун. 53Биччанте Ибрагьимилги, Нахорилги, гьезул инсулги Аллагьас диван къотӀизе нилъеда гьоркьоб».

Гьебмехалъ Якъуб гьедана жиндирго эмен ИсхӀакъ хӀинкъулев Аллагьасул цӀарги бахъун[+]. 54Хадуб Якъубица гьениб магӀарда къурбан хъуна ва кинабго гӀагарлъи кваназе ахӀана. Квананги рахъун, сордо базе гьенир чӀана гьел. 55Радал Лаваница жиндирго ясазулгун ва гьезул лъималазулгун къо-лъикӀ гьабуна. Гьезие баракатги[†] гьарун, гьезда убачал гьаруна ва рокъове нахъвуссун ана.

#### 32


ГӀисавида дандчӀвазе Якъуб хӀадурлъи

1Гьедин нухда унаго, Аллагьасул[†] малаикзаби[†] данде ккана Якъубида.[†] 2Гьел рихьидал, Якъубица абуна:

«Аллагьасул боялъ урду чӀвараб бакӀ[†] бихьула гьаб!» – ин. Ва гьеб бакӀалда цӀар лъуна Маханаим[*] абун.

3Жиндирго вац ГӀисавихъе[†] Эдомалъул[†] улкаялде, Сеиралъул ракьалде, чапарзаби цере ритӀана Якъубица, 4жиндир бетӀергьан[†] ГӀисавида гьадин абейилан тӀадкъайгун:

«Дур лагъ Якъубица гьадин абулеб буго: гьанжелъизегӀан Лаванида аскӀоб гӀумру гьабуна дица. 5Гьанже дир руго оцалги, хӀамулги, гӀи-цӀаниги, лагъзалги, гъаравашалги. Дица битӀулеб буго духъе – дирго бетӀергьанасухъе – гьаб хабар, дидехун дур ракӀ лъикӀлъилилан хьулгун».

6ТӀадруссун рачӀун, чапарзабаз Якъубида абуна:

«Ниж дур вац ГӀисавихъе щвана. Гьанже ункънусго чигун цадахъ, дуда данде вачӀунев вуго дов».

7Гьебмехалъ кӀудияб хӀинкъи рещтӀана Якъубил рекӀелъе. Ургъалабаз чӀвалев гьес жиндирго гӀадамалги, гӀи-боцӀиги, варанабиги кӀийиде рикьана ва кӀиго батӀияб бакӀалда чӀезаруна.

8«Цо къавуде ГӀисав тӀаде кӀанцӀани, – ян пикру гьабуна Якъубица, – цогидаб къавуда ругелалгӀаги лъутун рорчӀила». 9Цинги Якъубица дугӀа гьабуна:

«Я хирияв Аллагь – дир кӀудияв[†] эмен Ибрагьимилги дир эмен ИсхӀакъилги[†] Аллагь! Рокъове гӀагарлъиялъухъе тӀадвуссайилан дие амру гьабурав ва дие хӀалае вахъине рагӀи кьурав БЕТӀЕРГЬАН![+] 10Нахъаса къотӀичӀого Дуца диде – Дурго лагъасде – рещтӀинабураб баракаталъеги[†] Дур рахӀмуялъеги мустахӀикъав гьечӀо дун. Гьаб Иордан гӀор бахараб мехалъ, дир хъатикь гӀанса гурони букӀинчӀо, гьанже дир кӀиго къавуялъе гӀураб гӀи-боцӀи буго. 11Гьарула Дуда, дир вац ГӀисавидаса хвасар гьаве дун! Дун хӀинкъун вуго, вачӀун гьес руччабигун, лъималгун цадахъ, ниж киналго гъурилилан. 12Дуца дие рагӀи кьун букӀиндал дида баракат лъелилан ва ралъдал салигӀанги гӀемер наслаби дидасан лъугьинарилилан!»[+]

13Якъубица сордо гьениб бана. Ва ГӀисавие сайгъаталъе кьезе, жиндирго рехъабалъа тӀаса рищун, ратӀа гьаруна:[†] 14кӀинусго цӀцӀе, къого дегӀен, кӀинусго чахъу, къого куй, 15лъеберго бечӀчӀулеб варани ва гьезул тӀанчӀи, кӀикъого гӀака, анцӀго оц, къого цӀухӀама ва анцӀго бихьинхӀама. 16Гьес гьел лагъзадерида цере гъуна, щибаб рехъадуй цо-цо вехь кколеб хӀалалъ, цинги гьезда абуна:

«Гьанже нуж цере-цере а, цоцазда гьоркьоб манзилги тун. 17Дир вац ГӀисав дандчӀвараб мехалъ, – ин абуна Якъубица бищунго цеве витӀулев вугев вехьасда, – дос дуда гьикъила: „Мун лъил лагъ? Киве унев чи? Гьаб дуда цебе бугеб боцӀи лъил?“ – абун. 18Дуца жаваб кье: „Дур лагъ Якъубил боцӀи буго гьаб, гьес жиндирго бетӀергьан ГӀисавие сайгъаталъе битӀараб. Живго Якъубги хаду-хадув вачӀунев вуго“, – ян».

19Гьелго рагӀаби абейин ГӀисавидаян амру гьабуна Якъубица кӀиабилев вехьасдеги, лъабабилесдеги ва цогидаздеги.

20«Чара гьечӀого тӀаде жубай: „Дур лагъ Якъубги хаду-хадув вачӀунев вуго“», – ян лъазабуна гьес гӀухьбузда.

Гьедин цере ритӀарал сайгъатаз ГӀисав жиндаго гурхӀизавилародаян хьул букӀана Якъубил. «Цинги дунгоги гьесда аскӀове щвараб мехалъ, дида лъикӀаб дандчӀвай гьабизеги бегьула гьес», – ян пикру гьабуна Якъубица.

21Гьедин, сайгъаталги цере ритӀун, Якъуб жиндирго къайи чӀвараб бакӀалда сордо базе чӀана.


Якъубие цӀияб цӀар кьей

22Гьеб сордоялъ Якъубица кӀияйго лъадиги, кӀияйго гъаравашги, анцӀила цо васги тӀаде рахъинаруна ва гьезда Яббок гӀор бахинабуна. 23Гьел киналго гьес гӀурул доб цояб рагӀалде щвезаруна, жиндирго кинабго бечелъигун цадахъ. 24Живго гьаб рахъалда чӀана.

Ва цо Щивалиго къеркьезе лъугьана гьавгун – тӀубараб сордо ана гьедин. 25Якъуб къуркьизавизе кӀолев гьечӀолъи бихьун, Гьев гьесул мачӀалда хъвана ва ракьаялдаса щекӀ батӀалъизабуна. 26Цинги гьес Якъубида абуна:

«Дун виччанте, хъахӀлъи балеб бугин».

«Дие баракат кьечӀого виччаларо», – ян жаваб кьуна Якъубица.

27«Дуда цӀар щиб?» – ан гьикъана гьес.

«Якъуб буго».

Цинги гьес абуна:

28«Гьанжеялдаса хадуб мун Якъуб гуро, ГӀизраил[†][*] вуго. Аллагьгунги гӀадамалгунги къеркьон бергьиндалха мун»[+].

29«Дур цӀарги бицеха дида», – ян гьарана Якъубица.

«Дир цӀар лъан щай дуе?» – ян жаваб кьуна гьес.

Цинги Гьес Якъубида баракат лъуна.

30Гьеб иш ккараб бакӀалда цӀар Пени-Эл[*] лъуна Якъубица. «Гьанив дида гьумер дандбитӀун Аллагь вихьана ва чӀаго хутӀана», – ян абуна гьес[*][+].

31Бакъ баккулеб букӀана Якъуб Пени-Элалдаса нахъе унеб мехалъ; ва гьев рекъдулев вукӀана.

32(Гьединлъидал ГӀизраилил наслабазул гӀадамаз гӀи-боцӀул мачӀалзул гьан кунаро: Дов хъвайдалха Якъубил мачӀалда.)

#### 33


Якъубги ГӀисавги дандчӀвай

1Цеве валагьидал, Якъубида[†] рикӀкӀадасанго ГӀисав[†] вихьана жинда данде вачӀунев, ункънусго чигун цадахъ. Якъубица Леялги, Рахелилги[†] ва кӀияйго гъаравашалъулги лъималазда лъазабуна жидерго улбузда аскӀор рахъун чӀаян. 2Гьадин чӀезаруна гьес гьел: бищунго цере – гъаравашалги гьезул лъималги, гьезда нахъа – Леяги гьелъул лъималги, гьездаги нахъа – Рахелги Юсупги.[†] 3Живго Якъуб цеве вачӀана ва, вацасде гӀагарлъилалде, анкьго нухалъ къулана гьесие, гӀодоб нодоги цун. 4Амма ГӀисав гьесда аскӀове кӀанцӀун вачӀана, къвалги бан, каранде къана ва убач гьабуна. Цинги кӀиялго гӀодана. 5Руччабиги лъималги рихьидал, ГӀисавица гьикъана:

«Гьал киналго щал дуе кколел?» – ин.

Якъубица жаваб кьуна:

«Дур лагъасе, Аллагьас[†] цӀоб лъун, гьарурал лъимал руго гьал».

6Гъаравашал жидерго лъималгун цадахъ цере рачӀана ва ГӀисавие къулана. 7Цинги, жиндирго лъималги рачун, Лея аскӀое ячӀана ва гьесда цее къулана. Бищун ахиралда Рахелги къулана гьесие Юсупгун цадахъ.

8«Дида данде ккарал гьадал рехъаби цере ритӀиялъул магӀна щиб?» – абун гьикъана ГӀисавица.

«Мун гурхӀилародайилан ритӀун рукӀана, дир бетӀергьан»,[†] – абун жаваб кьуна Якъубица.

9«ГӀунги тӀокӀаб бечелъи буго, вац, дир, – ан абуна ГӀисавица. – Дурго боцӀи дуего те».

10«Гьарула, дидехун дур ракӀ бацӀцӀадаб[†] батани, гьал дир сайгъатал нахъчӀваге, – ян абуна Якъубица. – Мун гьедин лъикӀ дандчӀвайдал, Аллагь вихьиялда бащалъана дие гьеб. 11Гьединлъидал гьарула дуда, къабул гьаре дир сайгъатал. Аллагьас дие гӀемераб боцӀи-рикъзи кьуна, кинабго гӀунги тӀокӀалъ буго дир».

Якъубица гьара-кӀачун, ГӀисав разилъана гьесул сайгъатал росизе.

12Хадуб ГӀисавица абуна:

«Гьанже нухда рахъун лъикӀ. Дун дуда цадахъ вилълъина».

13Амма Якъубица абуна:

«Дуда лъалаха, дир бетӀергьан, лъимал загӀипал жал рукӀунеблъи. Гьединго, речӀчӀулел чахъабиги гӀачиги руго нижеда цадахъ. Кьабун гьел цере рачани, гъоб къоялъго гӀодор ккун хвела. 14Мун, дир бетӀергьан, цеве ун лъикӀ, дун – дур лагъ, боцӀиги лъималги рачун бажарулеб хӀалалъ, бигьа гьавун хадув вачӀина духъе – дир бетӀергьанасухъе – Сеиралде».

15Цинги ГӀисавица абуна:

«РачӀа дица дир гӀадамаздасан цо къокъа дуда цадахъ телин», – ан.

Амма Якъубица жаваб гьабуна:

«Щай? Дир бетӀергьан дидехун лъикӀ вукӀинги гӀун буго дие».

16Цинги, гьеб къоялъго, ГӀисав нахъвуссун Сеиралде ана. 17Якъубги Суккоталдехун валагьун ана. Гьенир гьес рана жиндиего минаги боцӀуе тӀадхъелалги. (Гьединлъидал гьеб бакӀалда[†] цӀар буго Суккот.)[*]

18Паддан-Арамалдаса вахъарав Якъуб сах-саламатго щвана Ханааналда[†] бугеб Шехем шагьаралде ва гьенив гӀагарлъухъ чӀана[+]. 19Хаморил васазухъа, гӀарцул нусго шекелги[†] кьун, Якъубица жиндиего ракь босана. Хамор вукӀана Шехемил эмен. 20Гьениб гьес къурбаналъе бакӀ бана ва гьелда цӀарги Эл Элогье-ГӀизраил[†][*] абун лъуна.

#### 34


Якъубил васаз Шехем шагьар пасат гьаби

1Якъубилги[†] Леялги яс Дина йилълъана цо къоялъ гьеб бакӀалъул[†] ясалгун лъай-хъвай гьабизе. 2Гьеб улкаялъул хан хивияв Хаморил вас Шехемида йихьана гьей ва, ккун ячун, басра гьаюна. 3Гьелдаса хадуб Динахъ кутакалда рокьи ккана гьесул: гьелда хӀеренго гаргадизе жувана. 4Ва гьес жиндирго эмен Хаморида абуна:

«Гьай яс дие яче», – ян.

5Якъубида лъана жиндир яс Дина басра гьаюн йикӀин. Гьеб заманалда гьесул васал боцӀи хьихьун гӀалахалда рукӀана. Гьел рачӀинегӀан сихӀ къотӀун чӀана Якъуб. 6Гьебго заманалда Шехемил эмен Хамор вачӀана Якъубихъе, гьесда кӀалъазе. 7Ккараб жо лъараб сагӀаталдаго, Якъубил васалги рокъоре рачӀана. Кутакалда ццидахун рукӀана гьел. Щайгурелъул Шехемица Якъубил ясги басра гьаюн, кӀудияб рогьо бачана ГӀизраилиде[†] – кутакалда инжитаб-къабихӀаб жо гьабуна гьес[+].

8Хаморица абуна:

«Дир вас Шехем нужер ясалъ хӀайран гьавун вуго. Гьей гьесие кьейилан гьаризе вачӀун вуго дун[+]. 9Нилъеда гьоркьоб гӀагарлъиги лъугьина, нужер ясал нижер васазеги кьела, нижер ясал нужер васазги рачина. 10Нижеда аскӀор гьанир чӀа. Гьаб нижер улка нужеда цебе буго: эркенго яшав гьабе, даран-базаралде русса ва боцӀи-бечелъи цӀикӀкӀинабе».

11Шехемица Динал инсудаги вацаздаги абуна:

«Нужеца дун къабул гьавуни, дица нужее щиб бокьаниги кьела. 12Бищун кӀудияб хъалимги чӀезабе бахӀаралъухъ, бищун бечедал сайгъаталги тӀалаб гьаре, кинабго кьела, гӀицӀго гьей яс кье дие»[+].

13Гьанже Шехемиеги гьесул эмен Хамориеги Якъубил васаз сихӀираб жаваб кьуна, Шехемица гьезул яц Дина басра гьаюн йигелъул:

14«Гьеб гьедин гьабизе кӀоларо нижеда, – ян абуна гьез. – Нижее рогьо-нич буго суннат[†] гьабичӀев чиясе нижер яц кьей. 15Ниж разилъизе ккани, цо шартӀ буго гьелда гьоркьоб: нужер киналго бихьиназги суннат гьабизе ккола, нижеда релълъине. 16Гьелдаса хадуб нижеца нижерго ясал нужер васазеги кьела ва нужер ясал нижеегоги рачина. Цинги нижги нужеда аскӀор гьанир чӀела ва нужеда цадахъ цо халкълъун лъугьина. 17Амма нуж нижехъ гӀенеккичӀони ва суннатги гьабичӀони, нижерго яцги ячун, ниж нахъе ина гьаниса».

18Хаморидаги Шехемидаги лъикӀ бихьана гьеб. 19НахъбахъичӀого тӀубазабуна Шехемица гьез тӀалаб гьабураб жо, кутакалда Якъубил яс йокьун йикӀиндал гьесие. Гьев Шехемин абуни, инсул тухум-кьибилалда жанив бищунго къадру-къимат бугев чи вукӀана. 20Гьале шагьаралъул кавабазухъги чӀун, Хаморицаги Шехемицаги шагьаралъул халкъалде хитӀаб гьабуна:

21«Гьал гӀадамаздасан щибго хӀинкъи гьечӀо нилъее. Риччанте гьал нилъер ракьалда чӀезе ва гьез эркенго магӀишат гьабизе. Гьезие ракь гӀезегӀан буго гьаниб. Нилъеца гьезул ясал рачина, гьезие нилъерго ясалги кьела. 22Амма нилъеда аскӀор чӀезе ва нилъеда цадахъ цого халкълъун лъугьине гьал разилъулел руго гьадинаб шартӀалдалъун: гьезул бихьиналго гӀадин, нилъер бихьиналги суннат гьабурал рукӀине ккола. 23Гьезул рехъабиги, гьезул бечелъиги, гьезул боцӀиги – гьеб кинабго нилъер букӀинарищха, гьезул шартӀ нилъеца къабул гьабуни ва гьел нилъгун гӀумру гьабун чӀани!»

24Кавабазухъе годекӀанире рачӀун рукӀаралщинал Хаморицаги Шехемицаги бицаралда разилъана ва шагьаралъул киналго бихьиназ суннат гьабуна. 25Амма лъабабилеб къоялъ, гьел унтун бусада рукӀаго, Якъубил васал, ай Динал вацал Шимеонги Левийги, рахъун хвалчабигун, тохлъукье шагьаралда жанире лъугьана ва цо хутӀичӀого гьезул бихьинал чӀвана. 26Хвалчаца хъуна гьез Хаморги Шехемги ва, Шехемил рокъоса Динаги ячун, нахъе ана.

27Цинги Якъубил васаз талавур гьабуна жидер яц басра гьаюраб гьеб шагьар. 28Гьез гьениса хъамуна гӀи-боцӀи, хӀамул ва шагьаралдаги магъилъги батарабщинаб кинабго жидеего босана: 29шагьаралъул гӀадамазул букӀараб кинабго бечелъи хъамал гьабуна, гьезул лъималги руччабиги асир гьаруна[†] ва гьезул рокъоб букӀарабщинабги босана.

30Цинги Якъубица Шимеонидаги Левийидаги абуна:

«Дир бетӀералде балагь бачана нужеца! Гьаб ракьалъул гӀадамазда – ханаанияздаги[†] перизияздаги – дун рихинавуна. Дир гӀемерал чагӀи гьечӀелъул! Гьелин абуни цолъила, цинги тӀаде кӀанцӀун, дунги чӀвала ва дида цадахъ кинабго дир агьлуги хвела».

31Амма Шимеоницаги Левийицаги абуна:

«Нижер яц хъахӀба гӀадин басра гьайизейищха бегьулей йикӀарай?!»

#### 35


Якъуб Бет-Элалде тӀадвуссин

1Гьебмехалъ Аллагьас[†] Якъубида[†] абуна:

«Гьанже мун Бет-Элалде а. Дова рещтӀа ва дурго вац ГӀисавидаса[†] лъутун мун унеб мехалъ дуе загьирлъарав Аллагьасе къурбан-бакӀ[†] бай гьениб»[+].

2Якъубица жиндир кинабго хъизамалда ва жиндир киналго гӀадамазда абуна:

«Нужехъ ругел киналго чияр аллагьзаби нахъе рехе, черхги чуре, ретӀелги хисе. 3Гьанже нилъ Бет-Элалде рилълъине руго. Дица доба базе ккола диде балагь бачӀараб мехалъ хӀалае ватарав ва сапаразда дие кумек гьабурав Аллагьасе къурбан-бакӀ».

4Гьез Якъубихъе кьуна жидехъго рукӀарал чияр аллагьзаби, гӀундуздаса рахъун кӀилкӀалги кьуна. Гьеб кинабго Якъубица Шехемалъул миккил гъотӀокь букъана.

5Гьанже гьал нухда рахъана. Якъубил Аллагьасукьа гӀемер хӀинкъиялъ, гьесул васазда хадур лъугьинеян пикруцин гьабичӀо сверухъ ругел шагьаразул гӀадамаз.

6Жиндирго гӀадамалгун цадахъ Якъуб щвана ханааниязул[†] ракьалда бугеб Луз (гьебго Бет-Эл) шагьаралде 7ва гьениб къурбан-бакӀ бана. Гьес гьеб бакӀалда цӀар лъуна «Эль-Бет-Эль» абун, вацасдаса лъутун унеб мехалъ гьенивлъидалха гьесие Аллагь загьирлъарав[*][+].

8Гьений хвана Ривкал[†] рахьдал эбел Девора. Гьей юкъана Бет-Элалда гӀагарлъухъ миккил гъотӀода гъоркь. Цинги гьеб миккил гъотӀода цӀар лъуна Аллон-Бахут[*][+].

9Паддан-Арамалдаса Якъуб тӀад вуссараб мехалда, Аллагь нахъеги загьирлъана Якъубие ва гьесда баракат[†] лъуна. 10Аллагьас гьесда абуна:

«Дуда цӀар Якъуб буго, амма тӀокӀалъ дуда Якъубилан абизе гьечӀо, гьанжеялдаса нахъе дуда цӀар ГӀизраил[†] буго!»

Гьедин Аллагьас гьесие ГӀизраил абураб цӀар кьуна[+].

11Цинги Аллагьас гьесда абуна:

«Дун вуго ХӀалкӀолев Аллагь,[†] биччанте дуе лъимал гӀемер гьаризе ва дур наслабиги цӀикӀкӀине: дудасан халкъ лъугьина, халкъазул тӀубараб читӀир лъугьина. Дудасан ханзаби лъугьина![+] 12Дица Ибрагьимие ва ИсхӀакъие[†] кьураб ракьги дуеги дур наслабазеги кьела».

13Аллагь Якъубида цевеса араб мехалъ, 14Якъубица мукъадасаб гамачӀ лъуна Аллагь жинда кӀалъараб бакӀалда ва, Аллагьасе хирияб[†] сайгъат хӀисабалда, гьелда тӀаде тӀуна чагъирги зайтуналъул нахги.[†][+] 15Аллагь живгун кӀалъараб бакӀ букӀиналъин Якъубица гьеб бакӀалда цӀар Бет-Эл лъураб[+].


Рахелги ИсхӀакъги хвей

16Бет-Элалдаса рахъун ун, Эфратаялде гӀагарлъидал, лъимер гьабизе хӀара чӀвана Рахелида;[†] лъимер гьабизе цӀакъ захӀмалъулеб букӀана. 17ГӀазаб-гӀакъубаялда йикӀана гьей, ва чӀарахъаналъ абуна:

«ХӀинкъуге, гьале дуе цоги вас гьавуна!» – ян[+].

18Холей йигей Рахелица, ахирисеб хӀухьел цӀалаго, васасде цӀар ахӀана Бен-Они абун. Амма инсуца гьесда цӀар Бунямин лъуна[*].

19Гьедин хвана Рахел. Эфратаялде унеб нухда (гьанже Бет-Лехем абулеб бакӀалда) юкъана гьей[+]. 20Якъубица гьелъул хабада зани чӀвана. Гьанжеги буго гьениб гьеб Рахелил хабада чӀвараб зани.

21Гьенисаги ун, ГӀизраил Едер абулеб сиялда нахъа лъалхъана. 22Гьениб къайи чӀван чӀун ругеб заманалда, Рувим жиндирго инсул гъараваш Билгьада аскӀове лъугьана ва гьейгун вегана. Инсудаги лъана гьеб.

Якъубил вукӀана кинавниги анцӀила кӀиго вас[+]. 23Леял васал: Рувим (Якъубие тӀоцеве гьавурав), Шимеон, Левий, Ягьуда,[†] Иссахар ва Зевулун. 24Рахелил васал: Юсуп[†] ва Бунямин. 25Рахелил гъараваш Билгьал васал: Дан ва Нафтали. 26Леял гъараваш Зилпал васал: Гад ва Ашер. Гьел руго Паддан-Арамалда гьарурал Якъубил васал.

27Ахирги Кирят-АрбагӀалда (Хевроналда) бугеб Мамреялде жиндирго эмен ИсхӀакъихъе щвана Якъуб. Кидаялиго гьениб гӀумру гьабулеб букӀана Ибрагьимица, хадуб ИсхӀакъицаги[+].

28Кинабниги нусиялда ункъого сон бана ИсхӀакъица. 29ГӀумруялъги гӀорцӀун, тӀуван херлъизеги херлъун, хвана ИсхӀакъ ва жиндирго умумузда хадув ана. Гьесул васаз – ГӀисавицаги Якъубицаги – вукъана гьев[+].

#### 36


ГӀисавил наслу

1Гьале ГӀисавил[†] (Эдомил)[†] ва гьесул наслабазул къиса[+].

2ГӀисавица лъудби рачана ханааниязда[†] гьоркьоса – ГӀада ва Оголивама. ГӀада йикӀана хитияв Элонил яс, Оголивама – хивияв Цивеонил вас ГӀанал яс. 3Гьезда тӀаде гьес Басематги ячана. Гьей йикӀана ИсмагӀилил яс ва Невайотил яц[+]. 4ГӀисавие ГӀадаца гьавуна Элифаз, Басематица гьавуна Регуэл, 5Оголивамаца гьаруна[†] Егуш, Яглам ва КъорахӀ. Гьел руго Ханааналда ГӀисавие гьарурал васал.

6Жиндирго лъудбигун, васалгун, ясалгун ва киналго гӀадамалгун цадахъ, Ханааналда данделъараб кинабго боцӀи-бечелъигун, ГӀисав Якъубида[†] аскӀоса цогидаб ракьалде гочана. 7Гьезда данделъун букӀана гӀемераб боцӀи ва цадахъ чӀезе бакӀ[†] къварилъана гьезие: гьел чӀараб ракь гьанже гьел кӀиязулго рехъабазе гӀолеб букӀинчӀо. 8Гьединлъидал ГӀисав (Эдом) рещтӀана Сеир магӀарда гӀагарлъухъ.

9Гьале Сеиралъул мугӀрузда чӀарал эдомилазул эмен ГӀисавилги гьесул наслабазулги къиса.

10ГӀисавил васал: Элифаз – ГӀисавие ГӀадаца гьавурав,[†] ва Регуэл – ГӀисавие Басематица гьавурав.

11Элифазил васал: Теман, Омар, Цефо, Гатам ва Кеназ. 12Элифазил гъараваш Тимнаца гьесие гьавуна Амалек. Гьел руго ГӀадаца гьарурал васаздасан лъугьарал ГӀисавил наслаби[+].

13Регуэлил васал: НахӀат, ЗерахӀ, Шамма ва Миза. Гьел руго ГӀисавие Басематица гьарурал васал.

14Цивеонил ГӀанал яс Оголивамаца ГӀисавие гьаруна Егуш, Яглам ва КъорахӀ.

15Гьеле ГӀисавидасан лъугьарал тухумазул бутӀрул.

ГӀисавие тӀоцеве гьавурав вас Элифазил наслаби: Теманил тухум, Омарил тухум, Цефол тухум, Кеназил тухум, 16КъорахӀил тухум, Гатамил тухум ва Амалекил тухум. Гьел руго Элифазил тухумал – ГӀадаца гьарурал васаздасан лъугьарал ГӀисавил наслаби. Гьез яшав гьабула Эдомалъул ракьалда. 17ГӀисавил вас Регуэлил наслаби: НахӀатил тухум, ЗерахӀил тухум, Шаммал тухум ва Мизал тухум. Гьел руго Регуэлил тухумал – Басематица гьарурал васаздасан лъугьарал ГӀисавил наслаби. Гьезги яшав гьабула Эдомалъул ракьалда. 18Оголивамаца гьарурал васаздасан лъугьарал ГӀисавил наслаби: Егушил тухум, Ягламил тухум ва КъорахӀил тухум. Гьел руго ГӀанал яс ГӀисавил лъади Оголивамаца гьарурал васаздасан лъугьарал тухумал. Гьединал руго 19ГӀисавил (Эдомил) наслаби ва гьезул тухумал.

20Гьеб улкаялда рукӀарал хорияв Сеирил васал: ЛутӀан,[†] Шовал, Цивеон, ГӀана,[+] 21Дишон, Эцер ва Дишан. Гьел руго Эдомалъул ракьалда рукӀарал, хорияв Сеиридасан лъугьарал тухумал.

22ЛутӀанил васал: Хори ва Гемам. ЛутӀанил яцалда цӀар букӀана Тимна.

23Шовалил васал: Алван, Манахат, Гевал, Шефо ва Онам.

24Цивеонил васал: Айя ва ГӀана (жиндирго эмен Цивеонил хӀамул хьихьун вугеб мехалъ гӀицӀаб авлахъалда ицц батарав ГӀана вуго гьев).

25ГӀанал лъимал ккола вас Дишонги яс Оголивамаги.

26Дишонил васал: Хемдан, Эшбан, Йитран ва Керан.

27Эцерил васал: Билгьан, Зааван ва Акан.

28Дишанил васал: ГӀуц ва Аран.

29Гьадинал руго хориязул тухумал: ЛутӀанил тухум, Шовалил тухум, Цивеонил тухум, ГӀанал тухум, 30Дишонил тухум, Эцерил тухум ва Дишанил тухум. Сеиралъул ракьалда рукӀарал хориязул тухумазул сияхӀ буго гьеб.


Эдомалъул ханзаби

31Гьале гӀизраилазул[†] пачалъи лъугьиналдего Эдомалда рукӀарал ханзаби. 32Эдомалда тӀоцеве ханлъун вукӀана Беорил вас Бела, гьесул тахшагьаралда цӀар букӀана Дингьава. 33Бела хвараб мехалда, гьев хисана Боцраялдаса ЗерахӀил вас Йовавица. 34Йовав хун хадуб ханлъи гьабуна Теманил наслабазул улкаялдаса ХӀушамица[+]. 35ХӀушам хун хадуб ханлъи гьабуна Бедадил вас Гьададица (гьесин МогӀавалъул[†] авлахъазда мидяниял гъурарал). Гьесул тахшагьаралда цӀар букӀана Авит. 36Гьадад хун хадуб ханлъи гьабуна Масрекаялдаса Самлаца. 37Самла хун хадуб ханлъи гьабуна Ефрат гӀурул рагӀалда бугеб Реховоталдаса Шаулица. 38Шаул хун хадуб ханлъи гьабуна Ахборил вас БагӀал-Хананица. 39Ахборил вас БагӀал-Ханан хун хадуб ханлъи гьабуна Гьадарица. Гьесул тахшагьаралда цӀар букӀана ПагӀу ва гьесул лъади йикӀана Мегьетавэл, Ме-Загьавил ясалъул – Матредил – яс.

40Гьале ГӀисавидасан лъугьарал тухумал (гьел тухумазул бутӀрузул цӀарал кьун рукӀана гьезул кьибилазеги росабазеги): Тимнал тухум, Алвал тухум, Ететил тухум, 41Оголивамал тухум, Элал тухум, Пинонил тухум, 42Кеназил тухум, Теманил тухум, Мивцарил тухум, 43Магдиэлил тухум ва Ирамил тухум.

Гьанир рехсон руго эдомиязул тухумалги гьезул росабиги. Эдомиязул халкъалъул эмен ккола ГӀисав.

#### 37


Юсупида рихьарал макьаби

1Якъубин[†] абуни, цеве жиндирго эмен вукӀараб бакӀалда[†] – Ханааналда[†] – гӀумру гьабун чӀана.

2Гьале Якъубилги гьесул наслабазулги къиса.

Юсуп[†] вукӀана анцӀила анкьго сон барав гӀолохъанчи. Вацазда цадахъ гӀи хьихьун вукӀана гьев, Билгьал ва Зилпал васазе кумек гьабун. Гьез щиб гьабуниги, гьеб Юсупица инсуда бицунаан. 3Юсуп вукӀана Якъубие хераб къоялъ гьавурав[†] вас. Гьединлъидал цогидал васаздаса цӀикӀкӀун вокьулаан Якъубие гьев ва накъишал угьараб хирияб гурдецин сайгъат гьабуна гьес Юсупие[*]. 4Инсуе Юсуп жидедасаго цӀикӀкӀун вокьулев вукӀин бихьун, вацазул гьесдехун рокьукълъи букӀана. Берцинаб кӀалцин кӀалъалароан гьез гьасда.

5Цо нухалъ Юсупида макьу бихьана. Жиндирго вацазда гьеб макьу бицаралдаса хадуб, жеги цӀикӀкӀун рихана гьезие гьав.

6«ГӀенекке, – ян абуна гьес. – Дида бихьараб макьу бицинин! 7Нилъ руго хурир гул къалел. Цинги дир гул бахъун чӀана, амма нужер гулаз, гьелда сверухъ чӀун, гьелъие сужда гьабуна!»

8Вацаз абуна:

«Гьа, гьанже нижер ханлъунги вахъун, нижее бетӀерлъи гьабизе къасдцин гурищ дур бугеб?»

Цинги жеги цӀикӀкӀана гьезулъ гьасде рокьукълъи – гьесул макьаби сабаблъунги, харбал сабаблъунги. 9Цинги нахъеги макьу бихьана Юсупида ва гьебги бицана жиндирго вацазда:

«Цоги макьу бихьана дида: бакъги, моцӀги, анцӀила цо цӀваги дида цере суждаялда чӀана!»

10Гьеб макьу гьес инсудаги вацаздаги бициндал, эмен гьесде семана:

«Гьалго кинал макьаби дуда рихьулел ругел? Унго-унголъунги дуда ракӀалдейищ кколеб, ниж киналго – дунги, дур эбелги, вацалги – рачӀун, дуда цере суждаялда чӀезе ругин абун?»

11Вацазул кӀудияб жахӀда букӀана Юсупидехун, амма инсуца рекӀелъ цӀунана гьес бицараб макьу.


Вацаз Юсуп лагълъиялде вичи

12Цо нухалда Юсупил вацал инсул гӀи кваназабизе ана Шехемалда гӀагарлъухъе.

13ГӀизраилица[†] Юсупида абуна:

«Дур вацал Шехемалда гӀагарлъухъ гӀи кваназабулел руго. Дица мунги витӀилин гьезда хадув».

«Ине хӀадур вуго, дада», – ян абуна Юсупица инсуда[+].

14«Аха, дир вас, – ин абуна гьес. – Дол сах-саламат ругищали ва гӀи кин бугебали хал гьабе. Цинги тӀадвуссун вачӀун дида бице».

Гьединги абун, инсуца Юсуп нухарегӀана. Хевроналъул расалъиги нахъа тун, гьев Шехемалде ана[+]. 15Гьенив гьесда цо чи дандчӀвана.

«Щиб дуца гьаниб балагьулеб бугеб?» – ин гьикъана гьес авлахъалда тирулев ватарав Юсупида.

16«Дирго вацал ралагьулев вуго, – ян жаваб кьуна Юсупица. – Рехъабигун гьел ругеб бакӀ лъаларищ дуда?»

17«Гьел гьаниса ана, – ян абуна дос. – Дида рагӀана гьез Дотаналдехун[*] ине ругин абулеб».

Юсуп вацазда хадув ана ва Дотаналда ратана гьесда гьел[+]. 18РикӀкӀадасанго вихьана гьезда Юсуп, ва, гьев аскӀове гӀагарлъилалде, гьезул къотӀи ккана вац чӀвазе.

19«Доле нилъер макьаби рихьулев чи! – ян абуна гьез цоцазда. 20– ЧӀвазеги чӀван, гьанив цо гвандиниве рехила нилъеца дов ва жанаваралъ чӀванилан абила. Гьебмехалда бихьила досул макьаби кин тӀуралелали!»

21Амма Рувимида гьеб рагӀидал, гьес Юсуп чӀвазе виччачӀо.

«ЧӀвазе ккеларо дов, – ин абуна гьес. 22– Би[†] гӀодобе тӀун щай нилъее? Гьедин досде квер борхиялдаса, доле доба гӀицӀаб авлахъалъул бакьулъ бугеб гвандиниве рехун лъикӀ нилъеца дов».

(ХӀакъикъаталда гьесие бокьун букӀана Юсуп хвасар гьавизе ва гьев инсухъе нахъ вуссинавизе.)

23Юсуп вацазда аскӀове щваравго, гьез гьасда тӀаса бахъана батӀи-батӀиял накъишал тӀад угьараб гурде 24ва, кквезеги ккун, гвандиниве рехана. Гьеб лъим бакӀарулеб гвенд гьеб заманалда чӀобого букӀана. 25Цинги вацал кваназе гӀодор чӀана. ГӀодор чӀун мех балелде ГилгӀадалъул[†] рахъалдасан бачӀунеб бихьана исмагӀилилазул къапила – варанабазда лъун махӀгьуинал пицӀалги, ладанги, бальзамги босун, Мисриялде унел рукӀана гьел.

26Ягьудаца[†] жиндирго вацазда абуна:

«Гьев чӀваялдаса ва гӀодобе тӀураб би балъго гьабиялдаса щиб пайда нилъее бугеб? 27РачӀа нилъеца гьев исмагӀилилазе вичизе, цинги нилъеда тӀад бидул хӀакъги букӀинаро. Нилъер вацлъидалха гьев».

Вацал гьелда разилъана[+]. 28Мидяналъул базаргаби аскӀорегӀан щвараб мехалда, вацаз, гвандинисаги вахъун, Юсуп исмагӀилилазе вичана гӀарцул къого шекелалъухъ,[†] ва гьезги гьев Мисриялде вачун ана.

29Цодагьаб заманалдаса Рувим тӀадвуссун вачӀана ва гвандихъе ана, амма Юсуп гьенив ватичӀо! Гьебмехалъ чара бухӀун жиндаго тӀад букӀараб ретӀел бихъана Рувимица.

30Вацазда аскӀовеги вачӀун, гьес абуна:

«Вас дова гьечӀогури! Гьанже дица щиб гьабилеб,[†] дун киве кӀанцӀилев?!»

31Вацазин абуни, Юсупил накъишал тӀад угьараб гурде, цо дегӀенги хъун, гьелъул бидул цӀезабуна. 32Цинги гьебги босун инсухъе рилълъана ва гьесда абуна:

«Балагье нижеда батараб жо! Дур васасул гурде бугищ гьабали халгьабе».

33Балагьараб сагӀаталъго гьебги лъан, Якъубица абуна:

«Вай, дир васасул гурде! Жанаваралъ чӀван вуго дир вас! ЧӀвазеги чӀван, гьелъ тӀутӀун ван вуго Юсуп!»

34Жиндаго тӀад букӀараб ретӀелги бихъ-бихъун, хӀебтил ххамил цо кесекги гӀицӀаб черхалда жемун, гӀемерал къояз тӀатӀала Юсупихъ магӀу тӀуна Якъубица. 35Киналго лъимал рачӀана гьесда аскӀоре, гьесул ракӀбатизабизе, амма Якъубил рекӀее щибниги бигьалъи букӀинчӀо.

«Те дун! ГӀодилевго гӀодилев вукӀина ва тӀолаго магӀугун ина дирго васасухъе барзахалдеги!»[†]

Гьедин Юсупихъ гӀодилев вукӀана Якъуб.

36Гьеб заманалда мидянияз Юсуп Мисриялде вачана ва Потифарие вичана. Гьев вукӀана пиргӀавн[†] цӀунулел рагъухъабазул бетӀер.

#### 38


Ягьудаги Тамарги

1Гьеб заманалда Ягьуда,[†] вацалги тун, цогидаб бакӀалде[†] ана гӀумру гьабизе ва Хира абун цӀар бугев Адуламалдаса цо чиясда аскӀов чӀана. 2Гьений гьесда йихьана ШуагӀ абурав цо ханааниясул[†] яс, ва гьей ячана Ягьудаца жиндиего лъадилъун. 3Гьелъул ургьибе лъимер ккана ва гьелъие вас гьавуна; Ягьудаца гьесда цӀар ГӀер абун лъуна. 4Гьесул лъадуде нахъеги лъимер ккана, кӀиабилевги вас гьавуна ва гьесда цӀар Онан лъуна. 5Хадуб гьелъ цоги вас гьавуна ва гьесда цӀар Шела лъуна (гьеб ккана Кезивалда). 6Жиндирго кӀудияв[†] вас ГӀерие Ягьудаца ячана Тамар абун цӀар бугей яс. 7Амма, ГӀерил квешаб гӀамал сабаблъун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] рихана гьев ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие гӀажал батана. 8Ягьудаца Онанида абуна:

«Вацасул йикӀарай чӀужу яче. Вацасул бакӀ ккве, гьесул наслу букӀине», – ян[+].

9Амма Онанида лъалаан Тамарица гьабураб лъимер жиндирлъун рикӀкӀунареблъи. Гьединлъидал гьелда аскӀов веганщинахъе жиндирго бачӀунеб мани гьес гӀодобе чвахизабулаан, вацасул цӀар чӀвазе ва гьесул наслулъун лъугьине лъимер гьабичӀого букӀине. 10Амма гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьулареб иш гьабуралъухъ, гьесиеги БЕТӀЕРГЬАНАС гӀажал батана. 11Гьанже, кӀудиял васалго гӀадин, гьитӀинавги хвезе гурин хӀинкъарав Ягьудаца жиндирго нус Тамарида абуна:

«Дир вас Шела кӀудияв гӀезегӀан, дурго эбел-инсуда аскӀое ун, къороллъуда чӀа», – ян.

Гьедин Тамар жиндирго эбел-инсул рокъое нахъ юссана.

12Гьелдаса нахъе гӀемераб заман ана. Ягьудал лъади – ШуагӀил яс хвана. Гьелда хадур магӀил къоял ахиралде щведал, Ягьуда, Адуламалдаса жиндирго гьудул Хираги цадахъ вачун, Тимнаялде вилълъана жиндирго гӀи къунцӀизе.

13Вакьад Тимнаялде гӀи къунцӀизе унев вукӀин лъана Тамарида. 14Гьелъ къоролалъул ретӀел тӀаса бахъана ва, чадраялъ гьумерги бацун, Тимнаялде унеб нухда бугеб Енаим шагьаралъул кавудухъ гӀодой чӀана. (Гьелда бихьулеб букӀиндалха, Шела кӀудияв гӀун вугониги, гьесие жий ячуней гьечӀолъи.)

15Гьей йихьидал, Ягьудада ккана гьей хъахӀба йигилан, чадраялъ бахчун букӀиндал гьелъул гьумер. 16Гьев гьелда аскӀове вачӀана. Нухлул рагӀалда гӀодой чӀун йигей гьелда Ягьудаца абуна:

«Йилълъа дунгун егизе», – ян. Гьесда лъалеб букӀинчӀелъулха гьей жиндирго нус йигеблъи! Гьелъ гьикъана:

«Дунгун вегаралъухъ дуца дие щиб кьелеб?» – ин.

17«Дица дуе цо бурутӀ битӀила», – ян жаваб кьуна гьес.

«Гьеб битӀун бачӀинегӀан, гъоркьлъалие щибниги кьелебищ?» – ан абуна гьелъ.

18«Гъоркьлъалие щиб дуе бокьилеб?» – ан гьикъана Ягьудаца.

Гьелъ жаваб кьуна:

«Чалуялда бухьараб дур мугьруги, дуда кодоб бугеб гӀансаги кье», – ян.

Гьелъ абураб кьуна гьес гьелъие. Гьев гьелда аскӀов вегана, ва Тамарил ургьибе лъимер ккана.

19Хадуй гьей рокъое тӀадюссана ва, гьурмадаса чадраги нахъе рехун, нахъеги къоролалъул ретӀел ретӀана.

20Адуламалдаса дов жиндирго гьудул витӀана Ягьудаца гьелъие бурутӀги бачун, дол гъоркьлъалие лъурал жал нахъе росизе. Амма, кигӀан ялагьаниги, гьесда гьей ятичӀо. 21Гьеб бакӀалъул гӀадамазда цӀехолдизе лъугьана гьев:

«Енаималда нухда гӀодой чӀун йикӀарай хъахӀба кий йигей?» – абун.

«Доя гьединай гӀадан йикӀинчӀо», – ян жаваб кьуна гьез.

22ТӀадвуссун вачӀун, гьес Ягьудада абуна:

«Дида дой ятичӀо. Доб бакӀалъул гӀадамазги абуна доя хъахӀба йикӀинчӀилан».

23Ягьудаца абуна:

«Риччанте гьел жал долъухъго хутӀизе, нилъедаго тӀад гӀадамал релъанхъичӀого рукӀине. Дица ракӀбацӀцӀадго мун гьелъие бурутӀги бачун витӀана, духъайин абуни, гьей ялагьун бажаричӀо!»

24Лъабго моцӀгӀан заман индал, Ягьудахъе хабар бачӀана:

«Дур нус Тамарица зина гьабун рагӀула, лъимерги ккун буго гьелде».

«Шагьар тун къватӀиехунги ячун, цӀадуца юхӀе гьей», – ян абуна Ягьудаца[+].

25ЧӀвазе рокъоса къватӀие гьей ячине лъугьараб мехалда, Тамарица хабар битӀана вакьадасухъе:

«Гьале гьазул хважаинасдасан ккана диде лъимер. Валагьун вихье гьазухъ. Гьаб чалуялда бухьараб мугьруги гьаб гӀансаги лъил кколебали лъалищ дуда?»

26Ягьудада лъана гьел жиндир рукӀин. Гьебмехалъ гьес абуна:

«Гьей йитӀарай йиго, дун мекъи вуго. Гьеб кинабго ккана гьей дица дирго вас Шелае ячинчӀолъи сабаблъун».

ТӀокӀалъ гьелда аскӀов вегичӀо Ягьуда[+].

27Тамарица лъимер гьабизе мех щвана, кӀиго лъимер ккун батана гьелда. 28Лъимер гьабулеб заманалда, цо квер къватӀибе баккана. ЧӀарахъаналъ гьелда багӀараб чӀоло бухьана:

«Гьав цеве гьавуна», – янги абун.

29Амма гьеб лъимаца квер нахъбуссун жанибе босун ана ва гьесдаса цеве къватӀиве вачӀана гьесул вац.

«ВахӀ, кин дуца къватӀибе нух бахъараб!» – абун гӀажаиблъана чӀарахъан. Цинги гьеб лъимада цӀар лъуна Парец[*]. 30Гьесда хадув гьавуна кверда багӀараб чӀоло бухьаравги. Гьесда цӀар лъуна ЗерахӀ[*].

#### 39


Юсупги Потифарил лъадиги

1Юсуп[†] исмагӀилилаз Мисриялде вачана ва гьенив Потифар абун цӀар бугев цо мисриясе вичана. Потифар вукӀана пиргӀавнасул[†] хӀаким ва гьев цӀунарал рагъухъабазул бетӀер[+]. 2БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] Юсупие кумек гьабулеб букӀана, ва жиндирго хважаинасул рокъоб сундулъгоги битӀ кколеб букӀана гьесие. 3Гьев чиясда бихьана Юсупгун БЕТӀЕРГЬАН[†] вукӀин ва Юсупица щиб гьабулеб бугониги, БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие квербакъулеб букӀин. 4Мисрияс, гьесдаса разилъун, жиндирго кумекчилъун тӀамуна Юсуп; кватӀичӀого жиндирго бугебщинабги Юсупил тӀалабчилъиялда гъоркье кьуна гьес. 5Гьелдаса хадуб, Юсупие гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАС баракат[†] рещтӀинабуна гьев мисриясул кинабго буголъиялде – рукъ-къаялдеги ах-хуралдеги. 6Жиндирго бугебщинаб жо Юсупил кверщаликье кьуна гьесул хважаинас; квана-гьекъей гурони, тӀокӀаб жоялъул ургъел гьечӀого, рахӀаталда вукӀана гьанже мисрияв.

Юсуп вукӀана гьумерги берцинав лага-черхги чӀурканав чи. 7Хважаинасул лъадуца берал речӀчӀаризарулел рукӀана гьесде. Цо къоялъ гьелъ гьесда абуна жинда аскӀов вегайилан. 8Амма, инкар гьабун, Юсупица абуна:

«Хважаинас дир ихтияралде кьуна жиндирго бугебщинаб, гьединлъидал гьес сундулго ургъел гьабизе кколаро. 9Гьаб къавулъ гьесда бащадго амру-буюрухъ кьезе изнуги буго дие. Дие гьукъараб жоги щибго гьечӀо гьаниб, цохӀо мун хутӀизегӀан: мун гьесул лъади йигелъул. Цинги гьединаб хӀалихьалъи кинха дица гьабилеб?[†] Аллагьасда[†] цебе гьединаб мунагь[†] кин биччалеб?»[+]

10Къойидаса къойиде гьев мукӀур гьавизе тӀаделъана гьей, амма Юсуп гьелда аскӀов вегизе разилъичӀо. 11Цо нухалда жиндирго хъулухъ тӀубазабизе Юсуп хважаинасул рокъове лъугьиндал, рукъалъул агьлуялъул цониги чи вукӀинчӀо гьенив. 12Гьебмехалда гьей гӀаданалъ къан ккуна гьасул ретӀел, жинда аскӀов вегайиланги абун. Амма гьелъул хъатикь жиндирго ретӀелги тун, Юсупица хехго нуцӀихъе нух босана ва минаялдаса къватӀиве лъутана.

13Юсуп лъутун аравлъи бихьидал ва гьесул ретӀелги жинда кодоб хутӀидал, 14рагьтӀателазде ахӀи бан, гьелъ гьезда абуна:

«Бихьулищ гьагъав жугьутӀав вачун вачӀана гьаниве, нилъ инжит-хӀакъир гьаризе! ВачӀун тӀадегун, дун басра гьайизе бокьун лъугьана гъов, амма дица ахӀи бахъинабуна. 15Дун ахӀдезе лъугьиндал, жиндирго ретӀелцин гьанибго тун, къватӀиве кӀанцӀана ва лъутун ана!»[+]

16Рос вачӀинегӀан жиндихъго тана гьелъ Юсупил ретӀел. 17Цинги росасдаги гьебго хабар бицана:

«Дихъе вачӀун, дун басра гьайизе лъугьун вукӀана гьагъав дуца вачун вачӀарав жугьутӀав лагъ! 18Дун ахӀдезе, чӀчӀичӀчӀидизе лъугьараб мехалда, ретӀелги гьанибго тун, тӀурун ана къватӀиве!»

19Дур лагъас жий инжит гьайизехъин йикӀанилан лъадуца хабар бициндал, Юсупил хважаинасул ццин гьалаглъана. 20Ккун вачун, Юсуп пачаясул туснахъалде рехейилан буюрана гьес.

Гьедин туснахъалъуве ккана Юсуп. 21Амма БЕТӀЕРГЬАНАС рехун течӀо гьев ва гьесда рахӀму-цӀоб лъуна: туснахъалъул бетӀерасе рекӀее гӀуна Юсуп[+]. 22Жанир тӀамун ругел киналго туснахъал гьес Юсупил ихтияралде кьуна. Гьанже туснахъалъул бетӀерасул бакӀалда[†] Юсупица гьабулеб букӀана кинабго, 23гьевин абуни, сундулго ургъел гьечӀого, парахат вукӀана. Юсупгун БЕТӀЕРГЬАН вукӀиндалха, гьабулебщиналъулъ Гьес Юсупие квербакъулебги букӀиндал!

#### 40


Юсупица кӀиго туснахъасул макьаби къотӀи

1Цо заманалдасан Мисриялъул пачаясул кӀудияв[†] чагъирчиясулги чед бежулев чиясулги жидерго пачаясда цебе такъсир ккана. 2ПиргӀавнасул[†] кутакалда ццин бахъана гьел жиндирго хъулухъчагӀазда – чагъирчиясдаги чед бежулев чиясдаги. 3Ва гьес гьел жиндирго хъаравулзабазул бетӀерасул рокъоб бугеб туснахъалда тӀамуна. Гьенивго вукӀана Юсупги.[†] 4Хъаравулзабазул бетӀерас Юсуп тӀамуна гьезие хъулухъ гьабулев чилъун ва гьедин унеб букӀана заман. 5Цо сордоялъ гьев кӀиявго туснахъасда – пачаясул чагъирчиясда ва пачаясул чед бежулев чиясда – макьаби рихьана. Щивасул макьуялъул жиндирго магӀнаги букӀана. 6Радал гьезда аскӀове вачӀараб мехалъ, гьел рахӀат хун пашманго ратана Юсупида.

7«Щай нуж пашманго ругел?» – ин гьикъана Юсупица. Юсупида цадахъ гьесул хважаинасул рокъор туснахъалда тӀамун ругел гьел пиргӀавнасул хъулухъчагӀаз 8жаваб кьуна:

«Нижеда макьаби рихьана, амма гьел къотӀизе чи гьанив гьечӀо», – ян.

Юсупица абуна:

«Макьу къотӀи Аллагьасдасан[†] гурищ букӀунеб? Дида рице нужер макьаби», – ян[+].

9Цинги бетӀерав чагъирчияс бицана:

«Дида макьилъ бихьана цо цӀолбол гъабу. 10Гьелда букӀана лъабго чӀор. Гьел халалъун рачӀана, тӀегьана, цӀолбол хьопал рижана ва цӀибил барщана. 11Дир хъатикь букӀана пиргӀавнасе чагъир тӀолеб щурун. Дица цӀолбол хьопал тӀуна, гьел щурминире цӀцӀуна ва пиргӀавнасухъе кьуна».

12«Гьале гьеб макьуялъул магӀна, – ян абуна гьесда Юсупица. – Лъабго чӀор ккола лъабго къо. 13Лъабго къоялдасан пиргӀавнас мун нахъеги тӀадегӀан гьавила: дурго букӀараб ишалде тӀад вуссинавила ва, цебего гӀадин, нахъеги гьесул щурминибе чагъир тӀела ва гьеб гьесухъе кьела. 14Цо лъикӀлъи гьабе дие – талихӀалъ дуда къвал бараб къоялъ дунги ракӀалде щва. ПиргӀавнасулгун хабар ккараб бакӀалда[†] дир рахъалъ кӀалъай гьабе ва гьаниса къватӀиве ворчӀизаве дун. 15Дун вуго жугьутӀазул ракьалдаса хъамурав чи! Туснахъалда тӀамизегӀанасеб квешлъи гьанибги гьабичӀо дица!»

16БетӀерав чед бежулев чиясда бихьана гьес макьу лъикӀалъе къотӀулеб букӀин ва гьес Юсупида абуна:

«Дидаги бихьана макьу: дир бетӀералда тӀад лъабго чӀеп букӀана. 17Бищун тӀаса бугеб чӀепалъуб букӀана пиргӀавнасе бежараб батӀи-батӀияб нигӀмат. Ва хӀанчӀи рукӀана дир ботӀрода лъураб гьеб чӀепалъусан кваналел».

18«Гьале гьеб макьуялъул магӀна, – ян абуна Юсупица гьесда. – Лъабго чӀеп ккола лъабго къо. 19Лъабго къоялдасан пиргӀавнас мунги „тӀаде ворхизавила“: хӀобода вала гьес мун ва дур черхги хӀанчӀаз тӀутӀун бала».

20Лъабго къоялдасан букӀана пиргӀавн гьавураб къо. Жиндирго хъулухъчагӀазе бертин-той гьабуна гьес ва, киназдаго цересан, бетӀерав чагъирчиги бетӀерав чед бежулев чиги туснахъалдаса къватӀире рачана[+]. 21БетӀерав чагъирчи нахъеги жиндирго ишалде тӀамуна ва гьес цӀидасан, чогъролги цӀун, щурун пиргӀавнасухъе кьуна. 22БетӀерав чед бежулев чиясе хӀукму къотӀана ва гьев хӀобода вана. Кинабго ккана Юсупица макьу къотӀараб къагӀидаялъ[+].

23Амма бетӀерав чагъир тӀолев чиясда Юсупги гьесул гьариги ракӀалдецин щвечӀо, гьесда кӀочон тана гьеб.

#### 41


ПиргӀавнасда рихьарал макьаби

1Гьелдаса хадуб ана кӀиго сон ва цо сордоялъ пиргӀавнасда[†] макьу бихьана. Макьилъ гьев Нил гӀоралъул рагӀалда вахъун чӀун вукӀана, ва 2гӀурулъа къватӀибе анкьго берцинаб кьарияб гӀака бачӀана. Гьел гӀачи лъугьана гьениб рагӀалда букӀараб муцӀи кваназе. 3Гьездаго хадуб Нил гӀурулъа къватӀибе бачӀана цӀакъго хӀалакъаб сурукъаб жеги анкьго гӀака ва дозда аскӀор Нил гӀурул рагӀалда чӀана гьел. 4Гьале хӀалакъал сурукъал гӀачияз кӀкӀун рехулел руго дол берцинал кьариял гӀачи. Цинги ПиргӀавн макьидаса вигьана. 5Нахъеги кьижун ккедал, батӀияб макьу бихьана гьесда: цо хӀобода бижун буго, мугь цӀубараб, лъикӀаб анкьго тӀор. 6Гьездаго хадуб ракьалдасан баккана, бухӀараб гьороца бакъвазабураб, гьодораб анкьго тӀорги. 7Гьале гьел ракъварал тӀораз къулчӀун рехана дол мугь цӀубарал тӀорал! Ва ПиргӀавн макьидаса ворчӀана. Гьединаб букӀана гьесда бихьараб макьу.

8Гьеб макьуялъ рахӀат хвезабурав гьес, радал тӀадеги вахъун, Мисриялъул киналго сихӀручагӀиги, макьу къотӀулел чагӀиги, гӀакъилал гӀадамалги ракӀарун, гьезда бицана жиндирго макьу. Амма лъиданиги кӀвечӀо гьеб макьу къотӀизе[+]. 9Гьебмехалда бетӀерав чагъир тӀолев чияс пиргӀавнасда абуна:

«Гьанже дида ракӀалде щвана дирго хатӀа! 10Цо къоялъ пиргӀавнасул ццин бахъана жиндирго лагъзадерида ва дун дова хъаравулзабазул бетӀерасул бакӀалда[†] жанив тӀамеян буюрана. Дида цадахъ жанив тӀамуна бетӀерав чед бежулев чиги. 11Цо сордоялъ ниж кӀияздаго макьаби рихьана, щивасул макьуялъул жиндирго хасаб магӀнаги букӀана. 12Нижее хъулухъалъе тун вукӀана цо жугьутӀав, хъаравулзабазул бетӀерасул лагъ. Нижеца гьесда рицана нижерго макьаби ва гьес бицана щивасул макьил магӀна[+]. 13Гьес нижеда бицухъе ккезеги ккана: дун дирго цебе букӀараб ишалде тӀад вуссинавуна, дов цояв, кваридаги ван, гъанкъана».

14Гьебмехалъ ПиргӀавнас Юсуп[†] вачине чи витӀана. Хехго туснахъалдаса къватӀивеги вачун, мегеж-бетӀерги кӀкӀван, цӀияб ретӀелги ретӀун, пиргӀавнасда цеве чӀезавуна гьев. ПиргӀавнас Юсупида абуна:

15«Дида цо макьу бихьана, амма лъиданиги кӀолеб гьечӀо гьеб къотӀизе. Дида рагӀана, бицараб сагӀаталъго макьу къотӀизе лъалин дудайилан».

16«Дица гуро, Аллагьас[†] къотӀила гьеб макьу пиргӀавнасе лъикӀалъе», – ян абуна Юсупица[+].

17Цинги пиргӀавнас Юсупида макьу бицана:

«Дида макьилъ бихьана дун Нил гӀоралъул рагӀалда вахъун чӀун. 18Цинги Нил гӀурулъа къватӀибе бачӀана кьарияб, берцинаб анкьго гӀака. Гьел гӀачи лъугьана гьениб рагӀалда букӀараб муцӀи кваназе. 19Гьездаго хадуб Нил гӀурулъа къватӀибе бачӀана, рокьода гьан бакъвараб, хӀалакъаб, къадараб анкьго гӀака. Мисриялда кирниги рихьичӀо дида гьедигӀанго хӀалакъал гӀачи. 20Гьел хӀалакъал, къадарал гӀачияз кванана доб анкьабго кьарияб гӀака. 21Гьел ургьире аниги, гьезул чахьал рукӀахъе хутӀана: рукӀарал гӀадал хӀалакъал, къадарал жал хутӀана гьел гӀачи. Цинги дун макьидаса ворчӀана. 22Гьелдаса хадуб дида цоги макьу бихьана: цо хӀобода бижана, мугь цӀубараб, лъикӀаб анкьго тӀор. 23Гьездаго хадуб тӀаде баккун бачӀана тӀеренаб, гьодораб, бухӀараб гьороца бакъвазабураб анкьго тӀорги. 24Гьел тӀеренал тӀораз тӀубанго къулчӀана доб анкьабго лъикӀаб тӀор! Макьу къотӀулел чагӀазда рицана дица гьел дида рихьарал макьаби, амма гьел макьаби къотӀизе бажаричӀо гьезухъа».

25Цинги Юсупица пиргӀавнасда абуна:

«ПиргӀавнасда кӀиго гуреб, цо макьу бихьун буго: Аллагьас пиргӀавнасе рагьулеб буго Жиндирго хӀукму. 26Анкьго кьарияб лъикӀаб гӀака ккола анкьго сон, анкьго лъикӀаб тӀорги ккола анкьго сон. Гьединлъидал гьеб буго цого макьу. 27Доздаго хадуб цун анкьго хӀалакъаб, къадараб гӀака бачӀиналъул магӀна ккола хадусеб анкьго сон. БухӀараб гьороца бакъвазабураб, гьодораб анкьго тӀоралъул магӀнаги гьединабго буго – гьеб ккола анкьго ракъул сон. 28Гьелъин дица абулеб букӀараб, Аллагьас пиргӀавнасе жиндирго хӀукму рагьулеб бугилан.

29Мисриялъул тӀолабго ракьалда кутакалда гьарзаяб анкьго сон бачӀунеб буго. 30Амма гьездаса хадуб анкьго ракъул сонги бачӀине буго. Цебе букӀараб гьарзалъиялъул лъалкӀцин нахъе хутӀиларо гьел соназ. Ракъул гӀазабалъ улка-ракьго чӀунтизабила[+]. 31ГӀасияб ракъи букӀине буго гьеб, цебесеб гьарзалъиялъул лъалкӀцин нахъе хутӀулареб. 32КӀиго нухалъ макьу бихьиялъул магӀна ккола ракӀчӀун Аллагьас хӀукму къотӀун букӀин ва гьеб Гьес кватӀичӀого тӀубазабизе букӀин.

33Биччанте гьанже пиргӀавнас тӀаса вищизе иш лъалев ва гӀакъилав чи ва гьесда тӀад къазе Мисриялъе бетӀерлъи гьабизе. 34Биччанте пиргӀавнас тӀолабго улкаялда хъулухъчагӀи тӀамизе, тӀаде щолеб бугеб анкьабго соналъ хуриса бачӀараб тӀорщалил щуйил бутӀа халкъалъухъа бакӀаризе. 35Биччанте гьез бакӀаризе гьел лъикӀал соназ щвараб тӀолабго бачӀин ва, пиргӀавнасул амруялдалъун, шагьаразда хӀалухъен бакӀарулел бакӀал нахърателалъул цӀезаризе. 36Гьедин гьабуни, Мисриялда букӀина доб бачӀунеб анкьабго ракъул соналъе гӀураб нахърател ва бакъуца хвеларо Мисриялъул халкъ!»

37ПиргӀавнасеги гьесул хъулухъчагӀазеги рекӀее гӀуна Юсупил гьел рагӀаби.

38«Гьадинав чи нилъее тӀокӀав щвеларо! – ян абуна пиргӀавнас жиндирго чукъа-рахьаналда. – Аллагьасул РухӀ буго гьасда тӀад!»[+]

39Цинги гьес Юсупида абуна:

«Аллагьас дуе гьеб кинабго рагьун бугелъул, дудаса гӀакъилавги бичӀчӀи бугевги чи тӀокӀав ватуларо. 40Гьанжеялдаса хадуб дуца кверщел гьабизе буго дир ракьалда тӀад ва дир халкъги духъ гӀенеккизе буго. ГӀицӀго пачаясулаб даражаялъ дудаса тӀадегӀанавлъун вукӀина дун»[+].


ТӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун Юсуп ккей

41«ГӀенекке, – ян абуна пиргӀавнас Юсупида, – тӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун гьавулев вуго дица мун!»

42Бахъун, гьес Юсупил килщида ххуна жиндирго мугьру тӀад бикӀараб баргъич. Гьес Юсупида тӀад ретӀана лъолъол куналъ бессараб хирияб[†] ххамил ретӀел ва меседил рахасги бана гьесул гарбида[+]. 43Пачалихъалда кӀиабилеб даражаялъул чиясул чолгьокоги чуялги кьуна пиргӀавнас Юсупие. Гьелда рекӀун Юсуп унеб мехалъ, пиргӀавнасул чагӀаз ахӀулаан: «Накабазда чӀа!» – ян. Гьедин пиргӀавнас Юсуп тӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун гьавуна.

44ПиргӀавнас Юсупида абуна:

«Гьале дир амру – пиргӀавнасул амру. Гьанжеялдаса хадуб, дур изну гьечӀого, Мисриялъул тӀолабго ракьалда лъицаниги, я хӀетӀе, я квер багъаризе гьечӀо».

45ПиргӀавнас Юсупида цӀияб цӀар лъуна Цафнат-Панеах абун. Он абураб шагьаралъул кашиш[†] Поти-Ферил яс Асенатги ячана гьесие. Гьедин, Мисриялъул тӀолабго ракьалда тӀибитӀана Юсупил ихтиярчилъи[+].

46Мисриялъул пачаясе, ай пиргӀавнасе хъулухъ гьабизе байбихьараб заманалда Юсупица бан букӀана лъеберго сон. Ва Мисриялъул тӀолабго ракьалъухъ балагьизе сапар бухьана гьес.

47Гьарзаяб анкьго соналъ кутакалда гӀемераб тӀорщел бакӀарана Мисриялъул ракьаздаса. 48Гьел соназда Мисриялда бакӀарараб тӀорщел Юсупица шагьаразда гьоркьоб бикьана: щибаб шагьаралда пиргӀавнасе нахърател гьабуна гьеб шагьаралда сверухъ ругел ракьаздаса бакӀарараб тӀорщалил. 49Ралъдал салигӀан гӀемераб хӀалухъен бакӀарана Юсупица: гьелъул хӀисаб гьабицин тана, гӀемерлъиялъ, гьеб гьабизе кӀолеб хӀал букӀинчӀо.

50Гьеб заманалда, жеги ракъи баккилалде, Он шагьаралъул кашиш Поти-Ферил яс Асенатица Юсупие кӀиго вас гьавуна. 51«Аллагьас дида кӀоченабуна дир къварилъиги эбел-инсул рукъалъухъ урхъиялъул рухӀиги», – янги абун, тӀоцеве гьавурасда Юсупица Манасс[*] абун цӀар лъуна. 52«Дие гӀазаб-гӀакъуба букӀараб ракьалда хур цӀун бачӀинабуна дие Аллагьас», – инги абун, кӀиабилесда цӀар Юсупица Ефраим[*] лъуна.

53Мисриялъул ракьалда гьарзаяб бачӀиналъул анкьго сон ахиралде щвана. 54Ва, Юсупица цебеккунго бицун букӀаралда рекъон, анкьго ракъул сон тӀаде гӀунтӀана. Гьеб ракъи тӀибитӀана киналго улкабазда, амма Мисриялда киса-кибго тӀорщалил нахърател гьабун букӀана[+]. 55Мисриялъул халкъалда гьоркьоб ракъи багъаридал, тӀорщел гьарун[†] пиргӀавнасухъе рачӀине лъугьана гӀадамал. Цинги гьес абуна:

«Нуж Юсупихъе а ва гьес абураб гьабе», – ян.

56ТӀолабго улкаялда тӀибитӀана ракъи. Юсупица нахърателалъул рукъзал рагьана ва мисриязе тӀорщел бичизе байбихьана (гӀасияб ракъи букӀана Мисриялда). 57Киналго ракьаздаса гӀадамал Мисриялде Юсупихъе рачӀунел рукӀана тӀорщел босизе, щайгурелъул тӀолабго дунялалда тӀибитӀана кутакаб ракъи.

#### 42


Юсупил вацал Мисриялде рачӀин

1Мисриялда тӀорщел бугеблъи лъана Якъубида,[†] ва гьес васазда абуна:

«КидаллъизегӀан нуж цоцахъ ралагьун чӀезе ругел? 2Мисриялда тӀорщел бугилан абулеб буго. Нилъго ракъуца хвелалде, гьениреги ун, тӀорщелги босун рачӀа».

3Юсупил[†] анцӀавго вацас Мисриялде сапар бухьана, гьениса тӀорщел босизе. 4Юсупил тӀул бикьарав вац Буняминин абуни, Якъубица гьезда цадахъ виччачӀо, гьесие щибгӀаги ккезе гурилан хӀинкъун.

5ТӀорщел гьарун[†] Мисриялде рачӀарал гӀадамазул руккалилъе ккана ГӀизраилил[†] васалги – тӀолабго Ханааналдаго[†] ракъул гӀазаб рещтӀун букӀиндалха. 6Гьел рачӀараб улкаялъул кверщелчилъун Юсуп вукӀана ва гьенире рачӀаралщинал гӀадамазе тӀорщелги гьес бичулеб букӀана. Вацал рачӀана Юсупихъе ва, гӀодоб гьумерги цун, гьесда цере накабазда чӀана[+]. 7Бер кӀутӀарабго лъана гьесда гьел, амма гьев чияр чи гӀадин чӀана ва хъачӀго гьикъана:

«Киса рачӀарал чагӀи нуж?» – ин.

«Ханааналдаса рачӀун руго тӀорщел босизе», – ян жаваб кьуна гьез. 8(Юсупида вацал лъаниги, гьезда гьев лъачӀо.)

9Гьезул рахъалъ жиндаго цере рихьун рукӀарал макьабиги ракӀалде щун, Юсупица абуна:

«Нуж руго балъгоял жасусал! Нижер улкаялъул загӀипал бакӀал[†] ралагьизе рачӀарал чагӀи ратула нуж»[+].

10«Гуро, нижер бетӀергьан![†] – абун жаваб кьуна гьез. – Ниж руго тӀорщел бичун босизе рачӀарал дур лагъзал. 11Ниж киналго вацал руго – цо инсул васал, ракӀ бацӀцӀадал гӀадамал руго ниж. Ниж руго дур лагъзал ва жасусаллъунги киданиги рукӀинчӀо».

12«Гьереси буго, – ян абуна Юсупица. – Нижер улкаялъул загӀипал бакӀал ралагьизе рачӀун руго нуж!»

13Амма гьез абуна:

«Нижер, дур лагъзадерил, анцӀила кӀиго вац вукӀана. Ханааналдаса цо инсул лъимал руго ниж. ГьитӀинав вац инсуда аскӀов тана. Нижер цо вацги цевего тӀагӀана».

14«Гьелеха, – ян абуна Юсупица. – Дица абичӀищ нуж жасусал ругилан. 15Дица хӀалбихьила нужер. ПиргӀавнасул[†] гӀумруялхӀа, гьитӀинав вац гьаниве вачӀинчӀого, нуж гьаниса нахъе ине гьечӀо. 16Нужер цояв витӀе гьесда хадув, хутӀарал гьанир туснахъалда рукӀина. Цинги балагьила нужер гьел харбал ритӀарал ругищали. БитӀараб бицунеб батичӀони, пиргӀавнасул гӀумруялхӀа, нуж жасусал ккола!»

17Цинги Юсупица гьел лъабго къоялъ туснахъалъур тӀамуна.

18Лъабабилеб къоялъ гьес гьезда абуна:

«Дица абураб гьабуни, нуж чӀаго хутӀила – дун Аллагьасукьа[†] хӀинкъулелъулха! 19Нуж ракӀбацӀцӀадал гӀадамал ратани, нужер цояв гьанив туснахъалъув чӀа, хутӀарал нахъе а, нужер ракъун ругел хъизамазе тӀорщелги босун. 20Цинги, гьитӀинав вацги вачун, тӀад русса. Нужер гьел рагӀаби ритӀухълъани, нуж чӀаго хутӀила».

Гьел гьедин гьабизе мукӀурлъана.

21«Вацасул хӀакъ бецӀулеб буго нилъеда. Нилъеда бихьана досда чӀун букӀараб къо, амма кигӀан дов гьарданиги, нилъ гурхӀичӀо. Гьединлъидалин нилъеда тӀаде гьаб балагь бачӀараб!» – ин абун, кӀалъана гьел цоцазда.

22Рувимица тӀаде жубана:

«Дица абичӀищ нужеда гьев васасе квешлъи гьабугеян! Нуж дихъ гӀенеккичӀо. Гьанже нилъеда бецӀулеб буго гьесул бидул хӀакъ!»[+]

23Вацазда лъалеб букӀинчӀо жидер хабар Юсупида бичӀчӀулеб букӀин. Юсуп гьелгун кӀалъалев вукӀиндалха таржамачиясул кумекалдалъун. 24ДовегӀанги ун, гӀодана Юсуп. Хадув, аскӀове вачӀун, гьелгун кӀалъана. Ва, вацазда гьоркьоса Шимеонги тӀаса вищун, гьезул берда цебе амру гьабуна гьев вухьейилан. 25Хадуб, Юсупил буюрухъалдалъун, гьезул къандалъаби тӀорщалил цӀезаруна, щивасул къандалъоялъуб гьесухъа тӀорщалихъ босараб гӀарацги бахчана, нухда хӀажалъулеб квен-тӀехги кьуна. 26Гьиралги хӀамузда къан, вацаз рокъоре тӀадруссине сапар бухьана.

27Сордо базе чӀараб бакӀалда гьезул цояс, хӀамие кӀалцӀи базе, жиндирго къандалъоялъул кӀал бичана ва къандалъоялъул кӀалалдаго батана жиндирго гӀарац.

28«Дир гӀарац лъун буго гьаниб! Гьале гьаниб, дир къандалъоялъуб!» – ин ахӀана гьес.

«Гьаб щиб Аллагьас нилъее гьабулеб бугеб жо?!» – янги абун, ракӀ тӀун араб гӀадин лъугьана гьел гьебмехалъ ва гӀемер хӀинкъиялъ сородана.

29Гьеб хӀалалда Ханааналде инсухъе тӀад руссана вацал, ва кинабго жидеего лъугьараб-таралъул хӀакъалъулъ гьесда бицана.

30«Доб ракьалъул кверщелчи нижедехун хъачӀго кӀалъана – ниж жасусал ругилан ккана досда. 31Нижеца абуна ниж жасусал гурин, ракӀбацӀцӀадал гӀадамал ругин, 32нижер анцӀила кӀиго вац вугин – цо инсуе гьарурал. Цо вац тӀагӀанин, цогидав, бищунго гьитӀинав, Ханааналда инсуда аскӀов танин. 33Амма доб ракьалъул кверщелчияс абуна: „Гьале гьадин хал гьабила[†] дица нужеца битӀараб бицунеб бугищали. Нужер цо вац гьанив те, хутӀаралин абуни, ракъун ругел хъизамазе тӀорщелги босун, нужерго нухда а. 34Цинги бищунго гьитӀинав вацги вачун рачӀа. Гьебмехалда лъала дида нуж жасусал гурел, ракӀбацӀцӀадал гӀадамал рукӀин. Нужер вацги нахъе виччала, дир тӀолабго ракьалда даран-базар гьабизе нужее изнуги кьела“, – ян».

35Жидерго къандалъаби чӀехьезе гьел лъугьиндал, щивасул къандалъоялъуб батана гӀарац лъураб киса. Гьеб бихьидал, эменги васалги кутакалда хӀинкъана.

36«Цоцада хадур дихъа лъимал рахъулел руго нужеца, – ян абуна гьезул эмен Якъубица. – Юсуп тӀокӀав гьечӀо, гьанже Шимеонги гьечӀо. Буняминги вачинехъин вуго. Кинабго дида данде багъана гьанже!»

37Гьебмехалъ Рувимица инсуда абуна:

«Буняминги вачун дун тӀадвуссун вачӀинчӀони, дир кӀиго вас чӀвазе кьела дица. Дида божилъи гьабун витӀе – дица гьев духъе тӀадвуссун вачина».

38Амма Якъубица абуна:

«Дир вас нужеда цадахъ виччаларо дица. Гьесул тӀул бикьарав вац хвана. Бунямин цохӀо хутӀун вуго дие. Нухда гьесие къварилъи ккани щиб гьабилеб? Нужер гӀайибалдалъун дун, бетӀер хъахӀлъарав херав, гьесда хадуб бухӀараб ракӀалъ барзахалде[†] ккеларищ!»

#### 43


Мисриялде кӀиабилеб сапар

1Амма ракъул кутак жеги цӀикӀкӀана ракьалда. 2Мисриялдаса бачӀараб тӀорщел лъугӀараб мехалъ, инсуца васазда абуна:

«Нахъеги доре ун, цодагьабги тӀорщел босун рачӀа», – ян.

3Амма Ягьудаца[†] абуна:

«Дов чияс нижеда цӀакъ кьварун лъазабуна, гьитӀинав вац цадахъ вачинчӀого жинда рихьулеб бакӀалде[†] раккугейилан. 4Дуца гьев нижеда цадахъ виччани, дуе тӀорщел босизе ина ниж. 5Дуца гьев виччачӀони, гьенире иналъул пайда гьечӀо, вац вачинчӀого жинда рихьулеб бакӀалде раккугейилан лъазабун бугелъулха дов чияс».

6«Щайха нужеца гьаб балагь диде бачӀинабураб?! – ин абуна ГӀизраилица.[†] – Нужер цоги вац вугилан щай бицараб?»

7Гьез жаваб кьуна:

«Кинабго цӀехедалха дос: нижерго хӀакъалъулъги нижер гӀагарлъиялъул хӀакъалъулъги. Эмен чӀаго вугищилан гьикъана, нижер цогиги вацал ругищилан цӀехана. Гьес цӀехедалин нижеца гьеб бицараб. Лъидаха лъалеб букӀараб гьитӀинав вацги вачун жиндихъе рачӀайилан гьес амру гьабулеблъи?»

8Цинги Ягьудаца жиндирго эмен ГӀизраилида абуна:

«Виччай гьев нижеда цадахъ, ниж хехго нухда ине ва нижги, мунги, нижер лъималги ракъуца хвечӀого рукӀине. 9БетӀер къотӀизе кьела дица гьев тӀад вуссинчӀони. Дица дидаго тӀаде босила гьелъул гӀайиб: дуда аскӀове гьев тӀадвуссун вачине бажаричӀони, хвезегӀан дуда цеве гӀайибиявлъунги хутӀила дун. 10Гьадин нилъецаго квалквалал гьаричӀелани, некӀого кӀицӀулниги дореги щун тӀадруссинаан!»

11Гьебмехалъ ГӀизраилица абуна:

«Гьедин хъван батани, щибха гьабилеб![†] Нужеца гьадин гьабе: гьаб нилъер ракьалъул нигӀматаздасан сайгъатал росе досие – бальзамги, гьоцӀоги, ладанги, махӀгьуинал пицӀалги, фисташкабиги, миндальги. 12КӀиго нухалъ цӀикӀкӀун гӀарацги босе цадахъ – доб нужер къандалъабазухъ лъун батарабги нахъ буссинабизе. Доба дозул гъалатӀ ккун буго, дир хӀисабалда. 13Буняминги цадахъ ваче ва нахъеги а дов чиясухъе. 14ХӀалкӀолев Аллагьас[†] дов нужеда гурхӀизавеги, дова тарав вацги Буняминги дос нахъе риччазе! Дунин абуни, лъималаздаса махӀрумлъизе хъван батани, махӀрумлъун вукӀинаха!»

15Вацаз сайгъатал къачӀана, цебе букӀаралдасаги кӀиго нухалъ цӀикӀкӀун гӀарацги босана цадахъ. Цинги, Мисриялде рачӀун, Юсупида[†] цере чӀана – гьаб нухалда Буняминги вукӀана цадахъ. 16Гьезда цадахъ Бунямин вихьараб мехалда, Юсупица жиндирго рукъ-къаялъул бетӀерав хъулухъчиясда абуна:

«Гьал чагӀи дихъе рокъоре раче. Цо жоги хъун, квен гьабе: жакъа къалъуда гьез диргун квен гӀахьал гьабизе буго».

17Юсупил буюрухъ тӀубазабун, хъулухъчияс вацал гьесул бакӀалде рачана. 18Амма гьенире унаго, нухда хӀинкъи рекӀелъе ккун, вацал цоцада гаргадизе лъугьана:

«Доб мехалда нилъер къандалъабазухъ лъун батараб гӀарац сабаблъун рачунел ратила нилъ доре. ТӀаде кӀанцӀун, доз нилъ кквела ва лагъзаллъун гьанир чӀезарила, нилъер хӀамулги рахъила!»

19Юсупил минаялъул рагьдухъе щвараб мехалда, хъулухъчиясда аскӀорегӀанги рилълъун, гьез абуна:

20«БетӀерчӀахъад, цо кӀалъазе изну кье! Цереги цо нухалъ гьанире тӀорщел босизе рачӀун рукӀана ниж. 21Нахъруссун унаго, сордо базе рещтӀараб бакӀалда, нижерго къандалъабазул кӀал бичана нижеца. Нижер щивасда къандалъабазул кӀалалдаго, тӀаса камичӀого, батана жинди-жиндир гӀарац. Нижеца гьеб нахъбуссун гьанибе босун буго. 22ЦӀияб тӀорщалихъ кьезе тӀадеги гӀарацги босун буго. Доб мехалда нижер къандалъабазухъ гьеб гӀарац лъица лъурабалиги лъаларо нижеда».

23«Нужеда ургъел ккоге, нуж хӀинкъизе бакӀ гьечӀо, – ян абуна гьезда хъулухъчияс. – Нужер Аллагьас[†] – нужер инсул Аллагьас – балъго лъун батила гьеб гьениб. Доб мехалда нужеца кьураб гӀарац дихъе тӀаса камичӀого щвана!»

Цинги гьес гьазда аскӀове Шимеон вачун вачӀана. 24Гьел киналго цадахъ гьес Юсупил рокъоре рачана, гьезул хӀатӀал чуризе лъимги кьуна, хӀамузе кӀалцӀиги бана. 25Вацаз жидерго сайгъатал цере рахъана, ва къалъул гӀужалда Юсупида дандчӀвазе хӀадурлъана гьел: гьазда абун букӀана дора къаде кваназе ругин нужилан. 26Юсуп рокъове вачӀараб мехалда, гьаз гьесие сайгъатал кьуна ва, гӀодоб гьумерги цузабун, гьесда цебе сужда гьабуна. 27Цинги гьезулгун салам-каламги гьабун, Юсупица гьикъана:

«Нужеца дида бицун букӀарав, нужер херав эмен кин вугев? Гьев жеги сах-саламат вугищ?» – ан.

28Гьесие бетӀерги къулун, вацаз абуна:

«Дур лагъ, нижер эмен, сах-саламат вуго», – ян.

29Гьебмехалда жиндирго тӀул бикьарав вац Бунямин вихьана Юсупида, ва гьес абуна:

«Гьавищ дов нужер гьитӀинав вац? Аллагьасул цӀоб лъеги дуда, дир вас!» – ин.

30Вацасдехун рекӀелъ гьулчараб хӀеренлъи-недегьлъиялъул карачелалъ, Юсупил гӀодизе бачӀана. Хехго цояб рокъовеги лъугьун, гӀодана гьев. 31Цинги беркӀалги чурун, нахъеги гьалбадерида аскӀове вилълъана Юсуп ва, яхӀ гьабун, квен босейилан буюрана. 32Юсупие батӀаго, гьалбадерие батӀаго, мисриязе батӀаго лъуна квен (мисриязул диналда рекъон, жугьутӀазда цадахъ кваназе гьезие гьукъараб букӀана)[+]. 33КӀудиясдаса гьитӀинасде щвезегӀан иргадал Юсупида цере гӀодор чӀезаруна вацал. ХӀикмалъун цоцахъ ралагьана гьел. 34Жиндирго тепсиялдаса квен битӀун бачӀунеб букӀана гьазие Юсупица, ва Буняминие кьолеб бутӀа цогидазулалдаса щуго нухалъ цӀикӀкӀараб букӀана. Гьедин Юсупида цадахъ гӀорцӀизегӀан квана-гьекъана гьел.

#### 44


Юсупица вацазул хӀалбихьи

1Юсупица[†] жиндирго хъулухъчиясе буюрухъ кьуна:

«Гьал чагӀазул къандалъаби ругӀун цӀезаре, баччизе кӀолебгӀан тӀорщелги бан. Щивасул къандалъоялъуб лъе гьес кьураб гӀарацги. 2Бищун гьитӀинасул къандалъоялъуб гӀарцуда цадахъ дир гӀарцул щурунги лъе».

Юсупица абухъе гьабуна хъулухъчияс. 3ХъахӀлъи барабго, хӀамулги рачун, гьалбал нухда лъуна. 4Амма вацал шагьаралдаса рикӀкӀалъилелдего, Юсупица хъулухъчиясда абуна:

«Хехго дозда хадув а! Ва дозда абе: „ЛъикӀлъиялъухъ квешлъи щай нужеца гьабураб? 5Дир бетӀергьанас[†] чагъир гьекъолеб, гьединго балъголъи тӀатинабулеб ва букӀинесеб лъазабулеб щурун гурищ гьеб? КӀудияб квешлъи гьабун буго нужеца!“ – ян».

6Гьезда хадув гӀунтӀидал, хъулухъчияс жинда тӀадкъараб гьабун, гьезда гьел рагӀаби абуна.

7Вацаз жаваб кьуна:

«Щай, нижер бетӀергьан, дуца гьедин абулеб? Аллагьас[†] цӀунаги дур лагъзал гьединаб жо гьабиялдаса! 8Цебесеб нухалъ нижер къандалъабазухъ батараб гӀарацгицин нижеца Ханааналдаса[†] тӀад буссинабураб мехалъ, дур бетӀергьанасул рокъоса гӀарац яги месед кин нижеца бикъулеб? 9Нижер цонигиясухъ бикъараб жо батани, биччанте гьевги чӀвазе ва ниж киналгоги нижер бетӀергьанасул лагъзаллъун хутӀизе».

10«Нужеца абухъе букӀине биччанте, – ян абуна хъулухъчияс, – амма лагълъун хутӀила бикъараб жиндихъ батарав чи, цогидал риччан тела».

11Вацаз хехлъи гьабун хӀамуздаса гьирал рахъана ва къандалъабазул кӀалал ричана. 12Хъулухъчияс киназдаго иргадал чӀухь бана, – кӀудиясдаса бахъараб гьитӀинасде щвезегӀан. Щурун Буняминихъ батана. 13Цинги чара бухӀарал вацаз жидеда тӀад букӀараб ретӀел бихъ-бихъун бана ва, цӀидасан хӀамузда гьиралги къан, гьел шагьаралде тӀад руссана.

14Ягьудаги[†] вацалги тӀаде щвараб мехалъ, Юсуп жеги рокъов вукӀана, ва гьал гьесда цере накабазда чӀана. 15Юсупица гьезда абуна:

«КингӀаги кӀвараб нужеда гьеб иш гьабизе? Унго, нужеда лъаларебищ дун гӀадинал чагӀазул балъголъи тӀатинабизе гьунар букӀунеблъи?»

16«Дуда, нижер бетӀергьанасда, абизе жо щибха нижер букӀинеб? – абун кӀалъана Ягьуда. – Щиб бицун нижго ритӀухъ гьарилел? Аллагьас тӀатинабуна нижер гӀайиб-хатӀа. Гьанжеялдаса нахъе ниж рукӀине руго нижер бетӀергьанасул лагъзаллъун: щурун кодоб батаравги ва цогидал киналгоги».

17Юсупица абуна: «Аллагьас цӀунаги дун гьединаб иш гьабиялдаса! Щурун бикъарав чи вукӀина дир лагълъун, цогидал сах-саламатго инсуда аскӀоре ине бегьула».

18Юсупида аскӀовегӀанги къан, Ягьудаца абуна:

«Я дир бетӀергьан! Дие, дурго лагъасе, изну кье дудехун кӀалъазе. Дурго лагъасда ццин бахъунге, дир бетӀергьан. Мун пиргӀавнасда[†] ващадав чи вугелъул!

19Дир бетӀергьан, дуца гьикъана нижеда, дурго лагъзадерида, нижер эмен вугищилан ва нижер цоги вацал ругищилан. 20Нижеца дуе, нижер бетӀергьанасе, жаваб кьуна нижер херав эмен вугин ва цоги бищунго гьитӀинав вацги вугин. Инсуе харадуниб гьабураб лъимер ккола гьев. Гьезул эбелалъ гьаруразул цохӀо гьев хутӀана чӀаго, гьесул вац хвана. Инсуе гьев цӀакъ хирияв вуго[+]. 21Цинги дуца нижее, дур лагъзадерие, амру гьабуна гьев гьаниве вихьизе вачейилан. 22Нижеца дуда, нижер бетӀергьанасда, абуна гьес эмен рехун тезе бегьуларилан, гьесдаса ватӀалъи инсуда хӀехьезе кӀоларилан. 23Амма дуца нижеда, дур лагъзадерида, абуна гьитӀинав вацги цадахъ вачун гурони, ниж тӀокӀалъ мун вихьулеб бакӀалде[†] раккугеян.

24Ниж нижерго инсухъе, дур лагъасухъе, тӀадруссараб мехалда, нижеца гьесда бицана дуца, нижер бетӀергьанас, абурабщинаб. 25Цинги цодагьабги тӀорщел босизе айилан инсуца амру гьабураб мехалда, 26нижеца абуна гьитӀинав вац цадахъ гьечӀого инарилан; гьев цадахъ гьечӀого мун вихьулеб бакӀалде раккизе нижее изну гьечӀилан. 27Гьебмехалда нижер инсуца, дур лагъас, нижеда гьадин абуна: „Нужеда лъала дир лъадуца дие кӀиго вас гьавуравлъи.[†] 28Цояв тӀагӀана. Жанаваралъ чӀван, тӀу-тӀун ван ватилаха – тӀокӀав дида вихьичӀо гьев. 29Гьанже нужеца кӀиабилевги вачун унев вуго. Гьесиеги къварилъи ккани щиб гьабилеб?[†] Гьаб дир хъахӀаб бетӀералде балагьги рещтӀинабун, барзахалде[†] тӀовитӀила нужеца дун!“ – ин.

30Гьединлъидал, дида кӀвелищ инсухъе, дур лагъасухъе, гьедигӀан досие хирияв васги вачинчӀого тӀадвуссине? 31Вас нижеда цадахъ гьечӀевлъи бихьараб лахӀзаталъго эмен хвела. Ва дур лагъзал ниж сабаблъун кӀудияб рухӀалилъ барзахалде ина гьев. 32Дица, дур лагъас, инсуе щулияб рагӀи кьуна вац тӀадвуссун вачинилан, нагагь вачинчӀони, хвезегӀан инсуда цебе гӀайибги дида тӀад букӀинилан. 33Гьанже дур лагъ дун чӀезаве гьанив гьесул бакӀалда! Гьевин абуни, вацазда цадахъ тӀадвуссине виччанте. 34Кинха дун гьевги вачинчӀого инсухъе тӀадвуссинев ва гьединаб балагьалъ эмен чӀвани, гьеб кин хӀехьелеб?!»

#### 45


Юсупица вацазе живго загьир гьави

1Юсупида[†] тӀокӀалъ яхӀ гьабун бажарулеб букӀинчӀо, гьединлъидал:

«Киналго къватӀире а!» – ян буюрана Юсупица жиндирго чагӀазе.

Вацалгун живго цохӀо хутӀараб мехалъ, гьес гьезда бицана живго щив кколевали, 2ва биччан гьаракьгун гӀодана Юсуп. Гьесул гӀоди рагӀана мисрияздаги ва пиргӀавнасул[†] кӀалгӀаялъул агьлуялдаги.

3«Дун Юсуп вуго, – ян абуна гьес вацазда. – Унго, дир эмен чӀаго вугевищ?»

Амма, гьеб рагӀидал, гӀунун, цӀорон хутӀун, рагӀи абизе кӀолеб хӀалалда рукӀинчӀо вацал.

4«АскӀорегӀан рачӀа», – ян абуна Юсупица. Цинги вацал гьесда аскӀорегӀан рилълъана.

«Гьале дун, Юсуп, нужеца Мисриялде вичарав нужер вац, – ин абуна гьезда Юсупица. 5– Амма гьеб сабаблъун гьанже нужеего гӀазаб кьоге, нужедаго гӀайибги чӀваге. Аллагьаслъидал[†] дун гьаниве витӀарав нужер гӀумру хвасар гьабизе. 6Гьале кӀиябго лъагӀел ана ракъи бачӀаралдаса. Жеги щугоги соналъ я рекьи, я лъилъи букӀине гьечӀо. 7Аллагьас нужедаса цеве дун гьаниве витӀана, ракьалдаса нужер наслу тӀагӀинчӀого букӀине ва кӀудияб тархъанлъиялдалъун нужер гӀумру хвасарлъизе. 8Нужеца гурев, Аллагьасин дун гьаниве витӀарав ва пиргӀавнасул эменлъунги, гьесул бугебщиналда тӀад бетӀергьанлъунги,[†] Мисриялъул тӀолабго ракьалда кверщелчилъунги гьавурав.[†]

9Гьанже хехго инсухъе тӀадрусса ва гьесда бице гьадин абунин Юсупица: „Аллагьас дун тӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун гьавуна. КӀванагӀан хехго дихъе вачӀа! 10Лъималгун ва лъималазул лъималгун, кинабго гӀи-боцӀигун ва буголъигун цадахъ мун чӀела дида гӀагарлъухъ Гошеналъул ракьалда. 11Гьениб дур тӀалаб гьабила[†] дица – мунги, дур тӀолабго хъизан-къайги, дур гӀи-боцӀиги язихълъичӀого букӀине. Жеги щуго соналъ ракъи букӀине бугелъулха“.

12Гьале, нужеда ва дир вац Буняминида бихьулеб буго нужеда кӀалъалев чи дун – Юсуп вукӀин. 13Инсуда бице Мисриялда дир бугеб кӀудияб адаб-хӀурматалъулги, нужеда бихьарабщиналъулги. Эмен хехго гьаниве ваче!»

14Ва жиндирго вац Буняминида къвалги бан, гӀодана Юсуп; гьесда къвалги бан, Буняминги гӀодана. 15Гьединго цогидал вацаздаги къвалалги ран гӀодана Юсуп. Гьебмехалъ гьелги ригьа-ричун Юсупгун хабаралде журана.

16Юсупихъе вацал рачӀун ругилан хабар щвана пиргӀавнасул кӀалгӀаялдеги. ПиргӀавнги гьесул цересел гӀадамалги гьеб хабаралдаса рохана, 17ва пиргӀавнас Юсупида абуна:

«Вацазда абе хӀамузда гьиралги къан, Ханааналде[†] тӀадруссайилан, 18гьениса эменги хъизамалги гьанире рачине. Мисриялъул бищунго лъикӀабщинаб кьела дица гьезие; биччанте гьез гьаб нилъер улкаялъул гьарзалъиялдаса лазат босизе! 19Гьезда абе лъималги руччабиги рекӀине Мисриялдаса чуялгун чолгьакал рачейилан ва, эменги цадахъ вачун, гьанире нахъ руссайилан. 20Гьениб хутӀараб жидерго мал-мулкалъул ургъел гьабизе ккеларо гьез: Мисриялда бугелдаса лъикӀаб тӀаса бищун кьела гьезие!»

21Гьедин гьабизеги гьабуна ГӀизраилил[†] васаз. ПиргӀавнас амру гьабураб къагӀидаялда, чуялгун чолгьакалги кьуна гьезие Юсупица, нухда квенги лъуна, 22гьезул щивасе цӀияб ретӀелги кьуна. Буняминиейин абуни, гьес гӀарцул лъабнусго шекелги[†] кьуна, щуго цӀияб ретӀелги кьуна. 23Гьединго инсуе гьес ритӀана: анцӀго бихьинхӀамида къарал Мисриялъул ракьалъул бечелъиялдасан хири-хириял сайгъатал ва анцӀго цӀухӀамида къараб тӀорщел, чед ва цогидабги нухда кваназе жо.

24«Нухда квешал пикраби ботӀролъе риччаге[*]», – ян абуна къолъикӀ гьабулаго гьес вацазда.

25Гьедин гьел Мисриялдаса къватӀире рахъана ва Ханааналде инсухъе тӀадруссана.

26«Юсуп чӀаго вуго ва гьесда кодоб буго кинабго Мисриялъул ракь», – ин гьез абураб мехалъ, Якъубил[†] ракӀ чӀун хутӀанилан ккана. Гьелда божизе кӀоларого вукӀана эмен. 27Амма васаз гьесда щвалде щун бицана Юсупица абурабщинаб, ва гьесда жиндирго беразда бихьана жив вачине Юсупица ритӀун рачӀарал чолгьакалги чуялги. Гьебмехалъ гьезул эмен Якъуб рухӀ-хӀал бачӀун лъугьана.

28«ТӀокӀалъги щибха дие къваригӀараб! – ин абуна ГӀизраилица (Якъубица). – Дир вас Юсуп чӀаго вуго! Гьанже дунго хвелалде цеве гьев вихьизе ина!»

#### 46


Якъуб Мисриялде гочи

1ГӀизраил,[†] кинабго жиндирго буголъиги данде бакӀарун,[†] нухда вахъана. Беэр-Шеваялде щвараб мехалда, жиндирго эмен ИсхӀакъица[†] иман лъурав Аллагьасе[†] къурбанал гьаруна[†] ГӀизраилица[+]. 2Ва гьениб, къаси макьилъ илгьам лъугьун, Аллагьас гьесде ахӀана:

«Якъуб,[†] Якъуб!» – ин.

«Гьале дун», – илан жаваб кьуна ГӀизраилица.

3Аллагьас абуна:

«Дун вуго Аллагь, дур инсуца иман лъурав Аллагь. Щибго хӀинкъичӀого, Мисриялде а. Доба Дица дудасан лъугьинабила кӀудияб халкъ. 4Дица кумек гьабила[†] дуе Мисриялде бухьараб дур сапаралда, ва хадуб Дица бачина дур наслу добаса къватӀибеги. Юсупица[†] жиндирго квералъ къанщизарила дур берал»[+].

5Цинги, Беэр-Шеваги тун, Якъуб сапаралъ вахъана.

ПиргӀавнас[†] кьурал чолгьаказда тӀад рекӀинарун рукӀана ГӀизраилил васаз эменги, лъималги, руччабиги. 6Цере къотӀун унел гӀи-боцӀул рехъабиги рукӀана, ва Ханааналда[†] данде гьабураб жидерго буголъиги букӀана гьез цадахъ босун унеб. Гьедин, жиндирго тӀолабго наслугун цадахъ, Якъубица Мисриялде гьижра гьабуна: 7лъималгун, лъималазул лъималгун, жиндирго тӀолабго агьлу бачана гьес Мисриялде.

8Гьале Мисриялде гьижра гьабурал ГӀизраилил васазул цӀарал.


Якъуб ва гьесул васал

Якъубие тӀоцеве гьавурав[†] Рувим[+]. 9Рувимил васал: Енох, Палу, ХӀецрон ва Карми[+].

10Шимеонил васал:

Емуэл, Ямин, Огьад, Яхин, Цохар ва ханааниязулалъ гьавурав вас Шаул[+].

11Левийил васал:

Гершон, Кехат ва Мерари[+].

12Ягьудал[†] васал:

Эр, Онан, Шела, Парец ва ЗерахӀ. Эрги Онанги хвана Ханааналда. Парецие гьаруна ХӀецронги Хамулги[+].

13Иссахарил васал:

Тола, Пува, Йов ва Шимрон[+].

14Зевулунил васал:

Серед, Элон ва Яхлиэл[+].

15Рувимги, Шимеонги, Левийги, Ягьудаги, Иссахарги, Зевулунги, гьезул яц Динаги ккола Якъубие Леяца Паддан-Арамалда гьарурал лъимал. Кинавниги, васалги ясалги рикӀкӀун, гьезул лъебералда лъабго чи вукӀана.

16Гадил васал:

Цефон, Хагги, Шуни, Эцбон, Эри, Ароди, Ариэли[+].

17Ашерил васал:

Имнагь, Йишвагь, Йишви ва Бериагь. Гьезул яц – СерахӀ. Бериагьил васал: Хевер ва Малкиэл[+].

18Гьеб буго Лаваница жиндирго яс Леяе гъаравашлъун кьун йикӀарай Зилпадасан Якъубие лъугьараб наслу – анцӀила анлъго чи.

19Якъубие Рахелица[†] гьарурал васал:

Юсупги Буняминги.

20Он абураб шагьаралъул кашиш[†] Поти-Ферил яс Асенатица Мисриялда Юсупие гьаруна Манассги Ефраимги[+].

21Буняминил васал:

Бела, Бехер, Ашбел, Гера,[†] Нааман, Эхи, Рош, Мупим, Хупим ва Ард[+].

22Гьеб буго Рахелидасан Якъубие лъугьараб наслу – анцӀила ункъго чи.

23Данил вас: Хушим[+].

24Нафталил васал: Яхцеэл, Гуни, Ецер ва Шилем[+].

25Гьеб буго Лаваница жиндирго яс Рахелие гъаравашлъун кьун йикӀарай Билгьадасан Якъубие лъугьараб наслу – анкьго чи.

26Якъубида цадахъ Мисриялде рачӀана, нусал рикӀкӀинчӀого, гьесул наслуялъул лъабкъоялда анлъго чи. 27Мисриялда Юсупиеги гьарун рукӀана кӀигоял. Гьелги рикӀкӀун, Мисриялде гочараб Якъубил наслуялъул кинавниги вукӀана лъабкъоялда анцӀго чи[+].

28Якъубица Ягьуда Юсупихъе цеве витӀана, Гошеналде нух лъазабизе. Гьел Гошеналде щваралго, 29чолгьаказда чуялги ран, Юсупги гӀедегӀана Гошеналде жиндирго эмен ГӀизраилида дандчӀвазе. Эмен вихьидал, гьесда къвалги бан, гӀемераб мехалъ гӀодана гьев. 30Цинги ГӀизраилица Юсупида абуна:

– Гьанже, мун чӀаго дир беразда вихьараб мехалъ, хваниги ургъел гьечӀо дие, – ян.

31Юсупица жиндирго киналго вацаздаги ва тӀолабго инсул хъизан-агьлуялдаги абуна:

«Дун пиргӀавнасухъе инехъин вуго, дихъе Ханааналдаса вацалги кинабго дир инсул хъизан-агьлуги бачӀун бугин абизе – 32гьел гӀухьби ругин, гӀи хьихьулин гьез, гӀи-боцӀиги кинабго жидерго буголъиги цадахъ бачӀун бугин гьезин абизе.

33ПиргӀавнас жиндихъего ахӀараб мехалда, нужеда гьикъани сундуе махщел бугебилан, 34нужеца гьадин абе: „Ниж, дур лагъзал, нижерго умумул гӀадин, гьитӀинаб къоялдаса нахъего гӀухьби руго“. Гьебмехалда гьесги нуж Гошеналъул ракьалда тела: рихараб жолъун рикӀкӀунелъулха мисрияз гӀиявехьлъи»[+].

#### 47

1ПиргӀавнасухъе[†] вилълъун, Юсупица[†] гьесда абуна:

«Дир эменги вацалги Ханааналдаса[†] рачӀун руго гӀи-боцӀигун ва жидерго буголъигун. Гьанже гьел Гошеналъул ракьалде щун руго».

2Юсупица вацазул щугоявги вачана пиргӀавнасухъе. 3ПиргӀавнас гьикъана нужер махщел-пиша щибилан. Гьезги жаваб кьуна:

«Нижеца, дур лагъзадерица, нижер умумузго гӀадин, гӀи хьихьула», – ян.

4Цоги гьез абуна:

«Ниж гьаб ракьалде рачӀун руго апарагзаби хӀисабалда. Нижее, дур лагъзадерие, гӀи хьихьизе бакӀ[†] гьечӀого буго, щайгурелъул Ханааналда кӀудияб ракъи бугелъул. Гьединлъидал, гьарула дуда, изну кье нижее, дур лагъзадерие, Гошеналъул ракьалда чӀезе».

5ПиргӀавнас Юсупида абуна:

«Дур эменги вацалги рачӀун ругелъул духъе, 6гьаб улка-ракьалъул бищунго лъикӀал бакӀал кье гьезие: тӀолабго Мисриялъул улка дур ихтияралда буго. Риччанте гьел Гошеналъул ракьалда чӀезе. Гьезда гьоркьор махщел бугел чагӀи ратани, дир рехъабазул тӀалаб гьабизеги тӀадкъай гьезда».

7Юсупица пиргӀавнасда цеве вачана жиндирго эмен Якъуб[†] – гьес пиргӀавнасе баракаталъул[†] дугӀа гьабуна. 8Цинги гьес Якъубида гьикъана:

«Дуца чан сон бараб?» – ин.

9«Нусиялда лъеберго соналъул сапар гьабуна дица гьаб дунялалъул рокъоб, – ин жаваб кьуна Якъубица. – Дир гӀумруялъул сонал дагьал ва захӀматал рукӀана! Дир умумузул гӀумруялъул соназде рахунаро гьел».

10Ахиралдаги пиргӀавнасе баракатги гьарун,[†] Якъуб гьесда аскӀоса нахъе вилълъана.

11ПиргӀавнасул амруялда рекъон, Юсупица эменги вацалги рачана Мисриялъул бищунго лъикӀаб ракьалде – Раамсес вилаяталде, ва гьенир гьезие ракьалги кьуна[+]. 12Юсупица инсуеги, вацазеги, инсул тӀолабго зурияталъеги квен-тӀехги чӀезабуна – жиб-жиб хъизамалъе, гьезул чан чи вугевали хӀисабалдеги босун.


Юсупица ракъул заманалда халкъ нухда бачин

13Ахирги бачӀана кибниги бугӀа-ролъ хутӀичӀеб заман – гьедигӀанги кутакаб ракъи букӀана дунялалда. Мисриги Ханаанги тӀуран язихълъана гьел ракъул соназ. 14ГӀадамазе тӀорщел бичун, Юсупица пиргӀавнасул хазинаялде бакӀарана Мисриялъул ракьалдаги Ханааналъул ракьалдаги букӀанщинаб гӀарац. 15Я Мисриялда, я Ханааналда тӀокӀаб гӀарац хутӀичӀеб мехалда, Юсупихъеги рачӀун, киналго мисрияз абуна:

«Гьарула нижее тӀорщел кьеян, гурони дур берда цере ракъуца хвезехъин руго ниж, тӀокӀалъ гӀарацги хутӀичӀо нижехъ».

16«ГӀарац лъугӀараб батани, – ян абуна Юсупица, – нужерго боцӀиги бачун рачӀа, боцӀухъ хисун кьела бугӀа-ролъ».

17Цинги гьез жидерго гӀи-боцӀи бачун бачӀана, ва Юсупица байбихьана гӀи-боцӀухъ хисун гӀадамазе бугӀа-ролъ кьезе: чуязухъ, гӀияхъ, цӀцӀаназухъ, гӀачиязухъ ва хӀамузухъ. ПалхӀасил, гьеб соналъ гьес гьезие тӀорщел кьуна гӀи-боцӀухъ хисун. 18Гьелда хадусеб соналъ нахъеги рачӀана гьел Юсупихъе ва гьез абуна:

«Я нижер бетӀергьан,[†] битӀахъе бицани, нижер гӀарацги лъугӀана, нижер боцӀиги духъ буго гьанже. Нижгоги чӀорогоял хурзалги гурони, дуе, нижер бетӀергьанасе, кьезе тӀокӀаб щибниги хутӀичӀо. 19Дур берда цере хвезе тезе бегьилищха нижги нижер ракьалги! Дуца кванихъ ричун росе нижги нижер хурзалги. Нижерго хурзалгун цадахъ пиргӀавнасул лагъзаллъун рукӀинго лъикӀ нижее. Нижее хуриб бекьизе хьон кье, нижги чӀаго хутӀизе, хурзалги гӀалахалде сверичӀого рукӀине».

20Гьедин Юсупица пиргӀавнасе росана Мисриялъул тӀолалго хурзал. Мисрияз цо хутӀичӀого жидерго хурзал ричана гьесие – гьедигӀанги кутакаб букӀана ракъи. Киналго хурзал пиргӀавнасул мулклъун лъугьана. 21Гьедин улкаялъул цо рагӀалдаса цогидаб рагӀалде щвезегӀан киналго мисриял пиргӀавнасул лагъзаллъун лъугьинаруна Юсупица. 22ГӀицӀго кашишзабазул[†] хурзал ричун росичӀо Юсупица, щайгурелъул кашишзабазе пиргӀавнасдасан напакъа чӀезабун букӀана – гьелъ хьихьулаан гьел. Гьединлъидал гьез жидерго хурзал ричизе ккечӀо.

23Юсупица мисриязда абуна:

«Гьанже дица нужги нужер хурзалги пиргӀавнасе ричун росараб мехалда, босе нужеего хьодуе бугӀа-ролъ ва хурзал рекье. 24Гьанжеялдаса хадуб хуриса бачӀаралъул щуго бутӀа гьабун цо бутӀа пиргӀавнасе кьезе ккола нужеца, хутӀараб ункъго бутӀа те хьодуе ва нужееги, рокъосезеги, лъималазеги квание».

25«Дуца хвасар гьабуна нижер гӀумру! – ян абуна мисрияз. – Мун нижеда гурхӀана, нижер бетӀергьан. Гьанжеялдаса нахъе ниж пиргӀавнасул лагъзал руго».

26Юсупица доб мехалда Мисриялда чӀезабураб къанун гьабсагӀатги къуваталда буго: хуриса бачӀаралъул щуйил бутӀа пиргӀавнасе кьола. ГӀицӀго кашишазул хурзабазул бетӀергьанлъун вахъинчӀо пиргӀавн.

27ГӀизраилал[†] Мисриялда чӀана, ва Гошеналъул ракьал гьезие кьуна. Гьенир гьезие гӀемерал лъимал гьаруна ва халкъги цӀикӀкӀана.

28АнцӀила анкьго сон бана Якъубица Мисриялда, кинабниги гьес бана нусиялда кӀикъоялда анкьго сон. 29Хвезе заман гӀагарлъидал, Юсупги аскӀове ахӀун, гьес абуна:

«Я дир вас, дуца дир хӀурмат гьабулеб батани, дида тӀад кверги лъун гьеде, дуца дир мурад тӀубазабилин ва дун Мисриялда вукъиларин. 30Дир рухӀ нилъерго умумузухъе араб мехалда, Мисриялда тоге дун, умумузул хабалалъ вукъизе, дове восе».

«Дуца абухъе гьабила[†] дица», – ян жаваб кьуна Юсупица[+].

31«Гьеде дида цеве», – ян абуна Якъубица.

Юсуп гьедана ва бусада вегун вукӀарав Якъубицаги, къандалъоялда тӀаде бетӀерги къулизабун, сужда гьабуна[+].

#### 48


Ефраимги Манассги

1Цо заманалдасан эмен унтун вугин хабар бачӀана Юсупихъе.[†] Гьебмехалъ цадахъ жиндирго васал Манассги Ефраимги рачун, инсухъе вилълъана Юсуп.

2«Дур вас Юсуп вачӀун вуго духъе», – ян абулеб рагӀараб мехалъ, чорхол рухӀ-жанги бакӀарун,[†] Якъуб[†] бусада гӀодов чӀана. 3Цинги гьес Юсупида абуна:

«Цебего Лузалда, Ханааналъул[†] ракьалда, ХӀалкӀолев Аллагь[†][*] загьирлъана дие. Дида баракатги[†] лъун, 4Гьес абуна: „Дица дур наслу цӀикӀкӀинабила, лъимал гӀемерал кьела, ва дудасан халкъазул тӀубараб читӀир лъугьинабила. Гьаб ракьги абадиялъего дур наслабазе кьела“, – ян[+].

5Гьале, жакъа дица дирго васаллъун гьарулел руго, дун гьаниве вачӀиналдего Мисриялда дуе гьарурал, дур васал. Рувимги Шимеонги гӀадин, Ефраимги Манассги дир васаллъун рукӀина. 6Хадур гьарурал васал дур рукӀина, амма жиндирго кӀудиял[†] вацазул наслабазда гьоркьоре рачина ва гьезул бутӀаялдаса ирсги букӀина гьезие.

7Падданалдаса тӀадвуссун вачӀунаго, Ханааналда, Эфратаялда гӀагарлъухъ нухда хвана дир Рахел.[†] Доя, Эфратаялде (Бет-Лехемалде) унеб нухда юкъана дица гьей»[+].

8Цинги Юсупил лъималазда бер чӀвана ГӀизраилил[†] ва гьес гьикъана:

«Гьал щал?» – абун.

9«Гьал руго гьанир Мисриялда Аллагьас[†] дие кьурал дир васал», – абун жаваб кьуна Юсупица.

«Гьанире дида аскӀорегӀан раче гьел, дица гьезие дугӀа гьабизе», – ян абуна Якъубица.

10Херлъиялъ берзул канлъи сун букӀана ГӀизраилил – цӀакъго мукъсанго гурони щибго бихьулароан. Юсупица лъимал гьесда аскӀорегӀан рачана. ГӀизраилица гьезда убачал гьаруна,[†] каранде къана, 11цинги Юсупида абуна:

«Мун вихьилиланцин хьул букӀинчӀо дир, гьале Аллагьас дур лъималгицин рихьизаруна».

12Юсупица лъимал инсул накабаздаса нахъе рачана ва гӀодоб бетӀер цузегӀан инсуе сужда гьабуна.

13Жиндирго кваранаб рахъалда (ГӀизраилил квегӀаб рахъалда) Ефраим чӀезавуна гьес, квегӀаб рахъалда (ГӀизраилил кваранаб рахъалда) Манасс чӀезавуна, ва гьел ГӀизраилида аскӀорегӀан рачана. 14Амма ГӀизраилица, кваранаб квер цебе битӀун, гьеб Ефраимил – гьитӀинасул бетӀералда лъуна, квегӀаб квер гьес Манассил – кӀудиясул бетӀералда лъуна. Гьедин хъанчил сураталда лъуна гьес кверал лъималазул бутӀрузда. 15Цинги Юсупиеги гьесул лъималазеги баракаталъул дугӀа гьабуна Якъубица:

«Дир умумул Ибрагьимицаги ИсхӀакъицаги[†] Жиндир нух ккурав Аллагь!

Гьавураб къоялдаса нахъе гьанжелъизегӀан дун хьихьарав дир Вехь!

16Щибаб квешлъиялдаса дун хвасарлъизавурав дир Малаик![†] Гьарула баракат лъе гьал лъималазда! Дирги дир умумул Ибрагьимилги ИсхӀакъилги цӀар хутӀаги гьазулъ. Гьазул наслу-къедги гӀемерлъаги гьаб ракьалда».

17Ефраимил бетӀералда инсуца кваранаб квер лъун бихьидал, гьеб инсуца лъачӀого гьабураб жо бугин ккун, Юсупица гьесул квер Ефраимил бетӀералдасаги босун, Манассил бетӀералда лъезехъин букӀана. 18Ва гьес абуна:

«Гьедин гуро, дада. Гьале дие тӀоцеве гьавурав[†] – гьасул бетӀералда лъе кваранаб квер».

19Амма инсуца абуна:

«Дида лъала, дир вас. Дида лъала гьесдасанги кӀудияб халкъ лъугьине букӀин. Амма гьитӀинав вац гьесдасаги тӀадегӀанлъила ва гьесул хьоналдасан гӀемерал халкъал лъугьина»[+].

20Гьале доб къоялъ, гьезие баракат гьарун, ГӀизраилица абурал рагӀаби:

«ГӀизраилил халкъалъе баракаталлъун лъугьина нуж.
Гьез цоцае гьара-рахьи гьабулелъул абила:
„Ефраимидаги досул вац Манассидаги
релълъинавеги Аллагьас мун!“ – ин».
Гьедин Ефраим Манассидаса тӀадегӀанлъизавуна гьес.

21Цинги ГӀизраилица Юсупида абуна:

«КватӀичӀого дун хвела. Амма Аллагьас нуж рехун теларо ва нужерго умумузул ракьалде тӀадруссун рачина. 22Вацаздаса тӀокӀ гьавун, дуе кьолеб буго дица, дунго вагъун амориязухъа бахъараб, рорхатал щобазул мегӀералъул гъвелги[*]».

#### 49


Якъубил ахирисеб насихӀат

1[•]Якъубица[†] жиндирго васал аскӀоре ахӀана ва гьадин абуна:

«Дида аскӀорегӀан рачӀа, дица нужее хадуб букӀине бугеб бицинин гьанже.

2Данделъе ва гӀенекке, Якъубил васал!
ГӀенекке ГӀизраилихъ[†] – нужерго инсухъ!

3Рувим – дир тӀоцевесев вас, дир гуч,
бихьинаб балугълъиялъул тӀоцебесеб пихъ.
Къадру-къудраталъул тӀоцебесеб ихтиярги дур.
4Амма лъадал чвахиялдагӀанги напсалда чангит базе кӀоларев,
тӀоцевесевлъун гьанже тӀокӀалъ вукӀинаро мун:
Инсул чӀужуялъул бусаде вахиндал,
дир гьеб бусен дуца хъублъизабидал![+]

5Шимеонги Левийги – кӀиявгоги вац,
гьезул хъатикь хвалчен – зулмудул ярагъ![+]
6Дун гьезул ишазул гӀахьалчи гуро,
гьезул къокъаялда гъорлъги дун гьечӀо.
Щайгурелъул ццидакье гӀадамал чӀвана гьез,
ва оцазул щукӀдул къотӀана, гьезие бугеб гӀазабалдаса кепги босулаго.
7НагӀана батаги гьезул ццидае,
ГӀасияб, вахӀшияб бугелъул гьезул ццин!
Якъубил наслабазулъ щущазарила дица гьел,
ГӀизраилил халкъазулъ рикь-рикьизе гьарила[+].

8Ягьуда[†][*], вацаз дуе рецц-бакъ гьабила![†]
Дуе наку чӀвала дур инсул васаз;
тушбабазул гъванщида тӀад букӀина дур хъат.
9Ягьуда, дир вас, мун гӀолохъанаб гъалбацӀалда релълъуна,
давлагун чанаса буссунеб!
ГъалбацӀалъ гӀадин, ракьалда вегун гъоркьчӀел гьабула гьас,
эбелаб гъалбацӀалъ гӀадин – гьелда хъатӀизе кӀолев чи щив вукӀунев![+]
10Ягьудал кодоса пачалъиялъул гӀанса кидаго бортиларо,
пачалъиялъул гӀанса даим гьесухъ букӀина,
гьелъул унго-унгояв бетӀергьанлъун[†] Жив кколев
ва киналгоги халкъал Жиндие мутӀигӀлъулев вачӀине мех щвезегӀан[+].
11Гьес хӀама цӀолбол гъабуялда бухьина,
гъабуялъул бищун лъикӀаб чӀоралда кӀерт бухьина.
Жиндирго ретӀел гьес чогъролъ чурила,
гӀабаги цӀолбол „бидулъ“ чурила.
12Чагъиралдасаги чӀегӀерал руго гьесул берал,
Рахьдадасаги хъахӀал руго кӀалдир цабиги.

13Зевулун вукӀина ралъдал рагӀалда,
парахатго гуми чӀолеб рагӀаллъиялда.
Сидоналде гӀунтӀила гьесул гӀорхъи.

14Иссахар – къуватаб хӀама,
ручназда гьоркьов вегун вугев.
15РахӀат-хӀалхьиялъе лъикӀаб,
гьайбатаб ракь жиндир букӀин бихьидал,
гьес биччала жиндирго мугъзада чияр гьир баччизе
ва зулмуялда гъоркь лагълъун хӀалтӀизе разилъила.

16Дан вукӀина жиндирго къавмалъул бетӀерлъуда –
ГӀизраилил халкъалъул цояб къавмалда тӀад[+].
17Виччанте Дан вукӀине нухда борохьлъун,
сухъмахъазда загьруяб борохьлъун,
чол бохалда хӀанчӀулеб
ва рекӀарав гъоркье рехулеб.

18(Огь БетӀергьан! ЦохӀо Дуца хвасар гьарилин буго дир хьул!)

19Гадида тӀаде кӀанцӀизе къеркьолел рукӀина хъачагъал,
амма гьезда хадувги лъугьун, гьес гьел жалго талавур гьарила.

20Ашерил квен-тӀех гьарзаяб,
ханзабазда рекъарал нигӀматал чӀезарила гьес.

21Нафтали – эркенаб жайран,
гьайбатаб наслуялъул эмен.

22Юсуп[†] релълъуна баракатаб[†] цӀолбол гъабуялда, гӀемераб пихъ кьолеб,
иццухъ жиб бижараб ва гъабуялъул чӀораца къедго бацараб.
23КигӀан кутакалда гьесие зарал гьабизе лъугьаниги,
рокьукъго гьесда чӀорал речӀчӀаниги,
24гьесул чӀорбутӀалъул бутӀ кидаго чучиларо,
гьесул кверзул къуватги тӀагӀинаро. Щайгурелъул гьелъие кьучӀ –
Якъубил Къудратав БетӀергьанасул къвакӀараб Квер ва
ГӀизраилие Кьурулъунги Вехьлъунги чӀарасул ЦӀар!
25Гьев – дур инсул Аллагь;[†] Гьес хадубги квербакъаги дуе!
ХӀалкӀолъи ЦӀикӀкӀарас дуе баракат кьеги –
зодил борхалъудасанги,
ралъдал гъварилъудасанги!
Гьес дуе гӀемерал лъимал кьеги, гӀи-боцӀул тӀинчӀ-къед цӀикӀкӀинабеги!
26Дур инсудасан бачӀунеб баракат,
некӀсиял мугӀрузул баракаталдасаги
абадиял гохӀазул баракаталъул гьарзаял иххаздасаги тӀадегӀанаб буго.
Биччанте гьеб чвахизе Юсупил бетӀералде,
Вацазда гьоркьов тӀаса вищарасде[+].

27Бунямин – хъантӀараб бацӀалда релълъуна,
радалго чанил гьан хъарсунеб,
къаси давла тӀутӀун балеб».

28Гьеле ГӀизраилил анцӀила кӀиябго къавмалъул бутӀрулги гьезда инсуца абурал ахирисел баракаталъул рагӀабиги. Щибаб къавмалъе хасаб баракат кьуна.


Якъуб хвей

29Якъубица васазде гьадинаб васият гьабуна:

«КватӀичӀого дун дирго умумузда хадув ина. Нужеца дун вукъе умумузда аскӀов, хитияв Эфронил хуриб бугеб нохъода. 30Гьеб нохъо буго Ханааналъул[†] ракьалда, Мамреялда аскӀоб, Махпелаялъул хуриб. Нохъогун цадахъ гьеб хур Ибрагьимица хитияв Эфронихъа босун букӀана хабалазе тезе. 31Гьенир цоцада аскӀор рукъун руго Ибрагьимги гьесул лъади Сараги,[†] ИсхӀакъги[†] гьесул лъади Ривкаги.[†] Гьенийго дица Леяги юкъана[+]. 32Доб хурги хуриб бугеб нохъоги хитиязухъа росарал руго».

33Васазе гьединаб васиятги гьабун, Якъуб бусада вегана ва гьесул рухӀ босана – гьев жиндирго умумузда хадув ана.

#### 50

1Инсул жаназаялда къвалги бан, гӀек-гӀекиялда гӀодана Юсуп,[†] гьесул гьурмада убачал гьаруна.[†] 2Ва жиндирго тохтурзабазе гьес буюрухъ кьуна, махӀ бахъине биччаларел дарабиги гьарун, ГӀизраилил[†] жаназа къачӀайилан. Тохтурзаби гьебсагӀаталъго гьесул буюрухъ тӀубазабизе лъугьана ва, 3гьелъие чӀезабураб къагӀидаялъ, кӀикъого къоялда жаниб, дарабиги риччан, къачӀана жаназа. Мисрияз лъабкъоялда анцӀго къоялъ магӀу бахъана гьесда хадуб. 4ЧӀегӀер баялъул болжал индал, Юсупица пиргӀавнасул[†] цересел чагӀазда абуна:

«Дие лъикӀлъи гьабун, нужеца пиргӀавнасда дир рахъалъ абе: 5„Дир инсуца дун гьедизавун вуго, хвараб мехалда жив, жиндие цебеккунго къачӀараб хабалъ, Ханааналда[†] вукъейилан. Бегьулеб батани, виччанте дун эмен вукъизе ине. Гьевги вукъун дун тӀадвуссун вачӀина“».

6ПиргӀавнас абуна:

«Дуе нух битӀаги. Дуцаго гьедараб гьа тӀубазабун, эмен вукъизе а», – ян.

7Юсуп эмен вукъизе ине нухда вахъана. Гьесда цадахъ ана пиргӀавнасул киналго цересел чагӀиги, гьесул чӀухӀби-хӀакимзабиги, чӀахӀиял хъулухъчагӀиги, Мисриялъул кӀудиял[†] чагӀиги, 8Юсупил хъизанги, гьесул киналго вацалги, инсул агьлу-къедги – гӀицӀго гьезул лъималги боцӀиги гурони хутӀичӀо Гошеналъул ракьалда. 9Ран чуялгун чолгьакалги, чотӀахъабазул къокъаги, цӀакъ гӀемераб халкъги букӀана гьезда цадахъ.

10Иордан бахун цебехун бугеб Атадил гьоцӀире щведал, гьениб гьез кутакалда магӀу бахъана. Анкьго къоялъ гӀодана гьел Юсупил инсуда хадур. 11Атадил ГьоцӀиб гӀодулеб гӀалам бихьидал, гьеб ракьалда гӀумру гьабулел ханаанияз цоцазда абулеб букӀана: «Мисриял гӀодулел ругеб куц бихьуларищ!» (Гьединлъидалин Иордан бахун цебехун бугеб гьеб бакӀалда[†] цӀарги Авел-Мицраимилан лъураб[*].)

12ПалхӀасил, ГӀизраилил васаз инсул васият тӀубазабуна: 13гьесул жаназа Ханааналде босана ва, цебего Ибрагьимица хабалазе букӀине хитияв Эфронихъа босараб, Мамреялда аскӀоб Махпелаялъул хуриб бугеб нохъода букъана[+]. 14Хвелги букъун, Юсупги, гьесул вацалги, гьесул эмен вукъизе рачӀун рукӀаралщиналги Мисриялде тӀад руссана.


Юсуп жиндирго вацазда тӀасалъугьин

15Гьанже, эмен хун хадуб, Юсупил вацаз пикру гьабуна: «Нилъеца щиб гьабилеб[†] Юсупил нилъеда жеги ццин бахъун батани ва нилъеца гьесие гьабурабщинаб квешлъи бецӀизе гьесда ракӀалда батани?» 16Ва гьез Юсупихъе хабар битӀана:

«Хвалда цебе инсуца васият гьабуна, 17нижеца дуда абейила, жинца дуда гьарулеб бугин, вацазул мунагьалдаса,[†] гьезул гӀайиб-хатӀаялдаса – гьез дуе гьабураб квешлъиялдаса – тӀасалъугьайилан. Гьединлъидал, нижги дур инсул Аллагьасул[†] лагъзал ругелъул, нижеда тӀасалъугьа!»

Гьеб ругьел бачӀиндал, гӀодана Юсуп.

18РачӀун вацазги, гьесда цере накабаздаги чӀун, абуна:

«Риччанте ниж дур лагъзаллъун рукӀине!» – ян.

19«Нуж хӀинкъуге, – ян жаваб кьуна Юсупица. – Дун Аллагьищ вугев? 20Нужеца дие квешлъи ургъана, амма Аллагьасул къадаралдалъун гьеб лъикӀлъиялде сверана: гьеб сабаблъун кигӀан гӀемерал чагӀиха хвасарлъарал! 21Гьанже нуж сункьаниги хӀинкъизе ккеларо. Дица хьихьила нужги нужер лъималги».

Гьел рагӀабаз вацал гӀодоре риччазаруна ва гьесул хӀеренаб кӀалъаялъ гьезул ракӀазе асар гьабуна.


Юсуп хвей

22Гьедин Мисриялда гӀумру гьабуна Юсупица жиндирго инсул кинабго агьлу-къедгун цадахъ. Нусиялда анцӀго сон бана гьес. 23Жиндирго вас Ефраимил лъималги ва гьезул лъималги рихьана Юсупида. Гьединго Манассил вас Махирие гьарурал лъимал рихьизеги щвана гьесие[+].

24«Дун кватӀичӀого хвела, – ян абуна цо къоялъ Юсупица вацазда. – Амма Аллагьасул рахӀму-цӀоб нужеде рещтӀараб, Гьев нужее кумекалъе лъугьараб ва нилъее кьелилан Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги[†] Гьев гьедун вукӀараб ракьалде нуж гьаниса нахъе рачунеб къо хӀакълъунго тӀаде щвезе буго»[+].

25Цинги Юсупица ГӀизраилил васал гьедизаруна, Аллагьасул рахӀму-цӀоб рещтӀараб ва гьезие кумекалъе Гьев лъугьараб мех бачӀиндал, жиндир жаназа гьез Мисриялдаса нахъе босилилан[+].

26Нусиялда анцӀго сон бараб мехалъ Юсуп хвана. Гьесул жаназа, махӀ бахъине ва туризе биччаларел дарабазги къачӀан, Мисриялда табуталъуб лъун тана.

### Тархъанлъи

#### Тархъанлъи

Тархъанлъи


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]


#### ЦеберагӀи


Тархъанлъи


ЦеберагӀи

Тавраталъул гьаб кӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго гӀизраилазул тарихалда жаниб кутакалда кӀвар цӀикӀкӀараб лъугьа-бахъиналъул – доб заманалда жиб къуватаб пачалихълъун букӀараб Мисриялъул лагълъиялдаса Якъубил наслаби тархъан гьариялъул ва гьезие Аллагьас Къанун кьеялъул хӀакъалъулъ. Гьеб ккана гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 15-леб гӀасруялда.

ТӀехьалъул тӀоцебесеб бутӀаялда бицунеб буго Муса аварагасул хӀакъалъулъ (1–19 бутӀрул). БетӀергьанас тӀаса вищана Муса авараг Жиндирго жугьутӀ халкъ Мисриялдаса къватӀибе бачинелъун.

КӀиабилеб бутӀаялда бицунеб буго БетӀергьанасдаги Гьесул жугьутӀ халкъалдаги гьоркьоб КъотӀи гьабиялъул ва халкъалъе Аллагьасул Къанун кьеялъул хӀакъалъулъ (20–40 бутӀрул). Къануналъул аслияб бутӀалъун ккола Аллагьасул АнцӀго амру (20:2-17). НекӀо заманалдаса бахъараб жакъа къоялде щвезегӀанги гьеб АнцӀго амру лъугьана гӀемерисел халкъазул диниял, рухӀиял, адабиял ва маданиял къануназул кьучӀлъун.

Аллагьас дагь-дагьккун Мусае ва гӀизраилазул халкъалъе загьир гьарула Жиндирго Къанунги, хӀукмабиги, Жиндирго хӀакъикъияб цӀарги ва унго-унголъун инсанасдаса тӀалаб гьабулебабги. Салул авлахъалда сапаралда гьел ругеб мехалъго, къурбан-бакӀги Мукъадасаб Чадирги (ДандчӀваялъул Чадир) байилан амру гьабула Аллагьас халкъалъе, Живго гӀизраилазда гьоркьов загьирлъизе мурадалда, ва гьелда хурхун Мусае якъинал малъа-хъваял кьола (25–30 бутӀрул). Аллагьас гӀизраилазул тарихалда жаниб хӀикматаб гӀахьаллъи гьабула, Мисриялъул лагълъиялдаса Ибрагьимил, ИсхӀакъил ва Якъубил наслаби тархъан гьаризе гӀоло. Ва гьедин гьабилин абун Ибрагьим аварагасе Жинцаго кьураб рагӀиги тӀубазабула.

Гьединго гьаб тӀехьалда бицунеб буго гӀизраилаз КъотӀи хвезабиялъул ва гьез Мусада данде питна гьабиялъул: гьезда ккола ругьунаб лагълъиго лъикӀаб букӀанин, жидеда жеги бичӀчӀулареб ва щибали лъалареб эркенлъиялдаса. «Байбихьи» абураб тӀоцебесеб тӀехьалдаго гӀадин, гьаб тӀехьалдаги гӀадамал рихьизарулел руго батӀи-батӀияб рахъалдасан – Аллагьасул Калимаялда гьезул гъалатӀалги гӀунгутӀабиги рахчулел гьечӀо. Гьелъул гӀаксалда, гӀадамал гӀемер мекъи кколеллъи бихьизабулеб буго.

ЦохӀо Аллагь вуго витӀаравги вацӀцӀадавги, гьединлъидал Гьесие мукӀурлъизе ахӀулел руго киналго гӀадамал. Инсан мунагьалъукье ккарав вугелъул, Аллагьасулгун гьоркьоблъи гьабизе гьесие рес буго гӀицӀго БетӀергьанасе бокьарабги рекӀелъе босун, Гьесул амрабазда рекъараб гӀумру гьабиялдалъун. Гьаб тӀехьалда бихьизабулеб буго, гьел амрабазул аслияб магӀна букӀин, ракӀ-ракӀалъ Аллагьги вокьун, разиго Гьесие гӀибадат гьаби ва цоцада гьоркьор лъикӀ рукӀин.

ГӀизраилалъул халкъ Мисриялъул лагълъиялдаса тархъанлъи (1:1–15:21)
Салул авлахъалда халкъалъул хӀалбихьи; Аллагьас халкъалъе кваназе маннаги гьекъезе лъимги кьей; Итрол гӀакълу (15:22–18:27)
Синай магӀарда КъотӀи гьаби; АнцӀго амру; Мусаги гьоркьов ккун кьураб БетӀергьанасул Къанун (19:1–24:11)
Мукъадасаб Чадир баялъул къанун (25:1–31:18)
Меседил баси; халкъалда Аллагьасул ццин бахъи ва Гьев халкъалда тӀасалъугьи (32:1–34:35)
Чадиралъе хӀажатабщинаб къайи-цӀа гьаби ва Чадир бакӀари; БетӀергьанасул къудрат халкъалъе загьирлъи (35:1–40:38)

#### 1


ГӀизраилал зулмуялда гъоркь

1Жинди-жиндир хъизан-агьлугун Мисриялде ГӀизраилгун[†] (Якъубгун)[†] рачӀарал гьесул васазул цӀарал гьадинал рукӀана: 2Рувим, Шимеон, Левий, Ягьуда,[†] 3Иссахар, Зевулун, Бунямин, 4Дан, Нафтали, Гад ва Ашер[+]. 5Кинавниги гьезул, ай Якъубил наслуялъул чагӀазул – доб мехалда Мисриялда чӀей гьабун вукӀарав Юсупги[†] малъун – вукӀана лъабкъоялда анцӀго чи[+].

6Заман ана, Юсупги, гьесул вацалги, гьезул гӀелалъул тӀолалго гӀадамалги хвана. 7ГӀизраилазе гӀемерал лъимал гьаруна:[†] гьезул къадар ва гьезул гуч тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀана, ва тӀолабго улкаялда тӀибитӀана гьезул халкъ.


ГӀизраилал зулмуялда гъоркь

8Гьоркьоб заман ана ва Мисриялда вахъана Юсупил хӀакъалъулъ жинда щибго лъаларев цӀияв пача[+]. 9Гьес жиндирго халкъалда абуна:

«Ралагье, гӀизраилал хӀалкӀун гӀемерлъулел ва нилъедасаги цӀакъго къуваталлъун лъугьунел руго! 10Нилъ цӀодорго хӀалтӀизин. ГӀизраилал жеги гӀемерлъани ва гьеб мехалда рагъги ккани, гьел нилъер тушбабигунги цолъун, нилъеда данде рагъизе бегьула ва нилъер улкаялдаса нахъе ине бегьула».

11ЗахӀматаб хӀалтӀудалъун гӀизраилазул тату хвезабизелъун гьезие тӀадчагӀи тана мисрияз ва гьезда разаруна, пиргӀавнасе[†] нахърател жаниб цӀунизе, Питом ва Раамсес абурал шагьарал[+]. 12Амма, зулму цӀикӀкӀинабунагӀан, гӀизраилазул къадарги цӀикӀкӀунеб букӀана ва мисриязда кӀудияб хӀинкъи речӀчӀана. 13Гьединлъидал гьез жеги цӀакъ гурхӀел тун хӀалтӀизе тӀамулел рукӀана гӀизраилал; 14гьезул гӀумру кьогӀлъизабуна, хӀатӀ бухъизе, саманалъул кирпичал къотӀизе ва хурзабахъ хӀалтӀизе тӀамун, ва гурхӀел-рахӀму тун, кинабниги бакӀаб[†] хӀалтӀи гьабизе тӀамун.

15Мисриялъул пачаяс Шифра ва Пуа абулел жугьутӀазул чӀарахъабазе 16буюрухъ кьуна:

«ЖугьутӀ руччабаз лъимер гьабулелъул, нужеда бихьани вас гьавулев вукӀин, хвезаве гьев, яс гьаюлей йигони – чӀаго те».

17Амма чӀарахъаби Аллагьасукьа[†] хӀинкъарал рукӀун, гьез Мисриялъул пачаясул буюрухъ тӀубазабичӀо: васал чӀаго толел рукӀана. 18Цинги Мисриялъул пачаяс чӀарахъаби тӀаде ахӀана ва гьезда абуна:

«Щай нужеца гьедин гьабулеб? Щай нужеца васал чӀаго толел ругел?»

19ЧӀарахъабаз пиргӀавнасда абуна:

«ЖугьутӀазул руччаби Мисриялъул гӀадал гьечӀо, гьел къвакӀарал руго; чӀарахъаби тӀаде щвелалдего лъимер гьабун батула гьез».

20Гьедин гьабуралъухъ Аллагьас сундулъго квербакъулеб букӀана чӀарахъабазе, гӀизраилазул халкъги жеги гӀемерлъана ва тӀадеялдаса тӀаде щулалъулеб букӀана. 21ЧӀарахъаби Аллагьасукьа хӀинкъарал рукӀиндал, Гьес гьезул хъизан-рукъалдего баракат[†] рещтӀинабуна. 22Гьебмехалъ пиргӀавнас тӀолабго халкъалъе буюрухъ кьуна:

«ЖугьутӀазе гьавурав[†] щивав вас гӀурулъе рехе, ясал чӀаго те!» – ян.

#### 2


Муса гьавиялъул хӀакъалъулъ

1Левийил кьибилалъул цо кинавалиго чияс гьебго кьибилалъул гӀадан лъадилъун ячана[+]. 2Гьей гӀаданалъул ургьибе лъимер ккана ва гьелъ вас гьавуна. Вас кутакалда берцинав вукӀинги бихьун, гьелъ гьев лъабго моцӀалъ вахчана. 3Амма тӀокӀалъги гьев вахчизе рес къотӀидал, гьелъ муцӀидул гьабураб гьегь босана ва гьелда хъилги пицӀги бахана. Цинги гьениб жаниб лъуна жиндирго лъимер ва гьегь гӀурул рагӀалда муцӀидулъ лъуна. 4Гьесул яцин абуни, дагьай доегӀанги чӀун, гьеб киналъулго щибдай ккелаян балагьун йикӀана. 5Гьеб мехалда пиргӀавнасул[†] яс ячӀана гӀурул рагӀалде чвердезе, жиндирго гъаравашалгун цадахъ. МуцӀиялда гьоркьоб бугеб гьегь бихьана гьелда, ва гьелъ жиндирго гъараваш йитӀана гьеб босизе. 6Жание яккидал, гьениб гьитӀинаб лъимер букӀин бихьана. Лъимер гӀодулеб букӀиндал, гьелда ракӀги гурхӀун, гьелъ абуна:

«Гьаб жугьутӀазул лъимер батила», – ян.

7Цинги лъимадул яцалъ пиргӀавнасул ясалда абуна: «Дуе гьеб лъимер хахизабизе цо жугьутӀай ялагьизе ун лъикӀ гуродай дун?» – ин.

8ПиргӀавнасул ясалъ абуна: «ЛъикӀ буго, а», – ян.

Инеги ун, ясалъ лъимадул эбел ахӀун ячӀана. 9ПиргӀавнасул ясалъ гьелда абуна:

«Гьаб лъимер баче ва керенги кьун хьихье, дие букӀине. Дица гьелъухъ дуе мухь кьела», – ян.

Гьей гӀаданалъ лъимер жиндихъего бачана ва, керенги кьун, хьихьана. 10Вас кӀудияв[†] гӀедал, гьелъ гьев пиргӀавнасул ясалъухъе щвезавуна, гьелъги гьев жиндирго васлъун хьихьана.

«Дица лъадалъа къватӀиве вахъана гьав», – инги абун, пиргӀавнасул ясалъ гьесие Муса[*] абун цӀар кьуна.


Муса Мидяналъул ракьалде лъути

11Къоял ана, сонал сверана, Муса кӀудияв гӀуна. Цо къоялъ жиндирго вацазухъе жугьутӀазухъе вилълъана Муса ва гьесда бихьана гьез гьабулеб бугеб захӀматаб хӀалтӀи. Мисриязул цояс гьесул халкъцояв жугьутӀав вухулев вукӀин бихьана Мусада. 12Рахъ-рахъалде валагьана гьев ва, щивго чи сверухъ гьечӀеблъиги бихьун, гьес мисрияв чӀвана ва гьесул жаназа салулъ бахчана. 13Нахъисеб къоялъ къватӀиве вахъиндал, гьесда бихьана кӀиго жугьутӀав цоцалъ вагъулев; дандияв жиндица къварид гьавулесдехун гьес абуна: «Щай дуца дурго гьалмагъ вухулев?» – ин.

14Досги абуна: «Нижер тӀадчилъун ва диванчилъун лъица мун тарав? Мисриявго гӀадин, дунги чӀвазецин гурищ мун ургъулев вугев?» – ин.

Гьебмехалъ Муса хӀинкъана, ва гьес пикру гьабуна: «ХӀакъикъаталдаги, гьаб иш къватӀибе лъан буго», – ян.

15Гьеб ишалъул хӀакъалъулъ рагӀана пиргӀавнасдаги ва гьес Муса чӀвазе хӀукму къотӀана. Амма Муса пиргӀавнасдаса лъутун, Мидяналъул ракьалде ана ва гьениб цо гъуялда аскӀоб рещтӀен гьабуна. 16Мидяналъул кашишасул[†] анкьго яс йикӀана. Гьел рачӀана гъуялъухъе ва жидерго инсул гӀи гьекъезе русби лъадал цӀезаризе лъугьана. 17Амма цогидал гӀухьби рачӀун, гьез гьел нахъе къотӀана. Гьебмехалъ Муса ясазе хӀалае вахъана ва гьезул гӀиги гьекъезабуна. 18Жидерго эмен Регуэлихъе тӀадруссиндал, гьес ясазда цӀехана:

«Кин нуж жакъа гьадин хехго рачӀарал?» – ин[+].

19Гьез абуна: «Ниж нахъе къотӀизе гӀухьби лъугьиндал, цо кинавалиго мисрияв нижее хӀалае вахъана, лъим баччизе ва гӀи гьекъезабизе нижее кумекцин гьабуна гьес», – ин.

20«Кивха гьев вугев? – ин цӀехана гьес ясазда. – Щай нужеца гьев дова тарав? Кваназе ахӀе дов».

21Муса разилъана гьев чиясул бакӀалда[†] чӀезе, ва гьес Мусае жиндирго яс Ципораги лъадилъун кьуна. 22Гьелъ гьесие вас гьавуна, ва Мусаца гьесда Гершом[*] абураб цӀар лъуна, дун чияр ракьалда вугев апараг вугелъулинги абун.

23ГӀемераб заманалдасан Мисриялъул дов пача хвана. ХӀалтӀул бакӀлъиялъ гӀазаб-гӀакъубаялда, кумек гьарун[†] угьдилеб букӀана ГӀизраилил[†] халкъ ва гьезул угьди Аллагьасухъе[†] щвана. 24Аллагьасда рагӀана гьезул угьди-зигарди, ва Аллагьасда ракӀалде щвана Ибрагьимилгун, ИсхӀакъилгун[†] ва Якъубилгун[†] гьабураб Жиндирго къотӀи[+]. 25Гьезда бугеб хӀалги бихьун, Аллагьас гьезие кумекалъе вахъине хӀукму гьабуна![+]

#### 3


Мусаги кӀалъалеб хъарахъги

1Муса вукӀана жиндирго вакьад, Мидяналъул кашиш,[†] Итрол[*] гӀи хьихьун. ГӀиял рехъенги бачун гьев цо нухалда рикӀкӀада бугеб гӀалахалде ана ва Аллагьасул[†] МегӀер Хоривалда[†] аскӀове щвана[+]. 2Гьениб зазил хъархъида рекӀараб цӀадул сипаталда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Малаик[†] рещтӀана гьесухъе. Муса балагьула – хъарахъ цӀадуца бухӀулеб букӀуна, амма бухӀун лъугӀуларо. 3Мусаца пикру гьабуна:

«Халгьабизин цо гьаб кӀудияб хӀикматалъухъ, цӀа рекӀараб хъарахъ щай бухӀун лъугӀуларебали бихьизе».

4БЕТӀЕРГЬАНАСДА бихьана гьев гьелъухъ валагьизе вачӀунев вукӀин, ва хъархъида жанисан Аллагьас гьесде ахӀана:

«Муса! Муса!» – ян.

Гьес жаваб кьуна: «Гьале дун!» – ин.

5Аллагьас абуна: «ГьанивегӀан вачӀунге! Хьитал тӀаса рахъе, щайгурелъул дуца хӀетӀе чӀараб бакӀ[†] хирияб[†] бакӀ ккола. 6Дун вуго дур умумузул Аллагь – Ибрагьимилги, ИсхӀакъилги,[†] Якъубилги[†] Аллагь».

Гьебмехалъ Мусаца жиндирго гьумер бахчана, Аллагьасда берчӀвазе хӀинкъун[*][+].

7БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Дида цебего бихьулеб буго Мисриялда бугеб Дир халкъалъул къварилъи, ва Дида рагӀулеб буго зулмучагӀазул кверщаликь ругел гьезул угьди-зигарди! Дида лъала гьезие бугеб гӀазаб.

8Гьанже Дун вачӀун вуго мисриязул кверщаликьа гьел тархъан гьаризе[†] ва гьезул ракьалдаса гьел нахъе рачине. Дица Дирго халкъ бачина лъикӀаб ва гӀатӀидаб, рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракьалде – ханааниязул,[†] хитиязул, амориязул, перизиязул, хивиязул ва евусиязул ракьалде[+]. 9Дида рагӀун бугелъул ГӀизраилил[†] халкъалъул угьди: Дида бихьана мисрияз гьезие гьабулеб бугеб вахӀшияб зулму[+]. 10Гьединлъидал Дица мун витӀулев вуго пиргӀавнасухъе.[†] Гьанже мун а, ва Мисриялдаса къватӀибе баче Дир халкъ – ГӀизраилил наслу!»

11Мусаца Аллагьасда абуна:

«Щив чи кколев дун, пиргӀавнасухъеги ун, дица ГӀизраилил халкъ Мисриялдаса къватӀибе бачине ккани?»

12Аллагьас абуна:

«Дун вукӀине вугелъул дуда цадахъ. Гьале мун Дица витӀун вукӀиналъе дуе гӀаламат: Мисриялдаса дуца халкъ къватӀибе бачун хадуб, нужеца Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадат гьабе гьале гьаб мегӀералда[*] тӀад».


Аллагьас Мусада жиндирго цӀар бицин

13Цинги Мусаца Аллагьасда абуна: «Гьале, вачӀина дун ГӀизраилил халкъалъухъе, ва Дица гьезда абила: „Нужер умумузул Аллагьас витӀана дун нужехъе“, – ян. Гьезин абуни, цӀехела дида: „ЦӀар щиб Гьесда?“ – ян. Щибилан дица гьезда абилеб?»

14Аллагьас Мусада абуна:

«ДУН ккола – ДУН ВУГЕВ. Гьедин абе дуца ГӀизраилил халкъалда: „ДУН ВУГЕВ“ абун цӀар бугес витӀана дун нужехъе», – ян[+].

15ТӀадеги абуна Аллагьас Мусада:

«ГӀизраилил халкъалда гьадин абе: „Нужер умумузул БЕТӀЕРГЬАН[*] Аллагьас – Ибрагьимил, ИсхӀакъил ва Якъубил Аллагьас – витӀана дун нужехъе. Гьеле абадиялъего бугеб ва гӀелаз гӀелазухъе кьезе бугеб Дир цӀар“.

16Инеги ун, ГӀизраилалъул кӀудиял[†] чагӀи данде ракӀаре ва гьезда абе: „Нужер умумузул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] – Ибрагьимил, ИсхӀакъил ва Якъубил Аллагь – загьирлъана дие, ва Гьес абуна дида: ‘Дица мухӀканго хал гьабуна ва Дида бихьана Мисриялда нужее гьабулеб бугебщинаб. 17Гьале Дир амру, Дица нуж тархъан гьарила Мисриялъул зулмуялдаса ва рачина рахьги гьоцӀоги чвахулеб, ханааниязул, хитиязул, амориязул, перизиязул, хивиязул ва евусиязул ракьалде’“. 18Гьел дур рагӀухъ гӀенеккизе руго. Цинги мун, рачун цадахъ гӀизраилазул церехъабигун, ина Мисриялъул пачаясухъе, ва гьесда нужеца гьадин абила: „ЖугьутӀазул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вачӀана нижехъе. Лъабго къойил нух тун авлахъалде ине риччай ниж, нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбанал гьаризе“. 19Амма Дида лъала Мисриялъул пачаяс, Дир къуват-гуч бихьун хадубцин, нужее гьениса нахъе ине изну кьезе гьечӀолъи! 20Гьединлъидал Дица Дирго квер борхила Мисриялда данде ва кидаго рихьа-рагӀичӀел мугӀжизатаздалъун гъура-чункила гьеб. Гьелдаса хадуб гьес нуж риччан тезе руго[+]. 21Дицаги мисриязул ракӀал ритӀизарила нужедехун, гьединлъидал, гьениса нахъе унелъул нуж хьвагӀун квералгун ине гьечӀо;[+] 22щияй чӀужугӀаданалъ жиндирго мадугьалалда ва гьелъул рокъор чӀарал цоги руччабазда гьарун[†] кьезаре меседалъулги гӀарцулги тӀагӀелал ва ретӀел-кун: гьел нужерго ясаздаги васаздаги тӀад ретӀе. Гьеб къагӀидаялъ кӀудияб давлагун ина нуж Мисриялдаса нахъе».

#### 4


Мусал далилал

1Цинги Мусаца жаваб кьуна: «Гьел дида божичӀони, дир рагӀухъги гӀенеккичӀони ва загьирлъичӀо дуе БЕТӀЕРГЬАНИН[†] абуни, щиб гьабилеб?»[†]

2БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: «Гьеб дуда кодоб бугеб жо щиб?» – ин.

«ГӀанса буго», – ян абуна Мусаца.

3«ГӀодобе рехе гьеб», – ин абуна Гьес.

ГӀодобе рехидал гӀанса борхьиде сверана ва Муса гьелъухъа лъутана. 4Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Бегьун квергун, гьелъул рачӀ ккве», – ян. Мусаца рачӀ ккведал, гьесул кверзукь борохь нахъеги гӀансиде сверана.

5«ГӀизраилазул[†] умумузул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] – Ибрагьимилги, ИсхӀакъилги,[†] Якъубилги[†] Аллагь[†] – дуе загьирлъун вукӀиналда гӀизраилал божиялъе бугеб гӀаламат буго гьеб».

6Хадубги БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

«Дурго квер лъорониб лъе», – ян. Мусаца квер жиндирго лъорониб лъуна. Ваамма гьеб гьениса къватӀибе бахъиндал, гӀазу кинигин хъахӀлъун букӀана квер барас[*] унтиялъ.

7«Нахъеги лъе квер дурго лъорониб», – ин абуна Гьес. Мусаца нахъеги жиндирго квер лъорониб лъуна ва къватӀибе бахъиндал гьеб бацӀцӀалъун, букӀарабго гӀадин лъугьана.

8БетӀергьанас абуна: «Гьел дур рагӀуда божичӀони ва тӀоцебесеб гӀаламаталъ мукӀур гьаричӀони, гьел божила кӀиабилеб гӀаламаталда.

9Гьеб кӀиябго гӀаламаталдаги божичӀони, дур рагӀухъги гьел гӀенеккичӀони, Нил гӀурулъа лъим босе ва бакъвараб бакӀалде[†] гӀодобе тӀе. ГӀодобе тӀедал, гьеб лъим биялде сверизе буго».

10Цинги Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА абуна: «Огь, БетӀергьан! Кидаго вукӀинчӀо дун кӀалъазе бажари бугев чилъун. ГьабсагӀатги, Дур лагъгун Мун кӀалъалелъулги, гьединавго вуго дун. ЗахӀматго гурони дихъа кӀалъан бажаруларо, бакӀаб кӀал-мацӀалъул чи вуго дун».

11БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: «Инсанасе кӀал-мацӀ лъица кьураб? лъица гьарулел мацӀ лъалареллъун, яги гӀинкъаллъун, яги канлъи бихьулеллъун, яги беццаллъун? Дица, БЕТӀЕРГЬАНАС, гуребдай[+]? 12Гьанже мун а; Дица кумек гьабила дуе кӀалъазе, ва дица малъила дуда дуца абизе кколеб жо».

13Мусаца абуна: «Я БетӀергьан! Гьарула Дуда, гьеб ишалъе дун тун цогидав Дуего бокьарав чи витӀе», – ян.

14Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъана Мусада, ва Гьес абуна:

«Дур вац гуревищ вугев Гьарунин[†] абурав левийилазул чи? Дида лъала гьесул кӀалъазе махщел букӀин. Дуда дандчӀвазе къватӀиве вахъун вуго гьев ва мун вихьидал, гьев вохизе вуго. 15Дуца гьесда бице ва малъе пиргӀавнасда[†] абизе кколебщинаб. Дицайин абуни, нужее кӀиязего кумек гьабила ва малъила гьабизе кколеб жо. 16Гьаруница дур рагӀаби халкъалда рицине руго, аварагас[†] Аллагьасул калима бицунеб гӀадин. 17Гьаб тӀилги кодоб ккве: гьелдалъун дуца гӀаламатал рихьизаризе руго».


Муса Мисриялде тӀад вуссин

18Муса жиндирго вакьад Итрохъе вилълъана, ва гьес вакьадасда абуна: «Виччай дун Мисриялде гӀагарлъиялъухъе тӀадвуссине – гьел жеги чӀаго ругищали балагьизе», – ян.

Итроца абуна: «Сапар-сагӀат битӀаги, дир вас», – ин.

19Мидяналда вукӀаго кӀалъана Мусада БЕТӀЕРГЬАН: «Мисриялде тӀадвусса, мун чӀвазе бокьарал хвана», – ян[+].

20Мусаца хъизан-лъимал хӀамиде рахинаруна, кодоб Аллагьасул гӀансаги ккуна ва Мисриялде тӀадвуссине сапар бухьана.

21БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Мисриялде тӀад вуссиндал, кӀочонге пиргӀавнасда цебе, Дица дуе кьураб къуваталдалъун, дол мугӀжизатал рихьизаризе. Дицайин абуни, гьесул рекӀелъе гӀасилъи рехила, ва гьес халкъ нахъе биччаларо. 22Гьебмехалъ пиргӀавнасда абе: „Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ГӀизраил вуго Дир вас, Дир тӀоцевесев вас. 23Дица абуна дуда, Дир вас Дие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе виччан теян. Дуца гьев виччачӀо. Гьанже Дица дур тӀоцеве гьавурав[†] вас чӀвазе вуго“, – ян».

24Нухда сордо базе рещтӀараб бакӀалда БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде ккана гьев[*] ва Гьес гьев чӀвазехъин вукӀана[*]. 25Гьебмехалда Ципораца, бегӀераб ганчӀил нусги босун, жиндирго васасул гӀавраталъул рагӀал къотӀана ва гьебги гьесул хӀатӀазда хъвазабун, гьелъ абуна: «Мун дир бидул бахӀарав», – ин.

26Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАС гьев живго тана. («Бидул бахӀарав» – гьедин гьелъ абулеб букӀана суннат[†] гьабиялда.)

27БЕТӀЕРГЬАНАС Гьарунида абуна: «Мусагун дандчӀвазе а авлахъалде», – ян. Гьарун гьесда данде нухда вахъана ва Аллагьасул МагӀарда[*] аскӀоб хинаб дандчӀвай ккана гьезул.

28Мусаца Гьарунида кинабго бицана: щиб амругун БЕТӀЕРГЬАНАС жив витӀаравалиги ва Мусаца рихьизаризе гьесда тӀадкъарал гӀаламатазул хӀакъалъулъги. 29Цинги Мусацаги Гьаруницаги гӀизраилазул халкъалъул кӀудиял[†] данде ахӀана, 30ва Гьаруница гьезие бицана БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абунщинаб ва халкъалда цере дол гӀаламаталги рихьизаруна. 31Гьебмехалъ халкъ Мусада божана. БЕТӀЕРГЬАНАС жидеда рахӀму-цӀоб лъун букӀин ва Гьесда жидер къварилъи бихьун букӀин бичӀчӀидал, гьез Аллагьасе рецц-бакъгун сужда гьабуна.

#### 5


Мисриялда жугьутӀазе зулму цӀикӀкӀин

1Гьелдаса хадуб Мусаги Гьарунги[†] рачӀана пиргӀавнасухъе,[†] ва гьез абуна:

«ГӀизраилалъул[†] БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] гьадин абулеб буго: „Авлахъалда Дие байрам тӀобитӀизе букӀине, Дир халкъ биччанте“, – ян».

2ПиргӀавнас абуна:

«Дун Гьесухъ гӀенеккизе ва ГӀизраилал дица риччан тезе ккани, щив кколев БЕТӀЕРГЬАН?[†] Дида БЕТӀЕРГЬАНГИ лъаларо, гӀизраилалги дица риччаларо», – ян.

3Гьез абуна:

«ЖугьутӀазул Аллагь[†] рещтӀана нижехъе. Лъабго къоялъ ниж авлахъалде ине риччай; гьениб нижерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбанал хъвезе ккола нижеца. Гурони, Гьес квешаб унти ялъуни рагъ биччан, жаза гьабила[†] нижее».

4Мисриялъул пачаяс жаваб гьабуна:

«Мусаги Гьарунги, щиб къваригӀун нужеца халкъ хӀалтӀудаса буссинабулеб бугеб? Нужеда тӀад лъураб хӀалтӀи тӀубазабизе а!» – ян.

5ПиргӀавнас тӀадеги жубана:

«ГӀемерлъун бугеб куц бихьуларищ гьаб халкъ нижер ракьалда? Нужецайин абуни, гьезда хӀалтӀи рехун тезабулеб буго!»

6Гьебго къоялъ пиргӀавнас халкъалъул тӀадчагӀазе ва церехъабазе буюрухъ кьуна:

7«Гьезие тӀокӀалъ цебе гӀадин сумало кьоге саманалъул кирпичал гьаризе – биччанте гьез жалго ун балагьизе гьеб. 8Амма гьездаса тӀалаб гьабе букӀараб къадаралда саман къотӀи, гьелъул роцен гӀодобегӀан бачунге. ГӀураб хӀалтӀи гьечӀолъиялъ тасамахӀлъун руго гьел ва гьединлъидалин гаргадулелги ругел: „Риччанте ниж нижерго Аллагьасе къурбан хъвезе ине“, – ян. 9Гьезие хӀалтӀи бакӀлъизабе,[†] хӀалтӀулел рукӀине, гьодорал харбазухъ гӀенеккун рукӀинчӀого!»

10ТӀадчагӀиги церехъабиги гьениса нахъе рилълъана ва халкъалда кӀалъана:

«ПиргӀавнас абулеб буго: „Дица тӀокӀалъ нужее сумало кьезе гьечӀо. 11Нужго ун, бокьаралъуса бахъун балагье гьеб. Амма къойил хӀалтӀул роцен гӀодобе бачине гьечӀо“, – ян».

12Ва тӀолабго Мисриялда биххун, сумалоялъул бакӀалда хӀалтӀизабизе хурзабахъа сум-гӀучӀ бакӀаризе лъугьана халкъ. 13ТӀадчагӀазги, гьезда тӀад зулму-хӀал гьабун, абулеб букӀана:

«Нужее сумало кьолеб заманалъ букӀараб гӀадаб къойил хӀалтӀул роцен тӀубазабе гьанжеги!» – ян.

14ПиргӀавнасул тӀадчагӀаз, жидецаго гӀизраилазда гьоркьоса рищун гьезда тӀад тарал церехъаби рухулел рукӀана ва гьезда кӀалгьикъулеб букӀана:

«Щай нужеца сонги жакъаги цебеккун къотӀулеб букӀараб гӀадаб роценалда саман къотӀичӀеб?» – инги абун.

15ГӀизраилазул церехъаби пиргӀавнасухъе гӀарзгун рачӀана:

«Щай гьадинаб зулму-хӀал гьабулеб бугеб дуца дурго лагъзадерида тӀад? 16Нижее, дур лагъзадерие, сумало кьолеб гьечӀо, амма саман къотӀи тӀалаб гьабулеб буго! Гьеб гуребги, дур тӀадчагӀаз ниж рухулелги руго! ХӀакъ чӀола дур халкъалда тӀад».

17ПиргӀавнас абуна:

«ХӀалтӀизе кӀвахӀаллъунин нуж ругел! Нуж руго чамгӀалал чагӀи! Гьеле гьединлъидалин нужеца абулеб бугеб: „Риччанте ниж авлахъалде ине БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбанал тӀоритӀизе“, – ян.

18ХӀалтӀизе а! Нужее сумало кьезе гьечӀо, амма бихьизабураб къадаралда саман нужеца къотӀизе буго!»

19«Бихьизабураб къадаралдаса цо саман тӀаса камизе биччаге щибаб къоялъ», – ин абулеб рагӀидал, гӀизраилазул церехъабазда бичӀчӀана жал балагьалъукье ккараблъи. 20ПиргӀавнасухъа къватӀире рачӀунелъул, гьезухъ ралагьун чӀун рукӀарал Мусаги Гьарунги рихьана гьезда, 21ва гьез абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСДА бихьаги нужеца гьабун тараб ва Гьесго жазаги гьабеги нужее! Нуж сабаблъун ниж тӀуран рихана пиргӀавнасдаги гьесул гӀага-божараздаги, ва ниж чӀвазе нус лъуна нужеца гьезул хъатиниб!»


Аллагьас эркен гьаризе рагӀи кьей

22Гьебмехалъ Муса БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана, ва гьес абуна:

«Я БетӀергьан, щай Дуца гьаб халкъалде тӀаде гьаб балагь бачараб? Щай Дуца дун гьаниве витӀарав? 23Дур цӀаралдасан кӀалъазе дун пиргӀавнасухъе аралдаса нахъе гьес халкъалъе гӀазаб-гӀакъуба тӀадеги цӀикӀкӀинабуна, амма Дуца килищцин шуризабичӀо Дурго халкъ хвасар гьабиялъе!»

#### 6

1Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна: «Гьанже дуда бихьила пиргӀавнасе[†] Дица гьабулеб жо. Дир Гучаб квералъул бакӀлъи[†] бихьидал, гьес гӀизраилал[†] риччан тезе руго; Дир гучаб квералъул бакӀлъи бихьидал, гьес гьел жидерго улкаялдаса къватӀире къотӀизе руго».

2Аллагьас[†] Мусада абуна: «Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН!

3Дун загьирлъана Ибрагьимие, ИсхӀакъие[†] ва Якъубие[†] ХӀалкӀолев Аллагь[†][*] хӀисабалда, БЕТӀЕРГЬАН[*] абураб Дир цӀар гьезие загьирлъун букӀинчӀо[+]. 4Гьезие чияраблъун букӀараб Ханааналъул[†] ракь гьезие кьезе амру гьабуна Дица ва гьезулгун КъотӀи гьабуна. 5Хадуб Дида рагӀана мисриязул зулмуялда гъоркь гӀизраилал угьдулел куц ва Дирго КъотӀиги ракӀалде щвана. 6Гьединлъидал гӀизраилазда абе: „Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, ва Дица нуж Мисриялъул зулмуялда гъоркьа нахъе рачине руго ва лагълъиялдаса тархъан гьаризе[†] руго. Дица хвасар гьарила нуж: Мисриялде Дир квер борхун буго ва жазаби кутакал рукӀине руго. 7Дица нуж Дирго халкълъун хьихьила ва Дун нужер Аллагьлъун вукӀина. Гьеле гьеб мехалда лъала нужеда Мисриялъул зулмуялда гъоркьа нуж къватӀире рачарав нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] Дун вукӀин. 8Дица нуж рачина Ибрагьимие, ИсхӀакъие ва Якъубие кьезе Дун гьедараб ракьалде ва гьеб нужее кьела. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН“»[+].

9Мусаца гьеб кинабго гӀизраилазда бицана, амма гьез гьесухъ гӀинцин тӀамичӀо, щайгурелъул вахӀшияб зулмуялъ гьезул ракӀ бекун, хьулги буссун букӀана. 10БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

11«Инеги ун, пиргӀавнасда – Мисриялъул пачаясда – абе жиндирго улкаялдаса гӀизраилал нахъе риччаян!»

12Амма Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА абуна: «ГӀизраилалцин дихъ гӀенеккулел гьечӀони, пиргӀавн кин дихъ гӀенеккилев? ЦӀакъ кӀал-мацӀ гьечӀев чи вугелъул дун».


Мусалги Гьарунилги гӀагарлъи

13БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана Мусадаги Гьарунидаги.[†] Гьес ритӀана гьел гӀизраилазухъе ва пиргӀавнасухъе, ай Мисриялъул пачаясухъе, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рачеян амругун.

14Гьале гьезул тухумазул кӀудиял.[†]

ГӀизраилил тӀоцеве гьавурав[†] васасул, ай Рувимил васал – Енох, Палу, ХӀецрон ва Карми. Гьездасан рачӀана Рувимил тухумал[+].

15Шимеонил васал – Емуэл, Ямин, Огьад, Яхин, Цохар ва Ханааналдаса гӀадамалъ гьавурав Шаул. Гьездасан рачӀана Шимеонил тухумал[+].

16Гьале Левийил васазул цӀарал, кӀудияздаса байбихьун: Гершон, Кехат ва Мерари. (Левийица бана нусиялда лъебералда анкьго сон.)[+]

17Гершонил васал – Ливни ва ШимгӀи, гьезул тухумалгун.

18Кехатил васал – Амрам, Ицгар, Хеврон ва ГӀузиэл. (Кехатица бана нусиялда лъебералда лъабго сон.)

19Мерарил васал – Махли ва Муши.

Гьел ккола Левийидасан лъугьарал тухумал – кӀудияздаса байбихьун[+].

20Амрамица ячун йикӀана жиндирго инсул яц Йохевед, гьелъ гьесие гьаруна Гьарунги Мусаги. (Амрамица бана нусиялда лъебералда анкьго сон.)[+]

21Ицгарил васал – КъорахӀ, Нефег ва Зихри[+].

22ГӀузиэлил васал – Мишаэл, Элцафан ва Ситри[+].

23Гьаруница ячана ГӀаминадавил яс ва НахӀшонил яц Элишева. Гьелъ гьесие гьаруна Надав, Авигьу, Элеазар ва Итамар[+].

24КъорахӀил васал – Асир, Элканагь ва Авиасаф. Гьездасан рижана КъорахӀил тухумал[+].

25Гьарунил вас Элеазарица ячана Путиэлил ясазул цояй ва гьезие гьавуна Пинхас.

Гьеле левийилазул тухумазул кӀудиял умумул[+].

26Мусаги Гьарунги ккола: «ГӀизраилазул халкъ Мисриялдаса къватӀибе баче», – ян жидеде БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабурал чагӀи.

27Гьединго, Мусаги Гьарунги ккола гӀизраилазул халкъ Мисриялдаса къватӀибе бачинелъун пиргӀавнасда кӀалъарал чагӀи.


Гьарун Мусае гӀоло кӀалъай

28Мисриялда Мусадехун кӀалъалеб мехалда, 29БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: «Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН! ПиргӀавнасда – Мисриялъул пачаясда – бице Дица дуда абунщинаб», – ин.

30Амма Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА абуна: «КӀал-мацӀалъул гьунар гьечӀев чи вуго дун – пиргӀавн кин дихъ гӀенеккилев?» – ин.

#### 7

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна: «Дихъ гӀенекке, Дица мун пиргӀавнасда[†] тӀад Аллагьлъун,[†] дур вац Гьарун[†] дур авараглъун[†] толев вуго.

2Дица дуе амру гьабунщинаб Дуца дур вац Гьарунида абе, хадуб гьес пиргӀавнасда абизе биччай, гьес гӀизраилал[†] жиндирго улкаялдаса къватӀире риччазе рукӀине. 3Амма пиргӀавнасул рекӀелъе Дица согӀлъи биччала ва, кигӀан гӀемер гӀаламаталги мугӀжизаталги Мисриялда Дица рихьизаруниги, 4гьев нужехъ гӀенеккиларо. Гьеб мехалда Дица Дирго квер Мисриялда тӀаде буссинабила ва гьезие цӀоб тун жаза гьабила.[†] Дица къватӀибе бачина Дирго халкъ – ГӀизраилил наслу – Мисриялъул ракьалдаса. 5Дир квералъул бакӀлъи[†] лъайдал ва гьениса гӀизраилал къватӀире рачиндал лъазе буго мисриязда Дун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин».

6Мусацаги Гьаруницаги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабуна кинабго. 7ПиргӀавнасда кӀалъазе байбихьараб мехалда Мусаца бан букӀана ункъого сон, Гьаруница – ункъоялда лъабго сон.


Гьарунил гӀанса борхьиде свери

8Мусадаги Гьарунидаги кӀалъалеб мехалъ, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

9«ПиргӀавнас мугӀжизат бихьизабеян абураб мехалда дуца Гьарунида абе: „Дурго гӀанса пиргӀавнасда цебе рехе“, – ян. Цинги гьеб гӀанса борхьиде сверизе буго».

10Мусаги Гьарунги рачӀана пиргӀавнасухъе, ва гьез кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон. Гьаруница жиндирго гӀанса рехана пиргӀавнасдаги гьесул цересел чагӀаздаги цебе ва гьеб борхьиде сверана. 11Гьебмехалда пиргӀавнас жиндирго гӀакъилзабиги сихӀручагӀиги ахӀана ва Мисриялъул сихӀручагӀазги гьебго жо гьабуна жидерго сихӀруялдалъун. 12Щивас гӀодобе рехана жиндирго гӀанса ва гьезул щибаб борхьиде сверана, амма Гьарунил гӀансаялъ гьезулал къулчӀана. 13ПиргӀавнин абуни тӀирун чӀана – БЕТӀЕРГЬАНАС абухъе, гьев гьезухъ гӀенеккичӀо.


ТӀоцебесеб жаза: лъим биялде свери

14БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «ПиргӀавн тӀирун чӀун вуго – халкъ нахъе биччазе гьес инкар гьабулеб буго.

15Метер радал пиргӀавн гӀурул рагӀалде унеб мехалда, мун досда данде а. Борхьиде сверулеб гӀансаги кодоб ккун, досда цеве Нилалъул рагӀалда вахъун чӀа. 16Дуца досда абе:

„ЖугьутӀазул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] дун витӀана дуда гьадин абизе: ‘Дир халкъ Дие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе авлахъалде биччай дуца’, – ян. – Амма гьанжелъизегӀан дуца гьелъухъ гӀин тӀамичӀо. 17Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб буго: ‘Дуда бихьила Дун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин’. – Дир хъатикь бугеб гӀанса дица кьабизе буго Нилалъул лъадалъ ва лъим сверизе буго биялде. 18Нилалъул лъадалъ бугеб ччугӀа хвезе буго, гӀоралда квешаб махӀ бахъине буго ва мисриязда гьелъул лъим гьекъезе кӀвезе гьечӀо“».

19БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Гьарунида абе: „Дурго гӀансаги босун, гьеб хьвагӀе Мисриялъул лъиназда тӀаде – гӀоразде ва лъадал рахъазде, хӀоразде ва киналгӀаги лъадал хӀавузазде тӀаде. Гьеб кинабго лъим биялде сверизе буго. Мисриялда би[†] букӀине буго киса-кибего, цӀулал ва ганчӀил хъабазда жанибгицин“».

20Мусацаги Гьаруницаги кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабуна. Гьаруница гӀанса эхеде борхана ва, пиргӀавнасулги гьесул цересел чагӀазулги берда цебесан, Нилалъул лъадада кьабуна ва гьеб биялде сверана. 21Нилалъул лъадалъ букӀараб ччугӀа хвана, ва гӀоралда бахъараб квешаб махӀалъ мисриязда тӀокӀалъ гьелъул лъим гьекъезе кӀолеб букӀинчӀо. Мисриялда киса-кибего букӀана би. 22Амма Мисриялъул сихӀручагӀазги жидерго сихӀруялдалъун гьебго жо гьабуна. ПиргӀавнин абуни тӀирун чӀана; гьев гӀенеккичӀо Мусахъги Гьарунихъги, БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго абун букӀараб къагӀидаялда. 23Гьелъул кӀварцин гьабичӀо Мисриялъул пачаяс; кьурун вуссун жиндирго кӀалгӀаялъуве ана гьев. 24ТӀолабго Мисриялъул халкъ лъугьана гьекъезе бегьулеб лъим балагьизе ва Нилалъул рагӀаллъабазда гъуял рухъизе. ГӀурухъа лъим гьекъезе бегьулеб букӀинчӀелъул.

25БЕТӀЕРГЬАНАС Нилалъул лъадада кьабуралдаса нахъе анкь ана.

#### 8


КӀиабилеб жаза: къуркъби

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна: «ПиргӀавнасухъе[†] а, ва гьесда абе: „БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб буго: Дир халкъ Дие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе ине биччай.

2Дуца инкар гьабуни, Дица дур улкаялда тӀаде къуркъби тӀамизе руго. 3ТӀолабго Нил къуркъбуз цӀезабизе буго. ГӀурулъа къватӀиреги рачӀун, гьел кӀанцӀизе руго дур кӀалгӀаялъуре, мун кьижулеб рокъоре, дур бусаде, дур цересел чагӀазул ва дур халкъалъул минабазухъе, дур печалъуре ва гӀатӀ буцулеб хӀерчалда жанире. 4Къуркъби лъугьине руго дуда тӀаде ва дур халкъалдаги дур цересел чагӀаздаги тӀаде“».

5БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Гьарунида[†] абе: „ГӀанса борхе ва гӀораздеги, лъадал рахъаздеги, хӀораздеги тӀаде балагьизабе, ва Мисриялъул ракьалде къуркъби рещтӀинаре“».

6Гьаруница гӀансагун квер Мисриялъул лъиназде тӀаде балагьун борхана, ва гьениса къватӀире къуркъби рачӀана – къуркъбуз цӀезабуна тӀолабго Мисриялъул ракь. 7Амма жидерго сихӀруялдалъун сихӀручагӀазги гьабуна гьебго жо. Гьезги къуркъби риччана Мисриялда тӀаде. 8Цинги пиргӀавнас Мусаги Гьарунги ахӀана ва гьезда абуна: «Дидаги дир халкъалдаги тӀаса къуркъби нахъе рачеян БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьаре, гьебмехалъ дицаги халкъ биччала БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбанал тӀоритӀизе»[+].

9Мусаца пиргӀавнасда абуна: «Дица гьарила дуца чӀезабураб заманалда, дурги, дур цересел чагӀазулги, дур халкъалъулги рахъалъ; гьебмехалъ къуркъби нахъе ине руго дуда тӀасаги нужер минабазухъаги; гьел гӀицӀго Нил гӀурулъ хутӀизе руго».

10ПиргӀавнас абуна: «Метерго гьел нахъе ине гьаре», – ян.

Мусаца жаваб гьабуна: «Нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда[†] релълъарав щивго гьечӀолъи дуда лъазе букӀине, дуца абухъе гьабила.[†] 11Къуркъби нахъе ине руго дудаса, дур хъулбуздаса, дур цересел чагӀаздаса ва дур халкъалдаса. Гьел хутӀизе руго гӀицӀго Нил гӀурулъ», – ин.

12Мусаги Гьарунги пиргӀавнасда аскӀоса нахъе ана, ва Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьарана пиргӀавнасде тӀаде риччарал къуркъби нахъе рачеян. 13БЕТӀЕРГЬАНАС Мусал гьари къабул гьабуна. Рукъзабахъ, азбаразда ва авлахъазда рукӀарал къуркъби хвана. 14Гьел данде ракӀарулел рукӀана гохӀа-гохӀал гьарун ва байбихьана улкаялдаго гьезул квешаб махӀ тӀибитӀизе. 15Амма бигьалъи лъугьунеб букӀин бихьидал, пиргӀавнасул ракӀ согӀлъана, ва гьев гьанжесалаги гӀенеккичӀо Мусахъги Гьарунихъги, БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго абун букӀараб къагӀидаялда.


Лъабабилеб жаза: кӀкӀара

16БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Гьарунида абе: „Эхедеги борхун, дурго гӀанса ракьул хӀурулъ кьабе: киса-кибего Мисриялда хӀур кӀкӀараялде сверизе буго“, – ян».

17Гьез гьедин гьабуна. Гьаруница гӀанса эхедеги хьвагӀун хӀурулъ кьабуна, ва гӀадамаздаги боцӀудаги тӀаде роржун рачӀана кӀкӀурби. Киса-кибего Мисриялъулго хӀур кӀкӀараялде сверана. 18СихӀручагӀиги къеркьана жидерго сихӀруялъул кумекалдалъун кӀкӀара бачӀинабизе, амма гьезухъа гьеб бажаричӀо. КӀкӀараялъ бацинабун букӀана гӀадамазулги боцӀулги сипат. 19Гьебмехалъ сихӀручагӀаз пиргӀавнасда абуна:

«Гьаб буго Аллагьасул[†] хӀалкӀолъиялъ гьабураб иш», – ин.

Амма пиргӀавн тӀирун чӀана. Гьев гьезухъ гӀенеккичӀо, БЕТӀЕРГЬАНАС абухъего.


Ункъабилеб жаза: тӀутӀал

20БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Метер радакье пиргӀавн гӀурухъе унеб мехалда, нахъеги гьесда данде а, ва гьесда абе: „БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб буго: Дир халкъ Дие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе ине биччай.

21БиччачӀони, Дица дудеги, дур цересел чагӀаздеги, дур халкъалдеги тӀаде ва дур кӀалгӀабазухъеги тӀутӀазул накӀкӀал риччазе руго. Мисриязул рукъзал тӀутӀазул цӀезе руго, тӀолабго ракьги бахчизабизе буго гьез. 22Амма Дир халкъалъ чӀей гьабураб Гошен ракьалда тӀутӀал рукӀине гьечӀо, Дун БЕТӀЕРГЬАН вугеблъи ва гьаб ракьалда Дица кверщел гьабулеб букӀин дуда лъан букӀине. 23Дица Дир халкъалдаги дур халкъалдаги гьоркьоб гьабулеб батӀалъи бихьила дуда. Метер букӀина гьеб гӀаламат“».

24БЕТӀЕРГЬАНАС гьедин гьабизеги гьабуна. ТӀутӀазул чӀегӀерал накӀкӀал роржун рачӀана пиргӀавнасул хъалаялъуре ва гьесул цересел чагӀазул рукъзабазухъе. ТӀутӀаз чӀвалеб букӀана тӀолабго Мисриялъул ракь.

25ПиргӀавнас Мусаги Гьарунги тӀаде ахӀана ва гьезда абуна: «Нужерго Аллагьасе къурбанал тӀоритӀе гьанир, нижер ракьалда».

26Амма Мусаца абуна: «Гьедин гьабизе бегьуларо. Нижеца нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбан тӀобитӀи мисрияз сурараб ишлъун рикӀкӀуна. Гьезда цебе нижеца гьезда сурун бихьулеб къурбан гьабуни, гьез ниж ганчӀица чӀвазе руго[+].

27Нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Гьес тӀалаб гьабулеб къагӀидаялда къурбан хъвезе ккани, ниж лъабго къойил нух тун авлахъалде рикӀкӀалъизе ккола».

28ПиргӀавнас абуна:

«Дица риччала нуж авлахъалде БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбан хъвезе, амма нуж гӀемер рикӀкӀадегӀан унге. Диеги дугӀа гьабе».

29Мусаца жаваб гьабуна:

«Дун гьаниса нахъе аравго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дугӀа гьабизе буго дица ва метерго мунги, дур цересел чагӀиги, тӀолабго Мисриялъул халкъги тӀутӀаздаса хвасарлъизе руго. Амма дуцаги ниж тӀокӀалъ гуккуге ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан хъвезе ине нижер халкъалъе квалквал гьабуге».

30Муса гьениса тӀадвуссана ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дугӀа гьабуна. 31БЕТӀЕРГЬАНАС тӀубазабуна Мусал гьари: пиргӀавнги, гьесул цересел чагӀиги, тӀолабго Мисриялъул халкъги тӀутӀаздаса эркен гьаруна. Цониги тӀутӀ нахъе хутӀичӀо. 32Амма гьабнухалъги пиргӀавнасул ракӀ согӀлъана, ва гьес халкъ къватӀибе биччачӀо.

#### 9


Щуабилеб жаза: боцӀи хвей

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна: «ПиргӀавнасухъе[†] а, ва гьесда абе: „Гьадин абулеб буго жугьутӀазул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас:[†] Дир халкъ Дие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе биччай.

2– Дуца инкар гьабуни ва хадубккунги халкъ ккун чӀезабуни, 3БЕТӀЕРГЬАНАС кутакаб хвалил унти биччазе буго мегъ-ракьалда бугеб дур тӀолабго рухӀчӀаголъиялде: чуязде, хӀамузде, варанабазде, чӀегӀербоцӀуде ва гӀи-цӀаназде. 4Амма БЕТӀЕРГЬАНАС батӀалъи гьабизе буго ГӀизраилалъул[†] боцӀудаги Мисриялъул боцӀудаги гьоркьоб – гӀизраилазул цониги хӀайван хвезе гьечӀо.

5БЕТӀЕРГЬАНАС гьелъие заман цӀана: Метер тӀолабго улкаялда гьедин гьабизе буго БЕТӀЕРГЬАНАС“».

6Нахъисеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС гьедин гьабизеги гьабуна. Мисриязул кинабго боцӀи хвана, амма гӀизраилазул цониги хӀайван тӀаса камичӀо. 7Гьелъул хал гьабизе чагӀи ритӀана пиргӀавнас, ва гьесда лъана унго-унголъунги гӀизраилазул цониги хӀайван хун гьечӀеблъи. Амма гьев додинго тӀирун чӀана ва гьес халкъги биччачӀо.


Анлъабилеб жаза: черхалда тӀихьал

8БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги Гьарунидаги[†] абуна: «Дангъура цӀун рахъу босе корониса ва биччанте Мусаца гьеб пиргӀавнасда цебесан гьаваялде рехизе.

9ХӀур гӀадин тӀибитӀизе буго гьеб тӀолабго Мисриялда тӀад, ва улкаялдаго ругел гӀадамаздаги хӀайваназдаги лъугьине руго рецӀцӀ чвахулел тӀихьал».

10Корода жаниса рахъуги босун, гьел пиргӀавнасда цере чӀана. Мусаца рахъу гьаваялде рехана ва гьебсагӀаталдаго гӀадамаздаги боцӀудаги рецӀцӀ чвахулел тӀихьал рахъана. 11СихӀручагӀазда тӀокӀалъ Мусада данде рахъун бажаричӀо, щайгурелъул цогидал мисриязулго гӀадин гьезулги черх тӀихьазул цӀуна. 12Амма БЕТӀЕРГЬАНАС пиргӀавнасул рекӀелъе согӀлъи биччана, ва, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абун букӀахъе, гьев гӀенеккичӀо гьезухъ.


Анкьабилеб жаза: горо-цӀер бай

13БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Метер радакье вахъун пиргӀавнасухъе а, ва гьесда абе: „ЖугьутӀазул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьадин абулеб буго: Дир халкъ биччай Дие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе ине!

14Гьаб нухалда Дица дуеги, дур цересел чагӀазеги ва дур халкъалъеги кутакаб балагьалдалъун жаза гьабизе буго, Дун гӀадав гьаб ракьалда гьечӀевлъи дуда лъан букӀине! 15Цо борхараб Дир килищалъ дудеги дур халкъалдеги хвалил унти биччазе кӀолаан Дида; гьебмехалъ дунялалдасаго тӀагӀинаан нуж. 16Амма Дица чӀаго тана мун, дуда Дирго къуват бихьизабизелъун ва Дир цӀар тӀолабго дунялалда тӀибитӀизелъун[+]. 17Мун жеги Дир халкъалда данде чӀун вуго, ва дуца гьеб биччан толеб гьечӀо. 18Гьанже гӀенекке: метер гьабго заманалда Дица Мисриялда тӀаде биччазе буго киданиги гьениб бихьа-рагӀичӀебгӀан кутакаб горо-цӀер. 19Гьединлъидал буюрухъ кье боцӀиги, цогидаб дурго буголъиги хӀинкъи гьечӀеб бакӀалде[†] щвезабизе. Рокъобе бакӀаричӀого мегъ-ракьалда хутӀарабщинаб боцӀи ва къватӀир хутӀарал гӀадамал горо-цӀералъ чӀвазе руго“».

20БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀукьа хӀинкъарал пиргӀавнасул цересел чагӀаз хехго лагъзалги боцӀиги рокъоре ракӀарана. 21Амма БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуде кӀвар буссинабичӀез жидерго лагъзалги боцӀиги къватӀир тана.

22БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Квер зодобе борхе – тӀолабго Мисриялъул ракьалде тӀаде горо-цӀер базе буго: гӀадамазде, хӀайваназде ва Мисриялъул ракьалда бижарабщиналде тӀаде».

23Мусаца гӀанса зодобе борхана, гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС зоб гъугъадизабуна, цӀа пирхана ва цӀадлъун горо-цӀер чвахана зобалаздаса гӀодобе Мисриялъул ракьалде[+]. 24Пирхулеб цӀагун цадахъ балеб букӀана кутакаб горо-цӀер. Мисри бижаралдаса нахъе гьединаб жо киданиги бихьун, я рагӀун букӀинчӀо мисриязда. 25Горо-цӀералъ щущазабуна Мисриялъул ракьалда тӀолабго къватӀиб хутӀарабщинаб жо: гӀадамал, хӀайванал, хур-хер ва гъутӀбигицин. 26ГӀизраилаз гӀумру гьабулеб Гошеналъул ракьалдайин абуни, горо-цӀер бачӀо.

27ПиргӀавнас Мусаги Гьарунги ахӀун, гьезда абуна: «Гьаб нухалда дица мунагь[†] гьабуна. БЕТӀЕРГЬАН витӀарав вуго, дидаги дир халкъалдагийин абуни, гӀайиб ккана. 28БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьаре! Гьаб гӀасияб гъугъадиги горо-цӀерги гӀураб буго нижее! Дица риччала нуж, тӀокӀалъ нуж гьанир чӀезариларо», – ян[+].

29Мусаца жаваб кьуна: «Шагьаралдаса къватӀиве лъугьиндал, квералги зодоре рорхун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дугӀа гьабизе буго дица ва гъугъадиги горо-цӀерги къотӀизе буго. Гьебмехалъ дуда бихьила гьаб дунялалъул хважаинлъун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин[+].

30Амма дида бихьулеб буго мунги дур цересел гӀадамалги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасукьа жеги хӀинкъулел гьечӀолъи».

31(Лъелъги пурчӀинаги хвана, гьеб заманаялъ пурчӀина тӀирщулеб букӀун, лъелъин абуни, тӀегьан букӀун. 32Ролъги полбаги хвечӀо: гьел кватӀун гурони щолароан).

33Муса пиргӀавнасул бакӀалдаса нахъе ана, шагьаралдаса къватӀиве вилълъана ва, квералги рорхун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна. ГьебсагӀаталдаго гъугъадиги горо-цӀерги къотӀана, хадуб цӀадги чӀана. 34ЦӀадги, гъугъадиги, горо-цӀерги къотӀараблъи бихьидал, пиргӀавн нахъеги жиндирго гӀамалалде вуссана: гьесулги гьесул цересел чагӀазулги додинго ракӀал согӀлъана. 35ПиргӀавн нахъеги тӀирун чӀана, ва гьес гӀизраилал риччачӀо, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада цебеккунго абун букӀахъе.

#### 10


Микьабилеб жаза: гарцӀ биччай

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна: «ПиргӀавнасухъе[†] а. ПиргӀавнасулги гьесул цересел гӀадамазулги ракӀазулъе Дица согӀлъи биччазе буго, гьезда гӀаламатал рихьизаризе рукӀине, 2ва дуцаги хадубккун лъималазда ва гьезулги лъималазда бицине букӀине Дица цӀоб тун мисриязе гьабураб жазаялъул ва гьезда рихьизарурал хӀикматазул. Гьебмехалъ нужеда лъан букӀина Дун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин».

3Мусаги Гьарунги[†] пиргӀавнасухъе рилълъана, ва гьез гьесда абуна:

«Гьадин абулеб буго жугьутӀазул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас:[†] „КидаллъизегӀан дуца инкар гьабизе бугеб Дие мутӀигӀлъизе? Биччай Дир халкъ Дие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе ине! 4Дуца Дир халкъ биччачӀони, дур улкаялде тӀаде Дица метерго гарцӀ тӀамизе буго[+]. 5Гьеб киса-кибего тӀибитӀизе буго ракьалъул гьумерцин бихьулареб хӀалалда. Гьелъ кваназе буго горо-цӀер бан хадуб хутӀарабщинабги мегъ-ракьалда бижарабщинаб гъветӀги. 6ГарцӀалъ цӀезаризе руго дур кӀалгӀаби ва дур цересел гӀадамазулги киналго мисриязулги рукъзал; гьаб ракьалда рижаралдаса нахъе жакъа къоялде щвезегӀанги, я дур умумузда, я дур умумузулги умумузда гьединаб жо жеги бихьун букӀинчӀо“». Гьединги абун, кьурун вуссун, Муса пиргӀавнасул бакӀалдаса[†] нахъе ана.

7Гьебмехалъ гьесул чӀухӀби-хӀакимзабаз пиргӀавнасда абуна: «Жеги кире щвезегӀан дов чияс нилъ гьаб хӀалалда чӀезаризе ругел? Жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадат гьабизе ине риччай дол чагӀи. Дуда бихьулеб гьечӀищ Мисриялъул иш ахиралде кколеб букӀин?»

8Гьебмехалъ Мусаги Гьарунги пиргӀавнасухъе тӀад руссинаруна.

«Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадат гьабизе а, – ян абуна гьес. – Щал-щал гьенире ине ругел?»

9Мусаца абуна: «Ниж ине руго лъималгун ва харабигун, васал-ясалгун, гӀи-цӀаназул рехъабигун ва боцӀул рехьедалгун. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьабулеб байрамлъидал гьеб нижер».

10ПиргӀавнас абуна: «Дица лъималгун цадахъ нуж риччани, биччанте БЕТӀЕРГЬАНАС квербакъи гьабизе нужее! Амма нухда балагьазукье ккезе гуринха!

11Гьеб букӀунареб жо! Нужеца гьедигӀан цӀакъ гьарулеб бугелъул, а БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀагӀат-гӀибадат гьабизе, амма цохӀо бихьинал гурони унге».

Цинги Гьарунги Мусаги пиргӀавнасда цереса нахъе къотӀана.

12БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Мисриялъул ракьалде тӀаде квер борхе, цинги баккила гарцӀ. Гьелъ кваназе буго ракьалда бижарабщинаб – горо-цӀер бан хадуб нахъе хутӀанщинаб».

13Мусаца Мисриялде тӀаде гӀанса борхана ва БЕТӀЕРГЬАНАС ракьалде тӀаде биччана бакъбаккул гьури. ТӀубараб сордо-къоялъ гьури пуна ва рогьалиде гьороца босун бачӀана гарцӀ. 14Кутакалда гӀемераб гарцӀ тӀаделъана Мисриялде ва гьелъ тӀолабго улка цӀезабуна. ГарцӀазул гьединаб чабхъен цебеккун киданиги букӀинчӀо ва хадубккунги киданиги букӀине гьечӀо. 15Гьелъ чӀегӀераб накӀкӀ лъугьун бахчизабуна тӀолабго ракь. Горо-цӀералдаса хадуб хутӀанщинаб – мегъ-ракьалда бижулеб букӀанщинабги, гъутӀбузда хутӀарабщинаб пихъги – квана гьелъ. ТӀолабго Мисриялда, я гъутӀбузда тӀамах, я ракьалда щибгӀаги гӀурччинлъи хутӀичӀо.

16ПиргӀавнас хехго Мусаги Гьарунги тӀаде ахӀана ва гьезда абуна: «Дун мунагьалъукье[†] ккана нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цеве ва нужеда цеве[+]. 17Ахирисеб нухалъги дида тӀаса лъугьа. Нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда гьаре гьаб хвалил кваркьи дида тӀаса нахъе бачеян»[+].

18Муса пиргӀавнасул бакӀалдаса нахъе ана, ва гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьарун дугӀа гьабуна. 19Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС кутакаб гьури бахъинабуна бакътӀерхьул рахъалдасан, ва гьеб кутакаб гьороца БагӀараб ралъдахъе хъамун ана гарцӀ. Мисриялда цо гарцӀ хутӀичӀо. 20Амма БЕТӀЕРГЬАНАС пиргӀавнасул рекӀелъе согӀлъи биччана ва гьес гӀизраилал[†] риччачӀо.


ИчӀабилеб жаза: бецӀлъи

21БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Зодобе квер борхе ва Мисриялде бецӀлъи рещтӀине буго – лахӀчӀегӀераб бецӀлъи».

22Мусаца зодобе квер борхана, ва лахӀтугӀан чӀегӀераб бецӀлъи рещтӀана тӀолабго Мисриялде лъабго къоялъ. 23Лъабго къоялъ гӀадамазда кӀолеб букӀинчӀо я цоцада рихьизе, я чӀараб бакӀалдаса доре-гьанире рагъаризе. ГӀизраилазулин абуни, ай гьезул чӀей бугеб бакӀалда, канлъи букӀана.

24Гьебмехалъ пиргӀавнас Муса ахӀана ва гьесда абуна: «Нужерго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀагӀат-гӀибадат гьабизе а. ГӀицӀго нужер гӀи-боцӀи гьанибго те, лъималин абуни, нужгун цадахъ ине бегьила».

25Мусаца абуна: «Дуца нижеда цадахъ боцӀиги биччазе ккола, нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе нижеца къурбанал ва тӀубанго рухӀулел къурбанал тӀоритӀизе рукӀине!

26Нижер кинабго боцӀи нижеда цадахъ букӀине ккола, гьезул щанкӀлалцин гьанир хутӀизе гьечӀо. Доре щвараб мехалда нижеца тӀаса рищила нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбаналъе хӀайванал. Доре щвечӀого нижеда лъаларо кинал хӀайванал БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан гьаризе кколелали».

27БетӀергьанас пиргӀавнасул рекӀелъе тӀирунчӀей рехана ва гьев разилъичӀо гьел риччазе. 28Гьес Мусада абуна:

«ТӀагӀа дир берда цевеса! ТӀокӀалъ дида цеве къаге! Мун дида цеве вачӀани, дуе хвел букӀине буго».

29Мусаца абуна: «Гьеб битӀараб буго. ТӀокӀалъ дуда дун вихьиларо».

#### 11


АнцӀабилеб жазаялъул магӀна

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна: «Дица пиргӀавнасдеги[†] Мисриялдеги тӀаде цоги цо балагь биччалеб буго. Гьелдаса хадуб гьес нуж риччан тезе руго, ва гьадинго риччан тезе гурел, къватӀире рачахъизе руго.

2Халкъалда абе бихьиназги руччабазги жидерго мадугьалзабазухъа гӀарцул ва меседил къайи гьареян».

3(БЕТӀЕРГЬАНАС мисриязул рекӀелъ Жиндирго халкъалдехун рахӀму бижизабуна; живго Мусаги Мисриялъул тӀолабго халкъалъ – гӀадатиял чагӀазги, пиргӀавнасул цересел чагӀазги – къадруяв чилъун рикӀкӀунаан.)

4Мусаца пиргӀавнасда абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин лъазабулеб буго: „Сордо бащалъулеб ригьалда Дун Мисри къотӀун ине вуго,

5ва щибаб тӀоцебе гьабураб лъимер хвезе буго Мисриялда – пачаясул тахида вугев пиргӀавнасул лъимадаса байбихьун, гьабида цее кӀусарай лагъалъул лъимаде щвезегӀан. ХӀайваназул тӀоцебе гьабураб тӀинчӀги хвезе буго. 6ТӀолабго Мисриялда букӀине буго цебе киданиги букӀинчӀебгӀан ва хадубккунги киданиги букӀинаребгӀан кӀудияб магӀу. 7Амма гӀизраилазе[†] ва гьезул боцӀуе гьой хӀапарабгӀанги зарал ккезе гьечӀо“. Гьеле гьеб мехалда лъала нужеда БЕТӀЕРГЬАНАС Мисриялдаги ГӀизраилалдаги гьоркьоб батӀалъи гьабулеб букӀин. 8Дур цересел чагӀи рачӀина дихъе ва наку чӀван гьарила гьез: „Мунги дуда хадуб билълъараб тӀолабго халкъги нахъе а гьаниса!“ – ян. Гьелдаса хадув дунги ина».

Цинги Муса, ццидаца гъанкъулаго, пиргӀавнасда аскӀоса нахъе ана.

9БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «ПиргӀавнас нужехъ гӀин тӀамизе гьечӀо, амма гьедин букӀине ккола, Дица Мисриялъул ракьалда Дирго хӀикматал ишал жеги цӀикӀкӀинаризе рукӀине».

10Мусацаги Гьаруницаги[†] гьал киналго мугӀжизатал рихьизаруна пиргӀавнасда цере, амма БЕТӀЕРГЬАНАС пиргӀавнасул рекӀелъе согӀлъи биччана, ва гьес гӀизраилал жиндирго улкаялдаса нахъе ине риччачӀо.

#### 12


Песахалъул байрам


(Лев. 23:5-8; Тар. 28:16-25; Къан. 16:1-8)

1[•]Мисриялда рукӀаго Мусадаги Гьарунидаги[†] БЕТӀЕРГЬАНАС[†] абуна:

2«Биччанте нужее гьаб моцӀ букӀине тӀоцебесеб моцӀлъун, лъагӀалил аваллъун. 3ТӀолабго ГӀизраилалъул[†] жамагӀаталда абе гьаб моцӀалъул анцӀабилеб къоялъ, щибаб хъизан-къаялъ цо-цо кьегӀер босейин. 4ТӀубараб кьегӀер кваназе гӀураб хъизан гьечӀони, биччанте гьеб – щивас кигӀан кваналеб хӀисабалдеги босун, киназего гӀолеб къагӀидаялда – бищун цересел мадугьалзабазгун гӀахьал гьабизе. 5Гьел кьагӀи рукӀине ккола лъагӀел барал, бихьинал ва жагъаллъи гьечӀел. Гьел рукӀине бегьула кьагӀи яги буртӀал. 6Гьел хьихье гьаб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялде щвезегӀан, цинги биччанте маркӀачӀул гӀужалда гӀизраилазул тӀолабго жамагӀаталъ гьел хъвезе[+]. 7Къурбаналъе хъурал жалазул биги, гьеб къурбан нужеца кваналеб минаялъул кавуялъул кӀиябго рахъалдаги рахаздаги бахе. 8ЦӀадуда тӀадги бежун, гьебго сордоялъ кванай гьеб гьан, бугьурго чадалгун[*] ва кьогӀал хурдулгун цадахъ. 9ГӀатӀго яги белъун гьан кванаге, амма цӀадуда тӀад бежизабун кванай – бетӀерги, хӀатӀалги, ургьимесги цадахъ. 10Радалалде щибго жо нахъе тоге. РогьинегӀан кваначӀого хутӀараб цӀадулъ бухӀе. 11Гьале нужеца гьеб кваназе кколеб къагӀида: сапаралде къачӀарал чагӀи кинигин ретӀун ретӀелгун, къан рачелгун, хӀатӀазда ретӀун хьиталгун, хъатикь ккун гӀансагун, гӀедегӀалихъего кванай гьеб. Гьеб ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Песах.[†]

12Гьеб сордоялъ Дун Мисри къотӀун ине вуго, ва Дица хвезаризе руго киналго тӀоцере гьарурал лъималги боцӀул щибаб тӀоцебе гьабураб тӀинчӀги; Дица жаза гьабизе буго Мисриялъул тӀолалго аллагьзабазе.[†] Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+]. 13Амма нужер минабазул кавабазда бахараб би[†] букӀина нуж цӀунулеб гӀаламатлъун: гьеб би бихьидал, Дун аскӀосан ине вуго. Мисриялда тӀаде Дица хвалил унти биччайдал, нужеда гьеб хъвазе гьечӀо. 14Гьеб къо нужеда кидаго кӀочонге. Гьеб къо нужее байрамлъун букӀа абе – БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀобитӀулеб байрамлъун. Абадиялъего нужеда тӀад лъураб байрам хӀисабалда рачӀунел гӀелазги кӀодо гьабизе биччай гьеб къо. 15Анкьго къоялъ реччеб жубачӀел чадал гурони кванаге. ТӀоцебесеб къоялъго рокъоса реччеб тӀагӀинабе, щай абуни, гьеб анкьго къоялда жаниб реччеб лъун гьабураб чед кванарав чи ГӀизраилалъул халкъалда гьоркьоса нахъе къотӀизе ккола. 16Гьел къоязул тӀоцебесеб къо хирияб[†] къолъун букӀине ккола – анкьабилеб къоги хирияблъун букӀине ккола. Гьел къояз щибго хӀалтӀи гьабуге, нужеего квен хӀадур гьаби тун батӀияб.

17Бугьурго Чадазул байрам тӀобитӀе, щайгурелъул Дица нуж аскарал гьарун Мисриялдаса нахъе рачана гьеб къоялъ. Гьеб къо кӀодо гьабе хадусел гӀелазги – гьеб буго абадиялъего нужее бугеб амру. 18ТӀоцебесеб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялъул къаси гӀужалдаса байбихьун къоло цоабилеб къоялъул къаси гӀужалде щвезегӀан кванай реччеб тӀечӀеб чед. 19Анкьго къоялда жаниб нужер къавулъ букӀине бегьуларо реччебалъул къатӀра. Реччеб гъорлъ бугеб квен кванарав чи, щив гьев ватаниги, къватӀиса гочун вачӀарав вукӀа, нужер ракьцояв вукӀа, гьев чи ГӀизраилалъул жамагӀаталда гьоркьоса нахъе къотӀизе ккола. 20Гьел къояз, нуж кир рукӀаниги, реччеб гъорлъ хӀалтӀизабураб кинабгӀаги квен кванаге – кванай бугьурго чадал».

21Мусаца ГӀизраилалъул церехъаби данде ракӀарана ва гьезда абуна: «Инеги ун, нужерго хъизамазе цо-цо кьегӀер тӀаса бище щивас ва Песахалъул къурбанал хъве.

22Цинги иссопалъул[*] квацӀиги босун, цӀарагӀалъубе тӀураб бидулъ ччуй гьеб ва кавуялъул рахаздаги кӀиябго рахъалдаги бахе. Гьелдаса хадуб нужер цониги чи минаялъул рагьумахӀу бахун къватӀире унге радаллъизегӀан[+]. 23Мисриял чӀвазе БЕТӀЕРГЬАН вахъараб мехалда, гьесда бихьила кавуялъул кӀиябго рахъалдаги рахаздаги бахараб би ва гьеб мина гьес жибго тела; нуж чӀвазе чӀвазеян нужер минабазда жаниве лъугьине, рухӀ бахъулев Малаикасе[†] изнуги кьеларо. 24Нужее ва нужер хадусел наслабазе абадиялъего чӀезабураб тӀадкъай хӀисабалда цӀуне гьеб амру. 25БЕТӀЕРГЬАНАС нужее кьезе къотӀи гьабураб ракьалде щведал, гьенибги билълъанхъизабе гьеб гӀадат. 26„Гьаб щиб гӀадат?“ – ин нужер лъималаз гьикъидал,[+] 27гьезда абе: „Гьаб ккола БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀобитӀулеб Песахалъул къурбан: мисриял чӀвалеб мехалда, Гьев гӀизраилазул минабазда аскӀосан ана ва ниж тархъан гьаруна“», – ян.

Гьебмехалъ тӀолабго халкъ накабазде ккана ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц гьабуна.

28БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадеги Гьарунидеги амру гьабунщинаб мухӀканго тӀубазабуна гӀизраилаз.


АнцӀабилеб жаза: тӀоцере гьарурал васал хвей

29Сордо бащалъуда Мисриялъул ракьалда гьабунщинаб тӀоцебесеб лъимадул рухӀ бахъана БЕТӀЕРГЬАНАС: Мисриялъул пачаясул, ай пиргӀавнасул[†] тӀоцебесеб лъимадаса байбихьун, туснахъалда тӀамун вугев такъсирчиясул тӀоцебесеб лъимаде щвезегӀан, ва тӀолабго боцӀул щибаб тӀоцебе гьабураб тӀинчӀги хвезабуна. 30ПиргӀавнги, гьесул цересел чагӀиги, тӀолалго мисриялги тӀаде рахъана гьеб сардилъ, ва киса-кибего Мисриялда кутакаб магӀил гьаракь бахъана – цониги рукъ хутӀун букӀинчӀо жаниб хвел ккечӀеб.


БетӀергьанасул халкъ Мисриялдаса тархъанлъи

31Гьебго сордоялъ пиргӀавнас Мусаги Гьарунги тӀаде ахӀана ва гьезда абуна: «Рахъа! Нужеца кӀиязго ва тӀолалго гӀизраилаз дир халкъги дир ракьги те! Нужеца абулеб букӀараб къагӀидаялъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀагӀат-гӀибадат гьабизе а! 32ГӀиги баче, боцӀиги баче ва нужерго нухда а! Диеги цо дугӀа гьабе!» – ян.

33Мисрияз халкъ гӀедегӀизабулеб букӀана улка тун ине.

«Гурони ниж киналго хвезехъин руго!» – ян абулеб букӀана гьез.

34Халкъалъ цадахъ босана реччебги гъорлъе жубачӀого буцараб ролъ; гьеб жаниб лъурал хӀерчал ратӀлилъ жемана ва гъажибутӀрузда лъуна. 35ГӀизраилаз, Мусаца гьезда малъараб къагӀидаялъ, мисриязда гьарун кьезабуна гӀарцулги меседилги цӀарагӀ ва ретӀел[+]. 36БЕТӀЕРГЬАНАС мисриязул рекӀелъе гӀизраилаздехун рахӀму бижизабуна ва гьединлъидал, гьез щиб гьараниги, кьолеб букӀана гьезие. Гьеб хӀалалда гьезие мисриязухъа кӀудияб бечелъи щвана[+]. 37ГӀизраилал ана Раамсесалдаса Суккоталде. Руччабиги лъималги рикӀкӀинчӀого, кинавниги гьезул вукӀана анлънусазарго бихьинчи[+]. 38Гьезда цадахъ рукӀана гӀемерал батӀи-батӀиял халкъазул гӀадамалги ва цӀикӀкӀараб къадаралда гӀи-боцӀиги. 39Мисриялдаса жидедаго цадахъ босун бачӀараб буцараб ролъул гьез чадал режана; реччеб жубан букӀинчӀо гьенибе. Гьел гӀедегӀун Мисриялдаса къватӀире рахъинарун рукӀиндал, гьезие заман букӀинчӀо сапаралде цадахъ босизе квен хӀадуризе.

40ГӀизраилил халкъалъ Мисриялда бана ункънусиялда лъеберго сон[+]. 41Дурусго ункънусиялда лъеберго сон тӀубараб къоялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъ, кӀудиял[†] аскарал гьарун, Мисриялдаса нахъе ана. 42Гьеб сордо ккола БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло макьу толеб сордо; гьеб сордоялъ Гьес Мисриялдаса гӀизраилал нахъе рачана. Гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ сордо буго! ГӀизраилалъул тӀолалго гӀелазе гьеб сордо ккола макьу толеб сордо.


Песахалъул къанунал

43БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги Гьарунидаги абуна: «Гьале Песахалъул къурбан хъвеялъул тадбир: батӀияб ракьалдаса чияс гьеб квине бегьуларо.

44Дуца вичун восарав лагъас гьеб квине бегьула, дуца гьесие суннат[†] гьабун бугони, 45амма заманаялъе гӀумру гьабун нужер ракьалда чӀарав чияс яги мухьдахъ ккурав хӀалтӀухъанас гьеб квине бегьуларо. 46Гьеб къурбан квине ккола гьеб хӀадурараб рокъоб – гьан рокъоса къватӀибе босуге ва гьелъул цониги ракьа бекуге[+]. 47ГӀизраилалъул тӀолабго жамагӀаталъ тӀобитӀизе ккола гьеб байрам. 48Нужеда цадахъ гӀумру гьабун вугев къватӀиракьалдаса чиясе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Песах кӀодо гьабизе бокьун бугони, гьесул рокъор гӀумру гьабун ругел киналго бихьиназе суннат гьабизе ккола. Гьебмехалда гьес гьелъулъ гӀахьаллъи гьабизе бегьула нужеда гьоркьов гьавурав чиясго гӀадин. Суннат гьабичӀев чияс гӀахьаллъи гьабизе бегьуларо Песахалъул байрамалъул тӀутӀалда. 49Цого къанун хӀалтӀула нужер ракьцоязеги ва батӀияб ракьалдаса рачӀун нужеда гьоркьоб гӀумру гьабун ругел гӀадамазеги»[+].

50ГӀизраилаз кинабго гьабуна Мусадеги Гьарунидеги БЕТӀЕРГЬАНАС гьабураб амруялда рекъон. 51Гьебго къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС Мисриялдаса къватӀире рачана гӀизраилал аскараздеги рикьун.

#### 13

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазе[†] гьабураб щибаб тӀоцебесеб бихьинлъимер Дие батӀа гьабе: инсанасул лъимер букӀа, боцӀул тӀинчӀ букӀа – эбелалъул тӀоцебесеб рижи»[+].


Бугьурго Чадазул байрам

3Мусаца халкъалда абуна: «Нужеда кидаго ракӀалда букӀа нуж Мисриялдаса – лагълъиялъул ракьалдаса – къватӀире рачараб къо; Жиндирго щулияб квералдалъун рачана нуж БЕТӀЕРГЬАНАС гьениса къватӀире – гьеб къоялъ нужеца кванаге реччеб жубараб чед.

4Жакъа, Авив[†] моцӀалда, нужеца гьаб ракь толеб буго. 5Нужер умумузе БЕТӀЕРГЬАНАС гьа бан букӀана ханааниязул,[†] хитиязул, амориязул, евусиязул ва хивиязул ракь – рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракь – нужее кьелилан. Дос рачун нуж гьенире щвараб мехалда, гьадинаб гӀадат цӀуне Авив моцӀалъ: 6анкьго къоялъ кванай реччеб гъорлъ гьечӀеб чед; анкьабилеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ байрам гьабе. 7ПалхӀасил, анкьго къоялъ кваназе ккола реччеб жубачӀеб чед. Нужер къавулъ щибниги реччеб лъураб жо букӀине бегьуларо; нуж чӀараб бакӀалдаги[†] букӀине бегьуларо реччебалъул къатӀрацин[+]. 8Гьеб къоялъ щивас жиндирго лъималазда абизе ккола: „Дица гьадин гьабулеб буго Мисриялдаса нахъе унелъул БЕТӀЕРГЬАНАС дие гьабурабщиналъе гӀоло“, – ян. 9Гьаб гӀадат нужее букӀина квералда лъураб гӀужлъун ва нодоялда хъвараб ракӀалдещвеялъул гӀаламатлъун – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Къанун кидаго нужер мацӀалда букӀиналъе гӀоло. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуватаб квералдалъунлъидал нуж Мисриялдаса къватӀире рачарал[+]. 10Гьаб гӀадат тӀубазабе щибаб соналъ, гьелъие бихьизабураб заманалда.


ТӀоцере гьарурал лъималазул хӀакъалъулъ амру

11БЕТӀЕРГЬАНАС нужее ва нужер умумузе гьа бан букӀараб къагӀидаялъ нуж ханааниязул ракьалдеги рачун, гьеб нужее кьун хадуса, 12БЕТӀЕРГЬАНАСЕ батӀа гьабе щибаб тӀоцебесеб бихьинлъимер. Гьединго нужер боцӀул щибаб тӀоцебесеб бихьинтӀинчӀги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ккола. 13ТӀоцебе гьабураб кӀартихъ хисун кьегӀер кье, хисизе бокьичӀони, кӀерт габур кьурун хвезабе. Щивав нужер тӀоцеве гьавурав[†] васасухъ хӀакъ кьезе ккола.

14Хадубккун дур наслуялъ: „Гьелъул магӀна щиб?“ – абун цӀехани, гьезда абе: „БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго къуваталдалъун нилъ Мисриялдаса – лагълъиялъул ракьалдаса – къватӀире рачана[+]. 15ПиргӀавн[†] тӀирун чӀана, нилъ нахъе риччазе бокьичӀого; гьединлъидал, Мисриялда гьабунщинаб инсанасулги хӀайваналъулги тӀоцебесеб рижи хвезабуна БЕТӀЕРГЬАНАС. Гьеле гьединлъидалин щибаб хӀайваналъул тӀоцебесеб тӀинчӀ дица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе кьолеб; нилъер тӀоцере гьарурал васазухъин абуни, хӀакъ кьола“. 16Гьеб букӀине ккола дур кверда лъураб гӀуж гӀадин ва дур надалда бухьараб чалма гӀадин, Жиндирго Къуваталдалъун БЕТӀЕРГЬАНАС нилъ Мисриялдаса къватӀире рачиналъул жинца бицунеб нугӀлъун».


Аллагьас Жиндирго халкъ нухда бачин

17ПиргӀавнас халкъ нахъе биччараб мехалда, Аллагьас[†] гьеб бачинчӀо пилистимазул ракьалдасан, кигӀанго гьенисан нух къокъаб букӀаниги. Аллагьас пикру гьабуна:

«Гьел нухда рагъизе ккани, гьезул пикру хисизе бегьула ва гьел Мисриялде тӀадруссине бегьула», – ян[+].

18Аллагьас халкъ бачана халатаб авлахъалъул нухккун, БагӀараб ралъдахъе[*] балагьун. ГӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рахъана рагъде къачӀарал аскарал кинигин. 19Мусаца Юсупил[†] жаназаги цадахъ босана, щайгурелъул Юсупица гӀизраилал гьедизарун рукӀана:

«Аллагь чара гьечӀого нужее кумекалъе вахъине вуго. Гьеб мехалда дир жаназаги гьаниса нахъе босе нужедаго цадахъ», – иланги абун[+].

20Суккоталдаса рахъун, салул авлахъалда аскӀоб бугеб Этамалде щвана гӀизраилал ва гьенир лъалхъана[+]. 21Къад хӀубилъун эхетараб накӀкӀул парчадулъ гьезда цеве, гьезие нухги бихьизабулаго, унаан БЕТӀЕРГЬАН; къаси, гьезие канлъи букӀине, Гьев цӀадул парчадул хӀубиялъулъ вукӀунаан. Гьединлъидал къасиги къадги ине рес букӀана гьезие[+]. 22Къад накӀкӀул хӀуби, къаси цӀадул хӀуби – кӀиябго цониги нухалъ халкъалдаса батӀалъичӀо.

#### 14


Ралъад къотӀун церехун ин

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазда[†] абе Мигдол абураб бакӀалдаги[†] ралъдадаги гьоркьоб бугеб Пи-Гьахироталдехун ралагьун аян ва гьениб лъалхъи гьабеян. Риччанте гьел, ралъдал рагӀалда, битӀун БагӀал-Цефоналда цере чӀезе[+]. 3ПиргӀавнас[†] пикру гьабизе буго: „Авлахъалда, нухги къосун, свердилел ратила гӀизраилал“, – ин. 4Дица пиргӀавнасул рекӀелъе согӀлъи биччала, ва гьев нужеда хадув лъугьина. Амма пиргӀавнасдалъун ва гьесул аскараздалъун Дир цӀаруе рецц букӀина, гьел Дица къезарураб мехалъ. Гьебмехалъ мисриязда лъала Дун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин». ГӀизраилаз гьедин гьабизеги гьабуна.

5Мисриялъул пачаясда халкъ лъутун анилан абураб мехалда, пиргӀавнасулги гьесул цересел гӀадамазулги пикру хисана ва гьез абуна:

«Нилъеца гьабураб жо щиб? Нилъеца гӀизраилалги риччан тун, нилъго хӀалтӀухъабаздаса махӀрум гьарунагури!»[†]

6ПиргӀавнас жиндирго чуялгун чолгьоко хӀадурана ва жиндирго аскарги данде ахӀана. 7Гьес цадахъ бачана анлънусго тӀаса бищараб чолгьокоги Мисриялъул цогидал чолгьаказул аскарги; щибаб чолгьакида тӀад рагъулъ лъадарарал рагъухъабиги рукӀана. 8БЕТӀЕРГЬАНАС пиргӀавнасул рекӀелъе согӀлъи биччан букӀун, гьев гӀизраилазда хадув вортана. ГӀизраилал нухда унел рукӀана жидее щибго хӀинкъи гьечӀел чагӀи гӀадин[+]. 9ПиргӀавнасул чолгьакалгун ва чотӀахъабигун гӀизраилазда хадур рортарал мисриял гьезда хадур гӀунтӀана, ралъдал рагӀалда къайиги чӀван, Пи-Гьахироталда гӀагарлъухъ, БагӀал-Цефоналда гӀизраилал рукӀаго.

10Жидерго аскаргун ПиргӀавн гӀагарлъулев вихьидал, ГӀизраилазда бичӀчӀана мисриял жидеда хадур лъугьун рукӀин. Гьебмехалъ гьел кутакалда хӀинкъана ва гьез БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи базе байбихьана. 11«Мисриялда хабал рукӀинчӀогойищ дуца ниж хвезе авлахъалде рачарал? – ин Мусада кӀалгьикъизе журана гьел. – Мисриялдаса къватӀиреги рачун, дуца нижее гьабураб щиб?

12Мисриялдаго нижеца дуда абулеб букӀинчӀищ: „Ниж жахӀалго те; мисриязе хӀалтӀизе те ниж“, – ин? – Мисриязул лагъзаллъун хутӀизего лъикӀан нижее, гьаб авлахъалда хвезегӀан!»

13Муса халкъалда кӀалъана: «Нуж хӀинкъуге. КъвакӀун чӀа, нужеда бихьила БЕТӀЕРГЬАНАС нуж жакъа хвасар гьарулеб куц. ГьабсагӀат нужер беразда цере ругел дол мисриял нужеда тӀокӀалъ киданиги рихьизе гьечӀо.

14Парахат рукӀа, БЕТӀЕРГЬАН вагъизе вуго гьелгун нужее гӀоло»[+].

15БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Щай дуца Диде ахӀи балеб? ГӀизраилал цере раче!

16Дурго гӀанса эхеде борхе ва ралъдада тӀаде балагьизабе, цинги гьеб кӀийиде бикьизе буго. Гьебмехалда гӀизраилазда кӀвезе буго, ракъдадасан кинигин, ралъдал тӀиналдасан ине. 17Дица мисриязул рекӀелъе согӀлъи биччана – гьелги нужеда хадур лъугьине руго. Амма жиндирго чолгьакалгун, чотӀахъабигун ва тӀолабго аскаргун пиргӀавнасда Дица Дирго къудрат бихьизабураб мехалъ, Дие кӀудияб рецц букӀине буго. 18Мисриязда лъазе буго Дун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин ва пиргӀавнги, гьесул чуялги, чолгьакалги, чотӀахъабиги сабаблъун Дие рецц букӀине буго».

19ГӀизраилалъул аскаралда цеве унев вукӀарав Аллагьасул[†] Малаик,[†] гьезда нахъехун чӀана. НакӀкӀул парчаги, жиндирго бакӀалдасаги кьурун буссун, гьезда нахъа, 20Мисриялъул халкъалдаги ГӀизраилил халкъалдаги гьоркьоб чӀана. ТӀолабго сордоялъ накӀкӀул парча цояб рахъалъе бецӀлъилъун, цогидаб рахъалъе канлъилъун чӀана, ва гьеб сордоялъ бецӀлъиги канлъиги цоцалъ жубачӀо.

21Мусаца ралъдада тӀаде квер битӀана, ва БЕТӀЕРГЬАНАС тӀубараб сордоялъ къуватаб бакъбаккул гьуриги бахъинабун, ралъад бикьана ва гьелъул тӀину ракъдаллъиялде сверизабуна. Лъим бикьун ана,[+] 22ва гӀизраилаз, бакъвараб тӀиндасанги рилълъун, ралъад бахана: лъим кӀиго къед гьабун бахъун чӀун букӀана, цо гьезул кваранаб рахъалда, цогияб гьезул квегӀаб рахъалда. 23Гьебмехалъ мисриялги гьезда хадур рортана. ПиргӀавнасул чуялги, чолгьакалги, чотӀахъабиги – киналго ралъдал тӀиналде кӀанцӀана. 24Рогьалил хъахӀлъи рехулеб гӀужалда, цӀадул ва накӀкӀул парчадулъан ваккун, БЕТӀЕРГЬАН валагьана мисриязул аскаралъухъ ва гьеб сагӀаталдаго гьезде кутакаб хӀинкъи рещтӀинабуна. 25Гьезул чолгьаказул гьакибурдул жагъаллъана, гьединлъидал чуязеги рилълъине цӀакъ захӀмалъун ккана.

Цинги мисриял ахӀдезе лъугьана:

«Гьаниса нахъе лъутизе ккола! ГӀизраилазул рахъалдасан Мисриялда данде вагъулев вуго Живго БЕТӀЕРГЬАН!» – ин абун.

26Гьеб мехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Ралъдада тӀаде квер битӀе, лъим тӀадбуссун мисриязде, гьезул чуялгун чолгьаказде ва чотӀахъабазде тӀаде чвахизе букӀине».

27Мусаца ралъдада тӀаде квер битӀана ва рогьалилъ лъим жиндирго бакӀалде тӀадбуссун чвахана. Рекерун унел рукӀарал мисриял гьулчун бачӀунеб лъадакье ккана, ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьел ралъдал бакьулъ лъадалъ тӀерхьинаруна. 28ТӀолабго лъим тӀадбуссун бачӀиндал, гьелъ гъанкъизаруна чолгьакалги чотӀахъабиги – гӀизраилазда хадуб ралъдалъе бортараб пиргӀавнасул тӀолабго аскар. Гьезул цонигияв хвасарлъичӀо.

29ГӀизраилазин абуни, ралъад бакьулъан бакъвараб тӀиндасанги рилълъун, бахана ралъад: лъим, цо гьезул кваранаб рахъалда, цогидаб – квегӀаб рахъалда, кӀиго къед гьабун бахъун чӀун букӀана. 30Гьеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраил мисрияздаса хвасар гьабуна ва гӀизраилазда гьезул жаназаби рихьана ралъдал рагӀалда. 31Жиндирго къудраталдалъун БЕТӀЕРГЬАНАС мисриязе гьабураб бихьидал, гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА кутакалда хӀинкъана ва Гьесде иман лъуна, Гьесул лагъ Мусадаги божана.

#### 15


Мусалги Марямилги кечӀ

1Гьебмехалъ Мусацаги ГӀизраилил[†] халкъалъги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] реццалъул кечӀ ахӀана:

«БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ахӀила дица дирго кечӀ –
Гьесул хӀалкӀолъи, Гьесул тӀадегӀанлъи!
Чуги чотӀахъанги
ралъдалъе рехана Гьес.

2БЕТӀЕРГЬАН – Гьес кьола дие къуват, Гьесие ахӀила кечӀ;
Гьесдасан буго хвасарлъи!
Гьев – дир Аллагь,[†] Гьесие рецц гьабила![†]
Дир инсулги Аллагь! Дица кӀодо гьавила Гьев!
3БЕТӀЕРГЬАН – гучав рагъухъанги Гьев;
БЕТӀЕРГЬАН – гьеле Гьесул цӀар!
4ПиргӀавнасул[†] чолгьакалги, гьесул аскарги
ралъдалъе рана Гьес,
мисриязул бищун лебалал рагъухъаби
БагӀараб ралъдалъ гъанкъана.
5Ралъдал карачелал гьулчана гьезда тӀаде,
ва тӀину гьечӀеб кӀкӀалахъ гамачӀ кинигин рилана гьел.
6Дур кваранаб квер, БЕТӀЕРГЬАН,
къуват-гучалъул цӀураб;
Дур кваранаб квералъ, БЕТӀЕРГЬАН,
тушман щущахъ виххизавуна.

7Дурго къудраталъул хӀалкӀолъиялъ
Дуца къезаруна Дудаго данде рахъарал.
Дур ццин гьалаглъана –
гьелъ гьел сумало кинигин къулчӀана.
8Дуца лъадада тӀаде пуна –
лъим квачӀид бахъана,
лъим къедлъун эхетана,
ралъдал тӀину къвакӀана[+].
9Тушман чӀухӀун кӀалъалев вукӀана:
„Хадур лъугьина, гьел кквела.
Давла бикьа-къотӀила,
гьелдаса кеп босила.
Дирго яргъидалъун
гьезул бугебщинаб бахъила!“ – ян
10Амма Дурго хӀухьел пуна Дуца
ва ралъад гьезда тӀаде бегана.
Къуватал карачелазулъ тӀерхьана гьел,
тӀухьи кинигин.
11Дуда ващадав цоги гьечӀо аллагьзабазда гьоркьов, БЕТӀЕРГЬАН!
Мун гӀадав тӀокӀав гьечӀо –
МунгӀан Хирияв, МунгӀан ТӀадегӀанав!
Мун – реццалъе мустахӀикъав,
мугӀжизатал гьарулев![+]

12Дуца кваранаб квер хьвагӀана –
дол ракьулъе тӀерхьана!

13Дурго свин гьечӀеб рахӀмуялдалъун
Дуца цебе бачина Дуцаго хвасар гьабураб халкъ.
Дурго къудраталдалъун Дуца гьеб бачина
Дурго Мукъадасаб бакӀалде.[†]
14Халкъазда гьеб кинабго рагӀила ва гьел сородила;
хӀинкъиялъ кодор росила Пилистималъул гӀадамал.
15Эдомалъул[†] кӀудиял[†] сородила,
МогӀавалъул[†] церехъабазда гъаргъар бала,
Ханааналъул[†] гӀадамал хӀинкъиялъ тамахлъун ккела[+].
16ХӀинкъиялъги чарахвеялъги кодор росила гьел,
Дур къуват бихьидал чӀаралъурго ганчӀиде сверила,
Дур халкъ аскӀосан ун лъугӀизегӀан, дир БЕТӀЕРГЬАН –
Дуца Дуего тӀаса бищараб халкъ!
17Дуца Дур халкъ Хирияб[†] магӀарде бачина,
гьениб, Дуего рукълъун тӀаса бищараб бакӀалда,[†]
я дир БЕТӀЕРГЬАН,
Дуцаго кьучӀ лъураб Мукъадасаб бакӀалда
гьел чӀезе рукӀине,
дир БетӀергьан!

18БЕТӀЕРГЬАН вукӀина Пачалъун абадул абадиялъего!»

19ПиргӀавнасул чуялгун чолгьакал ва чотӀахъаби ралъдалъе лъугьараб мехалда, БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда тӀаде риччана ралъдал карачелал. ГӀизраилил халкъин абуни, ралъад къотӀун ана ракъдадасан гӀадин. 20Гьарунил[†] яц Марям аварагалъ[†] жергъен кодобе босана, ва тӀолалго руччабиги, кодор жергъабиги ккун, гьелда хадур рилълъун кьурдизе лъугьана[+]. 21Марямицаги кечӀ ахӀана:

«БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кечӀ ахӀе –
Гьесул хӀалкӀолъи, Гьесул тӀадегӀанлъи!
Чуги чотӀахъанги
ралъдалъе рехана Гьес!» – иланги абун.


Мараялъул ва Элималъул лъим

22Мусаца ГӀизраилил халкъ бачана БагӀараб ралъдал рагӀалалдаса Шур абураб салул авлахъалде. Лъабго къо бана гьез авлахъалда хьвадулел, кибго лъимги батуларого[+]. 23Мара абулеб бакӀалде щвана гьел, амма гьенибги лъим гьекъезе кӀолеб букӀинчӀо, щайгурелъул гьеб кьогӀаб букӀун. (Гьеле гьединлъидалин гьеб бакӀалда цӀарги Мара[*] абун лъураб.) 24Нахъеги Мусадаса рази гьечӀого лъугьана халкъ:

«Нижеца щиб гьекъезе бугеб?» – абун къулкъудана гьел.

25Цинги Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бана, ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда гъветӀ бихьизабуна. Мусаца гьелъул гӀаркьел лъадалъе рехана ва лъим гьуинаблъун лъугьана.

Гьеб бакӀалда БЕТӀЕРГЬАНАС гьезул божиялъул хӀалбихьана ва гьезие къануналги ахӀкамалги кьуна.

26Гьес абуна:

«Нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул[†] рагӀухъ нуж кӀваркьун гӀенеккани ва Гьесие бокьараб гьабуни, нужеца Гьесул буюрухъал тӀуразарулел ругони ва Гьесул амрабазда рекъон гӀумру гьабуни, Дица нужеда тӀаде биччазе гьечӀо мисриязде риччарал унтабазул цонигияб. Дун нуж сах гьарулев БЕТӀЕРГЬАН вуго».

27Гьениса гьел ана Элималде. Гьениб букӀана анцӀила кӀиго иццги лъабкъоялда анцӀго чамасдакил гъветӀги. Гьел иццазда аскӀор лъалхъана гӀизраилал[+].

#### 16


Манна ва чӀоролаби

1ГӀизраилалъул[†] халкъ Элималдасаги ана ва Элималдаги Синаялдаги гьоркьоб бугеб Син абулеб салул авлахъалде щвана. Гьеб букӀана Мисриялдаса къватӀире гӀизраилал рахъун хадусеб кӀиабилеб моцӀалъул анцӀила щуабилеб къо[+]. 2Гьеб авлахъалда рукӀаго гӀизраилал нахъеги Мусадеги Гьарунидеги[†] гӀайибал гӀунтӀизарун къулкъудана. 3ГӀизраилаз гьезда абулеб букӀана:

«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] квердасан Мисриялдаго хвезе лъикӀаб букӀана нижее! Доба нижее хьагал цӀун белъизе гьанги гӀорцӀизегӀан кваназе чедги букӀана. Нужецайин абуни, тӀолабго халкъ бакъуца хвезабизе, ниж бакъвараб авлахъалде рачана»[+].

4Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Дица зодиса гъоркье нужеда тӀаде цӀадлъун чвахизабизе буго чед. Биччанте халкъалъ, щибаб къоялъ авлахъалдеги ун, жидеего цо къоялъе гӀураб чед бакӀаризе.[†] Гьедин Дица хӀалбихьизе буго гьезул, гьел Дир къануназда нахърилълъунищали балагьизе.

5Анлъабилеб къоялъ, рузман къоялъ, цоги къояз бакӀарулелда данде ккун, биччанте гьез кӀиго нухалъ цӀикӀкӀун бакӀаризе гьеб».

6Мусацаги Гьаруницаги тӀолалго гӀизраилазда абуна: «Къаси нужеда лъазе буго нуж БЕТӀЕРГЬАНАС рачун рукӀин Мисриялдаса къватӀире.

7Метер радал нужеда бихьила БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀалкӀолъи, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСДА рагӀана нужер Гьесдехун бугеб рази гьечӀолъи. Нижгун дагӀбадизе ккани, ниж щал чагӀи?»[+]

8Хадубги Мусаца абуна:

«Къаси БЕТӀЕРГЬАНАС гьан кьезе буго нужее кваназе, радал гӀорцӀизегӀан чед кьезе буго. Гьесда рагӀун бугелъул нужер Гьесдехун бугеб рази гьечӀолъи. Нижер бицани, щал ниж кколел? Нижеда гӀайибал чӀвалел чагӀи гуро нуж, БЕТӀЕРГЬАНАСДА гӀайибал чӀвалел чагӀи руго!»

9Цинги Мусаца Гьарунида абуна:

«ГӀизраилазул жамагӀаталда абе: „БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере чӀезе рахъа, Гьесда нужер рази гьечӀолъи рагӀун бугелъул“».

10Гьарун ГӀизраилил халкъгун кӀалъалеб мехалъ, гьел авлахъалдехун ралагьана, ва гьезие загьирлъана накӀкӀул парчадулъ чӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нур ва Гьесул къудрат.

11Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана Мусада:

12«Дида рагӀана гӀизраилазул гӀарзал. Гьезда абе: „МаркӀачӀул гӀужалда нужеца гьан кваназе буго, рогьалил гӀужалъ нужер чахьал чадица гӀорцӀизе руго. Гьебмехалда лъазе буго нужеда нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] Дун вукӀин“».

13Гьебго къоялъул маркӀачӀул гӀужалъ роржун рачӀана чӀоролаби ва гьез цӀезабуна тӀолабго гьезул къайи чӀвараб бакӀ. Рогьалидейин абуни, сверухълъиго щубица бахчун батана[+]. 14Щуб тӀаса араб мехалда авлахъалъул гьумералда загьирлъана гӀисинаб, крупаялда релълъараб жо. 15Гьеб бихьидал, гӀизраилаз цоцазда цӀехолеб букӀана:

«Гьаб щиб?» – ин.

Гьезда лъалеб букӀинчӀо гьеб киса-щиб жо кколебали. Мусаца гьезда абуна: «Гьеб буго нужее БЕТӀЕРГЬАНАС кьураб чед.

16БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабуна: „Биччанте щивав чияс гьеб бакӀаризе жиндиего гӀураб къадаралда. Хъизаналъул щивав чи рикӀкӀун цо-цо омер[†][*] бакӀаре“»[+].

17Гьедин гьабуна гӀизраилаз. Цояз цӀикӀкӀун, цояз дагь бакӀарана, 18амма гьез омералдалъун гьеб борцараб мехалда, гӀемер бакӀараразул тӀокӀлъиги дагьаб бакӀараразул камиги батичӀо; щивас бакӀарун батана битӀун гьесул хъизамалъе гӀураб къадар[+].

19Мусаца гьезда лъазабуна:

«Метералде гьелъул лъицаниги щибниги жо нахъе тоге», – ян.

20Амма гьел Мусахъ гӀенеккичӀо, ва гьез цо-цо бутӀа радалалде нахъе тана – гьелда хӀапара бана, квешаб махӀги бахъана. Гьелъ Мусал цӀакъ ццин бахъана гьезда.

21Радалго вахъун щивас бакӀарулаан жиндие хӀажалъулеб къадар; гӀодоб хутӀараб, бакъул хинлъи чӀвайдал, биун тӀагӀунаан. 22Анлъабилеб къоялъ, рузман къоялъ, гьез бакӀарана кӀиго нухалъ цӀикӀкӀун – цо чи рикӀкӀун кӀиго омер. Халкъалъул церехъаби рачӀана Мусахъе ва гьеб гьесда бицана.

23Гьес гьезда абуна:

«Гьединин БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабун букӀараб: метер буго хӀалхьиялъул къо, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хирияб[†] шаматкъо[†][*]. Жакъа нужеего бокьараб беже, бокьараб белъе, хутӀарабин абуни, нахъе лъе метер радаллъизегӀан»[+].

24Мусаца абураб къагӀидаялъ гьез хутӀараб нахъе цӀунана хадусеб къо щвезегӀан, амма гьаб нухалда гьелда хӀапара бачӀо, махӀги бахъинчӀо.

25«Жакъа гьеб кванай, – ин абуна Мусаца, – щайгурелъул жакъа буго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ шаматкъо. Жакъа нужеда авлахъалда щибго батизе гьечӀо. 26Нужеца гьеб бакӀаризе буго анлъго къоялъ, амма анкьабилеб къоялъ – шаматкъоялъ – авлахъалда нужеда щибго батизе гьечӀо».

27Халкъалда гьоркьоса цо-цоял анкьабилеб къоялъги гьеб бакӀаризе къватӀире рахъана, амма гьезда щибго батичӀо. 28БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «КидаллъизегӀан нуж Дир амрабазухъги Дир къануназухъги гӀенеккиларел?

29Нужеда лъан букӀа: БЕТӀЕРГЬАНАС нужее кьун буго шаматкъо, гьединлъидал анлъабилеб къоялъ Гьес нужее кьолеб буго кӀиго къоялъе гӀураб чед. Анкьабилеб къоялъ щивав чи жиндирго рокъов чӀезе ккола, кивениги къватӀиве вахъинчӀого».

30Анкьабилеб къоялъ халкъ хӀалхьиялда чӀана.

31ГӀизраилалъул халкъалъ гьеб кванда цӀар тана «манна»[†] абун. Гьеб букӀана гъаранхералъул хьоналда релълъараб, хъахӀаб кьералъул, гьацӀул бакарабазул гӀадаб тӀагӀам бугеб нигӀмат. 32Мусаца абуна:

«Гьадинаб буго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру: „Маннаялъул цо омер босе ва гьеб нахъе цӀунун те хадусел гӀелазе – Мисриялдаса къватӀире рачараб мехалда авлахъалда Дица нужее кваназе кьолеб букӀараб чед гьезда бихьун букӀине“».

33Цинги Мусаца Гьарунида абуна:

«Хъабаги босун, гьенибе жанибе маннаялъул цо омер бай. Хадусел гӀелазе цӀунун букӀинелъун, гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъе».

34Мусадасан загьирлъараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, маннаялъул цӀураб хъаба КъотӀиялъул гъансида цебе лъуна Гьаруница. 35Гьезие хъвараб Ханааналъул[†] ракьалъул гӀорхъабазде щвезегӀан, гӀизраилаз кӀикъого соналъ манна кваналеб букӀана[+].

36(Омер ккола ефаялъул[*] анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа.)

#### 17


Кьурулъан лъим


(Тар. 20:1-13)

1Цинги, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялда рекъон, ГӀизраилил[†] халкъалъ Син авлахъ тана ва бакӀ-бакӀалда[†] лъалхъиги гьабулаго, гочарилеб букӀана. Цо нухалда гьел Рефидималда лъалхъана ва гьениб къайи чӀвана, амма гьениб гьекъезе лъим букӀинчӀо[+]. 2Гьебмехалъ Мусада гӀайибал чӀвазе байбихьана гьез:

«Лъим кье нижее! Ниж къечон руго», – янги абун.

«Щай нужеца дидехун дагӀба балеб? – ин абуна Мусаца. – Щай нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀалбихьулеб?»[+]

3Амма халкъ къечон тату хун букӀана ва Мусада кӀалгьикъизе лъугьана:

«Щай дуца ниж Мисриялдаса нахъе рачарал? Нижги, нижер лъималги, гӀи-боцӀиги къечон хвезаризейищ дуе бокьараб?» – инги абун.

4Ва Муса БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи базе лъугьана:

«Щиб гьабилеб[†] дица гьаб халкъалда? Дун гьаз ганчӀица чӀвазехъин вугогури!» – ян[+].

5БЕТӀЕРГЬАНАС Мусае жаваб гьабуна: «ГӀизраилалъул церехъабазул цо чангоявги цадахъ вачун, халкъалда цеве вахъа. Нилалда кьабун букӀараб гӀансаги босе.

6Дун Хоривалъул[†] кьурда тӀад дуда дандвитӀун чӀела. Дуца кьурда кьабе, ва гьелда жаниса лъим чвахизе буго, цинги халкъалъул къеч буссина». Мусаца гьедин гьабуна гӀизраилазул церехъабаздаги бихьун[+].

7Мусаца гьеб бакӀалда цӀар лъуна Масса[*] ва Мерива[*] абун, щайгурелъул дагӀбадулел ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀалал рихьулел рукӀиндал гӀизраилал гьенир: «БЕТӀЕРГЬАН нижгун вугевищ яги гьечӀевищ?» – инги абун.


Амалекиязда тӀад бергьенлъи боси

8Амалекиял[†] рачӀана ва Рефидималда ругел гӀизраилазда тӀаде кӀанцӀана[+]. 9Мусаца Егьошуада абуна: «Халкъалда гьоркьоса лебалал бихьинал тӀаса рище амалекиялгун рагъизе. Дунин абуни, метер, кодоб ккун Аллагьасул[†] гӀансагун, гохӀил тӀогьив чӀела».

10Егьошуаца Мусаца малъараб гьабуна ва нахъисеб къоялъ амалекиязда данде рагъ байбихьана; Мусаги, Гьарунги,[†] ХӀурги гохӀил тӀогьире рахана. 11Мусаца кверал рорхун ругебгӀан мехалъ гӀизраилал бергьунаан, амма гьес кверал гӀодоре риччараб лахӀзаталдаго амалекиял бергьунаан. 12Амма Мусал кверал свакалел рукӀана. Гьединлъидал Гьаруницаги ХӀурицаги босун гамачӀ лъуна гьесда гъоркь. Муса гьелда тӀад гӀодов чӀана, Гьарунги ХӀурги гьесул кӀиябго хьолбохъ эхетана, ва гьез ккун чӀезаруна гьесул кверал – цояс цояб рахъалдасан, цогидас цогидаб рахъалдасан. Бакъ тӀерхьинегӀан Мусал кверал рорхун чӀезарун рукӀана, ва 13гьеб рагъулъ Егьошуаца къезабуна амалекиязул аскар.

14Гьелдаса хадуб БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Дуца гьалъул хъвай-хъвагӀай гьабе ва Егьошуада бице Амалекил халкъ Дица гьаб дунялалдаса тӀубанго лъугӀизабизе бугин»[+].

15Цинги Мусаца БетӀергьанасе къурбаналъе бакӀ бана ва гьес гьелда ЙГЬВГЬ-Нисси[*] абун цӀар лъуна. 16Ва гьес абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ тахиде квер борхун букӀана! Гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАНАС рагъ гьабила Амалекгун гӀасрабазулъа гӀасрабазулъе!»

#### 18


Мусахъе гьоболлъухъ Итро вачӀин

1Мидяналъул кашишасда,[†] ай Мусал вакьад Итрода рагӀана Аллагьас[†] Мусаеги Жиндирго халкъ ГӀизраилалъеги[†] гьабурабщиналъул ва БЕТӀЕРГЬАНАС[†] ГӀизраилил халкъ Мисриялдаса къватӀибе бачиналъул хӀакъалъулъ[+]. 2Гьебмехалъ Мусал вакьад Итро нухда вахъана, жиндирго яс ва Мусал лъади Ципораги ячана цадахъ. Гьей цее эбел-инсул рокъое тӀадюссинаюн йикӀана Мусаца. 3Гьединго гьелъул кӀиго васги вачана (гьезул цоясда цӀар лъун букӀана Гершом[*], Мусаца абидал: «Чияр ракьалда Дун апараглъун лъугьана» – ян. 4Цогидасда – Элиезер[*] лъун букӀана: «Дир инсул Аллагьас кумек гьабуна дие. Дос хвасар гьавуна дун пиргӀавнасдаса»,[†] – янги абун).

5Ва Мусал вакьад Итро вачӀана рачун гьесул васалгун ва лъадигун салул авлахъалде, Аллагьасул МегӀералда аскӀоб Мусаца къайи чӀвараб бакӀалде.[†] 6Итроца Мусахъе хабар битӀана:

«Дун, дур вакьад Итро, вачӀунев вуго духъе дур лъадигун ва дур кӀиго васгун цадахъ».

7Муса вакьадасда дандчӀвазе къватӀиве вахъана. Вакьад вихьидал, гьев гьесие къулана ва гьезул хинаб дандчӀвай ккана. Салам-каламги гьабун, гьел чадиралъуре лъугьана. 8Мусаца вакьадасда бицана ГӀизраилалъе гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАС пиргӀавнасеги мисриязеги гьабурабщиналъул, нухда жидедаго рихьарал захӀмалъабазул ва БЕТӀЕРГЬАНАС жалго хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. 9Итро вохун вукӀана, Мисриялъул кверщаликьа эркенги гьарун,[†] БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазе кигӀан гӀемер лъикӀлъи гьабурабали рагӀидал. 10Итроца абуна: «Мисриялъулги пиргӀавнасулги кверщаликьа нужер халкъ эркен гьабурав БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц!

11Гьанже дида лъана БЕТӀЕРГЬАН цогидал аллагьзабаздаса кигӀанги тӀадегӀанав вукӀин, гӀамалкӀодого зулму-хӀал гьабизе лъугьаразул кверщаликьа халкъ эркен гьабурав!»

12Хадуб Мусал вакьад Итроца Аллагьасе тӀубанго бухӀулеб къурбанги цогидал къурбаналги гьаруна. Цадахъ ГӀизраилалъул церехъабигун, Гьарунги вачӀана Мусал вакьадасулгун тӀутӀ гӀахьал гьабизе.


ДиванчагӀи хъулухъалде тӀами


(Къан. 1:9-18)

13Нахъисеб къоялъ Мусаца байбихьана халкъалда гьоркьоб ккара-таралъухъ ва кинаб батаниги дагӀба-къецалъухъ гӀенеккизе ва щибаб суалалъе рекъараб хӀукму къотӀизе, ва рогьалидаса бахъараб къасилъизегӀан гьесда сверухъ бакӀарун букӀана халкъ. 14Гьеб кинабго бихьараб мехалъ, гьесул вакьад Итроца абуна:

«Гьаб щиб дуца халкъалъе гьабулеб бугеб? Щай цохӀо дуцаго гьабулеб гьеб хӀалтӀи, тӀолабго халкъги рогьалидаса бахъараб къасилъизегӀан дуда сверухъ бахъун чӀезабун?»

15Мусаца жаваб гьабуна: «Гьел дихъе рачӀуна ккара-тараб жоялъе Аллагьасул хӀукму балагьизе.

16Жидедаго гьоркьоб дагӀба ккараб мехалда, гьел рачӀуна дихъе. Дица хӀукму къотӀула гьезие, Аллагьасул низамалги къануналги кьочӀоеги росун».

17Мусал вакьадас абуна: «Дуца гьеб битӀун гьабулеб гьечӀо.

18Дурги духъе рачӀунезулги свакан тату хола гьедин, щайгурелъул гьеб буго цӀакъ захӀматаб хӀалтӀи. ЦохӀо дуцаго тӀубазабизе кӀолеб хӀалтӀи гуро гьеб[+]. 19Дихъ гӀенекке, дица дуе гӀакълу кьела, цинги Аллагьас квербакъаги дуе! Мун вукӀа Аллагьасдаги халкъалдаги гьоркьов гьоркьохъанлъун, ва дуца Гьесда цере росе гьезул гӀарзал. 20Гьединго дуца халкъалда малъе низамалги, къануналги, битӀараб нухги, хьвада-чӀвадиги. 21Гьелдаго цадахъ халкъалда гьоркьоса тӀаса рище бажари бугел, Аллагьасукьа хӀинкъарал, божи-иман бугел ва гӀарцухъ яхӀ бичуларел гӀадамал ва гьелго тӀаме азаргоязда, нусгоязда, кӀикъоялда анцӀгоязда ва анцӀгоязда тӀад кӀудияллъун.[†][+] 22Гьеле гьез гьабизе биччанте гӀадамазда гьоркьоб ккара-таралъул хӀисаб-суал. ЗахӀматал ишал ккани, риччанте гьез гьел духъе росун рачӀине, бигьаял ишал жидецаго тӀуразаризе риччай. Дур гьир гьезда гьоркьоб бикьани, гьеб дуе бигьалъила. 23Дуца гьедин гьабуни, Аллагьасеги гьеб къабуллъани, дуегоги гьир баччизе бигьалъила, гӀадамалги разиго рокъо-рокъоре тӀадруссина».

24Муса вакьадасухъ гӀенеккана ва кинабго гьес абухъе гьабуна. 25ГӀизраилазда гьоркьоса гьес тӀаса рищана бажари бугел гӀадамал ва гьел тана халкъалда тӀад: азаргоязда, нусгоязда, кӀикъоялда анцӀгоязда ва анцӀгоязда тӀад[+]. 26Гьел лъугьана халкъалъе хӀукму къотӀулел диванчагӀилъунги. ЗахӀматал суалал гьез росулаан Мусахъе, бигьаялин абуни, жидецаго тӀуралаан[+].

27Цодагьаб заманалдасан Мусаца вакьад нухарегӀана ва Итро жиндирго улкаялде тӀадвуссун ана.

#### 19


Синаялда гӀагарлъухъ

1Мисриялдаса къватӀире рахъун лъабабилеб моцӀалъ, гӀизраилал[†] щвана Синаялъул салул авлахъалде. 2Рефидималдаса Синай[†] авлахъалде ана ГӀизраилил халкъ ва гьениб мегӀералда аскӀоб къайи чӀвана[+].

3Муса магӀарде вахана Аллагьасда[†] цеве чӀезе, ва БЕТӀЕРГЬАН[†] кӀалъана гьесда: «Якъубил[†] зурияталда гьадин абе ва ГӀизраилил халкъалда гьадин бице:

4„Нужеда бихьана Дица Мисриялъе гьабураб ва Дица нуж, цӀудул кваркьиялда кинигин росун, гьанире Дихъего рачараблъи[+]. 5Гьанже Дихъ гӀенекке: нуж тӀубанго Дие мутӀигӀлъулел ругони ва нужеца Диргун КъотӀи тӀубазабулеб бугони, киналгӀаги халкъазда гьоркьор гӀицӀго нуж рукӀине руго Дир багьа тӀадегӀанаб хазиналъун. ТӀолабго дунял Дир ккола,[+] 6амма нуж рукӀине руго дир хирияб[†] халкълъун, Дир кашишзабазул[†] умматлъун“. Гьебин абе ГӀизраилил халкъалда»[+].

7Муса магӀардаса гъоркье лъугьана ва, халкъалъул церехъабиги ахӀун, гьезда бицана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру. 8Цинги халкъалъ цохӀо кӀалдисан гӀадин абуна:

«Нижеца тӀубазабизе буго БЕТӀЕРГЬАНАС тӀадкъарабщинаб».

Муса гьезул жаваб босун БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве вилълъана[+].

9БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Дун вачӀине вуго духъе буччараб накӀкӀулъ ва халкъалда цеве дуда кӀалъазе вуго, гьел абадиялъего дуда божизе рукӀине».

Цинги Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА бицана халкъалъул жаваб.

10БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Халкъалъухъеги ун, жакъаги метерги гьезие динияб рацӀцӀалъиялъул низам тӀобитӀе. Биччанте гьез жидерго ретӀел-кун чуризе[+]

11ва гьел лъабабилеб къоялде хӀадурго рукӀине, щайгурелъул лъабабилеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАН Синай магӀарда рещтӀине вуго тӀолабго халкъалда цеве. 12МегӀералда сверухъ халкъалъе гӀорхъи чӀезабе ва гьезда абе: „МегӀералда тӀаде рахиналдаса ва гьелъул ахалъиялда хъваялдаса нужго цӀуне! МегӀералда хъванщинасе гӀажал букӀине буго. 13Гьев ганчӀица яги чӀорал речӀчӀун чӀвазе ккола, гьединав чиясда квер хъвазеги бегьуларо. Инсан вукӀа гьев, хӀайван букӀа гьеб – цого гӀажал. ГӀицӀго халат бахъун сур пун хадусала рахине бегьула магӀарде тӀаде“»[+].

14Муса магӀардаса гъоркье халкъалъухъе вилълъана, ва гьес халкъ бацӀцӀад гьабулеб тадбир тӀобитӀана. Гьез ретӀел-кунги чурана. 15Гьес халкъалда абуна:

«Лъабабилеб къоялде хӀадурлъи гьабе; лъудбузда хъваге».

16Лъабабилеб къоялъул рогьалил гӀужалда гъугъадана дунял ва пирхана пири, мегӀералда тӀад буччараб накӀкӀ лъуна ва суралъубе пулеб кутакалда кӀудияб гьаракь рагӀана. ТӀолабго халкъ гӀемераб хӀинкъиялъ сородизе лъугьана. 17Къайи чӀвараб бакӀалдаса[†] Мусаца халкъ бачана Аллагьасда данде ва мегӀералъул ахалъуда эхетана. 18Синай мегӀер кӀкӀуялъ бацун букӀана, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАН гьелда тӀад рещтӀана цӀадулъ. Гьелъул тӀогьисан, корода жаниса кинигин, гьаваялде бахъун унеб букӀана кӀкӀуй ва тӀолабго мегӀер сородулеб букӀана. 19Сур пулеб гьаракьги кӀванагӀан кӀодолъулеб букӀана. Муса кӀалъалев вукӀана, ва Аллагьас гьесие жаваб кьолеб букӀана якъинаб гьаркьидалъун[*].

20БЕТӀЕРГЬАН рещтӀана Синай мегӀералъул тӀогьиве, ва Гьес Муса гьениве ахӀана. Муса тӀаде вахараб мехалда, 21БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна: «ГӀодовеги рещтӀун, халкъалда лъазабе, БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪ ралагьизеян абун, чӀезабураб гӀорхъи бахун жанибехун гьез гали тӀамугеян, гурони гьезул гӀемерисел хвезе руго[+].

22БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гӀагарлъулел кашишзабазги жалго рацӀцӀад гьаризе[†] ккола, гурони БЕТӀЕРГЬАНАС гьезие жаза гьабизе буго»[+].

23Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА абуна:

«Халкъ Синай мегӀералде тӀаде бахине гьечӀо, Дуцаголъидал нижеда кьварун лъазабураб: „МегӀер сверухъ гӀорхъи чӀезабе ва гьеб бацӀцӀад гьабе“, – ян».

24БЕТӀЕРГЬАНАС жаваб кьуна:

«ГӀодове рещтӀа ва Гьарунгун[†] цадахъ тӀаде вачӀа. Кашишзабазги халкъалъги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере рачӀинеян гӀорхъи бахине пикругицин гьабугеян абе, гурони Гьес гьезие жаза гьабизе буго».

25Муса халкъалъухъе гӀодове рещтӀана ва гьеб кинабго халкъалда бицана.

#### 20


АнцӀго амру


(Къан. 5:5-33)

1[•]БЕТӀЕРГЬАНАС[†] гьадин абуна:

2«Дун вуго нужер БЕТӀЕРГЬАН, лагълъун нуж рукӀараб ракьалдаса, ай Мисриялдаса, нуж къватӀире рачарав нужер Аллагь.[†][+]

3Дун гурел батӀиял аллагьзаби нужер рукӀине бегьуларо[+].

4Нужеего гьересиаллагь гьавуге – тӀад зобалазда бугелъул букӀа, гӀодоб ракьалда бугелъул букӀа, лъадалъ яги ракьулъ бугелъул букӀа, кинабгӀаги сипат-сурат гьабуге;[+] 5гьезие тӀагӀат-гӀибадат гьабуге, Дун нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьлъидал[†] – хилиплъи хӀехьоларев[*], умумузул мунагьазе[†] гӀоло лъабабилеб ва ункъабилеб наслуялде щвезегӀанги гьезул лъималазул лъималазеги, Дун риханщиназе жаза гьабулев[+]. 6Амма Дун вокьулезул ва Дир амруял тӀуразарулезул наслабазе – гьезул азарабилеб гӀелалде гӀунтӀунги – рахӀмат бикьулев[+].

7Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀар бахъуге кӀвар гьечӀого[*], щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС кӀвар гьечӀого Жиндир цӀар бахъулев чиясеги жаза гьабичӀого толаро[+].

8Шаматкъо[†] кӀочонге – гьеб хирияб[†] къолъун цӀуне[+]. 9Анлъго къоялъ хӀалтӀе ва тӀолалго дурго ишал тӀуразаре, 10амма анкьабилеб къо – гьеб ккола дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе батӀа гьабураб шаматкъо. Гьеб къоялъ нужеца кинаб бугониги хӀалтӀи гьабуге – я дуца, я нужер васас яги ясалъ, я нужер лагъас яги лагъалъ, я нужер хӀайваналъ, я нужер шагьаралда чӀел гьабурав къватӀиракьалдаса чияс. 11Анлъго къоялда жаниб БЕТӀЕРГЬАНАС зобги, ракьги, ралъадги ва гьезда тӀад-гъоркь бугебщинабги бижана, анкьабилеб къоялъин абуни, хӀалхьи гьабуна. Гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАНАС шаматкъоялда баракат[†] лъуна ва гьеб хирияб къолъун гьабуна.

12Эбел-инсул адаб-хъатир гьабе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб ракьалда нужерго гӀумру халатаб букӀине[+].

13Чи чӀваге[+].

14Зина гьабуге[+].

15ЦӀогь гьабуге[+].

16ГьересинугӀлъи гьабуге[+].

17Чияр рукъалде хьул лъоге, чияр лъадуде хьул лъоге, гьесул лагъасде яги лагъалде, гьесул оцалде ялъуни хӀамиде – щибгӀаги чияр жоялде хьул лъоге»[+].

18ТӀолабго халкъалда рагӀулеб ва бихьулеб букӀана гъугъадиги, пирхулеб пириги, сур пулеб гьаракьги, кӀкӀуйдулъ бугеб мегӀерги. Халкъ, кутакалда хӀинкъун, рикӀкӀадегӀан къан чӀана.

19«Мунго кӀалъай нижеда, ниж духъ гӀенеккила, – ян абуна гьез Мусада. – Амма Аллагь нижеда кӀалъагеян гьаре, ниж хвечӀого рукӀине»[+].

20Мусаца халкъалда абуна:

«Нуж хӀинкъуге. Аллагь вачӀун вуго нужер хӀалбихьизе, Гьесукьа хӀинкъи нужер ракӀазулъ бижизабизе – нужеца мунагьал тезе рукӀине».

21Халкъ рикӀкӀадегӀан эхетаралъубго чӀана. Мусайин абуни, Аллагь жанив вугеб бецӀаб накӀкӀул парчаялда аскӀове гӀагарлъана.


Къурбан-бакӀалъул хӀакъалъулъ къанун

22Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «ГӀизраилазда[†] абе: „Нужедаго бихьана Дун зодисан нужгун кӀалъалев вукӀин:

23Дир бакӀалда[†] нужеего гӀарац-меседалъул аллагьзаби гьаруге ва гьезие наку чӀваге!

24Дие къурбан-бакӀ бай хӀатӀул ва, нужерго гӀи-боцӀул рехъалъа рачун хъвезеги хъун, гьелда тӀад тӀоритӀе тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбанал. Дицаго тӀаса бищараб щибаб бакӀалда Дун нужехъе вачӀине вуго ва нужеде баракат рещтӀинабизе буго.

25Дие къурбан-бакӀ ганчӀил гьабулеб бугони, бекӀкӀараб ганчӀил гьабуге гьеб. Нужеца квартӀа кӀутӀидал, гьеб хъублъула[+].

26Дир къурбан-бакӀалде болъодухъан тӀаде рахунге, ратӀлида гъоркьа нужер гӀицӀлъи гӀадамазда бихьичӀого букӀине“.

#### 21

1Гьале дуца халкъалъе загьир гьаризе кколел къанунал:


Лагъзадерил хӀакъалъулъ къанунал


(Къан. 15:12-18)

2„Дуца жугьутӀав лагъ вичун восун вугони, ва гьес дуе анлъго соналъ хъулухъги гьабун батани, анкьабилеб соналъ дуца гьев эркен гьавизе ккола, гьесухъ мухьги босичӀого[+]. 3Гьев живго цохӀо вачӀун вукӀун ватани, эркенги гьавила живго цохӀо, ва лъадигун вукӀун ватани, гьесда цадахъ эркенлъизе те лъадиги. 4Нагагь хважаинас лагъасе лъади кьун йикӀун ятани, ва гьелъ гьесие лъималги гьарун[†] ругони, чӀужугӀаданги гьелъул лъималги хутӀула хважаинасе, эркенлъи щола гӀицӀго гьесие.

5Амма лагъас ‘Дие рокьула дирго хважаинги лъадигун лъималги, гьединлъидал дие эркенавлъун вукӀине бокьун гьечӀо’, – ян абуни, 6биччанте хважаинас гьев Аллагьасда[†] цеве вачине ва нуцӀида яги нуцӀил ххеналда аскӀовги чӀезавун, гӀебуялъ гьесул гӀин борлъизе. Гьелдаса хадуб гьев гӀумруялъго гьесул лагълъун хутӀила[+].

7Пуланав чияс жиндирго яс лагълъиялде йичун йигони, гьей лагълъиялдаса эркен гьайизе бегьуларо, бихьинал лагъзал эркен гьарулеб къагӀидаялда. 8Хважаинас гьей жиндиего ячине йосунги йикӀун, амма гьесие гьей рекӀее гӀун ятичӀони, гьес рес кьезе ккола, мухьги кьун, гьей жинда аскӀоса нахъе ячине. Амма гьесул ихтияр букӀунаро, жиндицаго нахъги чӀван, гьей чияе йичизе. 9Гьес жиндирго васасе кьезе мурадалда лагъ йосун ятани, гьелдехун жиндирго ясалдехун гӀадаб бербалагьи букӀине ккола гьесул. 10Гьес тӀадеги лъади ячани, махӀрум гьаюге цее ячарай лъади кванидасаги, ратӀлидасаги ва рос-лъадул букӀунеб цадахъаб гӀумруялдасаги[+]. 11Гьеб лъабабго жо гьес гьелъие кьолеб гьечӀони, гьелъул ихтияр буго мухьги кьечӀого эркенлъизе.


Черхалъе зарал гьабиялъул хӀакъалъулъ къанунал

12Цо кьабураб жоялъ чи хвезавурав инсан чӀвазе ккола[+]. 13Нагагь гьеб тохлъукьего ккараб иш бугони (Аллагьас гьедин ккезе хъван букӀун), чӀвазе хиялги букӀун батичӀони, виччанте чӀвадарухъан лъутизе Дица бихьизабураб бакӀалде.[†][+] 14Амма рекӀелъ ццинги хьихьун, цебеккунго ургъун, цо чияс цогидав чи чӀвани, Дир къурбан-бакӀалде лъутанигицин, гьенисаги нахъе вачун, гьев чи гӀумруялдаса махӀрум гьаве[+].

15Инсуда яги эбелалда кьабурав чи, щив гьев ватаниги, чӀвазе ккола.

16Лагълъун вичизе яги жиндиего хӀалтӀизавизе пуланав чи викъарав инсан чӀвазе ккола[+].

17Эбел-эмен къабихӀ гьарун кӀалъалев чи чӀвазе ккола[+].

18Нагагь бихьинал цоцалъ рагъулаго, цояс цогидасда гамачӀ яги зар кьабани ва гьев хвечӀони, амма бусаде ккани, 19гьесда кьабурав чиясе тамихӀ гьабизе бегьуларо, вухарав тӀаде вахъани ва гӀансидеги ккун, рокъоса къватӀиве вахъине кӀолеб бугони. Амма кьабурав чиясухъа гӀакӀа бахъизе ккола вухарав бусаде ккеялдалъун араб заманалъухъги сахлъиялъул мурадалда гьабураб дару-сабабалъухъги.

20Хважаинас лагъасда яги лагъалда тӀил кьабуни, ва гьебсагӀатго лагъ хвани, хважаин тамихӀалде цӀазе ккола. 21Амма лагъ цо-кӀиго къоялъ чӀаго хутӀани, хважаинасе тамихӀ гьабиларо,[†] щайгурелъул лагъ ккола гьесул мулк.

22Бихьинал цоцалъ рагъулаго, лъачӀого къинай гӀаданалда кьабуни ва гьелдалъун лъимер биххани, амма гьеб гуреб заралги ккечӀони, чӀужугӀаданалда кьабурасухъа бахъизе ккола гьелъул росас тӀалаб гьабураб ва диванчияс хӀукму къотӀараб гӀакӀа. 23ЧӀужугӀаданалъе зарал ккун бугони, гьелда рекъараб тамихӀги гьабе: гӀумруялъухъ – гӀумру, 24бералъухъ – бер, гӀусалъухъ – гӀус, бохалъухъ – бох бахъе, 25бухӀараб бакӀалъухъ – бухӀараб бакӀ, ругъуналъухъ – ругъун, би[†] речинабиялъухъ – би речинаби[+].

26Нагагь хважаинас лагъасул яги лагъалъул бадиб зар кьабуни ва гьезул бер бахъани, риччанте бералдаса махӀрумлъиялъухъ гьел лагъзал эркен гьаризе. 27Нагагь хважаинас лагъасул яги лагъалъул гӀус бортизабуни, гьелги риччанте эркенлъиялде, жидер рахъарал гӀусазухъ.

28Нагагь бихьинчи яги чӀужугӀадан оцоца мерхьун хвани, гьеб оц ганчӀалги речӀчӀун чӀвазе ккола, гьелъул гьанги квине бегьуларо. Оцол хважаинас гьелъул жаваб кьезе кколаро[+]. 29Амма оц багъулеб тайпаялъул букӀун батани ва хважаинасда гьелъул хӀакъалъулъ абунги букӀун бугони, амма гьес гьелъул кӀвар гьабичӀого тани ва гьелъ бихьинчи яги чӀужугӀадан чӀвани, ганчӀица бухун гьеб оцги чӀвазе ккола, гьелъул хважаинги чӀвазе ккола. 30Амма гьев чӀваялъул бакӀалда гьесухъа рецӀел тӀалаб гьабизе бокьани, бицараб багьа, кинаб батаниги, кьезе ккола гьес жиндирго гӀумруялъухъ[+]. 31Гьебго къанун хӀалтӀизабула оц лъимада багъаниги – яс йикӀа, вас вукӀа. 32Оцоца лагъ (бихьинчи яги чӀужугӀадан) чӀвани, гьелъул хважаинас дозул хважаинасе кьезе ккола лъеберго шекел[†][*] ва оц ганчӀица бухун хвезабизе ккола.

33Нагагь цониги чияс гвендги бухъун, гьелда тӀаде ракь хъвачӀого тун, гьенибе жанибе оц яги хӀама бортани, 34гвенд бухъарас бецӀизе ккола ккараб зарал. Гьес хважаинасе гӀарац кьезе ккола, амма хвараб хӀайван гьесие хутӀула[+].

35Лъилниги оц чияр оцолъ багъани ва гьеб хвани, чӀаго хутӀараб оц бичила ва гьеб бичун щвараб гӀарацги хвараб оцги гьезул белегьабазда гьоркьоб бащад бикьила. 36Амма оц багъулеб тайпаялъул букӀун батани, ва гьебги лъалаго, хважаинас гьеб биччан тун букӀун батани, чӀвараб оцалъухъ гьес жиндирго чӀагояб оц кьезе ккола ва чӀвараб жиндиего тела.

#### 22


Зарал бецӀиялъул къанунал

1Нагагь цониги чияс оц яги гӀиялъажо бикъани ва гьеб хъуни яги бичани, гьес кьезе ккола цо бикъараб оцалъухъ щуго оц, цо гӀиялъажоялъухъ ункъго гӀиялъажо[+]. 2ЦӀогьодизе сардилъ цо пуланаб рокъове кӀанцӀулев вукӀаго ккурав цӀогьор вухун нагагь хвани, гьев вухарав чи гӀайибиявлъун рикӀкӀунаро. 3Амма къад гьединаб жо ккани, цӀогьор чӀварав чи гӀайибиявлъун рикӀкӀуна. ЦӀогьор чӀаго хутӀани, гьес бикъараб бецӀизе ккола. Гьесул щибниги гьечӀони, гьев лагълъиялде виче, бикъараб бецӀизелъун. 4Гьес бикъараб боцӀи чӀаго батани – оц, хӀама яги гӀиялъажо батӀалъи гьечӀого – гьесухъа кӀицӀулго цӀикӀкӀун рецӀел бахъизе ккола[+].

5Лъицаниги чияр хурибе яги цӀолбол ахикье жиндирго боцӀи биччани ва гьеб мерхьани, ккараб заралалъухъ рецӀел хӀисабалда, гьесухъа бахъизе ккола жиндирго хуриса яги цӀолбол ахикьа щвараб бачӀиналъул бищун лъикӀаб бутӀа.

6Нагагь цӀаги рекӀун, гъутӀби, харил гӀархъал яги хуриса жеги бакӀаричӀеб[†] тӀорщел бухӀани, гьеб цӀа рекӀине биччан тарав чияс бецӀизе ккола гьелдалъун ккараб зарал.

7Цо чияс цогидасухъе цӀунизе кьураб гӀарцул тӀагӀел, яги цогидаб къиматаб къайи, цӀунизе тӀаде босарасул рокъоса цӀогьорас бикъани ва гьев кквезе щвани, цӀогьорасухъа бахъизе ккола бикъаралъул кӀиго бутӀа. 8Амма цӀогьор кквезе щвечӀони, чияр къайи цӀунизе тӀаде босарав чи эхетизе ккола диванчиясда цеве ва гьедизе ккола, жинца чияр хазинаялда квер хъвачӀин абун. 9Мулкалъул ихтияралда тӀасан кӀигояв дагӀбадулев вугони, ‘гьаб дир кколин’ абун – оц, хӀама, чахъу, ретӀел яги цогидаб билараб къайи – гьеб иш кьезе ккола диванчиясухъе. Диванчияс мекъавлъун рикӀкӀарав чияс ритӀухъ гьавурасе кьезе ккола кӀиго бутӀа.

10Цо чияс цогидасухъе хьихьизе кьураб хӀама, оц, чахъу яги бокьараб рукъалъул хӀайван лъиданиги бихьичӀого хвани, яги лъукъани, ялъуни бикъани, 11боцӀи хьихьизе тӀаде босарав чи гьедизе ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралдалъун боцӀул хважаинасда цеве, жинца чияр боцӀуда квер хъвачӀин абун. БоцӀул хважаинас къабул гьабизе ккола гьесул гьа, гьебмехалъ рецӀелги кьезе кколаро[+]. 12Амма рехъада вукӀарасул гӀайибалдалъун боцӀи бикъун ани, боцӀул хважаинасе ккараб зарал бецӀизе ккола гьес. 13Нагагь боцӀи гӀалхул хӀайваназ чӀван батани, рехъада вукӀарас гьелъул балкан бихьизабизе ккола. Гьебмехалъ, гӀалхул хӀайваназ чӀвараб боцӀи бецӀизе кколаро.

14Цояс цогидасухъа заманалда хӀалтӀизабизеян абун хӀайван бачани ва хважаин аскӀов гьечӀого гьеб хвани яги лъукъани, гьеб бецӀизе ккола. 15Гьеб заманалда хӀайваналъул хважаин аскӀов вугони, бачарав чияс гьеб бецӀизе кколаро. Амма гьеб хӀайван мухьдахъ бачун букӀун батани, кколеб мухь кьезе ккола.


ЖамгӀиял ва диниял къанунал

16Бихьинчияс жеги росасе инчӀей яс басра гьаюни, гьес гьелъухъ бахӀаралъул хъалим кьезе ккола ва гьей лъадилъун ячине ккола[+]. 17Нагагь гьелъул инсуца гьев чиясе гьей лъадилъун кьезе инкар гьабуни, гьебмехалдаги гьес кьезе ккола ясалъухъ кьолеб бахӀаралъул хӀакъ.

18СихӀручӀужу-палихъан чӀаго тоге[+].

19ХӀайваналгун пасатал гьоркьорлъаби гьарулев чи чӀвазе ккола[+].

20БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гуреб, батӀиял аллагьзабазе[†] къурбан гьабулевщинав чиги тӀагӀинавизе ккола.

21Чияр ракьалдаса рачӀарал къварид гьаруге, гьезие зулму гьабуге: Мисриялда нужгоги рукӀиндал чияр ракьалдаса рачӀараллъун[+].

22Къоролалги бесдалалги къварид гьаруге[+]. 23Нужеца гьедин гьабуни, гьез кумек гьарун[†] ахӀи бала Диде, ва Дица чара гьечӀого къабул гьабила[†] гьезул гьари. 24Цинги Дир ццин гьалаглъила ва Дица нуж хвалчаца чӀвала: гьебмехалъ нужер лъудбиги къороллъила нужер лъималги бесдаллъила.

25Дир халкъалъул мискинчиясе дуца къарзалъе гӀарац кьуни, гьесухъа тӀадеги гӀарац бахъуге[+]. 26Цогидасухъа гъоркьлъалие дуца гӀаба босани, бакъанил гӀужалде гьеб тӀадбуссинабичӀого тоге:[+] 27гьеб гурони тӀокӀаб тӀад базе жо гьечӀелъул гьесул. Кин гьев къаси кьижилев, тӀад базе жоги гьечӀого? Дос Дида гьаридал Дида рагӀула, щайгурелъул Дун рахӀмуяв вугелъул.

28Аллагьасде хьандоге ва нужерго халкъалъул бутӀрулги церехъабиги какуге[+].

29БакӀарараб тӀорщелалдасаги цӀолбол цӀцӀуялдасаги хириял садакъаби кьезе кватӀуге.

ТӀоцере гьарурал васал Дие кье[+]. 30Гьединго нужеца Дие кьезе ккола нужер гӀи-боцӀуца гьабураб тӀоцебесеб тӀинчӀ; анкьго къоялъ гьеб эбелалда аскӀоб те ва микьабилеб къоялъ Дие кье[+].

31Нуж рукӀине ккола Дир бацӀцӀадаб[†] халкълъун. ГӀалхул жанаваралъ чӀвараб хӀайваналъул гьан кванаге, гьеб гьабзазе рехе[+].

#### 23


РитӀухълъи ва рахӀму

1Гьересихарбал тӀиритӀизаруге; гьересияб нугӀлъиялдалъун гӀайибиясе кумек гьабуге[+].

2ГӀемерисез квешлъи гьабулеб бугони, гьезда нахъ рилълъунге; гӀемерисезда тӀадги рекъон, тӀекъаб диваналъе квербакъиги гьабуге ва, 3мискинав вугин абун, чиясул такъсир бахчизеги квербакъуге[+].

4Нагагь дур тушманасул оц яги хӀама нух къосун ккун батани, чара гьечӀого гьесухъе тӀадбуссинабе гьеб[+]. 5Нагагь мун рихарав чиясул хӀама, тӀад бугеб гьирги бакӀлъун[†] гӀодоб ккани, гьедин тоге гьеб – чара гьечӀого кумек гьабе гьелъие.

6Мискинчиясул гӀарзалъе ритӀухъаб диван къотӀе[+]. 7Бугьтаназда тӀад рекъоге ва гӀайиб гьечӀев, ракӀбацӀцӀадав чи хваликье ккезавуге: гьединав чиясе жаза гьабичӀого толаро Дица[+].

8Ришватал росуге: гьез канлъи бихьулелги бецлъизарула ва ракӀбацӀцӀадазул нугӀлъиги гӀаксалда сверизабула[+].

9КъватӀиса гочун рачӀаразе квешлъи гьабуге. Нужеда лъала гьезул хӀал, щайгурелъул Мисриялда нужги гьединаллъун рукӀиндал[+].


Шаматалъул лъагӀел ва шаматкъо

10Анлъго соналъ хурзал рекье ва бачӀин бакӀаре, 11анкьабилеб соналъ хур хӀухьбахъизе те. Гьениб жибго бижарабщинаб мискинзабаз кваназе биччай, гьезухъаги хутӀараб гӀалхул хӀайваназ кваназе те. Гьединго гьабе цӀолбол ва зайтуналъул ахазеги[+].

12Анлъго къоялъ нужерго хӀалтӀаби гьаре, анкьабилеб къоялъ рахӀаталда рукӀа, нужер оцалъеги хӀамиеги хӀалхьи щвезе букӀине ва нужер рокъов вижарав лагъасдаги гочун вачӀарасдаги рухӀ лъезе букӀине[+].

13Дица нужее амру гьабунщиналде кӀвар кье. Цогидал аллагьзабазе[†] хӀелуге, гьезул цӀаралцин нужер кӀалалъ такрар гьаруге.


ЛъагӀалил лъабго байрам

14ЛъагӀалида жаниб лъабцӀул Дие байрам тӀобитӀе[+].

15Бугьурго Чадазул байрам тӀобитӀе: анкьго къоялъ, Дир амруялда рекъон, реччеб гьечӀеб чед кванай Авив[†] моцӀалъул гьелъие рихьизарурал къоязда[*], щайгурелъул нуж Мисриялдаса къватӀире рахъана гьеб заманалда.

Дие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе рачӀунелъул, чӀорого рачӀунге[+].

16Лъилъариялъул байрам тӀобитӀе, лъилъари байбихьулеб заманалда.

ЛъагӀалил ахиралда ХӀалухъен бакӀариялъул байрамги тӀобитӀе[*], хуриса кинабго хӀалухъен рокъобе бакӀарараб заманалда[+].

17ПалхӀасил, лъагӀалида жаниб лъабго нухалда тӀолалго бихьинал ракӀаризе ккола ХӀалкӀолев БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] гӀибадат гьабизе[+].

18Дие хъолеб къурбаналъул бигун жубазе бегьуларо щибниги реччеб гъорлъ бугеб жо.

Байрамкъоязул къурбаналъул тӀатӀи рогьинегӀан цӀунизе бегьуларо.

19Лъилъариялъул авалалда бакӀарараб хӀалухъеналъул бищунго лъикӀаб бутӀа щвезабе БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул[†] Мукъадасаб Рокъобе.

БурутӀ гьелъул эбелалъул рахьдалъ белъунге[+].


Нух хӀадуризе Малаик витӀи

20Дица Малаик[†] витӀулев вуго нужеда цеве-цеве, нухда нуж цӀуниялъул ва Дица нужее хӀадурараб ракьалде нуж рачиналъул мурадалда[+]. 21Гьесда цере берцинго рукӀа ва Гьесухъ гӀенекке. Гьесда данде чӀоге; нужер мунагьаздаса[†] тӀасалъугьине гьечӀо Гьев, щайгурелъул Гьесулъ буго Дир цӀар. 22Нуж Гьесухъ гӀенеккани, Дица малъарабщинабги гьабуни, нужер тушбабазе тушманлъун вукӀина Дун ва нужеда данде чӀаразда дандеги чӀела[+]. 23Нужеда цеве-цеве ина Дир Малаик ва Гьес щвезарила нуж амориязулги, хитиязулги, перизиязулги, ханааниязулги,[†] хивиязулги ва евусиязулги ракьазде, ва Дица гьел халкъалги дунялалдаса тӀагӀинарила[+]. 24Гьезул аллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадат гьабуге ва гьел халкъазул гӀадаталги такрар гьаруге. Щущахъ риххизаре гьезул аллагьзаби ва гъуре гьезул «мукъадасал» ганчӀал[+]. 25Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе гьабе тӀагӀат-гӀибадат, ва Гьес гьарзаго кьела нужее квенги лъимги, унта-шокълъабаздасаги цӀунила[+]. 26Ва нужер ракьалда букӀинаро, я лъимер биххи, я лъимал гьарунгутӀи;[†] нужер гӀумруялъул къоязул къадарги цӀикӀкӀинабила Дица[+].

27Дица кӀудияб хӀинкъи рещтӀинабила нухда нужеда дандчӀваралщинал халкъазде, ва тӀолалго нужер тушбаби тӀуризарила нужеда цереса[+]. 28Нужеда цере-цере Дица кӀудияб тайпаялъул кьужнаял ритӀила, хивиялги, ханааниялги,[†] хитиялги нужеда цереса нахъе гъезе[+]. 29Амма Дица цойидасанго ялъуни цо лъагӀалида жанир нахъе гъеларо гьел: гьедин гьабуни, ракь чӀобоголъулелъул ва гӀалхул жанаваралги цӀакъго гӀемерлъулелъул[+]. 30Дагь-дагьккун нахъе ахӀила Дица гьел нужеда цереса, гьеб ракьалда нужер къадар цӀикӀкӀинегӀан ва тӀолабго ракьалда тӀад кверщел гьабизе нужее рес рекъезегӀан.

31Дица нужее кьела БагӀараб ралъдахъа бахъараб Ефрат гӀурухъе щвезегӀан тӀолабго ракь. БакътӀерхьул рахъалда нужер гӀорхъилъун букӀина Пилистимияб ралъад ва бакъбаккул рахъалда – кӀудияб салул авлахъ. Гьеб ракьалъул тӀолалго халкъал нужер ихтияралде кьела Дица ва нужеца гьениса нахъе рачахъила гьел[+]. 32Гьезулгун ва гьезул аллагьзабазулгун кинабгӀаги къотӀи-къай гьабуге нужеца. 33Нужер ракьалда гьел халкъал тезе бегьуларо, гурони гьез нуж Дида данде мунагьал гьариялде ккезаризе руго. Гьезул аллагьзабазе сужда гьабизе лъугьани, нуж гьезул къорикье ккезе руго“»[+].

#### 24


КъотӀи гьаби

1Хадуб БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве магӀарде вачӀа, цадахъ Гьарунгун,[†] Надавгун, Авигьугун ва гӀизраилазул[†] лъабкъоялда анцӀавго кӀудиявгун.[†] Нужеца рикӀкӀадасан сужда гьабе Дие,[+] 2амма БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гӀагарлъизе вуго гӀицӀго Муса – хутӀарал рикӀкӀадегӀан чӀа. Халкъин абуни, магӀарде тӀаде бахинеянцин лъугьунге».

3Муса халкъалъухъе вилълъана ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀабиги Гьесул къануналги гьезие загьир гьаруна. Гьелда данде халкъалъ цокӀалго жаваб кьуна:

«Нижеца кинабго гьабила[†] БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе», – ян[+].

4БЕТӀЕРГЬАНАС малъараб кинабго жоялъул Мусаца хъвай-хъвагӀай гьабуна. Хадусеб къоялъ цудунго тӀадеги вахъун, мегӀералъул ахалъиялда къурбан-бакӀ[†] бана Мусаца ва анцӀила кӀиго ганчӀил хӀуби эхетизабуна гьениб – ГӀизраилил халкъалъул щибаб къавм рикӀкӀун.

5Гьес гӀизраилазул гӀолохъабазул анцӀила кӀиго чиясда тӀад къана, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀуран рухӀулел къурбанал тӀоритӀиялъе ва ракълил къурбаналъе анцӀила кӀиго баси хъвеян. 6Мусаца къурбаналъе хъурал оцазул бащдаб би[†] щурминибе тӀуна ва хутӀараб бащдаб къурбан-бакӀалда тӀаде щвана. 7Хадуб гьес КъотӀиялъул тӀехь босана ва гьеб халкъалъе цӀалана. Гьебмехалъ халкъалъ абуна:

«Ниж БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуе мутӀигӀлъила ва кинабго Гьес малъухъе гьабила», – ян.

8Мусаца къурбаналъул хутӀараб би халкъалде пунхъана, ва гьес абуна:

«Гьаб буго БЕТӀЕРГЬАНАС нужергун гьабураб ва Гьесул къануназдалъун нужее загьир гьабураб КъотӀиялъул би», – ян[+].

9Цинги Мусаги, Гьарунги, Надавги, Авигьуги, ГӀизраилалъул халкъалъул лъабкъоялда анцӀавго кӀудиявги рилълъана магӀарде. 10Гьениб гьезда ГӀизраилалъул Аллагьасул[†] сипат бихьана; Гьесул хӀатӀикь букӀана сапфиралъул гьабураб гӀадаб, рацӀцӀадал хъахӀилал зобалазда релълъараб жо[+]. 11Амма Аллагьасул сипат гьезда бихьаниги, гӀизраилазул кӀудиял чӀаго тана Гьес ва гьел киналго гьенир цадахъ квана-гьекъана.


Муса Синай магӀарде вахин

12БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Дида аскӀове магӀарда тӀаде вачӀа. Дица кьела духъе, Дицаго ганчӀил къаназда хъварал, Дир амрабиги къануналги», – ян[+].

13Жиндирго кумекчи Егьошуагун цадахъ Муса Аллагьасул МагӀарде вахана[+]. 14Халкъалъул кӀудиязда гьес абуна:

«Нуж гьанир чӀа, ниж нужехъе тӀадруссинегӀан. Гьарунги ХӀурги толел руго нужеда тӀад кӀудияллъун, щибгӀаги къваригӀел ккани, гьезулгун гӀакълу дандбай», – ин.

15Муса магӀарде вилълъана. МегӀер накӀкӀуца бацун букӀана, 16ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудрат рещтӀана Синай[†] магӀарда. Анлъго къоялъ накӀкӀаз бацун букӀана Синай мегӀер, анкьабилеб къоялъ Гьес накӀкӀулъан Мусаде ахӀана. 17ГӀизраилил халкъалда ТӀадегӀанасул къудрат бихьулеб букӀана магӀарда бакараб ва тӀолго мегӀер цӀураб кутакаб цӀадудалъун[+]. 18Муса магӀарде вахана ва накӀкӀулъе жаниве лъугьана; гьес гьениб кӀикъого сордо-къо бана[+].

#### 25


ДандчӀваялъул Чадиралъубе кьезе кколеб


(Тархъ. 35:4-9)

1[•]БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] халкъалда абе Дир Мукъадасаб бакӀалде[†] хириял садакъаби кьеян. Щивав чияс жиндиего бокьараб кьезе биччанте, рекӀел ахӀиялда рекъон – гьедин хириял садакъаби ракӀаре. 3Гьезухъа бакӀаре[†] месед, гӀарац ва мазгар; 4канчӀхъахӀилаб, бецӀбагӀараб ва канчӀбагӀараб квасул кун, тӀеренаб хӀебет ва цӀцӀел квас; 5багӀаркьералъ релъарал гӀиял къухьдул, тӀеренал цӀакал ва акациялъул цӀул; 6нахучирахъазе тӀезе зайтуналъул нах;[†] бахунеб хирияб[†] нах гьабиялъе ва хирияб бакӀалда гьуинмахӀал рахъинариялъе махӀгьуинал пицӀалгун хурдул; 7эфодалда[†] ва кашишасул[†] ратӀлил каранзул цебебухьалда лъезе оникс ва цогидал жавгьарал. 8Биччанте гӀизраилаз Дие Мукъадасаб Рукъ базе, Дун гьенив загьирлъизе вукӀине[+]. 9Гьеб Рукъги гьениб жаниб лъолеб кинабго къайиги гьабе дурусго Дица дуда бихьизабухъе.


КъотӀиялъул гъамас


(Тархъ. 37:1-9)

10[•]Гьезда абе акациялъул цӀулал гъамас гьабеян, кӀигогун бащдаб натӀ[†] халалъи бугеб ва натӀгун бащдаб гӀеблъиги борхалъиги бугеб[+]. 11Жанисанги тӀасанги гьелда месед бекье ва гьелда сверун меседил чӀологи ккве. 12Биун меседги тӀун, ункъго гор гьабе ва гьел щула гьаре гъоркьиял бокӀназда, кӀиябго рахъалъан кӀи-кӀи. 13Цинги акациялъул цӀулал гӀурдул гьаре ва гьезда тӀадги месед бекье. 14Гьел гӀурдул ккезаре гъамасалъул кӀиябго рахъалда ругел горазулъе, гъамас баччизе букӀине гьел гӀурдулги ккун. 15ГӀурдул кидаго горазда жанир рукӀине ккола – гьел гьениса нахъе росизе бегьуларо. 16Гьеб гъансинир лъе Дица духъе кьезе ругел Мукъадасаб КъотӀиялъул къанал.

17БацӀцӀадаб меседалъул тӀалъелги гьабе, кӀиго натӀгун бащдаб халалъиги натӀгун бащдаб гӀеблъиги бугеб. 18ТӀалъелалъул кӀиябго рахъалда, рачитӀаги бухун, меседалъул кӀиго херувим гьабе. 19Цо херувим – цо рагӀалда, цоги херувим цогидаб рагӀалда гьабе. Гьел херувимал[†] тӀалъелгун рекӀарал гьаре – цо меседил кесекалъул. 20Риччанте херувимазул куркьби тӀалъелалда тӀад тӀиритӀун рукӀине, гьезул гьурмалги цоцаздехунги руссун, тӀалъелалде къулун рукӀине.

21Гьеб тӀалъел гъамасалда тӀад лъе. Гьенир жанир лъе Дица духъе кьолел ругел, КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай гьабурал къанал[+]. 22Гьенив, КъотӀиялъул гъансил тӀалъелалда тӀад ругел херувимазда гьоркьосан Дун кӀалъазе вуго мунгун ва, мунги гьоркьов ккун, Дир амрабиги кьезе руго ГӀизраилил халкъалъе[+].


Мукъадасаб чед лъолеб бакӀ


(Тархъ. 37:10-16)

23[•]Стол гьабе акациялъул цӀулал, кӀиго натӀалъ халатаб, цо натӀалъ гӀебаб ва натӀгун бащдалъ борхатаб. 24Гьелда тӀадги кисанго месед бекье ва сверухъги гьабе меседил чалу. 25Столалъул рагӀалккун кисанго гьабе цо хъат борхалъиялда бугеб тӀеренаб къед, ва гьелда тӀасан меседил чалу баче. 26Столалъе ункъго меседил гор гьабе ва гьел рекӀинаре столалъул бокӀназда, бохдузда тӀад. 27Горал рукӀине ккола рагӀалдегӀан, стол баччулел гӀурдул жанире ккезаризе санагӀаталда. 28ГӀурдул гьаре акациялъул цӀулал, гьезда тӀадги месед бекье ва гьелги ккун бачче стол. 29Гьаре бацӀцӀадаб меседалъул суркӀабиги, гелалги, гулгуналги, щурмалги – къурбанал тӀоритӀулелъул хӀалтӀизаризе рукӀине. 30Гьеб столалда тӀад кидаго Мукъадасаб чед букӀине ккола Дида цебе[+].


Меседил нахучирахъ


(Тархъ. 37:17-24)

31[•]БацӀцӀадаб меседги рачитӀа бухун нахучирахъ гьабе. Гьеб бацӀцӀадаб меседалъул ва цорекӀараб букӀине ккола – гьелъул бохги, гӀаркьелалги, гьединго суркӀабигун тӀанчалги. 32Нахучирахъалда букӀине ккола анлъго гӀаркьел: лъабго цояб рахъалда, лъабго цогидаб рахъалда. 33Биччанте щибаб гӀаркьелалда букӀине лъаб-лъаб суркӀа, миндалалъул тӀогьол сипаталда, тӀанчалгун – гьедин букӀине ккола нахучирахъалъул цо бохалдаса кӀиябго рахъалде бикьараб анлъабго гӀаркьелалда. 34Жибго нахучирахъалда, гьелъул бохалда тӀадехун, букӀине те тӀанчалги ругеб миндалалъул тӀогьол сипаталда гьабураб жеги ункъго суркӀа. 35Цо тӀогьокъвачӀа букӀине те нахучирахъалъул бохалдасан раккарал гӀаркьалабазул тӀоцебесеб жуталда гъоркь, кӀиабилеб – кӀиабилеб жуталда гъоркь, лъабабилеб – лъабабилеб жуталда гъоркь, ва гьедин гьабе анлъабго гӀаркьелалда гъоркь. 36Биччанте бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал тӀугьдулги гӀаркьалабиги чирахъги цорекӀарал рукӀине.

37Жеги гьабе нахги жанибе тӀун бакулеб анкьго гьитӀинаб чирахъ ва гьел рекъезаре нахучирахъалда тӀад, жинда цебе бугеб тӀолго сверухълъи гьез цадахъго гвангъизабулеб куцалъ. 38Гьединго билтаялъул гъуцӀдулги гелалги рукӀине ккола бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал. 39Нахучирахъги кинабго гьелъул цӀарагӀги гьабиялъе хӀалтӀизабе бацӀцӀадаб меседалъул цо талант[†][*]. 40Вореги, магӀарда дуда бихьизабураб сипаталда рекъон гьабе кинабго.

#### 26


Мукъадасаб Чадир


(Тархъ. 36:8-38)

1[•]Мукъадасаб Чадиралъе анцӀго пардав гьабе. Гьел пардавал рессе тӀеренаб хӀебетги босун, канчӀхъахӀилаб, бецӀбагӀараб ва канчӀбагӀараб квасул кунги хӀалтӀизабун ва тӀад берцинго херувимазул сипаталги угьун. 2Риччанте киналго пардавал цоцазда ращадал рукӀине: къоло микьго натӀ[†] халалъиги ункъго натӀ гӀеблъиги бугел. 3Цинги щуго пардав цоцада букъун цо гьабе ва хутӀараб щуго пардавалъеги гьединго гьабе. 4Щугоцадахъаб пардавалъул рагӀалккун эхеде гьаре канчӀхъахӀилаб ххамил гъанцӀакӀичӀал, гьединго гьабе кӀиабилеб щугоцадахъаб пардавалъул рагӀалккун эхедеги. 5ТӀоцебесеб пардавалъул рагӀалда гьабе кӀикъоялда анцӀго гъанцӀакӀичӀ ва кӀиабилеб щугоцадахъаб пардавалдаги гьабе гьезда данде рекъон кколедухъ кӀикъоялда анцӀго гъанцӀакӀичӀ. 6Хадуб кӀикъоялда анцӀго меседил гъанцӀа гьабе ва гьездалъун кӀиябго пардав цоцада рекӀинабе, Чадир цокӀалаб букӀине.

7Чадиралда тӀасан тӀамизе цӀцӀел квасул анцӀила цо пардавги гьабе. 8АнцӀила цоябго пардав цоцада бащадаб букӀине ккола: лъеберго натӀалъул халалъиги ункъго натӀалъул гӀеблъиги бугеб. 9Гьезул щугояб цоцада букъе ва хутӀараб анлъгоябги цоцада букъе. Анлъабилеб пардав Чадиралъул кӀалтӀуялда цебесан кӀичӀвай – гьеб букӀина кӀалтӀуялда цебе бигъун. 10Цояб щугоцадахъаб пардавалъул рагӀалккун гьабе кӀикъоялда анцӀго гъанцӀакӀичӀ ва анлъгоцадахъаб пардавалъул рагӀалккунги гьабе кӀикъоялда анцӀго гъанцӀакӀичӀ. 11Хадуб гьабе кӀикъоялда анцӀго мазгарул гъанцӀа ва гьездалъун гьеб кӀиябго пардавги цолъизабе, цо пардав ккезабизе. 12Пардавалъул тӀокӀлъараб бутӀа дализабизе ккола Чадиралда нахъасан гӀодобе. 13Пардавалъул халалъиялъул тӀокӀлъараб бутӀаги кӀиябго хьибилалдаса гӀодобе цо-цо натӀ дализабизе ккола, Чадир бацунеб куцалъ. 14Чадиралда тӀад базе багӀаркьералъ релъарал гӀиял къухьдузул пардав гьабе, ва гьездаги тӀасан базе тӀеренал цӀаказул пардавги гьабе[+].

15[•]Хадуб Чадиралъе акациялъул цӀулал рамаби гьаре. 16Гьел рамаби рукӀине ккола анцӀго натӀалъул халалъиги натӀгун бащдаб гӀеблъиги бугел, 17цоцада дандбитӀараб бакӀалда[†] кӀиго цӀутӀелги бугел. Гьединаллъун гьаре Чадиралъе киналго рамаби. 18Чадиралъул къилбаялъул рахъалъе гьабе къого рама 19ва гьезие гӀарцул кӀикъого гъоркьчӀелги гьабе – щибаб рамаялъе кӀи-кӀи гъоркьчӀел, щибаб цӀутӀелалда гъоркь цо-цо. 20Чадиралъул шималияб рахъалдасанги гьабе къого рама 21ва гьезие кӀикъого гъоркьчӀелги – щибаб рамаялда гъоркь кӀи-кӀи. 22Жеги анлъго рама гьабе Чадиралъул нахъисеб рахъалъе, ай, бакътӀерхьул рахъалъе, 23ва жеги кӀиго рама гьелъул нахъехунисел бокӀназеги гьабе. 24Гьел бокӀназул рамаби ахадаса кӀирикьарал, тӀогьирехун цо горалъ данде рачарал рукӀине ккола; гьедин гьабе бокӀназул кӀиябго рама. 25Кинабниги гьениб букӀина микьго рама ва анцӀила анлъго гӀарцул гъоркьчӀел – щибаб рамаялда гъоркь – кӀи-кӀи гъоркьчӀел.

26Жеги гьаре акациялъул цӀулал рахал: Чадиралъул цо рахъалда ругел рамабазда тӀад – щуго рахи, 27цогидаб рахъалда ругел рамабаздаги – щуго рахи ва нахъисеб рахъалда, ай, бакътӀерхьул рахъалда ругел рамабаздаги – щуго рахи. 28Чадиралъул мокърукь бакьулъан цояб рагӀалдаса цогидаб рагӀалде щун лъураб рахиялъул кумекалдалъун цоцалъ рухьина киналго рамаби. 29Рамабазда тӀад месед бекье ва меседалъул горал гьаре рахал кквезе; рахазда тӀадги месед бекье.

30Мукъадасаб Чадир гьабе магӀарда дуда бихьизабураб сипаталда рекъон.

31[•]Хасаб пардав бессе тӀеренаб хӀебетги, канчӀхъахӀилаб, бецӀбагӀараб ва канчӀбагӀараб квасул кунги босун ва тӀад берцинго херувимазул сипаталги угьун[+]. 32Ункъго хӀуби гьабе акациялъул цӀулал ва гьезда тӀад месед бекье. Гьел хӀубазда рай меседалъул гьарурал гъунцӀби ва хӀубазе гӀарцул гъоркьчӀелал лъе, меседил гъунцӀбузда гьеб хасаб пардавги бай. 33Гьеб пардавалда нахъа лъе КъотӀиялъул гъамас.[†] Гьеб пардавалъ батӀа тӀезабизе буго Бищунго Мукъадасаб бакӀ.[†][+] 34Бищунго Мукъадасаб бакӀалда лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀалъел лъе. 35Пардавалдаса къватӀибехун рахъалда, гьелда цебе лъе стол, столалда дандбитӀун лъе нахучирахъ. Стол шималияб рахъалдехун лъезе ккола, нахучирахъин абуни – къилбаялъул рахъалдехун.

36Чадиралъул кӀалтӀуялда базеги тӀеренаб хӀебтил, канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куназдалъун бессараб чараб пардав гьабе. 37Гьеб пардавалъеги акациялъул цӀулал, месед тӀад бекьараб ва меседил гъунцӀбиги ругеб щуго хӀуби гьабе. Гьел хӀубазе мазгарул биун тӀураб щуго гъоркьчӀелги гьабе.

#### 27


Къурбан-бакӀ


(Тархъ. 38:1-7)

1[•]Къурбан-бакӀ[†] гьабе акациялъул цӀулал. Биччанте гьеб букӀине ункъбокӀонаб, щуго натӀалъ[†] халатаб ва щуго натӀалъ гӀебаб. 2Гьелъул ункъабго бокӀоналда лълъурдул гьаре ва къурбан-бакӀ лълъурдулгун цорекӀараб гьабе; гьеб киналдаго тӀад мазгар биччай[+]. 3Мазгаралъул гьабе гьелъие хӀажатаб кинабго къайиги: рохъо къватӀибе баччулел хъуби, квархаби, би[†] тӀолел суркӀаби, гьан базе гӀучӀал ва бухӀараб тӀурччи лъолел тӀабкӀал[+]. 4Жеги къурбан-бакӀалда сверун кквезе мазгарул хьури гьабе, ва хьуридул ункъабго бокӀоналда рекӀинабе мазгарул цо-цо гор[*]. 5Гьеб хьури ккве къурбан-бакӀалъул тӀасияб рахъалда, гьелъул борхалъиялъул бащалъиялде щоледухъ. 6Гьединго къурбан-бакӀалъе гьаре акациялъул цӀулал гӀурдул ва гьезда тӀадги мазгар биччай. 7Къурбан-бакӀ баччизе санагӀаталда, гьелъул кӀиябго рахъалдасан цо-цо гӀер горазда жанибе ккезабе. 8Къурбан-бакӀ гьабе хъарщазул ва жаниса гьодораблъун. Гьеб гьабизе ккола магӀарда дуда бихьизабураб сипаталда рекъон.


Мукъадасаб Чадиралъул азбар


(Тархъ. 38:9-20)

9[•]Чадиралда сверухъ азбар гьабе. Азбаралъул къилбаялъул рахъалда нусго натӀалъ халатаб тӀеренаб хӀебтил пардав базе ккола 10къого хӀобода. ХӀубазе къого мазгарул гъоркьчӀел гьабе; гьезие гъунцӀбиги ва гьел цоцада рекӀинаризе горалги гӀарцул гьаризе ккола. 11Азбаралъул шималияб рахъалдаги гьединго нусго натӀалъ халатаб хӀебтил пардав базе ккола ва гьелъиеги къого хӀуби эхетизе ккола, щибалъе мазгарул гъоркьчӀелги гьабун ва гӀарцул гъунцӀбиги, гьел цоцада рекӀинаризе гӀарцул горалги тӀад ран.

12Азбаралъул бакътӀерхьул рахъалда, гьелъул тӀолабго гӀеблъиялда, гъоркьчӀелазда эхетараб анцӀго хӀобода базе ккола кӀикъоялда анцӀго натӀалъ халатаб пардав. 13Гьединго азбаралъул бакъбаккул рахъги букӀине ккола кӀикъоялда анцӀго натӀалъ гӀебаб. 14Жанире лъугьунеб кӀалтӀуялъул цояб рахъалда биччанте букӀине анцӀила щуго натӀалъ халатаб, лъабго хӀобода бараб пардав. Щибаб хӀубиялъе гъоркьчӀелги гьабе. 15Ва кӀалтӀуялъул цогидаб рахъалдаги букӀине биччай анцӀила щуго натӀалъ халатаб пардав, гьединго лъабго хӀобода бараб, щибалъул гъоркьчӀелги бугеб.

16Азбаралде лъугьунеб кӀалтӀуялъе гьабизе ккола къого натӀалъ халатаб чараб пардав; канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги ва канчӀбагӀарабги квасул кунги тӀеренаб хӀебетги хӀалтӀизабун бессе гьеб. Гьеб пардавалъе эхетизе ккола ункъго хӀуби ва гьезие ункъго гъоркьчӀелги гьабизе ккола. 17Азбар сверун ругел киналниги хӀубазда рукӀине ккола гӀарцул горал; хӀубазе гъунцӀби гӀарцул, гъоркьчӀелал мазгарул гьаризе ккола. 18Азбар букӀине ккола нусго натӀалъ халатаб, кӀикъоялда анцӀго натӀалъ гӀебаб, азбар сверун бараб пардав – щуго натӀалъ борхатаб. ХӀубазул гъоркьчӀелал рукӀине ккола мазгарул. 19Мукъадасаб Чадиралъул тӀолабго къайи-цӀаги ва гьелъиеги азбаралъул пардавазеги хӀажалъулел гъазихъалги мазгаралъул гьаризе ккола.


Нахучирахъалъе тӀолеб нах


(Лев. 24:1-4)

20[•]ГӀизраилазда[†] лъазабе, нахучирахъалда жанибе тӀезе бищун лъикӀаб зайтуналъул нах[†] босун щвезабеян, кидаго нахучирахъалда канлъи бакун букӀине. 21Гьаруницаги[†] гьесул васазги цӀунизе ккола КъотӀиялъул гъамас[†] нахъа лъураб пардавалда цебе бугеб нахучирахъалда бакараб цӀа, ДандчӀваялъул Чадиралъуб БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] цебе маркӀачӀудаса бахъараб рогьинегӀан канлъи свинчӀого букӀине. ГӀизраилаз ва гьезул наслабаз даимго цӀунизе ккола гьеб низам[+].

#### 28


КӀудияв кашишасул партал


(Тархъ. 39:1)

1ГӀизраилил[†] халкъалда гьоркьоса ратӀа гьаре дурго вац Гьарунги[†] гьесул васалги, гьел Дир кашишзабилъун[†] тезе рукӀине. АхӀе Гьарунги гьесул васалги: Надавги, Авигьуги, Элеазарги, Итамарги. 2Гьаруние, дурго вацасе, кашишзабазул партал гьабе, гьесул къимат цӀикӀкӀараб динияб хъулухъалда рекъараб. 3Махщел-гьунар цӀикӀкӀарал ва Дица бажари кьурал устарзабазда абе Гьаруние гьеб хасаб партал букъеян, гьев Дие ватӀа гьавизе ва Дир кашишлъун вукӀине. 4Гьале гьез хӀадуризе кколеб партал: каранда балеб цебебухь, эфод,[†] тӀасан ретӀунеб риза, накъиш бессараб гурде, тӀагъур ва рачел. Биччанте дур вац Гьаруниеги гьесул васазеги гьеб хасаб кашишзабазул партал букъизе, Дие хъулухъ гьабулеб мехалда тӀад ретӀине. 5Гьеб парталалъе хӀалтӀизабе меседил кун ва канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул кун ва тӀеренаб хӀебет.


Эфод


(Тархъ. 39:2-7)

6[•]Эфод гьабизе хӀалтӀизабе: меседил кун ва канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул кун, гьединго тӀеренаб хӀебет. КӀудияб махщалида узданго гьабизе ккола гьеб. 7Эфодалъул кӀиябго рахъалда рукъе кӀигъуждузда тӀад лъолел жал. 8Эфодалъул рачелги гьелда релълъун бессизе ккола – канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул кунги тӀеренаб хӀебетги хӀалтӀизабун; эфодгун цорекӀараб гьабизе ккола гьеб.

9Цинги кӀиго ониксалъул жавгьар босе ва гьезда тӀад бикӀун хъвай ГӀизраилил васазул цӀарал: 10кӀудиясдаса байбихьун, анлъго цӀар – цо жавгьаралда ва анлъго – цогидаб жавгьаралда. 11ГӀизраилалъул васазул цӀарал хъвай кӀиго жавгьаралда, мугьру бикӀулев устарас гӀадинан. Гьел жавгьарал лъе меседил тӀеренкуназ хьухьун махщалида гьарурал нагӀли лъолел жалазда 12ва эфодалъул кӀигъуждузда тӀад рекӀинаре гьел, ГӀизраилил васал ракӀалдещвеялъул жавгьарал хӀисабалда. Гьаруница гьезул цӀарал жиндирго кӀигъуждузда тӀад лъун рукӀине те, БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] ГӀизраилил халкъ кидаго ракӀалда букӀине. 13НагӀли лъолел жал гьаре меседил тӀеренкуназдалъун, накъишалги ккезарун, 14гьединго бацӀцӀадаб[†] меседалъул кӀиго квар кьурараб гӀадинаб рахасги гьабе. Ва гьел рахсал нагӀли лъолел жалазда рекӀинаре.


Каранда балеб цебебухь


(Тархъ. 39:8-21)

15[•]Хадуб гьабе каранда балеб «хӀукму къотӀиялъул» абулеб къокъаб цебебухь. Эфодго гӀадин гьабе гьебги: тӀеренаб хӀебтил ва меседил куналъги, канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куназги бессун. 16Биччанте гьеб ункъбокӀонаб букӀине, цо рокьобалъул халалъиги гӀеблъиги бугеб, кӀигъат гьабураб ххамил. 17Гьелда тӀад ункъго кьер гьабун лъе меседил гьарурал нагӀли лъолел жал. Гьезда жанир тӀоцебесеб кьерда лъе рубин, топаз ва зумруд;[+] 18кӀиабилеб кьерда – пируза, сапфир ва алмас; 19лъабабилеб кьерда – гиацинт, агат ва аметист; 20ункъабилеб кьерда – зубаржад, оникс ва яшма. Гьел киналго лъе меседил тӀеренкуналъ хьухьарал нагӀли лъолел жалазда. 21Кинабниги анцӀила кӀиго жавгьар букӀине ккола – ГӀизраилил щивав васасул цӀар рикӀкӀун; щибаб жавгьаралда, мугьруялда гӀадин, бикӀун букӀине ккола анцӀила кӀиго къавмалъул цо-цо цӀар.

22Каранда балеб цебебухьалъе гьаре кьурарал кварал гӀадинал бацӀцӀадаб меседалъул рахсал. 23КӀиго меседил баргъичги гьабе ва гьел рекӀинаре цебебухьалъул кӀиялго тӀадехунал бокӀназда. 24Гьел баргъичазда рекӀинабе кӀиябго меседил рахас 25ва гьезул цогидал рагӀалал кӀигъуждузда, оникс лъурал жалазда рекӀинаре. 26Хадуб жеги кӀиго меседил баргъич гьабе ва гьел рекӀинаре каранзул цебебухьалъул бокӀназул жанисеб[†] рахъалда. 27Гьабе жеги кӀиго меседил баргъич ва гьел рекӀинаре эфодалъул кӀигъуждузда лъолел жалазда гъоркьехун, цебехун рахъалда, битӀахъе эфодалъул рачелалдаса тӀадехун бугеб мухъда аскӀор кколедухъ. 28Каранзул цебебухьалъул баргъичал риччанте эфодалъул баргъичазда канчӀхъахӀилаб чалуялъ рухьун рукӀине, цебебухьги рачелги цоцада рекӀинабун, цебебухь хъуштӀулареб хӀалалъ.

29Мукъадасаб бакӀалде[†] лъугьунаго Гьаруница рекӀеда аскӀор, каранда букӀунеб цебебухьалда ран рукӀине руго ГӀизраилил васазул цӀарал, БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьел кӀочене риччалареб игӀлан кинигин. 30Жеги къокъаб цебебухьалда жаниб лъе Уримги Туммимги[*], Мукъадасаб бакӀалде БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве лъугьуневщинахъе Гьарунил рекӀеда аскӀор рукӀине. Гьедин Гьаруница кидаго рекӀеда аскӀор лъун рукӀине руго гьел ва гьездалъун загьирлъизе руго ГӀизраилил халкъалъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀукмаби[+].


КӀудияв кашишасул цогидаб партал


(Тархъ. 39:22-26, 30-31)

31[•]Эфодалда гъоркьан ретӀунеб риза гьабе хъахӀилаб кьералъул. 32Гьелда бакьулъ бетӀер бегьизе каратӀ гьабе, ва бихъулареб хӀалалда, гьеб каратӀалда сверун щулаго ххамил чӀоло букъе. 33СоногӀечул суратал гьаре канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги ва канчӀбагӀарабги квасул куналги росун ва гьел рукъе ризаялъул квенчӀелазул рагӀалккун, гьезда гьоркьо-гьоркьор меседалъул гьарурал цӀурмалги рукъе. 34Меседил цӀурмалги соногӀечул сураталги ризаялъул кинабго ахалъиялда цоцада хадур рукъизе ккола. 35Гьаруница гьеб ретӀине буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъ гьабулелъул. ЦӀурмазул гьаракь рагӀизе ккола Гьарун Мукъадасаб бакӀалде БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве лъугьунаго ва гьениса къватӀиве унагоги: гьев хвечӀого вукӀине.

36Жеги гьабе бацӀцӀадаб меседги чӀинтӀизабун меседил тӀамач ва, мугьруялда кинигин, бикӀе гьелда: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хирияб», – ин.

37КанчӀхъахӀилаб чалу бай гьелда ва гьеб бухье тӀагъуралда тӀасан, гьелъул цебехун рахъалда. 38Гьеб букӀина Гьарунил надалда ва гьес жиндаго тӀаде росила къурбаналгун садакъаби кьолаго гӀизраилазухъа ккараб щибаб мунагь-хатӀа.[†] Гьеб букӀина кидаго Гьарунил надалда, къурбаналгун садакъаби БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьаризе рукӀине[+].

39БацӀцӀадаб хӀебеталъул гурдеги бессе Гьаруние, гьелдаго рекъараб бацӀцӀадаб хӀебеталъул тӀагъурги гьабе ва чараб рачелги бессе[+].


ХутӀарал кашишзабазул партал


(Тархъ. 39:27-29)

40Гьарунил васазеги гьабе гьезул къадру-къимат цӀикӀкӀинабулел гурдалги, рачелалги, ботӀрода лъезе тӀагъралги. 41Гьеб партал дуца Гьарунидаги гьесул васаздаги тӀад ретӀе. Цинги гьезда зайтуналъул хирияб нах[†] бахе ва, гьезда тӀадабги малъун, ратӀа гьаре гьел, Дир кашишзабилъун рукӀине ва Дие хъулухъалъе чӀезе.

42Гьезие хӀебтил гъоркьан ретӀел гьабе, рачликьа бохдузде щвезегӀан гӀицӀлъи бахчизе. 43Гьаруницаги гьесул васазги гьеб ретӀел кидаго ретӀун букӀине ккола, Чадиралъуре лъугьунеб мехалда яги Хирияб бакӀалда хъулухъ гьабиялъе къурбаналъул бакӀалде гӀагарлъулеб мехалда, гьезда мунагь ккечӀого букӀине ва гьел хвечӀого рукӀине.

Гьеб букӀине буго Гьаруниеги гьесул васазеги даимаб низамлъун.

#### 29


Гьарунги гьесул васалги кашишлъиялде тӀами


(Лев. 8:1-36)

1[•]Гьел Дие кашишлъиялде[†] тӀамизе рукӀине гьадин гьабе: баче цо басиги кӀиго куйги – гьел рукӀине ккола щибго жагъаллъи гьечӀел. 2Реже бищун лъикӀаб ролъул ханждал реччеб тӀечӀел чадалги, нахуда руцарал реччеб тӀечӀел бакарабиги, тӀад нах[†] бахарал реччеб тӀечӀел бакарабиги,[+] 3ва гьел цо чӀепалда жанир лъе. Басиялдаги куяздаги цадахъ босе гьеб чӀеп.

4Гьарунги[†] гьесул васалги Чадиралъул кӀалтӀе раче ва гьезда лъим бахъе. 5Хадуб босе кашишзабазул партал ва ретӀе Гьарунида гурдеги, эфодалда[†] гъоркь букӀунеб ризаги, жибго эфодги, каранда букӀунеб цебебухьги ва эфодалда тӀасан рачел къай. 6Гьесул ботӀрода хасаб тӀагъур лъе ва гьелда тӀасан бухье «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] хирияб», – ин тӀад хъвараб меседил таж. 7Цинги зайтуналъул хирияб[†] нах босе ва гьеб гьесда бахе, ботӀрода тӀадеги тӀун[+]. 8Цинги раче гьесул васал ва гьезда гурдал ретӀе, 9Гьарунидаго гӀадин рачелалги къай ва ботӀрода хасал тӀагъралги лъе. Гьелдаса нахъе кашишлъи даим гьезухъ букӀине буго. Гьедин ратӀа гьарила дуца Гьарунги гьесул васалги кашишаллъун рукӀине.

10Хадуб Чадиралда цебе баче баси ва Гьаруницаги гьесул васазги кверал лъе гьелъул бетӀералда тӀад. 11Цинги Чадиралъул кӀалтӀа хъве гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе. 12Басиялъул би[†] бахе къурбан-бакӀалъул[†] лълъурдузда ва хутӀараб би гьелъул ахаде тӀе[+]. 13Хадуб босе гьелъул чехь-бакьалъул кинабго тӀатӀиги, тӀулал халасеб бутӀаги, тӀатӀигун цадахъ ургьисалабиги ва гьеб кинабго къурбан-бакӀалда тӀад бухӀе[+]. 14Оцол гьанги, тӀомги, чехь-бакьги бухӀе халкъалъ къайи чӀвараб бакӀ тун къватӀибехун. Гьеб буго мунагьал[†] чуриялъул[*] къурбан[+].

15Цинги баче цо куй, ва Гьаруницаги гьесул васазги кверал лъе гьелъул бетӀералда. 16Хадуб гьеб хъве ва гьелъул би пунхъизабе къурбан-бакӀалде – гьелъул ункъабго рахъалде. 17Куйдул къулагӀи кесказде къотӀе; гьелъул ургьимесги рицӀимахӀабиги чуре, ва бетӀералдаги цогидал кесказдаги цадахъ лъе, ва 18гьеб кинабго къурбан-бакӀалда тӀадги лъун бухӀе. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рокьулел махӀал рахъинариялъе тӀубанго бухӀулеб цӀадул къурбан[+].

19Баче цогидаб куй ва гьелъул бетӀералда тӀад Гьаруницаги гьесул васазги кверал лъе. 20Хадуб гьеб хъве ва гьелъул би бахе Гьарунилги гьесул васазулги кваранаб гӀинзул рагӀалда ва кваранаб квералъулги хӀатӀилги кӀудияб килщида. Цинги би къурбан-бакӀалде пунхъе – гьелъул ункъабго рахъалде. 21Хадуб къурбан-бакӀалда тӀаса цодагьаб биги босун, гьеб хирияб нахгун жубазабе ва гьеб пунхъе Гьарунидеги гьесул парталалдеги, гьединго гьесул васаздеги гьезул парталалдеги. Гьебмехалда гьевги, гьесул васалги ва гьезул парталги Дие хъулухъалъе ратӀа гьарураллъун ккола.

22Хадуб босе гьеб куйдул тӀатӀиги, мохмохги, чехь-бакьалъул тӀатӀиги, тӀулал халасеб бутӀаги, тӀатӀигун цадахъ ургьисалабиги. Гьеб кашишлъиялде тӀамиялъе хъолеб къурбан бугелъул, гьелъул кваранаб бохги босе. 23БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе босун бачӀараб чӀепалъуса босе цо чедги, нахуда буцараб бакариги, цо нах бахараб бакариги. 24Гьеб кинабго кье Гьарунихъеги гьесул васазухъеги кодобе ва хьвагӀезабе БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, хьвагӀезабулеб садакъа хӀисабалда. 25Хадуб гьезухъаги босун, гьеб бухӀе къурбан-бакӀалда тӀад тӀубан бухӀулеб къурбангун цадахъ. Гьеб буго цӀадудалъун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб хирияб садакъа – БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб буго гьелъул махӀ[+]. 26Хадуб босе Гьарун КӀудияв кашишлъун[†] тӀамиялъе хъураб къурбаналъул мегьед, ва эхедеги борхун хьвагӀезабе гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, – гьеб букӀине буго дур бутӀалъун.

27КӀудияб хиралъилъун рикӀкӀе Гьарунги гьесул васалги кашишлъиялде тӀамиялъе хъурал къурбаназдасан гьезие кколел бутӀаби: хьвагӀезабулеб къурбаналъул мегьедги гьединго хирияб садакъаде кьураб бохги. 28Гьеб буго Гьаруниеги гьесул васазеги гӀизраилазул[†] рахъалдасан кьолеб даимаб бутӀа. Гьединго ракълил къурбаназдасаги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло гьединал бутӀаби кьезе ккола гӀизраилаз.

29Гьарунил кашишлъиялъул партал кьезе буго гьесул наслабаз наслабазухъе. Гьебги ретӀун ва хирияб нахги бахун тӀамизе руго гьел кашишлъиялде[+]. 30Биччанте хадубккун гьесул бакӀалда кашишлъун вахъарав ва Чадиралъуве лъугьарав гьесул наслуялъул щивав чияс тӀоцебесеб анкьго къоялъ гьеб партал тӀад ретӀаралъубго тезе.

31Кашишлъиялде тӀамиялъе хъураб къурбаналъул гьан белъе Чадиралъул азбаралда. 32Биччанте Гьаруницаги гьесул васазги кваназе гьеб гьан Чадиралъул кӀалтӀа лъураб чӀепалъуса чедгун цадахъ. 33Гьез жидецаго кваназе ккола гьеб: гьел къурбаназдалъун гьел Аллагьасде[†] гӀагарлъана, мунагьаздаса рацӀцӀалъана ва кашишлъиялде ратӀа гьаруна. БатӀияв чиясул ихтияр букӀунаро гьеб квине, щайгурелъул гьеб Аллагьасул кӀудияб хиралъилъун кколелъул[+]. 34Гьеб гьаналги чадилги тӀокӀлъун рогьинегӀан нахъе хутӀараб цӀадулъ бухӀе. Гьеб лъицаго квине бегьуларо – Аллагьасул хиралъи букӀун.

35Гьаруниеги гьесул васазеги дуца гьабе Дица дуда малъарабщинаб. Анкьго къо кье гьел рацӀцӀад гьариялъул[†] тадбиралъе. 36Щибаб къоялъ мунагь чурулеб къурбанлъун баси хъве, гьел Аллагьасде гӀагарлъиялъул мурадалда. Гьединго мунагь чурулеб къурбан хъве къурбан-бакӀ бацӀцӀад гьабиялъул мурадалда ва гьелда хирияб нахги бахе[+]. 37Анкьго къоялъ гьабе къурбан-бакӀ бацӀцӀалъизабулеб тадбир. Цинги къурбан-бакӀ лъугьине буго кӀудияб хиралъилъун. Гьелда хъварабщинаб жоги бацӀцӀадаблъун лъугьине буго[+].


Щибаб къоялъул къурбанал


(Тар. 28:1-8)

38[•]Щибаб къоялъ къурбаналъе хъве кӀиго лъагӀараб кьегӀер: 39цояб – радал, цогидаб – бакъанида. 40ТӀоцебесеб кьегӀералда цадахъ босе зайтуналъул нахул гиналъул ункъил бутӀагун[*] жубазабураб лъикӀаб ханждал ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа ва къурбан-бакӀалде тӀезе чагъиралъул гиналъул ункъил бутӀа. 41Цогидаб кьегӀер баче бакъанида, цадахъ радалго гӀадинаб ролъул хирияб садакъагун ва къурбан-бакӀалде тӀолеб чагъиргун. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб махӀалъул кӀкӀуй бахъинабиялъе тӀубанго бухӀулеб цӀадул къурбан[+].

42ТӀолалго рукӀинесел гӀелазги тӀобитӀизе ккола гьединаб тӀубан бухӀулеб къурбан, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, Чадиралъул кӀалтӀа. Гьенив Дун нужее загьирлъизе вуго ва мунгун кӀалъазе вуго. 43Гьеб бакӀалда Дун загьирлъизе вуго ГӀизраилил халкъалъе ва гьеб букӀине буго Дир хӀалкӀолъиялъ батӀа гьабураб хирияб бакӀлъун.

44Дица Дирго хиралъилъун рукӀине ратӀа гьаризе руго Чадирги къурбан-бакӀги, гьединго Гьарунгун гьесул васалги – гьел Дир кашишзабилъун рукӀине. 45Дун гӀизраилазда гьоркьов загьирлъизе вуго; Дун вукӀине вуго гьезул Аллагьлъун[+]. 46Гьезда лъазе буго, Мисриялдаса къватӀире жал рачарав, гьезул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] Дун вукӀин ва Дун гьелгун вукӀин. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – гьезул Аллагь.

#### 30


ГьуинмахӀал рухӀулеб бакӀ


(Тархъ. 37:25-28)

1[•]Акациялъул цӀулал гьабе гьитӀинаб къурбан-бакӀ,[†] гьуинмахӀал тӀад рухӀизе. 2Биччанте гьеб ункъбокӀонаб букӀине: цо натӀалъул[†] халалъиги гӀеблъиги бугеб ва кӀиго натӀалъул борхалъиги бугеб. Гьелъул бокӀназда чӀварал лълъурдулги гьебги цорекӀараб гьабе[+]. 3БацӀцӀадаб[†] месед бекье гьелъул тӀогьалдаги, хьалбаздаги, лълъурдуздаги, ва гьелъул тӀадехун рахъалда сверун меседил чалу гьабе. 4КӀиго меседил гор гьабе ва, чалуялда гъоркьан, кӀиго рахъалда цо-цо рекӀинабе, гьеб баччулел гӀурдул жанир лъезе санагӀаталда. 5ГӀурдул гьаре акациялъул цӀулал ва месед бекье гьезда тӀад. 6Гьеб меседил къурбан-бакӀ лъе КъотӀиялъул гъамас[†] нахъа лъураб пардавалда цебе, мунгун дандчӀвалеб мехалда Дун вукӀине вугеб тӀалъелалда дандбитӀун кколедухъ[+].

7Биччанте Гьаруница[†] щибаб радал гьуинмахӀал рухӀизе, нахучирахъазде нах[†] тӀолеб мехалда. 8Биччанте маркӀачӀудаги рухӀизе, нахучирахъазда цӀа бакулеб мехалда. Биччанте рукӀинесел гӀелазги кидаго БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] цебе гьениб гьуинмахӀ бухӀизе. 9Гьеб бакӀалда тӀокӀаб батӀияб жо бухӀуге: я батӀиял гьуинмахӀал, я тӀубан бухӀулеб къурбан, я ролъул садакъа, я къурбан-бакӀалде тӀолеб лъамалъи[+]. 10ЛъагӀалида жаниб цо нухалда[*] Гьаруница тархъанлъиялъул гӀадат тӀобитӀизе буго гьеб къурбан-бакӀалда тӀад, гьезул бокӀназда чӀварал лълъурдузда мунагьаздаса[†] рацӀцӀалъизарулеб къурбаналъул биги бахун. ЛъагӀалидаса лъагӀалиде, наслабаз наслабазухъе кьун, гьедин гьабизе ккола. Гьеб къурбан-бакӀ буго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кӀудияб хиралъи»[+].


РикӀкӀен гьабиялъухъ гӀарац кьей

11БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

12«ГӀизраилазул[†] халкъ рикӀкӀунеб мехалда, биччанте щивас БЕТӀЕРГЬАНАСЕ жиндирго гӀумруялъухъ хӀакъ кьезе, гьеб рикӀкӀен гьаби сабаблъун гьезде кинабгӀаги балагь рещтӀинчӀого букӀине[+]. 13РикӀкӀен гьабулеб мехалда щивас кьезе ккола гӀарцул бащдаб шекел БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб бакӀалде[†] (Чадиралда хӀалтӀизабулеб, ай, къого гера[†] бугеб шекелалъул[†] бащдаб)[+]. 14БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хӀакъ кьезе ккола къого сонил ригьалдаса тӀаде арав щивав чияс. 15Гьедин жиндирго гӀумруялъухъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хӀакъ кьолеб мехалда, бечедаз бащдаб шекелалдаса цӀикӀкӀун кьоге ва мискиназги гьелдаса дагьаб кьоге. 16ГӀизраилазухъа бакӀарараб гьеб гӀарац Чадиралъе хӀалтӀизабе. ГӀизраилазул гӀумру хвасар гьабиялъул хӀакъ хӀисабалда букӀина гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе»[+].


Мазгарул хӀерч

17[•]БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

18«Мазгарул кӀудияб хӀерч гьабе, гьелъие мазгарул гъоркьчӀелги лъе. Гьеб лъе Чадиралдаги къурбан-бакӀалдаги гьоркьоб ва гьелда жанибе лъим тӀе[+]. 19Биччанте Гьаруницаги гьесул васазги гьелда жаниб бугеб лъеца чуризе квералги хӀатӀалги. 20Чадиралъуре лъугьиналда цебе гьез хӀатӀал-кверал чуризе ккола, гурони гьел хвезе руго. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан бухӀизе къурбаналъул бакӀалде гӀагарлъилалда цебеги 21гьез квералги хӀатӀалги чуризе ккола, гурони гьел хвезе руго. Гьеб низам даимаблъун букӀине ккола Гьаруниеги гьесул рукӀинесел наслабазеги».


Хирияб нах

22БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

23«Росе бищун лъикӀал махӀгьуинал жал: лъамияб мирраялъул щунусго шекел[*]; гьелъул бащадаб, ай кӀинусиялда кӀикъоялда анцӀго шекел[*] махӀ берцинаб дарчиналъул; кӀинусиялда кӀикъоялда анцӀго шекел махӀ берцинаб муцӀиялъул; 24щунусго шекел кассиялъул. ЧӀезабураб къадаралда гьеб кинабгоги ва цо гин[†][*] зайтуналъул нахулги босе. 25Гьеб кинабгоги жубан, хирияб нах гьабе – махщалида хӀадурараб гьуинаб махӀалъул нах. Гьеб букӀине буго хасаб хирияб бахунеб нахлъун[+]. 26Гьеб нах бахе Чадиралдаги, КъотӀиялъул гъамасалдаги, 27столалдаги, кинабго столалъул цӀарагӀалдаги, киса-кибего щвезабун нахучирахъалдаги, гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалдаги, 28къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалдаги гьелъул тӀолабго цӀарагӀалдаги, лъим жанибе тӀолеб хӀерчалдаги ва гьелъул гъоркьчӀелалдаги[+]. 29Гьедин бацӀцӀад гьабе гьеб кинабго ва гьеб кӀудияб хиралъилъун лъугьине буго, гьелда хъварабщинабги хирияблъун лъугьине буго[+].

30Хирияб нах бахе Гьарунидаги гьесул васаздаги, гьел Дир кашишзабилъун[†] тӀаса рищун рукӀиналъул хӀисабалда[+]. 31ГӀизраилазда абе: „Гьаб буго хирияб нах, динияб гӀиллагун бахунеб, рукӀинесел гӀелазеги гьединаблъун хутӀизе кколеб. 32Хирияб нах батӀиял чагӀаз бахине бегьуларо ва гьелда релълъараб къагӀидаялъ нужеего махӀгьуинаб нах гьабизе бегьуларо. Гьеб нах – хирияб нах, нужее мукъадасаблъун букӀине ккола гьеб. 33Гьелда релълъараб махӀгьуинаб нах гьабурав, яги кашиш тун батӀияв чиясда гьеб бахарав чи халкъалда гьоркьоса вачахъизе вуго“».


МахӀгьуинаб жубай

34БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Росе жеги махӀгьуинал пицӀалги хурдулги: натаф, шехелет, хельбена ва бацӀцӀадаб ладан – кинабго цоцада бащад, 35ва гьезул махӀгьуинаб жубай гьабе, махщел цӀикӀкӀарав устарасул гӀадинаб, гъорлъ цӀамги жубараб, бацӀцӀадаб ва мукъадасаб[+]. 36Хадуб гьеб хӀаризабе ва КъотӀиялъул гъамасалда цебе лъе, мунгун Дун дандчӀвазе вугеб Чадиралъуб. Нужее гьеб букӀине буго кӀудияб хиралъилъун. 37Нужеего гӀоло гьелда релълъараб махӀгьуинаб жубай гьабуге. Гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хиралъилъун кколеблъи кӀочонге. 38Жиндицаго лазат босизе гьединаб махӀгьуинаб жубай гьабурав щивав чи вачахъизе вуго халкъалда гьоркьоса».

#### 31


Бецалиэл ва Ахолиав


(Тархъ. 35:30–36:1)

1[•]БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Дица тӀасавищана Ягьудал[†] къавмалдаса ХӀурил Урийил вас Бецалиэл. 3Дица гьесулъе лъугьинабуна Аллагьасул[†] РухӀ, гӀакъиллъи, бичӀчӀи-лъай ва кинабниги махщелчилъи[+]. 4Гьесулъ махщел буго меседил, гӀарцул ва мазгарул тӀагӀелал гьаризе, 5жавгьарал цӀвакизаризе ва гьел тӀагӀелазда кквезе; гьединго цӀулал хӀалтӀаби гьаризеги цоги бокьараб устарлъиялъеги гьунар буго гьесул. 6Гьесие кумекалъе Дица толев вуго Данил къавмалдаса Ахисамахил вас Ахолиавги. ТӀолалго устарзабазеги Дица хасаб махщел кьуна, Дица дуе амру гьабурабщинаб хӀалтӀи гьабизе: 7ДандчӀваялъул Чадир, КъотӀиялъул гъамас,[†] Чадиралъул тӀалъел ва Чадиралъе хӀажатаб цогидаб къайи-цӀа, 8стол ва гьелда цадахъаб къайи, бацӀцӀадаб[†] меседалъул нахучирахъ ва гьелда цадахъаб къайи, махӀгьуинал жал рухӀулеб къурбан-бакӀ,[†] 9къурбанал рухӀулеб къурбан-бакӀ ва гьелъие хӀажатаб цӀарагӀ, гьумер-кӀал чурулеб хӀерч ва гьелъул гъоркьчӀел, 10кашишзабазул[†] хъулухъ тӀубазабулеб мехалъ тӀад ретӀунеб хасаб партал – КӀудияв кашиш[†] Гьаруниеги[†] гьесул васазеги, 11хирияб нах[†] ва хирияб бакӀалда бухӀулеб махӀгьуинаб жубай. Биччанте гьез гьеб кинабго Дица дуда малъараб къагӀидаялда гьабизе».


Шаматкъо – хирияб къо

12[•]БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

13«ГӀизраилазда[†] абе: „Дир шаматкъоял[†] тӀоритӀе, щайгурелъул гьеб букӀине буго Дица нужергун ва нужеда хадур рачӀине ругел наслабазулгун гьабураб КъотӀиялъул гӀаламатлъун, нуж тӀаса рищарав БЕТӀЕРГЬАН Дун вукӀин нужеда лъан букӀине.

14Шаматкъоялъул къанунал тӀуразаре: шаматкъо нужее хасаб хирияб къолъун букӀине ккола. Шаматкъоялъул низам хвезабурав щивав чиясе гӀажал букӀине буго; гьеб къоялъ хӀалтӀуде машгъуллъарав щивав чи гьесул умматалда гьоркьоса вачахъизе вуго[+]. 15ХӀалтӀи гьабизе ккола анлъго къоялъ ва анкьабилеб къо, ай шаматкъо, буго хӀалхьиялъул къо – БЕТӀЕРГЬАНАСЕ батӀа гьабураб къо. Шаматкъоялъ хӀалтӀи гьабурав чи чӀвазе ккола. 16Байрамкъо гӀадин тӀобитӀизе ккола гӀизраилаз шаматкъо, наслабаца наслабазухъе кьолеб даимаб хирияб амру хӀисабалда. 17Гьеб абадул абадиялъего хутӀизе буго Дидаги ГӀизраилил халкъалдаги гьоркьоб бугеб КъотӀиялъул гӀаламатлъун. Щайгурелъул анлъго къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС гӀуцӀана зобалги ракьги, анкьабилеб къоялъ парахаталда чӀана ва хӀалхьи гьабуна“»[+].

18Синай[†] магӀарда Мусагун кӀалъан вахъиндал, БЕТӀЕРГЬАНАС гьесухъе кьуна хирияб КъотӀиялъул кӀиго къоно; гьезда тӀад хъвай-хъвагӀай гьабун букӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ квералъ[+].

#### 32


Меседил баси


(Къан. 9:7-21, 25-29)

1[•]МагӀардаса тӀадвуссине Муса кватӀулев вукӀинги бихьун, халкъ бакӀарана[†] Гьарунида[†] сверун ва гьез абуна:

«Мисриялдаса къватӀире нилъ рачарав дов Мусаеги щиб ккарабали нижеда лъаларо, гьединлъидал нижее аллагьзабазул[†] сипат гьабе, гьез ниж цере рачине рукӀине», – ян[+].

2Гьаруница гьезда абуна:

«Нужер лъудбузулги васал-ясазулги гӀундуздаса рахъун, меседил кӀилкӀал щвезаре дихъе», – ян.

3Халкъалъ меседил кӀилкӀал рахъана ва гьел Гьарунихъе росана. 4Гьаруница гьеб кинабго меседги биун тӀун, басидул сипат гьабуна. Гьебмехалда халкъалъ абуна:

«ГӀизраилил[†] халкъ, гьале Мисриялдаса къватӀире нуж рачарав дур аллагь!»[+]

5Гьеб рагӀараб мехалъ, Гьаруница басиялда цебе къурбан-бакӀ бана ва халкъалда абуна:

«Метер букӀине буго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] байрам!» – ин.

6Нахъисеб къоялъ радал цудунго тӀадеги рахъун, гьез тӀоритӀана тӀуран рухӀулел къурбаналги ракълил къурбаналги. Гьелдаса хадуб халкъ квана-гьекъезе гӀодоб чӀана ва кӀудияб ихтилат-кепалде байбихьана[+].

7Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«РещтӀа магӀардаса. Дуца Мисриялдаса къватӀибе бачараб дур халкъ пасатлъун буго! 8КигӀан хехгоха мугъ рехараб гьез Дир амрабазде! Гьез биун тӀураб басиялъул сипат гьабуна ва гьелда цере суждаялда чӀана: „ГӀизраилил халкъ, гьале нуж Мисриялдаса къватӀире рачарав нужер аллагь!“ – инги абун.

9Дида бихьулеб буго гьеб халкъ, – ин абуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада, – унго риццалъи гьезул ракӀазул![+] 10Биччанте, Дир ццидал квачӀ гьезда кьабун, гьел тӀуран тӀагӀинаризе. Хадуб Дица дудасан лъугьинабила тӀадегӀанаб халкъ!»[+]

11Амма Мусаца байбихьана БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ, жиндирго Аллагьасде гьардезе:

«Вай БЕТӀЕРГЬАН, – ин абуна гьес, – щай Дур гьедин ццин бахъунеб Дурго кӀудияб къудраталдалъун ва гучаб квералдалъун Мисриялдаса къватӀибе бачараб Дурго халкъалда[+]? 12Дуца гьедин гьабуни, мисрияз абизе буго: „Аллагьас гьел Мисриялдаса нахъе рачун рукӀун руго, рекӀелъ квешаб пикругун, магӀардеги рачун, гьенир чӀвазе ва дунялалдаса тӀагӀинаризе“, – ян. Гьарула, Дур гьалагаб ццин нахъ буссинабе, гурхӀа, биччаге халкъалде балагь! 13РакӀалде щвезаре Дурго лагъзал Ибрагьимги, ИсхӀакъги,[†] ГӀизраилги. Мун гьезие Дурго цӀаралдалъун гьедун вукӀиндалха: „Дица нужее кьела зодир цӀвабигӀан гӀемерал наслаби. Гьаб кинабго нужеда бихьизабураб ракьги Дица нужер наслабазе кьела ва абадиялъего гьеб гьезуллъун букӀина“, – янги абун!»[+]

14Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН гурхӀана ва халкъалде биччазехъин букӀараб балагь нахъчӀвана[+].

15Муса, кодоб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай гьабураб кӀиго ганчӀил къоногун, магӀардаса гӀодове вилълъана. Гьел къанабазул кӀиябго рахъалда хъван рукӀана Аллагьасул амраби. 16Аллагьас Жиндицаго гьаруна гьел къанал ва Гьес рикӀана гьезда Жиндирго амраби.

17Ихтилат-кепалда бугеб халкъалъул ахӀи-хӀур рагӀараб мехалда, Егьошуаца Мусада абуна:

«Рагъул гӀадаб хъуй буго халкъ чӀараб бакӀалда!» – ян.

18Амма Мусаца жаваб кьуна:

«Бергьенлъи босаразул ахӀиги гуро доб,
къуразул гӀодиги гуро:
дида рагӀулеб буго кечӀ ахӀулезул гьаракь», – ин.

19Халкъ чӀараб бакӀалде гӀагарлъидал, Мусада бихьана басиялъул сипатги, кьурди-кӀанцӀиялда ругел гӀадамалги. Гьебмехалъ Мусаца кутакаб ццидалъ, гӀодорги речӀчӀун, мегӀералъул ахада гъурана кодор ккун рукӀарал ганчӀил къанал. 20Цинги гьес босун басиялъул сипат бухӀана ва гьелъул рахъу гьабуна; гьеб рахъу бана лъадалъе ва гьеб лъим гьекъезабуна гӀизраилазда[+].

21Мусаца Гьарунида абуна:

«Щиб дуе гьабураб гьал гӀадамаз, гьадигӀан кӀудияб мунагьалъукье[†] дуца гьал ккезаризе ккани?» – ян.

22«Ццидахунге, дир бетӀерчӀахъад, – ин жаваб кьуна Гьаруница. – Дуда лъала гьал гӀадамал кидаго квешлъиялде гьесарал ругеллъи. 23Гьез абуна дида: „Гьаве нижее аллагь, ниж нухда рачине рукӀине, щайгурелъул нижеда лъаларелъул, ниж Мисриялдаса къватӀире рачарав дов Муса абурав чиясе ккараб жо“, – ян. 24Гьебмехалда дица гьезда абуна: „Нужер ругел меседил тӀагӀелал тӀаса рахъе“, – ян. Гьез дихъе кьуна месед, дица гьеб цӀадабе рехана ва гьеле гьеб басиялъул сипат лъугьана!» – ян.

25Мусада бихьана, гӀадамал квегъизе кӀвеялдаса ун, пасатлъун рукӀин, щайгурелъул Гьаруница тушбаби тӀад релъанхъилеб хӀалалъ, гьел ричча-рихъан тун рукӀун[+]. 26Муса гьезда цеве вахъана ва гьес абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛАВЛЪУН кколевщинав чи дида аскӀове вачӀа!» – ян. Ва тӀолалго Левийил наслаби гьесда сверухъ ракӀарана.

27Гьес гьезда абуна:

«Гьадин абулеб буго ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас:[†] „Кинацаго рачлихъ хвалчен бай! Къайи чӀвараб бакӀалъул цо рагӀалдаса цогидаб рагӀалде щвезегӀан, щибаб чадирккун а, нуже-нужер вацалги, гьалмагъзабиги, гӀагарал чагӀиги чӀвалаго“»[+].

28Левийил наслабаз Мусаца малъухъе гьабуна ва гьеб къоялъ гӀизраилазул лъабазаргогӀанасев чи хвана. 29Гьебмехалъ Мусаца абуна:

«Жакъа нужеца нужго тӀубан БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ихтияралде кьуна, гьесие хъулухъалъе рукӀине, нужерго васаздаги вацаздагицин барахщичӀого, гьединлъидал Гьес баракат[†] лъела нужеда».

30Хадусеб къоялъ Мусаца халкъалда абуна:

«Нужеца гьабуна кутакалда кӀудияб мунагь! ГьабсагӀат дун БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве чӀезе ина: щиб лъалеб, нужедаса мунагь бацӀцӀун бажаризеги бегьулин дихъа».

31Муса БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪЕ тӀадвуссана ва гьес гьарана:

«Гьарула Дуда, тӀаса лъугьа! БитӀараб буго, гьал гӀадамаз кутакалда кӀудияб мунагь гьабуна, жидеего меседил аллагьги гьавун. 32Амма, букӀаниги гьанже Мун гьезда тӀаса лъугьа! Мун тӀасалъугьинчӀони, дир цӀарги нахъе бацӀцӀе Дуца хъвараб тӀехьалдаса[*]».

33БЕТӀЕРГЬАНАС Мусае жаваб кьуна:

«Дица Дирго тӀехьалдаса нахъе бацӀцӀина Диде данде мунагь гьабурасул цӀар. 34Гьанже а, баче халкъ Дица абураб бакӀалде, ва Дир Малаик[†] вилълъина дуда цеве-цеве. Амма Дир рецӀел босулеб къо щведал, Дица жаза гьабилеб[†] гьезие».

35Ва БЕТӀЕРГЬАНАС квешаб унти биччана халкъалде, меседил басиялъул сипат гьабуралъухъ, ай Гьаруница хӀадурараб басидул сипаталъухъ.

#### 33

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

«Гьанже мун гьаниса а, дуца Мисриялдаса къватӀибе бачараб халкъги цадахъ бачун. Нуж а Дица Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги[†] ва гьезул наслабазеги кьелин абун букӀараб ракьалде. 2Дуда цеве-цеве Дица Малаик[†] витӀила ва гьениса нахъе хъамила ханааниялги,[†] амориялги,[†] хитиялги, перизиялги, хивиялги, евусиялги[+]. 3Нуж ина рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракьалде. Амма Дун вилълъинаро нужеда цадахъ, нухда нуж тӀагӀинарунгутӀизе, щайгурелъул нуж руго риццатал ракӀазул халкъ!»[+]

4Гьел кьварарал рагӀаби рагӀидал, халкъ гӀек-гӀекиялда гӀодана ва киназго гӀарац-месед тӀаса бахъана. 5БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абидалха:

«ГӀизраилазда[†] абе: „Нуж, риццатал ракӀазул чагӀи, цодагьавниги нужеда цадахъ Дун вилълъани, Дица нуж цо параялда тӀагӀинаризе ккезе руго. Нужерго дахӀаби тӀаса рахъе, ва Дица хӀукму къотӀила щиб нужеда гьабилебали“,[†] – ян»[+].

6(Хорив[†] мегӀералда аскӀор чӀун рукӀараб доб заманалда кинабго гӀарац-месед тӀаса бахъана гӀизраилаз).


ДандчӀваялъул Чадир

7Мусаца чадир чӀвана батӀаго, халкъалъул чадрал чӀвараб бакӀалдаса[†] дагьаб добегӀан, ва гьелда цӀар лъуна: «ДандчӀваялъул Чадир», – абун. БЕТӀЕРГЬАНАСДА щибгӀаги гьаризе бокьарав чи унаан ДандчӀваялъул Чадиралъухъе[+]. 8Чадиралда аскӀове Муса унеб мехалъ, халкъ тӀаде бахъунаан ва, жидерго чадиразул кӀалтӀаги эхетун, балагьулаан Мусада хадур, гьев Чадиралъуве лъугьинегӀан. 9Чадиралъуве Муса лъугьаравго, зодисан бачӀун накӀкӀул хӀуби Чадиралъул кӀалтӀа эхетулаан, ва БЕТӀЕРГЬАН кӀалъалаан Мусагун. 10Чадиралъул кӀалтӀа накӀкӀул хӀуби бихьарабго, жидерго чадиразул кӀалтӀа эхетарал киналго гӀадамал суждаялда чӀолаан. 11БЕТӀЕРГЬАН Мусагун кӀалъалаан бадиса бадиве, Жиндирго гьудул-гьалмагъасда кӀалъалев гӀадин. Хадув Муса тӀадвуссунаан халкъалъухъе, амма Нунил вас Егьошуа – гьесул гӀолохъанав кумекчи – кидаго гьеб Чадиралъув вукӀунаан.


Муса ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудрат

12Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА абуна:

«Дуца дие амру гьабуна: „Баче гьаб халкъ“, – ин, амма лъазе течӀо щив дида цадахъ витӀулевали. Дуца абуна: „Дида лъала дур цӀар. Дир рахӀму насиблъана дуе“, – ян. 13Гьедин батани, малъе дида Дурго нухал, дида Мунго лъазе ва хадубккунги Дур рахӀмуялде дир хьул букӀине. Гьал гӀадамалги Дур халкълъидал!»

14БЕТӀЕРГЬАНАС жаваб кьуна:

«Дунго вилълъина мунгун цадахъ ва кьела рекӀее хӀалхьи».

15Гьебмехалда Мусаца абуна:

«Мун нижгун вилълъинчӀони, нижги рачунге гьаниса къватӀире. 16Кинха лъазе бугеб дидаги Дурго халкъалдаги Дуца рахӀму-цӀоб лъун букӀин? Мун нижеда цадахъ вукӀиналъ гуребдай? Цоги сунцаха батӀа бахъизе бугеб Дур халкъ дунялалъул цогидал халкъаздаса?»[+]

17БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Дур гьеб гьариги тӀубазабила Дица, мун Дие хирияв вугелъул ва дур цӀарги Дида лъалелъул».

18Гьебмехалда Мусаца абуна:

«Гьарула, бихьизабе дида Дур къудрат», – ин.

19БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Дица дуе загьир гьабила тӀолабго Дир лъикӀлъи ва гьелдалъун рагьила дуе Дир цӀар „БЕТӀЕРГЬАН“ – Диего рокьарал Дие хиралъулелъул, ва Диего гурхӀизе бокьаразда Дун гурхӀулелъул[+]. 20Амма Дир гьурмахъ мун валагьизе бегьуларо, щайгурелъул Дир гьумер бихьун хадуб чи чӀаго хутӀуларо»[+].

21БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Гьале гьаниб Дида аскӀоб бакӀ буго – ваха гьаб кьуруялде. 22Дирго къудратгун Дун аскӀосан унеб мехалда, кьурул кьватӀелалъув лъела Дица мун ва, Дун аскӀосан ун вахъинегӀан, тӀасан Дирго квералъ вахчила. 23Дица квер нахъе босараб мехалда, дуда Дун вихьила нахъасан, амма Дир гьумер дуда бихьизе гьечӀо».

#### 34


ЦӀиял къанал


(Къан. 10:1-5)

1[•]БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

«КӀиго къоно къачӀай ганчӀил бекӀкӀун, цере рукӀаразда релълъарал. Дица гьезда тӀад хъвала дол тӀоцересел къаназда рукӀарал рагӀаби. 2Мун радалалде хӀадурго вукӀа цудунго вахъун Синай[†] магӀарде вахине ва мегӀералъул тӀогьив Дида цеве вахъун чӀезе[+]. 3Цадахъ щивниги вачунге ва кивниги магӀарда чиги вихьуге; мугӀрул ахада рехъада гӀи-боцӀигицин букӀине бегьуларо»[+].

4Мусаца бекӀкӀун къачӀана ганчӀил кӀиго къоно, цереккун рукӀаразда релълъарал, ва, радал цудунго вахъун, кодор гьел къаналгун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, гьев Синай магӀарде вахана. 5БЕТӀЕРГЬАН гьесухъе рещтӀана накӀкӀул парчадулъ, вахъун чӀана гьесда аскӀов ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар ахӀулеб рагӀана. 6Цинги БЕТӀЕРГЬАН Мусада цевесан ана, ва рагӀулеб букӀана: «БЕТӀЕРГЬАН, БЕТӀЕРГЬАН Аллагь,[†] гурхӀел цӀикӀкӀарав, рахӀму-цӀоб гӀатӀидав, сабру халатав, рокьи гӀемерав ва ритӀухълъи машгьурав![+] 7Аза-азар наслабазеги гурхӀел-рахӀму бикьулев ва ккараб мунагь-хатӀаялдасаги[†] мекъи ккеялдасаги тӀаса лъугьунев! Амма Гьес гӀайибияв тамихӀалде цӀала: умумузул мунагьазухъ Гьес жаза гьабула гьезул наслабазеги – гьезул лъималазул лъабабилеб ва ункъабилеб наслуялде щвезегӀанги!»[+]

8Мусаца, гьебсагӀатго гӀодоб нодоги цун, Аллагьасе[†] сужда гьабуна. 9Гьес абуна:

«Я дир БетӀергьан, Дуца дида рахӀму гьабулеб батани, гьарула, дир БетӀергьан, Мунго вилълъа нижеда цадахъ! ГӀасиял ракӀазул халкъ гьаб бугониги, тӀаса лъугьа нижер такъсиралгун мунагьаздаса ва Дуцаго Дурго умматлъун къабул гьаре ниж!»


КъотӀи цӀигьаби

10Гьебмехалъ БетӀергьанас абуна:

«Дица КъотӀи гьабулеб буго нужергун. Цебеккун ракьалда букӀараб цониги халкъалда киданиги рихьичӀел хӀикмалъаби гьарила Дица тӀолабго дур халкъалда цере. Дуда цадахъ ругел тӀолалго гӀизраилазда[†] бихьила гьеб ва кӀудияб хӀинкъи рещтӀина гьезде, дуе гӀоло Дица – БЕТӀЕРГЬАНАС – гьаризе ругел гьел ишал рихьидал. 11Дица жакъа нужее буюрарабщинаб рагӀа-ракьанде щун тӀубазабе. Дица нужеда цереса лъутизарила амориялги,[†] ханааниялги,[†] хитиялги, перизиялги, хивиялги ва евусиялги. 12Балагье, кинабгӀаги гьоркьоблъи гьабуге нуж унел ругел ракьазда гӀумру гьабун ругел гӀадамазулгун, гурони гьез нужги къосинаризе руго[+]. 13Гьезул къурбан-бакӀал[†] риххизаре, диниял ганчӀал гъуре ва Ашерал хӀубал къотӀе[+]. 14Чияр аллагьзабазе сужда гьабуге! Щайгурелъул, Хилиплъи ХӀехьоларев БЕТӀЕРГЬАН – гьеле Дир цӀар, Хилиплъи ХӀехьоларев Аллагь![+]

15Гьединлъидал, доб ракьалъул гӀадамалгун кинабгӀаги гьоркьоблъи гьабуге, щайгурелъул доз жидерго аллагьзабазе рокьукъал гӀадаталгун ва къурбаналгун тӀагӀат-гӀибадат гьабулеб мехалда, доз нужги ахӀизе руго гьелдего, ва нужецаги гьез гьабураб гьабизе буго ва гьезул къурбаналъул квен квине ккезе буго[+]. 16Цинги нужеца рачина дозул халкъалъул ясал нужерго васазе лъудбилъун, ва нужер васалги цӀазе руго гьез жидерго аллагьзабазул рокьукъал диниял гӀадатазде[+].

17Биун тӀун кинаб букӀаниги маххгун, аллагьзабазул сипатал гьаруге нужеего[+].

18КӀодо гьабе Бугьурго Чадазул байрам: анкьго къоялъ кванай реччеб гьечӀеб чед, Дица гьабураб амруялда рекъон, Авив[†] моцӀалъул гьелъие чӀезарурал къоязда[*], щайгурелъул гьеб заманалда рахъана нуж Мисриялдаса къватӀире[+].

19Эбелалъул тӀоцебесеб бихьинлъимер Дир ккола, гьединго нужер гӀи-боцӀул щибаб тӀоцебесеб бихьинтӀинчӀги Дир ккола[+]. 20ХӀамил тӀоцебесеб кӀерталъухъ кьегӀер кье, гьедин кьезе бокьичӀони, кӀерталъул габур беке. Нужер тӀоцере гьарурал васазухъ Дие хӀакъ кье.

Цониги чи чӀового вачӀунге Дида цеве[+].

21Анлъго къоялъ хӀалтӀе, анкьабилеб къоялъ хӀухьбахъи гьабе; хӀухьбахъе хур бекьулеб ва бачӀин бакӀарулеб заманалдацин[+].

22Анкьазул байрам тӀобитӀе лъилъари байбихьараб заманалда, ва лъагӀалил ахиралда ТӀорщел БакӀариялъул байрам тӀобитӀе. 23ЛъагӀалида жаниб лъабцӀул киналго бихьинал рачӀине ккола ХӀалкӀолев БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] – ГӀизраилалъул Аллагьасда цере[+]. 24Нужеда цереса халкъал рачахъила Дица ва гӀатӀид гьарила нужер ракьазул гӀорхъаби. Лъицаниги зарал гьабизе гьечӀо нужер ракьазе, лъагӀалида жаниб лъабцӀул нуж нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цере чӀезе араб мехалда.

25Дуца хъураб къурбаналъул би[†] къурбаналъул бакӀалде тӀаде босулеб мехалда реччеб тӀураб чед букӀине бегьуларо гьениб. Песахалъул[†] байрамалъул къурбаналъул гьан рогьинегӀан нахъе тезе бегьуларо[+].

26Лъилъари байбихьарабго, цӀияб тӀорщалил бищунго лъикӀаб бутӀа щвезабе нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул Рокъобе.

БурутӀ гьелъул эбелалъул рахьдалъ белъунге»[+].

27БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Дица дуда абурабщиналъул хъвай-хъвагӀай гьабе. Гьел руго Дица дургун ва ГӀизраилил халкъгун гьабураб КъотӀиялъул шартӀал».

28КӀикъого къоги кӀикъого сордоги бана Мусаца БЕТӀЕРГЬАНГУН магӀарда; гьебгощинаб заманаялъ гьес щибниги кваначӀо ва гьекъечӀо. Гьес ганчӀил къаназда тӀад хъвана КъотӀиялъул шартӀал – АнцӀго амру[+].


Мусал гьумералъул нур

29Кодоб хирияб[†] КъотӀиялъул кӀиго ганчӀил къоногун Синай магӀардаса рещтӀунев вукӀарав Мусада лъалароан, Аллагь гьесда кӀалъан хадуб, гьесул гьурмада нур балеб букӀин[+]. 30Гьарунидаги[†] гӀизраилаздаги Мусал кенчӀолеб гьумер бихьидал, гьел цӀакъ хӀинкъана гьесде гӀагарлъизе. 31Амма Мусаца гьел аскӀоре ахӀана. Гьебмехалда Гьарунги халкъалъул кӀудиялги[†] рачӀана гьесда аскӀоре, ва Муса гьелгун кӀалъана. 32Цинги хутӀарал гӀизраилалги рачӀана гьесда аскӀоре, ва Мусаца гьезда рицана Синай магӀарда БЕТӀЕРГЬАНАС кьурал амраби.

33Гьелгун кӀалъан вахъаравго, Мусаца гьурмаде пардав бачана. 34БЕТӀЕРГЬАНАСДА кӀалъазе Гьесда цеве унеб мехалда, гьес пардав тӀаса бахъулаан, Чадиралъуса къватӀиве вачӀинегӀан. КъватӀивеги вачӀун, ГӀизраилил халкъалда БетӀергьанасул амру бицунеб мехалда,[+] 35гьезда бихьулаан, гьесул гьурмадаса нур чвахулеб букӀин. Ва Мусаца нахъеги гьурмаде пардав цӀалаан, цӀидасанги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве инегӀан[+].

#### 35


Шаматкъоялъул къанун

1Мусаца ГӀизраилалъул[†] тӀолго жамагӀат бакӀарана[†] ва гьезда абуна:

«Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру: 2„Анлъго къоялъ хӀалтӀе, амма анкьабилеб къо нужее букӀина хирияб[†] къолъун: гьеб буго хӀалхьиялъул шаматкъо[†] – БЕТӀЕРГЬАНАСЕ батӀа гьабураб къо. Гьеб къоялъ хӀалтӀи гьабурав чи чӀвазе ккола[+]. 3Нужеца минабахъ цӀацин бакизе бегьуларо шаматкъоялъ“».


Мукъадасаб бакӀалде кьезе кколеб


(Тархъ. 25:1-9; 39:32-43)

4[•]Мусаца гӀизраилазул жамагӀаталда абуна:

«Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру: 5„Нужер буголъиялдаса БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хасал садакъаби гьаре. Биччанте жив-жив чияс жиндирго ресалда рекъон БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хасаб садакъалъун кьезе хадусеб: месед, гӀарац ва мазгар; 6канчӀхъахӀилаб, бецӀбагӀараб ва канчӀбагӀараб квасул кун, тӀеренаб хӀебет ва цӀцӀел квас; 7багӀаркьералъ релъарал гӀиял къухьдул, тӀеренал цӀакал ва акациялъул цӀул;[+] 8нахучирахъазе зайтуналъул нах;[†] хирияб нах гьабиялъе хӀалтӀизаризе ва къурбан-бакӀалда бухӀулеб жубай гьабизе махӀгьуинал пицӀалги хурдулги; 9эфодалъеги[†] каранда балеб цебебухьалъеги оникс ва цогидал багьаял жавгьарал.

10Нужеда гьоркьоса махщел тӀокӀал устарзаби ракӀаре БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабурабщинаб ва хадуб рехсарабщинаб тӀубазабизе: 11Чадир, гьелъие пардав ва тӀасан балеб пардав, гъунцӀби, цӀулал рамаби ва рахал, хӀубал ва гьезие гъоркьчӀелал, 12КъотӀиялъул гъамас[†] ва гьелъие гӀурдул, гъамасалъул тӀалъел ва хасаб пардав, 13стол, гьелъие гӀурдул ва столалъул цогидаб цӀарагӀ, Мукъадасаб чед, 14нахучирахъ ва гьелда цадахъаб цӀарагӀ, канлъи бакулел гӀисинчирахъал, нахучирахъалъе тӀолеб зайтуналъул нах, 15гьуинмахӀал рухӀулеб къурбан-бакӀ ва гьелъие гӀурдул, хирияб бахунеб нах ва гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубай, Чадиралъул кӀалтӀа бигъулеб пардав, 16къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀ – гьелъие мазгарул хьури ва гьелда цадахъаб къайиги гӀурдулги, беркӀал чурулеб хӀерч ва гьелъул гъоркьчӀел, 17азбаралъул пардавалгун хӀубал ва гъоркьчӀелал, азбаралъул кӀалтӀа бигъулеб пардав, 18Мукъадасаб Чадиралъе ва азбаралъе кваралгун гъазихъал, 19Мукъадасаб бакӀалда[†] хъулухъ гьабулаго тӀадретӀунеб бессараб ххамил партал, ай, Гьаруницаги[†] гьесул васазги кашишзаби[†] хӀисабалда Аллагьасе[†] тӀагӀат-гӀибадат гьабулеб мехалда тӀадретӀунеб хирияб партал“».

20Мусал хитӀабалъухъги гӀенеккун, гӀизраилал рокъо-рокъоре ана, 21ва щивас, жиндир рекӀел ахӀиялда рекъон, хасал садакъаби росун рачӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чадиралда цере – Чадиралъеги, гьениб гьабулеб хъулухъалъеги, кашишзабазул парталалъеги хӀажатабщинаб. 22Кинацаго – бихьиназги руччабазги – жидерго сахаватлъиялда рекъон, росун рачӀунел рукӀана меседил батӀи-батӀиял тӀагӀелал: каранда ралел жал, кӀилкӀал, баргъичал ва рахсал. Гьез гьеб кинабго месед хасаб садакъа хӀисабалда БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе босун бачӀана. 23Бугес бугеб кьун, босун бачӀунеб букӀана канчӀхъахӀилаб, бецӀбагӀараб ва канчӀбагӀараб квасул кун, тӀеренаб хӀебет, цӀцӀел квас, багӀар кьералъ релъарал гӀиял къухьдул ва тӀеренал цӀакал[+]. 24ГӀарац яги мазгар кьезе бокьарас, гьеб кьуна БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хасаб садакъалъун ва акациялъул цӀул бугес – цӀул кьуна. 25Ххам бессизе ва кун дургъизе бажари бугей щияй чӀужугӀаданалъ босун бачӀана канчӀхъахӀилаб, бецӀбагӀараб ва канчӀбагӀараб квасул кун ва тӀеренаб хӀебет. 26Цогидал руччабаз, жидерго бажариялда ва рекӀел ахӀиялда рекъон, дургъулеб букӀана цӀцӀел квас. 27Къавмазул ва тухумазул кӀудияз, эфодги каранда балеб цебебухьги къачӀазе, ониксалъул жавгьаралги цогидал багьа хириял жавгьаралги росун рачӀана. 28Нахучирахъалъе, хирияб нахуе ва гьуинмахӀазул жубаялъе хӀалтӀизаризе рукӀине жеги гьез рачӀана махӀгьуинал батӀи-батӀиял пицӀалгун хурдулги зайтуналъул нахги. 29РакӀ бацӀцӀадго садакъа гьабизе бокьаралщинал гӀизраилаз – руччабаз ва бихьиназ – ракӀ разиго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хириял садакъаби кьуна. Гьеб кинабго кьуна Мусаги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда тӀадкъараб хӀалтӀи гьабун бахъинабиялъе гӀоло.


Бецалиэл ва Ахолиав


(Тархъ. 31:1-11)

30[•]Мусаца ГӀизраилил халкъалда абуна:

«ГӀенекке, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀасавищана Ягьудал[†] къавмалдаса ХӀурил Урийил вас Бецалиэл. 31Гьесулъе лъугьинабуна Аллагьасул РухӀ, гӀакъиллъи, бичӀчӀи-лъай ва кинабниги махщелчилъи. 32Гьесухъа бажарула меседил, гӀарцул ва мазгарул тӀагӀелал гьаризе, 33жавгьарал цӀвакизаризе ва гьел тӀагӀелазда кквезе; гьединго цӀулал хӀалтӀаби гьаризеги цоги бокьараб устарлъиялъеги гьунар буго гьесул. 34Гьесиеги Данил къавмалдаса Ахисамахил вас Ахолиавиеги цогидазда малъизе гьунарги кьун буго. 35Аллагьас гьезие кьуна бокьараб хӀалтӀи гьабизе гӀакълу-гьунар: гьезда лъала маххул ва цӀулал хӀалтӀаби гьаризе, гьединго тӀеренаб хӀебтил ва канчӀхъахӀилал, бецӀбагӀарал, канчӀбагӀарал куназул ххам бессизе кколеб куц. Гьел руго цӀакъал махщелчагӀи, кигӀан захӀматабги устарлъиялъе гӀакълу-гьунар бугел.

#### 36

1Биччанте, Бецалиэлицаги, Ахолиавицаги ва, Мукъадасаб бакӀ[†] баялъул мурадалда, БЕТӀЕРГЬАНАС[†] махщелги бажариги кьурал гьунар тӀокӀал киналниги устарзабазги гьеб кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабизе».

2Мусаца ахӀана Бецалиэлги, Ахолиавги ва БЕТӀЕРГЬАНАС бажари кьурал ва гьенир хӀалтӀизе гъира бугел киналго гьунар тӀокӀал устарзабиги. 3Мусаца гьезухъе кьуна Мукъадасаб Чадир баялъе гӀизраилаз[†] кьурабщинаб жо. Халкъалъин абуни, къойидаса къойиде жеги бачӀунеб букӀана. 4Гьебмехалда Мукъадасаб бакӀалда гьарулел хӀалтӀабиги чӀезарун, устарзаби рилълъана 5Мусахъе ва гьез абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС тӀадкъарал хӀалтӀабазе хӀажалъулебщинаб гӀунги тӀокӀалъ бачӀунеб буго халкъалъ», – ин.

6Гьебмехалъ Мусаца тӀолабго жамагӀаталда лъазабуна: «Я бихьинчияс, я чӀужугӀаданалъ тӀокӀалъ щибниги босун бачӀунге Мукъадасаб бакӀ баялъе», – ян. ГӀадамаз рачӀунел рукӀарал хасал садакъаби гьедин лъалхъизаруна, 7щайгурелъул хӀалтӀабазе хӀажатабщинаб гӀунги тӀокӀалъ бакӀарун[†] букӀана.


Чадир бай


(Тархъ. 26:1-37)

8[•]МахщелчагӀаз Мукъадасаб Чадиралъе анцӀго пардав гьабуна тӀеренаб хӀебтил, канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куназги бессун. Гьел пардавазда тӀад махщалида угьана херувимазул сипатал. 9Киналго пардавал рукӀана цоцазда ращадал: къоло микьго натӀалъул[†] халалъиги, ункъго натӀалъул гӀеблъиги бугел. 10Щуго пардав цоцада букъун цо гьабуна ва хутӀараб щуго пардавги гьединго гьабуна. 11Цояб пардавалъул ахиралда бугеб кьералъул рагӀалккун рукъана канчӀхъахӀилаб ххамил гъанцӀакӀичӀал ва кӀиабилеб пардавалъул ахиралда бугеб кьералдаги гьединго гьабуна. 12КӀикъоялда анцӀго гъанцӀакӀичӀ букъана кӀиябго пардавалъул ахиралда ругел кьеразул рагӀалаздаса эхеде цоцада дандритӀун. 13Гьединго кӀикъоялда анцӀго меседил гъанцӀаги гьабуна ва гьездалъун цоцада рекӀинабуна кӀиябго пардав, Чадир цорекӀараб букӀине.

14Чадиралда тӀад базе гьез гьабуна цӀцӀел квасул анцӀила цо пардав. 15АнцӀила цоябго пардавги букӀана цоцазда бащадаб: лъеберго натӀалъул халалъиги ункъго натӀалъул гӀеблъиги бугел. 16Гьезул щуго пардав цадахъ букъун цо гьабуна ва хутӀараб анлъго пардавги гьединго цадахъ букъана. 17Цояб пардавалъул ахирисеб кьералъул рагӀалккун эхеде гьабуна кӀикъоялда анцӀго гъанцӀакӀичӀ ва кӀиабилеб пардавалъул ахирисеб кьералъул рагӀалалдаги гьабуна кӀикъоялда анцӀго гъанцӀакӀичӀ. 18Хадуб кӀикъоялда анцӀго гъанцӀаги гьабуна, гьеб кӀиябго цоцада рекӀинабун, пардав цолъизабизе. 19Чадиралда тӀасан базе пардав гьабуна багӀар кьералъ релъарал гӀиял къухьдузул ва гьелдаги тӀасан базе – тӀеренал цӀаказул[+].

20Гьединго Чадиралъул къедалъе акациялъул цӀулал рамаби гьаруна;[†] 21щибаб рама букӀана анцӀго натӀалъ халатаб, натӀгун бащдалъ гӀебаб; 22Ххеназул ахада кӀиябго рахъалда цоцада дандбитӀун кӀиго цӀутӀелгун гьаруна гьел рамаби. Гьедин гьаруна киналго рамаби. 23Чадиралъул къилбаялъул рахъалъе гьабуна къого рама 24ва гьезие гӀарцул кӀикъого гъоркьчӀелги – щибаб рамаялъе кӀи-кӀи, цо цӀутӀелалда гъоркь цо букӀунеб хӀалалда. 25Ва Чадиралъул шималияб рахъалъеги гьабуна къого рама 26ва кӀикъого гӀарцул гъоркьчӀел – щибаб рамаялда гъоркь кӀи-кӀи. 27Чадиралъул нахъисеб, бакътӀерхьул рахъалъе гьабуна анлъго рама 28ва жеги кӀиго рама – кӀиябго нахъисеб бокӀоналъеги. 29Гьел бокӀназда лъурал рамаби ахадасаги тӀарадасаги цолъизарун рукӀана; кӀиябго рамаялъул тӀарада горал рана гьел щулалъизаризе. 30Гьедин гьабуна микьго гор ва анцӀила анлъго гӀарцул гъоркьчӀел – щибаб рамаялда гъоркь кӀи-кӀи.

31Жеги гьез гьаруна акациялъул цӀулал рахал – рамабазда тӀасан лъезе: щуго – Чадиралъул цояб рахъалда ругел рамабазда тӀасан лъезе, 32щуго – цогидаб рахъалда ругел рамабазе, ва щуго – Чадиралъул нахъисеб, бакътӀерхьул рахъалъул рамабазе. 33Чадиралъул къадазда тӀасан, гьезул бакьулъан, цояб рахъалдаса цогидаб рахъалде щвараб рахиги лъуна. 34Рамабазда тӀад месед бекьана ва гьезие меседил горал гьаруна, рахал кквезе. Рахазда тӀадги месед бекьана.

35Хадуб хасаб пардав бессана тӀеренаб хӀебетги ва канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги канчӀбагӀарабги квасул куналги хӀалтӀизарун, тӀад херувималги[†] угьун. 36Пардав тӀад бигъизе акациялъул цӀулал ункъго хӀуби гьабуна ва гьезда тӀад месед бекьана; хӀубазе меседил гъунцӀбиги гӀарцул ункъго гъоркьчӀелги гьабуна. 37Чадиралъул кӀалтӀа бигъизе пардавги гьабуна канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куналъул ва тӀеренаб хӀебтил, тӀад расеналги угьараб. 38Ва гьелъие щуго хӀуби гьабуна, тӀад гъунцӀбигун ва ахадасаги тӀогьисаги тӀад меседги бекьун, ва гьезие щуго мазгарул гъоркьчӀелги гьабуна.

#### 37


КъотӀиялъул гъамас


(Тархъ. 25:10-22)

1[•]Бецалиэлица гьабуна акациялъул цӀулал гъамас, кӀиго натӀалъул[†] халалъиги ва натӀгун бащдаб гӀеблъиги борхалъиги бугеб[+]. 2Гьес гьелда жанисанги тӀасанги месед бекьана ва гьелда сверунги меседил чалу ккуна; 3цинги меседил ункъго гор гьабуна ва гьел горал гъамасалъул гъоркьиял бокӀназда рекӀинаруна – щибаб рахъалда кӀи-кӀи. 4Цинги гьаруна[†] акациялъул цӀулал гӀурдул, гьезда тӀадги месед бекьана 5ва гъансил кӀиябго рахъалда ругел горазда жанире ккезаруна гьел, гъамас баччизе санагӀатаб хӀалалъ.

6Хадуб бацӀцӀадаб[†] меседалъул тӀалъел гьабуна, кӀигогун бащдаб натӀалъул халалъиги, натӀгун бащдаб гӀеблъиги бугеб. 7ТӀалъелалъул рагӀалазда кӀиго херувим гьабуна, меседги бацӀун: 8цо херувим – цо рагӀалда ва кӀиабилеб херувим – цогидаб рагӀалда. Гьес гьел тӀалъелгун цорекӀарал гьаруна. 9Цоцазде данде руссарал херувимазул куркьбал гъамасалда тӀад тӀиритӀун рукӀана ва гьезул гьурмалги тӀалъелалде къулун рукӀана.


Мукъадасаб чед лъолеб стол


(Тархъ. 25:23-30)

10[•]Бецалиэлица гьабуна акациялъул цӀулал стол, кӀиго натӀалъул халалъиги, цо натӀалъул гӀеблъиги ва натӀгун бащдаб борхалъиги бугеб. 11Гьелда тӀад бацӀцӀадаб месед бекьана ва гьелда сверун меседил чалу гьабуна. 12Столалъул рагӀалккун гьабуна цо хъатгӀанасеб борхалъи бугеб тӀеренаб къед ва гьелда тӀад меседил чалу ккуна. 13Столалъе ункъго меседил гор гьабуна ва гьел рекӀинаруна столалъул бокӀназда, бохдузда тӀад. 14Горал рукӀана столалъул рагӀалда, стол баччулел гӀурдул жанире ккезаризе санагӀатаб хӀалалда. 15Стол баччулел гӀурдул гьаруна акациялъул цӀулал ва гьезда месед бекьана. 16Жеги гьес гьабуна столалъе хӀажатаб бацӀцӀадаб меседалъул цӀарагӀ: суркӀаби, гелал, гулгунал, щурмал – къурбанал тӀоритӀулелъул хӀалтӀизаризе рукӀине.


Меседил нахучирахъ


(Тархъ. 25:31-40)

17[•]Хадуб Бецалиэлица гьабуна бацӀцӀадаб меседалъул нахучирахъ, меседги бацӀун: гьелъул бохги, гӀаркьелалги, тӀогьокъучӀбигун тӀанчалги, тӀанхазул сверабиги – гьеб кинабго гьабуна цорекӀараб. 18Нахучирахъалъул букӀана анлъго гӀаркьел: цо рахъалда – лъабго, цогидаб рахъалдаги – лъабго. 19Щибаб гӀаркьелалда букӀана лъаб-лъаб тӀогьокъвачӀа, миндалалъул тӀогьол тӀанчазул сипаталда: гьедин гьабуна нахучирахъалъул цо бохалдаса кӀиябго рахъалде бикьараб анлъабго гӀаркьелалда. 20Нахучирахъалъул бохалда тӀад гьабуна, тӀанчазул сверабиги ругеб миндалалъул тӀогьол сипаталда жеги ункъго тӀогьокъвачӀа. 21Цо тӀогьокъвачӀа гьабуна нахучирахъалъул бохалдаса раккарал гӀаркьалабазул тӀоцебесеб жуталда гъоркь, кӀиабилеб – кӀиабилеб жуталда гъоркь, лъабабилеб – лъабабилеб жуталда гъоркь, ва гьедин гьабуна анлъабго гӀаркьелалда гъоркь. 22БацӀцӀадаб меседалъул рацӀун гьарурал тӀугьдулги, гӀаркьалабиги, чирахъги цорекӀарал рукӀана.

23Нахучирахъалда лъезе гьабуна анкьго гьитӀинчирахъги, билтаялъе гъуцӀдулги, гелалги – кинабгоги бацӀцӀадаб меседалъул. 24Нахучирахъалъеги ва кинабго гьелъул цӀарагӀалъеги хӀалтӀизабуна бацӀцӀадаб меседалъул цо талант[†][*].


ГьуинмахӀал рухӀулеб къурбан-бакӀ


(Тархъ. 30:1-5, 22-38)

25[•]ГьуинмахӀал рухӀулеб къурбан-бакӀги[†] бана Бецалиэлица акациялъул цӀулал. Гьеб ункъбокӀонаб гьабуна: цо натӀалъул халалъиги гӀеблъиги бугеб ва кӀиго натӀалъул борхалъиги бугеб. Гьелъул бокӀназда чӀварал лълъурдулги гьебги цорекӀараб букӀана. 26БацӀцӀадаб месед бекьана гьелъул тӀогьибги, хьалбаздаги, лълъурдуздаги ва гьелда сверун меседил чалу ккуна. 27Чалуялда гъоркьехун, цоцада дандбитӀараб кӀиго рахъалда кӀиго меседил гор гьабуна, гьеб баччизе хӀалтӀизарулел гӀурдул жанире ккезаризе рукӀине. 28ГӀурдул гьаруна акациялъул цӀулал ва гьездаги месед бекьана.

29Жеги гьес хӀадурана бахунеб хирияб нахги ва меседил къурбан-бакӀалда бухӀулеб махӀгьуинаб жубайги – гьеб кинабго кӀудияб махщалида гьабуна[+].

#### 38


Къурбан-бакӀ


(Тархъ. 27:1-8)

1[•]Бецалиэлица акациялъул цӀулал гьабуна къурбанал рухӀулеб къурбан-бакӀги;[†] гьеб букӀана ункъбокӀонаб, щуго натӀалъ[†] халатаб, щуго натӀалъ гӀебаб ва лъабго натӀалъ борхатаб. 2Гьелъул ункъабго бокӀоналда цо-цо лълъар гьабуна – къурбан-бакӀги лълъурдулги цорекӀарал гьаруна,[†] ва гьеб киналдаго тӀад мазгар бекьана. 3Цинги къурбан-бакӀалъе хӀажатаб кинабго цӀарагӀги гьабуна: рохъо балел хъуби, квархаби, би[†] тӀолел суркӀаби, гьан базе гӀучӀал ва бухӀараб тӀурччи лъолел тӀабкӀал. Гьеб кинабго гьабуна мазгарул. 4Жеги гьабуна хьури – мазгарул гьин – къурбан-бакӀалъул рагӀалаздаса гъоркьехун, гьелъул борхалъиялъул бащалъиялде щвараб. 5Мазгарги биун тӀун хӀадурана гӀурдузе ункъго гор ва гьел горал мазгарул хьуриялъул ункъабго бокӀоналда щула гьаруна. 6Хадуб акациялъул гӀурдул гьаруна ва гьезда тӀад мазгар бекьана. 7ГӀурдул къурбан-бакӀалъул кӀиябго рахъалда ругел горазда жанире ккезаруна, гьеб баччизе санагӀатаб хӀалалда. Къурбан бухӀулеб бакӀ гьабуна хъарщазул, жаниса гьодораб.


Мазгарул хӀерч


(Тархъ. 30:18)

8ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа хъулухъ гьабулел руччабаз кьурал матӀабазул Бецалиэлица гьабуна мазгарул гъоркьчӀелги бугеб мазгарул кӀудияб хӀерч[+].


Мукъадасаб Чадиралъул азбар


(Тархъ. 27:9-19)

9[•]Хадуб Бецалиэлица азбар гӀуцӀана. Азбаралъул къилбаялъул рахъалда гьабуна нусго натӀалъ халатаб тӀеренаб хӀебтил пардав, 10къого мазгарул гъоркьчӀелалда тӀад эхетараб къого хӀобода бараб. ХӀубазда тӀад гъунцӀбиги горалги гьаруна гӀарцул. 11Гьединго шималияб рахъалдаги гьабуна нусго натӀалъ халатаб тӀеренаб хӀебтил пардав, къого мазгарул гъоркьчӀелалда тӀад эхетараб къого хӀобода бараб. ХӀубазда тӀад гъунцӀбиги горалги гьаруна гӀарцул.

12БакътӀерхьул рахъалда гьабуна кӀикъоялда анцӀго натӀалъ халатаб пардав ва гьеб бана анцӀго гъоркьчӀелалда тӀад эхетараб анцӀго хӀобода; гъунцӀбиги горалги гӀарцул гьаруна. 13Бакъбаккул рахъги кӀикъоялда анцӀго натӀалъ халатаб букӀана. 14Азбаралда жанире лъугьунеб кӀалтӀуялъул цояб рахъалда гьабуна анцӀила щуго натӀалъ халатаб пардав, гъоркьчӀелалги ругеб лъабго хӀобода бараб. 15Ва кӀалтӀуялъул цогидаб рахъалдаги гьабуна анцӀила щуго натӀалъ халатаб пардав, гьединго гъоркьчӀелалги ругеб лъабго хӀобода бараб. 16Азбар сверун ккурал киналго пардавал гьаруна тӀеренаб хӀебтил. 17ХӀубазул гъоркьчӀелал рукӀана мазгарул, хӀубазул гъунцӀби ва горал – гӀарцул, ва гьезул тӀогьал – гӀарац тӀад бекьарал. Азбаралъул киналго хӀубал цоцада рухьун рукӀана риццатал гӀарцул квараз.

18Азбаралъул кӀалтӀа бигъараб пардав гьабуна тӀеренаб хӀебтил ва канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куназ бессун, тӀад расеналги угьун. Гьеб букӀана къого натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, азбаралъул пардавалго гӀадин. 19Гьелъие гьабуна мазгарул гъоркьчӀелалда эхетизабураб ункъго хӀуби. ХӀубазул гъунцӀбиги горалги гьаруна гӀарцул ва гьезул тӀогьаздаги гӀарац бекьана. 20Мукъадасаб Чадиралъул ва гьелда сверухъ бугеб азбаралъул киналго гъазихъал рукӀана мазгарул.


ЦӀарагӀалъул сияхӀ

21Гьале Мукъадасаб Чадир, ай КъотӀиялъул Чадир балаго хӀалтӀизабураб сурсаталъул сияхӀ. Мусал буюрухъалда рекъон, кашиш[†] Гьарунил вас Итамарил нухмалъиялда гъоркь, левитаз хӀадурана гьеб сияхӀ[+]. 22(Ягьудал[†] къавмалдаса ХӀурил Урийил вас Бецалиэлица кинабго гьабуна Мусаги гьоркьов ккун загьир гьабураб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялда рекъон; 23гьесда цадахъ вукӀана Данил къавмалдаса Ахисамахил вас Ахолиав – хӀалбихьи бугев устар ва махщелчи. Гьединго канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куназул ва тӀеренаб хӀебеталъул ххам бессиялъул ва расенал угьиялъул махщел лъалаан гьесда.) 24Мукъадасаб бакӀ[†] гӀуцӀиялъе хӀалтӀизабуна къоло ичӀго талантгун[†] анкьнусиялда лъеберго шекел[†] меседалъул[*] – халкъалъ босун бачӀараб месед.

25Халкъ рикӀкӀиялда гӀахьаллъараз бачӀана нусго талантгун азаралда анкьнусиялда лъабкъоялда анцӀила щуго шекел (Чадиралда хӀалтӀизабулеб шекел хӀисабалде босун) гӀарацалъул[*][+]. 26Халкъ рикӀкӀиялда гӀахьаллъаразул къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал киналго бихьиназухъа (гьединазул кинавниги ватана 603 550 бихьинчи) бакӀарана щивасухъа цо-цо бека[*], ай бащдаб шекел гӀарацалъул[+]. 27Чадиралъул ва пардавазул хӀубазе гъоркьчӀелал гьаризе хӀалтӀизабуна нусго талант[*] гӀарацалъул: нусго гъоркьчӀелалъул щибалъе цо-цо талант гӀарацалъул. 28ХутӀараб азаралда анкьнусиялда лъабкъоялда щуго шекел гӀарацалъул хӀалтӀизабуна: хӀубазе гъунцӀби ва горал гьаризе, хӀубазул тӀогьазда бекьизе ва хӀубазе рухьенал гьаризе.

29Кинабниги лъабкъоялда анцӀго талантгун кӀиазаралда ункънусго шекел мазгаралъул[*] кьуна халкъалъ Мукъадасаб бакӀалъе хӀалтӀизабизе. 30Гьелъул гьаруна: ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀуялъул хӀубазе гъоркьчӀелал, къурбан-бакӀ ва гьелъие хьуриги цӀарагӀги, 31азбаралъул пардавазеги кӀалтӀуялъул хӀубазеги гъоркьчӀелал, гьединго Чадиралъеги азбаралъул пардавазеги киналго гъазихъал.

#### 39


Кашишзабазул партал


(Тархъ. 28:1-43)

1[•]Мукъадасаб бакӀалда[†] хъулухъ гьабулаго ретӀунеб кашишасул[†] партал гьабуна канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги ва канчӀбагӀарабги квасул куназ бессун. Гьарунида[†] тӀад ретӀунеб партал гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусаде амру гьабураб къагӀидаялда.

2Эфод[†] гьабуна тӀеренаб хӀебтил, канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куназ бессун, гъорлъе меседил кунги жубан. 3ЧӀинтӀизабураб меседалъул тӀеренал тӀанчалги гьарун, гьеб къотӀ-къотӀана тӀеренал куназде ва махщалида жубазабуна канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куназда ва тӀеренаб хӀебтида гъорлъе. 4Хадуб кӀигъуждузда тӀад лъолел жал гьаруна, ва гьел цересаги нахъасаги эфодалда рекӀинаруна. 5Эфодалда релълъараб букӀана махщалида бессараб эфодалъул рачелги, гьелдаго цадахъ цо ххамил кесекалъул гьабураб; БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада малъухъе, гьелъиеги хӀалтӀизабуна меседил кунги, канчӀхъахӀилаб, бецӀбагӀараб ва канчӀбагӀараб квасул кунги, тӀеренаб хӀебетги.

6Меседил тӀеренкуназ хьухьун махщалида гьарурал нагӀли лъолел жалазда ккуна ониксалъул жавгьарал ва, мугьру бикӀулеб гӀадин, кӀиябго жавгьаралда тӀад рикӀана ГӀизраилил[†] васазул цӀарал. 7Ониксалъул жавгьарал рекӀинаруна эфодалъул кӀигъуждузда тӀад лъолел жалазда, ГӀизраилил васал ракӀалдещвеялъул жавгьарал хӀисабалда, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

8Эфодго гӀадин гьабуна каранда балеб цебебухьги: меседил кунги, канчӀхъахӀилаб, бецӀбагӀараб, канчӀбагӀараб квасул кунги ва тӀеренаб хӀебетги босун. 9Гьеб букӀана ункъбокӀонаб, цо рокьобалъул халалъиги гӀеблъиги бугеб, кӀигъатаб ххамил гьабураб. 10Гьелда жаниб ункъго кьер гьабун лъуна багьа хириял жавгьарал. ТӀоцебесеб кьерда лъуна рубин, топаз ва зумруд; 11кӀиабилеб кьерда – пируза, сапфир ва алмас; 12лъабабилеб кьерда – гиацинт, агат ва аметист; 13ункъабилеб кьерда – зубаржад, оникс ва яшма. Гьел лъуна меседил тӀеренкуналъ хьухьарал нагӀли лъолел жалазда жанир. 14Кинабниги анцӀила кӀиго жавгьар букӀана – ГӀизраилил щивав васасул цӀар рикӀкӀун; щибаб жавгьаралда, мугьруялда гӀадин, бикӀун букӀана анцӀила кӀиябго къавмалъул бетӀерасул цо-цо цӀар.

15Каранда балеб цебебухьалда разе бацӀцӀадаб[†] меседалъул кьур-кьурараб квар гӀадал рахсал гьаруна. 16Меседил тӀеренкуналъ хьухьараб кӀиго нагӀли лъолеб жоги кӀиго меседил баргъичги гьабуна ва цо-цо меседил баргъич рекӀинабуна цебебухьалъул кӀиябго бокӀоналда. 17КӀиго меседил рахас рекӀинабуна цебебухьалъул бокӀназда ругел баргъичазда, 18ва рахсазул цогидал рагӀалал – нагӀли лъолел жалазда, нагӀли лъолел жал – эфодалъул кӀигъуждузда тӀад лъолел жалазул цебесеб рахъалда. 19Хадуб кӀиго меседил баргъич гьабуна ва гьелги рекӀинаруна эфодалъул цебебухьалъул цогидал бокӀназда, гъоркьияб рахъалда. 20Хадуб жеги кӀиго меседил баргъич гьабуна ва гьел рекӀинаруна эфодалъул цебесеб рахъалъул кӀигъуждузда тӀад лъурал жалазул ахада, эфодалъул рачелалда тӀадехунисан унеб куналъул мухъалда аскӀоб. 21Каранда балеб цебебухьалъул баргъичал рухьана канчӀхъахӀилаб чалуялъ эфодалъул баргъичалгун, цебебухьги рачелалда тӀадехун ккезабун, эфодалдаса гьеб хъущтӀуларедухъ. Гьедин гьабеян тӀадкъан букӀана БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада.

22Эфодалда гъоркьан ретӀунеб риза букӀана канчӀхъахӀилаб куналъ бессун гьабураб, 23бакьулъ габурги къотӀараб ва бихъунгутӀизе габуралда сверун чӀологи букъараб. 24Ризаялъул ахадасан рукъана канчӀхъахӀилабги, бецӀбагӀарабги, канчӀбагӀарабги квасул куналъул ва тӀеренаб хӀебтил гьарурал соноялъул суратал. 25Гьезда гьоркьо-гьоркьор рекӀинаруна бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал цӀурмал: 26цо цӀумур, цо соноялъул сипат ирга гьабун лъуна ва гьедин гьабуна ризаялъул тӀолабго ахалъиялда. Гьедин гьабизе кколаан, кашишас Чадиралда жаниб хъулухъ гьабулеб мехалда гьеб тӀад ретӀине букӀине, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада тӀадкъараб куцалда.

27Гьаруниеги гьесул васазеги гьаруна тӀеренаб хӀебтил гурдал, 28тӀеренаб хӀебтил хасал тӀагърал, гьелъулго ботӀрода рухьулел жал ва гъоркьан ретӀунел тӀажал. 29Гьединабго хӀебтил гьабуна, тӀад канчӀхъахӀилабги бецӀбагӀарабги ва канчӀбагӀарабги квасул куналъ накъишалги угьараб рачел, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада малъухъе.

30БацӀцӀадаб меседги чӀинтӀизабун, гьелъул гьабуна хирияб таж ва гьелда тӀад мугьруялда гӀадин бикӀана: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хирияб», – ин. 31Хадуб канчӀхъахӀилаб чалуялъ гьеб бухьана кашишасул тӀагъуралда тӀад, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада бихьизабураб куцалда.


Мукъадасаб Чадир гьабун бахъин


(Тархъ. 35:10-19)

32Гьедин гьабун рагӀалде бахъана Мукъадасаб Чадир, ай ДандчӀваялъул Чадир. ГӀизраилаз кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон. 33Гьез кинабго Мусахъе босана – Чадирги гьелъул къайиги: гъунцӀби, рамаби, рахал, хӀубал ва гьезие гъоркьчӀелал, 34багӀар кьералъ релъарал гӀиял къухьдузул гьарурал пардавал, тӀеренал цӀаказул гьарурал пардавал,[+] 35КъотӀиялъул гъамас[†] ва гьелъул тӀалъелгун гӀурдул, 36стол ва гьелъие хӀажатаб цӀарагӀ, мукъадасаб чед, 37тӀад гӀисинчирахъазул кьергун ва гьезие хӀажатаб цӀарагӀгун бацӀцӀадаб меседалъул нахучирахъ, канлъи бакизе нах[†], 38меседил къурбан-бакӀ,[†] бахунеб хирияб нах, гьуинмахӀазе махӀгьуинаб жубай, Чадиралъул кӀалтӀа балеб пардав, 39мазгарул хьуригун мазгаралъул къурбан-бакӀ, гьелъие хӀажалъулеб цӀарагӀ ва гӀурдул, беркӀал чурулеб хӀерч ва гьелъул гъоркьчӀел, 40хӀубалгун ва гъоркьчӀелалгун азбаралъул пардавал, азбаралъул кӀалтӀа бигъулеб пардав, азбаралъе кваралги гъазихъалги, Мукъадасаб Чадиралъул, ай ДандчӀваялъул Чадиралъул кинабго цӀарагӀ, 41хирияб бакӀалда хъулухъ гьабулаго ретӀунеб бессараб ххамил партал, ай Гьаруницаги гьесул васазги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъ гьабулеб мехалда ретӀунеб хасаб кашишзабазул партал.

42БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон гьабуна гӀизраилаз кинабго хӀалтӀи. 43Мусаца тӀолалго хӀалтӀабазул хал-шал гьабуна ва гьесда бихьана кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабун букӀин. Муса гьелда разилъана ва гьезие лъикӀабщинаб гьарун дугӀа гьабуна.

#### 40


Хирияб чадир эхетизаби

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ТӀоцебесеб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ Дуца Мукъадасаб Чадир, ай ДандчӀваялъул Чадир эхете. 3Гьениб жаниб лъе КъотӀиялъул гъамас[†] ва гьелда цебе пардав бигъе. 4Хадуб гьенибе стол босе ва гьелда тӀад кинабго столалъул цӀарагӀ лъе; нахучирахъги босе ва гьелда тӀад гӀисинчирахъал лъе. 5КъотӀиялъул гъамасалда цебе лъе гьуинмахӀал рухӀулеб меседил къурбан-бакӀ.[†] Хадуб Чадиралъул кӀалтӀа пардав бигъе.

6Къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀ лъе Чадиралъул, ай ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀуялда дандбитӀун; 7ДандчӀваялъул Чадиралдаги къурбан бухӀулеб къурбан-бакӀалдаги гьоркьоб лъе беркӀал чурулеб хӀерч ва гьелда жанибе лъим тӀе. 8Чадиралда сверун гӀуцӀе азбар ва азбаралъул кӀалтӀаги пардав бигъе.

9Босе хирияб нах[†] ва гьеб бахе Чадиралдаги гьелда жаниб бугеб кинабго цӀарагӀалдаги ва гьеб букӀина Аллагьасе батӀа гьабураблъун,[†] ай хирияблъун. 10Гьединго хирияб нах бахе къурбан бухӀулеб къурбан-бакӀалдаги кинабго гьелъул цӀарагӀалдаги. Гьедин Аллагьасе[†] батӀа гьабе гьеб ва гьебги букӀина кӀудияб хиралъилъун. 11Хирияб нах бахе беркӀал чурулеб хӀерчалдаги гьелъул гъоркьлъелалдаги ва гьелги Аллагьасе ратӀа гьаре.

12Чадиралъул кӀалтӀе раче Гьарунги[†] гьесул васалги ва гьезда тӀасан лъим биччай. 13Хадуб Гьарунида тӀад хирияб партал ретӀе ва гьесда хирияб нахги бахе, гьев Дир кашишлъун[†] вукӀине. 14Цинги гьесул васал раче ва гьезда тӀад гурдал ретӀе. 15Инсудаго гӀадин, гьездаги хирияб нах бахе, гьелги Дир кашишзабилъун рукӀине. Гьеб хирияб нах гьезда бахиналъул магӀна ккола гьелги гьезул наслабиги даималъего кашишлъиялде къабул гьарун рукӀин».

16Мусаца кинабго мухӀканго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабуна.

17КӀиабилеб соналъул тӀоцебесеб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ эхетизабуна Мукъадасаб Чадир. 18Мусаца Чадир эхетана: гьелъул гъоркьчӀелал лъуна, рахъун чӀезаруна гьелъул рамаби, лъуна рахал ва эхетизаруна хӀубал. 19Хадуб гьес Чадиралда тӀад пардав бигъана ва гьелда тӀасанги кӀиабилеб пардав тӀибитӀана, БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе.

20Мусаца росана КъотӀиялъул къанал ва гьел гъансида жанир лъуна; гӀурдул гъамасалъул горазда жанире ккезаруна ва гьелда тӀад тӀалъел лъуна[+]. 21Хадуб гьес гъамас Мукъадасаб Чадиралда жанибе босана, гьелда цебе хасаб пардав бигъана ва, БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе, бахчизабуна КъотӀиялъул гъамас.

22Хадуб ДандчӀваялъул Чадиралъуб, гьеб хасаб пардавалда цебехун, шималияб рахъалда Мусаца стол лъуна, 23ва гьелда тӀад, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, Мукъадасаб чед лъуна.

24Столалда дандбитӀун, Чадиралъул къилбаялъул рахъалда лъуна нахучирахъ, 25ва нахучирахъалда гӀисинчирахъалги рекъезаруна БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон.

26ДандчӀваялъул Чадиралда жаниб, хасаб пардавалда цебе меседил къурбан-бакӀ лъуна 27ва гьелда тӀад гьуинмахӀал рухӀана, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон. 28Хадуб Чадиралъул кӀалтӀаги пардав бигъана.

29Мукъадасаб Чадиралъул, ай ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀуялда цебе, къурбанал тӀад рухӀулеб мазгарул къурбан-бакӀ лъуна ва гьениб тӀубан бухӀулеб къурбанги ролъул хириял садакъабиги тӀоритӀана, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон.

30ДандчӀваялъул Чадиралдаги къурбан-бакӀалдаги гьоркьоб лъуна беркӀал чурулеб хӀерч ва гьелда жанибе лъим тӀуна: 31Мусацаги, Гьаруницаги, гьесул васазги квералги хӀатӀалги чуризе рукӀине, 32Чадиралда жанире лъугьиналде, яги къурбаналъул бакӀалда аскӀоре иналде цебе, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

33Ахирги Мусаца Чадиралдаги къурбан-бакӀалдаги сверухъ азбар жанибе бачана ва азбаралъул кӀалтӀаги пардав бигъана.

Гьедин гьабун бахъинабуна Мусаца кинабго хӀалтӀи.


ТӀадегӀанасул къудрат

34Гьебмехалъ накӀкӀул парчаялъ бахчизабуна ДандчӀваялъул Чадир ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нуралъ цӀезабуна Мукъадасаб бакӀ.[†][+] 35Мусахъа бажарулеб букӀинчӀо Чадиралъуве жаниве лъугьине, щайгурелъул Чадиралда тӀад чӀун букӀана накӀкӀул парча ва Мукъадасаб бакӀ ТӀадегӀанасул нуралъ цӀезабун букӀана.

36ГӀизраилал[†] сапаразда рукӀаго, Чадиралдаса накӀкӀул парча нахъе индал гурони, нухда рахъунароан гьел;[+] 37амма накӀкӀул парча нахъе инчӀони, гьел чӀаралъурго рукӀунаан, гьеб нахъе инегӀан. 38БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ накӀкӀул парча чӀолаан Чадиралда тӀад къад, сардилъ гьеб накӀкӀул парчадулъ цӀа бихьулаан. ТӀолалго гӀизраилазда бихьулаан гьеб, гьел сапаразда ругебгӀан мехалъ.

### Левит

#### Левит

Левит


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]


#### ЦеберагӀи


Левит


ЦеберагӀи

Гьаб тӀехьалда аслияб къагӀидаялда рехсолел руго, Аллагьасе хъулухъ гьабиялда бан, кашишзабазеги левитазеги рихьизарурал къанунал. Кашишзабиги левиталги Левийил наслуялдаса лъугьана, гьединлъидал гьаб тӀехьалда цӀарги «Левит» абун лъун буго.

Цебехунаб тӀехьалда, ай «Тархъанлъи» абураб тӀехьалда, Аллагьас Синай магӀарда, Муса аварагги гьоркьов ккун, халкъалъе Жиндирго Къанун кьуна. Гьаб тӀехьалдайин абуни, бицунеб буго батӀи-батӀиял къурбаназул, бацӀцӀадалъул ва хъубалъул, халкъалда жанир цоцада гьоркьор рукӀине кколел ритӀарал гьоркьорлъабазул ва гӀадамазул къойилаб гӀумруялъул рукӀа-рахъиналда хурхарал жеги батӀи-батӀиял тадбиразул хӀакъалъулъ.

ТӀехьалъул тӀоцебесеб бутӀаялда лъазабулеб буго гӀадамаз хъолел къурбанал гӀицӀго Аллагьасул хъулухъчагӀаз тӀоритӀизе кколин ва гьел къурбанал тӀоритӀиялъе мухӀканал къануналги кьолел руго (1–10 бутӀрул). Гьел къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго. ЖамагӀаталъул рахъалъ ва щивав чияс жиндирго рахъалъ Аллагьасул Мукъадасаб бакӀалде кьолел руго Гьесдасан щвараб тӀолабго рикъзиялъул бутӀаби, Гьесие рецц гьабун, гьелдалъун жидерго мунагьазда рекӀекълъи загьир гьабизелъун ва Аллагьасулгун битӀараб гьоркьоблъи цӀунизелъун.

КӀиабилеб бутӀаялда кьун руго хъубабги бацӀцӀадабги батӀа бахъиялъе къанунал (11–16 бутӀрул). Аллагьасул халкъалъ рацӀцӀалъи цӀунизе кколеблъи лъазабулеб буго – къойилаб рукӀа-рахъиналъул къагӀидабазулъги, кваналеб кванилъ хъубаб ва бацӀцӀадаб батӀа гьабиялъулъги.

Лъабабилеб бутӀаялда гӀемерал къанунал хъван руго живго инсанасул гӀумруялда, гьесул хъизан-къаялда ва магӀишаталда хурхун, гьединго жамгӀияб рукӀа-рахъиналда хурхунги (17–27 бутӀрул). ТӀолалго халкъазда гьоркьоса Аллагьас тӀаса бищараб гӀизраилазул халкъалда тӀадаб букӀана гьел киналго Аллагьасул амрабиги къануналги тӀуразаризе, жал цогидал халкъаздаса батӀиял ва Аллагьас ратӀа гьарурал рукӀин гьезда кӀочон течӀого букӀине. ГӀизраилазе кӀудияб баракат щвана – Живго Хирияв Аллагь гьезие загьирлъиялдалъун ва Гьес Жинцаго гьел цере рачиналдалъун; гьелъул гӀаламатлъун букӀана, киса-кибего гьез цадахъ босулеб, Мукъадасаб Чадир.

Гьаб тӀехьалда хъварал гӀемерисел къанунал релълъуна НекӀсияб ГӀагардасеб рахъалъул халкъазул къануназда. Амма Аллагьасул Калимаялда кӀудияб кӀвар кьолеб буго ракӀ разиго Къудратав Халикъасе мукӀурлъизе инсанасда тӀадаб букӀиналъе, ва Гьесул амрабиги хӀукмабиги кьочӀое росун гӀумру гьабизе кколин бихьизабулеб буго. Гьаб тӀехьалдайин нилъеда батулеб Аллагьасул къануназда жаниб бищун кӀвар цӀикӀкӀараб Аллагьасул амру: «Дурго рухӀгӀан вокьа дуе дуда аскӀов вугев цогидав чиги» (19:18).

Къурбанал гьариялъул къанунал (1:1–7:38)
Щуго батӀияб къурбан (1:1-17)
Ролъул хирияб садакъа (2:1-16)
Ракълил къурбан (3:1-17)
Мунагь чуриялъул къурбан (4:1-35)
Тохлъукье ккараб мунагьалъухъ къурбан (5:1-6)
Тохлъукье ккараб мунагьалъухъ мискинчиясул къурбан (5:7-13)
ГӀайиб бецӀулеб къурбан (5:14-19; 6:1-7)
Кашишзабазе хъварал къанунал (6:8–7:38)
Гьарунги гьесул васалги кашишлъиялде тӀами (8:1–10:20)
Хъублъиялда ва рацӀцӀалъиялда хурхарал Аллагьасул амраби (11:1–16:34)
Къойилаб рукӀа-рахъиналда хурхарал Аллагьасул амраби (17:1–20:27)
Кашишзабазе рихьизарурал Аллагьасул амраби; байрамал (21:1–24:23)
Шаматалъул ва Юбилеялъул сон; баракат ва нагӀана; назруялъул хирияб садакъа (25:1–27:34)

#### 1


ТӀубан бухӀулеб къурбан

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусаде ахӀана ДандчӀваялъул Чадиралда жанисан ва Гьес Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] халкъалда кӀалъай ва гьезда абе: „БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан хъолеб бугони, гьеб букӀине ккола рукъалъул хӀайван: боцӀул рохьдолъа ялъуни гӀи-цӀаназул рехъалъа жо[+].

3Лъица бугониги тӀубан бухӀулеб къурбаналъе баси хъолеб бугони, гьеб букӀине ккола щибниги жагъаллъи гьечӀеб; БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабизе букӀине, гьеб ДандчӀваялъул Чадиралда цебе бачине ккола. 4Биччанте гьес тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъолеб хӀайваналъул ботӀрода кверал лъезе[*], гьеб къурбан Аллагьас[†] къабул гьабизе ва гьелдалъун гьесул мунагьал[†] чуризе рукӀине. 5Биччанте гьес баси хъвезе БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе. Ва Гьарунил[†] васаз, ай кашишзабаз,[†] гьелъул биги босун, гьеб пунхъила ДандчӀваялъул Чадиралда цебе лъураб къурбан-бакӀалде,[†] гьелъул ункъабго рахъалде. 6Цинги къурбан ччукӀила ва гьелъул хамалаг къотӀ-къотӀила. 7Кашиш Гьарунил васаз къурбан-бакӀалда тӀад цин цӀа бакила, цинги гьелда тӀаде цӀулги бала. 8Хадуб кашишзабаз, ай Гьарунил васаз, къурбан-бакӀалда цӀадуда тӀад лъела гьеб къурбан, бетӀергун ва тӀатӀигун цадахъ. 9Къурбаналъул ургьимесги хӀатӀалги лъеца чурила ва Кашишас гьеб кинабго къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила. Гьеб буго цӀадудалъун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб тӀубан бухӀулеб къурбан; БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьуинаб буго гьелъул махӀ[+].

10ТӀубан бухӀулеб къурбаналъе куй ялъуни дегӀен хъолеб бугони, гьел рукӀине ккола кинабгӀаги жагъаллъи гьечӀел. 11Къурбан гьабулев чияс хъвезе ккола гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе къурбан-бакӀалъул шималияб рахъалда; кашишзабаз – Гьарунил васаз гьелъул би[†] пунхъила къурбан-бакӀалде, гьелъул щибаб рахъалде. 12Цинги къурбаналъул къулагӀи къотӀ-къотӀила, ва бетӀергун тӀатӀигун цадахъ, кашишас гьеб кинабго лъела къурбан-бакӀалда тӀад бухӀулеб цӀулада тӀасан. 13Къурбаналъул ургьимесги хӀатӀалги лъеца чурила ва кашишас гьеб кинабго къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила. Гьеб буго цӀадудалъун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб тӀубан бухӀулеб къурбан; БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьуинаб буго гьелъул махӀ[+].

14ТӀубан бухӀулеб къурбанлъун хӀинчӀ кьолеб бугони, биччанте гьеб букӀине рохьил микки, ялъуни миккидул тӀинчӀ[+]. 15Кашишас гьеб хӀинчӀ къурбан-бакӀалда аскӀобе босизе ккола, ва, гьелъул бетӀерги кьурун тӀун, гьеб къурбан-бакӀалда тӀад бухӀизе ккола; хӀанчӀил би къурбан-бакӀалъул цояб рахъалде биччазе ккола. 16Гьелъул мукъурги хӀулиги кашишас къурбан-бакӀалъул бакъбаккул рахъалде, ай рахъу балеб бакӀалде рехила. 17Биччанте гьес куркьбиги ккун хӀинчӀ гьакӀкӀазабизе, амма тӀезабичӀого, цадахъго къурбан бакӀалда тӀад бакараб цӀадулъ бухӀизе. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадудалъун кьолеб тӀубанго бухӀулеб ва Гьесие махӀ хирияб[†] къурбан[+].

#### 2


Ролъул хирияб садакъа

1БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] гӀоло ролъул хирияб[†] садакъа кьолеб мехалъ, гьеб букӀине ккола тӀаса бищараб ролъ. Хирияб садакъа кьолев чияс ролъулъе зайтуналъул нахги[†] тӀела ва тӀасан ладанги[*] лъела[+] 2ва гьеб кашишзабазухъе,[†] ай Гьарунил[†] васазухъе босила. Кашишас гьелда тӀаса, нахгун ва кинабго ладангун цадахъ, цо дангъура ролъул босила, ва гьеб бухӀила къурбан-бакӀалда[†] тӀад – тӀолабго хирияб садакъаялъул бакӀалда чӀолеб бутӀа хӀисабалда. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьулеб махӀалъул цӀадул къурбан[+]. 3Ролъул хирияб садакъаялъул хутӀараб Гьаруниеги гьесул васазеги букӀине ккола; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀадул садакъаялъул бутӀа букӀиналъ, гьеб буго кӀудияб хиралъи[+].

4Ролъул хирияб садакъаялъе корохъ режарал чадал кьолел ругони, гьел рукӀине ккола лъикӀаб ролъул руцарал – зайтуналъул нахуда руцарал, ялъуни тӀад зайтуналъул нах бахарал бугьурго чадал[+]. 5Ролъул хирияб садакъаялъе къанида тӀад бежараб чед кьолеб бугони, гьебги букӀине ккола лъикӀаб ролъул буцараб, зайтуналъул нахги жубараб, реччебги гъорлъ гьечӀеб[+]. 6Гьелъул гӀисинал мочӀаби гьаре ва гьелда тӀаде зайтуналъул нах тӀе; гьеб ккола ролъул хирияб садакъа. 7Ролъул садакъаялъе гелалда жаниб бежараб чед кьолеб бугони, гьебги букӀине ккола лъикӀаб ролъул, зайтуналъул нахуда буцун гьабураб. 8Гьедин хӀадурараб ролъул хирияб садакъа босизе ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чадиралда цебе. Цинги гьеб кашишасухъе кьела ва гьес къурбан-бакӀалде босила. 9Кашишас гьелъул цо бутӀа, тӀолабго хирияб садакъаялъул бакӀалда чӀолеб бутӀа хӀисабалда, къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хириял махӀал рахъинариялъе тӀубанго бухӀулеб цӀадул къурбан[+]. 10Хирияб садакъаялъул хутӀараб Гьаруниеги гьесул васазеги букӀине ккола; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀадул садакъаялъул бутӀа букӀиналъ, гьеб буго кӀудияб хиралъи.

11ТӀолалго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло кьолел ролъул хириял садакъабазда цадахъ кинабгӀаги реччеб букӀине бегьуларо; я реччеб, я гьоцӀо БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло кьолеб хирияб садакъа хӀисабалда бухӀуге[+]. 12Дуца гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хирияб садакъалъун кьезе бегьула, цӀияб хӀалухъеналъул бутӀа хӀисабалда, амма къурбан-бакӀалда БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб махӀ бахъинабулаго, гьеб гьениб букӀине бегьуларо[+]. 13Киналго ролъул хириял садакъабазулъе цӀам бай. Гьенибе цӀам бачӀого тезе бегьуларо, щайгурелъул гьеб ккола Аллагьасул[†] КъотӀиялъул цӀам[*] – щибаб хирияб садакъаялда гъорлъе цӀам бай[+].

14БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ролъул хирияб садакъаялъе лъилъариялъул байбихьуда цӀияб бугӀа-ролъ кьолеб мехалъ, тӀоралдаса бацӀцӀадги гьабун, хъуризеги хъурун, гьеб барсизе ккола[+]. 15Гьелда тӀаде зайтуналъул нахги тӀе, тӀасан ладанги лъе – гьеб ккола ролъул хирияб садакъа. 16Биччанте кашишас нахгун ва кинабго ладангун цадахъ гьеб гъурараб бугӀа-ролъул цо бутӀа босизе ва гьеб бухӀизе, тӀолабго хирияб садакъаялъул бакӀалда чӀолеб бутӀа хӀисабалда. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб цӀадул садакъа[+].

#### 3


Ракълил къурбан

1Ракълил къурбаналъе оц ялъуни гӀака хъолеб бугони, БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] цебе бачине ккола жагъаллъи гьечӀеб хӀайван[+]. 2Къурбаналъул бетӀергьанас хӀайваналъул бетӀералда тӀад квер лъезе ккола ва ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа цебе гьеб хъвезе ккола. Цинги Гьарунил[†] васаз, ай кашишзабаз[†] гьелъул би[†] пунхъизе ккола къурбан-бакӀалде[†] – гьелъул щибаб рахъалде. 3БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанлъун бухӀизе букӀине, ракълил къурбаналъул ургьимесалъул тӀатӀи батӀа гьабизе ккола: 4кӀиябго ургьисалаги, ургьисалабазда тӀад букӀунеб тӀатӀиги, тӀулал халасеб бутӀаги. 5Хадуб Гьарунил васаз бухӀила гьеб кинабго къурбан-бакӀалда тӀад, тӀубан бухӀулеб къурбаналда цадахъ. Гьеб буго цӀадул къурбан; БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб[†] буго гьелъул махӀ[+].

6Ракълил къурбаналъе гӀиялъажо кьолеб бугони, гьеб букӀине бегьула куй ялъуни чахъу, амма гьеб букӀине ккола жагъаллъи гьечӀеб. 7Лъица букӀаниги ракълил къурбаналъе кьегӀер кьолеб бугони, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебеги бачун, 8гьелъул бетӀералда тӀад квер лъе ва ДандчӀваялъул Чадиралда цебе хъве гьеб. Хадуб Гьарунил васаз гьелъул би пунхъе къурбан-бакӀалде, гьелъул щибаб рахъалде. 9Гьеб ракълил къурбаналъул тӀатӀи батӀа гьабизе ккола БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанлъун бухӀизе: рачӀалъул гьодалгун цадахъ ракьандаса къотӀараб тӀолабго мохмохги, кинабго ургьимесалъул тӀатӀиги, 10ургьисалабигун цадахъ гьезда тӀад букӀунеб тӀатӀиги, тӀулал халасеб бутӀаги. Гьеб кинабго батӀа гьабизе ккола ургьисалабигун цадахъ. 11Ва кашишас бухӀила гьеб кинабго къурбан-бакӀалда тӀад, цӀадудалъун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб квен хӀисабалда[+].

12Къурбаналъе цӀцӀе хъолеб бугони, биччанте гьелъул хважаинас гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бачине. 13Цин гьес цӀцӀел ботӀрода квер лъела, цинги ДандчӀваялъул Чадиралда цебе гьеб хъвела. Хадуб Гьарунил васаз гьеб цӀцӀел би пунхъила къурбан-бакӀалде тӀаде – гьелъул щибаб рахъалде. 14Къурбаналъул ургьимесалъул тӀатӀи батӀа гьабизе ккола, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанлъун бухӀизе букӀине: ургьимесалъул кинабго тӀатӀиги, 15ургьисалабигун цадахъ гьезда тӀад букӀунеб тӀатӀиги, тӀулал халасеб бутӀаги. Гьеб кинабго батӀа гьабизе ккола ургьисалабигун цадахъ. 16Хадуб кашишас гьеб кинабго тӀатӀи къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила. Гьеб буго гьуинаб махӀалъул цӀадул къурбан. ТӀолабго тӀатӀи БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ккола[+].

17Гьале нужееги хадусел гӀелазеги букӀине бугеб абадияб къанун: кир нуж ругониги, нужеца, я тӀатӀи, я би квание хӀалтӀизабуге“»[+].

#### 4


Мунагь чуриялъул къурбан

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Дуца гӀизраилазда[†] абе: „Щив вукӀаниги тохлъукье мунагьалъукье[†] ккани ва, бегьулареб ишги гьабун, гьес лъачӀого БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цогӀаги амру хвезабуни, гьале гьес гьабизе кколеб жо[+]. 3Гьев КӀудияв кашиш[†] ватани ва, жив сабаблъун халкъалда тӀаде гӀайибги бачун, гьев мунагьалъукье ккани, биччай гьес кинабгӀаги жагъаллъи гьечӀеб баси бачун бачӀине БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чадиралда цебе, жиндирго мунагьал чуриялъул къурбанлъун хъвезе букӀине. 4Биччанте гьес баси ДандчӀваялъул Чадиралъухъе БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бачине, цин гьелъул бетӀералда квер лъезе, цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гьеб хъвезе. 5Хадуб КӀудияв кашишас гьеб къурбаналъул цодагьаб би[†] босизе ккола ДандчӀваялъул Чадиралда жанибе, 6ва, бидулъ килищги ччун, гьеб би анкьго нухалъ пунхъизе ккола Мукъадасаб бакӀалъул[†] хасаб пардавалда цебе, ай БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе. 7Хадуб гьеб би бахине ккола ДандчӀваялъул Чадиралда жаниб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бугеб гьуинмахӀал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалъул[†] бокӀназда чӀварал лълъурдуздаги. ХутӀараб би Чадиралъул кӀалтӀа бугеб къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалда цебе тӀезе ккола[+]. 8Хадуб биччанте кашишас[†] батӀа гьабизе мунагь чурулеб къурбаналъе хъураб басидул тӀолабго кьаралъи: ургьимесалъул тӀолабго тӀатӀиги, 9ургьисалабигун цадахъ гьезда тӀад букӀунеб тӀатӀиги, тӀулал халасеб бутӀаги. Гьеб кинабго батӀа гьабизе ккола ургьисалабигун цадахъ, 10ай ракълил къурбаналъе хъурал жалазе гьабулебго гӀадин. Цинги кашишас гьеб кинабго цӀадул къурбаназул къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила. 11Басидул тӀомги, кинабго гьелъул гьанги, бетӀергун, хӀатӀалгун, ургьимесгун цадахъ,[+] 12халкъалъ гӀумру гьабулеб бакӀалдаса къватӀибехун бацӀцӀадаб[†] бакӀалде босизе ккола, ва рохъо балеб бакӀалда, цӀулги бакун, бухӀизе ккола. Гьеб кинабго бухӀизе ккола рохъо балеб бакӀалда.

13ТӀолабго жамагӀаталъ лъачӀого мекъаб жо гьабуни ва, бегьулареб ишги гьабун, тохлъукье БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цогӀаги амру хвезабуни, гьебмехалъ халкъалда гӀайиб ккола[+]. 14Жидеца мунагь гьабун букӀин гӀадамазда бичӀчӀидал, тӀолабго жамагӀаталъул рахъалдасан мунагь чурулеб къурбаналъе цо баси кьезе ккола. Биччанте ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе бачине гьеб, 15БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе жамагӀаталъул кӀудияз гьелъул бетӀералда кверал лъезе, ва гьениб гьеб баси хъвезе. 16Хадуб КӀудияв кашишас гьелъул цодагьаб би босила ДандчӀваялъул Чадиралда жанибе 17ва, бидулъ килищги ччун, гьеб би анкьго нухалъ пунхъила Мукъадасаб бакӀалъул хасаб пардавалда цебе, ай БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе[+]. 18Гьеб би бахине ккола, ДандчӀваялъул Чадиралда жаниб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бугеб, гьуинмахӀал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалъул бокӀназда чӀварал лълъурдуздаги. ХутӀараб би Чадиралъул кӀалтӀа бугеб къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалда цебе тӀезе ккола. 19Хадуб басидул ургьимесалъул тӀолабго тӀатӀи батӀа гьабила[†] ва къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила. 20Гьеб кинабго гьабизе ккола мунагь чурулеб къурбаналъе бихьизабураб низамалда. Гьедин кашишас халкъалдаса мунагьал чуриялъул къурбан тӀобитӀила, ва Аллагь[†] халкъалъул мунагьазда тӀаса лъугьина. 21Кашишасдаса тӀобитӀараб къурбаналъулго гӀадин, хъураб басидул хутӀарабщинаб жо бухӀизе ккола халкъалъ гӀумру гьабулеб бакӀалдаса къватӀибехун рахъалда. Гьеб ккола тӀолабго жамагӀаталъул мунагь чурулеб къурбан.

22КинабгӀаги къавмалъул яги тухумалъул бетӀерас лъачӀого мунагь гьабуни, ва, бегьулареб ишги гьабун, тохлъукье БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цогӀаги амру хвезабуни, ва гьелдалъун живго гӀайибалъукье ккезавуни, 23живго мунагьалъукье ккун вукӀин бичӀчӀидал, биччанте гьес къурбаналъе щибго жагъаллъи гьечӀеб дегӀен бачӀине. 24Биччанте гьес цин дагӀнил бетӀералда квер лъезе ва, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, тӀубан рухӀулел къурбанал хъолеб бакӀалда гьеб хъвезе. Гьеб буго мунагь чурулеб къурбан. 25Кашишас гьелъул бидулъ килищги ччун, гьеб би бахина къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалъул бокӀназда чӀварал лълъурдузда ва хутӀараб би къурбан-бакӀалда цебе тӀела. 26Хадуб дагӀнил тӀолабго тӀатӀи къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила, ракълил къурбаналъулго гӀадин. Гьедин кашишас гьев чиясдаса мунагь чуриялъул къурбан тӀобитӀила, ва Аллагь гьесул мунагьалда тӀаса лъугьина.

27Халкъалда гьоркьоса кинав вукӀаниги гӀадатияв чияс лъачӀого мунагь гьабуни, ва, бегьулареб ишги гьабун, тохлъукье БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цогӀаги амру хвезабуни, ва гьелдалъун живго гӀайибалъукье ккезавуни,[+] 28живго мунагьалъукье ккун вукӀин бичӀчӀидал, биччанте гьес къурбаналъе щибго жагъаллъи гьечӀеб цӀцӀе бачун бачӀине. 29Биччанте гьес цин цӀцӀел бетӀералда квер лъезе ва тӀубан рухӀулел къурбанал хъолеб бакӀалда гьеб хъвезе. 30Кашишас гьелъул бидулъ килищги ччун, гьеб би бахина къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалъул бокӀназда чӀварал лълъурдузда ва хутӀараб би къурбан-бакӀалда цебе тӀела. 31Хадуб кашишас цӀцӀел тӀолабго тӀатӀи батӀа гьабила, ракълил къурбаналъулго гӀадин, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьулеб гьуинаб махӀ бахъинабизелъун къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила. Гьедин кашишас гьев чиясдаса мунагь чуриялъул къурбан тӀобитӀила ва Аллагь тӀаса лъугьина гьесул мунагьалдаса[+].

32Мунагь чуриялъул къурбаналъе хъвезе пуланав чияс гӀиялъажо бачӀунеб бугони, гьеб букӀине ккола щибго жагъаллъи гьечӀеб чахъу. 33Биччанте гьес цин чахъдал бетӀералда квер лъезе, цинги тӀубан рухӀулел къурбанал хъолеб бакӀалда гьеб хъвезе. 34Кашишас гьелъул бидулъ килищги ччун, гьеб би бахина къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀалъул бокӀназда чӀварал лълъурдузда ва хутӀараб би къурбан-бакӀалда цебе тӀела. 35Хадуб кашишас гьелъул тӀолабго тӀатӀи батӀа гьабила, ракълил къурбаналъе хъолеб чахъдал гьабулебго гӀадин. Цинги гьеб тӀатӀи къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рухӀулел цогидал цӀадул къурбаназулго гӀадин. Гьедин кашишас гьев чиясдаса мунагь чуриялъул къурбан тӀобитӀила, ва Аллагь гьесул мунагьалда тӀаса лъугьина.

#### 5

1Цо кинавалиго чи нугӀ хӀисабалда диванханаялде ахӀун вугони, ва битӀараб гурони бицинарин гьедунги вукӀун, хӀакъикъаталда жинда бихьарабги рагӀарабги гьес бахчун тани, гьелъухъ гьев чи жавабалде цӀазе ккола.

2Ялъуни пуланав чи тохлъукье хъубаб жоялда хъвани – жанаваралъул балкан букӀа, хвараб рукъалъул хӀайван букӀа, кинаб букӀаниги шурулеб жоялъул балкан букӀа – лъачӀого хъван вукӀун ватаниги, гьев хъублъула ва гьесда гӀайиб букӀуна[+].

3Ялъуни пуланав чи тохлъукье инсанасул хъублъиялда хъвани ва, инсан хъублъизабулеб кинаб букӀаниги жоялда хъванги вукӀун, цин гьеб гьесда лъачӀони, амма хадуб лъани, гьесда гьелъул гӀайиб букӀуна[+].

4Ялъуни ургъичӀого тӀаса-масаго пуланав чи гьедани, лъикӀаб яги квешаб щиб букӀаниги гьабилин[†] абун, гьеб тохлъукье гьедараб гьа букӀун батаниги, хадуб гьеб гьесда бичӀчӀидал, гьев гӀайибияв вукӀуна[+].

5ПалхӀасил, гьединал гӀайибал ккарав чи ракӀ рагьун мукӀурлъизе ккола жинда пуланаб гӀайиб кканин абун. 6Гьединав чияс, жиндицаго гьабураб мунагьалъухъ,[†] гӀайиб бецӀулеб къурбаналъе хъвезе БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] цебе чахъу, ялъуни мунагь чурулеб къурбаналъе хъвезе цӀцӀе бачун бачӀине ккола. Цинги кашишас[†] гьев мунагьалдаса вацӀцӀад гьавила.

7Чахъу хъвезе гьесул рес батичӀони, биччанте гьес жиндирго мунагьалъухъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кӀиго рохьил миккиги кӀиго миккидул тӀинчӀги бачӀине: цо – мунагь чурулеб къурбаналъе, цо – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе[+]. 8Гьес гьел кашишасухъе кьела. Кашишас тӀоцебе мунагь чурулеб къурбан тӀобитӀила: хӀанчӀил бетӀер кьурун бекизабила, амма нахъе тӀеларо. 9Кашишас гьелъул би[†] пунхъила къурбан-бакӀалъул[†] къададе ва хутӀараб би къурбан-бакӀалда цебе тӀела. Гьеб буго мунагь чуриялъул къурбан. 10Хадуб кӀиабилеб хӀинчӀ босила ва тӀубан бухӀулеб къурбан тӀобитӀила, гьелъие чӀезабураб низамалда. Гьедин кашишас мунагь чуриялъул къурбан тӀобитӀила гьев чиясе, ва Аллагь[†] тӀаса лъугьина гьесул мунагьалдаса.

11Пуланав чиясул рес батичӀони кӀиго рохьил миккиги кӀиго миккидул тӀинчӀги босун бачӀине, гьединав чияс жиндирго мунагьалъухъ кьезе ккола ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа ханждал, амма зайтуналъул нахги[†] жубачӀого ладанги тӀад лъечӀого, щайгурелъул гьеб мунагь чуриялъул къурбан бугелъул[+]. 12Гьес гьеб кашишасухъе кьела; кашишас гьелда тӀаса дангъура цӀураб ханжу босила ва къурбан-бакӀалда тӀад БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбан хӀисабалда бухӀила. Гьеб букӀина мунагь чуриялъул къурбанлъун. 13Гьедин кашишас гьев чиясдаса мунагь чуриялъул къурбан тӀобитӀила ва Аллагь тӀаса лъугьина гьесул мунагьалдаса. ХутӀараб ханжу кашишасул ккола, ролъул хириял садакъаби гьесул кколелго гӀадин“»[+].


ГӀайиб бецӀулеб къурбан

14БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

15«Нагагь, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьезе тӀад лъураб жо кьечӀого хутӀиялдалъун лъицаниги мунагь гьабуни, гьелъухъ гӀакӀа хӀисабалда, гьев чияс БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀайиб бецӀулеб къурбаналъе хъвезе ккола чӀезабураб багьаялъул щибго жагъаллъи гьечӀеб куй. Гьелъул багьа гьабизе ккола гӀарцул шекелаздалъун[†] (Мукъадасаб Чадиралда хьвадулел шекелаздалъун)[+]. 16Гьелдаго цадахъ гьес заралги бецӀизе ккола, гьелъул багьаялъул щуйил бутӀаги тӀаде жубан, ва гьеб кинабго кашишасухъе кьезе ккола. Цинги кашишас гӀайиб бецӀулеб къурбанги тӀобитӀун, гьев чи вацӀцӀад гьавила, ва Аллагь гьесда тӀаса лъугьина[+].

17Лъицаниги, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цогӀаги амруги хвезабун, мунагь гьабуни, гьес гьеб лъачӀого гьабун батаниги, гьесдаги гӀайиб букӀуна. 18Гьединав чияс кашишасухъе бачун бачӀине ккола щибго жагъаллъи гьечӀеб куй, гӀайиб бецӀулеб къурбаналъе хъвезе. Цинги кашишас гӀайиб бецӀулеб къурбанги тӀобитӀун, гьев чи лъачӀого ккараб гӀайибалдаса вацӀцӀад гьавила, ва Аллагь гьесда тӀаса лъугьина. 19Гьеб буго гӀайиб бецӀулеб къурбан, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гьев чиясда гӀайиб ккун букӀун».

#### 6

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Лъица букӀаниги хадур рехсарал такъсиразул цониги гьабуни, гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде гьабураб мунагь[†] ккола: жиндихъе цӀунизе яги къарзалъе кьураб жо кьечӀилан пуланав чи чӀани, яги лъилниги цо жо бикъани, яги лъихъаниги хӀал гьабун бахъани,[+] 3яги чияр билараб жоги батун, гьеб бахчани, яги щиб букӀаниги гьабилин[†] гьересияб гьаги гьедун, живго гӀайибалъукье ккезавуни. 4Биччанте гьединаб иш гьабурав чияс цин тӀад буссинабизе гьес бикъарабги, хӀал гьабун бахъарабги, гьесухъе цӀунизе кьун букӀарабги, гьесда батарабги, 5гьересияб гьаги бан, жиндиего босарабги чияр жо. Гьелъул багьаялда тӀаде щуйил бутӀаги жубан, гьеб кьела гьелъул хважаинасухъе. Гьебго къоялъ гӀайиб бецӀулеб къурбанги хъвезе ккола[+]. 6Биччанте щибго жагъаллъи гьечӀеб, чӀезабураб багьаялъул куй бачун бачӀине гӀайибияс, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гӀайиб бецӀулеб къурбаналъе хъвезе. 7Кашишас,[†] БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе къурбанги тӀобитӀун, гьев чи гӀайибалдаса вацӀцӀад гьавила, ва Аллагь[†] гьесда тӀаса лъугьина».


ТӀубан рухӀулел къурбанал

8БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

9«Гьарунидаги[†] гьесул васаздаги абе: „Гьале тӀубан рухӀулел къурбаназул къанун. ТӀубан бухӀизе хъураб къурбан сордо рогьинегӀан къурбан-бакӀалда[†] тӀад бухӀизе ккола – гьениб рогьинегӀан цӀа свине тезе бегьуларо[+]. 10Радал, тӀад ретӀун бацӀцӀадаб[†] хӀебтил парталгун ва гӀаврат бахчулеб гъоркьан тӀажугун, кашишас къурбан-бакӀалда тӀаса тӀубан бухӀулеб къурбаналъул рахъу бакӀарила, ва гьеб къурбан-бакӀалда аскӀоб гӀодоб лъела[+]. 11Хадуб ретӀелги хисун, кашишас гьеб рахъу халкъалъ гӀумру гьабулеб бакӀалдаса къватӀибехун, бацӀцӀадаб бакӀалде щвезабила[+]. 12Къурбан-бакӀалда тӀад бакараб цӀа кидаго свине биччаге; биччанте кашишас щибаб къоялъ радал гьениб цӀул лъезе, тӀубан бухӀулеб къурбанги, гьелда цадахъ ракълил къурбаназул тӀатӀиги бухӀизе букӀине. 13Биччанте къурбан-бакӀалда тӀад цӀа кидаго бакун букӀине; гьеб свине биччаге.


Ролъул хириял садакъабазул хӀакъалъулъ жеги къанунал

14Гьале ролъул хирияб садакъаялъул рахъалъ къанунал. Гьарунил васаз босизе ккола гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе къурбан-бакӀалде[+]. 15Кашишас гьелдаса дангъура цӀураб ханжу босизе ккола зайтуналъул нахгун[†] ва кинабго ладангун цадахъ, ва гьеб къурбан-бакӀалда тӀад бухӀизе ккола, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб гьуинаб махӀалъул кӀкӀуй бахъинабизе. 16Ролъул хирияб садакъаялъул хутӀараб, гьелъул бугьурго чадалги режун, Гьаруницаги гьесул васазги хирияб бакӀалда кваназе ккола: биччанте гьез ДандчӀваялъул Чадиралъул азбаралда кваназе гьеб. 17Хирияб садакъаялъе кьураб ролъул реччеб жубараб чед бежизе бегьуларо. Дица Гьаруниеги гьесул васазеги кьолеб буго гьеб, Дие гӀоло рачӀунел цӀадул къурбаназул бутӀа хӀисабалда. Мунагь чурулеб ва гӀайиб бецӀулеб къурбанго гӀадаб кӀудияб хиралъи ккола гьеб[+]. 18ГӀицӀго Гьарунил наслабазул бихьиназул ихтияр буго гьеб кваназе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀадул къурбаналдаса абадиялъего гьезиеги гьезул наслабазеги букӀине кколеб бутӀа хӀисабалда. Гьелда хъварабщинабги хирияблъун лъугьуна“»[+].

19Хадубги БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

20«Гьале Гьаруницаги гьесул васазги, хирияб нахги бахун, гьел кашишлъиялде тӀамураб къоялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло бачӀине кколеб хирияб садакъа: щибаб къоялъ кьолеб ролъул хирияб садакъа хӀисабалда, ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа ханждал – гьелъул бащдаб радал, бащдаб бакъанида. 21Гьелъул чед бежизе ккола къанида жаниб, зайтуналъул нахуда ханжуги буцун. Хадуб гьелъул гӀисинал мочӀаби гьарила ва къурбан-бакӀалда гьелъул БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьулеб гьуинаб махӀалъул кӀкӀуй бахъинабила[+]. 22Гьедин гьабизе ккола Гьарун хун хадубги, гьесул бакӀалда кашишлъиялде тӀамурав гьесул наслуялъул щивав чияс. Гьединаб чед абадул абадиялъго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ккола ва тӀубанго бухӀула[+]. 23Кашишас кьолеб щибаб ролъул хирияб садакъа тӀубанго бухӀизе ккола – гьеб кваназе бегьуларо».


Мунагь чуриялъул къурбан

24БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

25«Гьарунидаги гьесул васаздаги абе: „Гьале мунагь чурулеб къурбаналъул къанун. Мунагь чурулеб къурбан хъвезе ккола БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, тӀубан рухӀулел къурбанал хъолеб бакӀалда. Гьеб буго кӀудияб хиралъи[+]. 26Мунагь чурулеб къурбан тӀобитӀулев кашишас кваназе ккола гьелъул гьан; гьеб кваназе ккола хирияб бакӀалда, ДандчӀваялъул Чадиралъул азбаралда. 27Гьеб гьанада хъварабщинабги хирияблъун лъугьуна. Гьелъул би[†] ратӀлида хъвани, би хъвараб бакӀ мукъадасаб бакӀалда[†] чуризе ккола. 28Гьеб гьан жаниб белъараб щагӀил хъаба бекизе ккола. Гьеб пахьул хьагиниб белъун букӀун батани, гьеб хачазе ккола ва лъеца чуризе ккола[+]. 29Кашишзабазул хъизамазул бокьарав бихьинчияс кваназе бегьула гьеб къурбаналъул гьан: гьеб кӀудияб хиралъи ккола. 30Амма ДандчӀваялъул Чадиралда жанибе бищунго мукъадасаб бакӀалде гьелъул би босизелъун хъураб мунагь чурулеб къурбан гьеб батани, гьелъул гьан кваназе бегьуларо – гьеб тӀубан бухӀизе ккола“»[+].

#### 7


ГӀайиб бецӀулеб къурбаналъул хӀакъалъулъ жеги къанунал

1Гьале гӀайиб бецӀулеб къурбаналъул рахъалъ къанун. Гьеб буго кӀудияб хиралъи[+]. 2ТӀубан бухӀулеб къурбан хъолеб бакӀалда[†] хъвезе ккола гӀайиб бецӀулеб къурбанги. Гьелъул би[†] пунхъизе ккола къурбан-бакӀалъул ункъабго рахъалде. 3Гьелъул тӀолабго кьаралъи къурбан-бакӀалда тӀад лъела: мох-мохги, ургьимесалъул тӀатӀиги, 4ургьисалабигун цадахъ гьезда тӀад букӀунеб тӀатӀиги, рачӀалда тӀадехун букӀунеб тӀатӀиги, тӀулал халасеб бутӀаги. Гьеб тӀатӀи батӀа гьабизе ккола ургьисалабигун цадахъ. 5Кашишас[†] гьеб кинабго къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀадул къурбан хӀисабалда. Гьеб буго гӀайиб бецӀулеб къурбан. 6Кашишзабазул хъизамазул бокьарав бихьинчияс кваназе бегьула гьелъул гьан. Гьеб кваназе ккола мукъадасаб бакӀалда,[†] щайгурелъул гьеб кӀудияб хиралъи ккола.

7Мунагь[†] чуриялъул къурбаналъулги гӀайиб бецӀулеб къурбаналъулги рахъалъ цого къанун буго: къурбаналъул гьан гьел къурбанал тӀоритӀулев кашишасе букӀина[+]. 8Гьединго, пуланав чиясул рахъалъ тӀубан бухӀулеб къурбан тӀобитӀарав кашишасе хутӀула гьелъул тӀомги. 9Корониб чед бежун, ялъуни къанида тӀад, яги къанида жаниб квен гьабун кьолеб бокьараб ролъул хирияб[†] садакъаги къурбан-бакӀалда гьелъул низам тӀобитӀарав кашишасе щола[+]. 10Кинабниги ролъул садакъа, зайтуналъул нахгун[†] жубараб букӀаниги, яги щибго жубачӀеб букӀаниги, Гьарунил[†] наслуялъул тӀолалго кашишзабазе бащад щвезе ккола[+].


Ракълил къурбан

11Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракълил къурбан[*] гьабизе кколеб къагӀида[+].

12Ракълил къурбан баркала кьеялъул къурбан хӀисабалда хъолеб бугони, гьелда цадахъ рукӀине ккола зайтуналъул нахуда руцун гьаруралги, тӀеренал тӀад зайтуналъул нах бахаралги, тӀаса бищараб ханждал зайтуналъул нахуда руцун гьаруралги бугьурго чадал[+]. 13Баркалаялъул къурбаналда цадахъ беччараб чедги букӀине ккола. 14Гьел хириял садакъабаздаса босун цо-цо чед БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб садакъалъун кьела. Ракълил къурбанги, гьелъул би пунхъиялъул гӀадатги тӀобитӀарав кашишасул бутӀа ккола гьеб. 15Баркалаялъул ракълил къурбаналъул гьан гьебго къоялъ кваназе ккола – рогьинегӀан къатӀрацин нахъе тезе бегьуларо[+].

16Назруялъул яги суннатаб[†] къурбан хӀисабалда ракълил къурбан хъолеб бугони, биччанте гьелъул гьан гьебго къоялъ кваназе, хутӀараб нахъисеб къоялъги кваназе бегьула[+]. 17Амма лъабабилеб къоялъги гьан нахъе хутӀани, гьеб бухӀизе ккола. 18Лъабабилеб къоялъги гьединаб ракълил къурбаналъул гьан квани, гьеб хӀарамлъула, ва Аллагьас[†] гьеб къурбан къабул гьабуларо, щайгурелъул гьеб гьан хъублъун букӀуна ва гьеб хъубаб иш гьабурав чиясе мунагь букӀуна.

19ЩибгӀаги хъубаб жо хъвараб гьанги хъублъула – гьеб кваназе бегьуларо, бухӀизе ккола. Хъублъиялда хъвачӀел, рацӀцӀадал бокьарал чагӀаца кваназе бегьула ракълил къурбаналъул гьан. 20Амма, хъублъун вукӀинги лъалаго, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хъураб ракълил къурбаналъул гьан кванарав чи халкъалда гьоркьоса нахъе къотӀизе[*] ккола[+]. 21Инсанасдаса бачӀараб букӀа, хӀайваналдаса бачӀараб букӀа, хъубаб жоялда хъван, ялъуни кинаб букӀаниги хъубаб рухӀчӀаголъиялда хъван жив хъублъун вукӀинги лъалаго, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хъураб ракълил къурбаналъул гьан кванарав чи халкъалда гьоркьоса нахъе къотӀизе ккола.


ТӀатӀиги биги кваназе гьукъи

22БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

23«ГӀизраилил[†] халкъалда абе: „БоцӀул, гӀиял ва цӀаназул кинабгӀаги тӀатӀи кванаге[+]. 24Хварал ялъуни гӀалхул жанаваралъ чӀварал хӀайваназул тӀатӀи хӀалтӀизабизе бегьула бокьараб бакӀалда, амма квание хӀалтӀизабизе бегьуларо[+]. 25БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубан бухӀулеб къурбанлъун хъураб хӀайваналъул тӀатӀи кванарав чи халкъалда гьоркьоса нахъе къотӀизе ккола. 26Нужеца киб гӀумру гьабулеб бугониги, хӀайваназул яги хӀанчӀазул би киданиги квание хӀалтӀизабуге[+]. 27Квание кинабгӀаги би хӀалтӀизабулев чи, гьев щив ватаниги, халкъалда гьоркьоса нахъе вачахъизе ккола“».


Кашишзабазул бутӀа

28БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

29«ГӀизраилил халкъалда абе: „Ракълил къурбан хъолев чияс, гьелъул цо бутӀа БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хирияб садакъалъун кьезе ккола. 30Гьес жиндицаго босизе ккола цӀадулъ бухӀизе кколеб бутӀа къурбан-бакӀалда аскӀобе, ай БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе. ТӀатӀиги мегьедги гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе босила, хьвагӀезабулеб къурбан хӀисабалда, эхедеги борхун хьвагӀезабизе. 31ТӀатӀи кашишас къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила, мегьед Гьаруниеги гьесул наслабазеги букӀина[+]. 32Нужер ракълил къурбаназул кваранаб бох кашишасе кьезе ккола хирияб садакъа хӀисабалда. 33Ракълил къурбаналъул биги тӀатӀиги къурбан-бакӀалда тӀад жинца бухӀулев кашишасе букӀина гьеб бох. 34Щайгурелъул ГӀизраилазул халкъалъухъа Дица тӀалаб гьарула гьезул ракълил къурбаназул хасал бутӀаби – хьвагӀезабулеб къурбаналъул мегьедги, бохги – ва гьел Гьаруниеги гьесул васазеги кьола. ГӀизраилазул халкъалъ даим тӀубазабизе ккола гьеб къанун“».

35Гьединаб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьарулел къурбаназдаса Гьаруниеги гьесул наслабазеги кколеб бутӀа – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишзабилъун гьел тӀамураб къоялдаса нахъе. 36Хирияб нахги бахун гьел кашишлъиялде тӀамураб къоялдаса нахъего, БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабуна гӀизраилазде гьеб гьезие кьеян. Абадул абадиялъ хисизабичӀого тӀубазабизе ккола гьеб амру.

37Гьеле къурбаназул къанун: тӀубан бухӀулеб къурбаналъулги, ролъул хириял садакъабазулги, мунагь чуриялъул къурбаналъулги, гӀайиб бецӀулеб къурбаналъулги, кашишлъиялде тӀамиялъул къурбаназулги, ракълил къурбаназулги. 38Синай[†] салул авлахъалда рукӀаго, къурбанал хъвеян ГӀизраилил халкъалде амру гьабураб къоялъ, Мусае гьел киналго къануналги загьир гьаруна БЕТӀЕРГЬАНАС.

#### 8


Гьарунги гьесул васалги кашишлъиялде тӀами


(Тархъ. 29:1-37)

1[•]БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Гьарунги[†] гьесул васалги ахӀе, ва босе кашишлъиялъул[†] парталги, бахунеб хирияб[†] нахги, мунагь[†] чурулеб къурбаналъе хъвезе оцги, кӀиго куйги, бугьурго чадазул чӀепги. 3ГӀизраилазул[†] тӀолабго жамагӀатги бакӀаре[†] ДандчӀваялъул Чадиралда цебе».

4Мусаца кинабго БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе гьабуна. Ва Чадиралъул кӀалтӀе халкъ бакӀаридал,

5Мусаца абуна:

«Гьале БЕТӀЕРГЬАНАС дида тӀадкъараб жо».

6Цинги гьес Гьарунги гьесул васалги цере рачана ва гьезда лъим бахъана. 7Хадуб гьес Гьарунида гурде ретӀана, гьелда тӀасан рачелги бана; гурдида тӀасан риза ретӀана, гьелдаги тӀасан эфод[†] ретӀана ва эфодалъул рачел бухьана. 8Гьединго каранзул цебебухь ретӀана ва гьениб Уримги Туммимги лъуна[+]. 9Гьарунил ботӀрода хасаб тӀагъур лъуна ва гьелда тӀасан надалда меседил тӀамач, ай хиралъиялъул таж рекӀинабуна, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон[+].

10Хадуб Мусаца хирияб нах[†] босана ва гьеб пунхъана Мукъадасаб Чадиралдеги гьелда жаниб букӀарабщиналдеги, гьеб кинабго Аллагьасул[†] хиралъилъун букӀин лъазабизе[+]. 11Мусаца хирияб нах анкьцӀул пунхъана къурбан-бакӀалдеги, гьелъул кинабго цӀарагӀалдеги, беркӀал чурулеб хӀерчалдеги, гьелъул гъоркьчӀелалдеги – гьеб кинабгоги Аллагьасул хиралъилъун букӀин лъазабизе. 12Ва цодагьаб хирияб нах босун Гьарунил ботӀроде тӀуна, гьевги Аллагьас ватӀа гьавурав вукӀин лъазабизе[+]. 13Хадуб Мусаца Гьарунил васал ахӀана ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, гьезда кашишлъиялъул гурдал ретӀана, рухьана рачелал ва ботӀрода лъуна хасал тӀагърал.

14Цинги гьес цебе бачана мунагь чуриялъул къурбаналъе хӀадурараб оц; Гьаруницаги гьесул васазги хӀайваналъул ботӀрода кверал лъуна. 15Хадуб оц хъуна ва, гьелъул бидулъ килищги ччун, Мусаца къурбан-бакӀалъул бокӀназда чӀварал лълъурдузда би[†] бахана, къурбан-бакӀ бацӀцӀад гьабизе. ХутӀараб би гьес къурбан-бакӀалда цебе тӀуна. Гьедин рацӀцӀалъиялъул низамги тӀобитӀун, къурбан-бакӀ Аллагьасул хиралъилъун букӀин лъазабуна[+]. 16Мусаца оцол ургьимесалъул кинабго тӀатӀи батӀа гьабуна ва тӀулал халасеб бутӀаги, ургьисалабигун ва гьезда сверун букӀунеб тӀатӀигун цадахъ къурбан-бакӀалда тӀад бухӀана[+]. 17Къурбаналъул тӀомги, гьанги, ургьимесги халкъ рещтӀараб бакӀалдаса къватӀибехун бухӀана, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон[+].

18Хадуб тӀубан бухӀулеб къурбаналъе къачӀараб куй цебе бачана ва Гьаруницаги гьесул васазги гьелъул ботӀрода кверал лъуна. 19Гьеб хъун бахъиндал, Мусаца гьелъул би пунхъана къурбан-бакӀалъул ункъабго рахъалде. 20Куйдул къулагӀи къотӀ-къотӀана ва Мусаца гьебги, куйдул бетӀерги, тӀатӀиги цадахъ бухӀана. 21Гьелъул ургьимесги хӀатӀалги лъеца чурана ва, куйдул щибниги жо нахъе течӀого, Мусаца гьебги къурбан-бакӀалда тӀад бухӀана. БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон, гьеб буго тӀубан бухӀулеб къурбан – кӀкӀуялдеги сверизабун Аллагьасе кьолеб гьуинаб махӀалъул къурбан[+].

22Хадуб кӀиабилеб куй цебе бачана – кашишлъиялде тӀамиялъул къурбаналъе хъвезе къачӀараб. Гьаруницаги гьесул васазги гьелъул ботӀрода цин кверал лъуна, 23ва куй хъуна. Мусаца гьелъул цодагьаб биги босун, гьеб бахана Гьарунил кваранаб гӀиндаги, кваранаб квералъул кӀудияб килщидаги, кваранаб хӀатӀил кӀудияб килщидаги[+]. 24Хадуб Гьарунил васал цере рачана ва Мусаца би бахана гьезул щивасул кваранаб гӀиндаги, кваранаб квералъул кӀудияб килщидаги, кваранаб хӀатӀил кӀудияб килщидаги; хутӀараб би гьес къурбан-бакӀалъул ункъабго рахъалде пунхъана. 25Цинги Мусаца къурбаналъул тӀатӀи батӀа гьабуна: мохмохги, ургьимесалъул тӀатӀиги, тӀулал халасеб бутӀаги, тӀад тӀатӀигун ургьисалабиги. Гьединго куйдул кваранаб бохги босана. 26БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъураб реччеб гьечӀел чадазул чӀепалда жаниса Мусаца цо чедги, цо нахуда буцараб чедги, цо тӀеренаб бакариги босана ва тӀатӀудаги куйдул кваранаб бохалдаги тӀад лъуна. 27Гьеб кинабго Гьарунилги гьесул васазулги кодобе кьуна, ва гьезда цадахъ Мусаца гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, хьвагӀезабулеб къурбан хӀисабалда, эхеде борхана. 28Цинги гьеб Гьарунил ва гьесул васазул кодосаги босун, къурбан-бакӀалда тӀад тӀубан бухӀулеб къурбаналда цадахъ бухӀизе лъуна. Гьединал рукӀана кашишлъиялде тӀамиялъул къурбанал, цӀадудалъун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб гьуинаб махӀ бахъинабулел хириял садакъаби. 29Хадуб Мусаца куйдул мегьед босана ва, эхедеги борхун, хьвагӀезабулеб къурбан хӀисабалда БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе хьвагӀезабуна. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьеб букӀана кашишлъиялде тӀамиялъул къурбаналдаса Мусае кколеб бутӀа.

30Цодагьаб хирияб нахги къурбан-бакӀалда букӀараб биги босун, Мусаца гьеб пунхъана Гьарунидеги гьесул парталалдеги ва гьесул васаздеги гьезул парталалдеги. Гьедин Гьарунги гьесул парталги ва гьесул васалги гьезул парталги Аллагьасе ратӀа гьарурал рукӀин лъазабуна.

31Мусаца Гьарунида ва гьесул васазда абуна: Гьан белъе ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа ва чӀепалда жаниса чедгун цадахъ гьеб бакӀалдаго кванай. Дица нужеде амру гьабуна: «Гьаруницаги гьесул васазги кваназе ккола гьеб», – ин.

32Нахъе хутӀараб гьанги чедги нужеца бухӀизе ккола. 33ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀаса анкьалъ нахъе унге, нуж кашишлъиялде тӀамиялъул заман рагӀалде щвезегӀан, щайгурелъул нуж кашишлъиялде тӀами анкьго къоялъ халат бахъуна. 34Жакъа нилъеца гьабурабщинаб жо БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабуна, нуж мунагь-хӀакъалдаса рацӀцӀад гьаризелъун.[†] 35Анкьица ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа рукӀа, къасиги къадги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀагӀат-гӀибадатги гьабулаго, нужго хвечӀого рукӀине – гьединаб амру бачӀун бугелъул дихъе.

36Гьебмехалъ Гьаруницаги гьесул васазги БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон гьабуна кинабго.

#### 9


Кашишзабазул хъулухъ байбихьи

1Микьабилеб къоялъ Мусаца Гьарунги,[†] гьесул васалги, гӀизраилазул[†] кӀудиялги[†] ахӀана. 2Мусаца Гьарунида абуна:

«Мунагь[†] чурулеб къурбаналъе хъвезе басиги босе, тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвезе куйги босе – щибниги гӀузру жиделъ гьечӀел тӀаса рищун. Цинги гьел БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] цере раче.

3ГӀизраилазда абе мунагь чурулеб къурбаналъе хъвезе дегӀенги, тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвезе лъагӀел бараб басиги, кьегӀерги бачеян – щибгӀаги жагъаллъи жиделъ гьечӀел. 4Ракълил къурбаналъе БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе хъвезе оцги куйги бачеян абе, зайтуналъул нах[†] жубараб ролъул хирияб[†] садакъагун. Жакъа нужее БЕТӀЕРГЬАНАС Живго загьирлъизавизе вуго».

5Мусаца буюрарабщинаб ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе босун бачӀана халкъалъ; тӀолабго жамагӀатги гьенибе бакӀарана[†] ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бахъун чӀана. 6Мусаца абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабуна нужеца гьадин гьабеян, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудрат нужее загьирлъизе букӀине».

7Мусаца Гьарунида абуна:

«Къурбан-бакӀалда аскӀове вилълъа ва дурго къурбан хъве – мунагь чуриялъулги тӀубан бухӀулебги – мунгоги халкъги мунагьаздаса рацӀцӀад гьаризе[†] рукӀине. Хадуб халкъалъ рачӀарал къурбаналги тӀоритӀе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон халкъ мунагьаздаса бацӀцӀад гьабизе букӀине».

8Къурбан-бакӀалда аскӀовеги вилълъун, Гьаруница жиндирго баси хъуна мунагь чурулеб къурбан хӀисабалда. 9Гьесул васаз къурбаналъул би[†] кьуна инсухъе ва гьес, гьениб килищги ччун, би бахана къурбан-бакӀалъул бокӀназда чӀварал лълъурдузда, хутӀараб би къурбан-бакӀалда цебе тӀуна. 10Къурбаналъул тӀатӀи, гьелъул ургьисалаби ва тӀулал халасеб бутӀа Гьаруница мунагь чуриялъул къурбан хӀисабалда къурбан-бакӀалда тӀад бухӀана, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон. 11Гьелъул гьанги тӀомги гьес халкъалъ гӀумру гьабулеб бакӀалдаса къватӀибехун бухӀана[+]. 12Хадуб Гьаруница тӀубан бухӀулеб къурбан хъуна. Гьесул васаз къурбаналъул би инсухъе кьуна ва гьес гьеб би къурбан-бакӀалъул ункъабго рахъалде пунхъана. 13Гьарунил васаз къурбаналъул къотӀ-къотӀараб къулагӀиги гьелъул бетӀерги инсухъе кьуна ва гьес гьеб къурбан-бакӀалда тӀад бухӀана. 14Къурбаналъул ургьимесги хӀатӀалги чурана ва гьебги киналдаго цадахъ къурбан-бакӀалда тӀад бухӀана.

15Хадуб гьес халкъалъ рачӀарал хӀайванал хъуна. Цин халкъалдаса дегӀен хъуна мунагь чуриялъул къурбан хӀисабалда, ва, цебехунго гӀадин, мунагь чуриялъул низам тӀобитӀана.

16Гьелда хадуб тӀубан бухӀулеб къурбан хъуна ва кинабго гьабуна гьелъие чӀезабураб къагӀидаялда. 17Рогьалил цӀадул къурбаналъе бухӀаралда тӀаде ролъул хирияб садакъаялъул цо дангъураги босана ва гьебги къурбан-бакӀалда тӀад бухӀана.

18Гьединго Гьаруница халкъалдаса ракълил къурбаналъе оцги куйги хъуна. Гьесул васаз къурбаназул би кьуна инсухъе, ва гьес гьеб къурбан-бакӀалъул ункъабго рахъалде пунхъана. 19Оцолги куйдулги тӀатӀи, ай мохмохги, ургьимесалъул тӀатӀиги, ургьисалабиги, тӀулал халасеб бутӀаги 20гьес къурбаназул кӀиябго мегьедалда тӀад лъуна, ва кинабго тӀатӀи къурбан-бакӀалда тӀад бухӀана. 21Мегьедги кваранаб бохги, хьвагӀезабулеб къурбан хӀисабалда, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе эхеде борхана, Мусаца малъараб къагӀидаялъ.

22ТӀолалго къурбанал тӀоритӀун рахъиндал – мунагь чуриялъулги, тӀуран рухӀулелги, ракълилги – Гьаруница, квералги эхеде рорхун, халкъалъе дугӀа гьабуна ва къурбан-бакӀалдаса гъоркье рещтӀана.

23Цинги Мусаги Гьарунги ДандчӀваялъул Чадиралда жанире лъугьана. Гьениса къватӀире рачӀиндал, гьез нахъеги халкъалъе дугӀа гьабуна. Гьебмехалъ халкъалъего БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудрат загьирлъана[+]. 24БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀа рещтӀана, ва къурбан-бакӀалда тӀад букӀараб къурбанги тӀатӀиги гьеб цӀадуца тӀубан бухӀана. Гьеб бихьарабго, кӀудияб рохалил гьаракьги гьабун, тӀолабго халкъ суждаялда ккана[+].

#### 10


Надавилги Авигьулги хвел

1Гьарунил[†] васал Надавицаги Авигьуцаги жинди-жиндир гьуинмахӀал рухӀулеб щурун босана, амма гьениб жаниб БЕТӀЕРГЬАНАС[†] бихьизабичӀеб батӀияб цӀа лъуна, тӀаде махӀгьуинаб жубайги бана, ва гьеб Гьесда цебе босана[+]. 2Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀа рещтӀана, ва цо параялда жанир гьеб цӀаялъ рухӀана гьел – кӀиялго БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере хвана[+]. 3Гьеб бихьидал, Мусаца Гьарунида абуна:

«Гьале БЕТӀЕРГЬАНАС абун букӀараб:

„Диде гӀагарлъулезда
Дица Дирго тӀадегӀанаб бацӀцӀалъи бихьизабила;
ТӀолабго халкъалда цебе
Дирго къудрат загьир гьабила“,[†] – ян».

Гьарун сихӀкъотӀун чӀана[+].

4Мусаца Гьарунил инсул вац ГӀузиэлил васал Мишаэлги Элцафанги ахӀана ва гьезда абуна:

«АскӀорегӀан рачӀа, ва нужерго гӀагарал чагӀазул жаназаби, гьаниса нахъеги росун, халкъалъ гӀумру гьабулеб бакӀалдаса[†] къватӀире щвезаре»[+].

5Гьезда тӀад букӀараб кашишзабазул[†] ретӀелги ккун, гьез, Мусаца абухъе, жаназаби халкъалдаса рикӀкӀадегӀан щвезаруна.

6Цинги Мусаца Гьарунидаги гьесул васал Элеазаридаги Итамаридаги абуна:

«Хваразе гӀолоян, я тӀагърал рахъуге, я ретӀел бихъ-бихъуге, гурони нужги хвезе руго, цинги ГӀизраилил[†] тӀолабго халкъалдеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин рещтӀине буго. БЕТӀЕРГЬАНАС рухӀун хваразда хадуб магӀу бахъизе биччанте нужер гӀагарлъиялъги тӀолалго гӀизраилазги[+].

7Нужин абуни, ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀаса кирего унге, нужго хвечӀого рукӀине, щайгурелъул нуж БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хирияб[†] нах[†] бахарал чагӀи ругелъул».

Гьез Мусаца малъараб гьабуна[+].


Кашишзабазда тӀалъулеб

8БЕТӀЕРГЬАНАС Гьарунида абуна:

9«ДандчӀваялъул Чадиралда жанире лъугьиналда цебе дуцаги дур васазги чагъир яги батӀияб мехтизабулеб жо гьекъоге, нужго хвечӀого рукӀине. Гьеб букӀина нужее абадияб ва хисулареб къанунлъун: 10хириябги гӀадатиябги, бацӀцӀадабги хъубабги нужеда батӀа бахъун бажаризе букӀиналъе[+] 11ва Мусадасан БЕТӀЕРГЬАНАС кьурал къанунал нужеца ГӀизраилил халкъалда малъизе рукӀиналъе гӀоло».

12Мусаца абуна Гьарунидаги гьесул нахъе хутӀарал васал Элеазаридаги Итамаридаги:

«БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рачӀарал ролъул хириял садакъабазул нахъе хутӀараб босе ва, гьелъул бугьурго чадалги режун, гьеб къурбан-бакӀалда аскӀоб кванай – гьеб кӀудияб хиралъи кколелъул.

13Нужеца хирияб бакӀалда кваназе ккола гьеб, щайгурелъул гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀадул садакъабаздаса дуеги дур васазеги кколеб бутӀа. Гьединаб амру бачӀана дихъе[+]. 14ХьвагӀезабулеб къурбаналъул мегьедги, гьединго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хасаб къурбанлъун кколеб бохги – гьеб кваназе бегьула дур васазги ясазги бокьараб бацӀцӀадаб бакӀалда: гьеб ккола гӀизраилазул тӀолалго ракълил къурбаназул нужееги нужер лъималазеги кколеб бутӀа. 15ТӀатӀигун цадахъ гьез кьезе ккола хьвагӀезабулеб къурбаналъе мегьедги хасаб къурбаналъе бохги, дуца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере росизе рукӀине. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, гьеб букӀине буго дурги дур лъималазулги кидагосеб бутӀа. Гьединаб амру бачӀана дихъе».

16Муса лъугьана мунагь[†] чуриялъул къурбаналъе хӀадурараб дегӀен балагьизе, амма гьеб цебего бухӀун батана. Гьебмехалъ Мусал кутакалда ццин бахъана, ва Гьарунил хутӀарал васал Элеазаридаги Итамаридаги гьес абуна:[+]

17«Щай нужеца мунагь чуриялъул къурбаналъул гьан хирияб бакӀалда кваначӀеб? Гьеб кӀудияб хиралъи гуребищ? Нужее гуребищ гьеб кьун бугеб, нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе халкъ бацӀцӀалъизабулеб къурбан тӀобитӀиялъе гӀоло? 18Гьелъул биги Мукъадасаб бакӀалде[†] босун букӀинчӀеб мехалъ, нужеца гьелъул гьан кваназе кколаан дица абурабги гьабун!»[+]

19Гьаруница Мусада абуна:

«Жакъа БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мунагь чурулеб къурбанги тӀубан бухӀулеб къурбанги хъуна, амма хадуб нижее лъугьараб жо дудаго лъала. Жакъаго дица мунагь чурулеб къурбаналъул гьан кванан букӀарабани, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къабуллъилаанищха гьеб?»

20Гьебмехалъ Муса гьесул рагӀуда тӀадрекъана.

#### 11


БацӀцӀадабги хъубабги квен


(Къан. 14:3-21)

1[•]БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусадаги Гьарунидаги[†] абуна:

2«ГӀизраилазда[†] абе: „Дунялалъулго хӀайваназда гьоркьоса гьале нужеца гьан кваназе бегьулел хӀайванал[+]. 3Нужее бацӀцӀадаблъун[†] буго щинкӀилги кӀикӀвекьаб ва чӀамун лагӀги рехулеб бокьараб хӀайваналъул гьан.

4Амма щинкӀилги кӀикӀвекьаб гьечӀони чӀамун лагӀги рехулеб гьечӀони – гьединал хӀайваназул гьан нужее гьукъараб буго. Варанидул гьан кванаге, щайгурелъул гьелъ чӀамун лагӀ рехула, амма гьелъул щинкӀил кӀикӀвекьаб гьечӀо – гьеб нужее хӀарамаб буго. 5Даманалъул гьанги кванаге: гьелъ чӀамун лагӀ рехула, амма гьелъул малъ кӀикӀвекьаб гьечӀо, гьединлъидал гьебги нужее хӀарамаб буго. 6Гьединго гӀанкӀги: гьелъги чӀамун рагӀ рехула, амма гьелъул малъ кӀикӀвекьаб гьечӀо, гьединлъидал гьебги нужее хӀарамаб буго. 7Болъоналъул щинкӀил кӀикӀвекьаб буго, амма гьелъ чӀамун лагӀ рехуларо – гьебги нужее хӀарамаб буго. 8Гьел хӀайваназул гьан кванаге ва гьезул балканаздаги хъваге – гьел нужее хъубал руго.

9Лъадалъ рукӀунел рухӀчӀаголъабазда гьоркьоса – гьел гӀурул рукӀа, ралъдал рукӀа – нужеца кваназе бегьула гъатахараб хъалги лъедолеб квачӀги бугеб ччугӀа. 10Амма гъатахараб хъалги лъедолеб квачӀги гьечӀеб ралъдал яги гӀурул бокьараб гӀиси-бикъинаб ва цоги батӀияб рухӀчӀаголъи нужее хӀарамаб буго. 11Гьел кутакалда хъубал жаллъун рикӀкӀе: гьезул гьан кванаге, гьезул балканаздаги хъваге. 12Кинабниги, жинда гъатахараб хъалги лъедолеб квачӀги гьечӀеб лъадалъ букӀунеб рухӀчӀаголъи нужее хӀарамаб буго.

13ХӀанчӀазда гьоркьоса нужее хъубаллъун ккола ва нужеца кваназе бегьуларо: цӀум, хъвек, хъергъу, 14хъарчигъа, лучнузул кинабниги тайпа, 15гъудузул кинабниги тайпа, 16варанихӀинчӀ, беццаруз, чайка, хъарчигъабазул кинабниги тайпа, 17гьитӀинал беццарузал, кетуруз, баклан, ибис, 18пеликан, сип, чудук, 19лакълакъ, хьуцӀилхъазазул кинабниги тайпа, гьудгьуд ва гӀункӀкӀхӀинчӀ.

20Боржунеб, ункъго квачӀги бугеб, кинабниги гӀиси-бикъинаб рухӀчӀаголъи нужее хъубаблъун ккола. 21Амма гьединазда гьоркьоса нужеца кваназе бегьула ункъхӀатӀида кӀанцӀулел жал. 22Нужеца кваназе бегьула кинабниги тайпаялъул ракъул гарцӀ, акридал, сверчокал ва гӀисинаб гарцӀ[+]. 23Амма хутӀараб боржанхъизеги бажарулеб, ракьалдасанги шурулеб кинабниги ункъхӀатӀилаб рухӀчӀаголъи нужее хӀарамаб буго.

24Гьединаб рухӀчӀаголъи сабаблъун нуж хъублъула; гьеб тайпаялъул цониги хвараб жоялда хъварав чи бакъ тӀерхьинегӀан хъублъун вукӀуна. 25Гьеб кодобе босарав чияс ретӀел чуризе ккола ва бакъ тӀерхьинегӀан гьев хъублъун вукӀуна[+].

26ЩанкӀлал кӀикӀвекьал, амма чӀамун лагӀ рехулареб кинабниги хӀайван нужее хӀарамаб буго: гьезда хъварав чи хъублъула. 27Ункъго квачӀида билълъунеб кинабниги хӀайван нужее хъубаб ккола. Гьезул балканалда хъварав чи къасилъизегӀан хъублъун вукӀуна. 28Гьезул балканалда хъварав чияс ретӀел чуризе ккола ва маркӀачӀумех щвезегӀан гьев хъублъун вукӀуна. Гьел киналго хӀайванал нужее хъубаллъун ккола.

29Ракьалдасан шурулел гӀисинал жалазул нужее хъубаллъун ккола: беццагӀункӀкӀ, гӀункӀкӀ, кьинччазул кинабниги тайпа, 30геккон, варан, къадакь букӀунеб ччут, сцинк ва хамелеон. 31Ракьалдасан шурулел киналниги жалазда гьоркьор гьел ккола нужее хъубаллъун. Гьезда гьоркьоса цониги хвараб жоялда хъварав чи бакъ тӀерхьинегӀан хъубавлъун вукӀуна. 32Гьеб тӀаде бортараб жоги хъублъула: цӀулал цӀарагӀ букӀа, ретӀел букӀа, къохьол ялъуни хӀебтил гьабураб бокьараб жо букӀа. Щиб батаниги, гьеб лъадалъ лъезе ккола; къасилъизегӀан гьеб хъубго букӀина, хадуб бацӀцӀалъила[+]. 33Гьединаб рухӀчӀаголъи щагӀил хъабинибе ккани, хъабиниб жаниб бугебщинабги хъублъула, хъабаги бекизе ккола[+]. 34Щайгурелъул гьединаб хъабида жаниса лъим хӀалтӀизабун гьабураб квенги хъублъула, гьенибе жанибе тӀураб кинаб батаниги гьекъолеб жоги хъублъула. 35Гьединаб хвараб рухӀчӀаголъи тӀаде ккараб кинабниги жо хъублъула; гьединаб хъублъи ккани, цӀа бакулеб бакӀцин,[†] ялъуни коргицин биххизабизе ккола, щайгурелъул гьел нужее хъубаллъун лъугьуна. 36ГӀицӀго чвахулеб лъим яги лъадал хӀавуз бацӀцӀадаблъун хутӀула. Амма гьеб лъадалъе ккараб хвараб жоялда хъварав чи хъублъула. 37Хуриб хьазе хӀадурараб хьоналда тӀаде хъубаб ва хвараб рухӀчӀаголъи ккани, гьеб хьон бацӀцӀадаблъун хутӀула. 38Амма лъадалъе бараб хьоналда тӀаде гьеб ккани, хьон хъублъула.

39Квание хӀалалаб хӀайван хвани, гьелъул балканалда хъваравщинав чи бакъ тӀерхьинегӀан хъублъун вукӀуна[+]. 40Гьелъул гьан кварав чияс ретӀел чуризе ккола ва къасилъизегӀан хъублъун вукӀуна. Гьединго гьеб балкан къватӀибе баччарав чиясги ретӀел чуризе ккола ва гьевги бакъ тӀерхьинегӀан хъублъун вукӀуна.

41Ракьалдасан шурулеб кинабниги рухӀчӀаголъи нужее хӀарамаб буго; гьеб кваназе бегьуларо. 42Нужеца кванаге чехьалда, яги ункъабго квачӀида шурулеб кинабниги рухӀчӀаголъи, азархӀатӀал ялъуни цоги кинаб батаниги хӀутӀ-хъумур – гьеб кинабго нужее хӀарамаб буго. 43Гьединал жалаздалъун нужго чорок гьаруге; гьел сабаблъун нужго хъублъизаруге! 44Щайгурелъул Дун вуго Нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь.[†] РацӀцӀадго хьваде ва нужго рацӀцӀад цӀуне, Дун вацӀцӀадав вугелъул. Гьеб ракьалдасан шурулеб гӀисинаб хӀутӀ-хъумур сабаблъун нужго хъублъизе тоге[+]. 45Дун вуго, Дирго халкълъун гьариялъе гӀоло нуж Мисриялдаса нахъе рачарав БЕТӀЕРГЬАН. Гьединлъидал нуж рацӀцӀадаллъун рукӀа, Дун вацӀцӀадав вугелъул.

46Гьединаб буго жанаваразулгун гӀи-боцӀул, хӀанчӀазул, тӀолабго лъадалъ букӀунеб рухӀчӀаголъиялъул ва ракьалдасан шурулел жалазул хӀакъалъулъ къанун. 47Нужеда батӀа бахъизе лъазе ккола хъубабги бацӀцӀадабги, кваназе бегьулебги бегьуларебги“»[+].

#### 12


Лъимер гьабурал руччабазе къанун

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] халкъалда абе: ЧӀужугӀаданалъ вас-лъимер гьабуни, гьелдаса хадуб гьей анкьго къоялъ хъублъун йикӀуна, хӀайизалъул къоязго гӀадин[+]. 3Микьабилеб къоялъ васасе суннат[†] гьабизе ккола[+]. 4Гьей чӀужугӀадан лъебералда лъабго къоялъ рокъоса къватӀие яхъине бегьуларо, гӀузруялдаса яцӀцӀалъизегӀан; тӀуян яцӀцӀалъизегӀан гьей хириял жалазда хъвазе яги Мукъадасаб Чадиралде гӀагарлъизе бегьуларо[+]. 5ЧӀужугӀаданалъ яс-лъимер гьабуни, гьей кӀиго анкьалъ хъублъун йикӀуна, хӀайизалъул къоязго гӀадин, ва лъабкъоялда анлъго къоялъ къватӀие яхъине бегьуларо, гӀузруялдаса яцӀцӀалъизегӀан.

6Лъимер гьабун хадуб, яцӀцӀалъиялъе чӀезарурал къоял индал, гьей Чадиралъул кӀалтӀе ячӀине ккола ва тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвезе лъагӀараб кьегӀерги, мунагь[†] чурулеб къурбаналъе рохьил миккиги ялъуни миккидул тӀинчӀги кашишасухъе[†] кьезе ккола. 7Биччанте кашишас БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере гьел къурбанал тӀоритӀизе, гьей гӀадан яцӀцӀалъиялъул мурадалда. Цинги гьей гӀузруялдаса яцӀцӀалъарайлъун лъугьуна. Гьеле лъимер гьабурай чӀужугӀаданалъул рахъалъ къанун. 8КьегӀер къурбаналъе кьезе гьелъул рес батичӀони, биччанте гьелъ кӀиго рохьил микки ялъуни кӀиго миккидул тӀинчӀ бачӀине: цо тӀубан бухӀулеб къурбаналъе, цо мунагь чурулеб къурбаналъе. Биччанте кашишас гьелъие рацӀцӀалъиялъул къурбан тӀобитӀизе, цинги гьей яцӀцӀадайлъун лъугьуна»[+].

#### 13


ТӀомол унтабазул рахъалъ къанунал

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусадаги Гьарунидаги[†] абуна:

2«Инсанасул тӀомалда киб букӀаниги гьорой баккани, яги тӀаде жо бани, яги тӀанкӀал раккани ва гьеб барасалъул унти букӀиналда хӀинкъи бугони, гьев чи кашиш[†] Гьарунихъе ялъуни гьесул васазухъе вачине ккола. 3Кашишас унтараб бакӀалъул[†] хал-шал гьабила;[†] гьеб бакӀалда бижараб рас хъахӀлъун батани ва унтараб бакӀалда гвенд лъугьун батани, гьебмехалда гьеб барас унти[*] букӀин лъала, ва кашишас гьев чи хъубав вугилан лъазабизе ккола[+]. 4Инсанасул черхалда хъахӀаб тӀанкӀ баккани, амма гьениб гвенд лъугьун батичӀони, гьелда тӀад расги хъахӀлъун гьечӀони, кашишас гьединав чи анкьго къоялъ гӀадамаздаса ватӀа гьавун чӀезавизе ккола. 5Анкьабилеб къоялъ кашишас нахъеги унтарасул хал-шал гьабила ва унтараб бакӀалъул кьер хисун гьечӀони, тӀанкӀ рахъ-рахъалде тӀибитӀунги батичӀони, кашишас гьев чи жеги анкьго къоялъ гӀадамаздаса ватӀа чӀезавила. 6Нахъеги анкьабилеб къоялъ гьесул хал-шал гьабила ва, гьеб тӀанкӀалъул кьер хисун букӀин ва гьеб тӀомалда тӀибитӀулеб гьечӀолъи бихьани, кашишас гьев чи вацӀцӀадав вугилан лъазабизе ккола – гьеб буго гӀадатияб сус. Биччанте гьев чияс ретӀел чуризе ва гьебмехалъ гьев вацӀцӀалъула[+]. 7Гьелдаса хадубги черхалда цӀиял тӀанкӀал раккани, гьев чи нахъеги кашишасда вихьизе ине ккола. 8Кашишасда бихьани сус черхалда тӀибитӀулеб букӀин, гьев чи хъубав вугилан лъазабизе ккола – гьеб барасалъул унти буго.

9Барасалъул унти ккарав чи кашишасухъе вачине ккола. 10Кашишас гьесул хал-шал гьабила ва тӀомалда гьорораб хъахӀаб бакӀ батани, гьениб расги хъахӀлъун, рагьарал ругъналги лъугьун ругони, 11гьеб буго басрияб барасалъул унти. Кашишас гьев чи хъубав вугилан лъазабизе ккола; хӀал бихьизелъун дагьал къояз ватӀа чӀезавизе кколаро – гьев ракӀчӀун хъубавлъун вукӀуна.

12Барас черхалдаго тӀибитӀани ва кашишасда бихьулебщинаб бакӀалдаса гьесул тӀом барасалъ бахчун бугони, 13ва кашишасда бихьани гьев тӀанкӀ хутӀичӀого барасалъ хъахӀлъун вукӀин – гьебмехалъ кашишас гьев чи вацӀцӀадав вугилан лъазабизе ккола. ТӀуванго хъахӀлъарав чи вацӀцӀадав ккола. 14Амма рагьарал ругънал лъугьараб сагӀаталда гьев чи хъубавлъун ккола. 15Рагьарал ругънал лъугьун рукӀин бихьарабго, кашишас гьев чи хъубав вукӀин лъазабизе ккола, щайгурелъул рагьараб ругъун хъублъи ккола – гьеб буго барас унти. 16Амма рагьараб ругъун нахъеги хъахӀлъани, виччанте гьев чи цӀидасан кашишасухъе вачӀине. 17Кашишас гьесул хал-шал гьабила, ругънал руцӀцӀун ва хъахӀлъун рукӀин бихьани, кашишас гьев вацӀцӀадав вугилан лъазабила.

18Лъилниги черхалда букӀараб рецӀцӀ ккараб ругъун сахлъани, 19ва гьеб бакӀ хъахӀаб кьерги лъугьун гьорони ва багӀарлъиги рехараб хъахӀаб тӀанкӀ баккани, унтарав чи кашишасухъе вачӀине ккола. 20Кашишас гьесул хал-шал гьабила ва, унтараб бакӀалда гвенд лъугьун батани, расги хъахӀлъун батани, гьев хъубав вугилан лъазабизе ккола. Гьеб буго цебе букӀараб ругъуналъул бакӀалда лъугьараб барас унти. 21Амма гьесул ругъун букӀараб бакӀалда рас хъахӀлъун батичӀони, гвендги лъугьун гьечӀони, гьелъул кьерги хисун бугони, биччанте кашишас гьев анкьго къоялъ гӀадамаздаса ватӀа чӀезавизе. 22Амма хъахӀаб тӀанкӀ кӀодолъулеб бугони, кашишас гьев чи хъубав вугилан лъазабизе ккола: гьеб буго квешаб бахунеб унти. 23ХъахӀаб тӀанкӀ хисулебги кӀодолъулебги гьечӀони, цебе букӀараб ругъуналъул гӀуж букӀуна гьеб, гьединлъидал кашишас гьев чи вацӀцӀадав вугилан лъазабизе ккола.

24Гьединго гьабе лъилниги тӀом бухӀун бугони. БухӀараб бакӀ сахлъидал, гьениб хъахӀаб ялъуни багӀаркьерги рехараб хъахӀаб тӀанкӀ лъугьани, 25ва хал-шал гьабидал кашишасда гьениб расги хъахӀлъун гвендги лъугьун батани – гьеб бакӀалда барасалъул унти лъугьун букӀуна. Кашишас гьев чи хъубав вугилан лъазабизе ккола; гьеб барасалъул унти буго. 26Амма гьеб тӀанкӀалъул хал-шал гьабулев кашишасда тӀанкӀалда тӀад, я рас хъахӀлъун гьечӀеблъи, я гьениб гвенд лъугьун гьечӀеблъи бихьани ва хъахӀаб кьерги ун батани, гьебмехалъ кашишас гьев чи анкьго къоялъ гӀадамаздаса ватӀа чӀезавизе ккола. 27Анкьабилеб къоялъ гьев чи нахъеги кашишасда вихьизе ккола. ТӀанкӀ рахъ-рахъалде тӀибитӀун батани, кашишас гьев чи хъубав вугилан лъазабизе ккола: гьеб барасалъул унти буго. 28Амма хъахӀаб тӀанкӀ хисичӀого бугони, гьеб тӀомалда тӀибитӀулебги гьечӀони, кьерги хисун бугони, гьеб ккола бухӀун букӀиналъ гьорораб бакӀ. Кашишас гьев чи вацӀцӀадав вугилан лъазабизе ккола – бухӀараб бакӀалда хутӀараб гӀуж тун батӀияб жо гурелъул гьеб.

29Нагагь бихьинчиясул яги чӀужугӀаданалъул ботӀрода ялъуни нилъалда тӀехӀ бани, 30ва кашишасда бихьани гьеб бакӀалда гвенд лъугьун ва гьениб рас лъедерлъунги тӀогьиллъунги букӀин, гьес гьев чи хъубав вугилан лъазабизе ккола: ракӀчӀун квешаб бахунеб унти буго гьеб. 31Кашишасда бихьани тӀехӀ бараб бакӀалда гвенд лъугьун гьечӀеблъи, гьениб сахаб расги гьечӀеблъи, гьес гьев чи анкьго къоялъ гӀадамаздаса ватӀа чӀезавизе ккола. 32Анкьабилеб къоялъ кашишас унтараб бакӀалъул хал-шал гьабила. ТӀехӀ рахъ-рахъалде тӀибитӀун батичӀони, тӀогьилаб расги гьечӀони, гьениб гвендги лъугьун батичӀони, 33биччанте гьев чияс рас кӀкӀвазе, гӀицӀго унтарал бакӀалги жалго тун. Цинги кашишас жеги анкьго къоялъ ватӀа чӀезавила гьев. 34Анкьабилеб къоялъ кашишас тӀехӀ бараб бакӀалъул нахъеги хал-шал гьабила ва гьеб кӀодолъунги гъварилъунги гьечӀеблъи бихьани, кашишас гьев чи вацӀцӀадав вугилан лъазабила. Гьев чияс ретӀел чурила ва гьев вацӀцӀадав вукӀина[+]. 35Амма гьев вацӀцӀадав вукӀин лъазабун хадуб, тӀомалда тӀехӀ тӀибитӀизе лъугьани, 36кашишасда гьеб бихьараб гӀола, тӀогьилал расал ругищали валагьизе кколаро – гьев чи хъубавлъун вукӀуна. 37ТӀехӀ букӀахъе хутӀун батани, амма гьениб сахаб рас бижизе лъугьани, гьебмехалъ унти тӀаса ун букӀин лъала ва гьев чи вацӀцӀадавлъун вукӀуна. Кашишас гьев чи вацӀцӀалъун вугилан лъазабизе ккола.

38Бихьинчиясул ялъуни чӀужугӀаданалъул тӀомалда хъахӀал тӀанкӀал раккани, 39кашишас гьезул хал-шал гьабизе ккола. Гьесда бихьани тӀанкӀазул кьер канчӀхъахӀаб гьечӀеблъи, гьеб гӀадатияб сус буго. Гьев чи вацӀцӀадав вукӀуна.

40Пуланав чиясул къунщбуздаса рас хӀулани, гьеб гӀицӀго рас хӀули ккола – гьев чи вацӀцӀадав вукӀуна. 41Нодоялда тӀаса бетӀер хӀулани – гьеб рас хӀули ккола, амма живго вацӀцӀадав вукӀуна. 42Амма гьесул ботӀрол хӀулараб бакӀалда багӀарлъи рехараб хъахӀаб кьералъул тӀанкӀ лъугьани, гьеб бакӀалда барасалъул унти букӀин лъала. 43Кашишас гьев чиясул хал-шал гьабизе ккола ва гьесул хӀулараб ботӀрода лъугьараб гьорой багӀарккараб ялъуни хъахӀаб – черхалъул цоги бакӀазда букӀунеб барасалда релълъараб бугони, 44гьев чи унтун ва хъублъун вукӀин лъала. Кашишас гьев чи хъублъун вугилан лъазабизе ккола, гьесул ботӀрода барас лъугьун бугелъул.

45Гьединав чияс бихъ-бихъараб ретӀел ретӀине ккола; биччанте гьесул бетӀерги гьурщун букӀине. Гьес гьумералъул гъоркьияб рахъ бахчизабизе ккола ва ахӀизе ккола: „Хъубав! Хъубав!“ – ин. 46СахлъизегӀан гьев хъубав вукӀуна. Гьес гӀадамаздаса батӀаго гӀумру гьабизе ккола; биччанте гьесул чӀел халкъалъ гӀумру гьабулеб бакӀалдаса къватӀибехун букӀине[+].


Ккал чӀван бугони гьабизе кколеб

47-48Квасул ялъуни хӀебтил ратӀлида, бессараб яги хьухьараб квасул ялъуни хӀебтил ххамида, къохьода, яги къохьол гьабураб щиб букӀаниги жоялда ккалалъул цо гьитӀинаб тӀанкӀцин лъугьани, 49ва гьеб тӀанкӀ гӀурччинккараб ялъуни багӀарккараб кьералъул бугони, гьеб ккола барасалъул ккал. Гьеб кашишасда бихьизабизе ккола. 50Кашишас гьеб жоялъул хал-шал гьабила ва гьеб анкьго къоялъ батӀа лъела, чи хъвалареб хӀалалда. 51Анкьабилеб къоялъ кашишас нахъеги гьелъул хал-шал гьабила. Ккалалъул тӀанкӀ тӀибитӀун батани ратӀлида, бессараб яги хьухьараб ххамида, яги къохьол букъараб щиб букӀаниги жоялда тӀад, гьеб буго квешаб барасалъул ккал ва гьеб жо хъубаблъун ккола. 52Гьебмехалъ гьединаб ккал тӀад батарабщинаб жо бухӀизе ккола: ретӀел, бессараб яги хьухьараб квасул ххам, хӀебеталъул ххам, яги къохьол букъараб щиб букӀаниги жо. Гьеб букӀуна квешаб барасалъул ккал; гьеб тӀубан бухӀизе ккола.

53Амма кашишасда бихьани ратӀлида, ялъуни квасул ва хӀебтил ххамида, ялъуни къохьол жалазда тӀад лъугьараб ккалалъул тӀанкӀ кӀодолъулеб гьечӀолъи, 54биччанте кашишас ккал тӀад ккараб жо чуризабизе ва жеги анкьго къоялъ гьелда чи хъвазе бегьуларин абун лъазабизе. 55Хадуб кашишас нахъеги хал-шал гьабила ккал тӀад лъугьараб ва чурараб жоялъул. Гьелда тӀад букӀараб ккал, кьерги хисичӀого, букӀахъе батани, ккал тӀибитӀулеб гьечӀониги, гьеб тӀад лъугьараб жо хъубаблъун букӀуна; гьеб жо бухӀе, кинаб рахъалда ккалалъул тӀанкӀ батаниги. 56Амма гьелъул хал-шал гьабулев кашишасда бихьани, ккалалъул тӀанкӀалъул кьер ун букӀин, гӀицӀго ккал лъугьараб бакӀ нахъе къотӀизе ккола ратӀлидаса, къохьодаса яги ххамидаса. 57РатӀлида, къохьода яги ххамида нахъеги ккалалъул тӀанкӀ лъугьани, гьеб тӀибитӀулеб букӀин лъала. Гьебмехалъ ккал тӀад ккарабщинаб жо тӀубанго бухӀизе ккола. 58Амма чурун хадуб ххамил ва къохьол жоялдаса ккал тӀаса ани, гьеб кӀиабилеб нухалъги чурила ва хадуб бацӀцӀадаблъун[†] лъугьина».

59Гьединал руго ккал бараб ратӀлил, квасул яги хӀебтил ххамил, гьединго къохьол гьарурал киналниги жалазул хӀакъалъулъ къанунал: гьедин лъазабила гьезул рацӀцӀалъи яги хъублъи.

#### 14


Барасалдаса рацӀцӀад гьарулел къурбанал

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Гьале барасалъ унтунги вукӀун сахлъарав чияс, живго вацӀцӀалъизе гӀоло гьабизе кколеб жо. Гьединав чи кашишасухъе[†] вачине ккола[+]. 3Халкъалъ гӀумру гьабулеб бакӀалдаса,[†] ай росулъа яги шагьаралдаса къватӀиве ине ккола кашиш гьев вихьизе. Кашишасда гьев чи барасалдаса сахлъун вукӀин бихьани, 4кашишас лъазабизе ккола гьев чиясе кӀиго хӀалалаб хӀинчӀги, цо кедралъул хъвалхьенги, багӀараб квасул кунги, иссопалъул квацӀиги босун бачӀаян[+]. 5Кашишас цояб хӀинчӀ хъвезабизе ккола иццухъа лъадал цӀураб щагӀил хъабаялда тӀадеги ккун. 6Хадуб кашишас босила чӀагояб хӀинчӀги, кедралъул цо хъвалхьенги, багӀараб квасул кунги, иссопалъул квацӀиги. Ва иццухъа лъимгун жубараб хӀинчӀалъул бидулъ ччула гьеб кинабго. 7Хадуб кашишас гьеб би[†] пунхъизе ккола барасалъ унтун вукӀарав чиясде анкьго нухалъ, ва гьев вацӀцӀалъун вугилан лъазабизе ккола; чӀагояб хӀинчӀ, гӀатӀидаб авлахъалдеги босун, гьениб биччан тезе ккола[+].

8Хадуб гьев чияс жиндирго ретӀелги чурила, тӀолабго расги кӀкӀвала, черхги чурила – цинги гьев вацӀцӀадавлъун вукӀина. Гьелдаса хадуб гьев халкъалда гьоркьове ине бегьула, амма жеги анкьго къоялъ жиндирго чадиралда жаниве лъугьине бегьуларо[+]. 9Анкьабилеб къоялъ гьес нахъеги тӀолабго рас кӀкӀвала, ай бетӀерги, михъ-мегежги, кьунсрулги ва чурила ретӀелги черхги. Гьебмехалъ гьев вацӀцӀалъила.

10Микьабилеб къоялъ гьес къурбаналъе хъвезе кӀиго бихьинаб кьегӀерги цо цӀуяб лъагӀараб кьегӀерги бачӀине ккола, щибго жагъаллъи гьечӀел тӀаса рищун. Гьезда цадахъ ролъул хирияб[†] садакъаялъе бачӀине ккола ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун лъабго бутӀа ханждал, зайтуналъул нахги[†] тӀаде тӀун; гьединго цо лог[†][*] зайтуналъул нахги бачӀине ккола. 11Биччанте гьесул рахъалъ рацӀцӀалъиялъул къурбан тӀобитӀулев кашишас гьев чи, гьесул къурбан-садакъагун цадахъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ДандчӀваялъул Чадиралда цеве вахъун чӀезавизе.

12Биччанте кашишас цо бихьинаб кьегӀер гӀайиб бецӀулеб къурбанлъун гьабизе, гьелда цадахъ цо лог цӀураб зайтуналъул нахги лъун. Гьес гьеб эхедеги борхун БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, хьвагӀезабулеб къурбан хӀисабалда хьвагӀезабила. 13КьегӀер хъвезе ккола мунагь[†] чуриялъулги тӀубан бухӀулебги къурбан хъолеб бакӀалда, ай мукъадасаб бакӀалда.[†] Мунагь чурулеб къурбаналъулго гӀадин, гӀайиб бецӀулеб къурбаналъул гьанги кашишасе букӀуна – гьеб кутакалда хирияб жо ккола[+]. 14Биччанте кашишас гӀайиб бецӀулеб къурбаналъул би босизе ва гьеб бахине вацӀцӀад гьавулев чиясул кваранаб гӀиндаги, кваранаб квералъул кӀудияб килщидаги, кваранаб хӀатӀил кӀудияб килщидаги[+]. 15Хадуб кашишас зайтуналъул нах босила ва квегӀаб хъатинибе тӀела. 16Гьелда жаниб кваранаб квералъул суртӀинкилищги ччун, гьеб нах анкьцӀул пунхъила БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, ай Чадиралдехун балагьизабун. 17Хъатиниб хутӀараб нах бахине ккола вацӀцӀад гьавулев чиясул кваранаб гӀиндаги, кваранаб квералъул кӀудияб килщидаги, кваранаб хӀатӀил кӀудияб килщидаги, гӀайиб бацӀцӀунеб би бахараб бакӀалда тӀасан. 18ХутӀараб нах кашишас гьев чиясул бетӀералде тӀезе ккола. Гьедин тӀобитӀила кашишас гьев чиясе рацӀцӀалъизарулеб низам.

19Биччанте хадуб кашишас мунагь чурулеб къурбан тӀобитӀизе, гьев хъублъиялдаса вацӀцӀад гьавизелъун. Гьелдаса хадуб тӀубан бухӀулеб къурбан хъвезе ккола. 20ТӀубан бухӀулеб къурбанги ролъул хирияб садакъаги кашишас къурбан-бакӀалда тӀаде босила. Гьедин вацӀцӀад гьавила кашишас гьев чи ва гьев вацӀцӀалъила.

21Амма гьев ресукъав чи ватани, ва гьединал къурбанал хъвезе гьесул рес батичӀони, гьес гӀайиб бецӀулеб къурбаналъе хъвезе цо бихьинаб кьегӀер бачӀани гӀола. Гьебго букӀина хьвагӀезабулеб къурбанлъунги, кашишас гьев чи вацӀцӀад гьавизе вукӀиналъе. Гьелда цадахъ ролъул хирияб садакъаялъе бачӀина ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа[*] ханждал, зайтуналъул нахги тӀаде тӀун; гьединго гьес бачӀине ккола цо лог зайтуналъул нах ва 22кӀиго рохьил микки ялъуни кӀиго миккидул тӀинчӀ – гьесул ресалъухъ балагьун. Цо хӀинчӀ мунагь чурулеб къурбаналъе букӀина, кӀиабилеб хӀинчӀ – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе.

23Биччанте рацӀцӀалъиялъул къоязул микьабилеб къоялъ, гьеб кинабгоги цадахъ босун, гьев чи кашишасухъе вачӀине ва ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве чӀезе. 24Биччанте кашишас босизе гӀайиб бецӀулеб къурбаналъе хъвезе бачӀараб кьегӀерги зайтуналъул нахги ва, хьвагӀезабулеб къурбан хӀисабалда, гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе эхеде борхизе. 25Цинги къурбан хъвела ва кашишас гьелъул би бахина вацӀцӀад гьавулев чиясул кваранаб гӀиндаги, кваранаб квералъул кӀудияб килщидаги, кваранаб хӀатӀил кӀудияб килщидаги[+]. 26Хадуб кашишас зайтуналъул нах босила ва жиндирго квегӀаб хъатинибе тӀела. 27Гьелда жаниб кваранаб квералъул суртӀинкилищги ччун, гьеб нах анкьцӀул пунхъила БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе. 28Хадуб зайтуналъул нах бахине ккола вацӀцӀад гьавулев чиясул кваранаб гӀиндаги, кваранаб квералъул кӀудияб килщидаги, кваранаб хӀатӀил кӀудияб килщидаги, гӀайиб бецӀулеб къурбаналъул би бахараб бакӀалда тӀасан. 29Хъатиниб хутӀараб нах кашишас гьев чиясул бетӀералде тӀезе ккола. Гьедин тӀобитӀила кашишас гьев чиясе рацӀцӀалъизарулеб низам. 30Биччанте хадуб гьес хӀанчӀи къурбан гьаризе (рохьил маккал ялъуни миккидул тӀанчӀи – гьесул ресалда рекъон): 31цояб – мунагь чурулеб къурбаналъе, цогидаб – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе. Гьедин вацӀцӀад гьавила кашишас гьев чи БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве».

32Гьале барасалъул унтудаса сахлъарал чагӀи рацӀцӀалъизариялъе хъварал къанунал ва гьединго ресукъал чагӀазе чӀезарурал къанунал.


Рукъ-къедалда ккал чӀвани гьабизе кколеб

33БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги Гьарунидаги[†] абуна:

34«Нуж, Дица нужее кьураб Ханааналъул[†] ракьалде лъугьиндал, ва Дица нужер лъил букӀаниги минаялде ккал биччайдал, 35минаялъул хважаин кашишасухъе ине ккола, ва гьес абизе ккола: „Дир минаялда жанир ккалалъул гӀадинал тӀанкӀал лъугьун руго“, – ян. 36Биччанте кашишас гьениве вачӀиналда цебе минаялда жаниб бугебщинаб къайи-цӀа къватӀибе босеян лъазабизе, гьеб кинабгоги хъубаблъун лъазабизе ккечӀого букӀине. Гьелдаса хадуб кашиш вачӀина ва минаялъул хал-шал гьабила.[†] 37Гьев балагьила къадазда лъугьарал тӀанкӀазухъ: гьел гӀурччинккараб яги багӀарккараб кьералъул ратани ва гвендахарал ругони, 38кашиш гьениса къватӀиве вилълъине ккола, ва гьеб мина рахазе ккола анкьго къоялъ. 39Анкьабилеб къоялъ нахъеги минаялъул хал-шал гьабизе вачӀарав кашишасда къадазда гьел тӀанкӀал тӀадеги гӀемерлъун ратани, 40гьес къадазул ккал чӀваралщинал бакӀазда ругел ганчӀал рахъун, шагьар тун къватӀире, хъубаб бакӀалде рехеян лъазабизе ккола. 41Минаялъул жаниса къадаздаса тӀолабго хӀарщги хъачазе ккола ва гьебги шагьаралдаса къватӀибехун хъубаб бакӀалде нахъе базе ккола. 42Биччанте басриял ганчӀазул бакӀалда цӀиял лъезе ва къадазда цӀидасан хӀарщ жужазе.

43Гьеб кинабго гьабун хадуб, ай ганчӀалги хисун, басрияб хӀарщги нахъе хъачан ва цӀидасан хӀарщги чӀван хадуб, нахъеги минаялъул къадазда ккалалъул тӀанкӀал раккани, 44гьебмехалъ нахъеги кашиш вачӀина ва минаялъул хал-шал гьабила. Гьесда бихьани тӀанкӀал къадазда гӀемерлъун рукӀин, гьеб минаялда квешаб барасалъул ккал чӀван букӀин лъала ва мина хъублъун букӀин лъазабила. 45Гьединаб мина биххизабизе ккола, гьелъул ганчӀалги, чӀалабиги, хӀарщги шагьаралдаса къватӀибехун, хъубаб бакӀалде нахъе базе ккола.

46Кашишас гьукъун хадуб гьеб минаялда жаниве лъугьарав щивав чи хъубавлъун вукӀуна бакъ тӀерхьинегӀан. 47Гьеб минаялда жанив кьижарав чияс жиндирго тӀад букӀараб ретӀел чуризе ккола; гьениб жаниб квен кванарасги чуризе ккола тӀад букӀараб ретӀел[+].

48Амма ганчӀалги хисун, къадаздаса басрияб хӀарщги нахъе хъачан, цӀидасан хӀарщги жужан хадуб минаялъул хал-шал гьабизе вачӀарав кашишасда бихьани тӀокӀалъ тӀанкӀал раккулел гьечӀолъи, гьес гьеб мина бацӀцӀадаб бугилан лъазабила, ккал тӀубан нахъе ун бугелъул. 49Гьеб мина бацӀцӀад гьабиялъул низам тӀобитӀиялъе хважаинас босизе ккола кӀиго хӀинчӀги, цо кедралъул хъвалхьенги, багӀараб квасул кунги, иссопалъул квацӀиги[+]. 50Цояб хӀинчӀ хъвела иццухъа лъадал цӀураб щагӀил хъабаялда тӀадеги ккун. 51Хадуб кашишас босила кедралъул хъвалхьенги, иссопалъул квацӀиги, багӀараб квасул кунги, чӀагояб хӀинчӀги ва гьеб кинабго, иццухъа лъимгун жубараб хӀинчӀалъул бидулъ ччун бахъила ва гьеб пунхъила минаялде анкьго нухалъ. 52Гьедин хӀанчӀил биги, иццул лъимги, чӀагояб хӀинчӀги, кедралъул хъвалхьенги, иссопалъул квацӀиги, багӀараб квасул кунги хӀалтӀизабун, кашишас мина бацӀцӀад гьабила. 53ЧӀагояб хӀинчӀ, шагьаралдаса къватӀибехун, гӀатӀидаб авлахъалда биччан тезе ккола. Гьедин кашишас бацӀцӀад гьабила гьеб мина, ва гьеб бацӀцӀалъила».

54Гьединал руго барасалъул унтабазул хӀакъалъулъ къанунал: ботӀрода бараб тӀехӀ, 55ратӀлида ялъуни минаялда чӀвараб ккал, черхалъул кинаб букӀаниги бакӀ гьорой, тӀомалде бараб сус яги хъахӀал тӀанкӀал – щиб гьеб батаниги. 56Гьел къануназдалъун лъала нужеда хъубабги бацӀцӀадабги батӀа гьабизе. Гьеле барасалъул рахъалъ къанунал[+].

#### 15


Бихьиназул хъублъиялда хурхарал къанунал

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусадаги Гьарунидаги[†] абуна:

2«ГӀизраилил[†] халкъалда лъазабе: Нагагь бихьинчиясул черхалдаса къватӀибе лъамалъи бачӀунеб бугони, гьелъ гьев хъублъизавула. 3БатӀалъи гьечӀо, гьеб жеги бачӀунеб букӀа, гьоркьоб къотӀун букӀа – гьев хъубав ккола.

4Гьединав бихьинчи тӀад кьижараб бусен-къай хъублъула ва гьев гӀодов чӀарабщинаб бакӀги[†] хъублъула. 5Гьесул бусен-къаялда хъваравщинав чияс жиндирго черхги тӀад букӀараб ретӀелги чуризе ккола ва бакъ тӀерхьинегӀан хъубавлъун вукӀуна[+]. 6Лъамалъи бачӀунев чи вукӀараб бакӀалда гӀодов чӀарасги черхги тӀад букӀараб ретӀелги чуризе ккола – гьевги бакъ тӀерхьинегӀан хъубавлъун вукӀуна.

7Лъамалъи бачӀунев чиясда хъварасги чуризе ккола тӀад букӀараб ретӀелги жиндирго черхги; гьевги къасилъизегӀан хъубавлъун вукӀуна.

8Гьес лъидениги туни, гьесги чуризе ккола тӀад букӀараб ретӀел, черхалда лъимги бахъизе ккола ва бакъ тӀерхьинегӀан гьевги хъублъун вукӀуна.

9Лъамалъи бачӀунев чи тӀад рекӀараб кинаб батаниги кьилиги хъублъула. 10Гьесда гъоркь букӀараб щибниги жоялда хъварав чиги гьеб кодобе босарав чиги къасилъизегӀан хъубавлъун вукӀуна; гьесда тӀад букӀараб ретӀелги чуризе ккола, черхалда лъимги бахъизе ккола ва гьев къасилъизегӀан хъубавлъун вукӀуна.

11Лъамалъи бачӀунев чи квералги чуричӀого цоги чиясда хъвани, гьесги чуризе ккола жиндирго ретӀел, черхалда лъимги бахъизе ккола; гьевги маркӀачӀумех щвезегӀан хъубавлъун вукӀуна.

12Гьев чи щагӀил цӀарагӀалда хъвани, гьеб бекизе ккола; гьеб цӀулал цӀарагӀ букӀун батани, лъеца чуризе ккола[+].

13Гьев чиясул лъамалъи бачӀин къотӀараб мехалъ, анкьго къоялъги чӀун, биччанте гьес жиндирго ретӀел чуризе ва черхалда иццул яги чвахулеб лъарал лъим бахъизе, цинги гьев вацӀцӀалъила. 14Биччанте микьабилеб къоялъ гьев чи, кӀиго рохьил миккиги ялъуни кӀиго миккидул тӀинчӀги босун, ДандчӀваялъул Чадиралда цеве вачӀине ва гьес гьеб кашишасухъе[†] кьезе[+]. 15Кашишас цояб хӀинчӀ мунагь[†] чурулеб къурбаналъе, цогияб тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвела ва, гьедин БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гьесул рахъалъ къурбаналги тӀоритӀун, гьев хъублъиялдаса вацӀцӀад гьавила.

16Бихьинчиясул мани бачӀани, гьес черхалда лъим бахъизе ккола ва къасилъизегӀан гьев хъубавлъун вукӀуна[+]. 17Мани тӀаде араб кинаб батаниги жо, яги ретӀел – гьеб чуризе ккола, ва къасилъизегӀан гьеб хъубаблъун рикӀкӀуна.


ЧӀужугӀаданалъул хъублъиялда хурхарал къанунал

18ЧӀужугӀадан росасда аскӀой йегани ва гьесул мани бачӀани, гьесда цадахъ гьелъги черхалда лъим бахъизе ккола ва къасилъизегӀан кӀиялго хъубаллъун рукӀуна.

19ЧӀужугӀаданалъул черхалдаса би[†] бачӀунеб бугони ва гьеб гӀадатияб хӀайиз батани, гьей анкьго къоялъ хъубайлъун йикӀуна. Гьелда хъваравщинав чиги къасилъизегӀан хъубавлъун рикӀкӀуна[+].

20Жиндирго хӀайизалъул къояз гьей тӀад йегарабщинаб ва гӀодой чӀарабщинаб бакӀги хъублъула. 21Гьелъул бусада хъварав чияс тӀад букӀараб ретӀелги жиндирго черхги чуризе ккола – гьевги маркӀачӀумех щвезегӀан хъубавлъун рикӀкӀуна. 22Гьей гӀодой чӀун йикӀараб бакӀалда хъварав чиясги жиндирго ретӀелги черхги чуризе ккола – гьевги къасилъизегӀан хъубавлъун рикӀкӀуна. 23Гьелъул бусада букӀараб, ялъуни гьей гӀодой чӀолеб бакӀалда букӀараб кинабниги жоялда хъварав чиги къасилъизегӀан хъубав вукӀуна.

24Гьелъул хӀайизалъул къояз рос гьелда аскӀов вегани, гьелъул хӀайизалъул хъублъи гьесде бачӀуна, ва анкьго къоялъ гьевги хъубавлъун рикӀкӀуна. Цинги гьев тӀад вегараб бусен-къайги хъублъула[+].

25ЧӀужугӀаданалъул черхалдаса гӀемерал къояз би бачӀунеб бугони, гьеб гӀадатияб хӀайизги батичӀони, ялъуни хӀайиз халат бахъунеб бугони, гьебмехалъги, хӀайизалъул къоязго гӀадин, би бачӀунелщинал къояз гьей хъубайлъун йикӀуна[+]. 26ХӀайизалъул къоязго гӀадин, гьей гӀадан тӀад егарабщинаб бусен-къайги хъублъула, гьей гӀодой чӀарабщинаб бакӀги хъублъула. 27Гьел жалазда хъварав чиги хъублъула; гьес жиндирго ретӀелги черхги чуризе ккола – гьевги къасилъизегӀан хъубавлъун вукӀуна.

28Би къотӀараб мехалъ чӀужугӀадан жеги анкьго къоялъ чӀезе ккола, цинги гьей яцӀцӀалъула. 29Микьабилеб къоялъ, кӀиго рохьил миккиги ялъуни кӀиго миккидул тӀинчӀги босун, гьей гӀадан ДандчӀваялъул Чадиралда цее ячӀина, ва гьелъ гьеб кашишасухъе кьела[+]. 30Кашишас цояб хӀинчӀ мунагь чурулеб къурбаналъе, цогидаб тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвела, ва, гьедин БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере гьелъул рахъалъ къурбаналги тӀоритӀун, гьей хъублъиялдаса яцӀцӀад гьайила.

31Нужеца гӀизраилазул халкъ хъублъиялдаса цӀуне, жиндирго хъублъиялдалъун гьезда гьоркьоб бугеб Дир Чадирги хъублъизабун, гьел хвезаризе ккечӀого рукӀине[+].

32Гьеле лъамалъи бачӀунев яги мани бачӀарав ва гьелдалъун хъублъарав бихьинчиясе хъварал къанунал. 33Гьединго, би бачӀиналъ хъублъарай чӀужугӀаданалъеги. ПалхӀасил, хъублъарав бихьинчиясеги хъублъарай чӀужугӀаданалъеги цого къанун букӀина, гьединго – хъублъарай лъадуда аскӀов вегарав росасеги».

#### 16


Кипурималъул къо[*]

1БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] цере Гьарунил[†] васал хун хадуб, БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана Мусада[+]. 2БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Дурго вац Гьарунида абе бокьа-бокьараб мехалъ вачӀине бегьуларин хасаб пардавалда нахъа бугеб Бищунго Мукъадасаб бакӀалда[†] жаниве ва гьениб бугеб КъотӀиялъул гъансил тӀалъелалда цеве, гурони гьев хвезе вугин, гьениб накӀкӀул парчадулъ Дица Дунго загьир гьавизе вугелъул[+].

3Бищунго Мукъадасаб бакӀалде лъугьиналда цебе Гьаруница мунагьал[†] чурулеб къурбаналъе хъвезе оцги, тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвезе куйги бачӀине ккола. 4Биччанте гьес цин черхалда лъим бахъизе ва кашишзабазул[†] хирияб ретӀел тӀад ретӀине: бацӀцӀадаб[†] хӀебтил кашишасул гурдеги, гӀаврат бахчулеб бацӀцӀадаб хӀебтил тӀажуги, гьединабго хӀебтил рачелги. БотӀрода хӀебтил тӀагъурги лъе[+]. 5ГӀизраилазул[†] жамагӀаталъухъа гьес къабул гьабизе ккола мунагь чурулеб къурбаналъе хъвезе кӀиго дегӀенги, тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвезе куйги.

6Биччанте жиндирго рахъалдасан мунагь чурулеб къурбаналъе къачӀараб оц хъвезе Гьаруница жиндасагоги жиндирго хъизан-къаялдасаги, мунагьаздаса рацӀцӀалъизе рукӀине. 7Гьединго гьес кӀиябго дегӀенги бачине ккола БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе 8ва можоро рехизе ккола, гьезул кинаб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хъвезе бугеб, кинаб Азазелалъе[*] букӀине бугебали лъазе. 9Гьаруница бачина можороялъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бихьизабураб дегӀен ва мунагь чурулеб къурбаналъе хъвела. 10Можороялъ Азазелалъе бихьизабураб дегӀен БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе чӀаго бачина, халкъ мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъул низам тӀобитӀизе ва хадуб гӀалахалде Азазелалъе биччан тезе букӀине.

11Мунагь чурулеб къурбаналъе хӀадурараб жиндирго оц хъун хадуб ва жиндасаги жиндирго хъизан-къаялдасаги мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъул къурбан тӀобитӀун хадуб, 12Гьаруница босила гьуинмахӀал рухӀулеб щурун, къурбан-бакӀалда[†] тӀаса бухӀулеб тӀурччиги жаниб лъун, ва, дангъура цӀураб гьуинмахӀазул жубайги босун, хасаб пардавалда нахъе ина. 13Гьениб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гьес гьуинмахӀазул жубай тӀурччиялда тӀаде бала ва КъотӀиялъул гъансил тӀалъел кӀкӀуялъ бахчизабила, – гьедин гьабизе ккола гьев хвечӀого хутӀизе[+]. 14Гьелдаса хадуб биччанте гьес оцол би[†] босизе ва, бидулъ килищги ччун, би пунхъизе гъансил тӀалъелалъул бакъбаккул рахъалде ва анкьго нухалъ тӀалъелалда цебесеб рахъалде.

15Хадуб Гьаруница тӀолабго халкъалдаса мунагь чуриялъул къурбаналъе дегӀен хъвела ва, гьелъул биги босун, хасаб пардавалда нахъе ина; оцол биго гӀадин, гьебги пунхъила КъотӀиялъул гъансил тӀалъелалда тӀаде ва тӀалъелалда цебесеб рахъалде. 16Гьедин бацӀцӀад гьабила[†] Гьаруница Бищунго Мукъадасаб бакӀ халкъалъул хъублъиялдасаги, гьезул такъсираздасаги, гьезул мунагьаздасаги. Гьединго гьабизе ккола ДандчӀваялъул Чадиралъеги, щайгурелъул гӀадамазда гьоркьоб бугелъул гьеб, гьезул хъублъиялъ сверунги ккун. 17Мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъул низам тӀобитӀизелъун Гьарун гьениве жаниве аралдаса нахъе, гьев къватӀиве вачӀинегӀан, ДандчӀваялъул Чадиралда жанив цониги чи вукӀине бегьуларо. Гьедин Гьаруница мунагьаздаса рацӀцӀалъизарила: живгоги, жиндирго хъизан-къайги, тӀолабго халкъги.

18Гьеб кинабго гьабун хадуб, гьев БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бугеб меседил къурбан-бакӀалда аскӀове ина, ва гьелда тӀадги рацӀцӀалъиялъул низам тӀобитӀила: оцолги дагӀнилги биги босун, гьеб бахина къурбан-бакӀалъул ункъабго бокӀнида чӀварал лълъурдузда,[+] 19ва гьебго би пунхъила къурбан-бакӀалда тӀаде анкьго нухалъ. Гьедин бацӀцӀад гьабила гьеб гӀизраилазул хъублъиялдаса ва гьеб мукъадасаблъун букӀина.


Азазелалъул дегӀен

20Бищунго Мукъадасаб бакӀги, ДандчӀваялъул Чадирги, къурбан-бакӀги бацӀцӀад гьабун хадуб, Гьаруница чӀагояб дегӀен БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бачина. 21КӀиябго кверги дагӀнил ботӀрода лъун, гьес гӀизраилазул кинабниги мунагь-хӀакъ рехсела, гьеб дагӀница баччизе букӀине. Хадуб гьеб дегӀен гӀалахалде битӀила, гьеб бачун цо чиги ина. 22Ва гьеб дагӀница рикӀкӀадаб мегӀер-гӀалахалде росун ина халкъалъулго мунагьал, гьениб дегӀенги биччан тела[+].

23Гьелдаса хадуб Гьарун ДандчӀваялъул Чадиралъуве лъугьина, ва Бищунго Мукъадасаб бакӀалде лъугьиналда цебе гьес ретӀараб бацӀцӀадаб хӀебтил ретӀел тӀаса бахъина ва гьениб тела[+]. 24Биччанте гьес, мукъадасаб бакӀалда черхалдаса лъимги бахъун, цогидаб ретӀел тӀад ретӀине. Цинги гьев Чадиралъуса къватӀиве вачӀина, ва жиндасагоги халкъалдасаги тӀуран рухӀулел къурбанал тӀоритӀила, ва живгоги халкъги рацӀцӀад гьарила.[†] 25Мунагьал чуриялъул къурбаналъул тӀатӀи къурбан-бакӀалда тӀад бухӀизе ккола.

26Азазелалъул дегӀен бачун ун вукӀарав чияс жиндирго ретӀелги черхги чуризе ккола, цинги халкъалда гьоркьове тӀад вуссине бегьула[+]. 27Мунагь чуриялъул къурбаналъе хъураб оцги дегӀенги шагьаралдаса къватӀибе босизе ккола; гьезул тӀомги, гьанги, кинабго ургьимесги гьениб бухӀизе ккола, щайгурелъул гьезул би, мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъул низам тӀобитӀиялъе, Бищунго Мукъадасаб бакӀалде босун букӀиндал[+]. 28Гьеб бухӀарав чиясги жиндирго ретӀелги черхги чуризе ккола; хадуб гьев халкъалда гьоркьове тӀад вуссине бегьула.


Кипурималъул къоялда бан жеги амруял

29Нужее абадияб къанунлъун лъазабулеб буго: Анкьабилеб моцӀалъул анцӀабилеб къоялъ, ай Кипурималъул къоялъ, кӀал ккве ва щивниги чи хӀалтӀуге, я гӀизраилав, я нужеда гьоркьоб гӀумру гьабун чӀарав къватӀиса чи[+]. 30Щайгурелъул гьеб къоялъ кашишас мунагьаздаса хвасарлъиялъул низам тӀобитӀула, нужехъа ккарал тӀолалго мунагьаздаса БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере нуж рацӀцӀад гьаризе. 31Гьеб къо нужее хӀалхьиялъул ва Аллагьасе[†] мутӀигӀлъиялъул къолъун букӀине ккола; гьеб къанун букӀина нужее абадиялъего. 32Мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъул къурбан тӀобитӀизе ккола хирияб нахги бахарав ва умумуздаса кашишлъиялъул ирсги босарав КӀудияв кашишас.[†] Биччанте гьес бацӀцӀадаб хӀебтил хасаб ретӀел тӀад ретӀине[+] 33ва Бищунго Мукъадасаб бакӀги, ДандчӀваялъул Чадирги, къурбан-бакӀги бацӀцӀад гьабизе. Гьединго гьес рацӀцӀад гьарила кашишзабиги тӀолабго ГӀизраилил халкъги.

34ГӀизраилил халкъ тӀолалго мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъе чӀезабураб къанун абадиялъего бугеб къанун буго; лъагӀалида жаниб цо нухалъ тӀубазабе гьеб».

Гьез кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абухъе.

#### 17


Къурбанал хъвезе бихьизабураб бакӀ

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Гьарунидаги,[†] гьесул васаздаги, ГӀизраилил[†] тӀолабго халкъалдаги абе БЕТӀЕРГЬАНАС гьадинаб амру гьабунин: 3-4„ГӀизраилазул лъица букӀаниги боцӀул, гӀиял ялъуни цӀаназул рехъалъа жо, ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мукъадасаб бакӀалда[†] цебе къурбаналъеги хъвечӀого, батӀияб бакӀалда[†] жиндиего бокьухъе хъуни[*], гьеб хӀайваналъул гӀодобе тӀураб бидул хӀакъ чӀола гьев чиясда[*]. Гьес би[†] гӀодобе тӀуна, гьединлъидал гьев тӀагӀинавизе ккола ва гьесул цӀарги халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀазе ккола. 5ГьабсагӀат гӀизраилаз авлахъалда хъолел ругел хӀайванал риччанте гьез БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере, ДандчӀваялъул кӀалтӀе кашишасухъе[†] рачун рачӀине ва гьенир БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракълил къурбанал хӀисабалда хъвезе[+]. 6Биччанте кашишас къурбаналъул би пунхъизе ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа бугеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбан-бакӀалде ва гьелъул тӀатӀи бухӀизе – БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб[†] махӀалъул кӀкӀуй бахъинабизе[+]. 7Амма дора дагӀнил сипаталъул шайтӀабазе къурбаналги хъун, гьезие лагълъиги гьабун, тӀокӀалъ Аллагьасе[†] хилиплъугеян[*] лъазабе! Гьеб буго гьезиеги гьезул рукӀинесел тӀолалго наслабазеги хъвараб абадияб къанун“.

8Дуца гьезда абе: „гӀизраилазул ялъуни къватӀиса рачӀун нужеда гьоркьор гӀумру гьабулезул лъица букӀаниги тӀубан бухӀулеб яги ракълил къурбан гьабуни, 9амма ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьабураб къурбан гьеб батичӀони, гьедин гьабурав чи тӀагӀинавизе ккола, гьесул цӀарги халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀазе ккола[+].


Би гьукъараб къанун

10ГӀизраилазул ялъуни къватӀиса рачӀун нужеда гьоркьоб гӀумру гьабулезул лъица букӀаниги квание би хӀалтӀизабулеб бугони, гьев чиясде Дир гьалагаб ццин рещтӀине буго, ва Дица гьев тӀагӀинавизе вуго, гьесул цӀарги халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀазе буго[+]. 11ЧӀагояб жоялъул рухӀ гьелъул бидулъ букӀуна. Гьединлъидал Дица нужеде амру гьабуна би къурбан-бакӀалде пунхъеян, нужерго рухӀал хвасарлъизе рукӀине; нужее гӀоло гӀодобе тӀураб гьеб биялъ нужер гӀумру хвасар гьабула, щайгурелъул гӀумру бидулъ букӀунелъул[+]. 12Гьединлъидалин Дица ГӀизраилил халкъалда лъазабулеб бугеб: цониги чияс би кӀалдиб хъваге. Гьединго къватӀиса рачӀун нужеда гьоркьор чӀарал гӀадамазги би квание хӀалтӀизабуге.

13ГӀизраилас ялъуни къватӀиса вачӀун нужеда гьоркьов чӀарав цоги чияс, чанавеги ун, кваназе бегьулеб гӀалхул чан ялъуни хӀинчӀ ккуни, гьес чанил кинабго би биччазе ккола, хадуб биялда тӀаде ракьги хъвазе ккола[+]. 14Щайгурелъул чӀагоябщинаб жоялъул рухӀ гьелъул бидулъ букӀуна, би – гьеб ккола гӀумру. Гьединлъидалин Дица ГӀизраилил халкъалда лъазабураб кинаб бугониги рухӀчӀаголъиялъул би гьекъогеян, щибаб чӀагоябщинаб жоялъул рухӀ гьелъул бидулъ букӀунелъул. Би гьекъолев чи тӀагӀинавизе вуго.

15ГӀизраилас ялъуни къватӀиса вачӀун нужеда гьоркьов чӀарав цоги чияс, хвараб ялъуни жанавараз чӀвараб хӀайваналъул гьан кванан батани, гьес ретӀелги черхги чуризе ккола ва бакъ тӀерхьинегӀан гьев хъублъун вукӀуна, цинги вацӀцӀалъула[+]. 16Амма гьес ретӀелги черхги чуричӀони, гьев гӀайибалъукье ккезе вуго“».

#### 18


Гьукъарал гьоркьорлъаби

1[•]БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазул[†] халкъалда абе: „Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь.[†] 3Нужеца нахъа тараб Мисриялъул халкъалдаги Дица нуж рачунел ругеб Ханааналъул[†] халкъаздаги релъун хьвадуге, ва гьезул гӀадатазда нахъ рилълъунге. 4Дир амраби тӀуразаре, Дир къанунал цӀуне ва гьезда рекъон хьваде: Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь. 5Дир къануналги Дир амрабиги тӀуразаре. Гьел тӀуразариялдалъун чӀаго вукӀина инсан. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

6Цеесей гӀагарай чӀужугӀаданалда хъваге, гьейгун вегизе мурадгун. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН.

7Дурго эбелалда аскӀовги вегун, инсул тӀагъуралде рогьо бачунге. Гьей дур эбеллъидал, гьей инжит гьаюге.

8Дурго инсул батӀияй лъадуда аскӀовги вегуге, эменги хӀакъир гьавун[+].

9Кинай ятаниги дурго яцалда аскӀов вегуге: гьей эменцадахъай ятаниги, эбелцадахъай ятаниги, мунгун цо минаялда гӀурай ялъуни батӀаго гӀурай ятаниги[+].

10Дурго васасул ясалдаги ясалъул ясалдаги хъваге, хъубал къасдалгун – гьеб мунго басра гьави ккола.

11Дурго инсуе батӀияй чӀужуялъ гьаюрай ясалда аскӀов вегуге: гьей дур яц ккола, гьей инжит гьаюге.

12Дурго инсул яцалда аскӀов вегуге, гьей дур инсул тӀул бикьарай яцлъидал.

13Гьединго дурго эбелалъул яцалда аскӀовги вегуге, гьей дур эбелалъул тӀул бикьарай яцлъидал.

14Дурго инсул вацасул тӀагъуралде рогьо бачунге; хъубал къасдалгун гьесул лъадуда аскӀове лъугьунге. Гьей дур инсул вацасул лъадилъидал.

15Дурго нусалда аскӀов вегуге: гьей дур васасул лъадилъидал, гьей инжит гьаюге[+].

16Дурго вацасул лъадуда аскӀов вегуге – дурго вац басра гьави ккола гьеб[+].

17Мун чӀужугӀаданалда, цинги гьелъул ясалдаги аскӀов вегизе бегьуларо. ЧӀужуялъул ясалда яги гьелъул ясалъулги васасулги ясалда мун хъваге: гьелдалъун чӀужу инжит гьаюге. Гьеб кӀудияб къабихӀлъи буго[+].

18Дурго лъадул яц ячунге, гьезда гьоркьоб къецги ккезабун; дурго лъадиги чӀаго йикӀаго, гьелъул яцалда аскӀов вегуге[+].

19ЧӀужуялъул хӀайизалъул къояз, ай гьей хъублъун йикӀаго, гьелда аскӀов вегуге[+].

20Чияр чӀужуялда аскӀов вегуге ва мунго хъублъизавуге[+].

21Дурго лъимал Молохие[*] къурбан гьаруге: дурго Аллагьасул цӀар суризабуге. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН.

22Бихьинчиясда аскӀов чӀужугӀаданалда аскӀов гӀадин вегуге – гьеб кӀудияб къабихӀлъи буго[+].

23Гьединго хӀайваналгун хъубал жал гьаруге, мунгоги хъублъизавун. Гьединго чӀужугӀаданги хӀайваналда гъоркь йегуге – гьеб кӀудияб къабихӀлъи буго[+].

24Гьел киналго чорокал жалаздалъун нужго хъублъизаруге. Гьеб кинабго гьабула Дица нужее кьолеб бугеб ракьалдаса нахъе хъамизе ругел халкъаз. 25Гьел сабаблъун гьеб ракьго хъублъана ва Дица гьезие жаза гьабизе хӀукму къотӀана. Гьединлъидал ракьалъги гьел халкъал къватӀире тун ралагьизаруна[+]. 26Нужецайин абуни, Дир къануналги Дир амрабиги тӀуразаре; гӀизраилазул цониги чияс, яги къватӀиса вачӀун нужеда гьоркьоб гӀумру гьабун чӀарас гьел къабихӀал жал гьаруге. 27Щайгурелъул нужеда цере гьаб ракьалда рукӀарал халкъаз гьел рихарал ишал гьаруна,[†] ва гьеб сабаблъун ракьги хъублъана. 28Гьединал ишал гьаризе лъугьани, нужецаги хъублъизабила гьаб ракь, цинги нужги къватӀире тун ралагьизарила гьелъ, гьанир рукӀарал халкъалго гӀадин.

29Гьединал ишал гьаруравщинав чи тӀагӀинавизе вуго ва гьесул цӀарги халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀазе буго. 30Дир амрабиги ахӀкамалги тӀуразаре, гьанир рукӀарал халкъазул къабихӀал гӀадатазда нахърилълъунге ва нужго хъублъизаруге. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН“».

#### 19


РацӀцӀалъиялда хурхарал къанунал: диниял ва адабиял

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] тӀолабго халкъалда лъазабе: „Нуж рацӀцӀадго хьваде, щайгурелъул Дун вуго вацӀцӀадав БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь.[†][+]

3Эбелалъулги инсулги адаб-хъатир гьабе ва Дир шаматазул шурутӀал тӀуразаре. Дун вуго нужер БЕТӀЕРГЬАН[+].

4Пайда гьечӀел гьересиаллагьзабазде руссунге, биун тӀун маххгун аллагьзабазул сипатал гьаруге. Дун вуго нужер БЕТӀЕРГЬАН[+].

5БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракълил къурбанал хъолеб мехалъ, Гьев разилъулеб хӀалалъ гьабе кинабго[+]. 6Гьезул гьан кванай гьебго къоялъги нахъисеб къоялъги; лъабабилеб къоялъ нахъе хутӀараб гьан бухӀизе ккола. 7Амма лъабабилеб къоялъги нуж гьеб гьан кваназе лъугьани, нужер къурбан Аллагьас нахъчӀвала, махӀ кӀутӀараб гьан нужеца кванаралъухъ. 8Гьединаб иш гьабурав чиясе хӀакъ букӀуна, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС хирияблъун[†] гьабураб жо гьес хъублъизабун букӀун. Гьев чи тӀагӀинавизе ккола, гьесул цӀарги халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀазе ккола.

9Хурир лъилъарулеб мехалъ, хӀалухъен рагӀа-ракьанде щун бакӀаруге,[†] ва гӀодоре рортарал тӀоралги рищуге[+]. 10Гьединго цӀолбол ахикьа нахъе жо течӀого пихъ бакӀаруге, гӀодобе бортараб гьенибго те. Мискинзабазеги чияр ракьаздаса рачӀаразеги букӀине те гьеб. Дун вуго нужер БЕТӀЕРГЬАН[+].

11ЦӀогь гьабуге.

Гьереси бицунге.

Цоцае хӀилла-макру гьабуге[+].

12Дир цӀарги рехсон гьересияб гьа баге – Аллагьасул цӀар суризабуге. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

13Цогидасухъа щибго бахъуге ва цӀогь гьабуге.

ХӀалтӀухъанасе кколеб харж къасиго кье, рогьинегӀан тоге[+].

14ГӀинкъасе нагӀана кьоге, беццасда цебе хӀетӀе лъоге. Дурго Аллагьасукьа хӀинкъа. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН.

15Диванханаялда ритӀухъаб хӀукму къотӀе. Бечедав вугин ялъуни мискинав вугин абун, гьесул гьурмахъ балагьуге, диван ритӀухъго къотӀе[+].

16ГӀадамазда гьоркьор мацӀал гьаруге.

Цогидав чиясул гӀумруялъе хӀинкъи кколеб жо гьабуге. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

17Лъидехун букӀаниги рекӀелъ ццин хьихьуге. Дур халкъцояс мекъаб иш гьабуни, гьесда бадибе абе, гьесул гӀайиб дуеги гӀахьаллъичӀого букӀине[+].

18Дурго халкъцоясдаса рецӀел босуге ва гьесде ццидахун вукӀунге. Дурго рухӀгӀан вокьа дуе дуда аскӀов вугев цогидав чиги. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

19Дир къанунал тӀуразаре.

БатӀи-батӀияб тайпаялъул хӀайванал данде рачунге.

КӀиго батӀияб хьон цо хуриб бекьуге.

БатӀи-батӀияб тайпаялъул ххамазул гьабураб ретӀел ретӀунге[+].

20Чияе кьезе къотӀи гьабурай лагъалда аскӀов пуланав чи вегани, амма гьелъухъ жеги мухь кьун букӀун гьечӀони ва гьей эркен гьаюнги йикӀун ятичӀони, гьесие тамихӀ гьабизе ккола. Амма гьел кӀиялго чӀвазе бегьуларо, щайгурелъул гьей жеги эркенлъун йикӀинчӀелъул. 21Биччанте гӀайибияв бихьинчияс гӀайиб бецӀулеб къурбаналъе хъвезе куй бачун бачӀине БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе. 22Кашишас[†] БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе, гьев хвасарлъиялъе гӀоло гӀайиб бецӀулеб къурбан тӀобитӀила, ва Аллагь гьесул мунагьалда[†] тӀаса лъугьина.

23Нужерго ракьалде щведал, нужеца гьенир пихъил гъутӀби чӀела. Амма тӀоцебесеб лъабго соналъ нужеца гьел гъутӀбуздаса пихъ кванаге. 24Ункъабилеб соналъ гьел гъутӀбузда бижараб пихъ хирияблъун, ай БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб рецц-бакъалъул садакъалъун ккола. 25Щуабилеб соналъ нужеца гьездаса пихъ кваназе бегьула. Цинги лъагӀалидаса лъагӀалиде гьезда пихъ гьарзалъила. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь.

26Бигун цадахъ гьан кванаге.

Пал тӀамуге, сихӀручилъи гьабуге[+].

27Къунщбуздаса рас кӀкӀваге ва мегежалъул рагӀал къунцӀуге[+].

28Хварасда магӀу бахъулелъул черхалда нусал чӀваге ва кинал рукӀаниги гӀужал лъоге[*]. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

29Нужерго ясал хъублъизаруге, хъахӀбалъиялдеги кьун[*], гурони улкаялдаго хъахӀбалъи тӀибитӀизе буго, ракьги пасикълъизе буго[+].

30Дир шаматазул шурутӀал тӀуразаре, ва Дир Мукъадасаб бакӀалъул[†] адаб-хӀурмат гьабе. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

31Хваразул рухӀазда кӀалъалел яги балъголъи бицунел гӀадамазухъе унге ва гьел цӀехоге, гьел сабаблъун нужго хъублъичӀого рукӀине. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь[+].

32КӀудиясда цеве тӀаде вахъа, херав чиясул адаб гьабе – Аллагьасукьа хӀинкъа. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

33Нужеда гьоркьоб чӀел гьабурав къватӀиб ракьалдаса чи къварид гьавуге[+]. 34Нужерго ракьцоясдехун гӀадаб бербалагьи гьабе гьединав чиясдехунги; дурго рухӀгӀан вокьа гьевги. Нужгоги рукӀиндал чияр халкъ хӀисабалда Мисриялда гӀумру гьабулел. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь[+].

35Гьарулел ишал ракӀбацӀцӀадго гьаре: диван ритӀухъго къотӀе ва цӀадирабаздалъун яги роценалъе хӀалтӀизабулеб цоги батӀияб цӀарагӀалдалъун хӀарам гьабуге. 36Биччанте нужер киналго цӀадирабиги, ефаги, гинги ритӀарал дурусал рукӀине.

Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нуж Мисриялдаса къватӀире рачарав нужер Аллагь[+].

37Дир къануналги Дир хӀукмабиги цӀуне ва гьезда рекъон хьваде. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН“».

#### 20


Мунагьалъухъ букӀунеб жаза

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] халкъалда абе: „ГӀизраилазул цониги чияс, ялъуни нужеда гьоркьоб гӀумру гьабун чӀарал къватӀиб ракьалдаса рачӀарал гӀадамазул лъицаниги Молохие жиндирго лъимер къурбан гьабуни, гьев чи чӀвазе ккола: жамагӀаталъ ганчӀалги речӀчӀун чӀвай гьев чи[+]. 3Дир ццин рещтӀине буго гьединав чиясде: гьев тӀагӀинавизе вуго ва халкъалда гьоркьоса нахъе къотӀизе вуго – Дир хирияб[†] цӀаралда ва Мукъадасаб бакӀалда[†] тӀаде рогьоги бачун, гьес лъимер Молохие кьуралъухъ[+]. 4Лъица букӀаниги лъимер Молохие къурбан гьабуни, ва халкъалъ гьеб иш кӀвар кьечӀого тани, ва гьев чи чӀвачӀони,[+] 5гьебмехалъ Дица жаза гьабизе буго гьесиеги гьесул гӀагарлъиялъеги. Дица тӀагӀинавила гьевги, гьесда цадахъ Молохие гӀоло хъубал ишал гьарурал киналгоги – гьезул цӀаралги халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀала.

6Хваразул рухӀазда кӀалъалел, балъголъи бицунел ва гьезулгун бухьен гьабуралщинал чагӀазе Дица жаза гьабизе буго; гьединал чагӀи тӀагӀинаризе руго ва халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀазе руго[+].

7Динияб рацӀцӀалъи цӀуне, мунагьал[†] гьаруге, Дун вугелъул БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь.[†][+] 8Дир къанунал мухӀканго тӀуразаре. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – Дирго халкълъун нуж ратӀа гьарурав.

9Эбел-эмен хӀакъир гьарун[†] кӀалъарав чи чӀвазе ккола; гьес эбел-инсуе нагӀана кьун батани, живго чӀваялъул гӀайиб гьесда жиндаго тӀаде ккола[+].

10Бихьинчияс зина гьабуни ва чияр лъадигун вегани, чӀвазе ккола гьевги гьесда цадахъ зина гьабурай чӀужугӀаданги[+].

11Жиндирго инсул лъадуда аскӀов бихьинчи вегани, эмен хӀакъир гьави буго гьеб. Гьел кӀиялго зиначагӀи чӀвазе ккола – жалго чӀваялъул гӀайиб гьезда жидедаго букӀина[+].

12Жиндирго нусалда аскӀов вакьад вегани, гьел кӀиялго чӀвазе ккола. Гьеб кутакалда къабихӀаб иш буго – жалго чӀваялъул гӀайиб гьезда жидедаго букӀина[+].

13Бихьинчи цоги бихьинчиясда аскӀов чӀужугӀаданалда аскӀов кинигин вегани, гьеб кутакалда пасикъаб иш буго – гьел чӀвазе ккола. Жалго чӀваялъул гӀайибиял гьел жалго рукӀина[+].

14Бихьинчияс ясги, цинги гьелъул эбелги лъудбилъун рачани, гьеб пасикълъи буго. Гьевги гьей кӀияйго гӀаданги рухӀизе ккола, гьединаб пасикълъи халкъалда гьоркьобе биччачӀого букӀине[+].

15ХӀайвангун хъубал гьоркьорлъаби гьарурав бихьинчи чӀвазе ккола, гьеб хӀайванги чӀвазе ккола[+].

16Гьединго чӀужугӀаданалъги хӀайвангун хъубал гьоркьорлъаби гьаруни, гьейги гьеб хӀайванги чӀвай. Гьел чӀвазе ккола, гьел чӀваялъул гӀайибги гьезда жидедаго буго.

17Лъица букӀаниги жиндирго эменцадахъай ялъуни эбелцадахъай яц ячани, ва гьел цоцада аскӀор регани, ва цоцазул гӀицӀлъи гьезда бихьани – гьеб буго кӀудияб нич. Гьел халкъалдаго рихьун тӀагӀинаризе ккола ва халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀазе ккола. Гьев чияс жиндирго яц басра гьаюна – гьелъухъ гьесие жаза гьабизе ккола[+].

18ЧӀужугӀаданалъул хӀайизалъул къояз рос гьелда аскӀов вегани, гьез кӀиязго гьелъул хӀайизалъул би[†] къватӀибе загьир гьабуна, гьединлъидал гьел халкъалда гьоркьоса нахъе тӀагӀинаризе ккола[+].

19Эбелалъул яги инсул яцалда аскӀов бихьинчи вегуге. Гьединаб иш гьабурав чияс жиндирго цебесеб гӀагарлъи инжит гьабулеб буго – гьел кӀиялго гӀайибиял рукӀина[+].

20Инсул яги эбелалъул яцалда аскӀов вегарав чияс гьелъул рос инжит гьавулев вуго, гьединлъидал кӀиялго зиначагӀазе жаза букӀина – гьел лъималги гьаричӀого хвела[+].

21Вацасул лъади жиндиего ячин хъубаб иш буго; вац инжит гьави ккола гьеб. Гьезие лъимал гьаризе гьечӀо[+].

22МухӀканго тӀуразаре тӀолалго Дир къануналги хӀукмабиги, Дица нужее кьолеб бугеб ракьалъ нужгоги къватӀире тун ралагьизаричӀого рукӀине. 23Нужеда цереса Дица нахъе къотӀулел ругел халкъазул гӀадатал росуге. Гьединал ишал гьаруралъухъ Дир гьалагаб ццин рещтӀана гьезде. 24Дица нужеда абуна гьезул ракьалъул бетӀергьабилъун нуж рукӀине ругин ва Дица нужее кьезе бугин рахьги гьоцӀоги чвахулеб гьеб ракь. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, цогидал халкъаздаса нуж ратӀа гьарурав, нужер Аллагь[+].

25Нужеца батӀа гьабизе ккола бацӀцӀадабги хъубабги хӀайван, гьединго бацӀцӀадабги хъубабги хӀинчӀ. Дица нужее хъубаблъун бихьизабураб хӀайваналдалъун, хӀанчӀидалъун ялъуни ракьалдаса шурулеб рухӀчӀаголъиялдалъун нужго хъублъизаруге[+]. 26Дида цебе бацӀцӀадаб гӀумру гьабе, Дун вугелъул вацӀцӀадав БЕТӀЕРГЬАН. Дица нуж цогидал халкъаздаса ратӀа гьаруна: нуж Дир ккола[+].

27Хваразул рухӀазда кӀалъалел ва балъголъи бицунел бихьиналги руччабиги чӀвазе ккола. ГанчӀалги речӀчӀун чӀвазе ккола гьел – гьел чӀваялъул гӀайиб гьезда жидедаго букӀина“»[+].

#### 21


Кашишзабазда тӀадаб

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна: «Кашишзабазда,[†] Гьарунил[†] васазда, абе: „ГӀагарлъиялъул чи хун вугони, кашиш гьесул жаназаялда хъвазе бегьуларо, гьеб сабаблъун живго хъублъичӀого вукӀине.

2Амма гьесул бищун цересел чагӀи хун ругони: эбел, эмен, вас, яс, вац 3яги росасе инчӀей ва гьесул минаялда гӀумру гьабун йикӀарай яц – гьезие гӀоло кашишасе ихтияр буго хъублъулеб жо гьабизе. 4Ригьнал гӀагарлъиялъул цониги чиясе гӀоло, гьес живго хъублъулеб жо гьабизе бегьуларо.

5Кашишзабаз бегьуларо бетӀер кӀкӀвазе, мегежалъул рагӀал къунцӀизе ва черхалда гӀужал лъезе[+]. 6Гьел рукӀине ккола Аллагьасе[†] ратӀа гьарураллъун ва рацӀцӀадаллъун. Аллагьасул цӀаралъул[†] адаб рехараб жо гьез гьабизе бегьуларо. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанал тӀоритӀулелъул, ай жиндирго Аллагьасе хирияб[†] нигӀмат садакъа гьабулелъул, гьел рацӀцӀадго рукӀине ккола[+].

7Кашишас лъадилъун ячине бегьуларо хъахӀбалъи гьабурай, яги батӀияв бихьинчи хъварай, яги росасдаса ятӀалъарай гӀадан, щайгурелъул гьев Аллагьасе ватӀа гьавурав ва вацӀцӀадав кколелъул. 8Аллагьасе хъулухъалъе чӀарав ва къурбан-бакӀалда[†] Аллагьасе хирияб нигӀмат кьолев чи вугелъул Кашиш, нужеца гьесул адаб гьабизе ккола. РацӀцӀадаллъун рукӀина гьел нужее, щайгурелъул Дун вугелъул вацӀцӀадав БЕТӀЕРГЬАН – нужер рацӀцӀалъиялъул ицц[+].

9Кашишасул ясалъ хъахӀбалъи гьабуни ва жийго хъублъизаюни, гьелдалъун эменги хъублъула. Гьединай яс юхӀизе ккола[+].

10КӀудияв кашишас,[†] ай хирияб нахги бахарав хасаб кашишлъиялъул ретӀелги ретӀунев КӀудияв кашишас бетӀер гьурщун биччазе бегьуларо ва тӀад бугеб ретӀел бихъ-бихъизе бегьуларо[+]. 11Жаназа бугеб бакӀалдеги гьев лъугьине бегьуларо – жиндирго эбел яги эмен хун ругонигицин живго хъублъизе виччазе бегьуларо[+]. 12КӀудияв кашиш Мукъадасаб бакӀалдаса[†] къватӀиве ине бегьуларо, Аллагьасул Мукъадасаб бакӀ хъублъизабичӀого букӀине, щайгурелъул хасаб къагӀидаялъ ватӀаги гьавун, Аллагьасул хирияб нах[†] бахун бугелъул гьесда. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+]. 13Гьес лъадилъун ясгӀадан гурони ячине бегьуларо. 14Гьес ячине бегьуларо къоролай, яги росасдаса ятӀалъарай, хъахӀбалъи гьабурай ялъуни батӀияв бихьинчи хъварай гӀадан, гӀицӀго жиндирго гӀагарлъиялдаса ясгӀадан гурони. 15Щайгурелъул гьесул наслу бацӀцӀадаб букӀине ккола, Дун вугелъул БЕТӀЕРГЬАН – гьесул рацӀцӀалъиялъул ицц“».

16Хадуб БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

17«Гьарунида лъазабе: „Гьесул наслуялдаса черхалда кинабгӀаги жагъаллъи бугев чи вугони, гьесул ихтияр гьечӀо къурбан-бакӀалде тӀаде Аллагьасе хирияб нигӀмат босизе. 18Черхалда гӀузру бугев щивниги чиясул ихтияр гьечӀо гьеб хирияб нигӀматалда аскӀове гӀагарлъизе: беццав, рекъав, гьурмада гӀуж лъурав, хӀетӀе-квер гӀайибав,[+] 19бох яги гъеж бекарав, 20къуларав, чӀинчӀикъав, бер гӀайибав, черхалда хъирис ялъуни чанхъ барав, бихьинлъи жагъаллъарав. 21Кашиш Гьарунил наслуялдаса чорхолъ жагъаллъи бугев цониги чияс БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанал тӀоритӀизе бегьуларо. Гьединав чияс къурбан-бакӀалде тӀаде Аллагьасе хирияб нигӀмат босизе бегьуларо. 22Гьес кваназе бегьула Аллагьасул хирияб нигӀмат – хириябги бищунго хириябги. 23Амма гьесул черхалда гӀузру букӀиналъ, гьев пардавалда аскӀове вачӀине ва къурбан-бакӀалде гӀагарлъизе бегьуларо, гьелдалъун Дир Мукъадасаб Чадир хъублъизабичӀого букӀине. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – гьезул рацӀцӀалъиялъул ицц“».

24Мусаца гьеб кинабго Гьарунидаги, гьесул васаздаги, тӀолалго гӀизраилаздаги[†] бицана.

#### 22


Къурбангун садакъаялъул хиралъи

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Гьарунидаги[†] гьесул васаздаги лъазабе, гӀизраилаз[†] Дие рачӀарал хириял садакъаби кӀудияб адаб-хъатиралда къабул гьареян ва, кашишзабазул[†] гӀайибалдалъун, Дир хирияб[†] цӀаралъул адаб рехулеб жо ккезе биччагеян. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН. 3Гьезда гьадин абе: „Нужер наслуялдаса ва гьеб наслуялъул тӀолалго гӀелаздаса щивниги чи, жив хъублъун вукӀинги лъалаго, гӀизраилаз Дие рачӀарал Дир хириял жалазда аскӀове вачӀани, гьев нахъе къотӀизе вуго ва тӀокӀалъ Дида цеве вачӀине гьечӀо. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

4Гьарунил наслуялдаса барас унти бугев, яги черхалдаса лъамалъи бачӀунев щивниги чияс кваназе бегьуларо къурбан-бакӀалде[†] бачӀараб хирияб садакъа, живго вацӀцӀалъизегӀан. Гьединго хварав чиясда хъварав, мани бачӀарав,[+] 5хъубаб рухӀчӀаголъиялда хъварав, хъублъарав чиясда хъварав чи, щиб сабаблъун гьев хъублъун ватаниги – 6гьединав чи бакъ тӀерхьинегӀан хъублъун вукӀина. Гьев чиясул ихтияр гьечӀо хирияб садакъа кваназе; цин гьес черхалда рацӀцӀалъиялъул лъим бахъизе ккола, 7ва бакъ тӀерхьун хадуб гьев вацӀцӀадавлъун вукӀина. Гьелдаса хадуб гьес хирияб садакъа кваназе бегьула, гьеб бугелъул гьесие кколеб напакъа. 8Хвараб ялъуни жанавараз чӀвараб хӀайваналъул гьан гьес кваназе бегьуларо, живго хъублъичӀого вукӀине. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

9Биччанте гьез дир амраби тӀуразаризе, жалго мунагьалъукье[†] ккечӀого рукӀине. Гурони гьел хвезе руго Аллагьасул[†] хирияблъун гьабураб жо хъублъизабуралъухъ. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – гьезул рацӀцӀалъиялъул ицц.

10Щивниги батӀияв чияс хириял садакъабазул квен кваназе бегьуларо; кашишасул хӀалтӀухъанасги гьеб кваназе бегьуларо[+]. 11Амма жиндирго гӀарацги кьун вичун восарав кашишасул лагъас гьеб кваназе бегьула. Гьединго кашишасул рокъов гьавурав бокьарав чиясги кваназе бегьула гьеб квен[+]. 12Кашишасул яс кашишзабазул гурев чиясда йигони, гьелъ кваназе бегьуларо къурбан-бакӀалде бачӀараб кинаб батаниги хирияб садакъа. 13Амма кашишасул яс къороллъани, яги ятӀалъани, гьелъул лъималги гьечӀони, гьей гьитӀинаб мехалъго гӀадин нахъеги инсул рокъой гӀумру гьабунги йигони, – гьебмехалъ гьелъ кваназе бегьула инсуца кваналеб хирияб квен. Амма цониги чияр чияс гьеб кваназе бегьуларо.

14ЛъачӀого хирияб квен кванарав батӀияв чияс гьеб квеналъул багьаяб гӀарац кьезе ккола кашишасе, гьеб багьаялъул щуйил бутӀаги тӀаде жубан[+]. 15Кашишзабаз биччаге БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоре рачӀунел гӀизраилазул хириял садакъабазул къимат хвезабизе. 16БатӀиял чагӀаз хирияб квен кваназе биччаге, гьеб сабаблъун мунагьги тӀаде ккун, Аллагьасда цебе гьелъул жаваб кьезе ккечӀого букӀине. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – гьезул рацӀцӀалъиялъул ицц“».


Къабуллъуларел къурбанал

17БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

18«Гьарунидаги, гьесул васаздаги, тӀолабго ГӀизраилил халкъалдаги абе: „ГӀизраилазул цояс, ялъуни чияр халкъалъул[†] чияс суннатаб[†] яги назруялъул къурбан хӀисабалда тӀубан бухӀулеб къурбан хъолеб бугони, 19гьелъие бачине ккола щибгӀаги жагъаллъи гьечӀеб оц, куй яги дегӀен. 20Щибниги жагъаллъи бугеб хӀайван къурбаналъе хъоге, щайгурелъул гьеб къабуллъуларо[+]. 21БоцӀул рохьдолъа ялъуни гӀи-цӀаназул рехъалъа бачун лъица букӀаниги суннатаб ялъуни назруялъул ракълил къурбан хъолеб бугони, къурбан къабуллъизе ккани, хӀайван щибниги жагъаллъи гьечӀеб букӀине ккола. 22БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан гьаруге беццал, рекъал, лъукъарал, ракьа бекарал, тӀомол унтаби ругел хӀайванал; БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбан хӀисабалда гьединал хӀайванал къурбан-бакӀалда тӀаде росуге. 23ЦӀакъго халатал, яги цӀакъго къокъал бохдул ругеб оц яги гӀиялъожо хъвезе бегьула суннатаб къурбаналъе, амма назруялъул къурбаналъе гьединаб хӀайван ярагьунаро. 24ХӀанал къараб, ялъуни гьел нахъе рахъараб, яги гьел лъукъараб хӀайван БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан гьабизе бегьуларо. Нужер ракьалда киданиги гьединаб жо гьабуге. 25Чияр халкъалъул чиясухъаги къабул гьабуге гьединаб хӀайван ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хирияб нигӀмат хӀисабалда гьединаб къурбан къурбан-бакӀалде тӀаде босуге. Гьеб гӀажизаб ва жагъалаб бугелъул, гьединаб нужер къурбан къабуллъизе гьечӀо“».

26Ва БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

27«ГӀакдал, чахъдал яги цӀцӀел тӀинчӀ анкьго къоялъ эбелалда аскӀоб тезе ккола, микьабилеб къоялдаса нахъе гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанлъун хъвезе бегьула[+]. 28Амма гьеб гьелъул эбелгун цадахъ цого къоялъ хъвезе бегьуларо. Гьеб къанун букӀине буго боцӀуеги гӀи-цӀаназеги[+].

29БЕТӀЕРГЬАНАСЕ баркалаялъул къурбан хъвезе бокьараб мехалда, гьеб къабуллъулеб къагӀидаялда гьабе кинабго[+]. 30Гьеб кваназе ккола гьебго къоялъ, радалалде щибго нахъе тезе бегьуларо. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

31Дир амраби цӀуне ва гьел тӀуразаре. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН. 32БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар хӀакъир гьабуге, цинги Дицаги гӀизраилазда гьоркьоб Дирго къудрат загьир гьабизе буго. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – нужер рацӀцӀалъиялъул ицц. 33Дун вуго нуж Мисриялдаса нахъе рачарав ва Дирго халкълъун нуж ратӀа гьарурав Аллагь. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН»[+].

#### 23


Хириял къоязул хӀакъалъулъ къанунал

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] халкъалда абе: „гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хириял къоял; гьел къояз нужеца динияб данделъи ахӀизе ккола. Гьел руго Дица чӀезарурал диниял байрамкъоял.

3Анлъго къоялъ хӀалтӀе. Анкьабилеб къо – шамат[*], хӀалхьиялъул ва динияб данделъиялъул къо. Нуж кир ругониги, гьеб къоялъ щибниги хӀалтӀи гьабуге: гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ шамат[+].


Шаматкъо, Песах ва Бугьурго Чадазул байрам


(Тархъ. 12:14-20; Тар. 28:16-25; Къан. 16:1-8)

4Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хириял байрамкъоял; гьел къояз нужеца динияб данделъи ахӀила гьезие бихьизабураб заманалда.

5ТӀоцебесеб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялъ, маркӀачӀул гӀужалда байбихьула БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Песах[†] байрам;[+] 6гьебго моцӀалъул анцӀила щуабилеб къоялъ – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Бугьурго Чадазул байрам. Анкьго къоялъ нужеца реччеб гьечӀеб чед кваназе ккола. 7Байрамалъул тӀоцебесеб къоялъ нужеца динияб данделъи ахӀе: гьеб къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге. 8Анкьабго къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанал гьаре. Анкьабилеб къоялъги динияб данделъи ахӀе: гьеб къоялъги кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге“»[+].


Лъилъари байбихьиялъул байрам

9БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

10«ГӀизраилил халкъалда абе: „Дица нужее кьолеб бугеб ракьалде щведал ва нужеца гьениб тӀорщел бакӀаризе[†] байбихьидал, тӀорщалил тӀоразул тӀоцебесеб гул кашишасухъе[†] босе[+]. 11Кашишас гьеб тӀорщалил гул БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе эхеде борхун хьвагӀезабила нужедаса Гьев разияб садакъа хӀисабалда. Биччанте кашишас гьедин гьабизе шаматкъоялда[†] хадусеб къоялъ. 12Гьеб низам тӀобитӀулеб къоялъ нужеца тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвезе ккола щибниги жагъаллъи гьечӀеб лъагӀараб кьегӀер. 13Гьелда цадахъ ролъул хирияб[†] садакъаги букӀине ккола цӀадудалъун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб махӀ бахъинабиялъе: зайтуналъул нахги[†] жубараб, ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа ролъул ва гьелда цадахъ, къурбан-бакӀалда тӀаде тӀезе, гиналъул ункъго бутӀа гьабун цо бутӀа чагъирги букӀине ккола. 14Нужеца цӀияб ролъул чед, ялъуни чӀер, яги цӀияб бугӀа-ролъ кваназе бегьуларо нужерго Аллагьасда[†] цебе къурбанги хирияб садакъаги гьабизегӀан. Кир нуж рукӀаниги, гьеб буго нужер хадусел гӀелазеги букӀине бугеб абадияб къанун.


Анкьазул байрам


(Тар. 28:26-31; Къан. 16:9-12)

15Шаматкъоялда хадусеб, ай тӀорщалил тӀоцебесеб гул эхеде борхараб къоялда хадусеб къоялдаса байбихьун, анкьго анкь рикӀкӀе[+]. 16КӀикъоялда анцӀабилеб къоялъ, ай анкьабилеб шаматкъоялда хадусеб къоялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀияб ролъул хирияб садакъа гьабе. 17Кир нуж ругониги, хьвагӀезабулеб садакъа хӀисабалда БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе кӀиго беччараб чед босе. Щибаб чадие хӀалтӀизабе ефа[†] цӀураб лъикӀаб ханждал анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа: гьеб буго цӀияб тӀорщалидаса БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе босизе кколеб хирияб садакъа. 18Чадил хирияб садакъаялда цадахъ къурбаналъе хъвела щибниги жагъаллъи гьечӀеб анкьго лъагӀараб кьегӀерги, цо оцги, кӀиго куйги. Гьеб кинабго букӀина чедгун ва чагъиргун цадахъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб тӀубан бухӀулеб къурбанлъун, ай БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб махӀ бахъинабулеб цӀадул къурбанлъун. 19Гьединго мунагь[†] чуриялъул къурбаналъе цо дегӀен хъвела, кӀиго лъагӀараб кьегӀер ракълил къурбаналъеги хъвела. 20Биччанте кашишас, хьвагӀезабулеб къурбан хӀисабалда, цӀияб тӀорщалидаса ролъул хирияб садакъаги кӀиго кьегӀерги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе эхедеги борхун хьвагӀезабизе. 21Гьеб къоялъ динияб данделъи ахӀе. Нужеца щибниги хӀалтӀи гьабуге гьеб къоялъ. Гьеб буго, кир нуж рукӀаниги, нужееги хадусел гӀелазеги букӀине бугеб абадияб къанун.

22Нужерго ахикьа яги хуриса хӀалухъен бакӀарулаго, гьеб рагӀа-ракьанде щун бакӀаруге, гӀодоре рортарал тӀоралги рищуге. Гьеб мискинасеги къватӀиса чиясеги букӀине те. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь“»[+].


Суразул байрам


(Тар. 29:1-6)

23БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

24«ГӀизраилил халкъалда абе: „Биччанте анкьабилеб моцӀалъул тӀоцебесеб къо нужее хӀалхьиялъул къолъун букӀине. Гьеб къоялъ сурал пуй ва динияб данделъи ахӀе[+]. 25Гьеб къоялъ нужерго хӀалтӀаби гьаруге, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанал гьаре“».


Кипурималъул къо


(Тар. 29:7-11; Лев. 16)

26БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

27«Анкьабилеб моцӀалъул анцӀабилеб къо букӀина Кипурималъул къо[*]. Гьеб къоялъги динияб данделъи ахӀе, нужерго мутӀигӀлъи бихьизабун кӀалги ккве, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанги гьабе[+]. 28Гьеб къоялъ нужерго хӀалтӀаби гьаруге, щайгурелъул Кипурималъул къо бугелъул гьеб – БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе нужедаса хасаб къурбан тӀобитӀулеб ва нуж мунагьаздаса рацӀцӀалъулеб къо. 29Гьеб къоялъ Аллагьасе мутӀигӀлъун кӀал кквечӀев чи, щив гьев ватаниги, тӀагӀинавила ва халкъалда гьоркьоса нахъе хъвагӀала. 30Гьеб къоялъ хӀалтӀи гьабизе лъугьаравщинав чи Дица халкъалда гьоркьоса тӀагӀинавизе буго. 31Кинаб батаниги хӀалтӀи гьабуге гьеб къоялъ. Гьеб буго, кир нуж рукӀаниги, нужееги хадусел гӀелазеги букӀине бугеб абадияб къанун. 32Гьеб къо букӀина, Аллагьасе мутӀигӀлъи загьир гьабун, нужеца тӀобитӀулеб хӀалхьиялъул шаматкъолъун. Гьеб моцӀалъул ичӀабилеб къоялъул бакътӀерхьул гӀужалдаса байбихьун нахъисеб къоялъул бакътӀерхьул гӀужалде щвезегӀан нуж хӀалхьиялда рукӀине ккола».


Хъошазул байрам


(Тар. 29:12-39; Къан. 16:13-17)

33БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

34«ГӀизраилил халкъалда абе: „Анкьабилеб моцӀалъул анцӀила щуабилеб къоялъ Хъошазул байрам байбихьила, ва гьеб тӀобитӀила анкьго къоялъ халат бахъун[+]. 35Байрамалъул тӀоцебесеб къоялъ динияб данделъи ахӀе, ва гьеб къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге. 36Анкьабго къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанал гьаре. Микьабилеб къоялъ нахъеги динияб данделъи ахӀе ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанал гьаре. Гьеб ккола байрамалъул ахирисеб къо – гьеб къоялъги щибниги хӀалтӀи гьабуге.

37Гьеле БЕТӀЕРГЬАНАС рихьизарурал хириял байрамкъоял. Гьел къояз нужеца динияб данделъи ахӀизе ккола ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбаналги хириял садакъабиги гьаризе ккола: тӀуран рухӀулел къурбаналгун ролъул хириял садакъабиги, цогидал къурбаналгун чагъиралъул хириял садакъабиги – щибаб къоялъе чӀезабураб къагӀидаялда. 38Гьеб кинабго тӀубазабизе ккола цогидал къурбаназда тӀаде, ай БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ шаматкъоги, цогидал хириял садакъабиги, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьарулел суннатал[†] ва назруялъул хириял садакъабигун къурбаналги рикӀкӀинчӀого.

39ПалхӀасил, анкьабилеб моцӀалъул анцӀила щуабилеб къоялъ, нужерго хӀалухъен рокъобе бакӀарун хадуб, анкьго къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ байрам тӀобитӀе. Биччанте тӀоцебесеб ва микьабилеб къо хӀалхьиялъул къолъун букӀине[+]. 40ТӀоцебесеб къоялъ, бищун лъикӀаб пихъги босун ва пальмаялъулги, бигьародулги, рицӀилги гӀаркьалабиги росун, анкьго къоялъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда[†] цере ихтилаталда рукӀа. 41Гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ байрам тӀобитӀе щибаб соналъ анкьго къоялъ халат бахъун. Гьеб буго нужееги хадусел гӀелазеги букӀине бугеб абадияб къанун: щибаб соналъул анкьабилеб моцӀалъ тӀобитӀе гьеб байрам. 42Байрамалъул анкьабго къоялъ хъошазда жанир рукӀа гӀумру гьабун. ТӀолалго гӀизраилал гьел къояз хъошазда жанир чӀезе ккола, 43нужер наслуялда лъан букӀине, Дица нуж Мисриялдаса нахъе рачараб мехалда, нуж хъошазда жанир гӀумру гьабун рукӀараблъи. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь“».

44Цинги Мусаца гӀизраилазда бицана БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда тӀад лъурал байрамазул хӀакъалъулъ.

#### 24


Нахучирахъазда жанибе тӀолеб нах


(Тархъ. 27:20-21)

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазда[†] лъазабе нахучирахъалъе хӀалтӀизабизе бацӀцӀадаб[†] зайтуналъул нах[†] духъе босеян – кидаго нахучирахъ бакун букӀине[+]. 3Мукъадасаб Чадиралда жанир БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас[†] нахъа лъураб пардавалда цере ругел нахучирахъал Гьаруница[†] ракизе ккола кидаго бакътӀерхьул гӀужалда, ва рогьинегӀан гьениб канлъи свине биччазе бегьуларо. Гьеб буго нужееги хадусел гӀелазеги букӀине бугеб абадияб къанун. 4БацӀцӀадаб меседил нахучирахъалда тӀад ругел гӀиссинчирахъазда жаниб нах чӀезабизе ккола гьес кидаго БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе.


Хирияб чед

5ЛъикӀаб ролъги босун анцӀила кӀиго чед беже: щибаб чадие хӀалтӀизабе ефа[†] цӀураб ханждал анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа[*]. 6Гьел чадал лъе БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере бацӀцӀадаб меседил столалда тӀад, анлъ-анлъ чед лъураб кӀиго си гьабун[+]. 7Щибаб сиялда аскӀоб бацӀцӀадаб ладанги лъе, чадаздаса цӀадул къурбаналъул гӀадаб хирияб махӀ бахъинабизе – гьеб букӀина БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъолеб хирияб садакъалъун. 8Кидаго, щибаб шаматкъоялъ,[†] БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе цӀияб чед лъезе ккола. Гьеб букӀина тӀолалго гӀизраилазул рахъалъ Диргун бугеб абадияб КъотӀиялъул гӀаламатлъун. 9Гьел чадал Гьаруниеги гьесул васазеги рукӀина, ва гьез гьел хирияб бакӀалда[†] кваназе ккола, щайгурелъул гьеб буго кӀудияб хиралъи – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хириял садакъабаздаса Гьаруниеги гьесул наслуялъеги абадиялъего кьураб бутӀа»[+].


Аллагьасда тӀад кӀалъарасе гьабулеб жаза

10ГӀизраилазда гьоркьов вукӀана цо чи – гьесул эбел гӀизраилай, эмен мисрияв вукӀана. Цо нухалъ гӀизраилазул цоги чигун вагъизе ккана гьев. 11Ва гьеб бакӀалда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги къабихӀ гьабун хьандезе лъугьана гӀизраилалъул вас. Гьебмехалъ гьев чи Мусахъе вачана. Гьесул эбелалда цӀар Шеломит букӀана, ва гьей Данил къавмалдаса Диврил яс кколаан. 12Гьев чи БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀукму лъазегӀан жанив тӀамуна[+].

13Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

14«Бичасул цӀар къабихӀ гьабурав гьев чи халкъалда гьоркьоса нахъе ваче; биччанте гьесул кӀал рагӀаравщинав чияс цин гьесул ботӀрода кверал лъезе ва тӀолабго жамагӀаталъ гьев ганчӀица чӀвазе[+]. 15ГӀизраилил халкъалда абе: щивниги чи Аллагьасул[†] цӀар къабихӀ гьабун кӀалъани, гьесие жаза букӀине буго[+]. 16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар къабихӀ гьабурав чи чӀвазе ккола: биччанте гьединав чи тӀолабго жамагӀаталъ ганчӀица чӀвазе. Гьев щив ватаниги, гӀизраилав вукӀа, чияр халкъалъул[†] чи вукӀа, Бичасул адаб рехун кӀалъарав чи чӀвазе ккола[+].

17Гьединго, лъицаниги чи чӀвани, гьевги чӀвазе ккола[+]. 18Кинаб батаниги хӀайван чӀварав чияс гьеб бецӀизе ккола: гӀумруялъухъ гӀумру[+]. 19Цогидав чи гӀажиз гьавурав чиясеги гьебго гьабизе ккола:[+] 20бекараб бакӀалъухъ – бекараб бакӀ, бералъухъ – бер, гӀусалъухъ – гӀус. Кинаб гъая инсанас цогидасе гьабун батаниги гьединабго гьесиеги гьабизе ккола. 21ХӀайван чӀварас гьеб бецӀизе ккола, инсан чӀварав чӀвазе ккола. 22Нужее киназего цо къанун букӀине буго – гӀизраилазеги чияр халкъалъул чагӀазеги. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь»[+].

23Мусаца гьеб кинабго гӀизраилазда бицана ва Бичасул цӀар къабихӀ гьабун кӀалъарав чи халкъалда гьоркьоса довегӀанги вачун, ганчӀица чӀвана. ГӀизраилаз кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

#### 25


Шаматалъул сон

1[•]Синай[†] магӀарда БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] халкъалда абе: Дица нужее кьолеб бугеб ракьалде щведал, гьеб ракьалъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ шамат тӀубазабизе ккола. 3Анлъго соналъ хурги бекье, цӀолбол гъабуги кӀуре, хӀалухъенги бакӀаре.[†][+] 4Анкьабилеб соналъ биччанте ракьалъ хӀухьбахъизе – гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ шаматалъул сон: хурги бекьуге, цӀолбол гъабуги кӀуруге. 5Хуриб жибго бижараб жоялъулги, кӀуричӀеб гъабуялда бижараб цӀолболги хӀалухъен бакӀаруге. Ракьалъ хӀухьбахъизе биччай. 6ХӀалхьиялъул соналъ ракьалда жибго бижарабщинаб нигӀмат нужее квен-тӀехалъе букӀина: нужееги, нужер лагъзадериеги, нужер хӀалтӀухъабазеги, нужеда гьоркьор гӀумру гьабулел чияр халкъалъул[†] гӀадамазеги, 7нужер гӀи-боцӀуеги, гӀалхул жанаваразеги. Ракьалда жибго бижарабщинаб жо кваназе бегьула.


Юбилеялъул сон

8Гьединаб анкьго шаматалъул сон рикӀкӀе, ай анкьго нухалъ анкьго сон – анкьго шаматалъул соналда жаниб кинабниги кӀикъоялда ичӀго сон кколеб хӀалалъ. 9Анкьабилеб моцӀалъул анцӀабилеб къоялъ, ай Кипурималъул къоялъ, тӀолабго улкаялда рагӀизабун сур пуй,[+] 10ва кӀикъоялда анцӀабилеб сон хирияб[†] сонлъун лъазабе; гьеб соналъ улкаялъул тӀолалго гӀадамазе эркенлъи щвела. Гьеб букӀине буго Юбилеялъул сон. Гьеб соналъ щивав чиясухъе тӀадбуссина жиндирго умумузул ирс, ва щивав чи жиндирго хъизан-кулпаталъухъеги нахъвуссина. 11Биччанте кӀикъоялда анцӀабилеб сон нужее Юбилеялъул сонлъун букӀине: хурги бекьуге, жибго бижараб бугӀа-ролъулги кӀуричӀеб гъабуялда бижараб цӀибилалъулги хӀалухъенги бакӀаруге. 12Гьеб Юбилеялъул сон бугелъул, гьеб хирияб сонлъун букӀа нужее, ва гьеб соналъ кванай жибго бижараб нигӀмат.

13Юбилеялъул соналъ щивав чиясухъе тӀадбуссина гьесул умумузул мулк.

14Нагагь лъицаниги жиндирго мулк бичулеб ялъуни бичун босулеб бугони, гьелда гьоркьоб хӀилла гьабуге. 15Бичун ракь босулеб бугони, Юбилеялъул соналдаса нахъе чан сон арабали хӀисабалдеги босун гьабе даран. Бичулев чиясги, бачӀин бакӀарулел соназул чан сон хутӀун бугебали хӀисабалдеги босун гьабизе ккола ракьалъул багьа:[+] 16ЦӀикӀкӀун сонал хутӀаралгӀан, ракьалъул багьаги цӀикӀкӀуна, дагьал хутӀаралгӀан, багьаги дагьлъула, щайгурелъул гьениса щолеб хӀалухъенлъидал гьес бичулеб бугеб. 17Цоцае рекӀкӀ гьабуге, Аллагьасукьа[†] хӀинкъа. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь.

18Дир къанунал цӀуне, Дир амраби тӀуразаре. Гьедин гьабуни, нужерго улкаялда лъикӀаб, хӀинкъи гьечӀеб гӀумру букӀина нужее. 19Ракьалъ гьарзаго хӀалухъенги кьела, гӀорцӀизегӀан кваназе нигӀматги букӀина, ва парахатаб хӀинкъи гьечӀеб гӀумруги букӀина нужее. 20Нужеца цӀехезе бегьула: „Хурги бекьичӀони, хӀалухъенги бакӀаричӀони, щиб нижеца кваназе бугеб анкьабилеб соналъ?“ – ин. 21Анлъабилеб соналъ Дица нужеде кӀудияб баракат[†] рещтӀинабила, ва гьеб соналъ нужее лъабго соналъул къадаралда хӀалухъен бижизабила[+]. 22Микьабилеб соналъ хуриб хьон хьалеб мехалда, жеги басрияб хӀалухъен кваналел рукӀина нуж, ва ичӀабилеб соналъ цӀияб тӀорщел бакӀаризегӀанги гьелъ хьихьила нуж.


Бичараб умумузул ракь тӀадбуссинабиялъул къанунал

23Ракь абадиялъего бичизе бегьуларо, щайгурелъул ракь Дир ккола, нужин абуни руго Дица рега-рахъине бакӀ кьурал гьалбал, заманалъ рачӀарал апарагзаби. 24Нужер улкаялда ракь бичун босулев щивав чияс гьелъул хважаинасе ихтияр кьезе ккола гьеб нахъе бичун босизе.

25Дур ракьцояв мискинлъани ва гьес жиндирго умумузул ракьул цо бутӀа бичани, виччанте гьесул цевесев гӀагарав чи вачӀине ва гьеб нахъе бичун босизе[+]. 26Гьединав гӀагарав чи ватичӀони, амма бичун букӀараб ракь нахъе босизе гӀураб гӀарац гьесул жиндирго батани, 27биччанте гьес ракь бичаралдаса нахъе арал сонал рикӀкӀине ва, хутӀарал соназухъ гӀарацги кьун, гьеб нахъе босизе. 28Амма гьеб нахъе бичун босизе ракьул хважаинасул рес батичӀони, бичун босарав чиясухъ хутӀила гьеб Юбилеялъул сон тӀаде щвезегӀан. Юбилеялъул соналъ ракь нахъе кьела – гьеб гьелъул цевесев хважаинасухъе тӀадбуссина[+].

29Сверун къараб шагьаралда лъицаниги жиндирго мина бичани, гьеб бичаралдаса нахъе лъагӀалил болжалалда жаниб гьеб нахъе бичун босизе ихтияр букӀуна гьесул – гьебгощинаб мехалъ мина тӀадбуссинабизе рес букӀуна. 30Сверун къараб шагьаралда бугеб гьеб мина бичарав чияс лъагӀалида жаниб гьеб нахъе бичун босичӀони, гьеб абадиялъго хутӀула босарав чиясеги гьесул наслабазеги. Юбилеялъул соналъги гьеб нахъе кьоларо. 31Амма росабалъ ругел минаби ракьалъул бутӀалъун ккола; гьел нахъе ричун росизе бегьула ва Юбилеялъул соналъ ричарал чагӀазухъе нахъе кьезе ккола.

32Левийилазул ихтияр буго гьезул сверун къарал шагьаразда ругел жидерго минаби бокьараб мехалда нахъе ричун росизе,[+] 33гьел цогидал левитазе ричун рукӀун ратаниги. Левийилазул шагьаралда бичараб мина Юбилеялъул соналъ нахъе кьезе ккола, щайгурелъул левитазул шагьаразда ругел минаби гӀизраилазул цогидал къавмазда гьоркьоб Левийил наслабазе кьураб ирслъун ккола. 34Гьезул шагьаразда сверун бугеб боцӀи хьихьулеб мегъ-ракьги бичизе бегьуларо: гьеб левитазул абадияб ирс ккола.


ГӀарцуда тӀаде хайир босизе гьукъи

35Дур гӀагарав чи мискинлъани ва язихълъани, гьесие кумек гьабе ва духъего ваче гьев: биччанте гьес къватӀиса вачӀарав гьобол ялъуни апараг хӀисабалда дуда цадахъ гӀумру гьабизе[+]. 36Дур гӀагарав чи дуда аскӀов чӀезе те, гьесухъа хайир босуге – дурго Аллагьасукьа хӀинкъа[+]. 37Дуего тӀаде хайир щвезелъун гьесухъе къарзалъе гӀарацги кьоге, гьесие чед-хинкӀги бичуге. 38Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, нужер Аллагь; Дица Мисриялдаса нахъе рачана нуж Ханааналъул[†] ракь нужее кьезе ва нуж Дирго халкълъун рукӀиналъе гӀоло.

39Дур ракьцояв мискинлъани ва живго жинцаго дуе вичани, лагъ гӀадин хӀалтӀизавуге гьев[+]. 40Биччанте гьев къватӀиса ккун вачарав хӀалтӀухъан хӀисабалда Юбилеялъул сон тӀаде щвезегӀан дуе хӀалтӀизе[+]. 41Гьеб соналъ гьев эркенлъила ва цадахъ лъималгун жиндирго хъизан-кулпаталде ва умумузул ракьалде тӀадвуссина. 42Киналго гӀизраилал Дица Мисриялъул лагълъиялдаса нахъе рачарал Дир лагъзал ккола ва гьел нахъеги лагълъиялде ричизе бегьуларо[+]. 43Гьединав чиясда тӀад зулмучилъун вукӀунге, дурго Аллагьасукьа хӀинкъа[+].

44Дуе лагъзал къваригӀараб мехалъ, нужеда сверухъ ругел къватӀиса халкъазухъа ричун росе лагъзалги гъаравашалги. 45Гьединго нужеца гьел ричун росизе бегьула нужеда гьоркьор гӀумру гьабун ругел чияр халкъазул чагӀазухъа ва нужер ракьалда гьарурал гьезул наслабазухъа ва гьел рукӀина нужер мулклъун. 46Гьел рукӀина нужер мулклъун, нужер лъималазеги абадияб ирслъун. Риччанте гьел рукӀине нужее лагъзаллъун, амма нужерго халкъалда, ай гӀизраилазда тӀад зулму гьабуге.

47Нужеда гьоркьоб гӀумру гьабулев чияр ракьалъул чи бечелъани, дур халкъцоявин абуни мискинлъани, ва чиярасе яги гьесул халкъалъул цоги чиясе лагълъиялде гьес живгоги вичани, 48гьев нахъе вичун восизе бегьула. Гьесул гӀагарав чияс вичун восизе бегьула гьев: 49инсул яги эбелалъул вацас яги цоги бокьарав гӀагарав чияс. Ялъуни гьесие жиндиего гӀураб гӀарац щун бугони, жиндицаго живго эркен гьавизеги бегьула. 50Биччанте гьев вичун восарав чиясги гьесги Юбилеялъул соналде щвезегӀан хутӀарал сонал рикӀкӀине. Гьесул багьа гьабизе ккола гьел соналги, ккун вачарав хӀалтӀухъанасе гьел соназухъ кколеб мухьги хӀисабалде босун. 51Юбилеялъул сон щвезе жеги гӀемерал сонал хутӀун ругони, живго вичулелъул гьесие щун букӀараб гӀарцул цӀикӀкӀарасеб бутӀа нахъе кьезе ккола гьес. 52Гьединго Юбилеялъул сон щвезе дагьал сонал хутӀун ратани, гьел соназда рекъон кьезе ккола живго эркен гьавиялъухъ мухь. 53Хважаинасе гьев вукӀине ккола ккун вачарав хӀалтӀухъан хӀисабалда; гьединав чиясда тӀад зулму-хӀал гьабизе биччазе бегьуларо нужеца.

54Вичун восарав чи эркен гьавун гьечӀони, Юбилеялъул соналъ эркенлъула гьевги гьесул лъималги[+]. 55ТӀолалго гӀизраилал Дир лагъзал ругелъул. Гьел руго Дица Мисриялдаса нахъе рачарал Дир лагъзал. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – нужер Аллагь.

#### 26


Аллагьасул амраби тӀуразаруразе щолеб баракат


(Къан. 7:12-16; 28:1-14)

1[•]Нужеего гьересиаллагьзаби[†] гьаруге. Жидее сужда гьабизелъун, киналгӀаги суратал, мукъадасал хӀубал, ялъуни рекӀкӀарал ганчӀазул сипатал нужерго ракьалда эхетуге, ва гьезие лагълъи гьабуге. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН,[†] нужер Аллагь.[†][+]

2Дир шаматкъоял[†] тӀуразаре ва Дир Мукъадасаб Рукъалъул адаб гьабе. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН[+].

3Дир къанунал тӀуразаруни ва Дир амрабазда рекъон хьвадани, 4Дица нужее жиндир заманалда цӀад базабила – ракьалъ хӀалухъенги гьарзаго кьела, гъутӀбузда пихъги гӀемераб бижила:[+] 5цӀибил барщулеб заманалдаги лал тӀами лъугӀиларо, рекьари байбихьизегӀанги бакӀаризе[†] цӀибил букӀина. Гьебмехалъ гьарзаго кваназе квенги хӀинкъи гьечӀеб парахатаб гӀумруги букӀина нужее.

6Дица ракълилаб гӀумру кьела нужер улкаялъе: нуж парахатго кьижила ва сардил хӀинкъи нужее букӀинаро. Дица нужер ракьалдаса гӀалхул жанаварал нахъе рачахъила, ва тушманасул хеч нужер ракьалде гӀунтӀиларо. 7Тушбаби нужехъа лъутила ва нужер хвалчабаздалъун щапила. 8Щугояс нусго чӀвала, нусгояс анцӀазарго чӀвала: нужер хвалчабаз чӀван гӀодор лъела нужер тушбаби[+].

9Цинги Дун нужехъ валагьила лъикӀлъиялъе, лъимал гӀемерал кьела ва нужергун гьабураб Дирго КъотӀи тӀубазабила. 10ЦӀияб хӀалухъен бакӀаризе мех щвела, амма араб соналъ бижараб жеги гӀорцӀизегӀан кваназе гӀураб букӀина нужее; гӀемерлъиялъ гьеб нахъе базе ккезе буго. 11Дица Дирго Мукъадасаб Рукъ бала нуж ругеб бакӀалда ва нуж рехун теларо. 12Дун нужгун вукӀина – нужер Аллагьлъун; нуж Дир халкълъун рукӀина[+]. 13Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, Мисриялъул лагълъиялдаса тархъан гьарун, гьениса нуж нахъе рачарав нужер Аллагь. Нужер горбода бан букӀараб бакӀаб лагълъиялъул рукь бекана Дица ва нуж борхатго бетӀерги ккун хьвадулеллъун гьаруна.[†][+]


МутӀигӀлъуларезе нагӀана


(Къан. 28:15-68)

14[•]Амма нуж Дихъ гӀенеккичӀони ва киналго гьел амраби тӀуразаричӀони, 15нужеца Дир къанунал нахъ чӀвани ва Дир тӀадкъаял гӀадахъ росичӀони, нужеца Дир тӀолалго амраби тӀуразаричӀони ва Дир КъотӀи хвезабуни, 16– гьебмехалъ Дица нужее гьабулебги лъай. Гьебмехалъ Дица нужеда тӀаде кӀудияб хӀинкъи рещтӀинабила: берзул канлъи босулеб ва чорхое гӀазаб кьолеб каранзул унтиги цӀадул унтиги биччала. Нужеца хур бекьила, амма гьеб гӀадада ккела – гьениса хӀалухъен нужер тушбабаз кванала[+]. 17Дица диван къотӀила нужее, ва тушбабаз нужеда тӀад бергьенлъи босила. Нуж рихараз нужеда тӀад кверщел гьабила,[†] ва хӀинкъи гьечӀеб бакӀалдагицин лъутанхъилел рукӀина нуж[+].

18Гьебмехалдаги нуж Дие мутӀигӀлъичӀони, Дица жеги анкьго нухалъ цӀикӀкӀун жаза гьабила нужее. 19Дица нужер чӀухӀиялъул габур бекила. Дица нужеда тӀад зобал пахьуде сверизарила, ракь мазгаралде сверизабила: 20тӀолабго нужер къуватги гьородахъ ина – нужер хурзабахъ щибго бижиларо, гъутӀбуз пихъги кьеларо.

21Гьебмехалъги Дида данде чӀани ва Дие мукӀурлъизе бокьичӀони, Дица жеги анкьго нухалъ цӀикӀкӀун жаза гьабила нужее[+]. 22Дица гӀалхул жанаварал риччала нужеда тӀаде ва гьез чӀвала нужер лъималги гӀи-боцӀиги; нужги тӀадеялдаса тӀаде дагьлъила, нужер нухалги чӀунтила[+].

23Гьебмехалъги нуж кантӀичӀони ва Дида данде чӀун хьвадани, 24Дунги чӀела нужеда данде: Дица жеги анкьго нухалъ цӀикӀкӀун жаза гьабила нужее. 25Дир КъотӀи хвезабуралъухъ Дица къисасалъул хвалчен биччала нужеда тӀаде. Шагьаразда жанир рахчилин нуж лъугьани, Дица квешаб хвалил унти биччала нужеда тӀаде ва тушманас кверде росила нуж. 26Дица нужее чед мукъсанлъизабила – анцӀго чӀужугӀаданалъе цо кор гӀезе буго кинабго чед бежизе; цӀадирабаздаги цӀан кьела нужее чадил кескал. Нужеца чед кванала, амма нуж гьелъ гӀорцӀиларо.

27Гьебмехалъги нуж Дихъ гӀенеккичӀони ва Дида данде чӀун хьвадани, 28Дунги чӀела нужеда данде гьалагаб ццидалъ, ва жеги анкьго нухалъ цӀикӀкӀун жаза гьабила Дица нужее. 29Нужерго лъималазул гьан кваназе буго нужеца[+].

30Дица нужер рорхалъабазул мукъадасал бакӀал риххизарила, ясикӀо-аллагьзабазе гьуинмахӀал рухӀулел бакӀал гъурила ва рекарал ясикӀо-аллагьзабазда тӀаде нужер жаназабиги рехила, нужедаса Дир ракӀги буссина[+]. 31Дица щущахъ рала нужер шагьарал, нужер мукъадасал бакӀал чӀунтизарила ва нужер цӀадул къурбаназул гьуинаб махӀ тӀокӀалъ къабул гьабиларо[+]. 32Дица чӀобоголъизабила нужер ракь, гьениб гӀумру гьабизе рачӀарал нужер тушбабицин риххун хутӀулеб хӀалалъ[+]. 33Дица халкъазда гьоркьор рикь-рикьизарила ва Дирго хвалчадалъун цере къотӀила нуж. Нужер улка чӀобоголъила, шагьаралги чӀвадназде сверила[+]. 34Гьебмехалъ ракьалъ шаматалъул соназул лазат босила. Нуж тушбабазул ракьалда ругебгӀан заманалъ, чӀобоголъараб нужер ракьалъе хӀалхьи щвела, ва гьелъ шаматалъул соназул лазат босила[+]. 35Нужеца гьениб гӀумру гьабулеб букӀараб мехалда тӀуразаричӀелщинал шаматазул сонал рикӀкӀун, хӀалхьиялда букӀина ракь чӀобого хутӀарабгӀан мехалъ.

36Чияр ракьалде ккарал нужер чӀаго хутӀаразул рекӀелъе Дица бачӀинабураб хӀинкъиялъ, гьури пураб мехалъ шурараб тӀанхил гьаркьихъацин тӀурила гьел. Хвалчакьа кинигин лъутила гьел ва гӀодор ккела, гьезда хадув щивго лъугьун гьечӀеб мехалъги. 37Цоцада тенкелаго лъутила гьел, хвалчакьа хвасарлъизе лъутулел чагӀи кинигин, вихьуда тушман гьечӀониги. Тушбабазда данде чӀезе гӀураб къуват нужелъ букӀине гьечӀо. 38Гьедин хвела нуж чияр халкъазда гьоркьор; нужер тушбабазул ракьалда тӀагӀина нуж. 39Нахъе хутӀаразул дагьабго къадар тушбабазул ракьалда чӀагого турила жидергоги умумузулги мунагьал[†] сабаблъун.

40БукӀаниги, жидергоги умумузулги мунагьазе ва жидецаго Дида данде гьарурал такъсиразегун тӀекълъабазе гьел мукӀурлъизе бегьула[+]. 41Гьеб сабаблъунлъидал Дир гьезда ццин бахъараб ва гьел тушбабазул ракьалде тӀуризарурал. Гьезул риццатал ракӀал[*] мутӀигӀлъани ва жидерго гӀайиб гьез бецӀани, 42гьебмехалъ Дица ракӀалде щвезабила Якъубилгун[†] гьабураб Дирго КъотӀи, ИсхӀакъилгун[†] гьабураб Дирго КъотӀи ва Ибрагьимилгун гьабураб Дирго КъотӀи, ва гьаб ракьги ракӀалде щвезабила. 43Гьаб ракь чӀобоголъараб ва халкъ гьаниса нахъе къотӀараб мехалъ, ракьалъ лазат босизе буго гьоркьор риччан рукӀаралщинал шаматалъул соназул хӀухь бахъиялдаса. ЧӀаго хутӀарал гӀадамаз жидерго гӀайиб баччизе буго Дир амраби нахъчӀваралъухъ ва Дир къанунал гӀадахъ росичӀолъиялъухъ. 44Амма гьеб мехалдаги тушбабазул ракьалда Дица гьел рехун теларо, тӀуран нахъчӀваларо ва тӀагӀинариларо; гьезулгун гьабураб Дирго КъотӀи хвезе теларо. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН, гьезул Аллагь. 45Дирго халкълъун рукӀине, батӀиял халкъаздаги рихьулаго Мисриялдаса Дица нахъе рачарал гьезул умумузулгун гьабураб КъотӀи ракӀалде бачӀина Дида. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН».

46Гьеле БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндидагоги ГӀизраилил[†] халкъалдаги гьоркьор гьарурал ва Синай[†] магӀарда Мусадасан рещтӀарал къануналги, амрабиги, малъа-хъваялги.

#### 27


БетӀергьанасе назру гьабиялъул хӀакъалъулъ

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазда[†] кӀалъай ва гьезда абе: Лъицаниги живго яги цевесев чи БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьавизе бегьула, гьединав чиясухъ кьезе кколеб хӀакъги кьун[+]. 3Гьев къогоялдаса тӀаде араб ва лъабкъого соналдаса тӀаде инчӀеб ригьалъул бихьинчи вугони, гьесухъ кӀикъоялда анцӀго гӀарцул шекел[†] кьезе ккола (Мукъадасаб Чадиралда хьвадулеб шекел), 4чӀужугӀаданалъухъ – лъеберго гӀарцул шекел; 5щугоялдаса тӀаде араб ва къого соналдаса тӀаде инчӀеб ригьалъул васасухъ – къого шекел, ясалъухъ – анцӀго шекел; 6цо моцӀалдаса тӀаде араб ва щуго соналдаса тӀаде инчӀеб ригьалъул лъимадухъ: васасухъ – щуго шекел гӀарцул, ясалъухъ – лъабго шекел гӀарцул; 7лъабкъого соналдаса тӀаде араб ригьалъул бихьинчиясухъ – анцӀила щуго шекел, чӀужугӀаданалъухъ – анцӀго шекел. 8Амма назру гьабурав чи цӀакъго ресукъав вугони ва лъазабураб къадаралда хӀакъ кьезе гьесул рес батичӀони, гьев кашишасда[†] цеве вачине ккола – гьесул буголъиги хӀисабалде босун, кашишас гьесул багьа чӀезабизе букӀине.

9ГӀи-боцӀул рахъалъ назру гьабун букӀун, кинабгӀаги къурбаналъе ярагьунеб хӀайван БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб бугони, гьеб хӀайван БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хиралъилъун ккола. 10Гьеб хӀайван хисун цоги хӀайван кьезе бегьуларо: хӀалакъаб хӀайваналъухъ кьариябги хисизе бегьуларо, кьарияб хӀайваналъухъ хӀалакъабги хисизе бегьуларо. Амма назру гьабурав чияс гьеб хӀайван цогидалъухъ хисани, гьеб кӀиябгоги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хиралъилъун ккола. 11БЕТӀЕРГЬАНАС хъубаблъун лъазабураб ва къурбан гьабизе гьукъараб хӀайван кьезе лъицаниги назру гьабун бугони, гьеб кашишасда цебе бачине ккола, 12ва кашишас гьелда рекъараб багьа чӀезабизе ккола. Гьелъул багьа кашишас абухъе букӀина. 13ХӀайваналъул хважаинасе гьеб хӀайван жиндиего тезе бокьани, биччанте гьес гьелъухъ хӀакъ кьезе, гьелъул багьаялда тӀаде щуйил бутӀаги жубан[+].

14Лъица букӀаниги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ жиндирго мина назру гьабуни, минаялъул хал-шалги гьабун, кашишас гьелда рекъараб багьа чӀезабила. Гьелъул багьа кашишас абухъе букӀина. 15Минаялъул хважаинасе мина жиндиего тезе бокьани, биччанте гьес гьелъухъ хӀакъ кьезе, гьелъул багьаялда тӀаде щуйил бутӀаги жубан, ва мина гьесие хутӀила.

16Лъица букӀаниги жиндирго умумузул ирслъун кколеб хур БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабуни, гьелъул багьа гьабизе ккола кигӀан хьон хьалеб хур гьеб бугебали хӀисабалдеги босун, гьенибе хьараб щибаб пурчӀинадул хомералъухъ[*] кӀикъоялда анцӀ-анцӀ шекел гӀарцулги рикӀкӀун. 17Юбилеялъул соналъ лъица букӀаниги жиндирго хур БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабуни, гьелъул багьа хисуларо[+]. 18Амма Юбилеялъул сон ун хадуб пуланав чияс хур БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабуни, гьелъул багьа гьабизе ккола тӀасияб Юбилеялъул сон щвезегӀан чан сон хутӀун бугебали хӀисабалдеги босун, арал соназухъ багьаги тӀаса бахъун. 19Гьев чиясе хур жиндиего тезе бокьани, биччанте гьес гьелъухъ хӀакъ кьезе гьелъул багьаялда тӀаде щуйил бутӀаги жубан, цинги хур гьесие хутӀила. 20Амма гьелъухъ хӀакъ кьун букӀун батичӀони ва цоги чиясе гьеб хур бичани, тӀокӀалъ гьеб тӀад буссинабизе рес букӀунаро[+]. 21Назру гьабураб, амма хӀакъ кьечӀеб хур Юбилеялъул соналъ хважаинасухъе тӀадбуссунаро; гьеб тӀубан БЕТӀЕРГЬАНАСЕ батӀа гьабураб гьесул хиралъилъун хутӀула ва даимго кашишасул мулклъун лъугьуна[+].

22Чияхъа бичун босараб ва жиндирго умумузул гуреб хур лъица букӀаниги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабуни, 23Биччанте кашишас гьелъул багьа гьабизе Юбилеялъул сон щвезегӀан хутӀарал соналги хӀисабалде росун; гьев чияс гьебго къоялъ гьелъухъ хӀакъ кьезе ккола – гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хиралъилъун ккола. 24Юбилеялъул соналъ гьеб хур, жиндирго умумузул ирслъун гьеб кколев тӀоцевесев хважаинасухъе тӀадбуссинабизе ккола. 25Кинабго жоялъул багьа чӀезабизе ккола Чадиралда хӀалтӀизабулеб, ай къого гера[†] бугеб шекелги хӀисабалде босун[+].

26ГӀи-боцӀул тӀоцебе гьабураб тӀинчӀ назру гьабизе[†] бегьуларо, гьеб гьадингоги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ буго: бече батаниги, кьегӀер яги бурутӀ батаниги, гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ккола[+]. 27Амма гьеб хъубаб хӀайваналъул тӀинчӀ бугони, гьелъухъ хӀакъ кьезе бегьула, гьелъул багьаялда тӀаде щуйил бутӀаги жубан. Гьелъухъ хӀакъ кьун гьечӀони, гьеб чӀезабураб багьаялда бичила[+].

28Лъилниги ихтияр гьечӀо жиндирго буголъиялдаса БЕТӀЕРГЬАНАСЕ херем[†][*] гьабураб жо[*], гьеб щиб батаниги, хӀакъги кьун нахъе босизе: инсан, яги гӀи-боцӀи, ялъуни жиндирго умумузул ракьалъул бутӀа. Херем гьабураб жо – гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кӀудияб хиралъилъун ккола.

29Инсан херем гьавун вугони, гьев хӀакъги кьун эркен гьавизе бегьуларо; гьев чӀвазе ккола[*][+].

30ТӀолабго хӀалухъеналъул, ай хуриса щвараб тӀорщалилги ахикьа бакӀарараб[†] пихъилги анцӀил бутӀа[†][*] БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ буго. Гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хиралъилъун ккола[+].

31АнцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа жиндиего тезе бокьарав чияс гьелъухъ хӀакъ кьезе ккола, гьелъул багьаялда тӀаде щуйил бутӀаги жубан[+]. 32Гьединго гӀи-боцӀул анцӀил бутӀаги, – вехьасул тӀил кӀутӀараб щибаб анцӀабилеб хӀайван, – гьебги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хиралъилъун ккола. 33АнцӀил бутӀаялъул хӀайван лъикӀабищ квешабищ балагьизе кколаро ва цоцазухъ хисизе бегьуларо. Нагагь лъицаниги гьеб хисани, кӀиябго БетӀергьанасул ккола; хисараб хӀайванги хӀакъги кьун нахъе босизе бегьуларо».

34Гьеле БЕТӀЕРГЬАНАС Синай[†] магӀарда Мусадасан ГӀизраилил халкъалде рещтӀарал амраби.

### Тархал

#### Тархал

Тархал


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]


#### ЦеберагӀи


Тархал


ЦеберагӀи

Гьаб тӀехьалда бицунеб буго Синай магӀарда БетӀергьанасдаги ГӀизраилил халкъалдаги гьоркьоб КъотӀи гьабун хадусеб (бал. Тархъ. [19]) лъебералда ичӀго соналда жанир ккарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ.

Мисриялда лагълъиялда рукӀарал гӀизраилал БетӀергьанас эркен гьаруна, салул авлахъалда гьезие квен чӀезабуна, гьезие мукъадасал ва баракатал къануналги эркенго Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадат гьабизе ресги кьуна. Амма, гьедин букӀаниги, гьел тӀа-тӀаруссунги Гьесда данде чӀолел рукӀана (11:1-6; 20:2-5; 21:4-5; 25:1-2). Гьединлъидал БетӀергьанас хӀукму гьабуна гьезие жаза гьабизе, ва, Жиндие мукӀурлъичӀеб кӀудияб гӀелалъул чагӀи хун рахъинегӀан, руссунеб бакӀ гьечӀеб салул авлахъ сверизе тӀамуна гьел (14:27-35). Халкъалъул кӀиго нухалъ гьабураб сияхӀалдасан бихьулеб буго Мисриялдаса къватӀибе бахъараб цебесеб гӀел цӀияб гӀелалъ хисараблъи (1–4; 26).

ТӀехьалъул байбихьуда бицунеб буго рагъул къуват бугеб гучаб халкълъун ГӀизраил лъугьиналъул хӀакъалъулъ (2; 10).

ГӀизраилаз Синай мегӀер толеб буго жал асирлъудаса лъутун унел чагӀаз гӀадин гуреб, жидер бетӀерлъуда Аллагьги вугеб ва цогидал халкъазеги БетӀергьанасул нухмалъилъун бугеб къуватаб аскар хӀисабалда (10:35). Амма нухда квешаб хабар рагӀидал хӀинкъун, гьел Ханааналъул гӀорхъода лъалхъула ва гьеб ракьалде лъугьине гьез инкар гьабула (13:27–14:4).

Жиндие мукӀурлъулареб халкъалда БетӀергьанасул ццин бахъин – гьеб буго тӀехьалъул аслиял суалазул цояб. ТӀолго халкъ гуребги (масала, 11:1-3; 21:4-9), Гьесул ццидакье ккола живго Мусаги, гьесул вац Гьарунги (20:2-13), яц Марямги ([12]).

Жиндие халкъ хилиплъаниги, БетӀергьанас ритӀухълъи цӀунана Жиндирго КъотӀиялъе (14:11-20). Гьес инкар гьабичӀо хирияб ракьалде гӀизраилал щвезаризе гьабураб хӀукмуялдаса ва гьеб тӀубазаби мурадалда цӀияб гӀел гӀезабуна (26:63-65).

Хиси гьечӀел Гьесул мурадал рагӀула ракӀалдаго гьечӀев чиясул кӀалдисан: ГӀизраилил халкъалъе нагӀана кьезе МогӀавица мухьги кьун ккун вукӀарав, амма гьелъул бакӀалда гьезие гӀицӀго баракат гурони гьаризе бажаричӀев мажусияв БилгӀамидасан (22–24). Гьесдалъун БетӀергьанас ГӀизраилил халкъалда бихьизабуна Жив даимго гьелгун вукӀин, Жинца гьезие кумек гьабулеб букӀин, гьединго гӀемераб заман гьоркьоб ун хадуб, гьезухъе ТӀадегӀанав ПарччахӀ вачӀине вукӀин (24:17-19 ).

ТӀехьалъул ахиралда бицунеб буго Иорданалъул бакъбаккул рахъалдехун ругел ракьазда гӀизраилаз кверщел гьабиялъул ва Ханааналде лъугьине цӀияб гӀел хӀадур букӀиналъул хӀакъалъулъ (21:1-3, 21-35; 33:50-56).

Жидее кьезе бугилан Аллагь гьедараб ракьалде лъугьине ГӀизраилазул тӀоцебесеб гӀелалъул хӀадурлъи (1:1–10:36)
Халкъалъул тӀоцебесеб сияхӀ гьаби ва левитазда гьоркьор диниял хъулухъал рикьи (1:1–4:49)
Халкъги, Мукъадасаб Чадирги, левиталги рацӀцӀад гьари (5:1–9:23)
Халкъ сапаралде бахъин (10:1-36)
Жидее кьезеян Аллагь гьедараб ракьалде унеб халкъалъул сапар (11:1–25:18)
Халкъалъул дандечӀей; батӀи-батӀиял къанунал (11:1–15:41)
КъорахӀил дандечӀей ва Гьарунил ихтиярал тасдикъ гьари; левитазда тӀадал ишал (16:1–19:22)
Мусалги Гьарунилги гъалатӀ (20:1-29)
ТӀоцересел бергьенлъаби; Балак ва БилгӀам; МогӀавиязул аллагьасе гӀизраилаз сужда гьаби (21:1–25:18)
КӀиабилеб гӀел жидее кьезеян Аллагь гьедараб ракьалде лъугьине хӀадурлъи (26:1–36:13)
Халкъалъул кӀиабилеб сияхӀ; БетӀергьанасул батӀи-батӀиял амраби (26:1–30:16)
Мидяниязе тамихӀ гьаби ва Иорданалъул бакъбаккул рахъалда ругел ракьал рикьи (31:1–32:42)
ГӀизраилазе кьолеб бугеб ракьалъул хӀакъалъулъ жегиги амраби (33:1–36:13)

#### 1


ГӀизраилазул рикӀкӀен гьаби

1Мисриялдаса гӀизраилал[†] къватӀире рахъун кӀиабилеб соналъул кӀиабилеб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ[*] БЕТӀЕРГЬАН[†] кӀалъана Мусада Синаялъул салул авлахъалда букӀараб Мукъадасаб Чадиралда жанисан. Гьес абуна:[+]

2«ГӀизраилил халкъ рикӀкӀе щибаб къавмккун ва тухумккун, сияхӀ гьабун, щивав бихьинчиясул цӀарги хъван;[+] 3рагъуе ярагьунел къого соналдаса тӀаде араб ригьалъул гӀизраилал рикӀкӀе ва гьезул къокъаби гьарун,[†] цӀарал хъвай. 4Щибаб къавмалъул кӀудиязда гьоркьоса цо-цо чи нужее хӀалае вукӀине те. 5Гьале нужее кумек гьабизе ругел чагӀазул цӀарал:

Рувимил къавмалдаса – Шедеурил вас Элицур;[+]
6Шимеонил къавмалдаса – Цуришадайил вас Шелумиэл;[+]
7Ягьудал[†] къавмалдаса – ГӀаминадавил вас НахӀшон;[+]
8Иссахарил къавмалдаса – Цуарил вас Нетаниэл;[+]
9Зевулунил къавмалдаса – Хелонил вас Элиав;[+]
10Юсупил[†] къавмалдаса:
Ефраимил къавмалдаса – Аммигьудил вас ЭлишамагӀ;
Манассил къавмалдаса – Педацурил вас Гамлиэл;[+]
11Буняминил къавмалдаса – Гидеонил вас Авидан;[+]
12Данил къавмалдаса – Амишадайил вас Ахиезер;[+]
13Ашерил къавмалдаса – Охранил вас Пагиэл;[+]
14Гадил къавмалдаса – Дегуэлил вас Элиясаф;[+]
15Нафталил къавмалдаса – Енанил вас Ахир»[+].

16Гьал ккола гӀизраилазул халкъалъул къавмазул тӀаса рищарал кӀудиял,[†] ГӀизраилалъул бутӀрул.

17Мусацаги Гьаруницаги цӀар-цӀарккун рехсарал гьел чагӀигун цадахъ, 18халкъалъул данделъи ахӀана кӀиабилеб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ. ГӀизраилазул щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги рехсон, къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал киналго бихьинал рикӀкӀана, 19БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон. Гьедин рикӀкӀен гьабуна ГӀизраилил халкъалъул, Синаялъул салул авлахъалда гьел рукӀаго.

20ГӀизраилил тӀоцевесев вас Рувимил къавмалдаса къого соналдаса арал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 21Рувимил къавмалъул кинавниги вукӀана 46 500 чи[+].
22Шимеонил къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 23Шимеонил къавмалъул кинавниги вукӀана 59 300 чи[+].
24Гадил къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 25Гадил къавмалъул кинавниги вукӀана 45 650 чи[+].
26Ягьудал къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 27Ягьудал къавмалъул кинавниги вукӀана 74 600 чи[+].
28Иссахарил къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 29Иссахарил къавмалъул кинавниги вукӀана 54 400 чи[+].
30Зевулунил къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 31Зевулунил къавмалъул кинавниги вукӀана 57 400 чи[+].
32-35Юсупил васазул, ай Ефраимил ва Манассил къавмаздаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул хъизанги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун.
Ефраимил къавмалъул кинавниги вукӀана 40 500 чи;
Манассил къавмалъул кинавниги вукӀана 32 200 чи[+][+].
36Буняминил къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 37Буняминил къавмалъул кинавниги вукӀана 35 400 чи[+].
38Данил къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 39Данил къавмалъул кинавниги вукӀана 62 700 чи[+].
40Ашерил къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 41Ашерил къавмалъул кинавниги вукӀана 41 500 чи[+].
42Нафталил къавмалдаса къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел киналго бихьинал рехсана иргадал цӀар-цӀарккун, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 43Нафталил къавмалъул кинавниги вукӀана 53 400 чи[+].

44Гьел руго Мусацаги, Гьаруницаги, ГӀизраилалъул анцӀила кӀиябго къавмалъул щибалдаса цо-цо тӀаса рищарал кӀудиязги рикӀкӀарал бихьинал. 45Къого соналдаса арал ва рагъуе ярагьунел тӀолго гӀизраилал рикӀкӀана, гьезул щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 46Гьезул кинавниги ватана 603 550 чи[+].

47Амма гьезда цадахъ рикӀкӀинчӀо Левийил къавмалъул наслаби. 48БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

49«Левийил къавм рикӀкӀунге ва цогидал гӀизраилазул сияхӀалда гъорлъ гьезул цӀарал хъваге. 50Мукъадасаб Чадирги, гьелъул кинабго къайиги, кинабго гьелда хурхараб жоги Левийилазда тӀадкъай: биччанте гьез Чадир баччизе ва гьелъулги гьелъул къайи-цӀаялъулги тӀалабги гьабизе. ГӀумру гьабулеб бакӀги[†] гьез Чадиралда сверухъ гӀуцӀизе ккола. 51Нухда рахъунелъул, Мукъадасаб Чадир биххизе ва тӀатӀала лъезе буго левитаз ва, чӀел гьабураб бакӀалда, гьезго эхетизеги бакӀаризеги буго. Гьел гурел батӀияв чи Чадиралда аскӀове гӀагарлъани, гьев чи чӀвазе ккола. 52Биччанте хутӀарал гӀизраилазул къавмаз жидерго чадрал чӀвазе щибаб къавмалъе бихьизабураб бакӀалда, щибаб аскаралъ гьениб жиндирго байрахъги чӀвазе биччанте. 53Амма левитазул чадрал рукӀине ккола КъотӀиялъул Чадиралда сверухъ, ГӀизраилалъул халкъ Аллагьасул[†] ццидакьа цӀунун букӀине: левийилал рукӀине руго КъотӀиялъул Чадиралъул хъаравулзабилъун»[+].

54ГӀизраилаз кинабго тӀубазабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

#### 2


Чадрал чӀваялъул тадбир

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусадаги Гьарунидаги[†] абуна:

2«Биччанте гӀизраилаз[†] чадрал чӀвазе ДандчӀваялъул Чадиралда сверухъ, гьелдаса дагьалъ рикӀкӀадегӀан, жиде-жидер къавмалъул ва инсул агьлуялъул байрахъги чӀван.

3Биччанте Ягьудал[†] аскаралъул байрахъ чӀвазе бакъбаккул рахъалдехун, гьениб гьез чӀелги гьабизе. Ягьудал къавмалъул кӀудияв[†] – ГӀаминадавил вас НахӀшон[+]. 4НахӀшонил боялда – 74 600 бихьинчи.

5Биччанте гьесда хадусеб бакӀалда[†] Иссахарил къавмалъ чӀел гьабизе. Иссахарил къавмалъул кӀудияв – Цуарил вас Нетаниэл. 6Гьесул боялда – 54 400 бихьинчи.

7Гьездаса добехун чӀел гьабила[†] Зевулунил къавмалъ. Зевулунил къавмалъул кӀудияв – Хелонил вас Элиав. 8Гьесул боялда – 57 400 бихьинчи.

9Ягьудал аскаралда, щибаб бо рикӀкӀун, кинавниги – 186 400 бихьинчи. Бищунго цере сапаразде гьел рахъине руго[+].

10Биччанте къилбаялъул рахъалда Рувимил аскаралъул байрахъ чӀвазе ва гьезул бояз гьениб чӀелги гьабизе. Рувимил къавмалъул кӀудияв – Шедеурил вас Элицур. 11Гьесул боялда – 46 500 бихьинчи.

12Гьезда добехун чӀел гьабила Шимеонил къавмалъ. Шимеонил къавмалъул кӀудияв – Цуришадайил вас Шелумиэл. 13Гьесул боялда – 59 300 бихьинчи.

14Гьесдасаги добехун чадрал чӀвала Гадил къавмалъ. Гадил къавмалъул кӀудияв – Дегуэлил вас Элиясаф. 15Гьесул боялда – 45 650 бихьинчи.

16Рувимил аскаралда, щибаб бо рикӀкӀун, кинавниги – 151 450 чи. Сапаразде рахъунезда гъорлъ гьел рукӀине руго кӀиабилеллъун[+].

17ДандчӀваялъул Чадиргун цадахъ, левитал[†] рукӀина цогидал къавмазда бакьулъ. ГӀизраилал сапаразде рахъине руго чӀел гьабураб бакӀалъул тартибги цӀунун, цоцада хадур, щивав чи жиндирго аскаргун ва жиндирго бакӀалда[+].

18Биччанте бакътӀерхьул рахъалда чадрал чӀвазе Ефраимил аскаралъ, жиндирго байрахъгун. Ефраимил къавмалъул кӀудияв – Аммигьудил вас ЭлишамагӀ. 19Гьесул боялда – 40 500 бихьинчи.

20Гьезда хадуб букӀина Манассил къавм. Манассил къавмалъул кӀудияв – Педацурил вас Гамлиэл. 21Гьесул боялда – 32 200 бихьинчи.

22Гьезда добехун букӀина Буняминил къавм. Буняминил къавмалъул кӀудияв – Гидеонил вас Авидан. 23Гьесул боялда – 35 400 бихьинчи.

24Ефраимил аскаралда, щибаб бо рикӀкӀун, кинавниги – 108 100 чи. Сапаразде рахъунезда гъорлъ гьел рукӀине руго лъабабилеллъун[+].

25Биччанте шималияб рахъалда чадир чӀвазе Данил аскаралъ, жиндирго байрахъалда гъоркь. Данил къавмалъул кӀудияв – Амишадайил вас Ахиезер. 26Гьесул боялда – 62 700 бихьинчи.

27Гьездаги хадур чадрал чӀвазе руго Ашерил къавмалъ. Ашерил къавмалъул кӀудияв – Охранил вас Пагиэл. 28Гьесул боялда – 41 500 бихьинчи.

29Гьездаса добехун къайи чӀвазе буго Нафталил къавмалъ. Нафталил къавмалъул кӀудияв – Енанил вас Ахир. 30Гьесул боялда – 53 400 бихьинчи.

31Данил аскаралда кинавниги – 157 600 бихьинчи. Гьел сапаралде рахъине руго бищун ахиралда, жидерго байрахъалгун»[+].

32Гьале щивасул тухумги къавмги хӀисабалдеги босун, гӀизраилазул гьабураб сияхӀ. Киналго аскаралги гьезул боялги данде рачун, кинавниги гӀуна 603 550 бихьинчи[+].

33БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон, гӀицӀго левитал рикӀкӀинчӀо цогидал гӀизраилазда цадахъ[+].

34ГӀизраилаз кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон. Бихьизабураб тартибалда чӀвалаан гьез чадрал жиде-жидер байрахъалгун, ва гьединабго тартибалда сапараздеги рахъунаан – щивав жиндирго къавмгун ва хъизан-агьлугун цадахъ.

#### 3


Гьарунил васал

1Гьале Синай[†] магӀарда Мусагун БЕТӀЕРГЬАН[†] кӀалъараб заманалда Гьарунилги[†] Мусалги рукӀарал наслаби.

2Гьарунил васазул цӀарал: Надав (тӀоцеве гьавурав),[†] Авигьу, Элеазар ва Итамар[+]. 3Гьел рукӀана динияб хъулухъалъе ратӀа гьарурал ва, хирияб нахги бахун, кашишлъиялде[†] тӀамурал Гьарунил васал. 4Амма Надавги Авигьуги хвана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мукъадасаб бакӀалда,[†] Синай салул авлахъалда рукӀаго, бегьулареб чияраб цӀаги босун БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере рачӀараб мехалъ. Гьезул лъимал рукӀинчӀелъул, гьезул эмен Гьарунгун цадахъ гӀицӀго гьезул вацал Элеазарги Итамарги рукӀана кашишаллъун[+]. 5БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

6«Левийил къавм баче Гьарунида цебе, гьесие кумекалъе букӀине[+]. 7ДандчӀваялъул Чадиралда хъулухъалда рукӀине руго гьел, ва гьениб Гьаруниеги халкъалъеги хӀажатабщиналъул тӀалабги гьабизе буго гьез. 8Гьез жаваб кьезе ккола Чадиралъул тӀолабго къайи-цӀаялъул ва гӀизраилазул[†] рахъалъ Мукъадасаб бакӀалда хъулухъги гьабизе ккола. 9Гьарунилги гьесул васазулги ихтияралде кье Левийилал; гӀизраилазул тӀолго къавмазда гьоркьоса гьел рищун руго Гьаруниеги гьесул васазеги кумекалъе рукӀине[+]. 10Ва Гьарунги гьесул васалги кашишлъиялде тӀаме. Цоги батӀияв чи Чадиралда аскӀове вачӀани, гьев чӀвазе ккола»[+].

11Жеги абуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада:

12«Киналго къавмазда гьоркьоса Дица Левийилал рачана Диего, гӀизраилазул тӀоцере гьарурал васазул бакӀалда.[†] Левийилал Дир ккола, 13щайгурелъул щибаб тӀоцебесеб вас-лъимер Дир кколелъул. Мисриялда Дица дозул киналго тӀоцересел лъимал хвезарураб мехалда, Дица гӀизраилазул тӀоцересел лъималги хӀайваназул тӀоцересел тӀанчӀиги Диего ратӀа гьаруна. Гьел Дир ккола. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН»[+].


Левийилазул рикӀкӀен

14Синаялъул салул авлахъалда БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

15«Левийилал рикӀкӀе, гьезул щивасул инсул агьлуги тухум-кьибилги хӀисабалдеги босун. МоцӀалдаса тӀаде араб ригьалъул киналго бихьинал рикӀкӀе».

16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, Мусаца гьел рикӀкӀана.

17Гьале Левийил васазул цӀарал:
Гершон, Кехат ва Мерари[+].
18Гьале, жидедаса кӀудиял[†] тухумал лъугьарал, Гершонил васазул цӀарал:
Ливни ва ШимгӀи.
19Гьале, жидедаса кӀудиял тухумал лъугьарал, Кехатил васал:
Амрам, Ицхар, Хеврон ва ГӀузиэл.
20Гьале, гьединго жидедаса кӀудиял тухумал лъугьарал, Мерарил васазул цӀарал: МахӀли ва Муши.

Гьеле Левийил васал ва гьезул наслаби.

21Гершонидасан лъугьана Ливнилги ШимгӀилги тухумал: гьел руго гершонилазул тухумал. 22Гьезул вукӀана моцӀалдаса тӀаде араб ригьалъул анкьазаралда щунусго чи. 23Гершонилаз чӀел гьабизе кколаан Мукъадасаб Чадиралда нахъа, бакътӀерхьул рахъалда[+]. 24Гершонилазул кьибилазул кӀудиявлъун вукӀана Лаэлил вас Элиясаф. 25Гьезул тӀалабалде кьуна: Мукъадасаб Чадирги, гьелда тӀад ралел пардавалги, Чадиралъул кӀалтӀа балеб пардавги,[+] 26бакьулъ Чадирги къурбан-бакӀги лъураб азбаралда сверухъ ва гьелъул кӀалтӀа ралел пардавалги, кваралги ва гьеб киналдаго хурхарал хӀалтӀабиги.

27Кехатидасан лъугьана амрамилазулги, ицхарилазулги, хевронилазулги ва гӀузиэлилазулги кьибилал: гьел руго кехатилал. 28Гьезул вукӀана моцӀалдаса тӀаде араб ригьалъул микьазаралда анлънусго чи. Гьезда тӀадкъана Мукъадасаб бакӀ. 29Кехатил наслабаз чӀел гьабизе кколаан Мукъадасаб Чадиралъул къилбаялъулаб рахъалда. 30Гьезул кьибилазул кӀудиявлъун вукӀана ГӀузиэлил вас Элицафан. 31Гьезда тӀад къана КъотӀиялъул гъамасги,[†] столги, нахучирахъги, меседил къурбан-бакӀги, мукъадасаб бакӀалъул цӀарагӀги, хасаб пардавги гьеб киналдаго хурхарал хӀалтӀабиги[+]. 32Левийилазул кӀудиязулги кӀудиявлъун вукӀана Элеазар – кашиш Гьарунил вас. Гьев вукӀана Мукъадасаб бакӀалъул тӀалаб гьабулезул бетӀеравлъун[+].

33Мераридасан лъугьана МахӀлилги Мушилги кьибилал: гьел ккола Мерарил наслаби. 34Гьезул вукӀана моцӀалдаса тӀаде араб ригьалъул анлъазаралда кӀинусго бихьинчи. 35Мерарил наслабазул кӀудиявлъун вукӀана Цуриэл – Авихайилил вас. Гьез чӀел гьабизе кколаан Мукъадасаб Чадиралъул шималияб рахъалда. 36Мерарил наслабазда тӀадкъана Мукъадасаб Чадиралъул рамабиги, рахалги, хӀубалги, гъоркьчӀелалги ва гьезда хурхарал хӀалтӀабиги[+]. 37Гьединго гьез жаваб кьезе кколаан азбаралда сверухъ ругел хӀубазулги, гьезул гъоркьчӀелазулги, Чадиралъул гъазихъазулги, кваразулги.

38Мусацаги, Гьаруницаги ва гьезул васазги чӀел гьабизе кколаан ДандчӀваялъул Чадиралъул бакъбаккул рахъалда, Чадиралда цебе. Гьез Мукъадасаб бакӀалда Аллагьасе[†] тӀагӀат-гӀибадат гьабизе кколаан тӀолабго ГӀизраилил халкъалъул рахъалдасан. Гьениве гӀагарлъарав цониги батӀияв чи чӀвазе кколаан.

39БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, Мусацаги Гьаруницаги левитал[†] рикӀкӀана, гьезул щивасул хъизан-агьлуги хӀисабалде босун: моцӀалдаса тӀаде араб ригьалъул кинавниги ватана къоло кӀиазарго бихьинав[+].


ГӀизраилазул тӀоцересел васал левитаздалъун хиси

40БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«ГӀизраилазул тӀоцере гьарурал васал рикӀкӀе, моцӀалдаса тӀаде араб ригьалъул, ва гьезул цӀаразул сияхӀ гьабе. 41Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН! ГӀизраилазул тӀоцере гьарурал васазул бакӀалда Дие левитал ратӀа гьаре ва гӀизраилазул гӀи-боцӀул тӀоцересел тӀанчӀазул бакӀалда левитазул тӀолабго боцӀиги батӀа гьабе».

42БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, Мусаца рикӀкӀана гӀизраилазул тӀоцере гьарурал васал. 43МоцӀалдаса тӀаде араб ригьалъул цӀар-цӀарккун рехсаразул кинавниги ватана 22 273 чи.

44БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

45«ГӀизраилазул тӀоцере гьарурал лъималазул бакӀалда левитал раче ва гьезул боцӀул бакӀалда левитазул тӀолго боцӀиги баче. Левийилал Дир ккола. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН. 46ГӀизраилазул тӀоцере гьаруразул, левитазул къадаралда данде ккун, 273 чи цӀикӀкӀун вугелъул, 47гьел тӀокӀлъарал васазухъа хӀакъ бакӀаре – щивасухъа щу-щу Чадиралда хӀалтӀизабулеб шекел[†] (къо-къо гералъул[†] цӀайи бугеб)[*] гӀарцул[+]. 48Гьеб хӀакъ, ай гьезухъа босараб гӀарац кье Гьарунихъеги гьесул васазухъеги».

49Мусаца бакӀарана левитаздалъун хисизе рес щвечӀел тӀоцере гьарурал гӀизраилазухъа 501365 шекел гӀарцул[*]. 51БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, Мусаца гьеб гӀарац Гьарунихъеги гьесул васазухъеги кьуна.

#### 4


Кехатил наслабазда тӀадал ишал

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусадаги Гьарунидаги[†] абуна:

2«Левийил вас Кехатидасан лъугьарал наслабазул сияхӀ гьабе, гьезул щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 3Нужеца рикӀкӀе ДандчӀваялъул Чадиралда хъулухъ гьабизе ярагьунел лъебергоялдаса кӀикъоялда анцӀгоялде щвезегӀан соназул ригьалда ругел киналго бихьинал[+].

4Гьале Кехатил наслабаз ДандчӀваялъул Чадиралъуб гьабизе кколеб хъулухъ: гьез тӀалаб гьабизе ккола Мукъадасаб Чадиралъул бищунго хирияб[†] къайиялъул.

5ТӀолабго халкъ сапаралде бахъунеб мехалда, Гьаруницаги гьесул васазги хасаб пардав нахъе бахъила ва гьеб КъотӀиялъул гъамасалда[†] тӀад бала. 6Хасаб пардавалда тӀасан тӀеренал цӀаказул гьабураб пардав базе ккола, гьелдаги тӀасан – хъахӀилаб пардав. Гьеб кинабго гьабун хадуб, гъамас баччулел гӀурдул горазда жанире ккезарила[+].

7Мукъадасаб чед лъолеб столалда тӀад гьез тӀамила канчӀхъахӀилаб пардав ва гьелда тӀад сокӀкӀина суркӀабиги, гелалги, лъамалъи тӀолел щурмалги, гулгуналги. Столалда тӀад букӀунеб мукъадасаб чедги биччанте гьенибго букӀине. 8Гьезда тӀасан гьез тӀамила билбагӀараб пардав, гьелдаги тӀасан тӀамила тӀеренал цӀаказул гьабураб пардав ва стол баччулел гӀурдул горазда жанир лъела.

9Цинги гьез босила канчӀхъахӀилаб пардав ва гьеб бала кӀудияб нахучирахъалдаги кинабго гьелъул цӀарагӀалдаги тӀад: гӀисинал чирахъазда, билта бацӀцӀунел гъунцӀбузда, билта бацӀцӀараб лахӀ лъолел суркӀабазда ва чирахъалъул нах[†] тӀолеб тӀолабго цӀарагӀалда тӀад. 10Хадуб гьеб кинабго цадахъ жемила тӀеренал цӀаказул гьабураб пардавалъулъ ва молода тӀад лъела.

11Биччанте гьез меседил къурбан-бакӀалда[†] тӀад канчӀхъахӀилаб пардавги, гьелда тӀасан тӀеренал цӀаказул гьабураб пардавги тӀамизе ва гьеб баччулел гӀурдул горазда жанир лъезе.

12Мукъадасаб бакӀалда[†] хъулухъ гьабиялъе хӀажалъулеб кинабго къайиги бакӀарун, гьеб жемила канчӀхъахӀилаб пардавалъулъ, гьелда тӀасан тӀамила тӀеренал цӀаказул гьабураб пардав ва гьебги лъела молода тӀад.

13Мазгарул къурбан-бакӀалда тӀаса рохъоги лъухьун, гьелда тӀад гьез тӀамила багӀараб пардав, 14ва гьелда тӀад лъела къурбан бухӀиялъе хӀажалъулеб кинабго цӀарагӀ: бухӀараб тӀурччи лъолел тӀабкӀал, гӀучӀал, рахъубахъал ва би[†] жанибе тӀолел щурмал. Гьеб киналдаго тӀасан тӀамила тӀеренал цӀаказул пардав ва къурбан-бакӀ баччулел гӀурдул горазда лъела.

15Сапаралде рахъине хӀадурлъулелъул, биччанте цин Гьаруницаги гьесул васазги мукъадасаб бакӀалъул кинабго къайи пардавазулъ жемизе; цинги кехатилал рачӀина гьеб кинабго босизе. Амма жибго мукъадасаб цӀарагӀалда кехатилаз квер хъвазе бегьуларо – хъвани, гьел хвезе руго. Гьеб кинабго ДандчӀваялъул Чадиралъул цӀарагӀ баччизе ккола гьез[+].

16Кашиш[†] Гьарунил вас Элеазарица тӀалаб гьабизе ккола нахучирахъалъе хӀажалъулеб нахулги, гьуинмахӀал рухӀизе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоялъулги, къойил Аллагьасе[†] гӀоло гьабулеб ролъул хирияб садакъаялъулги, бахунеб хирияб нахулги. Гьединго Мукъадасаб Чадиралъулги гьелда жаниб букӀунеб кинабго къайи-цӀаялъулги жаваб кьезе ккола гьес»[+].

17БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги Гьарунидаги абуна:

18«Вореги, Кехатил наслаби тӀагӀине риччаге – Левийил къавмалдаса гьел нахъе хъвагӀазе тоге. 19Мукъадасаб къайи-цӀаялде гӀагарлъулаго гьел хунгутӀизе гьадин гьабе: биччанте Гьаруницаги гьесул васазги жидецаго бихьизабизе кехатилазда гьезул щивасул хъулухъги, гьесул раччиги. 20Амма Кехатил наслабаз, жалго мукъадасаб бакӀалдеги лъугьун, къайиялъухъ цо бер речӀчӀизабизецин бегьуларо, гурони гьел хвезе руго»[+].


Гершонил наслабазда тӀадал ишал

21БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

22«Гершонил наслабазулги сияхӀ гьабе, щивасул инсул агьлуги тухум-кьибилги хӀисабалдеги босун. 23ДандчӀваялъул Чадиралда хъулухъ гьабизе бегьулел лъебергоялдаса кӀикъоялда анцӀгоялде щвезегӀан соназул ригьалда ругел киналго бихьинал малълъе.

24Гьале гершонилазул наслабаз гьабизе кколеб хӀалтӀи ва гьез баччизе кколеб къайи[+]. 25Гьез раччизе ккола: Мукъадасаб Чадиралъул, ай ДандчӀваялъул Чадиралъул пардавалги, гьелда тӀасан балеб пардавги, гьелдаги тӀасан балеб тӀеренал цӀаказул пардавги, Чадиралъул кӀалтӀа бигъулеб пардавги, 26Чадирги мазгарул къурбан-бакӀги жаниб лъолеб азбаралъул пардавалги, азбаралъул кӀалтӀа балеб пардавги, кваралги, пардавазда цадахъ букӀунебщинаб къайиги. Гьеб киналдаго хурхарал хӀалтӀабиги гьаризе ккола гьез. 27Гершонилаз киналго хӀалтӀаби гьаризе ккола Гьарунилги гьесул васазулги нухмалъиялда гъоркь. Нужеца бихьизабе гьезда гьез баччизе кколеб къайиги, гьелда сверухъ гьабизе кколеб хӀалтӀиги. 28Гьединаб букӀине буго гершонилазул наслабаз ДандчӀваялъул Чадиралъуб гьабулеб хъулухъ. Биччанте гьез жидеда тӀадаб хъулухъ тӀубазе кашиш Гьарунил вас Итамарил нухмалъиялда гъоркь.


Мерарил наслабазда тӀадал ишал

29Мерарил наслаби рикӀкӀе щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун; 30лъебергоялдаса кӀикъоялда анцӀгоялде щвезегӀан соназул ригьалда ругел ва ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабизе бегьулел киналго бихьинал малъе. 31Гьале ДандчӀваялъул Чадиралъуб гьезда тӀалъулел хъулухъал: гьез раччизе ккола Мукъадасаб Чадиралъул рамаби, рахал, хӀубал ва гьезул гъоркьчӀелал,[+] 32азбаралъул хӀубалгун гъоркьчӀелал, гъазихъалгун кварал ва гьеб киналдаго цадахъ къваригӀунебщинаб цогидаб къайи-алат. ЦӀар-цӀарккун жив-живасда бихьизабе гьесда тӀадаб, щивас жаваб кьезе кколеб гьезул раччи. 33Гьединаб буго Мерарил наслабаз кашиш Гьарунил вас Итамарил нухмалъиялда гъоркь ДандчӀваялъул Чадиралъуб гьабизе кколеб хъулухъ».


Левийилазул тухумазул сияхӀ гьаби

34Мусацаги, Гьаруницаги, халкъалъул кӀудиязги Кехатил наслабазул сияхӀ гьабуна, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 35Лъебергоялдаса кӀикъоялда анцӀгоялде щвезегӀан соназул ригьалда ругел ва ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабизе бегьулел, 36тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалде босун рикӀкӀарал бихьиназул вукӀана 2750 чи. 37Гьеб буго ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабулел рукӀарал кехатилазул гӀаммаб къадар. Мусацаги Гьаруницаги гьезул рикӀкӀен гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадасан тӀалаб гьабураб амруялда рекъон.

38Гьединго Гершонил наслабазулги гьабуна рикӀкӀен, щивасул тухум-кьибилги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 39Лъебергоялдаса кӀикъоялда анцӀгоялде щвезегӀан соназул ригьалда ругел ва ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабизе бегьулел, 40щивасул тухумги инсул агьлуги бихьун хӀисабалде росарал бихьиназул вукӀана кинавниги 2630 чи. 41Гьеб буго ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабулел рукӀарал Гершонил наслабазул гӀаммаб къадар. Мусацаги Гьаруницаги гьезул рикӀкӀен гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон.

42Гьединго Мерарил наслабазулги гьабуна рикӀкӀен щивасул тухумги инсул агьлуги хӀисабалдеги босун. 43Лъебергоялдаса кӀикъоялда анцӀгоялде щвезегӀан соназул ригьалда ругел ва ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабизе ярагьунел, 44щивасул тухумги инсул агьлуги бихьун хӀисабалде росарал киналниги бихьиназул вукӀана 3200 чи. 45Гьеб буго Мерарил наслабазул бихьиназул гӀаммаб къадар. Мусацаги Гьаруницаги гьезул рикӀкӀен гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадасан тӀалаб гьабураб амруялда рекъон.

46Гьедин Мусацаги, Гьаруницаги, ГӀизраилалъул[†] кӀудиязги рикӀкӀана Левийидасан лъугьараб щибаб тухумалъул ва хъизан-агьлуялъул чагӀи. 47Лъебергоялдаса кӀикъоялда анцӀгоялде щвезегӀан соназул ригьалда ругел ва ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабизе ярагьунел, гьединго чадир баччизе бажарулел 48бихьиназул кинавниги вукӀана 8580 чи. 49БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадасан тӀалаб гьабураб амруялда рекъон, гьезул щивасда тӀадкъана жинди-жиндир хъулухъ ва жинди-жиндир раччи; гьезул сияхӀалги гьаруна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

#### 5


РацӀцӀалъиялъул къанунал

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазда[†] лъазабе, барас унти бугелги, чорхолъа лъамалъи-хъублъи бачӀунелги, жаназаялда хъван хъублъаралги чагӀи халкъалъ чӀел гьабураб бакӀалдаса[†] нахъе ритӀеян[+]. 3Гьединал чагӀи нужеда гьоркьоса нахъе ритӀе, бихьинал рукӀа, руччаби рукӀа, халкъалда гьоркьоб Дун загьирлъулеб бакӀ хъублъизабичӀого букӀине»[+].

4ГӀизраилил халкъалъ гьедин гьабуна. Халкъ чӀараб бакӀ тун къватӀире ритӀана гьединал чагӀи; ГӀизраилаз гьедин гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.


Зарал бецӀи

5БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

6«ГӀизраилазда абе: „Нагагь бихьинчияс яги чӀужугӀаданалъ цогидав чиясе зарал гьабуни, гьеб ккола БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде гьабураб такъсир, гьединлъидал гьединал чагӀиги гӀайибияллъун рикӀкӀуна[+]. 7Гьел ракӀрагьун мукӀурлъизе ккола жидеца мунагь[†] гьабиялда ва жидецаго гьабураб зарал бецӀизе ккола: ккараб заралалъул щуйил бутӀа тӀадеги жубан, гьеб кьезе ккола жидеца квешлъи гьабурав чиясе[+]. 8Нагагьлъун гьев чи хвани ва гьеб кьезе гьесул гӀагарав чиги ватичӀони, рецӀел ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мулклъун ва, мунагьалдаса рацӀцӀалъизарулеб къурбаналъул куйгун цадахъ, гьеб кьезе ккола кашишасухъе.[†] 9ГӀизраилаз кашишасухъе рачӀунел киналго хириял садакъаби гьесие рукӀине ккола. 10Хириял садакъаби щивав кашишас жиндиего тела; кашишасухъе кьураб жо гьесул букӀуна“».


Хилиплъарай лъадуе гьабизе кколеб имтихӀан

11БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

12«ГӀизраилазда кӀалъай ва гьезда абе: „Нагагь лъади росасе хилиплъани, 13росасдаса балъго гьей цогидав чигун бусада егани, амма росас гьей тӀад ккун гьечӀони ва, нугӀ гьечӀолъиялда бан, гьей тӀатинаюнги гьечӀони,[+] 14амма зина гьабурай чӀужуялда рос щакдаризе байбихьани, ялъуни гӀайибго гьечӀей лъадуда гьев щакдаризе байбихьани, – 15биччанте росас лъади кашишасухъе ячине. Гьес кашишасухъе босизе ккола ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа[*] бугӀадул ханждал, амма ханждада тӀаде нахги тӀечӀого ва ладанги жубачӀого, щайгурелъул гьеб буго шакдариялъул ролъул садакъа – такъсир тӀатинабиялъул садакъа[+].

16Кашишас гьей БЕТӀЕРГЬАНАСДА цее ячина. 17Биччанте гьес щагӀил гӀортоялъубе дугӀадул лъим тӀезе ва, Чадиралъул чӀабаралдаса босун, гьенибе цодагьаб ракьги базе. 18БЕТӀЕРГЬАНАСДА цееги чӀезаюн, кашишас гьей чӀужугӀаданалъул рас гьурщизабила ва гьелъул кодоб лъела такъсир тӀатинабиялъул ролъул садакъа, ай шакдариялъул ханждал садакъа, ва жиндицаго кодоб кквела нагӀана кьеялъул кьогӀаб лъим. 19Цинги кашишас чӀужугӀадан гьедизе тӀамила гьадинги абун: ‘Дуда аскӀов чияр бихьинчи вегун ватичӀони, ва росасе хилиплъун зинаги гьабун мун хъублъун ятичӀони, гьаб нагӀана кьеялъул кьогӀаб лъеца дуе кинабгӀаги зарал гьабугеги! 20Ва амма, росасеги хилиплъун, дуца мунго хъублъизаюн ятани, рос гурев батӀияв чиясда аскӀой егунги ятани 21(гьеб бакӀалда кашишас нагӀанаги кьун, чӀужугӀадан гьедизе тӀамила ва абила), – БЕТӀЕРГЬАНАС нагӀана кьела дуе ва халкъалда суризайила; мун лъимал гьаруларейлъун лъугьина ва дур ургьимес гьорола[*]. 22Ва биччанте гьаб нагӀана кьеялъул кьогӀаб лъим дур ургьибе ине ва дур ургьимес гьодорлъун, мун лъимал гьаруларейлъун лъугьине’.

Цинги биччанте чӀужугӀаданалъ ‘Амин, амин’, – ан абизе.

23Биччанте кашишас гьел рагӀаби, кагътидаги хъван, кьогӀаб лъадалъ чуризе, 24чӀужугӀаданалъе гьеб нагӀана кьеялъул кьогӀаб лъим гьекъезе кьезе букӀине; гьеб кьогӀаб нагӀана кьеялъул лъим гьелъул ургьибе ина гьелъие гӀазабалъе. 25Цин кашишас гьелда кодоса босила щакдариялъул ролъул садакъа ва, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебеги хьвагӀезабун, къурбан-бакӀалде босила. 26Гьес ролъул садакъаялда тӀаса босун дангъура цӀураб жо, гьелъул хасаб бутӀа хӀисабалда, къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила. Цинги чӀужугӀаданалда лъим гьекъезабила. 27Гьелъ росасеги хилиплъун жийго хъублъизаюн ятани, нагӀана кьеялъул кьогӀаб лъим гьелъул ургьибе ина гьелъие гӀазабалъе: гьелъул ургьимес гьорола, гьей лъимал гьаруларейлъун лъугьина ва халкъалда гьоркьой сурарайлъун йикӀина. 28Амма чӀужугӀаданалъ зина гьабун батичӀони ва гьей яцӀцӀадай йигони, гьелъие зарал ккеларо, гьелъие лъималги кьела.

29Гьединаб буго щакдариялъул къанун: нагагь росасеги хилиплъун, лъадуца жийго хъублъизаюн ятани, 30яги чӀужуялда рос щаклъулев вугони.

Биччанте кашишас гьей БЕТӀЕРГЬАНАСДА цее эхетизайизе ва кинабго гьабизе гьаб къануналда рекъон. 31Цинги рос рогьоялдаса вацӀцӀалъила, лъадуцаги жиндирго такъсиралъул хӀасил баччила“».

#### 6


Назорейлъиялъул хӀакъалъулъ къанун

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазда[†] абе: „Бихьинчияс яги чӀужугӀаданалъ назорейлъи[†][*] тӀаде босизе, ай жиндирго гӀумру БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабизе[†] ният гьабуни, 3биччанте гьез чагъиралдасаги цогидал мехтизарулел жалаздасаги инкар гьабизе ва чагъиралъул яги цогидаб мехтизарулеб жоялъул гьабураб къанцӀаги гьекъонгутӀизе. Гьезие бегьуларо цӀолбол лъим, жибго цӀибил яги кишмиш. 4Жиндирго назорейлъиялъул тӀолалго къояз цӀолбол гъабуялдаса щибниги кваназе бегьуларо гьединав чияс – пихъил хьон яги хъалгицин.

5Назорейлъи тӀаде босун бугебгӀан заманалъ гьев чиясул расалда нус хъвазе бегьуларо. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабураб заман лъугӀизегӀан гьев вацӀцӀадав вукӀуна; биччанте гьес ботӀрол рас халалъизе тезе. 6БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀумру назру гьабун бугебгӀан заманалда гьесие гьукъараб буго жаназаялда аскӀове къазе[+]. 7Гьесул эмен, эбел, вац яги яц хванигицин, гьел сабаблъун жиндир ботӀрол рас хъублъизабизе бегьуларо гьес, щайгурелъул гьеб буго гьесул гӀумру БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабиялъул гӀаламат. 8ГӀумру назру гьабун бугебгӀан заманалъ, гьев БЕТӀЕРГЬАНАСУЛАВЛЪУН ккола.

9Нагагь гьев вугеб бакӀалда[†] тохлъукьего щивниги хвани, ва гьелдалъун гьесул ботӀрол рас хъублъани, биччанте гьес анкьабилеб къоялъ бетӀер кӀкӀвазе, нахъеги живго вацӀцӀалъизе вукӀине. 10Микьабилеб къоялъ гьес кашишасухъе[†] ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе бачӀине ккола кӀиго рохьил микки яги кӀиго миккидул тӀинчӀ[+]. 11Кашишас цо хӀинчӀ къабул гьабила[†] мунагь[†] чурулеб къурбанлъун ва цогидаб – тӀубан бухӀулеб къурбанлъун, щайгурелъул гьев жаназаялда аскӀовги вукӀун хъублъун вугелъул. Гьебго къоялъ гьес цӀи гьабизе ккола назорейлъи тӀаде босиялъул ният. 12Биччанте гьес цӀидасан БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀумру назру гьабизе ва гӀайиб бецӀулеб къурбаналъе лъагӀараб кьегӀер кьезе.

Гьезул назорейлъиялъул арал къоял рикӀкӀунаро, щайгурелъул назорейлъи хъублъун букӀиндал.

13Гьале назорейлъиялъул къанун. Гьесул назорейлъиялъул заман ахиралде щвараб мехалда, гьев вачине ккола ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе. 14Биччанте гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе бачӀине: тӀубанго бухӀулеб къурбаналъе – кинабгӀаги жагъаллъи гьечӀеб лъагӀараб бихьинаб кьегӀер, мунагь чурулеб къурбаналъе – жагъаллъи гьечӀеб лъагӀараб цӀуяб кьегӀер, ракълил къурбаналъе – жагъаллъи гьечӀеб куй[+]. 15Гьезда цадахъ букӀине ккола ролъул хирияб[†] садакъаги къурбан-бакӀалде тӀолеб чагъирги, гьединго зайтуналъул нахуда[†] руцарал бищунго лъикӀаб ролъул ханждал гьарурал бугьурго чадазул цӀураб чӀепги, тӀад нах бахарал реччеб жубачӀел бакарабиги[+].

16Кашишас гьел хириял садакъаби БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере росила ва мунагь чурулеб къурбанги тӀубан бухӀулеб къурбанги тӀобитӀила. 17Хадуб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе ракълил къурбаналъе цо куй хъвела, гьелда цадахъ реччеб гьечӀел чадазул чӀепги букӀине ккола. Гьединго кашишас ролъул хирияб садакъаги къурбан-бакӀалде тӀолел жалазул садакъаги къурбан-бакӀалда тӀад бухӀила.

18ДандчӀваялъул кӀалтӀа къунцӀизе ккола назореяс жиндирго назорейлъиялъул рас. Цинги гьеб рас рехизе ккола ракълил къурбан бухӀулеб цӀадулъе.

19Назореяс жиндирго рас къунцӀун хадуб кашишас гьесухъе кодобе кьела куйдул белъараб бугьналагаги, нахуда буцараб реччеб гьечӀеб чедги, тӀад нах бахараб реччеб гьечӀеб бакариги[+]. 20Кашишас гьел эхедеги рорхун хьвагӀезарила БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере, хасаб хирияб садакъа хӀисабалда; гьел хирияллъун ккола ва гьелги, мегьедги, куйдул бохги кашишасе рукӀине ккола. Гьелдаса хадуб назореяс чагъир гьекъезе бегьула[+].

21Гьединал руго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀумру назру гьабурав назореясда тӀадал ишал; биччанте гьелде тӀадеги гьес садакъа гьабизе жиндирго буголъиялда рекъон. Гьес жиндирго ният тӀубазабизе ккола назорейлъиялъул къануналда рекъон“».


Кашишасул хасаб дугӀа

22БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

23«Гьарунидаги[†] гьесул васаздаги абе: „ГӀизраилил халкъалъе дугӀа гьабе гьадинал рагӀабаздалъун:[+]

24БЕТӀЕРГЬАНАС баракат[†] бугеллъун гьареги нуж ва
квешабщиналдаса цӀунаги!
25БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Сипаталъул нур къалъаги нужеда тӀад,
ва Гьев гурхӀаги нужеда!
26БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хиралъаги нуж
ва сах-саламатаб гӀумру кьеги нужее!“

27Гьедин, Дир цӀарги рехсон, гӀизраилазе дугӀа гьабила гьез, ва Дица лъикӀабщинаб кьела гьезие».

#### 7


КӀудиязул садакъаби

1Мусаца Мукъадасаб Чадир эхетизабураб мехалда, гьес гьелдаги гьелда жаниб бугеб къайи-къоноялдаги, къурбан-бакӀалдагун[†] гьелъул цӀарагӀалдаги хирияб[†] нахги бахун, гьеб кинабго БетӀергьанасе[†] бацӀцӀад гьабуна. Гьеб киналдаго гьес хирияб нах[†] бахана, гьеб мукъадасаблъун букӀине[+]. 2Ва ГӀизраилил[†] халкъалъул бутӀруз, къавмазул кӀудияз, ай халкъалъул сияхӀ гьабиялъул жавабчилъи жидеда тӀадал къавмазул бутӀруз, жидерго рахъалъ хириял садакъаби росун рачӀана. 3Гьез Чадиралда цере лъуна, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб садакъа хӀисабалда, тӀадхъел бугеб анлъго гьокоги анцӀила кӀиго оцги – щибаб къавмалъул бетӀерас цо-цо оц ва кӀи-кӀияс цадахъ цо-цо гьоко. Гьеб кинабго Мукъадасаб Чадиралда цебе лъуна.

4БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

5«Къабул гьаре гьезухъа гьакалги оцалги, ДандчӀваялъул Чадиралда хӀалтӀизаризе рукӀине. Гьел левитазухъе кье, гьез тӀубалеб хъулухъалда рекъон».

6Мусаца гьакалги оцалги левитазухъе кьуна. 7КӀиго гьокоги ункъго оцги Гершонил наслабазухъе кьуна, гьезул хъулухъалда рекъон,[+] 8ва ункъго гьокоги микьго оцги Мерарил наслабазухъе кьуна, Гьарунил[†] вас Итамарил нухмалъиялда гъоркь гьез гьабулеб хъулухъалда рекъон[+]. 9Амма Кехатил наслабазухъе Мусаца щибниги кьечӀо, щайгурелъул гьез Чадиралъул бищун мукъадасаб къайи баччизе кколаан жидерго кӀигъуждуздаги лъун[+].

10Къурбан-бакӀалда хирияб нах бахун бахъиндал, халкъалъул бутӀруз жидерго рахъалдасан хириял садакъаби кьуна, ва гьелдалъун кӀодо гьабуна къурбанал рухӀизе байбихьи. Гьел садакъабиги къурбан-бакӀалда цере щвезаруна. 11БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна: «Биччанте гьез иргадал, щибаб къоялъ цо бетӀерас, къурбан-бакӀалда къурбанал рухӀизе байбихьи кӀодо гьабун, жиндирго рахъалдасан къурбаналгун хириял садакъаби рачӀине».

12ТӀоцебесеб къоялъ къурбаналгун садакъаби рачӀана Ягьудал[†] тухумалдаса ГӀаминадавил вас НахӀшоница[+].

13Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул[†][*] цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул[*] цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 14гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун анцӀго шекелалъул[*] цӀайи бугеб меседил гел;[+] 15басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе;[+] 16мунагь[†] чурулеб къурбаналъе – дегӀен;[+] 17ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана ГӀаминадавил вас НахӀшонил къурбаналгун садакъаби[+].

18КӀиабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби рачӀана Иссахарил къавмалъул бетӀер, Цуарил вас Нетаниэлица[+].

19Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 20анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 21басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 22мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 23ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Цуарил вас Нетаниэлил къурбаналгун садакъаби.

24Лъабабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби рачӀана Зевулунил къавмалъул бетӀер, Хелонил вас Элиавица[+].

25Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 26анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 27басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 28мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 29ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Хелонил вас Элиавил къурбаналгун садакъаби.

30Ункъабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби гьаруна Рувимил къавмалъул бетӀер, Шедеурил вас Элицурица[+].

31Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 32анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 33басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 34мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 35ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Шедеурил вас Элицурил къурбаналгун садакъаби.

36Щуабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби гьаруна Шимеонил къавмалъул бетӀер, Цуришадайил вас Шелумиэлица[+].

37Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 38анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 39басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 40мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 41ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Цуришадайил вас Шелумиэлил къурбаналгун садакъаби.

42Анлъабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби гьаруна Гадил къавмалъул бетӀер, Дегуэлил вас Элиасафица[+].

43Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 44анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 45басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 46мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 47ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Дегуэлил вас Элиасафил къурбаналгун садакъаби.

48Анкьабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби гьаруна Ефраимил къавмалъул бетӀер, Аммигьудил вас ЭлишамагӀица[+].

49Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 50анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 51басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 52мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 53ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Аммигьудил вас ЭлишамагӀил къурбаналгун садакъаби.

54Микьабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби рачӀана Манассил къавмалъул бетӀер, Педацурил вас Гамлиэлица[+].

55Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 56анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 57басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 58мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 59ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Педацурил вас Гамлиэлил къурбаналгун садакъаби.

60ИчӀабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби гьаруна Буняминил къавмалъул бетӀер, Гидеонил вас Авиданица[+].

61Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 62анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 63басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 64мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 65ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Гидеонил вас Авиданил къурбаналгун садакъаби.

66АнцӀабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби гьаруна Данил къавмалъул бетӀер, Амишадайил вас Ахиезерица[+].

67Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 68анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 69басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 70мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 71ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Амишадайил вас Ахиезерил къурбаналгун садакъаби.

72АнцӀила цоабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби гьаруна Ашерил къавмалъул бетӀер, Охранил вас Пагиэлица[+].

73Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 74анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 75басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 76мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 77ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Охранил вас Пагиэлил къурбаналгун садакъаби.

78АнцӀила кӀиабилеб къоялъ къурбаналгун садакъаби гьаруна Нафталил къавмалъул бетӀер, Енанил вас Ахирица[+].

79Гьес бачӀана: нусиялда лъеберго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул гъадаро ва лъабкъоялда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб гӀарцул щурун (гьезда жаниб букӀана ролъул хирияб садакъаялъе хӀадурараб, зайтуналъул нахгун жубазабураб бищун лъикӀаб ролъул ханжу); 80анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб меседил гел, гьуинмахӀазе хӀалтӀизабулеб махӀгьуинаб жубанжоги жаниб лъун; 81басиги, куйги, лъагӀараб кьегӀерги – тӀубан бухӀулеб къурбаналъе; 82мунагь чурулеб къурбаналъе – дегӀен; 83ракълил къурбаналъе – кӀиго оцги, щуго куйги, щуго дегӀенги, щуго лъагӀараб кьегӀерги.

Гьединал рукӀана Енанил вас Ахирил къурбаналгун садакъаби.

84Къурбан-бакӀалда хирияб нах бахин кӀодо гьабун, ГӀизраилил халкъалъул бутӀруз Мукъадасаб бакӀалде[†] кьуна анцӀила кӀиго гӀарцул гъадароги, анцӀила кӀиго гӀарцул щурунги, анцӀила кӀиго меседил гелги. 85Щибаб гӀарцул гъадароялда букӀана нусиялда лъеберго шекел цӀайи ва щибаб щурмида – лъабкъоялда анцӀго шекел. Гьезул киназулго гӀаммаб бакӀлъи букӀана кӀиазаралда ункънусго шекел[*]. 86МахӀгьуинаб жубанжо жаниб лъураб анцӀила кӀиго меседил гел букӀана щибалда анцӀго шекелалъул цӀайи бугеб ва гьезул гӀаммаб бакӀлъи букӀана нусиялда къого шекел[*]. 87ТӀубан бухӀулеб къурбаналъе кинабниги бачӀана: анцӀила кӀиго басиги, анцӀила кӀиго куйги, анцӀила кӀиго лъагӀараб кьегӀерги ва гьезда цадахъ рукӀине кколел ролъул хириял садакъабиги. 88Ракълил къурбаналъе кинабниги бачӀана: къоло ункъго оцги, лъабкъого куйги, лъабкъого дегӀенги, лъабкъого лъагӀараб кьегӀерги. Гьединал рукӀана къурбан-бакӀалда хирияб нах бахун хадуб, гьеб кӀодо гьабиялъе рачӀарал къурбаналгун хириял садакъаби.

89БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве ДандчӀваялъул Чадиралъуве Муса лъугьанщинахъе, Мусада Гьесул гьаракь рагӀулаан КъотӀиялъул гъансил тӀалъелалда тӀад бугеб кӀиго херувималда[†] гьоркьосан. Гьедин кӀалъалаан БЕТӀЕРГЬАН Мусагун[+].

#### 8


Нахучирахъ

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Гьарунида[†] лъазабе: „Дуца нахучирахъалда анкьго гьитӀинчирахъ рекъезабулеб мехалда, гьел чирахъал лъе гьезда цебесеб рахъ гьез гвангъизабулеб куцалъ“, – ин».

3Гьаруница кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон: гӀисинчирахъал лъуна цебесеб рахъ гвангъизабулеб куцалда. 4Нахучирахъ гьабуна рачитӀа меседги бухун – ахалъиялдаса бахъараб тӀадехун ругел меседил тӀугьдузул сипатазде гӀунтӀун – кинабго БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада бихьизабураб сипаталда рекъон.


Левийилал рацӀцӀад гьари

5БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

6«Левийил наслаби цогидал гӀизраилаздаса[†] ратӀа гьаре ва гьел рацӀцӀад гьаре. 7Гьел рацӀцӀад гьаре хадусеб къагӀидаялъ: гьезде динияб рацӀцӀалъиялъул лъим пунхъизабе ва биччанте гьез тӀолго черхалдаса рас кӀкӀвазе ва жидерго партал чуризе. Цинги гьел рацӀцӀадаллъун лъугьина[+]. 8Хадуб биччанте гьез бачӀине тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъвезе цо баси, цадахъ букӀине кколеб ролъул хирияб[†] садакъагун, ай зайтуналъул нахгун[†] жубараб бищун лъикӀаб ханжугун, ва цоги баси – мунагьал[†] чурулеб къурбаналъе[+]. 9Цинги левийилал (левитал)[†] ДандчӀваялъул Чадиралда цере ахӀе. ГӀизраилазул тӀолго жамагӀатги гьенибе бакӀарун,[†] 10Левийил наслаби БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере чӀезаре, ва биччанте гӀизраилаз гьезда тӀад кверал лъезе. 11Гьаруница рачине ккола левитал БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере, ГӀизраилил халкъалъул рахъалдасан Гьесие кьолеб хасаб сайгъат хӀисабалда, гьелдаса нахъе гьел БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе рукӀине.

12Цинги биччанте Левийил наслабаз оцазул бутӀрузда кверал лъезе ва цо оц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мунагь чурулеб къурбаналъе, кӀиабилеб оц тӀубанго бухӀулеб къурбаналъе хъвезе. Гьел къурбаназдалъун рацӀцӀалъила левитал. 13Дуца Левийил наслаби Гьарунидаги гьесул васаздаги цере раче ва гьезул нухмалъиялде кье, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб хасаб сайгъат хӀисабалда. 14Гьедин дуца левитал ратӀа гьарила цогидал гӀизраилаздаса, гьел Дираллъун рукӀиналъе гӀоло[+].

15Гьеб кинабго гьабун хадуб, ай дуца гьел, рацӀцӀадги гьарун, хасаб сайгъатлъун БетӀергьанасе кьун хадуб, Левийил наслаби ДандчӀваялъул Чадиралъуре лъугьине бегьула, гьенир хъулухъалъе чӀезе. 16ГӀицӀго гьел руго ГӀизраилил халкъалда гьоркьоса тӀуранго Дие кьезе ратӀа гьарурал гӀизраилал. Дица гьел Диего рачана, хутӀарал гӀизраилазул тӀоцере гьарурал бихьинлъималазул бакӀалда[+]. 17ГӀизраилалда гьабураб тӀоцебесеб бихьинлъимер Дир ккола, гьединго хӀайваналъул тӀоцебесеб тӀинчӀги ккола Дир. Мисриялъул тӀолалго тӀоцере гьарурал лъимал хвезарураб къоялъ Дица гӀизраилазул тӀоцере гьарурал лъимал Диего ратӀа гьаруна. 18Гьанжеян абуни, Дица цохӀо Левийил тӀолалго наслаби росана Диего гӀизраилазул киналго тӀоцере гьарурал бихьинлъималазул бакӀалда. 19Дица левитал ратӀа гьаруна ГӀизраилил халкъалда гьоркьоса ва Гьаруниеги гьесул васазеги сайгъатлъун кьуна гьел; ДандчӀваялъул Чадиралъуб тӀолалго гӀизраилазул бакӀалда хъулухъ гьабизе ккола гьез; гьел рукӀине руго ГӀизраилил халкъалъухъ босараб хӀакълъун. Цинги, гӀизраилал Мукъадасаб бакӀалде[†] гӀагарлъиларо ва квешаб унти яги балагь бачӀиналдаса цӀунун рукӀина»[+].

20Мусацаги, Гьаруницаги ва ГӀизраилалъул тӀолго жамагӀаталъги кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон. 21Левийилаз рацӀцӀалъи гьабуна ва партал чурана. Гьаруница гьел БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере рачана, Гьесие кьолеб хасаб сайгъат хӀисабалда, ва рацӀцӀалъиялъул низам тӀобитӀана, кинаб батаниги мунагь-хӀакъалдаса гьел рацӀцӀад гьаризелъун.[†] 22Гьелдаса хадуб левитал, Гьарунилги гьесул васазулги нухмалъиялда гъоркь, ДандчӀваялъул Чадиралъур хъулухъ гьабизе лъугьана. Левийилазе кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

23БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

24«Гьале левитазул рахъалъ къанун: къоло щуго сонил ригьалде вахарав щивав чияс байбихьизе ккола ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабизе,[+] 25амма кӀикъоялда анцӀго сон бараб мехалда гьез хъулухъ тезе ккола – гьелдаса хадуб гьез тӀокӀалъ хъулухъ гьабизе кколаро. 26Гьез кумек гьабизе бегьула ДандчӀваялъул Чадиралъуб хъулухъ гьабулел жидерго вацазе, амма жидецаго хъулухъ гьабизе кколаро. Гьезда тӀадаб хъулухъалъул хӀакъалъулъ гьедин лъазабе левитазда».

#### 9


Песахалъул байрам

1Мисриялдаса къватӀибе ГӀизраилил[†] халкъ бахъун кӀиабилеб соналъул тӀоцебесеб моцӀалда[*] БЕТӀЕРГЬАН[†] Мусада кӀалъана, ва Синай[†] салул авлахъалда рукӀаго, Гьес Мусада абуна:

2«Биччанте гӀизраилаз Песах[†] байрам тӀобитӀизе, гьелъие бихьизабураб заманги хӀисабалде босун[+]. 3Песах тӀобитӀе гьаб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялъ, бакъанил гӀужалда, къо рукӀкӀиналде цебе, киналго Песахалъул тӀадкъаялги низамалги цӀунун».

4Гьединлъидал Мусаца гӀизраилазде амру гьабуна Песахалъул байрам кӀодо гьабеян. 5Ва тӀоцебесеб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялъ бакъанил гӀужалда, къо рукӀкӀиналде цебе, Синай абураб салул авлахъалда гьез Песахалъул байрам тӀобитӀана. ГӀизраилаз кинабго гьабуна, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

6Амма гьезул цо-цоязухъа бажаричӀо Песахалъул байрамалда гӀахьаллъизе, щайгурелъул жаназаялда хъвазе ккун, гьел хъублъун рукӀана. Гьебго къоялъ гьел Мусахъеги Гьарунихъеги[†] рачӀана,[+] 7ва гьез Мусада абуна:

«Ниж хъублъун руго, жаназаялда хъвазе ккун рукӀун. Амма щай ниж махӀрум гьарулел чӀезабураб заманалда гӀизраилазда цадахъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан гьабиялдаса?»

8Мусаца гьезие жаваб кьуна:

«Гьанир чӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС нужер рахъалъ кинаб амру бачӀунебали дица лъазабизегӀан».

9БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

10«ГӀизраилазда абе: „Жаназаялда хъван хъублъарав яги рикӀкӀадаб сапаралде ккун, гьелъие бихьизабураб заманалда Песахалъул байрам кӀодо гьабизе рес щвечӀев чиясги тӀобитӀизе ккола БЕТӀЕРГЬАНАС чӀезабураб Песахалъул байрам. 11Гьединав чияс Песах кӀодо гьабизе биччанте кӀиабилеб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялъул бакъанида. Къурбаналъул кьагӀрил гьан кваназе ккола гьес бугьурго чедгун ва кьогӀал хурдулгун цадахъ,[+] 12рогьиналде щибго жо нахъе течӀого ва цониги ракьа бекичӀого. Песахалъул байрам тӀобитӀулелъул, гьелъие чӀезарурал Бичасул хӀукмаби рагӀа-ракьанде щун тӀуразаризе ккола гьес[+]. 13Амма черхги хъублъичӀев сапаралдеги ккечӀев чияс Песахалъул байрамалъул кӀвар гьабичӀого тани, гьев халкъалда гьоркьоса нахъе къотӀизе вуго, гьес чӀезабураб заманалда БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан гьабичӀолъи сабаблъун. Гьесие жаза гьабизе ккола.

14Нужеда гьоркьоб гӀумру гьабулев чияр ракьалдаса чиясе бокьани БЕТӀЕРГЬАНАС тӀад лъураб Песахалъул байрам кӀодо гьабизе, гьесдаги тӀалъула гьеб байрамалъе рихьизарурал Бичасул киналго хӀукмабиги низамги цӀунизе. Гьаб улкаялда гьавурасеги чияр ракьалдаса вачӀун гӀумру гьабулесеги цогояб низам букӀине ккола“»[+].


БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудраталъул парча

15Мукъадасаб, ай ДандчӀваялъул Чадир, эхетизабураб къоялъго накӀкӀул парчаялъ бахчизабуна. Сордо рогьинегӀан гьеб цӀадул парчадулъ бугеб гӀадин бихьулаан[+]. 16Гьелдаса нахъе гьедин букӀана кидаго: Къад Чадиралда тӀад накӀкӀул парча чӀолаан ва къаси гьеб цӀадуда релълъунаан. 17Чадиралдаса накӀкӀул парча тӀаде босараб мехалъ, гӀизраилал сапаралъ рахъунаан; накӀкӀул парча лъалхъараб бакӀалда[†] гӀизраилаз къайиги чӀвалаан[+]. 18БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гӀизраилал сапаралде рахъунаан ва Гьесулго амруялда рекъон чӀелги гьабулаан. Чадиралда тӀад накӀкӀул парча бигъарабгӀан заманалда гьел чӀараб бакӀалдаго рукӀунаан. 19Чадиралда тӀад накӀкӀул парча гӀемераб заманалъ чӀаниги, ГӀизраилил халкъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мутӀигӀлъулаан ва сапаралде бахъунароан. 20Чадиралда тӀад накӀкӀул парчаялъ цо чанго къо гурони бачӀониги, гьединго гьабулаан: гӀицӀго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон къайи чӀвалаан ва Гьесул амруялда рекъон сапаралдеги рахъунаан. 21Цо-цо мехалда накӀкӀул парча чадиралда тӀад чӀолаан сордо рогьинегӀан, ва радал парча тӀаде борхун бихьани, гьезги сапаралде байбихьулаан. Къад букӀа, къаси букӀа – накӀкӀул парча тӀаде борхун бихьарабго, гьел сапаралъ рахъунаан. 22КӀиго къоялъ, яги моцӀалъ, яги жеги цӀикӀкӀун – кигӀан заманаялъ Мукъадасаб Чадиралда тӀад накӀкӀул парча чӀаниги, гӀизраилал чӀараб бакӀалдаса рахъунароан, ай накӀкӀул парча багъаризегӀан гьел нухде рахъунароан; накӀкӀул парча тӀаса босидал, халкъалъги сапаралде байбихьулаан. 23БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьез къайиги чӀвалаан ва Гьесулго амруялдалъун сапаралдеги рахъунаан. БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадасан кьураб амру гьедин тӀубазабулаан гӀизраилаз.

#### 10


ГӀарцул сурал

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«РачитӀа гӀарацги бухун кӀиго гӀарцул сур гьабе. Гьел хӀалтӀизаре халкъалъул данделъи ахӀизе ва халкъалда нухда рахъине кколеблъи лъазабизе. 3КӀиябго сур пулеб гьаракь бахъараб мехалъ, тӀолабго жамагӀат дуда цебе ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе бакӀаризе[†] ккола. 4Цо сур пулеб гьаракь рагӀидал, духъе халкъалъул кӀудиял,[†] ай ГӀизраилил[†] къавмазул бутӀрул ракӀаризе ккола. 5Гьоркьор къотӀ-къотӀарал къокъал гьаркьал гьарун[†] сур пураб мехалда, сапаралде рахъине ккола бакъбаккул рахъалда чӀел гьабурал къавмал[+]. 6Гьединабго хӀалалда кӀиабилеб нухалъ сур пурабго, сапаралде рахъине ккола къилбаялъул рахъалда чӀарал къавмал. Гьеб ахӀи букӀине буго сапаралде рахъине ккеялъул бицунеб гӀаламатлъун[+]. 7Данделъи ахӀизе ккани, сур пуй цо халатбахъараб ахӀиялдалъун.

8Сурал пуйзе руго кашишзабаз[†] – Гьарунил васаз. Гьеб буго нужееги рукӀинесел наслабазеги даимаб амру. 9Нуж нужерго ракьалда рукӀаго тушман тӀаде кӀанцӀани ва рагъ ккани, кӀвараб хӀалалъ сурал пуй. Гьебмехалда нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда[†] нужер ахӀи рагӀила ва тушманасдаса нуж хвасар гьарила[+]. 10Гьединго рохалил къоязги, байрамкъоязги, щибаб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъги цӀадулги ракълилги къурбанал гьарулеб мехалъ гӀарцул сурал пуй – гьеб букӀина БЕТӀЕРГЬАНАСДА нуж ракӀалде щвезариялъул гӀаламатлъун. Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – нужер Аллагь».[†][+]


ГӀизраилал сапаралде рахъин

11КъотӀиялъул Чадиралда тӀад тӀупараб накӀкӀул парча тӀаде борхана кӀиабилеб моцӀалъул къоабилеб къоялъ ва, 12Синай[†] абураб салул авлахъги тун, гӀизраилал сапаралъ рахъана. Паран абураб салул авлахъалде щведал накӀкӀул парча лъалхъана[+]. 13Гьеб букӀана гьезул, Мусадасан бачӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон нухда рахъараб, тӀоцебесеб сапар.

14ТӀоцебе сапаралде бахъана Ягьудал[†] аскар, къокъаялда хадуб къокъа гьабун. Гьезул бетӀерлъуда вукӀана ГӀаминадавил вас НахӀшон[+]. 15Цуарил вас Нетаниэл вукӀана Иссахарил къавмалъул бетӀерлъуда, 16ва Хелонил вас Элиав – Зевулунил къавмалъул бетӀерлъуда. 17Хадуб Мукъадасаб Чадир биххана ва сокӀкӀана ва, баччун Чадиргун, Гершонилги Мерарилги тухумал сапаралде рахъана[+].

18Гьезда хадуб билълъана Рувимил аскар, къокъаби гьарун. Гьезул бетӀерлъуда вукӀана Шедеурил вас Элицур[+]. 19Шимеонил къавмалъул бетӀерлъуда вукӀана Цуришадайил вас Шелумиэл, 20ва Гадил къавмалъул бетӀерлъуда – Дегуэлил вас Элиясаф. 21Гьезда хадуб сапаралде бахъана Кехатил тухум, баччун мукъадасаб къайигун. ГӀизраилал цӀияб бакӀалде щвелалде гьениб Мукъадасаб Чадир чӀван букӀине кколаан[+].

22Гьезда хадуб сапаралде бахъана Ефраимил аскар, къокъаби гьарун. Гьезул бетӀерлъуда вукӀана Аммигьудил вас ЭлишамагӀ[+]. 23Манассил къавмалъул бетӀерлъуда вукӀана Педацурил вас Гамлиэл 24ва Буняминил къавмалъул бетӀерлъуда – Гидеонил вас Авидан.

25Бищун ахиралда сапаралде бахъана Данил аскар, къокъаби гьарун. Гьезул бетӀерлъуда вукӀана Амишадайил вас Ахиезер[+]. 26Ашерил къавмалъе бетӀерлъи гьабулеб букӀана Охранил вас Пагиэлица 27ва Нафталил къавмалъе – Енанил вас Ахирица. 28Гьединаб букӀана сапаралде рахъулел гӀизраилазул къавмазул тартибгун низам.


Мусаги Ховавги

29Мусаца абуна жиндирго вакьад-васасда, ай мидянияв Регуэлил вас Ховавида: «Ниж унел руго БЕТӀЕРГЬАНАС нижее кьелин абураб ракьалде. Вилълъа нижеда цадахъ, дуеги нижеего гӀадин икъбал букӀина, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилил халкъалъе лъикӀлъи гьабизе рагӀи кьун бугелъул», – ин[+].

30Амма гьес жаваб кьуна: «Дун вилълъинаро нужгун. Дирго ракьалде ва дирго гӀагарлъиялъухъе тӀадвуссин лъикӀ дие», – ян.

31Амма Мусаца нахъеги абуна: «Гьарула дуда, рехун тоге ниж! Дуда лъикӀ лъала салул авлахъалда къайи чӀвазе санагӀатал бакӀал; нижеда нух малъулев чилъун вукӀа.

32Мун нижеда цадахъ вилълъани, нижеца дуеги бащад гьабила[†] БЕТӀЕРГЬАНАС нижее кьурабщинаб рикъзи», – ян.

33Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ МагӀардаса гьел сапаралде рахъана ва гьез лъабго къо нухда бана. Лъабабго къоялъ гьезда цебе-цебе унеб букӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамасги,[†] гьезда хӀухьбахъиялъе бакӀги бихьизабулаго. 34Къад сапаралъ унеб мехалда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ накӀкӀул парчаги букӀунаан гьезда тӀасан боржунеб[+]. 35Сапаралде рахъине гъамас борхулелъул Мусаца абулаан:

«Вахъа цеве, я БЕТӀЕРГЬАН!
Рихх-риххун аги Дур тушбаби!
Дуда цереса лъутун аги Мун рихарал!»

36Гъамас лъалхъараб мехалда гьес абулаан:

«Лъалхъе, БЕТӀЕРГЬАН,
рикӀкӀун хӀалкӀоларел ГӀизраилалгун!»

#### 11


ГӀизраилазул разигьечӀолъи

1ЗахӀмалъи хӀехьезе бокьичӀого зигардизе лъугьана халкъ цо къоялъ, ва гьезул разигьечӀолъиялъул къулкъудиги рагӀун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] кутакалда ццин бахъана. Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀа рещтӀана гьезде ва гьелъ бухӀизе байбихьана халкъалъ чӀел гьабураб бакӀалъул[†] рагӀал[+]. 2Халкъ кумекалъе Мусаде ахӀи базе лъугьана; Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабун хадуб, цӀа свана[+]. 3Гьеб бакӀалда Тавера[*] абураб цӀар лъуна, щайгурелъул гьениб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀа рекӀун букӀун.

4Цо заманалда гӀизраилазда[†] гьоркьор рукӀарал батӀиял халкъазул гӀадамаз тӀалаб гьабизе байбихьана лъикӀа-лъикӀаб квен. Гьездаго цадахъ зигардизе лъугьана гӀизраилалги. Гьез абулеб букӀана:

«Нижее гьан кьолев чи киса щолев![+]

5РакӀалда бугищ Мисриялда чӀобого кваналеб букӀараб ччугӀаги, охцерги, пастӀанги, пурччги, перги, ражиги! 6Гьанжеян абуни, черхалда рухӀцин хутӀун гьечӀо. Щибниги гьечӀелъул кваназе, гӀицӀго манна[†] гурони! Бадисан баккун буго гьебги»[+].

7Манна букӀана гъаранхералъул хьоналда релълъараб, хъахӀаб кьералъул зобалазул нигӀмат. 8Халкъалъ гьеб бакӀарулаан ва хадуб кверзул гьабида ххенолаан яги чухӀулаан. Хадуб гьеб хъабаялъуб белъунаан яги гьелъул бакараби режулаан. Зайтуналъул нахулъ[†] буцун бежараб чадил гӀадинаб тӀагӀамги букӀана гьелъул[+]. 9Къаси щуб ккараб мехалда, гьелда цадахъ рещтӀунаан маннаги.

10Мусада рагӀана халкъалъул гӀоди – щибаб хъизан-къай гӀодулеб букӀана, жидерго чадиралъул кӀалтӀаги чӀун. Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин гьелегьана, Мусалги гьелъ кутакалда ракӀбакъвана. 11Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА абуна:

«Щай Дуца дие гьаб гӀазаб кьолеб бугеб? Щиб гьабун дица Дур ццин бахъинабураб, гьаб тӀолабго халкъ дида баччизабизе ккани?

12Дун гьазул эменищ вугев? Дидасан бижараб халкъищ гьаб бугеб? Щай Дуца, жиб хьихьулей гӀаданалъ лъимер кинигин дида карандаги лъун, гьезие кьелин абун гьезул умумузе Дуца рагӀи кьураб ракьалде щвезегӀан, дида баччизабулеб бугеб гьаб халкъ? 13Киса дица гьаб гӀаламалъе гӀураб гьан балагьилеб: „Гьан кье нижее кваназе!“ – ян гӀодулел ругелъул гьел дида цере! 14ЦохӀо дида бажаруларо гьаб халкъ баччун; гьеб цӀакъго захӀматаб иш буго дие![+] 15Хадубккунги дие гьадинабго къисмат Дуца хъван батани, Дур цӀобалъе мустахӀикъавги дун ватани, гьарула гьабсагӀатго чӀвай дун, гьаб балагьалъукьа ворчӀизе вукӀине!»[+]

16Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«ГӀизраилазул кӀудиязда гьоркьоса гӀакълу-гьунар бугел бутӀрул хӀисабалда дуда лъикӀ лъалел чагӀи ракӀаре Дида цере – кинавниги лъабкъоялда анцӀго чи. Риччанте гьел рачӀине ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе ва дуда аскӀор чӀезе[+].

17Гьенив Дун кӀалъазе вуго дуда. Дуда лъураб РухӀалдасаги босун, гьездаги лъела Дица Гьеб. Гьел хӀалае рахъина дуе гьеб бакӀаб гьир баччиялъе, цохӀо дуцаго баччичӀого букӀине[+].

18Халкъалда абе: „РацӀцӀалъи гьабе, метералде хӀадурлъун рукӀине. Метер нужеца гьан кваназе буго, БЕТӀЕРГЬАНАСДА рагӀун бугелъул нужер гӀодиги, ‘Нижее гьан кьолев чи киса щолев! Мисриялдаго лъикӀ букӀана!’ абураб нужер къулкъудиги. БЕТӀЕРГЬАНАС кьезе буго нужее гьан[+]. 19Нужеца гьеб кваназе буго цо, кӀиго, щуго, анцӀго, къого къоялъ гуреб! 20Нужеца гьеб кваназе буго тӀубараб моцӀалъ, нужер магӀарзухъан бачӀинегӀан ва нужеда гьеб рихинегӀан, нужеца нужедаго гьоркьовги вугев БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ мугъги рехун, Гьесда цере ‘Щай ниж Мисриялдаса нахъе арал?!’ – ин абун, нуж зигардаралъухъ“».

21Мусаца абуна:

«Гьанив цин анлънусазарго рагъухъан вуго, ва Дуца абулеб буго: „ТӀубараб моцӀалъ Дица гьезда гьан кваназабизе буго!“ – ян[+].

22Бугебщинаб гӀи-боцӀи хъуниги, гӀолебищ гьезие киназего гьан? Ялъуни ралъдалъ бугеб тӀолго ччугӀа ккуниги, киназего гӀелищ гьеб?»

23БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀал дагьлъунищ бугеб? ГьабсагӀат дудаго бихьила, Дица дуе кьураб рагӀи тӀубалищали»[+].

24Муса халкъалъухъе вилълъана ва БЕТӀЕРГЬАНАС абураб жо бицана. Гьес халкъалъул кӀудиязул лъабкъоялда анцӀго чи аскӀове ахӀана ва гьел Чадиралда сверухъ чӀезаруна. 25Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАН накӀкӀул парчадулъ рещтӀана ва Мусагун кӀалъана; Мусада тӀад лъураб РухӀалдаса босун, гьенире ракӀарарал кӀудияздеги рещтӀинабуна гьеб РухӀ. Гьезда тӀаде РухӀ рещтӀиндал гьез байбихьана ахӀунго ахӀун шавкъалда Аллагьасул[†] амраби загьир гьаризе, амма хадубккун тӀокӀалъ гьедин гьабичӀо.

26КӀигоял рукӀана гьенире рачӀинчӀого, халкъалда гьоркьорго чӀун; цоясда цӀар букӀана Элдад, кӀиабилесда – Медад. Амма гьездеги рещтӀана РухӀ, гьелги рукӀиндал кьолбол кӀудиязул сияхӀалда рехсон, Чадиралъул кӀалтӀе инчӀониги. Гьединлъидал гьелги лъугьана Аллагьасул амраби загьир гьарун[†] кӀалъазе. 27Цо гӀолохъанчи векерун вачӀана Мусахъе ва гьес абуна:

«Элдадицаги Медадицаги Аллагьасул амраби рицунел руго», – ян.

28ГьитӀинаб къоялдасаго Мусал кумекчилъун вукӀарав Нунил вас Егьошуаца абуна:

«Муса, бетӀерчӀахъад, чӀезаре гьел!» – ин.

29Амма Мусаца жаваб кьуна:

«Дун цӀунизейищ мун вахъарав? Дие бокьилаан БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъалда гьоркьоса киназего аварагзабазул[†] карамалъи щвезе ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьезул щивасде Жиндирго Иллагьияб РухӀ рещтӀинабизе!» – ян.

30Цинги Мусаги кьолбол кӀудиялги[†] жиде-жидер чадразухъе тӀадруссана.


ЧӀоролаби

31Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀалкӀолъиялдалъун кутакаб гьури бахъана ва гьелъ ралъдахъан чӀоролаби рачун рачӀана. Халкъ чӀараб бакӀалда сверухъ киса-кибего цо къоялъул сапаралъул манзилалда гьез ракь бахчизабуна кӀиго натӀалъул[†] борхалъиялда[+]. 32Халкъ чӀоролаби ракӀаризе лъугьана: тӀубараб къоялъги, къаси рогьинегӀанги ва хадусеб къоялъги ракӀарана гьел ва щивас бакӀарана цо хомералдаса[*] дагь гьечӀеб къадар хӀанчӀазул. Гьез гьел сверухълъиго цӀезабун тӀиритӀана. 33Жеги гьезул кӀалдиб гьан букӀаго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин рещтӀана халкъалде ва Гьес гьезде кутакаб унти биччана. 34Гьединлъидал гьеб бакӀалда Киврот-Гьатаава[*] абураб цӀар лъуна: гьениб букъана чехьги квешаб яхӀги гьечӀеб халкъ.

35Киврот-Гьатааваялдаса халкъ багъарана Хацероталде ва гьениб лъалхъана[+].

#### 12


Марямилги Гьарунилги Мусалъ жахӀда ккей

1Марямги Гьарунги[†] лъугьана Мусада бадибчӀвай гьабизе, гьес Кушалдаса гӀадан ячунин абун. 2Гьез абулеб букӀана:

«ГӀицӀго Мусада гурони кӀалъачӀевищ БЕТӀЕРГЬАН?[†] Нижедаги гурищ Гьев кӀалъарав?» – ин.

Ва гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСДА рагӀана.

3Живго Мусайин абуни, кутакалда хӀалимав, дунялалдаго бищун хӀалимав чи вукӀана.

4Циндаго БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги, Гьарунидаги, Марямидаги абуна:

«Нуж лъабалго ДандчӀваялъул Чадиралда цере рилълъа», – ян. Гьел лъабалго гьенире рилълъана.

5Цинги БЕТӀЕРГЬАН рещтӀана накӀкӀул хӀубилъун Чадиралъул кӀалтӀе ва Гьес Гьарунги Марямги ахӀана; гьел кӀиялго церегӀан рилълъана. 6Ва БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«ГӀинтӀаме Дихъ!

Нужеда гьоркьов вугев БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагасе[†]
Дун загьирлъула церетӀамиязулъ,
кӀалъала гьевгун макьабазулъ[+].
7Амма Дир лагъ Мусагун гьедин гуребха букӀунеб, –
Дир Рокъов гьев сундулъгоги Дие ритӀухъав вуго[+].
8Гьевгун Дун кӀалъала бадиса бадиве, рагьун,
кици-биценаздалъун гурев;
гьесда бихьула БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ сипат.
Кинха нуж хӀинкъичӀел
Дир лагъ Мусада данде рахъун кӀалъазе?»[+]

9БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гьезда кутакаб ццин бахъана ва Гьев нахъе ана.

10Чадиралдаса батӀалъун накӀкӀул парча эхеде босараб сагӀаталъ Марямил черх барас унтиялъ цӀуна: гьелъул тӀом гӀазу гӀадин хъахӀлъана. Гьарун гьелдехун вуссиндал, гьесда бихьана гьелде барасалъул унти бахун бугеблъи[+]. 11Ва гьес Мусада абуна:

«БетӀерчӀахъад, гьарула гьабуге нижее тамихӀ, гӀакълу гьечӀел нижеца гьабураб мунагьалъухъ![†]

12Гьарула дуда, эбелалъул ургьиса бачӀарабго хвараб ва бащдаб черх турараб лъимада релълъине тоге Марям!»

13Цинги Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна:

«Я дир Аллагь,[†] сахлъизае Марям!» – ин.

14Амма БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Гьелъул бадибе инсуца хӀацӀу турабани, анкьго къоялъ рогьо баччизе ккезе гурищ гьелъ букӀараб? Гьей халкъалда гьоркьоса нахъе йитӀе анкьго къоялъ; хадуй тӀадюссине йиччанте»[+].

15Марям анкьго къоялъ халкъалда гьоркьоса нахъе йитӀана, ва гьей тӀадюссинегӀан халкъги бугелъубго чӀун букӀана.

#### 13


АнцӀила кӀиго жасус

1[•]Хадуб халкъ Хацероталдаса сапаралъ бахъана ва Паран салул авлахъалде щведал, гьениб лъалхъи гьабуна[+].

2БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

3«Дица гӀизраилазе[†] кьолеб бугеб Ханааналъул[†] ракьалъул цӀех-рех гьабизе жасусал ритӀе: щибаб къавмалъул церехъабазда гьоркьоса цо-цо чи».

4Мусаца гьел ритӀана Паран абураб салул авлахъалдаса, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон. Гьел киналго рукӀана гӀизраилазул къавмазул церехъабазда гьоркьоса чагӀи[+]. 5Гьале гьезул цӀарал:

Рувимил къавмалдаса – Заккурил вас Шаммуа;

6Шимеонил къавмалдаса – ХӀорил вас Шафат;
7Ягьудал[†] къавмалдаса – Ефуннил вас Халев;[+]
8Иссахарил къавмалдаса – Юсупил[†] вас Игал;
9Ефраимил къавмалдаса – Нунил вас Гьошеа;
10Буняминил къавмалдаса – Рафул вас Палти;
11Зевулунил къавмалдаса – Содил вас Гьадиэл;
12Юсупил къавмалдаса, гьесул вас Манассил наслуялдаса – Сусийил вас Гьадий;
13Данил къавмалдаса – Гемалийил вас Аммиэл;
14Ашерил къавмалдаса – МикагӀилил вас Сетур;
15Нафталил къавмалдаса – Вафсил вас Нахби;
16Гадил къавмалдаса – Махил вас Геуэл.

17Гьел руго Мусаца ракьазул цӀех-рех гьабизе ритӀарал гӀадамазул цӀарал. Нунил вас Гьошеае[*] Мусаца хисун Егьошуа[*] абураб цӀар кьуна[+].

18Ханааналъул цӀех-рех гьабизе гьел ритӀулаго Мусаца абуна:

«Нуж Негев къотӀун мугӀрул-щобазде а!

19Халгьабе кинаб ракь гьеб бугебали. Лъазабе кинаб халкъалъ гьениб гӀумру гьабун бугебали: къуватабищ, загӀипабищ гьеб бугеб, дагьал чагӀийищ, ялъуни кӀудияб гӀаламищ гьезул бугеб? 20Гьеб халкъалъ гӀумру гьабулеб ракь кинаб бугеб: гьарзаябищ, мукъсанабищ? Кинал ругел гьезул шагьарал: чадразухъищ гьез гӀумру гьабулеб бугеб, яги сверун къадалги рарал щула гьарурал шагьаразухъищ? 21Кинаб ракь бугеб гьениб, беэнабищ яги хъарцинабищ? Ругищ гьенир гъутӀби, гьечӀищ? Нуж сункьаго хӀинкъуге, гьеб ракьалъул пихъги босе». (ЦӀибил барщулеб заман щун букӀана.)

22Гьел ана ва гьеб ракьалъул хал-шал гьабуна, Цин абураб салул авлахъалдаса бахъараб, битӀахъе Лево-Хаматалда аскӀоб бугеб Реховалде щвезегӀан. 23Негевги нахъа тун гьел щвана Хевроналде; Анакил наслуялъул АхӀиманицаги, Шешайицаги, Талмайицаги гӀумру гьабулеб букӀана гьениб. (Хеврон букӀана Мисриялъул шагьар Цоаналдаса анкьго соналъ цебе бараб шагьар.) 24Эшкол абураб расалъиялде щведал, гьез цо цӀолбол хьоп тӀад бугеб гъабуялъул гӀаркьел къотӀана ва, гӀералдаги бан, гьезул кӀигояс баччана гьеб; гьединго соноги инжирги босана гьениса[+]. 25Гьеб бакӀалда[†] цӀар лъуна Эшколалъул[*] расалъи абун, щайгурелъул гьениса гӀизраилаз цӀолбол хьоп къотӀун букӀун. 26КӀикъого къоялдасан гьел сапаралдаса тӀадруссана.

27Ва гьел рачӀана Паран абураб салул авлахъалда бугеб Кадешалде – Мусахъеги, Гьарунихъеги,[†] гӀизраилазул жамагӀаталъухъеги. Гьениб гьездаги халкъалдаги цебе гьез бихьа-таралъул якъинаб баян кьуна ва гьениса босун бачӀараб пихъ бихьизабуна. 28Гьез Мусада абуна:

«Ниж ана дуца ритӀараб ракьалде: хӀакъикъаталдаги, рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракь бугоан доб! Гьале гьениса пихъ. 29Амма доба гӀумру гьабулеб халкъ цӀакъ къуватаб буго, гьезул шагьаралги щула гьарурал ва цӀакъго кӀудиял[†] руго. Нижеда дора Анакил наслабицин рихьана! 30Амалекияз гӀумру гьабулеб буго Негевалда, хитиязги, евусиязги, амориязги – мугӀрузда, ханаанияз – ралъдал рагӀаллъиялдаги Иордан гӀурул рагӀаллъиялдаги»[+].

31Халевица хӀалбихьана Мусада цебе халкъ гӀодобуссинабизе ва гьес абуна:

«Рилълъа гьеб ракь кверде босизе! Нилъехъа бажарилагурищ гьеб!»[+]

32Амма гьесда цадахъ рукӀараз абуна:

«Нилъехъа бажаруларо доб халкъгун рагъизе – доб нилъедаса къуватаб халкъ буго», – ян.

33Жидедаго бихьараб ракьалъул рахъалъ халкъалда гьоркьор квешал харбал тӀиритӀизаризе лъугьана гьел:

«Гьениб гӀумру гьабизе рачӀарал чагӀи кваналеб ракь буго гьеб. Нижеда гьенир рихьарал киналго гӀадамал рукӀана нартал гӀадал чӀахӀиял. 34Нижеда гьенир нефилималги рихьана (Анакил наслаби Нефилимидасан лъугьарал ккола). Гьезда аскӀор ниж нижедаго гарцӀалин кколел рукӀана ва гьездаги ниж гарцӀаллъун рихьулел рукӀана»[+].

#### 14


ГӀизраилазул дандечӀей

1[•]Гьебмехалъ халкъалъ ахӀи-хӀур бахъинабуна. ТӀубараб сордоялъ гӀодана гьел риччан гьаркьалгун ва 2Мусаеги Гьаруниеги[†] бадирчӀваял гьаризе лъугьана. ТӀолабго халкъалъ гьезда абулеб букӀана:

«Унго, Мисриялдаго хварал анищ ниж! Яги гьанир салул авлахъалда хун рукӀарал анищ![+] 3Щай БЕТӀЕРГЬАНАС[†] ниж гьеб ракьалде рачунел ругел? Гьенир ниж хвалчаца чӀвазе рукӀинейищ? Цинги нижер лъудбиги лъималги асирлъуде ккела! Мисриялдего тӀадруссани лъикӀ букӀина нилъее!» 4Гьез цоцазда абулеб букӀана:

«РачӀа нилъеца цоги бетӀер тӀаса вищизе ва Мисриялде тӀадруссине», – ян.

5Гьебмехалда Мусаги Гьарунги ГӀизраилалъул[†] жамагӀаталда цере накабазда чӀана[+]. 6Ракьазул хал-шал гьабизе аразда гьоркьор рукӀарал Нунил вас Егьошуацаги Ефуннил вас Халевицаги, чара бухӀун, жидедаго тӀад букӀараб партал бихъ-бихъана[+] 7ва гьез гӀизраилазул жамагӀаталда абуна:

«Нилъеца хал-шал гьабураб ракь кутакалда лъикӀаб буго! 8БЕТӀЕРГЬАН нилъеда гурхӀулев ватани, Гьес рачинеги рачун, нилъее кьела рахьги гьоцӀоги чвахулеб доб ракь. 9Амма БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде рахъунге ва доб ракьалъул гӀадамазукьа хӀинкъуге, щайгурелъул нилъеца бигьаго къезарила дол! Дозие кумек гьечӀо, нилъгунин абуни, БЕТӀЕРГЬАН вуго. ХӀинкъуге дозукьа!» – ян[+].

10Гьебмехалъ халкъалъ гьел ганчӀица чӀвазехъин рукӀана, амма циндаго, киназдаго бихьун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудрат загьирлъана ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа[+].

11БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«КидаллъизегӀан гьаб халкъалъ Дун нахъчӀвазе вугев? КидаллъизегӀан гьел Дида божиларел, Дица жидеда гьоркьор гьаруралщинал гӀаламаталги гӀечӀого? 12Квешаб унтиги тӀаде биччан тӀагӀинабила Дица гьаб халкъ! Ва дудасан бижизабила гьалдасаги цӀикӀкӀараб ва къуватаб халкъ»[+].

13Гьебмехалъ Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА абуна:

«Цинги гьеб хабар рагӀила Дуца Дурго къуваталдалъун жидер кверщаликьа гьаб халкъ хвасар гьабурал мисриязда! 14Мисрияз кинабго бицина гьаб ракьалъул халкъазда. Огь дир БЕТӀЕРГЬАН, гьел халкъазда рагӀун бугелъул, Мун Дур халкъалда цадахъ вукӀуневлъи ва Дуца бадиса бадиве Мунго вихьизе толеблъи, я БЕТӀЕРГЬАН! Ханааниязда[†] лъала Дур накӀкӀул парча гӀизраилазда тӀад бугеблъи ва Мун гьезда цадахъ къад – накӀкӀул хӀубилъун, къаси – цӀадул хӀубилъун унев вугеблъиги[+]. 15Цо чи течӀого Дуца гьаб халкъ тӀагӀинабуни, Дур хӀалкӀолъиялъул хабар рагӀарал халкъаз абизе буго: 16„БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪА бажаричӀо дозие кьезе амру гьабураб ракьалде доб халкъ бачине. Гьединлъидал Гьес дол салул авлахъалда чӀван руго“, – ян[+]. 17Биччанте гьанже загьирлъун букӀине БетӀергьанасул хӀалкӀолъи, Дуцаго абураб куцалда:[+] 18„БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ сабру халатаб, Гьесул рахӀму-цӀоб гӀатӀидаб! Гьев мунагь-хӀакъалдасаги[†] тӀасалъугьуна! Амма гӀайибиял тамихӀалде цӀала – умумузул мунагьазухъ, лъабабилеб ва ункъабилеб наслуялде щвезегӀанги, лъималазул лъималазеги тамихӀ гьабула“, – ян. 19Дур тӀадегӀанаб рахӀму-цӀобалъе гӀоло, тӀасалъугьа гьаб халкъалъул мунагьалдаса, Мисриялдаса рахъаралдаса нахъе жакъа къоялде щвезегӀанги тӀасалъугьунев вукӀаравго гӀадин!»

20[•]БЕТӀЕРГЬАНАС жаваб кьуна:

«Дур гьариялъе гӀоло тӀасалъугьина Дун гьеб халкъалдаса. 21Амма Дирго цӀаралхӀаги ва дуниялго цӀезабураб Дирго реццалхӀаги, – 22Дир къудратги бихьарал, Мисриялда ва салул авлахъалда Дица гьарурал хӀикматал ишалги рихьарал, амма гьебги гӀечӀого, тӀокӀалъ чӀечӀого Дир хӀалалги рихьун, Дие мутӀигӀлъичӀел чагӀазда 23бихьизе гьечӀо, гьезие кьезе бугин абун гьезул умумузе Дун гьедараб ракь. Дун рихарав цониги чиясда гьеб бихьиларо![+] 24Амма дир лагъ Халев гьезда релълъарав гьечӀо, гьев ракӀ-ракӀалъ Дида божарав вуго. Гьелъухъ Дица гьев щвезавила гьесда бихьараб ракьалде ва гьесул наслаби рукӀина гьелъул бетӀергьабилъун[+]. 25ГӀатӀиракьалда амалекиялги[†] ханааниялги[†] руго гӀумру гьабулел, гьединлъидал метер нуж тӀадрусса ва, БагӀараб ралъдахъе унеб нухккун, салул авлахъалде а».


Халкъалъе жаза гьаби

26БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги Гьарунидаги абуна: 27«КидаллъизегӀан Дида данде гӀарзахъдизе бугеб гьаб ццидал цӀураб халкъ? Гьезул разигьечӀолъиялъул къулкъуди рагӀулеб буго Дида. 28Гьезда абе: „Дирго цӀаралхӀаги, – ян абулеб бугин БЕТӀЕРГЬАНАС, – нужеца бицаралда рекъон гьабила[†] Дица нужее. 29Нужер жаназаби гьаб салул авлахъалда хутӀила; халкъалъул сияхӀалда хъварав къогоялдаса тӀаде сон барав ва Диде къулкъудулев вукӀарав щивав чиясул жаназа гьаб авлахъалда хутӀила[+]. 30Нужер цонигияс хӀетӀе чӀеларо Дица нужер улкалъун гьабизе рагӀи кьун букӀараб ракьалда, Ефуннил вас Халевицаги Нунил вас Егьошуацаги гурони[+]. 31Нужерго лъимал асирлъуде ккезе гурин хӀинкъун рукӀана нуж. Гьеле гьел рачина Дица нужеца инкар гьабураб ракьалде. 32Амма нужер жаназаби гьаб салул авлахъалде рехун тела. 33Нужер лъимал рукӀина кӀикъого соналъ гьаб авлахъалда, гӀухьби кинигин, нужер пасикълъиялъухъ гӀакъуба чӀамулел, нужер ахирисев чи хвезегӀан[+]. 34КӀикъого соналъ – нужеца доб Ханааналъул цӀех-рех гьабулаго бараб кӀикъого къоялъул щибаб къоялъухъ цо-цо сон рикӀкӀун – нуж рукӀина гӀазабалда, нужерго мунагьал сабаблъун, ва гьебмехалъ лъала нужеда Диргун тушманлъи гьабиялъул кьогӀлъи“. 35Дица – БЕТӀЕРГЬАНАС – абулеб буго гьедин! Дица чара гьечӀого гьедин гьабила Дида данде бахъараб тӀолабго гьаб ццидал цӀураб халкъалъе. Гьаб салул авлахъалда тӀагӀина гьел! Гьел киналго хвезе руго гьанир!»

36Мусаца доб ракьалъул цӀех-рех гьабизе ритӀун рукӀарал чагӀаз, гьениса тӀадруссун хадуб квешал харбал тӀиритӀизаризе лъугьана, ва тӀолабго халкъги гьезда рекъон Мусада данде къулкъудана. 37Гьеб ракьалъул хӀакъалъулъ хӀинкъарал харбал тӀиритӀизаруралъухъ, гьел киналго, квешаб унтиги ккун, хвана. БЕТӀЕРГЬАНАС жаза гьабуна гьезие. 38Ракьалъул хал-шал гьабизе ун рукӀаразда гьоркьоса чӀаго хутӀана гӀицӀго Нунил вас Егьошуаги Ефуннил вас Халевги[+].

39[•]Мусаца БетӀергьанасул рагӀи гӀизраилазда бицараб мехалъ, тӀолабго ГӀизраилил халкъ гӀек-гӀекиялда гӀодана. 40Нахъисеб къоялъ цудунго тӀадеги рахъун, гьел мугӀруздехун къокъана.

«Нижеца мунагь гьабуна! – ян абулеб букӀана гьез. – БукӀаниги, гьанже ниж ина БЕТӀЕРГЬАНАС абураб бакӀалде».[†]

41Амма Мусаца абуна:

«Щай нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабулареб? Гьеб ишалъул нужее лъикӀаб хӀасил кколаро. 42Кирего унге, нужеда цадахъ БЕТӀЕРГЬАН гьечӀелъул гьанже; ани, тушбабаца щущахъ риххизаризе руго нуж. 43Нухда нужеда данде рагъила амалекиялги ханааниялги ва гьез чӀвала нуж. Нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ мугъ рехана, гьединлъидал Гьесул квербакъи букӀунаро нужее», – ян[+].

44Амма, жидедаго ракӀчӀун, мугӀруздехун ралагьун нухда рахъана гьел чагӀи; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамасги[†] Мусаги ругелъурго чӀана. 45Цинги мугӀрузда чӀарал амалекиязги ханааниязги, гьезда дандеги рачӀун, гьел щущахъ риххизаруна ва Хормаялде щвезегӀан лъутизаруна[+].

#### 15


Къурбаназул хӀакъалъулъ амраби

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазда[†] лъазабе: „Дица нужее ватӀанлъун кьураб ракьалде щвараб мехалда, 3ва нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀи-боцӀиялдаса къурбан гьабулеб мехалда – тӀубан бухӀулеб къурбан, назруялъул къурбан, ракълил къурбан яги бокьараб хирияб[†] байрам кӀодо гьабиялда хурхараб къурбан – ва нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбаналъул гьуинаб махӀ бахъинабулеб мехалда,[+] 4гьелда цадахъго ролъул хирияб садакъаги букӀине ккола: зайтуналъул нахул[†] гиналъул ункъго бутӀа гьабун цо бутӀаги[*] гъорлъ жубараб, ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа[*] бищун лъикӀаб ханждал. 5ТӀубанго бухӀулеб къурбаналъе яги батӀияб къурбаналъе бачӀунеб щибаб кьегӀералда цадахъ гьединго бачӀине ккола гиналъул ункъго бутӀа гьабун цо бутӀа[*] чагъиралъулги.

6Куялда цадахъ бачӀине ккола гиналъул лъабго бутӀа гьабун цо бутӀа зайтуналъул нахги жубараб, ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа бищун лъикӀаб ханждал ва 7гиналъул лъабго бутӀа гьабун цо бутӀа чагъирги. Гьеб букӀине буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб махӀ бахъинабиялъе.

8БЕТӀЕРГЬАНАСЕ баси къурбанлъун гьабулеб бугони – тӀубан бухӀулеб къурбан, яги назруялъул къурбан, яги ракълил къурбан –[+] 9гьелда цадахъ букӀине ккола ролъул хирияб садакъа: бащдаб гин[†] зайтуналъул нахги гъорлъ жубараб, ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун лъабго бутӀа бищун лъикӀаб ханждал. 10Къурбан-бакӀалда[†] тӀаде тӀезе чагъиралъул бащдаб гинги букӀине ккола. Гьеб букӀина цӀадудалъун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло кьолеб садакъа, Гьесие хирияб буго гьелъул махӀ[+]. 11Гьедин гьабизе ккола къурбаналъе бачӀунеб щибаб басигун, куйгун, кьегӀергун яги бурутӀгун цадахъ. 12Къурбаназул къадар кинаб букӀаниги, щибаб къурбаналъе гьедин гьабе.

13ГӀизраилил халкъалъул щивав чияс гьедин гьабизе ккола, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хириял садакъаби гьарулаго ва къурбан бухӀиялдалъун Гьесие хирияб махӀ бахъинабулаго. 14Чияр ракьалдаса вачӀарав ва нужеда гъорлъ гӀумру гьабулев цогидав чиясе бокьани БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб махӀ бахъинабизелъун цӀадул къурбан гьабизе, гьесги кинабго гьабизе ккола нужецаго гӀадин. 15Нужееги нужеда цадахъ гӀумру гьабулел чияр ракьаздаса гӀадамазеги цо къанун букӀине ккола. Гьединаб буго рукӀинесел наслабазеги даимаб амру. Нужги къватӀиса рачӀарал гӀадамалги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере ращадал руго[+]. 16Нужееги нужеда цадахъ гӀумру гьабулел чияр халкъазул гӀадамазеги – цо къанун ва цо низам“».

17БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

18«ГӀизраилазда гьадин абе: „Дица рачунел ругеб ракьалде нуж щваралго 19ва нужеца гьелъул нигӀмат кваналаго, гьелдаса бутӀа БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб садакъалъун кье. 20ТӀоцебе ххараб ханждал гьабураб чед хирияб садакъалъун кьезе ккола; гьеб щвезабе гьоцӀиб лал рехулеб мехалъ кьолеб хирияб садакъа хӀисабалда. 21ТӀоцебе ххараб ханждал хирияб садакъа киналго рукӀинесел наслабаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе кьезе ккола даимго.


РакӀалда гьечӀого ккараб мунагьалъухъ къурбан

22БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьарурал амраби нагагь нужехъа тӀуразаричӀого хутӀани,[+] 23БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадасан тӀалаб гьарурал киналго амрабиги хӀисабалде росун – БЕТӀЕРГЬАНАС тӀоцебе амру гьабураб къоялдаса бахъараб – гьанжеги нужер хадусел гӀелазги гьадин гьабе. 24Гьеб халкъалъухъа лъачӀого ккараб гъалатӀ батани, тӀолго жамагӀаталъул рахъалдасан тӀубан бухӀулеб ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб махӀ бахъинабулеб къурбаналъе кьезе ккола баси, ва гьелда цадахъ букӀине ккола ролъул садакъаги, къурбан-бакӀалда тӀаде тӀолеб жоги. Мунагь[†] чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъвезе ккола[+]. 25Биччанте кашишас[†] тӀобитӀизе ГӀизраилалъул тӀолго жамагӀаталъул мунагь чуриялъул къурбан, халкъ мунагьалдаса бацӀцӀалъизе букӀине, щайгурелъул гьеб халкъалъухъа лъачӀого ккараб гъалатӀлъидал букӀараб; гьеб гъалатӀалъухъ халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбанги гьелда цадахъ кьезе кколел садакъабиги кьела, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе мунагь чуриялъул къурбанги хъвела. 26ГӀизраилалъул тӀолабго халкъалъулги ва гьезда гьоркьор ругел чияр халкъазул гӀадамазулги мунагьалдаса Аллагь[†] тӀасалъугьина, щайгурелъул халкъалъухъа лъачӀого ккараб мунагь букӀиндал гьеб.

27Гьединаб мунагь цо чияс гьабун бугони, мунагь чуриялъул къурбаналъе гьес кьезе ккола лъагӀараб цӀцӀе[+]. 28Кашишас БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе тӀобитӀила тохлъукье мунагьалъукье ккарав чи вацӀцӀалъиялъе къурбан, ва гьесул мунагьаздаса тӀаса лъугьина. 29Цого низам букӀине ккола тохлъукье мунагь гьабурав щивав чиясе – гӀизраиласеги чияр халкъалъул[†] чиясеги[+].

30Амма цониги чияс – гӀизраилав вукӀа, гочун вачӀарав вукӀа – ургъунго мунагь гьабуни, гьеб ккола БЕТӀЕРГЬАН хӀакъир гьави; гьединав чи халкъалда гьоркьов тезе бегьуларо, нахъе гъезе ккола[+]. 31Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀул сан гьабичӀо, гьес Гьесул амру хвезабуна: гьев чара гьечӀого, халкъалда гьоркьоса вачахъизе ккола – гьесие жаза гьабизе ккола“».


Шаматкъоялъул адаб тарасе тамихӀ

32ГӀизраилал салул авлахъалда рукӀаго, гьезда вихьана цо чи шаматкъоялъ[†] цӀул бакӀарулев[+]. 33Гьедин гьев вихьарал гӀадамаз гьев вачана Мусахъеги, Гьарунихъеги,[†] тӀолабго жамагӀаталъухъеги. 34Гьев жанив тӀамуна, хъаравулзабиги тана, щайгурелъул лъалеб букӀинчӀо щиб гьесие гьабилебали.[†][+] 35Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Гьев чи чӀвазе ккола. Биччанте тӀолабго халкъалъ, халкъ рещтӀараб бакӀалдаса къватӀивеги вачун, гьев ганчӀица чӀвазе»[+]. 36Цинги халкъалъ гьев, халкъ чӀараб бакӀалдаса довегӀанги вачун, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон, ганчӀица чӀвана.


РатӀлида гӀертелал раялъул хӀакъалъулъ

37БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

38«ГӀизраилазда гьадин абе: „Куназул гӀертелал рукъе нужерго ратӀлил ахада, щибаб гӀертелалде канчӀхъахӀилаб кьералъул кунги жубай. РукӀинесел гӀелазги даим гьедин гьабизе ккола[+]. 39Гьел гӀертелазухъ балагьун, нужеда ракӀалде щвела БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ киналго амраби ва, напсалъги беразги тӀалаб гьабулелда хадур инчӀого, нужеца гьел амраби тӀуразарила. 40Цинги нужеда кӀочон теларо Дир амраби; нуж гьезда рекъон хьвадила ва Аллагьасда цере рацӀцӀадаллъун рукӀина[+]. 41Дун вуго Мисриялдаса нуж къватӀире рачарав нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь.[†] Дун вуго БЕТӀЕРГЬАН – нужер Аллагь!“»[+]

#### 16


КъорахӀги, Датанги, Авирамги Мусада данде рахъин

1Левийил къавмалдаса Кехатил Ицхарил вас КъорахӀги, Рувимил къавмалдаса Элиавил васал Датангун Авирамги, Пелетил вас Онги[+] 2Мусада данде чӀана. Гьезул рахъ ккуна кӀинусиялда кӀикъоялда анцӀго чияс; гьел киналго рукӀана гӀизраилазул[†] церехъаби, рагӀи билълъарал къадруял чагӀи. 3Гьез сверун ккуна Мусаги Гьарунги[†] ва гьезда кӀалгьикъизе лъугьана:

«ГӀела, цӀакъго тӀасан кколел руго нуж! ТӀолабго халкъги бацӀцӀадаб[†] буго, халкъгунги БЕТӀЕРГЬАН[†] вуго. Щайха нужеца нужго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ тӀолабго жамагӀаталдаса тӀадегӀаналлъун гьарулел?»[+]

4Гьеб рагӀидал, Муса чӀарбида накабазде ккана[+]. 5Хадуб гьес КъорахӀидаги гьесда цадахъ рукӀараздаги абуна:

«Метер радал БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндицаго бихьизабила, щив Гьесул кколевалиги, щив вацӀцӀадав вугевалиги, лъие Гьес Жинде гӀагарлъизе ихтияр кьолебалиги. Гьес тӀаса вищарав чиясе рес букӀина Гьесде гӀагарлъизе[+]. 6Дуца, КъорахӀ, ва дуда цадахъ ругел киназго гьадин гьабе: росе жаниб гьуинмахӀал рухӀулел щурмал 7ва метер гьезда жаниб лъе цӀа рекӀараб тӀурччиги, тӀурччиялда тӀаде бай хирияб гьуинмахӀалъул жубанжоги, цинги гьеб кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъе. БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав вукӀина вацӀцӀадавлъун. ГӀела гьанже нужее, Левийил наслаби!»[+]

8Мусаца КъорахӀида жеги абуна:

«ГӀенеккея, Левийил наслу! 9Нужее гӀоларогойищ бугеб ГӀизраилил Аллагьас[†] цогидал гӀизраилаздаса ратӀаги гьарун, нуж Жиндего гӀагарлъизари ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб Чадиралда хъулухъ гьабизеги, жамагӀаталда цере рахъун халкъалъе динияб хъулухъ гьабизеги тӀами[+]? 10Мунги дур вацал левиталги[†] Гьес Жиндего гӀагарлъизе гьаруна, нужецайин абуни, гьелда тӀадеги нужеего кашишлъиги[†] тӀалаб гьабулеб буго! 11Мунги дур ишцоялги БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде чӀун руго! Гьаруница щиб гьабун бугеб, нужеца гьедин гьев какизе ккани?»[+]

12Мусаца Элиавил васал Датанги Авирамги ахӀизе чагӀи ритӀана. Амма гьез абуна:

«Ниж рачӀинаро! 13Рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракьалдаса нахъеги рачун, гьаб салул авлахъалда хвезе ниж рачараблъи гӀоларогойищ дуе бугеб? Гьанже нижеда тӀад тарав ханлъун вукӀинегийищ дуе къваригӀун бугеб[+]? 14Дуца ниж рачинчӀо рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракьалде, кьечӀо нижее хурзалги цӀолбол ахалги. Дуда гӀадамал беццал ругиланищ кколеб? Ниж рачӀинаро духъе!»

15Квешго ццин бахъана Мусал гьебмехалъ, ва гьес абуна:

«Я БЕТӀЕРГЬАН, къабул гьаруге гьезул къурбаналгун садакъаби! Дица хӀамацин тӀалаб гьабичӀо гьезухъа, гьезул цонигиясе квешлъиги гьабичӀо!» – ян[+].

16Мусаца КъорахӀида абуна:

«Мунги дур ишцоялги метер БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере чӀезе ккола: мунги, долги, Гьарунги. 17Жаниб махӀгьуинаб жубанжоги лъун, нужер щивас гьенибе босе гьуинмахӀал рухӀулеб щурун; кӀинусиялда кӀикъоялда анцӀабго щурун букӀа абе БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе. Дуцаги босе дурго щурун, Гьаруницаги босе жиндиргояб». 18Кинацаго росана жидерго щурмал, лъуна гьезда жаниб бухӀараб тӀурччиги хирияб махӀгьуинаб жубанжоги, ва Мусадаги Гьарунидаги аскӀор ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа эхетана киналго. 19КъорахӀица ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе бакӀарана[†] Мусада данде чӀаразул тӀолабго жамагӀат. Гьебмехалда кинабго халкъалъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудрат загьирлъана. 20Ва БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги Гьарунидаги абуна:

21«Гьеб жамагӀаталда аскӀоса дорегӀан а, Дица цо параялъ тӀагӀинарила гьел киналго!»[+]

22Амма Мусаги Гьарунги накабазда чӀана ва гьез гьарана:

«Я Аллагь, чӀагоябщинаб жоялда рухӀ лъолев Аллагь! Цо чияс гьабураб мунагьалъухъ[†] тӀолабго халкъалдагийищ ццин бахъунеб Дур?»[+]


КъорахӀиеги, Датаниеги, Авирамиеги тамихӀ гьаби

23Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

24«Халкъалда абе КъорахӀилги, Датанилги, Авирамилги чадиралдаса рикӀкӀадегӀан айилан».

25Муса вилълъана Датанилги Авирамилги чадираздехун, ГӀизраилил халкъалъул кӀудиялги[†] рилълъана гьесда хадур. 26Гьес халкъалда лъазабуна:

«Гьал мунапикъазул чадираздаса рикӀкӀадегӀан а! Гьезул къайи-къоноялда кверги хъваге, гурони гьезул мунагь сабаблъун нужги хвезе руго», – ян[+].

27Халкъ КъорахӀилги, Датанилги ва Авирамилги чадиралдаса рикӀкӀадегӀан ана. Датанги Авирамги жидерго лъудбигун, лъималгун ва хахулел гьитӀичалгун жидерго чадиразул кӀалтӀа эхетун чӀана.

28Цинги Мусаца абуна:

«Гьанже нужеда бихьила, дица кинабго, диего бокьун гуреб, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун гьабулеб букӀин: 29нагагьлъун цогидал гӀадамалго гӀадин, гӀадатияб хвел рещтӀун гьел хвани, дун БЕТӀЕРГЬАНАС витӀарав чи кколаро[+]. 30Амма БЕТӀЕРГЬАНАС гӀажаибаб лъугьа-бахъиналдалъун ракьги хъвалхьун, гьелги гьезул кинабго мулкги цадахъго ракьулъе тӀерхьинабуни, ва гьел чӀагого барзахалде[†] ани, нужеда лъан букӀа, гьел БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде чӀарал рукӀараллъи».

31Муса кӀалъан вахъиналде, гьезда гъоркь букӀараб ракь кьватӀун ана. 32Ракьалъ кӀал гьакӀкӀана ва гьел жалгоги, гьезул хъизан-къайги, КъорахӀил агьлуги, гьезул букӀарабщинаб магӀишатги ракьулъе тӀерхьун ана. 33Гьел чӀагого ана барзахалде, жидер тӀолабго магӀишатгун цадахъ; гьезда тӀад ракь данде ана ва гьелги халкъалда гьоркьоса тӀагӀана[+]. 34Гьезул гӀасиял гьаркьалги рагӀун, сверухъ рукӀарал гӀизраилал рахъ-рахъалдехун лъутана: «Ракьалъ нижги къулчӀизехъин руго!» – ян ахӀи балаго.

35Хадуб БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН рещтӀараб цӀадуца гьуинмахӀал рухӀулел щурмалгун вачӀарав кӀинусиялда кӀикъоялда анцӀавго чи вухӀана[+]. 36БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

37«Кашиш Гьарунил вас Элеазарида абе рухӀаразул гьуинмахӀал рухӀулел щурмалги ракӀарун, гьезда жаниса тӀурччи нахъе байилан. 38Гьанже гьел руго, мунапикъазул гӀумруги кьун, мукъадасаллъун лъугьарал щурмал. РачитӀаги рухун гьезул тӀанчал гьаре къурбан-бакӀалда тӀад кквезе. БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере росун рукӀиналъ гьел щурмал мукъадасаллъун лъугьана. Биччанте гьеб хутӀизе ГӀизраилил халкъ цӀодорлъиялъе гӀаламатлъун», – ин.

39Кашиш Элеазарица ракӀарана цӀадуца рухӀаразухъ рукӀарал мазгарул щурмал ва гьезул тӀанчал гьаруна къурбан-бакӀалда тӀад кквезе, 40Мусаде БЕТӀЕРГЬАНАС гьабураб амруялда рекъон. Гьел къурбан-бакӀалда тӀад ккурал мазгарул тӀанчаз гӀизраилазда даимго ракӀалде щвезабизе букӀана БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гьуинмахӀал рухӀизе Гьарунилги гьесул наслабазулги гурони ихтияр гьечӀеблъи, КъорахӀилги гьесул ишцоязулги гӀадинаб къисмат лъилниги букӀунгутӀизе[+].


Мусаги Гьарунги халкъалъе хӀалае рахъин

41Хадусеб къоялъ гӀизраилазул тӀолабго жамагӀат лъугьана рази гьечӀолъи загьир гьабун Мусадеги Гьарунидеги къулкъудизе. «Нужеца чӀвана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъ», – ин абулеб букӀана гьез.

42Амма кинабго халкъ, Мусадаги Гьарунидаги дандеги бахъун, ДандчӀваялъул Чадиралдехун балагьидал, халкъалда бихьана Чадиралда тӀад накӀкӀул парча чӀун: БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудрат загьирлъана. 43Мусаги Гьарунги ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе щваралго, 44БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

45«Гьеб халкъалда аскӀоса нахъегӀан а, Дица гьеб цо параялъ тӀагӀинабила!» – ян.

Цинги гьел кӀиялго кӀалагъоркье накабазде ккана[+]. 46Мусаца Гьарунида абуна:

«Босе хехго гьуинмахӀал рухӀулеб щурунги, лъе гьелда жаниб къурбан-бакӀалдаса босун гьелегьараб тӀурччиги, гьуинмахӀазул жубанжоги ва гӀедегӀе халкъалъухъе, гьел мунагьалдаса рацӀцӀад гьаризе.[†] БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин рещтӀун буго ва халкъалде квешаб хвалил унти биччан буго», – ян[+].

47Гьаруница Мусаца малъухъе гьабуна ва халкъалъухъе гӀедегӀана – гьезда гьоркьоб хвалил унти байбихьун букӀана. Жиндирго щурминиб хирияб гьуинмахӀазул жубанжоги лъун, Гьарун халкъ бацӀцӀад гьабизе лъугьана. 48Гьев хвараздаги чӀагояздаги гьоркьов эхетана ва хвалил унти къотӀана[+]. 49Амма гьеб унтуца хвана 14 700 чи, КъорахӀ сабаблъун хварал рикӀкӀинчӀого. 50Хвалил унти лъугӀидал, Гьарун ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀа чӀун вукӀарав Мусахъе тӀадвуссана.

#### 17


Гьарунил гӀанса тӀегьай

1Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилалгун[†] кӀалъай ва гьезухъа анцӀила кӀиго гӀанса босе, щибаб къавмалъухъа цо-цо – гьезул кӀудиязул гӀунсби. Щибаб гӀансаялда тӀад къавмалъул бетӀерасул цӀарги хъвай; 3Левийил гӀансаялда тӀад Гьарунил[†] цӀар хъвай. Щибаб къавмалъул кӀудиясухъа цо-цо гӀанса босизе ккола. 4Гьел гӀунсби лъе ДандчӀваялъул Чадиралда жанир, Дун Мунгун дандчӀвалеб бакӀалда[†] КъотӀиялъул гъамасалда[†] цере[+]. 5Дица тӀасавищарав чиясул гӀансаялда тӀад чӀорал кӀанцӀизе руго, ва гьедин Дица гьоркьоб къотӀизабизе буго гӀизраилазул нужедаса разигьечӀолъиялъул лъугӀел гьечӀеб къулкъуди».

6Мусаца гьеб кинабго гӀизраилазда бицана, ва гьезул кӀудияз анцӀила кӀиго гӀанса гьесухъе кьуна – щибаб къавмалдаса цо-цо гӀанса. 7Цинги Мусаца гьел ДандчӀваялъул Чадиралъур БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамасалда цере лъуна.

8Хадусеб къоялъ Муса Чадиралъуве вилълъана ва гьесда бихьана Гьарунил гӀансаялда, ай Левийил къавмалъул гӀансаялда чӀорал кӀанцӀун ругеблъи: гьелда букӀдулги раккун, тӀегьги бан, миндальги барщун батана[+]. 9Мусаца киналго гӀунсби, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цереса къватӀиреги росун, гӀизраилазда рихьизаруна. Гьел гьезухъ ралагьана, цинги щивас жинди-жиндир гӀанса нахъе босана.

10Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Гьарунил гӀанса лъе КъотӀиялъул гъансида цебе. Биччанте гьеб букӀине мутӀигӀлъуларезе ракӀалдещвеялъул гӀаламатлъун. Гьедин дуца ахир лъела Дида данде гьезул къулкъудиялъе ва гьелги хвечӀого хутӀила».

11Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе гьабуна. 12ГӀизраилаз Мусада абуна:

«Гьале ниж холел руго! Нижер иш лъугӀана, ниж киналго хвезехъин руго! 13БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб Чадиралда аскӀове къарав щивав чи холев вуго! Унго, ниж киналгойищ хвезе ругел?»

#### 18


Кашишзабаздаги левитаздаги тӀадал ишал

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Гьарунида[†] абуна:

«Дуцаги, дур васазги, тӀолабго дур гӀагарлъиялъги жаваб кьезе буго Мукъадасаб бакӀалда[†] щибгӀаги мунагь[†] ккеялъул. Гьелда тӀадеги, кашишзабазул[†] хъулухъалда жаниб щибгӀаги мунагь-хатӀа ккани, гьелъулги жаваб кьезе буго дуцаги дур васазги[+]. 2Левийил, ай дур умумузул къавмалдаса дурго вацалги ахӀе духъего, дуцаги дур васазги КъотӀиялъул Чадиралда цебе тӀагӀат гьабулеб мехалда, гьел кидаго дуе кумекалъе рукӀине[+]. 3Гьел рукӀине руго дур нухмалъиялда гъоркь ва Чадиралда жаниб хӀажатаб кинабго хӀалтӀи гьабизе буго гьез, амма гьезие гьукъун буго я мукъадасаб цӀарагӀалда, я къурбан-бакӀалда[†] квер хъвазе, гурони хвезе руго гьелги гьезда цадахъ нужгоги. 4ГӀицӀго левитал[†] рукӀине руго дуда цадахъ ДандчӀваялъул Чадиралъуб дуе кумек гьабиялъе, ва гьенир гьаризе кколелщинал хӀалтӀабиги гьез тӀуразаризе руго. Амма цоги батӀиял чагӀи нужеда аскӀоре къазецин бегьуларо.

5Нужеца Мукъадасаб Чадиралъулги къурбан-бакӀалъулги тӀалаб гьабизе ккола, хадубккунги гӀизраилазда[†] Дир ццин бахъинчӀого букӀине[+]. 6ГӀизраилил халкъалда гьоркьосаги рачун, Дицаго кьуна нужее кумекалъе левитал – гьел рукӀине руго нужее Дир сайгъатлъун. Гьел БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ратӀа гьарураллъун ккола, ДандчӀваялъул Чадиралда хӀалтӀизе рукӀине. 7Амма гӀицӀго дуцаги дур васазги гурони тӀубазе бегьуларо къурбан-бакӀалда ва Чадиралда жанибехун, пардавалда нахъа бугеб бакӀалда хурхараб кинабгӀаги кашишзабазул хъулухъ. Гьеб нужеда тӀадаб хъулухъ ккола. Дица нужее сайгъатлъун кьолеб буго кашишлъи; гьеб тӀаде босизе лъугьарав щивав батӀияв чи чӀвазе ккола»[+].


Кашишзабазеги левитазеги кколел садакъаби

8БЕТӀЕРГЬАНАС Гьарунида абуна:

«Дица дур ихтияралде кьуна халкъалъ Дир Мукъадасаб бакӀалде рачӀунел тӀолалго хириял садакъаби: гӀизраилаз Дие гӀоло бачӀунебщинаб хирияб[†] садакъа Дица кьолеб буго дуе ва дур наслабазе, даим нужее букӀине кколеб бутӀа хӀисабалда[+]. 9Халкъалъ гьарулел бищунго хириял къурбанал ва хириял садакъаби[†] – ролъул хириял садакъаби, мунагь чурулеб къурбан ва гӀайиб бецӀулеб къурбан – гьел ккола кутакалда хириял жал ва гьезул рухӀуларел бутӀаби дуе рукӀине ккола. Гьеб ккола дурги дур наслабазулги бутӀа. 10Гьеб кванай тӀадегӀанаб хиралъиялъул садакъа хӀисабалда; гьеб кваназе бегьула дур наслуялъул щивав бихьинчияс; гьеб хирияб жо букӀин кӀочонге.

11Гьале жеги дуе букӀине кколеб жо: гӀизраилаз рачӀунел киналго хьвагӀезарулел къурбанал Дица дуеги дур васал-ясазеги, даим нужее букӀине кколеб бутӀалъун кьолел руго. Дур рукъалъул щивав вацӀцӀадав чияс кваназе бегьула гьеб бутӀа[+].

12Лъилъариялъул авалалда БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияб садакъа хӀисабалда бачӀунеб бищун лъикӀаб зайтуналъул нахги,[†] цӀияб чагъирги, тӀорщелги Дица дуе кьолеб буго[+]. 13Ракьалдаса щвараб ва Дир Мукъадасаб бакӀалде бачӀунеб кинабниги тӀоцебесеб нигӀмат букӀине буго дурлъун. Дур рукъалъул щивав вацӀцӀадав чияс кваназе бегьула гьеб[+].

14ГӀизраилалда лъицаниги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабураб кинабниги жо дуе букӀине буго[+]. 15БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьезе кколеб, эбелалъул тӀоцебесеб бихьинтӀинчӀги – инсанасулги, хӀайваналъулги – гьебги дур ккола. Амма гӀадамазул тӀоцере гьарурал бихьинлъимал, гьезухъ хӀакъги босун, эркен гьаризе ккола, ва бацӀцӀадаб гуреб хӀайваналъ гьабураб тӀинчӀалъухъги хӀакъ кьезе ккола[+]. 16ТӀоцересел бихьинлъималазухъ хӀакъ босе гьез моцӀ бараб заманалда – щуго шекел[†] гӀарцул[*] (Чадиралда хӀалтӀизабулеб шекел, ай къого гера[†] бугеб шекел хӀисабалде босун)[+].

17Амма гӀачиязул, гӀиязул яги цӀцӀаназул тӀоцебесеб къинлъи БетӀергьанасул ккола, гьезухъ хӀакъ кьоларо. Гьезул би[†] пунхъизабе къурбан-бакӀалде ва гьениб гьезул тӀатӀиги бухӀе БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀадул къурбанлъун, Гьев разияб кӀкӀуйдул махӀ бахъинабизелъун[+]. 18Гьезул гьан дуе букӀина, хьвагӀезабулеб къурбаналъул мегьедги кваранаб бохги гӀадин[+]. 19ГӀизраилаз БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рачӀунел киналго хириял садакъаби Дица дуеги дур лъималазеги кьолел руго, нужер даимаб бутӀа хӀисабалда. Гьеб буго даимаб, БЕТӀЕРГЬАНАСДАГИ дургун дур наслуялдаги гьоркьоб гьабураб, киданиги биххулареб абадияб ЦӀамул[*] КъотӀи»[+].

20БЕТӀЕРГЬАНАС Гьарунида абуна:

«ГӀизраилалда дур букӀине гьечӀо кинабгӀаги ирс ва ракьалъул кинабгӀаги бутӀа; Дунго вукӀина ГӀизраилил халкъалда гьоркьов дур бутӀалъунги дур ирслъунги[+].

21ДандчӀваялъул Чадиралда хъулухъ гьабиялъухъ Левийил наслабазе ирсалъе Дица кьола гӀизраилазул киналго анцӀил бутӀаби[†][*][+]. 22ГӀизраилал тӀокӀалъ ДандчӀваялъул Чадиралде гӀагарлъизе бегьуларо – нагагь гӀагарлъани, гьел мунагьалъукье ккезе руго ва гьеб сабаблъун гьезие жаза гьабизе буго. 23Биччанте ДандчӀваялъул Чадиралъуб хӀалтӀи гьабизе гӀицӀго левитаз ва хъублъиялдаса гьеб цӀуниялъул жавабги гьездаса тӀалаб гьабизе. Гьеб буго даимаб тӀадкъай, нужер тӀолалго наслабаз чара гьечӀого тӀубазабизе кколеб. Амма ГӀизраилил халкъалда гьоркьоб гьезие ракьалъул ирс букӀине гьечӀо. 24Гьелъул бакӀалда Дица левитазе ирслъун кьолел руго гӀизраилаз БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рачӀунел гьезул боцӀи-рикъзиялъул анцӀил бутӀаби. Гьединлъидалин Дица абураб, ГӀизраилазул халкъалда гьоркьоб гьезие ракьалъул бутӀа букӀине гьечӀин абун».

25БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

26«Левийилазда абе: „Дица нужее ирслъун кьурал анцӀил бутӀаби гӀизраилаз нужехъе росун рачӀараб мехалда, нужеца Дие батӀа гьабун кьезе ккола гьезулги анцӀил бутӀа – анцӀил бутӀаялъул анцӀил бутӀа. 27Гьеб нужер садакъа рикӀкӀине буго цогидал гӀадамаз рачӀарал садакъабазда бащадаблъун – гьоцӀиса тӀорщелалда яги чаналъуса босараб цӀияб бахъараб чагъиралда бащадаблъун. 28Нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьединал анцӀил бутӀаби кье гӀизраилаз рачӀарал киналго анцӀил бутӀабаздаса. Гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бутӀа ккола – кашиш Гьаруние кьезе ккола гьеб. 29Нужее бачӀараб бутӀаялдаса бищунго лъикӀаб ва бищунго хирияб тӀаса бищун, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло хирияб садакъалъун кье“.

30Гьединго левийилазда абе: „Нужеца анцӀил бутӀабаздаса бищунго лъикӀаб бутӀа Аллагьасе[†] кьураб мехалда, хутӀараб нужер ккола – нужерго гьоцӀиса щвараб бугӀа-ролъ, ялъуни нужерго чаналда жаниб цӀцӀураб цӀияб чагъир кинигин. 31Нужецаги нужер рукъалъул агьлуялъги гьеб бокьараб бакӀалда кваназе бегьула, щайгурелъул гьеб буго ДандчӀваялъул Чадиралъуб нужеца гьабураб хъулухъалъухъ нужее хӀалалаб мухь. 32Гьеб квананилан нужеда гӀайиб букӀине гьечӀо, гьелдаса батӀаги гьабун, бищунго лъикӀаб бутӀа нужеца Аллагьасе кьун бугелъул. КӀочонге гьеб гӀизраилазул хирияб садакъа букӀин, нужго хвечӀого рукӀине“».

#### 19


РацӀцӀалъиялъул лъим

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусадаги Гьарунидаги[†] абуна:

2«Гьале Дица – БЕТӀЕРГЬАНАС – нужее чӀезабулеб къанун. ГӀизраилазда[†] абе киданиги рукьалдаги бачӀеб ва кинабгӀаги жагъаллъиги гьечӀеб багӀараб гӀачӀар духъе бачеян абун[+]. 3Гьеб кье кашиш[†] Элеазарихъе. Хадуб биччанте гьеб бачине халкъалъ къайи чӀвараб бакӀалдаса[†] къватӀибехун ва кашишасда цебе хъвезе. 4Кашиш Элеазарица, гӀачӀрал бидулъ жиндирго килищги ччун, гьеб би[†] анкьцӀул пунхъизабе ДандчӀваялъул Чадиралдехун[+]. 5Гьеб гӀачӀар бухӀизе ккола гьесдаги бихьун: гӀачӀаралъул тӀомги, гьанги, биги – гьеб кинабго, цадахъ гьелъул хъублъигун, бухӀизе ккола[+]. 6Цинги кашишас босила кедралъул хъвалхьенги, иссопалъул квацӀиги ва багӀараб квасги ва гьеб кинабго рехила гӀачӀар бухӀулеб цӀадулъе[+]. 7Гьелдаса хадуб кашишас жиндирго ретӀелги чурила, черхалдаса лъимги бахъила ва гьениса тӀадвуссина. Гьев маркӀачӀумех щвезегӀан хъубавлъун вукӀина[+]. 8ГӀачӀар бухӀарав чиясги чурила жиндирго ретӀел ва черхалдаса лъимги бахъила. Гьевги хъубавлъун вукӀина маркӀачӀумех щвезегӀан.

9ВацӀцӀадго вугев чияс бакӀарила гӀачӀаралъул рохъо ва гьеб лъела къватӀибехун, бацӀцӀадаб[†] бакӀалда. Гьеб рохъо цӀунизе ккола ГӀизраилалъул халкъалъе рацӀцӀалъиялъул лъим хӀадуриялъе. Гьеб буго рацӀцӀалъиялъул къурбан[+].

10ГӀачӀаралъул рохъо бакӀарарав чиясги чуризе ккола жиндирго ретӀел; гьевги хъубавлъун вукӀуна маркӀачӀумех щвезегӀан. ГӀизраилазеги гьезда цадахъ гӀумру гьабулел чияр ракьалъул гӀадамазеги гьебго низам букӀине буго даимаблъун[+]. 11Инсанасул жаназаялда хъварав щивав чи анкьго къоялъ хъубавлъун рикӀкӀуна. 12Гьесде гьеб рацӀцӀалъиялъул лъим пунхъизе ккола лъабабилеб ва анкьабилеб къоялъ, цинги гьев вацӀцӀалъула. Амма гьесде лъабабилебги анкьабилебги къоялъ гьеб лъим пунхъичӀони, гьев вацӀцӀалъуларо[+]. 13Инсанасул жаназаялда хъварав ва рацӀцӀалъиялъул низам гьабичӀев чияс Дир Чадир хъублъизабула. Гьединав чи гӀизраилазда гьоркьов тезе бегьуларо, нахъе вачахъизе ккола. Гьесде рацӀцӀалъиялъул лъим пунхъизабичӀони, гьев хъубав ккола – гьесул хъублъи гьесда тӀадго хутӀула[+].

14Гьале чадиралда жанив чи хвани букӀунеб къанун: жаназа бугеб чадиралда жаниве лъугьарав ва гьелда жанив вугевги бокьарав чи хъубавлъун рикӀкӀуна анкьго къоялъ, 15ва, гьеб чадиралда жаниб бугеб, тӀад тӀалъел гьечӀеб бокьараб цӀарагӀги хъублъула[+].

16Авлахъалда чӀварав яги Аллагьасул[†] къадар щун хварав чиясул жаназаялда, яги инсанасул ракьаялда, яги хобалда квер хъварав бокьарав чи хъубавлъун вукӀуна анкьго къоялъ. 17Гьединав чи вацӀцӀадавлъун гьавизе, хъабинибе бай рацӀцӀалъиялъул къурбаналъе бухӀараб жоялъул рохъо ва тӀаде тӀе чвахулеб бакӀалдаса босараб бацӀцӀадаб лъим. 18Биччанте вацӀцӀадго вугев чияс иссопалъул квацӀи босизе ва гьебги лъадалъ ччун, рацӀцӀалъиялъул лъим пунхъизе чадиралде, гьениб бугеб къайиялде ва гӀадамазде, гьединго инсанасул ракьаялда, хобалда, чӀварасул яги къадар щун хварасул жаназаялда хъварав чиясде[+]. 19ВацӀцӀадго вугев чияс хъублъарав чиясде рацӀцӀалъиялъул лъим пунхъизабе лъабабилеб къоялъ ва нахъеги анкьабилеб къоялъ. ВацӀцӀалъарас чурила жиндирго ретӀел ва черхалдаса лъим бахъила – маркӀачӀумехалде гьев вацӀцӀалъила[+]. 20Амма пуланав чи хъублъани ва гьес рацӀцӀалъиялъул низам гьабичӀони, гьев халкъалда гьоркьоса вачахъизе ккола, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чадир хъублъизабуралъухъ. Гьесде рацӀцӀалъиялъул лъим пунхъичӀелъул, гьев хъубавлъун хутӀула[+]. 21Гьаб низам букӀина нужее даимаблъун. РацӀцӀалъиялъул лъим цогидасде пунхъизабурав чиясги чуризе ккола жиндирго ретӀел. РацӀцӀалъиялъул лъеда хъварав щивав чи маркӀачӀумех щвезегӀан хъубавлъун вукӀуна.

22Хъубав чияс квер хъварабщинаб жоги хъублъула ва гьесда хъваравги маркӀачӀумех щвезегӀан хъублъун вукӀуна».

#### 20


Кьурулъа лъим чвахизаби


(Тархъ. 17:1-7)

1ТӀоцебесеб моцӀалда[*] ГӀизраилалъул[†] халкъ щвана Цин абураб салул авлахъалде ва Кадешалда рещтӀана. Гьений хвана Марям ва гьенийго юкъана[+]. 2Халкъалъе гӀураб лъим букӀинчӀо гьениб, гьеб сабаблъун Мусадаги Гьарунидаги[†] данде чӀана гӀадамал[+]. 3Гьез байбихьана Мусада кӀалал гьикъизе:

«Нижги щай хвечӀел БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] цере нижер вацал хвараб къоялъ![+] 4Щай нужеца гьаб салул авлахъалде бачараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъ? Нижги нижер боцӀиги гьанир хвезе рукӀинейищ? 5Щай нужеца ниж Мисриялдаса нахъе рачарал ва гьаб баракат[†] бахъараб, щибго бижулареб бакӀалде[†] щвезарурал? Гьаниб я инжир, я цӀибил, я соно гьечӀо! Къеч хьезабизе лъимгицин гьечӀо!»

6Мусаги Гьарунги, бакӀарараб халкъги жибго тун, Чадиралъул кӀалтӀе рилълъана ва гьенир Аллагьасда[†] цере накабазде ккана, ва гьебсагӀаталдаго гьезие БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къудрат загьирлъана[+]. 7БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

8«Гьеб гӀансаги босе, дурго вац Гьарунида цадахъ жамагӀаталъул данделъи ахӀе. Хадуб гьел киназдаго цебе бугеб доб кьуруялде амру гьабе лъим кьеян. Гьедин дуца кьурулъан лъим бачӀинабила ва халкъги боцӀиги гьекъезабила», – ян.

9БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, Мусаца Гьесда цебе букӀараб гӀанса босана. 10Гьарунгун цадахъ кьуруялда цебе халкъги бакӀарун, Мусаца абуна:

«ГӀенеккея, питначагӀи! Гьаб кьурулъа бахъунищ нижеца нужее лъим кьезе кколеб?» – ин.

11Цинги Мусаца жиндирго гӀанса кьуруялда кӀицӀул кьабуна; чвахун бачӀана кьурулъа лъим ва кинабго халкъалъги боцӀуцаги гӀорцӀизегӀан гьекъана. 12Амма БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги Гьарунидаги абуна:

«Нуж Дида божичӀелъул ва нужеца гӀизраилазда цебе Дир тӀадегӀанаб бацӀцӀалъиги бихьизабичӀелъул, нужеца бачине гьечӀо гьанже гьаб халкъ Дица гьезие кьелин абураб ракьалде»[+].

13Ва гьеб иццалда цӀар лъуна Мериваялъул[*] лъим абун: гьениб гӀизраилаз БЕТӀЕРГЬАНАСДА кӀалгьикъана, Гьесин абуни, гьезие Жиндирго тӀадегӀанаб рацӀцӀалъи загьир гьабуна.


Эдомалдасан гӀизраилазе нух гьукъи

14Кадешалдаса Эдомалъул[†] пачаясухъе чапарзаби ритӀана Мусаца гьадинаб хабаргун:

«Ниж руго дур вацал, ГӀизраилил халкъ! Дуда лъала нижеца хӀехьезе ккарал киналго захӀмалъаби[+].

15Нижер умумул гочана Мисриялде ва гӀемерал соназ гьениб гӀумру гьабуна нижеца. Мисрияз зулму гьабулеб букӀана нижееги нижер умумузеги,[+] 16амма ниж БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардедал, Гьесда нижер гьари рагӀана ва нижехъе витӀана Мисриялдаса ниж нахъе рачарав Малаик.[†]

Гьанже ниж щун руго Кадешалде, дур ракьалъул рагӀалда бугеб шагьаралде[+]. 17Гьарула, изну кье нижее дур улкаялъул ракьалдасан бугеб нухккун ине. Дур хурзабахъанги цӀолбол ахакьанги инаро ниж ва дур гъуязухъа лъимги гьекъеларо. Ниж ина Ханзабазул нухккун, я кваранаб, я квегӀаб рахъалдехун кьуричӀого, дур ракьал нахъа тезегӀан»[+].

18Амма Эдомица жаваб кьуна:

«Нуж дир ракьалдасан инаро! Ине хӀалбихьани, ниж нужеда данде хвалчабигун рахъина», – ян.

19ГӀизраилаз абуна:

«Ниж аслияб шагьраккун ина ва нагагь нижеца яги нижер боцӀуца нужер гъуязухъа лъим гьекъани, нижеца гьелъухъ мухь кьела. Нижее бокьун буго гӀицӀго дур улкаялъул нухккун ине – тӀокӀалъ щибниги къваригӀун гьечӀо», – ян[+].

20Гьез жаваб кьуна:

«Нуж ине гьечӀо нижер ракьалдасан», – ин.

Цинги кӀудияб къуватаб аскаргун гьезда данде вахъана Эдом. 21Эдомица риччачӀо гьел жиндирго ракьалдасан ине ва ГӀизраилил халкъ гьениса батӀияб рахъалдехун сверана.


Гьарун хвей

22ГӀизраилил халкъ Кадешалдаса къватӀибе бахъана Гьор абураб магӀардехун балагьун[+]. 23Эдомалъул гӀорхъода бугеб Гьор магӀарде щведал, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадаги Гьарунидаги абуна:

24«Гьаруние заман щвана абадияб рокъове ине ва жиндирго умумулгун цолъизе. Гьев лъугьине гьечӀо Дица гӀизраилазе кьелин хӀукму гьабураб ракьалде, щайгурелъул Мерива иццухъ Дица гьабураб амру нужеца кӀиязго бацӀцӀадго тӀубазабичӀо[+]. 25Гьарунги гьесул вас Элеазарги Гьор магӀарде ахӀе. 26Гьениб Гьарунидаса кашишлъиялъул[†] ретӀелги бахъун, гьеб гьесул вас Элеазарида ретӀе, щайгурелъул гьенив Гьарун хвезе вуго ва жиндирго умумулгун цолъизе вуго»[+].

27Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабуна: тӀолабго жамагӀаталда цере гьел Гьор магӀарде рахана, 28гьениб Мусаца Гьарунида тӀаса кашишлъиялъул ретӀел бахъана ва гьеб ретӀана гьесул вас Элеазарида. Ва гьенив, мегӀералъул тӀогьив хвана Гьарун. Мусаги Элеазарги магӀардаса гъоркье рачӀиндал,[+] 29тӀолабго жамагӀаталда бичӀчӀана Гьарун хваравлъи ва киналго гӀизраилаз лъеберго къоялъ магӀу тӀуна гьесда хадуб[+].

#### 21


Арадалъул хан къезави

1Ханааналъул[†] бакъбаккул рахъалда бугеб Арада шагьаралъул ханасда Атарималъул нухдасан гӀизраилал[†] унел ругин рагӀараб мехалъ, гьев гьезда тӀаде кӀанцӀана ва гьезул цо-цоял асирлъуде рачана[+]. 2Гьебмехалъ гӀизраилаз, кумек гьарун,[†] БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ[†] дугӀа гьабуна, гьадинаб гьаги бан:

«Дуца нижее доб халкъалда тӀад бергьенлъи кьуни, нижеца дозул шагьарал Дуе херем[†] гьарила[*]», – ян[+].

3БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазул гьа къабул гьабуна – ханааниял[†] гьезул кверщаликье кьуна. Гьезги хӀур гьабуна гьезулги гьезул шагьаразулги. Гьединлъидал гьеб бакӀалда[†] Хорма[*] абураб цӀар лъуна.


Пахьул борохь

4Гьор абураб магӀардаса гьел сапаралъ рахъана БагӀараб ралъдахъе унеб нухккун, Эдомалъул[†] ракьалда хӀетӀе чӀоларедухъ. Амма нухда халкъалъул яхӀ хвана; 5гӀадамал нахъеги БЕТӀЕРГЬАНАСДАГИ Мусадаги данде рази гьечӀого къулкъудизе лъугьана:

«Щай нужеца Мисриялдаса ниж нахъе рачарал? Я квен гуреб, я лъим гуреб гьаб салул авлахъалда хвезелъунищ? Гьаб чӀамучӀаб квенги бадисан баккун буго нижеда!»[+]

6Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда тӀаде загьруял борхьал риччана ва, гьез хӀанчӀун, гӀизраилазул гӀемерав чи хвана. 7Цинги халкъ Мусахъе бачӀана ва гьез абуна:

«Нижеца мунги БЕТӀЕРГЬАНГИ какун, ниж мунагьалъукье[†] ккана. Гьаре БЕТӀЕРГЬАНАСДА нижедаса борхьал тӀаса росеян».

Мусаца халкъалъе гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьарана, 8ва БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Борхьил сипат гьабе, ва гӀералдаги бан гьеб эхеде борхизабе. Борхьица хӀанчӀаравщинав чи гьелъухъ валагьила ва чӀаго хутӀила», – ян.

9Мусаца пахьул борохь гьабуна ва гӀералдаги бан гьеб эхеде борхинабуна. Борхьица лъиданиги хӀанчӀани, гьев чи пахьул борхьихъ валагьулаан ва чӀаго хутӀулаан[+].


МогӀавалде нух

10Гьенисанги цере ун, гӀизраилаз Овот абураб бакӀалда чӀел гьабуна[+]. 11Овоталдасаги рахъун, гьел щвана Ийе-Аварималде ва гьенир лъалхъана – МогӀавалъул[†] бакъбаккул рахъалъул гӀорхъода аскӀоб бугеб салул авлахъалда[+]. 12Гьенисаги ун, гьел щвана Заредалде ва гьенир лъалхъана[+]. 13Гьениса нухде рахъарал гьел щвана Арнон гӀурул доб цояб рагӀалда бугеб, амориязул гӀорхъоде гӀунтӀулеб салул авлахъалде. (Арнон ккола МогӀавалдаги амориязул ракьалдаги гьоркьоб бугеб гӀорхъи.)[+] 14Гьеле гьединлъидалин «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагъазул тӀехьалда» бицунеб бугеб:

«Суфаялда Вахевги, Арноналъул лъарамухъалги,
15Ар абураб бакӀалде щвезегӀан ругел кӀкӀалазул гъулдулги –
гьеб кинабго МогӀавалъул гӀорхъода буго»[+].

16Гьенисанги гьел рилълъана Беэралъухъе, ай гъуялъухъе[*]. Гьенибин БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абун букӀараб:

«Халкъ бакӀаре, Дица кьела гьезие лъим», – ан.

17Доб мехалда гӀизраилаз гьаб кечӀ ахӀана:

«Гъуй лъеца цӀе абе!

АхӀе гьелъий кечӀ!

18Халкъалъул кӀудияз жиб бухъараб – гьезул
къадру-кӀодолъиялъул гӀаламатлъун кколел гӀунсбуздалъун бухъараб».

Салул авлахъалдаса гьел ана Маттаналде, 19Маттаналдаса – Нахалиэлалде, Нахалиэлалдаса – Бамоталде 20ва Бамоталдаса – МогӀавалъул гӀатӀиракьалде, салул авлахъалда тӀаде балагьараб, Фасга абураб мегӀералъул тӀогьире унеб бакӀалде.


Сихон пачаясда тӀад бергьенлъи боси


(Къан. 2:24-37)

21[•]ГӀизраилаз вакилзаби ритӀана амориязул пача Сихонихъе, гьадинаб хабаргун:

22«Изну кье нижее дур улкаялъул ракьалдасан бугеб нухккун ине. Я хурзабахъе, я цӀолбол ахикье ниж къаларо, гьекъеларо дур гъуязухъа лъимги. Ниж Ханзабазул нухдасан ина, дур улкаялъул ракьал нахъа тезегӀан»[+].

23Амма Сихоница гӀизраилазе изну кьечӀо жиндирго улка къотӀун ине. Гьес тӀолабго жиндирго аскар бакӀарана ва аскаргун гӀизраилазда данде салул авлахъалде вахъана. Ва Яхацалда гӀагарлъухъ гьес гӀизраилазда данде рагъ гьабуна. 24Амма гӀизраилаз гьесул бо щущахъ биххизабуна ва Арноналдаса Яббокалде, аммониязул гӀорхъоде щвезегӀан гьесул ракьалги рахъана (аммониязул гӀорхъаби лъикӀ щула гьарун рукӀана)[+]. 25Амориязул киналго шагьарал кверде росана гӀизраилаз, Хешбонги гьелда сверухъ ругел росабиги рикӀкӀун, ва жалгоги гьенир гӀумру гьабун чӀана. 26Хешбон букӀана амориязул пача Сихонил шагьар. Цевеккун МогӀавалъул вукӀарав пачаясулгун рагъги гьабун, Арноналде щвезегӀан гьесул тӀолалго ракьал Сихоница рахъун рукӀана.

27Гьединлъидал къисаби рицунел гӀадамаз абула:

«РачӀа Хешбоналде! ЦӀидасан бай гьеб!
Щула гьабе Сихонил шагьар!

28Хешбоналдаса цӀа гьелегьана,
Сихонил шагьаралдаса – цӀадул мацӀал рачӀана.
Гьелъ кӀкӀун ана МогӀавалъул Ар шагьар
ва Арнонил борхалъабазул бетӀергьаби.
29Балагь рещтӀана дуде, МогӀав!
ЛъугӀана мун, Кемошил халкъ!
Рижараб ракьги рехун тун, лъутана дур васал,
амориязул пача Сихонил асирлъуде ккана дур ясал[+].

30Нижеца чӀорал речӀчӀана,
ва тӀагӀана Хешбоналдаса бахъараб Дивоналде щвезегӀан кинабго!
Нижеца талавур гьабуна
Нофахалдаса бахъараб Медевалде щвезегӀан кинабго, щибго гьоркьоб течӀого»[+].

31Гьедин гӀизраилал чӀана амориязул ракьалда. 32Хадуб Мусаца Язер шагьаралъул хал-шал гьабизе чагӀи ритӀана, ва гьебги гьелда сверухъ рукӀарал росабиги рахъана, гьенир рукӀарал амориялги[†] нахъе рачахъана[+].


Ог пачаясда тӀад бергьенлъи боси


(Къан. 3:1-11)

33Гьенисан шималияб рахъалдехунги сверун, гӀизраилал ана Башаналде унеб нухдасан. Амма Башаналъул пача Ог вахъана гьезда данде тӀолабго жиндирго аскаргун ва Эдреи шагьаралда гӀагарлъухъ гьезда данде рагъ гьабуна. 34БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«ХӀинкъуге гьесукьа. Дица дур кверщаликье кьолев вуго гьевги, гьесул тӀолабго аскарги, гьесул ракьалги. Хешбоналда ханлъуда вукӀарав амориязул пача Сихоние гьабураб гьабе дуца гьесиеги»[+].

35Гьебмехалъ гӀизраилаз чӀвана гьевги, гьесул васалги, гъурана тӀолабго гьесул аскарги – цониги чи нахъе течӀо. Гьесул тӀолалго ракьалги гӀизраилазул кверщаликье ккана.

#### 22


Балакица БилгӀам ахӀи

1КватӀичӀого гӀизраилал[†] нахъеги сапаралде рахъана, МогӀавалъул[†] гӀатӀиракьалдехун балагьун, ва Ерихон шагьаралда дандбитӀараб Иордан гӀурул рагӀалда лъалхъана. 2Ципорил вас Балакида рагӀана гӀизраилаз амориязе гьабурабщиналъул хӀакъалъулъ[+]. 3Кутакалда хӀинкъана МогӀавалъул халкъ, гӀизраилазул халкъалъул кӀодолъи бихьун. ГӀизраилазукьа хӀинкъун сородулеб букӀана тӀолабго МогӀав.

4МогӀавияз Мидяналъул кӀудиязда абуна:

«Гьаб халкъалъул руккелалъ нилъеда сверухъ бугебщинаб кваналеб буго, магъилъ бугъица хер гӀадин».

Цинги доб заманалда МогӀавалъул пачалъун вукӀарав Ципорил Балакица 5чапарзаби ритӀана Беорил вас БилгӀамихъе, Ефрат гӀурухъ бугеб Петор шагьаралде, гьадинаб ругьелгун:

«Мисриялдаса бачӀараб халкъалъ цӀезабун буго ракьалъул гьумерго, ва гьеб халкъ рещтӀун буго дида аскӀоб[+]. 6Гьарула дуда, вачӀа, нагӀана рещтӀинабе гьаб халкъалде, щайгурелъул гьабсагӀат гьел дидаса гӀемерго къуватал руго. Цинги дихъа бажаризе бегьула гьел гъуризе ва дир ракьалдаса нахъе рачахъизе. Дида лъалелъул, дуца баракаталъул[†] дугӀа гьабурасде баракат рещтӀунеблъи ва дуца нагӀана кьурав балагьалъукье кколевлъи».

7МогӀавалъулги Мидяналъулги кӀудиял[†] рачӀана БилгӀамихъе, гьесие кьезе гӀарацги цадахъ босун, ва Балакил мурад гьесда бицана.

8«Сордо гьаниб бай, – ин абуна гьезда БилгӀамица, – радал бицина дица нужеда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] жаваб». МогӀавалъул кӀудиял рогьинегӀан гьесухъ чӀана.

9Аллагь[†] загьирлъана БилгӀамие ва гьесда цӀехана:

«Гьал духъ ругел гӀадамал щал?» – ин.

10БилгӀамица Аллагьасе жаваб кьуна: «МогӀавалъул пача Ципорил Балакица ритӀун рачӀун руго гьел дихъе гьадинаб ругьелги босун:

11„Мисриялдаса бачӀараб халкъалъ дунял цӀезабун буго. Гьарула вачӀа, нагӀана кье гьеб халкъалъе, щайгурелъул гьабсагӀат гьел дидаса гӀемерго къуватал руго. Цинги дихъа бажаризе бегьула гьел гъуризе ва дир ракьалдаса нахъе рачахъизе“, – ян».

12Аллагьас БилгӀамида абуна:

«Унге гьелгун. Кьоге нагӀана гьеб халкъалъе, щайгурелъул гьеб буго баракат лъураб халкъ».

13Хадусеб къоялъ БилгӀамица Балакил вакилзабазда абуна:

«ТӀадрусса нужерго ракьалде. БЕТӀЕРГЬАНАС изну кьечӀо дие нужгун ине», – ян.

14МогӀавалъул церехъаби Балакихъе тӀадруссана ва гьесда бицана:

«БилгӀамица инкар гьабуна нижгун вилълъине», – ян.

15Балакица нахъеги вакилзаби ритӀана, цереккун ритӀараздасаги цӀикӀкӀун ва гьездасаги къадруял. 16Гьел рачӀана БилгӀамихъе ва гьез абуна:

«Ципорил вас Балакица гьадин абулеб буго: „Инкар гьабуге дихъе вачӀине. 17КӀудияб хӀурматгун къабул гьавила дица мун ва дуе бокьарабщинабги кьела. ВачӀа гьаб халкъалъе нагӀана кьезе“, – ян».

18Амма БилгӀамица Балакил вакилзабазе гьадинаб жаваб кьуна:

«ГӀарцулги меседалъулги цӀураб жиндирго кӀалгӀа Балакица дие кьуниги, дирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул[†] амруялда рекъон кколареб щибниги жо гьабизе кӀоларо дида, я кӀудияб, я гьитӀинаб[+]. 19Амма нужецаги сордо бай гьаниб – дун балагьилин щиб БЕТӀЕРГЬАНАС абулебали».

20Гьеб сордоялъги Аллагь загьирлъана БилгӀамие ва Гьес абуна:

«Мун ахӀизе гьел гӀадамал рачӀун ругелъул, гьезда цадахъ а, амма гӀицӀго Дица дуда малъараб жо гурони гьабуге».


БилгӀамил хӀама

21Нахъисеб къоялъ радал БилгӀамица жиндирго хӀама кьолона ва МогӀавалъул чӀухӀби-хӀакимзабигун цадахъ сапаралде вахъана. 22Ва гьезда цадахъ нухда унев вукӀаго, Аллагьасул квешго ццин бахъана БилгӀамида, ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик[†] эхетана гьесда цеве нух бакьулъ. БилгӀам вукӀана хӀамида рекӀун, гьесда цадахъ гьесул кӀиго цеветелги вукӀана. 23ХӀамида вихьана, кодоб лъалиниса бахъараб хвалченгун, нухда чӀарав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик, гьединлъидал нухдаса гьеб хурибехун сверана. БилгӀамица байбихьана гьеб бухизе ва нухдехун сверизабизе.

24Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик чӀана цӀолбол кӀиго ахалда гьоркьоб бугеб къваридаб сухъмахънухда; нухлул кӀиябго рахъалда къадалги рукӀана. 25БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик вихьараб хӀама къададегӀан къана ва БилгӀамил хӀетӀе къадада данде базабуна. Гьесги цӀидасан хӀама бухана.

26Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик, дагьавги цевегӀанги ун, квараниде яги квегӀиде сверизе рес гьечӀеб, жеги къваридаб бакӀалда[†] чӀана. 27БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик вихьараб хӀама бегана БилгӀамида гъоркь; Цинги БилгӀамил квешго ццин бахъана ва гьес нахъеги тӀилица бухана хӀама. 28Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС хӀамие кӀалъазе гьунар кьуна ва гьелъ БилгӀамида абуна:

«Щиб квешлъи дица дуе гьабураб, дуца лъабцӀул дун бухизе ккани?» – ян.

29БилгӀамица жаваб кьуна:

«Дун гӀабдал гьавизе лъугьун бугогури мун! Дихъ кодоб хвалчен букӀарабани, гьабсагӀатго чӀвалаан дица мун!»

30Амма хӀамица БилгӀамида абуна:

«Жакъа къоялде щвезегӀанги гӀумруялъго мун ваччараб дур хӀама гурищ дун бугеб? БукӀанищ дир киданиги гьадинаб гӀамал?»

«БукӀинчӀо», – ян жаваб кьуна гьес.

31Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС рагьизаруна БилгӀамил берал, ва гьесда вихьана лъалиниса бахъараб хвалченгун нухда чӀарав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик. БилгӀам кӀалагъоркье ккана ва гӀодоб нодоги цун накабазда чӀана. 32БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаикас гьесда абуна:

«Сундухъ дуца лъабцӀул тӀатӀала хӀама бухараб? Дун вачӀун вуго дуда данде, мун чӀезавизе, щайгурелъул дур сапаралъул мурадалдаса рази гьечӀо дун. 33ХӀамида дун вихьана ва лъабго нухалъ гьеб Дидаса сверун ана. Гьеб сверичӀебани, Дица мун чӀвазе вукӀана, хӀама чӀаго тезе букӀана».

34БилгӀамица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаикасда абуна:

«Дида гӀайиб ккана! Дида лъалеб букӀинчӀелъул мун дир нухда цеве чӀун вугевлъи. Амма гьанже, мун рази гьечӀев ватани, дун тӀадвуссина».

35Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаикас БилгӀамида абуна:

«Мун ине бегьула гьел гӀадамазда цадахъ, амма гӀицӀго Дица малъараб гьабе», – ян.

Ва БилгӀам ана Балакил церехъабазда цадахъ. 36БилгӀам вачӀунев вугин рагӀидал, Балак вачӀана гьесда данде Арнон гӀурухъ бугеб могӀавиязул шагьаралде, жиндирго улкаялъул гӀорхъоде щвезегӀан[+]. 37Балакица БилгӀамида абуна:

«Дица церего гурищ ритӀун рукӀарал дуда хадур гӀадамал, гьаб цӀакъ кӀвар бугеб иш бугиланги абун. Щайха мун вачӀунарого вукӀарав? Дуе мустахӀикъаб адаб-хӀурмат гьабун бажаруларев чийищ дун?»

38«Гьале вачӀун вугогури дун духъе, – ян жаваб кьуна БилгӀамица. – Амма кӀолебдай дида диего бокьараб бицине? Дир кӀалдиб БЕТӀЕРГЬАНАС лъураб рагӀи, – гьеле гьеб бицина дица».

39Цинги Балакида цадахъ Кирят-Хуцот шагьаралде ана БилгӀам. 40Гьениб Балакица къурбаналъе боцӀиги гӀиги хъуна, ва гьанал бутӀаби кьуна БилгӀамиеги гьесда цадахъ рукӀарал кӀудиязеги.

41Хадусеб къоялъ радал Балакица БилгӀам вачана БагӀалалъул бищун борхатаб бакӀалде ва гьенисан гьесда бихьана ГӀизраилил халкъ чӀараб бакӀ.

#### 23

1БилгӀамица Балакида абуна:

«Гьаниб анкьго къурбан-бакӀ[†] бай дие ва къурбаналъе хъвезе анкьго оцги анкьго куйги хӀадуре», – ян.

2БилгӀамица малъухъе гьабуна Балакица ва гьез кӀиязго цо-цо оцги цо-цо куйги бухӀана щибаб къурбан-бакӀалда тӀад. 3БилгӀамица Балакида абуна:

«Мун гьанив дуцаго рухӀарал къурбаназда аскӀов чӀа, дун довегӀан ина. Щиб лъалеб, БЕТӀЕРГЬАН[†] вачӀине бегьула дунгун дандчӀвазе. Дица дуда бицина Дос дие загьир гьабураб кинабго жо».

Ва гьев цо гӀицӀаб борхалъиялде вахана.


БилгӀамил тӀоцебесеб калам

4Гьенив Аллагь[†] вачӀана гьесда данде ва БилгӀамица абуна:

«Дица анкьго къурбан-бакӀ бана ва щибалда тӀад цо-цо къурбаналъул оцги куйги къурбаналъе бухӀана», – ян.

5Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС БилгӀамида малъана Балакида абизе кколеб рагӀи.

«Балакихъе тӀадвусса ва гьедин абе досда», – ян абуна Гьес.

6Гьев Балакихъе тӀадвуссана; Балак жинцаго рухӀарал къурбаназда аскӀов чӀун вукӀана, ва гьесда аскӀор МогӀавалъул[†] киналго церехъабиги рукӀана. 7Цинги БилгӀамица абуна:

«Сириялдаса вачана дун гьаниве Балакица,
МогӀавалъул пачаяс вачана дун бакъбаккул мугӀруздаса:
„ВачӀа, дие гӀоло нагӀана кье Якъубие;[†]
ВачӀа, балагь баче ГӀизраилил[†] халкъалде“, – янги абун.
8Кин дица нагӀана кьелеб Аллагьас нагӀана кьолареб халкъалъе?
Кин дица балагь бачинеб БЕТӀЕРГЬАНАС балагь бачунареб халкъалде[+]?
9Дида бихьула гьеб кьурабазул борхалъиялдасан,
Дун валагьула гьелъухъ гохӀал-щобаздасан:
дида бихьула халкъ – киназдасаго батӀа чӀун гӀумру гьабулеб,
цогидал халкъазда гьоркьоб жиб хасаблъун кколеб[+].
10Лъихъа рикӀкӀун бажарулеб ралъдал сали –
гьедигӀан гӀемераб Якъубил наслу?
Лъихъа рикӀкӀун бажарулеб ГӀизраилалъул ункъил бутӀацин?
Биччанте Аллагьасул агьлуялъул хвел диеги насиблъизе
ва дир гӀумрудул ахирги гьезул гӀадинаб букӀине!»[+]

11Балакица БилгӀамида абуна:

«Дуца дие гьабулеб щиб? Дица мун вачана дир тушбабазе нагӀана кьезеян абун, дуцайин абуни гьезие баракатаб[†] дугӀа гьабулеб буго!»

12Гьес жаваб кьуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС дир мацӀалда лъураб рагӀи абизе тӀадаб гьечӀищ дида?» – ян.


БилгӀамил кӀиабилеб калам

13Цинги Балакица гьесда абуна:

«Вилълъа дида цадахъ цоги бакӀалде. Гьенисан дуда киналго рихьизе гьечӀо, гьел чӀараб бакӀалъул цо гьитӀинабго рагӀал гурони. Гьеле гьенисан кье гьезие нагӀана, тӀубазабе дир гьари».

14Балакица БилгӀам вачана Фасга абураб мегӀералъул тӀогьиб бугеб Хъаравулзабазул Расалъиялде, гьениб бана анкьго къурбан-бакӀ ва щибалда тӀад цо-цо къурбаналъул оцги куйги бухӀана. 15БилгӀамица Балакида абуна:

«Мун гьанив, дурго къурбаназда аскӀов вукӀа, дун Довгун дандчӀвазе ина», – ян.

16БЕТӀЕРГЬАН вачӀана БилгӀамида данде ва абизе кколеб жо гьесда малъана.

«ТӀадвусса Балакихъе ва гьадин абе досда», – ян абуна Гьес.

17Гьев Балакихъе тӀадвуссана; Балак жинцаго рухӀарал къурбаназда аскӀов чӀун вукӀана ва гьесда аскӀор МогӀавалъул тӀолго церехъабиги рукӀана.

«Щиб абураб БЕТӀЕРГЬАНАС?» – ин цӀехана Балакица.

18Цинги БилгӀамица абуна:

«ТӀаде вахъа Балак, гӀенекке дихъ! ГӀинтӀаме дуца, Ципорил вас!
19Аллагь инсан гуро, гьерсал рицине;
ГӀадамаз гӀадин, цин бицараб амру хисизабуларо Гьес.
Абураб жо Гьес гьабичӀого толебдай?
Кьураб рагӀи Гьес тӀубачӀого хутӀулебдай[+]?
20Дихъе амру бачӀана гьезие баракатаб дугӀа гьабеян;
Досин баракат лъолеб – дун гьеб хисизабулев чи гуро!
21ГьечӀо Якъубил халкъалъе балагь!
ГӀизраилил халкъалъе къварилъи гьечӀо бихьулеб!
Гьелгун вуго БЕТӀЕРГЬАН, гьезул Аллагь,
гьез жидерго Пачалъун лъазавурав.
22Мисриялдаса гьел нахъе рачана Аллагьас;
гӀалхул бугъил гӀадаб къуват-гучги гьезулъ![+]
23Якъубил халкъалда данде хӀалтӀулеб хӀилла-макру балагьун бажаруларо,
гьечӀо ГӀизраилил халкъалда данде хӀалтӀулеб сихӀруги!
Гьанже Якъубилги ГӀизраилалъулги хӀакъалъулъ бицине буго:
„Балагьея, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀалкӀолъи бихьизе!“ – янги абун.
24Эбелаб гъалбацӀ гӀадин къуватаб буго гьеб халкъ;
Бихьинаб гъалбацӀ гӀадин багъула гьеб!
Гьелъ хӀухьбахъуларо давла кваначӀого
ва гӀорцӀизегӀан тушманасул би[†] гьекъечӀого»[+].

25Гьебмехалда Балакица БилгӀамида абуна:

«Я нагӀана кьоге гьезие, я баракат лъоге гьезда!» – ян.

26БилгӀамица жаваб кьуна:

«Дица дуда абун букӀинчӀищ БЕТӀЕРГЬАНАС абураб гьабизе буго дицаян?»


БилгӀамил лъабабилеб калам

27Цинги Балакица БилгӀамида абуна:

«Вилълъа, дица мун батӀияб бакӀалде вачина. Щиб лъалеб, БЕТӀЕРГЬАНАС дуе изну кьезе бегьула гьенисангӀаги, дир мурадги тӀубан, гьезие нагӀана кьезе», – ян.

28Балакица БилгӀам вачана салул авлахъалда тӀаде балагьараб Пеор магӀарде. 29Гьениб нахъеги БилгӀамица Балакида абуна:

«Гьаниб анкьго къурбан-бакӀ бай дие ва къурбаналъе хъвезе анкьго оцги анкьго куйги хӀадуре», – ян.

30Балакица БилгӀамица малъухъе гьабуна ва щибаб къурбан-бакӀалда цо-цо къурбаналъул оцги куйги къурбаналъе бухӀана.

#### 24

1БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру лъазабизеян абун, БилгӀам кивениги инчӀо гьанжесала, щайгурелъул гьесда бичӀчӀун букӀана БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀизраилазул[†] халкъалда баракат лъезе[†] бокьун букӀин. Гьединлъидал гьев вачӀинахъего салул авлахъалдехун валагьана, 2ва гьесда бихьана къавмалккун тартибалда гьениб рещтӀараб ГӀизраилил халкъ. Гьебмехалъ БилгӀамиде Аллагьасул[†] РухӀ рещтӀана,[+] 3ва гьес абуна:

«КӀалъалев вуго Беорил вас БилгӀам, кӀалъалев вуго якъинго бихьулеб бер жиндир бугев,
4Аллагьасул калам якъинго рагӀулев,
Бичасдасан илгьамал лъугьунев;
ГӀодов кӀалагъоркье кканиги, рагьарал берал ругев:

5– Огь, гьайбатлъи дур чадиразул, Якъубил[†] наслу,
дур къайи-свериялъул, ГӀизраилил халкъ!

6Гьел тӀиритӀун руго чамасдакил рохь гӀадин,
гӀурул рагӀалда ах гӀадин,
БЕТӀЕРГЬАНАС рижарал алоэялъул махӀгьуинал гъутӀби[*] гӀадин,
лъарахъ рижарал кедралъул гъутӀби кинигин.
7ГӀертӀиниса гӀадин гьарзаго чвахизе буго гьезие лъим,
гьез хьараб хьоналъе гӀорцӀизегӀан букӀина регьел.
Агаг пачаясдасаги тӀадегӀанав вукӀина гьезул пача;
цогидал улкабаздасаги тӀокӀаб букӀина гьезул улка!

8Мисриялдаса рачана гьел Аллагьас;
гӀалхул бугъил гӀадаб къуват-гучги гьезулъ!
Гьез щущахъ риххизарила тушманал халкъал,
гъурила гьезул рукьбал,
ва чӀораз рорлъила[+].
9ГъалбацӀ гӀадин бегун буго ГӀизраилил халкъ
Эбелаб гъалбацӀ гӀадин, – лъил таваккал гӀолеб гьеб борчӀизабизе?
Дуе лъикӀаб гьарулев чиясе баракат[†] щвела ва
дуе нагӀана кьолесе нагӀана букӀина![*]»[+]

10Гьебмехалъ Балакил квешго ццин бахъана БилгӀамида ва, рукъун заралгун, гьес абуна:

«Дица мун ахӀун вукӀана дир тушбабазе нагӀана кьезе, дуцайин абуни гьезие лъабцӀул тӀатӀалаго баракаталъул дугӀа гьабуна![+] 11ГӀела гьанже, яре дида цевеса! ТӀад вусса дурго рокъове! Дида ракӀалда букӀана мун кӀодо гьавизе ва дуе бечедал сайгъаталги кьезе, амма БЕТӀЕРГЬАНАС мун гьездаса махӀрум гьавуна».


БилгӀамил ахирисеб дугӀа

12БилгӀамица Балакида абуна:

«Дица абун букӀинчӀищ дуца ритӀун рачӀарал чапарзабазда: 13„ГӀарцулги меседалъулги занкӀун цӀураб жиндир кӀалгӀа Балакица дие кьуниги, дихъа бажаруларо БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдаса таризе ва, диего бокьунин абун, лъикӀаб яги квешаб жо гьабизе; дица бицине ккола гӀицӀго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калам“, – ин. 14Гьайгьай, дун тӀадвуссина дирго халкъалъухъе, амма рес кье дие дуда бицине гьаб халкъалъ щиб дур халкъалъе гьабизе бугебали», – ян.

15Цинги гьес бицана букӀинесеб:

«КӀалъалев вуго Беорил вас БилгӀам, кӀалъалев вуго якъинго бихьулеб бер жиндир бугев,
16КӀалъалев вуго Беорил вас БилгӀам,
Аллагьасул калам якъинго рагӀулев,
жиндир лъайги Бичасдасан бугев;
ГӀодов кӀалагъоркье кканиги, рагьарал берал ругев:

17Дида бихьула жеги лъугьа-бахъинчӀеб,
балагьула жеги рикӀкӀада бугелъухъ.
Гьале, Якъубидасан баккун, цӀва гвангъулеб;
ГӀизраилидасан кверщелчилъиялъул гӀанса борхулеб –
гьелъ бекила МогӀавалъул[†] нодо,
рекила Шетил киналго наслабазул бутӀрул[+].
18Кверде босизе буго Эдом,[†]
ГӀизраилил тушман Сеирги кверщаликье ккезе буго,
амма ГӀизраилил халкъалъулъ къуват загьирлъизе буго[+].
19Якъубил наслуялъ кверщелчилъи гьабила,[†]
шагьаралда хвасарлъаралщиналги гъурила».

20БилгӀамида амалекиял[†] рихьана ва гьезул рахъалъ бицана:

«Халкъазда гьоркьоб цебехъанлъун букӀана Амалекил халкъ,
амма хадубккун гьеб даималъего тӀагӀина ракьалдаса»[+].

21Кениял[*] рихьана гьесда ва гьезул рахъалъги бицана:

«Щулияб буго дур рукъ ва кьурда буго дур рукӀун;[+]
22амма чӀунтила Кайин[*],
Ассириялъ нуж асирлъуде рачун араб мехалда».

23Гьес жеги абуна:

«Аллагьасул кверзукьа щал рорчӀулел?
24Киттималдаса[*] гуми рачӀина
ва гьез кквела Ассириялъулги Евералъулги ракьал,
амма гьелги даималъего тӀагӀина»[+].

25Цинги БилгӀам жиндирго рокъове тӀад вуссана, Балакги жиндирго нухда ана.

#### 25


ГӀизраилаз БагӀал-Пеорие гӀибадат гьаби

1Шиттималда рещтӀун рукӀаго, гӀизраилаз[†] байбихьана могӀавиязул[†] руччабигун зина гьабизе[+].

2МогӀавалъул руччабаз жидерго аллагьзабазе[†] гьарурал къурбаназда гӀахьаллъизе ахӀулел рукӀана гьел. Гьедин гӀизраилаз байбихьана гьезул аллагьзабазе сужда гьабизе ва гьезул къурбаназул тӀутӀалда гӀахьаллъизе[+]. 3ГӀизраилал БагӀал-Пеориде[*] руссун рукӀин бихьидал, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] кутакалда ццин бахъана[+]. 4БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Халкъалъул киналго бутӀрул ракӀаре ва, тӀолабго халкъалда бихьун, Дида цере чӀвай гьел, гӀизраилазда бахъараб Дир гьалдолеб ццин свине букӀине»[+].

5Цинги Мусаца халкъалъул диванчагӀазда абуна:

«Нужер щивас чӀвай нужерго гӀагарлъиялда гьоркьоса БагӀал-Пеориде вуссаравщинав чи», – ян.

6Гьебмехалда ДандчӀваялъул Чадиралда цереги ракӀарун гӀодулел рукӀарал гӀизраилаздаги Мусадаги цеесан пуланав чияс жиндирго рокъое жание ячун ана мидянияй. 7Гьеб бихьарав кашиш[†] Гьарунил[†] Элеазарил вас Пинхасица жамагӀаталъул данделъи тана ва, хечги босун,[+] 8гьев чиясда хадув гьесул чодрониве вилълъана. Гьес цо къазабураб хочоца гьел кӀиялго чӀвана – гӀизраилавги чӀужугӀаданги. Гьебмехалъ къотӀана гӀизраилазда гьоркьоб багъарун букӀараб квешаб бахунеб унти,[+] 9амма гьеб унтиялъ къоло ункъазарго чи чӀвана. 10БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

11«Кашиш Гьарунил Элеазарил вас Пинхасица свинабуна гӀизраилазде бахъун букӀараб Дир ццидал гьалагаб цӀа. Гьес хӀехьечӀо Дицаги хӀехьоларел гьезул къабихӀал ишал, гьединлъидал Дица тӀуран тӀагӀинаричӀого тана гӀизраилал. 12Дуца лъазабе, Дица Пинхасилгун гьабулеб бугин ракълилаб къотӀиян. 13Гьесулгун ва гьесул наслабигун гьабулеб буго даимаб кашишлъиялъул къотӀи, щайгурелъул жиндирго Аллагьасе гӀоло Пинхасица хӀехьечӀо гьезул инжитлъи, ва чурана гӀизраилазул мунагь».[†]

14Мидяналъул гӀадангун цадахъ чӀварав гӀизраиласда цӀар букӀана Зимри – Салул вас; гьев вукӀана Шимеонил къавмалъул цо тухумалъул бетӀер. 15ЧӀварай гӀаданалда цӀар букӀана Козби, гьей йикӀана Мидяналъул цо кьибилалъул бетӀер Цурил яс[+].

16БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

17«Мидяналъул чагӀигун нужеца тушманлъи гьабе ва гьел чӀвай,[+] 18щайгурелъул гьез нужее гьабуна тушманасе гьабулеб жо. Гьез нужее Пеоралъул къор гъуна, ва Пеор сабаблъун квешаб унти багъарараб мехалда чӀварай мидяниязул цевехъанасул яс Козбил къорикье ккезаруна нуж».

#### 26


КӀиабилеб нухалда халкъалъул рикӀкӀен гьаби

1Квешаб унти лъугӀараб мехалда, БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусадаги кашиш[†] Гьарунил[†] вас Элеазаридаги абуна:

2«Къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал ва рагъуе ярагьунел гӀизраилал[†] рикӀкӀе, щивасул инсул агьлуги хӀисабалде босун»[+].

3МогӀавалъул[†] гӀатӀиракьалда – Иордан гӀурул рагӀалда – Ерихон шагьаралда гӀагарлъухъ гьел чӀун рукӀаго, Мусаги кашиш Элеазарги кӀалъана гӀизраилазда:

4«БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон, къогоялдаса цӀикӀкӀун сон барал гӀизраилал рикӀкӀе», – ян.

Гьале Мисриялдаса къватӀире рахъарал гӀизраилал.

5ГӀизраилил тӀоцевесев вас Рувимил наслаби:

Енохидасан лъугьана Енохил тухум;
Паллудасан – Паллул тухум;[+]
6ХӀецронидасан – ХӀецронил тухум;
Кармидасан – Кармил тухум[+].

7Гьел руго Рувимил наслаби; гьезул кинавниги сияхӀалде восана 43 730 бихьинчи[+].

8Паллул вас вукӀана Элиав. 9Элиавил васал – Немуэл, Датан ва Авирам. Халкъалъул церехъабазул цоял, амма КъорахӀил рахъги ккун, Мусадаги Гьарунидаги дандечӀей гьабурал ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде рахъарал Датанги Авирамгийин гьел кколел[+]. 10Доб мехалъ гьезда гъоркь ракь кьватӀана ва гьел ракьулъе рачун ана; КъорахӀида цадахъго, цӀадуца рухӀун хвана кӀинусиялда кӀикъоялда анцӀго гьесул гьалмагъги. Гьеб ккана халкъалъ цӀодорлъи гьабизе ккеялъул гӀаламатлъун хутӀизе[+]. 11Амма КъорахӀил васал хвечӀо доб къоялъ[+].

12Шимеонил къавмалъул наслаби:

Немуэлидасан – Немуэлил тухум;
Яминидасан – Яминил тухум;
Яхинидасан – Яхинил тухум;[+]
13ЗерахӀидасан – ЗерахӀил тухум;
Шаулидасан – Шаулил тухум.

14Гьел руго Шимеонил наслаби – 22 200 бихьинчи[+].

15Гадил къавмалъул наслаби:

Цефонидисан – Цефонил тухум;
Хаггидасан – Хаггил тухум;
Шунидасан – Шунил тухум;[+]
16Ознидасан – Ознил тухум;
Эридасан – Эрил тухум;
17Ародидасан – Ародил тухум;
Ариэлидасан – Ариэлил тухум.

18Гьел руго Гадил наслаби; гьезул кинавниги сияхӀалде восана 40 500 бихьинчи[+].

19Ягьудал[†] рукӀана Эрги Онанги абурал васал. Гьел хвана Ханааналда.[†][+]

20Ягьудал къавмалъул наслаби:

Шеладасан – Шелал тухум;
Парецидасан – Парецил тухум;
ЗерахӀидасан – ЗерахӀил тухум.
21Парецил наслаби:
ХӀецронидасан – ХӀецронил тухум;
Хамулидасан – Хамулил тухум.

22Гьел руго Ягьудал наслаби; гьезул кинавниги сияхӀалде восана 76 500 бихьинчи[+].

23Иссахарил къавмалъул наслаби:

Толадасан – Толал тухум;
Пувадасан – Пувал тухум;[+]
24Яшувидасан – Яшувил тухум;
Шимронидасан – Шимронил тухум.

25Гьел руго Иссахарил наслаби; кинавниги гьезул вукӀана 64 300 бихьинчи[+].

26Зевулунил къавмалъул наслаби:

Середидасан – Середил тухум;
Элонидасан – Элонил тухум;
Яхлиэлидасан – Яхлиэлил тухум[+].

27Гьел руго Зевулунил наслаби; гьезул кинавниги вукӀана 60 500 бихьинчи[+].

28Манассидасанги Ефраимидасанги лъугьарал Юсупил[†] къавмалъул наслаби:[+]

29Манассил наслаби:

Махиридасан – Махирил тухум (Махир ккола ГилгӀадил[†] эмен);
ГилгӀадидасан – ГилгӀадил тухум.
30Гьале ГилгӀадил наслаби:
Иезеридасан – Иезерил тухум;
Хелекидасан – Хелекил тухум;
31Асриэлидасан – Асриэлил тухум;
Шехемидасан – Шехемил тухум.
32Шемидадасан – Шемидал тухум;
Хеферидасан – Хеферил тухум.
33(Хеферил вас Целофхадил васал рукӀинчӀо, гӀицӀго ясал гурони; гьесул ясазул цӀарал: Махла, НогӀа, Хогла, Милка ва Тирза)[+].

34Гьел руго Манассидасан лъугьарал тухумал; кинавниги гьезул вукӀана 52 700 бихьинчи[+].

35Гьале Ефраимил наслаби:

ШутелахӀидасан – ШутелахӀил тухум;
Бехеридасан – Бехерил тухум;
Таханидасан – Таханил тухум.
36Гьале ШутелахӀил наслаби:
Эранидасан – Эранил тухум.

37Гьел руго Ефраимидасан лъугьарал тухумал; гьезул кинавниги вукӀана 32 500 бихьинчи.

Гьел киналго Юсупил къавмалда жанире уна[+].

38Буняминил наслаби:

Беладасан – Белал тухум;
Ашбелидасан – Ашбелил тухум;
Ахирамидасан – Ахирамил тухум;[+]
39Шуфамидасан – Шуфамил тухум;
Хуфамидасан – Хуфамил тухум.
40Белал васал Ардидасанги Нааманидансаги лъугьарал наслаби:
Ардидасан – Ардил тухум;
Нааманидасан – Нааманил тухум.

41Гьел руго Буняминил къавмалъул тухумал; гьезул кинавниги вукӀана 45 600 бихьинчи[+].

42Гьале Данил къавмалъул наслаби:

Шухамидасан – Шухамил наслаби.

Гьел руго Данил къавмалъул наслаби[+]. 43Кинавниги Шухамил наслабазул тухумазда вукӀана 64 400 бихьинчи[+].

44Ашерил наслаби:

Имнагьидасан – Имнагьил тухум;
Йишвидасан – Йишвил тухум;
Бериагьидасан – Бериагьил тухум;[+]
45ва Бериагьил наслу:
Хеверидасан – Хеверил тухум;
Малкиэлидасан – Малкиэлил тухум.
46Ашерил ясалда цӀар букӀана СерахӀ.

47Гьел руго Ашерил къавмалъул тухумал; кинавниги гьезул вукӀана 53 400 бихьинчи[+].

48Нафталил къавмалъул наслаби:

Яхциэлидасан – Яхциэлил тухум;
Гунидасан – Гунил тухум;[+]
49Ецеридасан – Ецерил тухум;
Шилемидасан – Шилемил тухум.

50Гьел руго Нафталил къавмалъул тухумал; гьезул кинавниги вукӀана 45 400 бихьинчи[+].

51Кинавниги ГӀизраилил халкъалъул вукӀана 601 730 бихьинчи[+].

52БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

53«Гьезие ракьал рикьизе ккола жиб-жиб тухумалъул чагӀазул рикӀкӀенги хӀисабалде босун. 54КӀудияб тухумалъе кье кӀудияб бутӀа, гьитӀинаб тухумалъе – гьитӀинаб. Биччанте щибаб тухумалъе щвезе гьезул чагӀазул къадаралда рекъон кколеб ракьалъул бутӀа[+]. 55Ракь бикьизе ккола можороги рехун; щибаб къавмалъе букӀине буго къавмалъул бетӀерасул цӀарги лъураб ракьалъул бутӀа. 56КӀудиялги[†] гьитӀиналги тухумазе ракь щвезе ккола можороги рехун».

57[•]Гьале гьезул тухумалги хӀисабалде росун гьабураб левитазул сияхӀ:

Гершонидасан – Гершонил тухум;
Кехатидасан – Кехатил тухум;
Мераридасан – Мерарил тухум;
58Гьале Левийил васаздасан лъугьарал цогидал тухумал:
Ливнил тухум;
Хевронил тухум;
МахӀлил тухум;
Мушил тухум;
КъорахӀил тухум.
Кехатил вукӀана Амрам абурав вас.

59Амрамил чӀужуялда цӀар букӀана Йохевед; гьей йикӀана Мисриялда гьаюрай Левийил яс. Амрамие Йохеведица гьаруна Гьарунги, Мусаги, гьезул яц Марямги. 60Гьаруние гьаруна Надавги, Авигьуги, Элеазарги, Итамарги[+]. 61Надавги Авигьуги хвана, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере бегьулареб чияраб цӀаги босун рачӀиндал[+].

62Левийилазул моцӀ баралдаса тӀаде араб ригьалъул кинавниги вукӀана 23 000 бихьинав. Гьезул цӀарал хъван рукӀинчӀо цогидал гӀизраилазул сияхӀалда, щайгурелъул гьезие кьезе кколароан ракьалъул бутӀа[+].

63Гьединаб букӀана Мусацаги кашиш Элеазарицаги МогӀавалъул гӀатӀиракьалда – Иордан гӀурул рагӀалда – Ерихон шагьаралда гӀагарлъухъ рукӀаго, гӀизраилалги рикӀкӀун гьабураб сияхӀ. 64Синай[†] салул авлахъалда рукӀаго Мусацаги кашиш Гьаруницаги гьабураб цебесеб сияхӀалда рехсаразул цониги чи вукӀинчӀо гьезда гьоркьов. 65БЕТӀЕРГЬАНАС абун букӀиндал гьел киналго салул авлахъалда хвезе ругин абун, гӀицӀго Ефуннил вас Халевги Нунил вас Егьошуаги хутӀизегӀан[+].

#### 27


Целофхадил ясал


(Тар. 36:1-12)

1[•]Манассил вас Махир, Махирил вас ГилгӀад,[†] ГилгӀадил вас Хефер, Хеферил вас Целофхад – гьев Целофхадил йикӀана щуго яс: Махла, НогӀа, Хогла, Милка ва Тирза. Юсупил[†] вас Манассил къавмалъул чагӀи кколаан гьел[+]. 2Гьел рачӀана ДандчӀваялъул Чадиралъул кӀалтӀе. Мусадаги, кашиш[†] Элеазаридаги, халкъалъул кӀудияздаги, тӀолго жамагӀаталдаги цереги чӀун, гьез абуна:

3«Авлахъалда нилъ рукӀаго нижер эмен хвана. Гьев вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] данде вахъарав КъорахӀил гьалмагъзабазда гьоркьов. Гьев хвана жиндирго мунагьазухъ[†] [ай гӀадатияб хвелалдалъун], васалги нахъа течӀого[+]. 4Щайха нижер инсул цӀар кӀочене тезе кколеб гьесул тухумалда гьоркьоб, гьесул васал гьечӀинги абун? Кье нижееги нижер инсул вацазе кьолебгӀанасеб ракьалъул бутӀа», – ян.

5Мусаца гьезул суал БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъуна, 6ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

7«Целофхадил ясаз битӀараб бицунеб буго. Чара гьечӀого кье гьезие гьезул инсул вацазда бащадаб ракьалъул бутӀа, ва гьеб кье гьезие ирсалъе щвараб гьезул инсул бутӀа хӀисабалда. 8ГӀизраилил[†] халкъалда абе: „Нагагь вас гьечӀев чи хвани, гьесул ракьалъул бутӀа ясалъе кье. 9Гьесул ясги ятичӀони, гьеб ракьалъул бутӀа гьесул вацазе кье. 10Гьесул вацал ратичӀони, гьеб гьесул инсул вацазе кье. 11Гьесул инсулги вацал рукӀун ратичӀони, гьеб ракьалъул бутӀа кье гьесул тухумалъул бищун цевесев гӀагарав чиясе. Гьеб букӀине буго гӀизраилазе чӀезабураб даимаб къанунлъун; гьединаб амру гьабулеб буго Мусадасан БЕТӀЕРГЬАНАС“»[+].


Егьошуа – Мусал варис

12Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Аварим магӀарде ваха ва балагье Дица ГӀизраилил халкъалъе кьолеб бугеб ракьалъухъ[+]. 13Гьеб бихьун хадуб мунги, дур вац Гьарунго[†] гӀадин, кӀудияб сапаралде дурго умумузухъе ине вуго,[+] 14щайгурелъул Цин авлахъалда рукӀаго халкъ Дида данде бахъиндал, нужеца Дица абухъе гьабичӀо ва доб иццухъ халкъалда цебе Дир тӀадегӀанаб бацӀцӀалъи бихьизабичӀо».

(Гьеб ккана Мериваялъул иццухъ, Цин абураб салул авлахъалда Кадешалда.)[+]

15Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА абуна:

16«Я БЕТӀЕРГЬАН, биччанте щибаб жоялда рухӀ лъолев Аллагьас[†] гьаб жамагӀаталда тӀад чи тезе,[+] 17гьезул бетӀерлъун вукӀинеги, халкъ цебе бачинеги, гьезие нухмалъи гьабизеги бажари бугев – вехь гьечӀеб гӀиял рехъен гӀадин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъ хутӀунгутӀизе»[+].

18БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«АхӀе гьеб ишалъе рекъараб гӀамал-хасият бугев Нунил Егьошуа ва гьесда тӀад кверал лъе[+]. 19Кашиш Элеазаридаги тӀолабго жамагӀаталдаги цеве чӀезаве гьев ва киназдаго лъазабе гьев дур варис вукӀин[+]. 20Духъ бугеб ихтияралъул бутӀа кье гьесухъе, гӀизраилал гьесухъ гӀенеккизе рукӀине. 21Кашиш Элеазарица урималдалъун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру лъазабила ва Егьошуа гьелъухъ гӀенеккила; Егьошуаги тӀолалго гӀизраилалги Гьесул амруялдалъун сапаралде рахъине руго ва Гьесул амруялдалъун тӀадруссинеги руго».

22Мусаца кинабго БЕТӀЕРГЬАНАС жинда малъухъе гьабуна: Егьошуа ахӀана ва кашиш Элеазаридаги жамагӀаталдаги цеве чӀезавуна; 23цинги Мусаца гьесда тӀад кверал лъуна ва гьев жиндир варис вукӀин лъазабуна, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон.

#### 28


Къойил гьарулел къурбанал


(Тархъ. 29:38-42)

1[•]БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] халкъалда лъазабе къурбаназул тадбир мухӀканго тӀубазабеян, жинди-жиндир ригьалда Дие къурбаналги ролъул хириял садакъабиги гьареян. Гьел руго цӀадудалъун Дие кьолел ва жидер махӀ дие хириял къурбанал[+]. 3Гьезда абе: „Гьале нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къойил гьабизе кколеб цӀадул къурбан: кинабгӀаги жагъаллъи жиндилъ гьечӀеб кӀиго лъагӀараб кьегӀер. Гьединаб букӀине буго къо гьоркьоб биччачӀого гьабулеб тӀубан бухӀулеб къурбан. 4Цояб кьегӀер рогьалил къурбаналъе, цогидаб бакъанил къурбаналъе хъве; 5гьелда цадахъ букӀине ккола ролъул хирияб садакъаги: бацӀцӀадаб[†] зайтуналъул нахул[†] гиналъул[*] ункъго бутӀа гьабун цо бутӀаги гъорлъе жубараб, ефаялъул[*] анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа ханждал. 6Гьел кидагосел тӀуран рухӀулел къурбаназул тадбир чӀезабуна Синай[†] магӀардаго. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рокьулел махӀал рахъинариялъе тӀубанго бухӀулеб цӀадул къурбан. 7Щибаб кьегӀералда цадахъ букӀине ккола гиналъул ункъго бутӀа гьабун цо бутӀа чагъиралъулги. Гьеб чагъир тӀезе ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мукъадасаб бакӀалде.[†] 8КӀиабилеб кьегӀер къурбан гьабизе ккола бакъанида, радал бачӀаралда цадахъго гӀадин, ролъул хирияб садакъагун ва чагъиргун. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рокьулел махӀал рахъинариялъе тӀубанго бухӀулеб цӀадул къурбан.


Шаматкъоялъул къурбан

9Шаматкъоялъ[†] къурбаналъе хъве кинабгӀаги жагъаллъи жиндилъ гьечӀеб кӀиго лъагӀараб кьегӀер. Гьезда цадахъ букӀине ккола ролъул хирияб садакъаги: гъорлъе зайтуналъул нахги жубараб, ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа ханждал ва цадахъго чӀезабураб къадаралда чагъирги. 10Кидаго гьаризе тӀадал щибаб къоялъул аслиял къурбаналги гьезда цадахъ букӀине кколеб чагъирги малъичӀого, гьел руго щибаб шаматкъоялъ гьарулел тӀуран рухӀулел къурбанал.


Щибаб моцӀалъул къурбанал

11Щибаб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъве жагъаллъи гьечӀеб кӀиго басиги, цо куйги, анкьго лъагӀараб кьегӀерги[+]. 12Гьезда цадахъ букӀине ккола зайтуналъул нахги гъорлъе жубараб ролъул хирияб садакъаги: басиялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун лъабго бутӀа ханждал, куялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа 13ва щибаб кьегӀералда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хириял махӀал рахъинариялъе тӀубанго бухӀулеб цӀадул къурбан. 14Щибаб басиялда цадахъ бачӀине ккола бащадаб гин[†] цӀураб чагъир; куялда цадахъ – гиналъул лъабго бутӀа гьабун цо бутӀа; ва кьегӀералда цадахъ – гиналъул ункъго бутӀа гьабун цо бутӀа. Гьеб буго щибаб моцӀрол авалалда тӀобитӀулеб тӀубан бухӀулеб къурбан, гьедин гьабизе ккола лъагӀалил щибаб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ. 15ТӀубанго рухӀулел къурбаназда тӀаде, мунагь[†] чуриялъул къурбаналъе БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе цо дегӀенги хъвезе ккола.


Песахалъул байрам ва Бугьурго Чадазул байрам


(Тархъ. 12:14-20; Лев. 23:5-8; Къан. 16:1-8)

16[•]ТӀоцебесеб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялъ (ихдалил авал) БЕТӀЕРГЬАНАСЕ Песахалъул[†] къурбанал тӀоритӀе[+]. 17АнцӀила щуабилеб къо байрамкъолъун букӀина; анкьго къоялъ бугьурго чед кванай[+]. 18Гьеб анкьил тӀоцебесеб къоялъ динияб данделъи ахӀе ва кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге. 19БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубанго бухӀулеб цӀадул къурбаналъе жагъаллъи гьечӀеб кӀиго басиги, цо куйги, анкьго лъагӀараб кьегӀерги хъве. 20Гьезда цадахъ ролъул хирияб садакъаги босе: щибаб басиялда цадахъ – зайтуналъул нахги жубараб, ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун лъабго бутӀа ханждал; куялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа; 21щибаб кьегӀералда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа. 22Нужго мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъе, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве. 23Гьал къурбанал гьаризе ккола кидаго гьаризе тӀадал щибаб къоялъул рогьалил къурбаназда тӀаде. 24Гьединал къурбанал гьаре анкьго къоялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рокьулел махӀаздалъун Гьесие кьолеб нигӀмат хӀисабалда. Гьел къурбанал гьаре кидаго гьаризе тӀадал цӀадул къурбаназда ва хириял садакъабазда тӀаде. 25Цинги анкьабилеб къоялъги динияб данделъи ахӀе ва гьеб къоялъги кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге.


Анкьазул байрам


(Лев. 23:15-22; Къан. 16:9-12)

26[•]ХӀалухъен бакӀаризе[†] байбихьиялъул къоялъ, ай цӀияб тӀорщалидаса ролъул хирияб садакъа БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб Анкьазул байрамкъоялъ, динияб данделъи ахӀе, ва гьеб къоялъ щибго хӀалтӀи гьабуге. 27БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьулеб махӀ бахъинабизе тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъве кӀиго басиги, цо куйги, анкьго лъагӀараб кьегӀерги. 28Гьезда цадахъ ролъул садакъаги босе: щибаб басиялда цадахъ – зайтуналъул нахги жубараб, ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун лъабго бутӀа ханждал; куялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа; 29щибаб кьегӀералда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа. 30Нужго мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъе, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве. 31Гьал къурбанал гьаризе ккола къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде. Нужеца къурбаналъе хъвезе рачӀарал хӀайванал рукӀине ккола кинабгӀаги жагъаллъи гьечӀел.

#### 29


Суразул байрам


(Лев. 23:23-25)

1Анкьабилеб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ[*] динияб данделъи ахӀе, ва гьеб къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге. Гьеб буго сурал пулеб къо[+]. 2Гьеб къоялъ тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъве кинабгӀаги жагъаллъи гьечӀел тӀаса рищун, цо басиги, цо куйги, анкьго лъагӀараб кьегӀерги, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] бокьулеб махӀ бахъинабизе. 3Гьезда цадахъ бачӀине ккола зайтуналъул нахги[†] гъорлъе жубараб ролъул хирияб[†] садакъаги: щибаб басиялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун лъабго бутӀа ханждал; куялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа; 4щибаб кьегӀералда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа ханждал. 5Нужго мунагьаздаса[†] рацӀцӀалъиялъе, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве. 6Гьал къурбанал гьаризе ккола къойил гьарулел къурбаназдаги, цӀияб моцӀ баккиялъул къурбаназдаги ва гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде. Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рокьулел махӀал рахъинариялъе тӀубанго бухӀулеб цӀадул къурбан.


Кипурималъул къо[*]


(Лев. 23:26-32; Лев. 16:1-32)

7Анкьабилеб моцӀалъул анцӀабилеб къоялъ динияб данделъи ахӀе – гьеб къоялъ, Аллагьасе[†] мутӀигӀлъун, кӀал ккве ва кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге[+]. 8ТӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъве кинабгӀаги жагъаллъи гьечӀел тӀаса рищун, цо басиги, цо куйги, анкьго лъагӀараб кьегӀерги, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьулеб махӀ бахъинабизе. 9Гьезда цадахъ босе зайтуналъул нахги гъорлъе жубараб ролъул хирияб садакъаги: щибаб басиялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун лъабго бутӀа ханждал; куялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа; 10щибаб кьегӀералда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа ханждал. 11Гьединго мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве. Гьеб гьабе, мунагьаздаса хвасарлъиялъул къурбаназдаги, гьединго къойил гьарулел къурбаназдаги ва гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде.


Хъошазул байрам


(Лев. 23:33-43; Къан. 16:13-17)

12[•]Анкьабилеб моцӀалъул анцӀила щуабилеб къоялъги динияб данделъи ахӀе, ва гьеб къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге. Анкьго къоялъ БЕТӀЕРГЬАН кӀодо гьавун байрам тӀобитӀе. 13ТӀубан рухӀулел къурбаназе, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьулеб гьуинаб махӀ бахъинабиялъе хъве: анцӀила лъабго басиги, кӀиго куйги, анцӀила ункъго лъагӀараб кьегӀерги – кинабгӀаги жагъаллъи жиндилъ гьечӀел тӀаса рищун. 14Гьезда цадахъ бачӀине ккола зайтуналъул нахги гъорлъе жубараб ролъул хирияб садакъаги: анцӀила лъабабго басиялъул щибалда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун лъабго бутӀа ханждал; щибаб куялда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа; 15анцӀила ункъабго кьагӀрил щибалда цадахъ – ефаялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа ханждал. 16Гьединго, къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве.

17КӀиабилеб къоялъ къурбаналъе хъве кинабгӀаги жагъаллъи гьечӀел тӀаса рищун, анцӀила кӀиго басиги, кӀиго куйги, анцӀила ункъго лъагӀараб кьегӀерги. 18Бусбуздаги, куйдуздаги, кьагӀраздаги цадахъ рукӀине кколел ролъулгун чагъиралъул хириял садакъабиги гьаре, чӀезабураб роценалда рекъон. 19Гьединго, къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве.

20Лъабабилеб къоялъ – кинабгӀаги жагъаллъи жиделъ гьечӀел тӀаса рищун, анцӀила цо басиги, кӀиго куйги, анцӀила ункъго лъагӀараб кьегӀерги. 21Бусбуздаги, куйдуздаги, кьагӀраздаги цадахъ рукӀине кколел ролъулгун чагъиралъул хириял садакъабиги гьаре, чӀезабураб роценалда рекъон. 22Гьединго, къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве.

23Ункъабилеб къоялъ – кинабгӀаги жагъаллъи жиделъ гьечӀел тӀаса рищун анцӀго басиги, кӀиго куйги, анцӀила ункъго лъагӀараб кьегӀерги. 24Бусбуздаги, куйдуздаги, кьагӀраздаги цадахъ рукӀине кколел ролъулгун чагъиралъул хириял садакъабиги гьаре, чӀезабураб роценалда рекъон. 25Гьединго, къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве.

26Щуабилеб къоялъ – кинабгӀаги жагъаллъи жиделъ гьечӀел тӀаса рищун, ичӀго басиги, кӀиго куйги, анцӀила ункъго лъагӀараб кьегӀерги. 27Бусбуздаги, куйдуздаги, кьагӀраздаги цадахъ рукӀине кколел ролъулгун чагъиралъул хириял садакъабиги гьаре, чӀезабураб роценалда рекъон. 28Гьединго, къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве.

29Анлъабилеб къоялъ – кинабгӀаги жагъаллъи жиделъ гьечӀел тӀаса рищун, микьго басиги, кӀиго куйги, анцӀила ункъго лъагӀараб кьегӀерги. 30Бусбуздаги, куйдуздаги, кьагӀраздаги цадахъ рукӀине кколел ролъулгун чагъиралъул хириял садакъабиги гьаре, чӀезабураб роценалда рекъон. 31Гьединго, къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве.

32Анкьабилеб къоялъ – кинабгӀаги жагъаллъи жиделъ гьечӀел тӀаса рищун, анкьго басиги, кӀиго куйги, анцӀила ункъго лъагӀараб кьегӀерги. 33Бусбуздаги, куйдуздаги, кьагӀраздаги цадахъ рукӀине кколел ролъулгун чагъиралъул хириял садакъабиги гьаре, чӀезабураб роценалда рекъон. 34Гьединго, къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул хириял садакъабаздаги тӀаде, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве.

35Микьабилеб къоялъ байрамалъул данделъи ахӀе ва кинабгӀаги хӀалтӀи гьабуге. 36Гьеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьулеб гьуинаб махӀ бахъинабиялъе тӀубан бухӀулеб къурбаналъе хъве цо оцги, цо куйги, анкьго лъагӀараб кьегӀерги – кинабгӀаги жагъаллъи гьечӀел тӀаса рищун. 37Басиялдаги, куялдаги, кьагӀраздаги цадахъ рукӀине кколел ролъулгун чагъиралъул хириял садакъабиги гьаре, чӀезабураб роценалда рекъон. 38Гьединго, къойил гьарулел къурбаназдаги гьезда цадахъ рачӀунел чадилгун чагъиралъул садакъабаздаги тӀаде, мунагь чуриялъул къурбаналъе цо дегӀенги хъве.

39Гьал киналго къурбанал гьаре БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере нужее рихьизарурал байрамкъояз, назруялъул къурбаналги, суннатал[†] къурбаналги, тӀуран рухӀулел къурбаналги, ролъул ва чагъиралъул хириял садакъабиги, ракълил къурбаналги рикӀкӀинчӀого“»[+].

#### 30


Назру гьабиялъул низам

1Мусаца гӀизраилазда[†] рицана киналго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] тӀадкъаял.

2Мусаца гӀизраилазул къавмазул бутӀрузда абуна:

«Гьадинаб амру гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС: 3Нагагь инсанас БЕТӀЕРГЬАНАСЕ щибниги жо назру гьабуни, яги напс къезабизелъун щибгӀаги гьабилин[†] гьедани, гьеб гьа биххизабизе бегьуларо ва жинца гьабизе тӀаде босараб кинабго тӀубазабизе ккола[+]. 4Нагагь росасе инчӀей ясалъ, жеги инсул рокъой йикӀаго, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сундулниги назру гьабуни яги гьедун рагӀи кьуни, 5ва гьелъул инсуда гьеб назру гьаби[†] рагӀани, амма гьес гьелда щибго жо абичӀони, гьелъ кьураб рагӀиги гьабураб назруги тӀубазабизе ккола. 6Амма ясалъ гьабураб назруги гьедун кьураб рагӀиги рагӀарав инсуца гьеб гьукъани, гьелъ назруги кьураб рагӀиги тӀубазабизе кколаро; БЕТӀЕРГЬАН гьелда тӀасалъугьуна, щайгурелъул гьелъие гьеб инсуца гьукъун букӀун.

7Сундулниги назруги гьабун букӀаго яги ургъичӀого кӀалдиса борчӀараб гьедиги букӀаго яс росасе ани, 8ва гьелъул росасда гьелъ назру гьабиги гьедун рагӀи кьейги лъан хадуб росас гьелда щибниги абичӀони, гьелъ гьеб кинабго тӀубазабизе ккола. 9Ваамма гьелъул назру-гьеди рагӀидал росас гьелъие гьукъани, гьес гьелъул гьедиги кьураб рагӀиги нахъ буссинабула, БЕТӀЕРГЬАНГИ гьелдаса тӀасалъугьуна.

10Амма къоролалъ яги росасдаса ятӀалъарай гӀаданалъ гьабураб назруги гьедун кьураб рагӀиги гьелда тӀадаблъун хутӀула.

11Нагагь росасда цадахъ гӀумру гьабулей гӀаданалъ щибниги назру гьабуни яги гьедун рагӀи кьуни, 12амма гьебги лъалев гьелъул росас гьелда щибниги абичӀони ва гьеб гьукъичӀони, гьелъ тӀубазабизе ккола жиндирго щибаб назруги кьураб рагӀиги. 13Ваамма гьелъул назру яги гьеди рагӀарав росас гьеб нахъчӀвани, гьелъул кӀалдиса къватӀибе бачӀараб кинаб батаниги назруги гьедиги гьелда тӀаса уна: росас нахъчӀвана гьеб, гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАНГИ гьелда тӀасалъугьана. 14ЧӀужугӀаданалъ гьабураб кинаб бугониги назруги, жиндирго напс къинабиялъе пуланаб иш гьабилин гьелъ кьураб рагӀиги гьелъул росас тасдикъ гьабизе, ялъуни нахъчӀвазе ккола. 15Амма гьеб рагӀун хадуб росас щибго абичӀони, гьелдалъун гьес тасдикъ гьабула гьелъул щибаб назруги гьедараб гьаги – гьес гьел тасдикъ гьаруна[†] сихӀкъотӀун чӀеялдалъун. 16Амма гьоркьоб заман индал гьес гьелъул назруги гьедун кьураб рагӀиги нахъчӀвани, гьелъул гӀайиб гьесда тӀаде ккезе буго.

17Гьеле росасулги лъадулги ва инсулги гьесул рокъой йигей росасе инчӀей ясалъулги гьоркьорлъабазул рахъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьарурал амраби».

#### 31


Мидяниязулгун рагъ гьаби

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилазе[†] гьабураб квешлъиялъухъ рецӀел босе мидянияздаса. Хадув мун хвела ва дурго умумузухъе ина»[+].

3Мусаца гӀизраилазда абуна:

«Рагъухъаби чабхъад рахъине къачӀай, мидяниязда данде рагъ гьабизе ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, гьездаса рецӀел босизе. 4ГӀизраилазул щибаб къавмалдаса аза-азар рагъухъан чабхъад вахъине ккола», – ян.

5ТӀолалго гӀизраилазда гьоркьоса вищана 12 000 рагъухъан – щибаб къавмалдаса аза-азар чи. 6Мусаца гьел рагъде ритӀана – щибаб къавмалдаса аза-азар рагъухъан – ва мукъадасаб рукъалъул цӀарагӀгун, пулаго гӀарцул суралгун, гьезда цадахъ витӀана кашиш[†] Элеазарил вас Пинхасги[+].

7Мидяниязда данде рагъги гьабун, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон, гӀизраилаз гьезул киналго бихьинал чӀвана. 8Гьезда цадахъ Мидяналъул щуявго ханги чӀвана: Эвиги, Рекемги, Цурги, ХӀурги, Реваги; гьединго Беорил вас БилгӀамги хвалчаца чӀвана[+]. 9ГӀизраилаз Мидяналъул руччабиги лъималги асирлъуде рачана ва гьезул кинабго боцӀиги, гӀиял рехъабиги, тӀолабго мулкги жидеего давлалъун босана; 10гьезул шагьаралгун росабиян абуни, цӀаги гъун рухӀана. 11Кинабго давлагун, ай гӀадамалги боцӀи-рикъзиги цадахъги босун, 12гьел тӀадруссана Ерихон шагьаралда дандбитӀараб Иордан гӀурул рагӀалда МогӀавалъул[†] гӀатӀиракьалда халкъ рещтӀараб бакӀалде,[†] ва асиралги тӀолабго давлаги щвезабуна Мусахъеги, кашиш Элеазарихъеги, гӀизраилазул жамагӀаталъухъеги.

13Мусаги, кашиш Элеазарги, халкъазул бутӀрулги гьезда данде рилълъана. 14Цинги Мусал кутакалда ццин бахъана рагъдаса руссун рачӀунел рагъул церехъабазда – азарил ва нусил бутӀрузда.

15«Нужеца руччаби чӀагойищ тарал? – ин кӀалгьикъана Мусаца гьезда[+]. 16– Гьел руччабаз гурищ, БилгӀамил малъа-хъваялда нахъги рилълъун, гӀизраилал БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хилиплъизе тӀамурал? Пеоралда рукӀаго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъалда тӀаде квешаб унтиги гьел сабаблъун гурищ биччараб[+]? 17ЧӀвай гьабсагӀаталда киналго бихьинлъималги, бихьиналгун рукӀарал киналго руччабиги! 18Бихьинчи хъвачӀел ясал чӀаго те нужеего[+].

19Хадуб нуж анкьго къоялъ къайи чӀвараб бакӀалдаса къватӀирехун чӀа. Чи чӀварав яги жаназаялда хъварав щивав чияс, нужеда гьоркьоса вукӀаниги, асиразда гьоркьоса вукӀаниги, лъабабилебги анкьабилебги къоялъ рацӀцӀалъиялъул низам тӀобитӀизе ккола[+]. 20Кинабго ретӀелги бацӀцӀад гьабизе ккола – къохьолги, цӀцӀел квасулги, цӀулалги гьабураб щибаб жо».

21Кашиш Элеазарица рагъда рукӀарал рагъухъабазда абуна:

«Гьале БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялдалъун чӀезабураб къанун: 22меседги, гӀарацги, мазгарги, маххги, гъалайги, тӀухьиги, 23цӀаялъ бухӀуларебщинаб кинабго жоги цӀадулъан биччазе ккола. Цинги гьеб бацӀцӀадаблъун[†] лъугьуна, амма гьел рацӀцӀалъиялъул лъецаги чуризе ккола. ЦӀа рекӀунебщинаб жойин абуни, гӀицӀго рацӀцӀалъиялъул лъеца чуризе ккола. 24Анкьабилеб къоялда нужерго партал чуре ва гьебмехалда нуж рацӀцӀалъила. Гьелдаса хадуб нуж халкъалда гьоркьоре рачӀине бегьула»[+].


Давла бикьи

25БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

26«Кашиш Элеазаргун ва тухумазул кӀудиялгун[†] цадахъ асиралги боцӀиги рикӀкӀе, 27ва рагъда рукӀарал рагъухъабаздаги хутӀараб халкъалдаги гьоркьоб гьеб кинабго давлаги бащад бикье[+]. 28Чабхъад ун рукӀаразул бутӀаялдаса БЕТӀЕРГЬАНАСЕ магъало бакӀаре: щивав щунусго асирасдаса цо-цо чи, гӀи-боцӀул ва хӀамузул щибаб щунусго жоялдасаги – цо-цо бетӀер. 29Гьеб бутӀа бахъе рагъухъабазул бутӀаялдаса ва кашиш Элеазарие кье, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бутӀа хӀисабалда. 30ХутӀарал гӀизраилазе кколеб бутӀаялдаса бахъе: кӀикъоялда анцӀ-анцӀ асирасдасаги, хӀайваналдасаги, хӀамидасаги, гӀиялъажоялдасаги цо-цо бетӀер. Гьеб кинабго кье БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб Чадиралъул тӀалаб-агъазалда рукӀунел левитазе».

31Мусацаги кашиш Элеазарицаги кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

32Рагъухъабазе давлалъун щвана кинабниги: 675 000 гӀиялъажо, 3372 000 хӀайван, 3461 000 хӀама 35ва жеги бихьинчи хъвачӀей 32 000 ясгӀадан.

36Рагъул гӀахьалчагӀазул бутӀалъун ккана:

337 500 гӀиялъажо, 37гьелдаса БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бутӀалъун ккана 675 бетӀер;
3836 000 хӀайван, гьездаса 72 бетӀер – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бутӀа;
3930 000 хӀама, гьездаса 61 бетӀер – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бутӀа;
4016 000 асир, гьездаса 32 чи – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бутӀа.

41Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бутӀа кашиш Элеазарие кьуна, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон.

42Рагъухъабазул давлаялдаса батӀа гьабун, Мусаца хутӀарал гӀизраилазе кьураб бутӀа 43(жамагӀаталъул бутӀа): 337 500 гӀиялъажо, 4436 000 хӀайван, 4530 500 хӀама 46ва 16 000 асир. 47ГӀизраилазул бутӀаялдаса Мусаца босана: кӀикъоялда анцӀ-анцӀ асирасдаса цо-цо асир, гьединго гӀи-боцӀудасаги. Ва гьел киналго кьуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб Чадиралъул тӀалаб-агъазалда рукӀунел левитазе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон.

48Рагъухъабазул бутӀрулги, азарил ва нусил бутӀрулги рачӀана Мусахъе, 49ва гьез абуна:

«Нижеца, дур лагъзадерица нижер нухмалъиялда гъоркь ругел рагъухъаби рикӀкӀана, ва гьезул цонигияв тӀаса камун ватичӀо. 50Гьале нижеца, нижер гӀумруялъухъ хӀакъ хӀисабалда, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ кьолеб буго нижер щивасе давлалъун щвараб месед: гъуждузда ралел рухьаби, курхьаби, баргъичал, кӀилкӀал ва жавгьаразул цӀалал»[+].

51Мусацаги кашиш Элеазарицаги гьезухъа гьел киналго меседил тӀагӀелал къабул гьаруна.[†] 52Рагъул церехъабаз бачӀараб ва Мусацаги Элеазарицаги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло садакъа гьабураб меседалда кинабниги букӀана 16 750 шекел[†][*]. 53(Рагъухъабазе щвараб хутӀараб давла гьезие тана)[+]. 54Мусаца ва кашиш Элеазарица рагъул бутӀрузухъаги, азарил ва нусил бутӀрузухъаги къабул гьабураб месед ДандчӀваялъул Чадиралъуб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъуна, гӀизраилал кидаго Гьесда цере рукӀиналъул гӀаламат хӀисабалда[+].

#### 32


Иордан гӀурул бакъбаккул рахъалда ракьал рикьи


(Къан. 3:12-20)

1Рувимилги Гадилги наслабазул букӀана кутакалда гӀемераб боцӀи. Гьезда бихьана Язералъулги ГилгӀадалъулги[†] ракьал боцӀи хьихьизе санагӀатал ругеблъи[+]. 2Гьел рачӀана Мусахъеги, кашиш[†] Элеазарихъеги, халкъазул кӀудиязухъеги ва гьез абуна:

3-4«Нижер, дур лагъзадерил, гӀемераб боцӀи буго. БЕТӀЕРГЬАНАС[†] ГӀизраилил[†] халкъалъе мутӀигӀ гьарурал ракьалин абуни – Атаротги, Дивонги, Язерги, Нимраги, Хешбонги, Элеалеги, Невоги, Беонги – боцӀи хьихьизе санагӀатал ракьал руго[+]. 5Дур ракӀ рекъани, кье гьел ракьал нижее, дур лагъзадерие. Рачунге ниж Иордан бахун дорехун».

6Мусаца Гадилги Рувимилги наслабазда абуна:

«Нужер вацал рагъде араб мехалда, нуж гьанирищ чӀезе ругел? 7Щай нужеца, БЕТӀЕРГЬАНАС кьурал ракьазде ине гӀизраилазул гъира чӀвалеб? 8Гьебго гьабуна нужер умумуз Кадеш-Барнеаялдаса Ханааналъул[†] ракьалъул хал-шал гьабизе дица гьел ритӀараб мехалдаги[+]. 9Эшколалъул гӀатӀиракьалде щвезегӀан ракьалъул халги гьабун тӀадруссиндал, гьез гӀизраилазул гъира чӀвана БЕТӀЕРГЬАНАС гьезие кьураб ракьалде ине. 10Гьеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъана ва Гьев гьедана:[+] 11„Мисриялдаса къватӀиве вахъарав къого соналдаса тӀаде араб ригьалъул цониги чиясда бихьизе гьечӀо Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги[†] кьезе бугин абун Дун гьедараб ракь! Щайгурелъул гьел ракӀ-ракӀалъ Дида хадур рилълъинчӀо[+]. 12ГӀицӀго кенизияв Ефуннил вас Халевги Нунил вас Егьошуаги ракӀ-ракӀалъ Дир амруялда нахъ рилълъана“, – ян[+]. 13ГӀизраилазда бахъараб ццидаца БЕТӀЕРГЬАНАС кӀикъого соналъ авлахъалда свердизе тӀамуна халкъ, БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихаралщинал жал гьарураб гӀел тӀубанго тӀагӀинегӀан[+].

14Гьанже нужецаги нужер умумузго гьабураб гьабулеб буго! Мунагь-хӀакъалъул[†] агьлу, нужее цӀидасан ГӀизраилил халкъалде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бачине къваригӀунищ бугеб? 15БЕТӀЕРГЬАНАСЕ нуж мутӀигӀлъичӀони, Гьес гьаб халкъ нахъеги тезе буго салул авлахъалда, ва нуж сабаблъун тӀолабго халкъги хвезе буго!»

16Мусада аскӀорегӀанги рачӀун гьез абуна:

«Нижеца гьанир нижер боцӀуе ручналги хъизан-лъималазе шагьаралги рала, 17цинги ниж, борчун ярагъгун гӀизраилазул тӀоцересел кьераздаги чӀун, гьел гьезул ракьалде щвезаризе рилълъина. Гьеб заманалда нижер хъизан-лъимал сверун къарал шагьаразда рукӀина, гьаб ракьалъул гӀадамаздасаги цӀуна-къан. 18ГӀизраилазул щивасе жиндирго ракьалъул бутӀа щвезегӀан ниж рокъоре тӀадруссинаро. 19Иордан гӀурул доб рахъалда ракьалъул бутӀаги босиларо нижеца, щайгурелъул нижер бутӀа гьаниб, Иорданалъул бакъбаккул рахъалда букӀине бугелъул».

20Мусаца гьезда абуна:

«Нужеца гьедин гьабуни, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло рагъизе ярагъги борчани, 21ярагъ борчарав щивав чи БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве Иордан гӀор тун довехунги вилълъани, тушбабазухъа бахъараб 22гьеб ракь БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мукӀурлъун хадуб гурони нуж рокъореги тӀадруссинчӀони, гьебмехалда нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСДА ва ГӀизраилил халкъалда цебе нужерго налъи тӀубазабила. Цинги гьаб ракь нужее БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪА щвараб даимаб мулклъун букӀина.

23Амма нужеца гьедин гьабичӀони, нуж БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере мунагьалъукье ккезе руго. Гьебмехалъ нужеда лъан букӀа: мунагьалъухъ букӀунеб жазаялдаса рорчӀизе бакӀ[†] нужее гьечӀо. 24Рай нужерго хъизан-лъималазе шагьаралги боцӀуе ручналги ва нужецаго кьураб рагӀиги ккве».

25Гадилги Рувимилги наслабаз Мусада абуна:

«Ниж руго дур лагъзал. Дуца малъухъе гьабила[†] нижеца. 26Нижер хъизан-лъималги гӀи-боцӀул рехъабиги гьанир тела, ГилгӀадалъул шагьаразда. 27Амма ниж, дур лагъзал, ай рагъуе ярагъ борчарал киналго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубан, гӀурул доб цояб рахъалда рагъизе рилълъина, дуца малъухъе».

28Гьебмехалда Мусаца кашиш Элеазаридеги, Нунил вас Егьошуадеги, ГӀизраилил халкъалъул кӀудияздеги 29гьадинаб амру гьабуна:

«Гадилги Рувимилги къавмазул ярагъ борчаралщинал бихьинал БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мутӀигӀго нужеда цадахъ рагъизе Иордан бахун дорехун рилълъани, гьеб ракь нужеца кверде босун хадуб, гьезие мулклъун кье гьаб ГилгӀадалъул ракь. 30Нагагь гьел, борчун ярагъгун нужеда цадахъ рилълъинчӀони, гьезул ракьалъул бутӀаби рукӀине руго нужеразда аскӀор Ханааналда».

31Гадилги Рувимилги наслабаз жаваб кьуна:

«Ниж руго дур лагъзал. Нижеца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабила кинабго. 32Нижеца борчун ярагъгун гӀор бахина ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере Ханааналде рилълъина, амма биччанте нижер мулклъун букӀине Иорданалъул гьаб рахъалда бугеб ракь».

33Гьебмехалда Гадилги Рувимилги наслабазеги Юсупил[†] вас Манассил бащдаб къавмалъеги Мусаца кьуна амориязул Сихон пачаясул букӀараб улкаги Башаналъул Ог пачаясул букӀараб улкаги – гьезул киналго ракьал, цадахъ тӀолалго шагьаралгун ва шагьаразул сверухълъабигун.

34Гадил наслабаз цӀидасан рана Дивон, Атарот, АрогӀер, 35Атерот-Шофан, Язер, Ягбогьа, 36Бет-Нимра ва Бет-Гьаран абурал сверун къарал шагьаралги боцӀи гъезе ручналги. 37Рувимил наслабаз цӀидасан рана Хешбон, Элеале, Кирятайим, 38Нево ва БагӀал-Меон (гьез гьезул цӀарал хисизаруна) ва Сивма абурал шагьарал. ЦӀидасан рарал шагьаразе гьез батӀиял цӀарал кьуна.

39Манассил вас Махирил наслабаз ГилгӀадалде гьужум гьабуна, ва гьенир рукӀарал амориялги[†] нахъе къотӀун, гьенир чӀана[+]. 40Мусаца ГилгӀад кьуна Манассил вас Махирил наслабазе ва гьел гьенир рещтӀана. 41Манассилго къавмалдаса Яирица гьенир сверухълъиялда рукӀарал росаби рахъана ва гьезда «Яирил Росаби» абураб цӀар лъуна[+]. 42Новахица Кенатги, гьелда сверухъ рукӀарал росабиги рахъана ва гьезда жиндирго цӀар лъуна – Новах абун.

#### 33


Мисриялдаса хирияб Ракьалде

1Гьале Мусалги Гьарунилги[†] нухмалъиялда гъоркь Мисриялдаса къватӀире рахъарал гӀизраилаз[†] нухда чӀел гьабурал бакӀазул[†] цӀарал. 2БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялдалъун хъвана гьаб Мусаца, сапаралда рукӀаго. Гьале гьезул сапаразул нух, гьез нухда чӀел гьабурабщинаб бакӀги хӀисабалде босун хъвараб:

3ГӀизраилал Раамсесалдаса сапаралде рахъана тӀоцебесеб моцӀалъул анцӀила щуабилеб къоялъ – гьеб букӀана Песахалда[†] нахъисеб къо. Гьел хӀинкъичӀого, мисрияздаги рихьулаго рахъана гьениса къватӀире[+]. 4Мисриялин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАС чӀварал лъимал хабалъ лъолел рукӀана. Гьедин БЕТӀЕРГЬАНАС жаза гьабуна гьезул аллагьзабазе.[†][+]

5Раамсесги нахъа тун, гӀизраилал лъалхъана Суккоталда[+].

6Суккоталдаса къватӀире рахъун хадур гьел лъалхъана Этамалда, салул авлахъалъул рагӀалда[+].

7Этамги тун, гьел сверана БагӀал-Цефоналъул бакъбаккул рахъалда бугеб Пи-Гьахироталдехун ва Мигдолалда гӀагарлъухъ лъалхъана[+].

8Пи-Гьахиротги тун, гьез ралъад бахана ва салул авлахъалде щвана. Лъабго къоялъ ана гьел Этам абураб салул авлахъалдасан ва Мараялда рещтӀана[+].

9Мараялдаса ун, гьел Элималде щвана. Элималда букӀана анцӀила кӀиго иццги лъабкъоялда анцӀго чамасдакил гъветӀги; гьел гьенир рещтӀана[+].

10Элималдасаги рахъун, гьел БагӀараб ралъдал рагӀалда рещтӀана.

11БагӀараб ралъдахъа гьел ана ва Син абураб салул авлахъалда рещтӀана[+].

12Син абураб салул авлахъалдасаги ун, гьел Дофкаялда лъалхъана.

13Дофкаялдасаги ун, гьел Алушалда рещтӀана.

14Алушги нахъа тун, гьел рещтӀана Рефидималда. Гьениб халкъалъе гьекъезе лъим букӀинчӀо[+].

15Рефидималдаса рахъун арал гьел рещтӀана Синай[†] абураб салул авлахъалда[+].

16Синай салул авлахъалдасаги ун, гьел лъалхъана Киврот-Гьатааваялда[+].

17Киврот-Гьатааваялдасаги ана ва Хацероталда лъалхъана[+].

18Хацероталдаса арал гьел Ритмаялда рещтӀана.

19Ритмаялдаса ун хадур гьел Риммон-Парецалда рещтӀана.

20Риммон-Парецалдасаги ана ва Ливнаялда лъалхъана.

21Ливнаялдаса арал гьел Риссаялда рещтӀана.

22Риссаялдаса ана Кегьелаталде.

23Кегьелаталдасаги ун, гьел Шефер магӀарда аскӀор лъалхъана.

24Шефер мегӀерги тун, гьел ана Харадаялде.

25Харадаялдасаги ана Макгьелоталде.

26Макгьелоталдасаги ун, гьел Тахаталда рещтӀана.

27Тахатги нахъа тун, гьел Терахалде щвана.

28Терахалдасаги ун, гьел Миткаялде щвана.

29Миткаялдасаги гьел ана Хашмонаялде.

30Хашмонаги нахъа тун, гьел Мосероталда рещтӀана.

31Мосероталдасаги гьел ана Бене-Яаканалде[+].

32Бене-Яаканалдасаги ана гьел ва Хор-Хагидгадалда рещтӀана.

33Хор-Хагидгадалдасаги гьел ана Йотбатаялде[+].

34Йотбатаялдаса гьел Авронаялде ана.

35Авронаялдасаги ун, гьел Ецион-Гевералда рещтӀана[+].

36Ецион-Гевералдасаги гьел ана Цин абураб салул авлахъалда бугеб Кадешалде[+].

37Кадешалдаса ун хадур, гьел рещтӀана Эдомалъул[†] гӀорхъода бугеб Гьор мегӀералда гӀагарлъухъ[+]. 38БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон, кашиш[†] Гьарун вахана Гьор магӀарде ва гьенив хвана. Гьеб букӀана Мисриялдаса гӀизраилал къватӀире рахъаралдаса кӀикъоабилеб сон, щуабилеб моцӀалъул тӀоцебесеб къо[+]. 39Гьор магӀарда хварав Гьаруница бан букӀана нусиялда къоло лъабго сон.

40Гьеб заманалдайин Ханааналъул[†] Негев шагьаралда ханлъуда вукӀарав пача Арадида рагӀараб гӀизраилал рачӀунел ругеблъи[+].

41Гьор мегӀерги нахъа тун, гьел рещтӀана Цалмонаялда.

42Цалмонаялдасаги рахъун, гьел Пуноналда рещтӀана.

43Пуноналдаса ун, гьел Овоталде щвана[+].

44Овотги нахъа тун, гьел МогӀавалъул[†] ракьазде щвана ва Ийе-Гьааварималда рещтӀана[+].

45Гьенисаги ун, гьел Дивон-Гадалда лъалхъана.

46Дивон-Гадалдасаги ун, гьел Алмон-Дивлатайималде щвана.

47Алмон-Дивлатайималдасаги ун, гьел Невоялда гӀагарлъухъ ругел Аварим мугӀрузда аскӀор рещтӀана[+].

48Аварим мугӀрулги нахъа тун, гьел рещтӀана Иордан гӀурул рагӀалда, Ерихон шагьаралда дандбитӀун бугеб, МогӀавалъул гӀатӀиракьалда[+]. 49Иордан гӀурухъ МогӀавалъул гӀатӀиракьалда Бет-Ешимоталдаса бахъараб Авел-Шиттималде щвезегӀан къайи чӀвана гьез[+].

50МогӀавалъул гӀатӀиракьалда Ерихон шагьаралда дандбитӀун Иордан гӀурухъ рукӀаго, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

51«ГӀизраилазда абе: „Иорданги бахун, Ханааналде нуж щвараб мехалда, 52гьеб ракьалда ругел киналго гӀадамал гьениса нахъе хъаме. Гъуре гьезул ганчӀилги, цӀулалги, маххулги гьарурал ясикӀо-аллагьзаби[†] ва щущахъ риххизаре гьезул киналго мукъадасал абулел бакӀал[+]. 53Гьеб ракь мукӀур гьабе ва гьениб гӀумру гьабе. Дица нужее ирсалъе кьолеб буго гьеб ракь. 54ГӀизраилазул къавмазда гьоркьоб гьеб ракь бикье, можороги бахъун. КӀудияб къавмалъе кӀудияб ракь кье, ва гьитӀиналъе – гьитӀинаб кье. Можороялъ бихьизабураб ракь букӀине буго нужер къавмазеги тухумазеги[+].

55Амма гьеб ракьалъул гӀадамал нахъе къотӀичӀони, гьенир хутӀарал гӀадамал нужее рукӀине руго бадиб къараб зазлъун ва хьолболъ къараб рукӀкӀенлъун. Нужеца гӀумру гьабизе бугеб гьеб ракьалда гьез хӀалхьи тезе гьечӀо нужее. 56Гьебмехалъ Дицаги нужее гьабила,[†] гьезие гьабизе Дида ракӀалда букӀараб жо!“ – ян».

#### 34


Ханааналъул гӀорхъаби

1БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«Гьадин лъазабе гӀизраилазда:[†] „Ханааналъул[†] ракьалде лъугьиндал, нужее кьураб ракьалъул рукӀине руго гьадинал гӀорхъаби.

3Къилбаялъул рахъалда нужер ракьал байбихьизе руго Цин абураб салул авлахъалдасан ва Эдомалъул[†] гӀорхъодасан. Бакъбаккул рахъалда нужер къилбаялъулаб гӀорхъи байбихьизе буго ЦӀамгӀалаб ралъдал рагӀалдасан, 4хадуб ине буго ИчӀкӀалалъул щобил къилбаялъул рахъалдасан, хадуб Цин салул авлахъалдасан, хадуб Кадеш-Барнеаялъул къилбаялъул рахъалдасан ва Хацар-Адарги бахун Ацмоналде, 5Ацмоналдаса Мисриялъул гӀорхъода бугеб лъарахъе сверизе буго ва гьеб гӀорхъидул ахир КӀудияб ралъдахъ букӀине буго.

6Нужер бакътӀерхьул рахъалъул гӀорхъилъун букӀине буго КӀудияб ралъдал[*] рагӀал. Гьеле бакътӀерхьул рахъалда нужер гӀорхъи.

7Шималияб гӀорхъи букӀина КӀудияб ралъдахъа Гьор магӀарде щвезегӀан,[+] 8Гьор магӀардаса – Лево-Хаматалде, Гьенисан Цедадалде гӀунтӀила,[+] 9хадуб Зифроналде бачӀина ва ахиралда Хацар-Энаналде гӀунтӀила. Гьеб буго нужер шималияб рахъалъул гӀорхъи.

10Нужер бакъбаккул рахъалъул гӀорхъи лъе Хацар-Энаналдаса Шефамалде щвезегӀан. 11Шефамалдаса нужер гӀорхъи ине буго Айиналъул бакъбаккул рахъалда бугеб Ривлаялде щвезегӀан ва гьенисан гӀодобехунги ун, Киннерет хӀоралъул бакъбаккул рагӀалде гӀунтӀизе буго[+]. 12Гьенисан гӀорхъи ине буго Иордан гӀурухъе балагьун ва ЦӀамгӀалаб ралъдахъе щвезе буго.

Гьеле нужер ракьалъул гӀорхъаби“»[+].

13Цинги Мусаца гӀизраилазда абуна:

«Гьеле гьеб буго нужеца можороялдалъун нужедаго гьоркьоб бикьизе кколеб ракь. БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабуна гьеб ракь ичӀгогун бащдаб къавмалда гьоркьоб бикьеян, 14щайгурелъул Рувимилги Гадилги къавмазеги, Манассил бащдаб къавмалъеги ракьалъул бутӀаби щвана. 15Гьеб кӀигогун бащдаб къавмалъул наслабазе щвана, Иорданалъул бакъбаккул рахъалда ругел, Ерихоналда дандритӀарал ракьал».


Ракьал рикьиялъул жавабиял

16БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

17«Гьале нужее ракьалъул бутӀаби рикьизе ругел гӀадамазул цӀарал:

кашиш[†] Элеазарги Нунил вас Егьошуаги, 18гьединго щибаб къавмалдаса цо-цо кӀудиявги.[†] 19Гьале гьезул цӀарал:

Ягьудал[†] къавмалдаса – Ефуннил вас Халев;[+]
20Шимеонил къавмалдаса – Аммигьудил вас Шемуэл;
21Буняминил къавмалдаса – Кислонил вас Элидад;
22Данил къавмалдаса кӀудияв – Яглил вас Буккий;
23Юсупил[†] вас Манассил къавмалдаса кӀудияв – Эфодил[†] вас Ханиэл;
24Юсупил вас Ефраимил къавмалдаса кӀудияв – Шифтанил вас Кемуэл;
25Зевулунил къавмалдаса кӀудияв – Парнахил вас Элицафан;
26Иссахарил къавмалдаса кӀудияв – Азанил вас Палтиэл;
27Ашерил къавмалдаса – Шеломийил вас Ахигьуд;
28Нафталил къавмалдаса – Аммигьудил вас Педаэл».

29Гьел руго гӀизраилазда гьоркьоб Ханааналъул ракь бикьеян БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабурал гӀадамал.

#### 35


Левийилазул шагьарал

1Ерихон шагьаралда дандбитӀун Иордан гӀурул рагӀалда МогӀавалъул[†] гӀатӀиракьалда БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада абуна:

2«ГӀизраилил[†] къавмазда лъазабе, жидеего щварал ракьаздаса левитазе чанго шагьар кьеян абун. ГӀи-боцӀи хьихьизе гьел шагьаразда сверухъ ракьалги кье левитазе. 3Цинги гӀумру гьабизе шагьаралги рукӀина гьезул, тӀолабго боцӀи-панз хьихьизе мегъ-ракьги букӀина. 4Нужеца левитазе кьезе ккола шагьаразул къадаздаса щибаб рахъалде азарго натӀалъул[†][*] манзилалда мегъ-ракь. 5Шагьаралъул ракьазул гӀорхъабазул халалъи букӀине ккола: бакъбаккул рахъалда кӀиазарго натӀ[*], къилбаялъул рахъалда кӀиазарго натӀ, бакътӀерхьул рахъалда кӀиазарго натӀ, шималалъул рахъалда кӀиазарго натӀ ва бакьулъ – шагьарги. Гьеб ракь букӀине буго шагьаралъул боцӀи-панз кваналеб мегъ-ракьлъун.


Лъутуншагьарал


(Къан. 4:41-43; 19:1-14; Егьош. 20:1-9 )

6Нужеца левитазе кьурал шагьаразул анлъгояб биччанте букӀине лъутуншагьарлъун: гьенире лъутизе руго лъачӀого чи чӀварал гӀадамал. Гьезде тӀадеги левитазе кье жеги кӀикъоялда кӀиго шагьар[+]. 7Кинабниги нужеца левитазе кье кӀикъоялда микьго шагьарги гьезда сверухъ бугеб мегъ-ракьги. 8ГӀизраилазул мулкалдаса шагьарал левитазе кьолаго, гӀемерал шагьарал ругеб къавмалъухъа цӀикӀкӀун росе, дагьал шагьарал ругеб къавмалъухъа дагьал росе шагьарал».

9[•]БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

10«ГӀизраилазда абе: „Иорданги бахун, нуж Ханааналде[†] щвараб мехалъ, 11нужеего лъутуншагьарал тӀаса рище, нагагь лъицаниги тохлъукьего чи чӀвани, гьенире лъутизе рукӀине[+]. 12Гьел шагьарал рукӀина бидухъ къисас босизе бокьарав чиясдаса вахчизе инсанасе рес кьолел бакӀаллъун:[†] чӀвадарухъанлъун рикӀкӀунев чи, диваналда цеве ахӀичӀого хвезавизе бегьуларо. 13Гьединаб букӀине ккола анлъго шагьар: 14лъабго шагьар Иорданалъул гьаб рагӀалда ва лъабго Ханааналда. Гьел рукӀина лъутуншагьараллъун. 15Гьеб анлъабго шагьаралъул цоялда вахчизе рес букӀина тохлъукье чи чӀварав чиясе – гӀизраиласеги, чияр халкъалъул[†] чиясеги, нужеда гьоркьоб гӀумру гьабулев бокьарав цоги чиясеги.

16Амма цо чияс цогидав чиясда маххул алат кьабуни ва гьев хвани, хварасда кьабурав чи чӀвадарухъан ккола – гьевги чӀвазе ккола. 17Яги цо чиясухъ кодоб чи чӀвазе гӀураб гамачӀги букӀун, гьес гьеб цогидав чиясда кьабуни ва гьев чи хвани, гамачӀ кьабурав чи ккола чӀвадарухъан, гьединлъидал гьевги чӀвазе ккола. 18Яги цо чиясухъ кодоб чи чӀвазе гӀураб цӀулал алатги букӀун, гьес гьеб цогидав чиясда кьабуни ва гьев хвани, гьев ккола чӀвадарухъан, гьединлъидал гьевги чӀвазе ккола. 19Гьединав чи, кив ватаниги, чӀвазе бегьула хварасул бидухъ къисас босулев чияс; гьесул ихтияр буго ватараб бакӀалдаго гьев чӀвазе. 20Нагагь цо чияс рекӀелъ квешаб къасдгун цогидав чиясда тункани, яги ургъунго гьесда цо щиб бугониги речӀчӀани ва гьев хвани, 21яги ццидалъ гьев холедухъ гьесда зар бани ва гьев хвани, гьев унго-унгояв чӀвадарухъан ккола, гьединлъидал гьевги чӀвазе ккола. Хварасул бидухъ къисас босулес, кив ватаниги, ватараб бакӀалда чӀвазе ккола гьев.

22Амма цо чияс цогидав чиясда тохлъукьего, кинабгӀаги рокьукълъи гьечӀого тункани яги гьес речӀчӀараб жо цогидасда тохлъукьего щвани,[+] 23ялъуни гьевги вихьичӀого гьесде тӀаде гамачӀ бортизабуни ва гьев чи хвани, рекӀелъ кинабгӀаги ццинги букӀинчӀого ва гьесдехун тушманлъиги букӀинчӀого, 24гьебмехалда тохлъукьего чи чӀварасеги гьесдаса къисас босулесеги хӀукму къотӀизе ккола жамагӀаталъ, гьал къануналги хӀисабалде росун. 25Гьединав чӀвадарухъан жамагӀаталъ бидул къисасалдаса хвасар гьавизе ккола ва гьев витӀизе ккола лъутуншагьаралде, гьенив вахчун вукӀине. Гьев гьенив чӀезе ккола КӀудияв кашиш[†] хвезегӀан[+].

26Амма жив вахчараб лъутуншагьаралдаса чӀвадарухъан къватӀиве ани, 27ва бидухъ къисас босулесда шагьар тун къватӀивехун гьев ватани, гьебмехалда къисас босулесул ихтияр буго гьев чӀвазе, ва гьесда гьев чӀваялъул гӀайибги букӀунаро. 28Жив вахчизе араб шагьаралда чӀвадарухъан вукӀине ккола КӀудияв кашиш хвезегӀан. ГӀицӀго КӀудияв кашиш хун хадуб гурони гьесие ихтияр гьечӀо рокъове тӀадвуссине.

29Киб гӀумру гьабун ругониги, гьал къанунал тӀуразаре нужецаги нужер наслабазги.

30ЧӀвадарухъан чӀвазе ккани нугӀзал рукӀине ккола; гьез бицараб жоги кьочӀое босун гурони чӀваларо гьев. Гьев чӀвазе хӀукму гьабиялъе цохӀо чиясул нугӀлъиги гӀоларо[+].

31ЧӀвазе мустахӀикъав чӀвадарухъанас жиндирго гӀумру гӀарцухъ бичун босизе тоге; гьесда гӀайиб батани, чӀвадарухъан чара гьечӀого чӀвазе ккола[+].

32Лъутуншагьаралда вахчарав чиги, КӀудияв кашиш хвезегӀан жиндирго ракьалде гӀарцухъ тӀадвуссине виччан тезе бегьуларо.

33Нужецаго гӀумру гьабулеб ракь хъублъизабуге. ГӀодобе тӀураб инсанасул биялъ хъублъизабула ракь ва гьеб биялдаса ракь бацӀцӀалъуларо, ракьалде гьеб би[†] тӀурасул биялъ гурони[+]. 34Хъублъизабуге нужецаго гӀумру гьабулеб ва Дун вукӀунеб ракь; Дун вугелъул ГӀизраилил халкъгун вукӀунев БЕТӀЕРГЬАН“»[+].

#### 36


Целофхадил ясазул ракьал


(Тар. 27:1-11)

1[•]Юсупил[†] вас Манасс, Манассил вас Махир, Махирил вас ГилгӀад,[†] – гьеле гьев ГилгӀадил тухумалъул кӀудиял[†] рачӀана Мусахъеги гӀизраилазул[†] къавмазул бутӀрузухъеги. 2Гьез абуна:

«Я бетӀерчӀахъад, БЕТӀЕРГЬАНАС[†] амру гьабуна можороги рехун гӀизраилазда гьоркьоб ракь бикьеян. БЕТӀЕРГЬАНАС дуде, нижер бетӀерчӀахъадиде амру гьабуна нижер вац Целофхадил ракьалъул бутӀа гьесул ясазе кьеян. 3Амма гьел гӀизраилазул батӀиял къавмазул васазе росасе ани, гьезул ракьалъул бутӀа нижер къавмалъул мулкалдаса нахъе ине буго, ва гьезул росазул къавмазул мулкалде тӀаде жубазе буго. Гьебмехалда, можороялда рекъон нижее ирслъун щвараб ракь тӀаса къотӀизе буго. 4Цинги гӀизраилазул Юбилеялъул сон тӀаде щведалги, гьел ясазе кьураб ракьалъул бутӀа жубазе буго гьезулгун ригьин гьабурал къавмазул ракьазде тӀаде, ва гьезул ракьалъул бутӀа нижер умумузул ракьалъул бутӀаялдаса тӀубанго бахъизе буго»[+].

5Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун, Мусаца гӀизраилазда абуна:

«Юсупил къавмалъ битӀараб абулеб буго. 6БЕТӀЕРГЬАНАС гьадинаб амру гьабулеб буго Целофхадил ясазде: „Гьезул ихтияр буго бокьарав чиясе росасе ине, амма гьев вукӀине ккола гьезул къавмалъул тухумазда гьоркьоса чи. 7ГӀизраилил къавмазул ракьал цо къавмалъухъа цогидаб къавмалъухъе кьезе бегьуларо. Щивав гӀизраилас цӀунизе ккола жиндирго умумузул къавмалда жаниб гьесие щвараб ракьалъул бутӀа[+]. 8Нагагь ГӀизраилалъул цониги къавмалъул ясалъе ирсалъе инсул ракьалъул бутӀа щвани, гьей росасе ине ккола жиндирго инсул тухумалдаса чиясе, жиде-жидер умумузул ракьазул бетӀергьабилъун гӀизраилал хутӀиялъул мурадалда. 9КинабгӀаги мулк ине бегьуларо цо къавмалъухъа цогидаб къавмалъухъе. Биччанте гӀизраилазул щибаб къавмалъ жиндихъго кквезе умумуздасан ирсалъе щвараб ракь“».

10Целофхадил ясаз кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде гьабураб амруялда рекъон. 11Целофхадил ясал – Махлаги, Тирзаги, Хоглаги, Милкаги, НогӀаги – жидерго инсул рахъалъан вацгӀалзабазе росасе ана. 12Гьел рукӀана Юсупил вас Манассил къавмалдаса васал, гьединлъидал Целофхадил ясазул ракьалги хутӀана гьезул умумузул къавмалъул мулклъун.

13Гьединал рукӀана, Ерихон шагьаралда дандбитӀун Иордан гӀурул рагӀалда МогӀавалъул[†] гӀатӀиракьалда рукӀаго, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусадасан гӀизраилазде гьарурал амрабиги къануналги.

### Къанун

#### Къанун

Къанун


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]


#### ЦеберагӀи


Къанун такрар гьаби


ЦеберагӀи

Гьаб тӀехьалъ гъорлъе рачуна, МогӀавалъул гӀатӀиракьалда гӀизраилал рукӀаго, живго хвелалде цебе Муса аварагас ГӀизраилил халкъалъе цӀалараб чамалиго вагӀза-насихӀат (1:1-5). БетӀергьанас Мисриялдаса къватӀире рачарал ва Синай магӀарда жидергун Гьес къотӀи гьабурал тӀоцебесеб гӀелалъул киналго гӀадамал салул авлахъалда хвана, гьезие кьелилан гьедараб Ханааналъул ракьалде лъугьине инкар гьабуралъухъ (бал. Тар. 14). Амма Аллагьас гӀизраилазул цӀияб гӀел гӀезабуна ва Муса аварагасде амру гьабуна гьезулгун КъотӀи цӀи гьабеян – гьеб ккола тӀехьалъул аслияб магӀна.

Байбихьуда Муса аварагас халкъалда ракӀалде щвезабуна нухда рукӀаго Аллагьас гьарурал хӀикматал ишазул ва Гьес гьел сапаразда рачараб куцалъул хӀакъалъулъ. Гьединго Мусаца бицана жидерго тӀирун чӀараб гӀамал сабаблъун гьезул умумул Аллагьасул рагӀуе мутӀигӀлъунгутӀиялъул (бетӀ. 1–4). Гьес халкъалъе такрар гьаруна Къануналъул бищун аслиял амраби – АнцӀго амру (бетӀ. [5]) ва, цӀияб гӀумруялда хурхинарун, Къануналъул цогидал бутӀабиги (бетӀ. 12–26). Муса аварагас Аллагьасул кӀудияб рахӀму-цӀобалъул бицуна ва халкъ ахӀула Гьесухъ гӀенеккиялдеги Гьесул амраби тӀуразариялдеги (мас., 5:32-33; 10:12-13; 30:15-20). Бищун кӀвар бугеблъун ккола тӀехьалъул 27 ва 28 бетӀер. Гьениб бицунеб буго, Аллагьасе мутӀигӀлъани, халкъалъе букӀине бугеб баракатаб гьарзаяб гӀумруялъулги, мутӀигӀлъичӀони, гьезие букӀине бугеб нагӀанаялъулги балагьазулги – гьалдалъун бигьалъула ГӀизраилил халкъалъул тӀолабго хадусеб тарих нилъеда бичӀчӀизеги.

ТӀехьалъул ахиралда ГӀизраилил халкъалъе баракат-рахӀматги гьарун, Муса аварагас гьезулгун къо-лъикӀ гьабула ва гьев Нево магӀарда тӀад хола. Халкъалда тӀад бетӀерлъиялъул ихтиярги Нунил вас Егьошуахъе кьола гьес. (31:1-8; бетӀ. [34]).

Мусал тӀоцебесеб вагӀза-насихӀат (1:1–4:43)
ЦеберагӀи (1:1-5)
Тарихияб цеберагӀи (1:6–4:43)
Мусал кӀиабилеб вагӀза-насихӀат (4:44–28:68)
ЦеберагӀи (4:44-49)
АнцӀго амру (5:1-21)
Аллагьасе мутӀигӀлъиялде халкъ ахӀи (5:22–11:32)
БитӀараб гӀибадат (12:1–13:18)
Къанун такрар гьаби (14:1–26:19)
Баракат яги нагӀана (27:1–28:68)
Мусал лъабабилеб вагӀза-насихӀат (29:1–33:29)
КъотӀи цӀи гьаби (29:1–30:20)
Нунил вас Егьошуа Мусал варислъун гьави (31:1-29)
Мусал турки ва халкъалъе дугӀа (31:30–33:29)
Мусал хвел (34:1-12)

#### 1


Мусал ракӀалдещвеял

1Гьале Иордан гӀурул бакъбаккул рахъалъул гӀатӀиракьалда рукӀаго, Мусаца тӀолалго гӀизраилазе[†] гьабураб вагӀза-насихӀат. Гьеб заманалда гьел рукӀана Суфалда аскӀор – Параналдаги, Тофелалдаги, Лаваналдаги, Хацероталдаги, Ди-Загьавалдаги гьоркьоб бугеб авлахъалда. 2(Сеиралъул мугӀруздехун балагьун ани, Хоривалдаса[†] Кадеш-Барнеаялде щвезе анцӀила цо къо бала нухда.)[+]

3Мисри тун хадусеб кӀикъоабилеб соналъул анцӀила цоабилеб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ Муса ГӀизраилил халкъалда кӀалъана, БЕТӀЕРГЬАНАС[†] тӀадкъарал тӀолалго амрабиги гьезда ракӀалде щвезарун[+]. 4Гьеб ккана, Хешбоналда тах лъурав амориязул пача Сихонидаги, Аштароталдаги Эдреиялдаги тах лъурав Башаналъул пача Огидаги тӀад бергьенлъи босун хадуб[+].

5МогӀавалъул[†] ракьалда Иордан гӀурул бакъбаккул рахъалда халкъалда кӀалъана Муса ва гьезда Къанун малъана:

6«Хоривалда нилъ рукӀаго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нилъеда абуна: „ГӀела гьаб мегӀералда аскӀор рукӀарал[+]. 7РакӀаре нужерго чадрал ва нухда рахъа. Нуж амориязул тӀалъиялде ва тӀолабго гьезул мадугьаллъиялде, ай авлахъазда, мугӀрузда, Негевалда ва ралъдал рагӀаллъиялда ругел ракьазде а. Ханааналъул[†] ва Ливаналъул ракьаздасан кӀудияб Ефрат гӀурухъе щвезегӀан а[+]. 8Дица нужее кьолеб буго тӀолабго гьеб ракь – инеги ун, бахъе гьеб. Дун гьедун вукӀана нужер умумул Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги,[†] гьезул наслабазеги гьеб ракь кьелин абун“[+].


ДиванчагӀи хъулухъалде тӀами


(Тар. 18:13-27)

9Доб заманалда дица абуна: „ГӀицӀго дида бажаруларо нужее нухмалъи гьабиялъул бакӀаб[†] гьир баччун[+]. 10БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужер къадар цӀикӀкӀинабуна ва гьале жакъа нуж зодир цӀвабигӀанги гӀемерал руго[+]. 11Биччанте нужер умумузул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужер къадар гьелдасаги азарго нухалъ цӀикӀкӀинабизе! Биччанте Гьес, Жиндирго рагӀуда рекъон, нужее баракатаб[†] гӀумруги кьезе![+] 12Амма кинха гӀицӀго дица нужги нужеда гьоркьоб кколебщинаб дагӀба-рагӀиги нухда бачинеб?! 13Щибаб къавмалда гьоркьоса тӀаса рище гӀакъилал, лъайги хӀалбихьиги бугел чагӀи ва дица гьел тӀамила нужер бутӀруллъун“.

14Нужеца жаваб кьуна: „Гьеб лъикӀаб гӀакълу буго. Гьедин гьабила“,[†] – ян.

15Цинги дица тӀаса рищана нужер къавмаздаса гӀакъилал ва хӀалбихьи бугел чагӀи ва гьел тана нужер диванчагӀилъун: азаргоязул, нусгоязул, кӀикъоялда анцӀгоязул ва анцӀгоязул бутӀруллъун[+]. 16Дица нужер диванчагӀазда лъазабуна: „Нужер вацазда гьоркьоб ккараб дагӀба-рагӀиялъухъ гӀенекке ва ритӀухъаб хӀукму къотӀе, гьеб гӀизраилазда гьоркьоб ккараб букӀа, ялъуни батӀияб халкъалъул чагӀазулгун ккараб букӀа, батӀалъи гьабичӀого[+]. 17ХӀукму къотӀулелъул щивниги инсан батӀа гьавуге: къуватав яги загӀипав батӀа вахъичӀого къотӀе хӀукму. ГӀадамазукьа хӀинкъуге, щайгурелъул диван къотӀи – гьеб Аллагьасул[†] иш кколелъул. Нужехъан бажарулареб цӀакъго захӀматаб иш ккани, дихъе босе, дун гӀенеккила гьелъухъ“[+]. 18Доб мехалда дица нужеда лъазабуна кинабго нужеца гьабизе кколебщинаб.


Жасусал нухда ритӀи


(Тар. 13:1-33)

19[•]Хадубги, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун нилъ Хоривалдаса къватӀире рахъана ва кӀудияб хӀинкъараб авлахъ къотӀун (нужеда бихьана доб авлахъ) амориязул мугӀрузде рилълъана ва Кадеш-Барнеаялде щвана. 20Гьебмехалъ дица нужеда абуна: „Нуж щвана, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьолел ругел, амориязул мугӀрузде. 21Гьале, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьуна гьаб ракь. Нужерго кверщаликье босе гьеб, нужер умумузул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруялда рекъон. Я хӀинкъуге, я къуркьуге!“[+]

22Гьебмехалъ нуж киналго рачӀана дихъе ва нужеца абуна: „РачӀа цин гьенире чагӀи ритӀизе, дол ракьазул хал-шалги гьабун, нилъ ине кколеб нухалъулги нилъеца кверде росизе ругел шагьаразулги нилъехъе хабар босун рачӀине“.

23Дир гьелда ракӀ рекъана ва нужеда гьоркьоса анцӀила кӀиго чи тӀаса вищана, щибаб къавмалдаса цо-цо чи. 24Гьел нухда ана. МугӀрул тӀалъиялдеги рахун, Эшкол абураб гӀатӀидаб расалъиялде щвезегӀан ана гьел ва кинабго ракьалъул хал-шал гьабуна. 25Гьенисан пихъги босун, нилъехъе тӀадруссиндал, гьез абуна: „БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нилъее баракатаб ракь кьолеб буго!“ – ян.


ГӀизраилазул дандечӀей


(Тар. 14:1-45)

26Амма нужее бокьичӀо гьенире ине – нуж БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруялда данде чӀана. 27Нуж къулкъудана нужерго чадразда жанир: „БЕТӀЕРГЬАНАСДА ниж рихун руго! Гьединлъидал Гьес, Мисриялдаса къватӀиреги рачун, амориязул кверщаликье кьолел руго нилъ, гьез гъуризе рукӀине. 28Кире унел чагӀи нилъ? Нилъер вацаз бицаралъги ракӀал тамахлъизарун ругеб мехалъ. Гьез абуна доб халкъ нилъедаса къуватабги чӀахӀиябги бугилан ва дозул шагьарал кӀудиял[†] зодире гӀунтӀарал къадаз сверун ккурал ругилан. Гьенир Анакилалцин[*] ругин абуна гьез“.

29Гьебмехалъ дица нужеда абуна: „Нуж гьезукьа хӀинкъуге! 30Мисриялдаго гӀадин, нужее гӀоло вагъизе, нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь унев вуго нужеда цеве-цеве. Нужерго беразда бихьана Гьев нужеда цеве-цеве унев вукӀин[+]. 31Салул авлахъалдасаги (нужедаго бихьана гьеб) инсуца кодовги ккун жиндирго вас вачунев кинигин, рачана нуж БЕТӀЕРГЬАНАС тӀолабго нухда, гьанире щвезегӀан[+].

32Гьебги гӀечӀого, нуж гьанжеги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда божулел гьечӀо! 33Гьевин абуни, нуж нухда ругебгӀан заманалда, нужеда цеве-цеве вукӀана, къаси цӀалъун, къад накӀкӀул парчалъун, нужеда нухги хӀухьбахъизе бакӀги бихьизабулаго“[+].

34[•]Добмехалъ нужер кӀалъай рагӀана БЕТӀЕРГЬАНАСДА, ва гьелъ Гьесул кутакалда ццин бахъана ва Гьес хӀукму къотӀана: 35„Гьаб квешаб гӀелалъул цониги чиясда бихьизе гьечӀо гьезул умумузе Дун гьедараб гьарзаяб ракь, 36Ефуннил вас Халевида гурони. Гьесда бихьила гьеб, ва гьесиеги гьесул лъималазеги кьела Дица гьеб, гьев ракӀ-ракӀалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мутӀигӀав вукӀиндал“, – ин[+].

37Нуж сабаблъун дидеги ццин бахъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ва Гьес абуна: „Мунги лъугьине гьечӀо гьениве[+]. 38Амма дур кумекчи Нунил вас Егьошуа лъугьина гьеб ракьалде. Гьесда къвакӀун чӀаян абе, гьес бачине бугелъул ГӀизраилил халкъ гьеб ракь мукӀур гьабизе[+]. 39Нужер лъимал асирлъуде ккелин хӀинкъана нуж, амма квешаб-лъикӀаб жеги батӀа бахъизе лъаларел гьел лъимал ине руго гьеб ракьалде. Гьезие кьезе буго Дица гьеб ракь ва гьел рукӀине руго гьелъул ирсилал. 40Нужин абуни, тӀадрусса ва БагӀараб ралъдахъе унеб нухда бугеб салул авлахъалде а“.

41Гьебмехалъ нужеца абуна: „Нижеца, БЕТӀЕРГЬАНАСДА дандеги рахъун, мунагь[†] гьабуна. Амма гьанже ниж ина рагъ гьабизе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруялда рекъон“. Нужеца ярагъ борчана, доб мугӀрузул улка кверде боси бигьаяб жойиланги ккун.

42Амма БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: „Гьезда абе: ‘Унге гьеб тӀалъиялде ва гьезулгун рагъ гьабуге, щайгурелъул Дун нужгун вукӀине гьечӀо ва тушбабаз нуж гъуризе руго’, – ян“.

43Дица гьеб нужеда бицана, амма нуж гьелъухъ гӀенеккичӀо. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруги гӀадахъ босичӀого, гӀамал кӀодого мугӀрул тӀалъиялде ана нуж. 44Гьенир чӀарал амориязги нужеда данде рагъ гьабуна. Наязул бо кинигин, нужеда хадур лъугьана гьел ва Сеиралдаса Хормаялде щвезегӀан нуж гъурана. 45Цинги, тӀадги руссун, нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе магӀу тӀуна, амма нужер гӀодиялъул Гьес кӀвар гьабичӀо – Гьев нужехъ гӀенеккичӀо. 46Нужги гӀемераб мехалъ Кадешалда хутӀана[+].

#### 2


ГӀицӀаб авлахъалда

1БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялда рекъон, нахъги руссун, нилъ БагӀараб ралъдахъе унеб нухда бугеб гӀицӀаб авлахъалде рилълъана. ГӀемераб заманалъ Сеир мегӀералда сверун хьвадизе ккана нилъ[+].

2Хадуб БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: 3„ГӀела гьал мугӀрул-щобал сверун хьвадарал, гьанже шималалъул рахъалде русса. 4Халкъалъе гьадинаб буюрухъги кье: ‘Гьанже нуж инехъин руго Сеиралда чӀарал нужер вацазул, ай ГӀисавил[†] наслабазул ракьалдасан. Гьел нужекьа хӀинкъизе руго, амма цӀодорлъи гьабе. 5Гьелгун рагъ гьабизеян лъугьунге, щайгурелъул Дица нужее гьезул ракьазул цо цедерцин кьезе гьечӀо[+]. 6Нужеца гьениб кванараб нигӀматалъухъги гьекъараб лъадахъги гьезие мухь кье’, – ян“.

7Нужеца гьабулебщиналъулъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] баракат[†] рещтӀинабуна нужее, Гьесда лъалелъул рагӀа-ракьан гьечӀеб гӀицӀаб авлахъалда нужеца гьабураб сапар. КӀикъоябго соналъ нужгун вукӀана нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь ва гьединлъидал нужее къваригӀарабщинабги гӀунги тӀокӀ букӀана[+].

8Гьединаб хӀалалда, Сеиралда чӀел гьабурал вацазда, ай ГӀисавил наслабазда аскӀосан ана нилъ. Иорданалъул расалъиялдасан Элаталдеги Ецион-Гевералдеги унеб нухдасаги сверун, нилъ рилълъана МогӀавалъул[†] гӀицӀаб авлахъалде[+].

9БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: „МогӀавиязул рахӀат хвезабуге ва гьезулгун рагъ гьабуге, щайгурелъул Дица нужее гьезул ракь кьезе гьечӀо. Дица Ар[*] ЛутӀил[†] наслабазе кьуна“, – ян.

10(Цебе доба гӀумру гьабулеб букӀана эмеяз. Анакилал гӀадинал къуватал ва логолъа чӀахӀиял гӀадамал рукӀана гьел, гӀемераб халкъги букӀана гьезул[+]. 11Анакил наслабиго гӀадин, гьелги рефаималлъун[*] рикӀкӀунаан, амма могӀавияз гьезда эмеялин абулаан[+]. 12Сеиралдайин абуни, цебе хорияз гӀумру гьабулеб букӀана, амма ГӀисавил наслабаз гьел гьениса нахъе ахӀана ва гьезул бакӀалда[†] жалго чӀана; БЕТӀЕРГЬАНАС кьураб ракьалда гӀизраилаз[†] гьабурабго гӀадин гьабуна гьезги.)[+]

13„Рахъа гьанже ва Заредалъул кӀкӀал бахе“, – ян абуна БетӀергьанас. Ва нилъеца гьеб кӀкӀал бахана[+].

14Нилъеца Кадеш-Барнеа тараб заманалдаги Заредалъул кӀкӀал бахараб заманалдаги гьоркьоб лъебералда микьго сон ана. Гьебгощинаб заманалда жаниб, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гьаялда рекъон, цо тӀубараб гӀелалъул рагъуе ярагьуневщинав чи хвана[+]. 15ГӀизраилазда гъорлъа гьел тӀуран тӀагӀинаризегӀан, БЕТӀЕРГЬАН гьезда данде чӀана.

16Рагъуе ярагьунел гьел киналго бихьинал хвараб мехалъ, 17БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: 18„Гьанже нуж МогӀавалъул ракьалдасан, Ар шагьаралда аскӀосан а. 19КватӀичӀого нуж аммониязда гӀагарлъухъе щвела, амма гьезул рахӀат хвезабуге ва гьезулгун рагъ гьабуге, щайгурелъул Дица нужее аммониязул ракьалъул цо цедерцин кьезе гьечӀо. Дица гьеб ЛутӀил наслабазе кьуна“.

20(Кидаялиго гьел рефаимазул ракьалин рикӀкӀунаан, цебе гьез чӀел гьабун букӀиндал гьениб. Амма аммонияз гьезда замзуммеялин абулаан[+]. 21Гьелги рукӀана анакилал гӀадинал къуватал ва логолъа рорхатал гӀадамал; гӀемераб халкъ букӀана гьезул. Амма БЕТӀЕРГЬАНАС тӀагӀинаруна гьел; гьелги нахъе хъамун, аммониял[†] рахъана гьезул бакӀалде. 22БетӀергьанас гьебго гьабуна Сеиралда чӀел гьабурал ГӀисавил наслабазеги, цереккун гьенир рукӀарал хориялги тӀагӀинарун. ГӀисавилаз нахъе ахӀана гьел ва гьезул бакӀалда жалго чӀана[+]. 23Газаялде гӀунтӀизегӀанги росабалъ гӀумру гьабун рукӀарал аввиял гъурана Криталдаса[*] рачӀарал кафторияз, жалгоги гьезул бакӀалде рахъана.)


Хешбоналъул пача Сихонида тӀад бергьенлъи боси


(Тар. 21:21-30)

24[•]„Сапаралде рахъа, Арнон гӀор бахе, – ян абуна БЕТӀЕРГЬАНАС. – Дица духъе кьолел руго Хешбоналъул пача аморияв Сихонги гьесул улкаги. Рагъ байбихье ва гьезул ракьал кверде росе. 25Жакъа къоялдаса нахъе Дица дукьан гӀасияб хӀинкъи рещтӀинабила гьаб дунялалъул тӀолалго халкъазде. Гьезда дур хӀакъалъулъ хабар рагӀила ва хӀинкъараб хӀинкъиялъ сородизарила гьел“[+].

26Цинги Кедемоталдаса вакилзаби ритӀана дица Хешбоналъул пача Сихонихъе ракълилаб хабаргун: 27„Риччанте ниж дур улка къотӀун ине. КӀудияб нухккун ина ниж – я кваранаб, я квегӀаб рахъалде свериларо[+]. 28ГӀарцухъ биче нижее кваназе квенги гьекъезе лъимги. ГӀицӀго изну кье нижее дур улкаялъул нухккун ине, 29Сеиралда чӀел гьабурал ГӀисавил наслабазги Аралда чӀарал могӀавиязги гьабурабго гӀадин. Ниж Иордан бахун дорехун, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нижее кьураб ракьалде унел руго“. 30Амма Хешбоналъул пача Сихоница риччачӀо нилъ гьесул улкаялдаса ине, щайгурелъул нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьесул рекӀелъ рокьукълъи лъун букӀун, Сихон пача нужер кверщаликье кьезе гӀоло. Гьедин ккезеги ккана.

31БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: „Гьале Дица духъе кьолев вуго Сихонги гьесул улкаги. Гьанже бахъе гьесул ракь ва гьелда тӀад кверщел гьабе“. 32Гьебмехалъ Сихон вачӀана нилъеда данде тӀолабго жиндирго аскаргун ва Яхацалда аскӀоб рагъ ккана. 33БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьевги нилъер кверщаликье кьуна: нилъеца чӀвана гьев, гьесул васалгун ва аскаргун цадахъ. 34Доб мехалъ нилъеца гьесул тӀолалго шагьарал кверде росана ва гьезул бихьиналги, руччабиги, лъималги, цо чи нахъе течӀого херем[†][*] гьаруна,[†] ай тӀуран гъурана, 35амма гӀи-боцӀиги шагьараздаса щвараб давлаги нилъеего тана. 36Арнон гӀурухъ бугеб АрогӀер шагьаралдаса бахъараб ГилгӀадалде[†] щвезегӀан цо шагьар хутӀичӀо нилъеда бахъун бажаричӀеб. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кинабго кьуна нилъер кверщаликье. 37Амма БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруялдалъун, я аммониязул ракьазде, я Яббок гӀурул рагӀаллъиялда ругел ракьазде, я шагьаразул сверухълъиялъул мугӀрузда ругел ракьазде нилъеца квер бегьичӀо.

#### 3


Башаналъул пача Огида тӀад бергьенлъи боси


(Тар. 21:33-35)

1[•]Гьениса нилъ сверана ва Башаналде унеб нухккун ана. Башаналъул пача Ог вачӀана нилъеда данде тӀолабго жиндирго аскаргун ва Эдреи шагьаралда аскӀоб нилъгун рагъ гьабуна. 2БЕТӀЕРГЬАНАС[†] дида абуна: „Мун гьесукьа хӀинкъуге, щайгурелъул Дица духъе кьолев вуго гьевги, гьесул аскарги, гьесул ракьги. Хешбоналъул пача Сихоние гьабураб гьабе гьесиеги“[+].

3Гьедин БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нилъер кверщаликье кьуна Башаналъул пача Огги гьесул тӀолабго аскарги – нилъеца киналго гъурана, гьезул цониги чи чӀаго течӀо. 4Добмехалда гьесул киналго шагьаралги кверде росана нилъеца: Башаналда букӀараб Огил улкаялда Арговалъул вилаяталъул лъабкъоябго шагьар бахъана[+]. 5Гьел киналго шагьарал, сверун рорхатал къадалги ран, щула гьарун[†] рукӀана ва шагьаразул кавабазда щулиял рахаялги ран рукӀана. Гьединго къадаз сверун кквечӀел росабиги гӀемерал рукӀана. 6Нилъеца тӀуран тӀагӀинаруна гьелги. Хешбоналъул пача Сихоние гьабурабго гьабун, щибаб шагьарги херем[†] гьабуна – бихьинал, руччаби, лъималгун цадахъ[+]. 7Амма тӀолабго гӀи-боцӀиги шагьараздаса щвараб давлаги нилъеего тана.

8ПалхӀасил, доб заманалда нилъеца, Иорданалъул бакъбаккул рахъалда, Арнон гӀурухъа бахъараб Хермон магӀарде щвезегӀан, амориязул кӀиявго пачаясул ракьал кверде росана. 9(Сидонияз Хермоналда абулаан Сирионилан, аморияз – Сенирилан.)[+] 10Нилъеца гьезул тӀалъиялда рукӀарал Огил улкаялъул киналго шагьарал кверде росана – тӀолабго ГилгӀадги[†] тӀолабго Башанги, ай Башаналъул шагьарал – Салхаялдеги Эдреиялдеги щвезегӀан. 11(Башаналъул пача Ог вукӀана рефаимазул цохӀого цо хутӀарав чи. Гьесул кьижулеб бакӀ[†] букӀана маххул гьабураб, ичӀго рукь халалъухъеги ункъго рукь гӀеблъухъеги бугеб[*]. Гьеб гьанжеги Раббагьалда аммониязухъ буго.)[+]


Иорданалъул бакъбаккул рахъалъул ракьал рикьи


(Тар. 32:1-42)

12Доб мехалда рахъарал ракьазул бутӀаби Рувимилги Гадилги наслабазе кьуна дица: Арнон расалъиялда бугеб АрогӀералдаса байбихьун бакӀалги, ГилгӀадалъул бащдаб тӀалъиги, гьенир ругел шагьаралги[+]. 13ГилгӀадалъул хутӀараб ракьги Огил букӀараб тӀолабго Башанги дица Манассил бащдаб къавмалъе кьуна.

(Цебе Арговалъул вилаяталда абулаан рефаимазул ракьин. 14Манассил наслуялъул чи Яирица кверде босана тӀолабго Аргов вилаят, гешуриязулги магӀахиязулги гӀорхъабазде щвезегӀан. Гьес жиндирго цӀар кьуна гьелъие ва жакъа къоялъги Башаналда абула Яирил Росабиян.)

15ГилгӀад дица Махирил кьибилалъе кьуна[+]. 16Рувимилазеги Гадилазеги кьуна ГилгӀадалдаса Арноналъул лъарамухъалде (гьеб лъарал бакьулъан букӀана гӀорхъи) ва аммониязул гӀорхъилъун кколеб Яббок лъарахъе щвезегӀан ракьал[+]. 17Гьезул цогидаб рахъалъул гӀорхъилъун букӀана Иордан: Киннерет хӀоралдаса бахъараб Арава ралъдахъе (ЦӀамул ралъдахъе) ва бакътӀерхьул рахъалда Фасга мегӀералъул гъулдухъе щвезегӀан[+].

18Добмехалда дица нужеде амру гьабуна: „БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее гьаб ракь кьуна, нужеца бетӀергьанлъи гьабизе. Нужер киналго рагъде рахъун бажарулел бихьиназ, борчун ярагъгун, нужер вацал гӀизраилазда[†] цере-цере рилълъун, гӀор бахине ккола. 19ГӀицӀго нужер лъудбиги, лъималги, гӀи-боцӀиги (дида лъала нужер гӀемераб гӀи-боцӀи бугеблъи) дица нужее кьурал шагьаразда чӀезе бегьула[+]. 20БЕТӀЕРГЬАНАС нужер вацазеги нужеего гӀадин парахалъи кьураб мехалъ, ай Иорданалъул доб цояб рахъалда БЕТӀЕРГЬАНАС гьезие кьурал ракьал гьез мукӀур гьарураб мехалъ, нужги дица нужее кьурал ракьазде тӀад руссине бегьула“.

21Доб мехалъ дица Егьошуада абуна: „Дурго беразда бихьана БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дов кӀиявго пачаясе гьабураб жо. Гьебго гьабизе буго БЕТӀЕРГЬАНАС мун щваралщинал ракьазеги гьезул пачабазеги[+]. 22Нуж гьезукьа хӀинкъуге. Нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вагъизе вуго нужер рахъалъан“[+].


Муса аварагасе Иордан бахине гьукъи

23Доб мехалда дица БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьарана: 24„ХӀалкӀолев БЕТӀЕРГЬАН,[†] Дуца дида, дур лагъасда, бихьизабуна Дурго хӀалкӀолъиги кӀудияб къуватги. Зобалаздаги ракьалдаги кив ватулев Дур гӀадинал хӀикматал ишал гьаризе бажарулев батӀияв Аллагь![†][+] 25Унго бегьиларищха дицаги гӀор бахине ва Иорданалъул добехун рахъалда бугеб гьайбатаб улка дидаги бихьизе: дол берцинал мугӀрулги тӀегьараб Ливанги?“

26Амма нуж сабаблъун дида ццин бахъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ва дир гьари къабул гьабичӀо. „ГӀела, – ян абуна БЕТӀЕРГЬАНАС, – тӀокӀалъ Дида гьелъул бицунге[+]. 27Фасгаялъул тӀогьиве ваха ва гьенисан валагье бакътӀерхьулги, шималалъулги, бакъбаккулги, къилбаялъулги рахъазде. Дуда бихьила гьеб, амма Иордан бахун довехун мун ине гьечӀо[+]. 28Егьошуада малъа-хъвайги гьабе, гьевги къвакӀизаве, щайгурелъул, халкъалъул бетӀерлъудаги вукӀун, гьес бахине бугелъул Иордан ва дуда бихьараб ракьги халкъалда гьоркьоб бикьизе бугелъул гьес“[+]. 29Гьебмехалъ нилъ Бет-Пеоралда аскӀоб бугеб расалъиялда лъалхъана[+].

#### 4


МутӀигӀлъиялъул къанун

1ГӀенекке гьанже, ГӀизраилил[†] халкъ, дица нужеда малъулел ругел Аллагьасул къануназухъги[†] хӀукмабазухъги. Гьел тӀуразаре, нужго чӀаго рукӀине ва БЕТӀЕРГЬАНАС[†] – нужер умумуз иман лъурав Аллагьас[†] – нужее кьолеб бугеб ракьалъе нужеца бетӀергьанлъи гьабизе букӀине[+]. 2Дица нужеда лъазабурабщиналда тӀаде щибго жубаге, щибго тӀасаги бахъуге – дица нужеда малъарал БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амраби тӀуразаре[+].

3Нужерго беразда бихьана БЕТӀЕРГЬАНАС БагӀал-Пеоралда гьабураб жо: БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нужеда гьоркьоса тӀагӀинаруна киналго БагӀал-Пеорида нахъ рилълъанщинал чагӀи[+]. 4Амма БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда божун чӀарал чагӀи жакъа къоялъги чӀаго руго.

5Гьале дица нужеда малъулел руго Аллагьасул къануналги хӀукмабиги, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас диде амру гьабураб къагӀидаялъ. Нуж унел ругеб ва нужеца мукӀур гьабизе бугеб ракьалда нужеца гьел тӀуразаризе ккола. 6РагӀа-ракьанде щун тӀуразаре гьел, цинги тӀолалго халкъазда бихьила нужер гӀакълуги лъайги. Гьел киналго къанунал рагӀидал гьез абила: „Унго гьаб кӀудияб халкъалъул бугеб гӀакъиллъиги цӀодорлъиги!“ – ян. 7ГьечӀелъул нилъеде гӀадин жидер аллагьзаби жидеде гӀагарлъараб цониги батӀияб кӀудияб халкъ! Нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь нилъеде гӀагарав вуго, кида щиб нилъеца гьараниги[+]. 8Жакъа дица нужеда малъулел ругел гӀадинал ритӀухъал къануналги амрабиги жидер ругеб цоги батӀияб кӀудияб халкъ гьечӀелъул![+]

9Вореха, цӀодорго рукӀа, киданиги кӀочонге нужер беразда бихьараб – нужго чӀаго ругебгӀан мехалъ рекӀелъ цӀуне ва нужерго лъималаздаги гьезул лъималаздаги малъе гьеб[+]. 10КӀочене тоге Хоривалда[†] БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цере нуж эхетун рукӀараб къоги ва Гьес диде гьабураб амруги: „Халкъ Дида цебе бакӀаре,[†] Дица гьезда Дирго амраби рагӀизаризе. Биччанте гьаб дунялалъул рокъор ругебгӀан мехалъ, гьел ругьунлъизе Дикьа хӀинкъизеги Дун кӀодо гьавизеги; биччанте гьебго жо лъималаздаги малъизе“, – ян[+]. 11Нуж гӀагарлъана зодобе гӀунтӀараб цӀаги рекӀараб, чӀегӀерал накӀкӀазги лахӀчӀегӀераб бецӀлъиялъги бахчараб мегӀералъул ахаде ва гьенир рахъун чӀана[+]. 12Гьебмехалъ цӀадулъан БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана нужеда. Нужеда рагӀулеб букӀана, амма сипат бихьулеб букӀинчӀо – гӀицӀго гьаракь рагӀун гурони. 13Ва Гьес нужеда Жиндирго КъотӀиялъул шартӀал лъазаруна – нужеца тӀубазабизе тӀадаблъун гьабураб АнцӀго амру. Гьес ганчӀил кӀиго къоноялда хъвана гьел амраби[+]. 14БЕТӀЕРГЬАНАС дида тӀад къана нужеда Гьесул къануналги амрабиги малъеян, нуж унел ругеб ва нужеца кверде босизе бугеб ракьалда нужеца гьел тӀуразаризе рукӀине.

15Хорив магӀарда рукӀаго, цӀадулъан БЕТӀЕРГЬАН нужгун кӀалъараб къоялъ, нужеда кинабгӀаги сипат бихьичӀо. Гьединлъидал нужго цӀуне 16кинаб букӀаниги сипат-сураталда цебе тӀагӀат-гӀибадат гьабиялдаса: гьединаб къасдгун, я бихьинчиясул, яги чӀужугӀаданалъул,[+] 17кинаб букӀаниги хӀайваналъул, яги зодил хӀинчӀалъул, 18ракьалдасан шурулеб яги лъадалъ лъедолеб рухӀчӀаголъиялъул сурат гьабуге. 19Мун зодиве валагьидал ва бакъги моцӀги, цӀвабиги, ай тӀолабго зобалазул аскар бихьидал, мунго къосун ккезе виччаге – гьезие тӀагӀат-гӀибадат гьабуге. Нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьун ругелъул гьел гьаб дунялалъул киналго халкъазе[+]. 20Нужин абуни, Мисриялъул цӀадул кориниса нахъе рачана БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндирго халкълъун ва ирсилаллъун гьаризе. Гьедин ккезеги ккана[+].

21Амма нуж сабаблъун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ дида ццин бахъана ва Гьев гьедана дица Иордан гӀор бахинарин ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее ирслъун кьолеб бугеб гьайбатаб ракьалде дун лъугьине гьечӀин абун[+]. 22Гьединлъидал дун, Иорданги бахинчӀого, гьаб ракьалдаго хвезе вуго. Нужеца абуни, гӀорги бахина ва доб гьайбатаб ракьги мукӀур гьабила.[†] 23Амма цӀодорлъи гьабе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул къотӀи кӀочонге: кинаб батаниги сипат-сураталъул гьересиаллагь гьабуге. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьукъараб буго гьеб нужее. 24Нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вуго щибгоги кӀкӀвинабулеб цӀалъун! Гьев вуго хилиплъи хӀехьоларев Аллагь![+]

25Нуж доб ракьалде рахъаралдаса гӀемераб мех ина, нужее лъималги лъималазул лъималги гьарила, нужги херлъила. Амма хадубккун нужеца квешлъи гьабизе буго. Нужеца гьаризе руго батӀи-батӀиял сипатазул гьересиаллагьзаби[†] ва, нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихаралщинал жалги гьарун,[†] Гьесул ццин бахъинабизе буго. 26Гьединлъидал жакъа зобги ракьги нугӀзаллъун рукӀа абе дица бицунеб рагӀуе: гьедин гьабуни, нуж доб ракьалдаса хехго тӀагӀинаризе руго. Жакъа нужеца Иордан бахунеб буго доб ракь кверде босизе гӀоло, амма гьелдаса хадуб нужеца гьениб гӀемер мех базе гьечӀо, нуж тӀуран тӀагӀинаризе руго[+]. 27БЕТӀЕРГЬАНАС нуж батӀи-батӀиял халкъазда гьоркьоре хъамила ва гьезул ракьазда БЕТӀЕРГЬАНАС нужер дагьал чагӀи гурони чӀаго теларо[+]. 28Гьениб нужеца, цӀулги гамачӀги босун инсанасул квераз гьарурал, жидеда щибго рагӀуларел, бихьуларел, квен кваналарел яги махӀ чӀваларел гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабила[+]. 29Хадуб нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде руссине бокьила нужее – Гьесги Живго загьир гьавизе вуго, тӀолабго рухӀги жанги кьун ракӀ-ракӀалъго нуж Гьесдехун руссани. 30Гьеб кинабго лъугьараб ва балагьазукье нужги ккараб заман бачӀиндал, нуж цӀидасан БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде руссина ва Гьесие мутӀигӀлъила. 31Нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь рахӀмуяв вугелъул: Гьес нуж рехун теларо ва ракьалдаса тӀагӀинариларо, – нужер умумулгун гьабураб Жиндирго КъотӀиги гьедараб гьаги Гьесда кӀочон тезе гьечӀо.


БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кӀудиял ишал

32Араб заманалда цӀехе, мун ракьалда вижилалде цебего букӀаралъул хӀисаб гьабе! Гьаб ракьалда Аллагьас инсан вижараб къоялдаса нахъе гьадинаб хӀалкӀолъи букӀанищ гьаб дунялалда кибниги, цояб зоб-ракьалъул рагӀалдаса цогидаб рагӀалде щвезегӀан? Киданиги рагӀараб жо бугищ гьаб? 33Цоги батӀияб халкъ бугищ нужеда гӀадин цӀадулъан кӀалъалеб Аллагьасул гьаракьги рагӀараб, гьеб рагӀун хадуб чӀагоги хутӀараб[+]? 34Цониги аллагь вукӀанищ цо халкъалъул зулмуялда гъоркь бугеб цогидаб халкъ Жиндиего бачине вачӀарав? Нужедаго бихьана Гьес риччарал кӀудиял[†] балагьалги, Гьесул хӀикматалгун мугӀжизаталги, рагъги, Жиндирго кӀудияб къудраталдалъун Гьес гьарурал хӀинкъарал хӀалкӀолъабиги – гьеб кинабго гьабуна БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас Мисриялда нужее гӀоло.

35Нужеда гьеб кинабго бихьизабуна БЕТӀЕРГЬАН Аллагь цохӀо вукӀин ва Гьев тун батӀияв цоги Аллагь гьечӀевлъи нужеда лъан букӀине[+]. 36Гьес зобалаздаса Жиндирго гьаракь рагӀизабуна, нужее вагӀзалъун букӀине. ГӀодоб ракьалда Гьес Жиндирго гучаб цӀа бихьизабуна ва гьеб цӀадулъан нужеда кӀалъана[+]. 37БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рокьана нужер умумул, гьединлъидал Гьес нужги тӀаса рищана ва Мисриялдаса нахъе рачана. Гьес Жиндирго къуваталдалъун рачана нуж гьениса къватӀире, 38нужедаса гӀемерго къадар цӀикӀкӀарал ва къуватал халкъал нужер нухдасаги рацӀцӀунаго, гьезул ракьазде нужги рачун, гьел ракьал нужее ирслъун кьезе гӀоло (гьедин гьабулебги буго).

39Нужеда лъай ва кидаго рекӀелъ цӀуне: БЕТӀЕРГЬАН вуго зобалазулги ракьалъулги Аллагь – Гьев тун батӀияв цоги Аллагь гьечӀо![+] 40Жакъа дица нужеда малъарал Гьесул къануналги амрабиги тӀуразаре, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас абадиялъего нужее насиб гьабураб ракьалда нужееги нужер наслабазеги халатаб ва баракатаб[†] гӀумру букӀине».


Лъутун шагьарал


(Тар. 35:6-34; Къан. 19:1-14; Егьош. 20:1-9 )

41[•]Иорданалъул бакъбаккул рахъалда лъабго шагьар батӀа гьабуна Мусаца, 42рекӀелъ ццинги гьечӀого, тохлъукье чи чӀварав инсан гьезул цоялде лъутизе ва гьелдалъун гьесул гӀумру цӀунун хутӀизе. 43Гьале гьел шагьарал: рувимилазе – мугӀрул тӀалъиялда бугеб Бецер; гадилазе – ГилгӀадалда[†] бугеб Рамот; манассилазе – Башаналда бугеб Голан.


Къанун цӀали

44Гьале Мусаца ГӀизраилил халкъалъе цӀалараб Къанун. 45Гьал къануналги, амрабиги, хӀукмабиги кьуна Мусаца ГӀизраилил халкъалъе, гьез Мисри нахъа тараб мехалъ, 46Иорданалъул бакъбаккул рахъалда Бет-Пеоралда аскӀор, Хешбоналда тах лъурав амориязул пача Сихонил улкаялда рукӀаго.

(Мисриялдаса ун хадуб, Мусацаги гӀизраилазги бергьенлъи босана Сихонида тӀад 47ва гьесулги Башаналъул пача Огилги – кӀиявго амориязул пачаясул рукӀарал Иорданалъул бакъбаккул рахъалъул ракьал кверде росана[+]. 48Арноналъул лъарамухъалда аскӀоб бугеб АрогӀералдаса бахъараб Сирион (Хермон) магӀарде щвезегӀан ругел ракьал ккола гьел[+]. 49Гьединго гьезул кколаан, Арава ралъдахъе (ЦӀамул ралъдахъе) щвезегӀан ва гьенисаги ун Фасга мегӀералъул гъулдухъе щвезегӀан бугеб, Иордан гӀурул тӀолабго бакъбаккул рахъалъул рагӀаллъиги.)[+]

#### 5


АнцӀго амру


(Тархъ. 20:1-17)

1[•]Мусаца тӀолабго халкъ бакӀарана[†] ва абуна:

«ГӀенекке, ГӀизраилил[†] халкъ, жакъа дица нужее цӀалулел ругел къануназухъги амрабазухъги. Лъазаре гьел ва мухӀканго тӀуразаре! 2Хоривалда[†] рукӀаго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нилъергун КъотӀи гьабуна. 3БЕТӀЕРГЬАНАС[†] гьаб КъотӀи цохӀо нилъер умумузулгун гьабичӀо, амма нилъгун – киналго гьанир эхетун ругел чӀагоялщиназулгун гьабуна. 4БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана нужеда магӀардаса, цӀадулъан, бадиса бадиве[+]. 5Дун нужедаги БЕТӀЕРГЬАНАСДАГИ гьоркьов чӀана ва Досул амраби нужеда рицана, щайгурелъул нуж, цӀадукьа хӀинкъун, магӀарде рахинчӀелъул. Дос абуна:[+]

6„Дун вуго дур БЕТӀЕРГЬАН, лагълъун мун вукӀараб ракьалдаса, ай Мисриялдаса, мун къватӀиве вачарав дур Аллагь.[†][+]

7Дун тун батӀиял аллагьзаби дур рукӀине бегьуларо[+].
8Дуего ханлъи-лагълъиялъе гьересиаллагь гьабуге – тӀад зобалазда бугелъул яги гӀодоб ракьалда бугелъул, ралъдалъ яги ракьулъ бугелъул кинабгӀаги сипат-сурат гьабуге[+]. 9Гьезие суждагун тӀагӀат-гӀибадат гьабуге; Дун дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьлъидал – хилиплъи хӀехьоларев[*], умумузул мунагьазе[†] гӀоло, лъабабилеб ва ункъабилеб наслуялде щвезегӀанги гьезул лъималазул лъималазеги, Дун риханщиназе жаза гьабулев,[+] 10амма Дун вокьулезул ва Дир амраби тӀуразарулезул наслабазе, гьезул азарабилел гӀелазде гӀунтӀунги, рахӀматал рикьулев[+].
11БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ, Дурго Аллагьасул, цӀар бахъуге гӀадада кӀвар гьечӀого[*], кӀвар гьечӀого Жиндир цӀар бахъулев чиясе БЕТӀЕРГЬАНАС жаза гьабичӀого толарелъул[+].
12Шаматкъоялъул[†] адаб гьабе – БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруялда рекъон, гьеб хирияб[†] къолъун цӀуне[+]. 13Анлъго къоялъ хӀалтӀе ва тӀолалго дурго ишал тӀуразаре, 14амма анкьабилеб къо – гьеб ккола БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе батӀа гьабураб шаматкъо. Гьеб къоялъ дуца кинаб бугониги хӀалтӀи гьабуге – я дуца, я дур васас яги ясалъ, я дур лагъас яги лагъалъ, я дур хӀайваналъ, я дур шагьаралда чӀел гьабурав къватӀиса вачӀарав чияс. Биччанте дуцаго гӀадин хӀалхьи гьабизе дур лагъасги гъаравашалъги. 15КӀочонге мунгоги Мисриялъул ракьалда лагълъун вукӀараблъи ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас Жиндирго къудраталдалъун ва хӀалкӀолъиялдалъун мун гьениса нахъе вачараблъи. Гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас амру гьабулеб буго шаматкъоялъул къимат гьабеян.
16Дурго инсулги эбелалъулги адаб-хъатир гьабе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе кьураб ракьалда дурго гӀумру халатаб ва баракатаб[†] букӀине[+].
17Чи чӀваге[+].
18Зина гьабуге[+].
19ЦӀогь гьабуге[+].
20ГьересинугӀлъи гьабуге[+].
21Чияр лъадуде хьул лъоге, чияр рукъалде хьул лъоге, гьесул лагъасде яги лагъалде, чияр оцалде ялъуни хӀамиде – щибгӀаги чияр жоялде хьул лъоге“[+].


Халкъалъул жаваб


(Тархъ. 20:18-21)

22БЕТӀЕРГЬАНАС гьал Амраби кьуна тӀолабго нужер жамагӀаталъе цӀадукьан, накӀкӀукьан ва лахӀчӀегӀераб бецӀлъуда гьоркьосан кӀудияб гьаркьидалъунги кӀалъан. Гьал рагӀабазда тӀаде Гьес тӀокӀалъ щибго жубачӀо. Хадуб Гьес гьел хъвана кӀиго ганчӀил къоноялда тӀад ва дихъе кьуна[+].

23БецӀаб накӀкӀукьан гьаракь рагӀидал ва цӀадулъ босараб мегӀер бихьидал, нужер къавмазул бутӀрулги нужер кӀудиялги[†] рачӀана дихъе. 24Гьез дида абуна: „БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас Жиндирго реццги кӀодолъиги бихьизабуна нижеда, цӀадулъан кӀалъалеб Гьесул гьаракьги рагӀана. Жакъа нижеда лъана, Аллагьасул гьаракь рагӀаниги, инсан чӀаго хутӀизе бегьулевлъи. 25Щайха ниж хвезе кколел? Цодагьабги доб гьаркьихъ ниж гӀенеккани, доб гӀасияб цӀаялъ нижер рахъу лъугьинабила ва ниж хвела[+]. 26Киданиги букӀараб жо бугищ гьаб – нижеда гӀадин ХӀакъав[†] Аллагьасул гьаракьги рагӀун хадуб инсан чӀаго хутӀараб! 27Мунго а БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъе, Гьес абулебщиналъухъ гӀенекке ва хадуб гьеб нижеда бице. Ниж духъ гӀенеккила ва кинабго тӀубазабила“[+].

28БЕТӀЕРГЬАНАСДА рагӀана нужеца дида бицараб рагӀи ва Гьес дида абуна: „Гьеб халкъалъ бицунеб жо Дида рагӀана. БитӀун абулеб буго гьез[+]. 29Унго-унголъунги гьел кидаго хӀинкъулелани Дикьан, Дир амрабиги гьез тӀуразарулелани, гьезиеги гьезул лъималазеги миркалъго лъикӀ букӀинаан!

30Вилълъа, жидерго чадразухъе руссаян абе гьезда. 31Мунин абуни, гьанив Дунгун вукӀа. Дица дуда рицина киналго дуца гьезда малъизе кколел къануналги, амрабиги, хӀукмабиги. Биччанте Дица гьезие кьураб ракьалда гьез гьеб кинабго тӀубазабизе“.

32Нужеца тӀадчӀун тӀуразаре БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьурал амраби, я кваранаб, я квегӀаб рахъалде кьуричӀого[+]. 33Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужеда бихьизабураб нухккун хьваде. Гьебмехалъ нужер гӀумруги халалъила, баракатги букӀина нужее щвезе бугеб ракьалда[+].

#### 6


Кидаго Аллагь вокьа

1Гьале БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нужеда малъеян дида тӀадкъарал, нужерлъун букӀине бугеб ракьалде щведал нужеца тӀуразаризе кколел къануналги амрабиги. 2Гьебмехалъ нужги, нужер лъималги, гьезулги лъималги гӀумруялъго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасукьа хӀинкъила, дица нужеда малъарал Гьесул къануналги амрабиги нужеца тӀуразарила, ва гьелдалъун нужер гӀумруги халалъила. 3ГӀенекке, ГӀизраилил[†] халкъ! ТӀадчӀун тӀубазабе гьаб кинабго! Цинги нужееги лъикӀ букӀина ва, нужер умумуз иман лъурав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб рагӀуда рекъон, рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракьалда нужер халкъги кутакалда гӀемерлъила[+].

4ГӀенекке, ГӀизраилил халкъ! Нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вуго цохӀого цо вугев БЕТӀЕРГЬАН![†][+] 5Дурго БЕТӀЕРГЬАН Аллагь хиралъе ракӀ-ракӀалъ, тӀолабго рухӀалдалъун ва къуват-жаналдалъун[+]. 6Жакъа дица дуе кьурал амраби кидаго рекӀелъ цӀуне, 7тӀадчӀун дурго лъималаздаги малъе. Кидаго такрар гьаре гьел, рокъор гӀодор чӀун рукӀагоги, къватӀир сапаралда рукӀагоги, кьижулеб мехалъги, тӀаде рахъунеб мехалъги[+]. 8РакӀалде щвеялъул гӀаламат хӀисабалда кверда рухье гьел, гьединго надалдаги рухье[+]. 9Дурго рукъалъул нуцӀил рахаздаги шагьаралъул кавабаздаги хъвай гьел[+].

10Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас мун вачина дуе кьелин гьедараб улкаялде. Дур умумузе, ай Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги[†] Гьес гьединаб рагӀи кьун букӀиндал. Гьенир руго дуца гӀуцӀичӀел кӀудиял[†] гьайбатал шагьарал, 11дуца бакӀаричӀеб[†] бечелъиялъул цӀурал рукъзал, дуца рухъичӀел гъуял, дуца чӀечӀел цӀолбол ахалги зайтуналъул авлахъалги. Гьениб дуе гӀорцӀизегӀан квен букӀина. 12Амма, вореха, мунго Мисриялъул лагълъиялдаса нахъе вачарав БЕТӀЕРГЬАН кӀочонге.

13Дурго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасукьа хӀинкъа, цохӀо Гьесие тӀагӀат гьабе, ва гьа гьедулелъул, Гьесул цӀар гурони бахъуге[+]. 14БатӀиял аллагьзабазда[†] нахъ рилълъунге, сверухъ ругел халкъазул аллагьзабаздеги руссунге. 15Щайгурелъул нужгун вугев БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вуго хилиплъи хӀехьоларев Аллагь: Гьесул ццин гьалаглъичӀого букӀине, нужги дунялалдасаго тӀагӀинаричӀого рукӀине[+]. 16Массаялда гӀадин, нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул хӀалал рихьуге[+]. 17БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьурал къануналги, амрабиги, хӀукмабиги тӀадчӀун тӀуразаре. 18БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьулебщинаб гьабе. Гьебмехалъ нужееги лъикӀ букӀина: БЕТӀЕРГЬАНАС нужее кьелин нужер умумузего гьа бараб гьайбатаб улкаялде щвела нуж ва гьеб мукӀур гьабила.[†] 19Гьес тушбаби нужеда цереса нахъе гъела – БЕТӀЕРГЬАНАС гьедин абун букӀиндал[+].

20Хадубккун дур наслабазул лъималаз цӀехани: „БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьурал гьал къануназулги, амрабазулги, ахӀкамазулги магӀна щиб?“ – ин,[+] 21дуца абе: „Ниж рукӀана Мисриялда пиргӀавнасул[†] лагъзаллъун; БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго къудраталдалъун нахъе рачана ниж гьениса[+]. 22Мисриялдеги, пиргӀавнасдеги, гьесул тӀолабго гӀагарлъиялдеги балагь рещтӀинабурал кӀудиял мугӀжизаталги гӀаламаталги рихьизаруна БЕТӀЕРГЬАНАС нижер берда цере. 23Нижин абуни, Гьес гьениса нахъе рачана, нижер умумузего рагӀи кьун букӀараб гьаб ракь нижее насиб гьабизе гӀоло. 24БЕТӀЕРГЬАНАС нижеде амру гьабуна гьал киналго къанунал тӀуразареян, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул адаб гьабеян ва Гьесукьа хӀинкъаян, нилъее лъикӀ букӀиналъе ва нилъер гӀумру цӀуниялъе гӀоло. (Жакъаги гьедин буго). 25Аллагь нилъеда рази вукӀина, БЕТӀЕРГЬАНАС абухъе нилъеца гьал киналго амраби тӀуразаруни“[+].

#### 7


Тушбаби нахъе ахӀи


(Тархъ. 34:11-16)

1БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нуж доб ракьалде щвезарила ва гьенир ругел гӀемерал халкъал нахъе къотӀила: хитиялги, гиргашиялги, амориялги,[†] ханааниялги,[†] перизиялги, хивиялги, евусиялги – нужедаса рикӀкӀен гӀемераб ва къуватаб анкьго халкъ[+]. 2БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьел нужер кверде кьураб мехалъ ва нужеца гьезда тӀад бергьенлъи босараб мехалъ, гьел херем[†][*] гьаре, ай цо чи нахъе течӀого чӀвай гьел. Гьезулгун кинабгӀаги къотӀи-къайги гьабуге, гьезда гурхӀелги гьабуге,[+] 3гьезулгун ригьналги гьаруге. Нужерго ясал гьезул васазе россабазе кьоге, гьезул ясал нужерго васазе лъудбилъунги рачунге[+]. 4Гурони, гьез нужер васал Дир нухдасаги къосинарун, батӀиял аллагьзабазе[†] тӀагӀат гьабиялде цӀазе руго ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гьалагаб ццинги рещтӀун, нужги къокъаб заманалда жанир тӀагӀинаризе руго[+]. 5Гьале нужеца гьабизе кколеб жо: гьезул къурбаназул бакӀал[†] риххизаре, диниял ганчӀал гъуре, Ашерал хӀубал къотӀе ва гьезул гьересиаллагьзаби[†] цӀадулъ рухӀе[+]. 6Нуж БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас Жиндиего батӀа гьабураб халкълъидал. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀолго дунялалъул халкъазда гьоркьоса тӀаса рищун руго нуж, Гьесул хирияб[†] халкълъун ва къиматал ирсилаллъун гьаризе[+].

7Цогидаб халкъалдаса рикӀкӀен гӀемерал рукӀиналъ гуро БЕТӀЕРГЬАНАСЕ нуж хиралъарал ва тӀаса рищарал, гьелъул гӀаксалда, цогидал халкъазда данде ккун, нужер халкъалъул къадар буго бищун дагьаб. 8Амма БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго къудратаб квералдалъун Мисриялдаса нахъе рачана нуж, лагълъиялдаса хвасарги гьарун,[†] ва Мисриялъул пача пиргӀавнасул[†] кверщаликьа рорчӀизаруна, нуж Бичасе хириял рукӀун ва нужер умумузе кьураб рагӀи кквезе бокьун. 9Кидаго кӀочон тоге, дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вукӀин ХӀакъав[†] Аллагь. Гьев вуго ритӀухъав Аллагь, Гьев вокьулезул ва Гьесул амрабиги тӀуразарулезул наслабазе – гьезул азарабилеб гӀелалде гӀунтӀунги – рахӀмуялъул КъотӀи цӀунулев[+].

10Амма Гьев рихаразе гӀажал хъвала Гьес;
нахъ бахъичӀого жаза гьабула гьединазе.

11ПалхӀасил, дица жакъа нужее кьурал амрабиги, къануналги, хӀукмабиги цӀунун хьваде.

12Нуж гьал къануназухъ гӀенеккани ва нужеца гьел мухӀканго тӀуразарулел ругони, нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасги тӀубазабила Жиндирго рахӀму-цӀобалъул КъотӀи, нужер умумузе кьураб рагӀуда рекъон[+]. 13Гьесие хириял рукӀина нуж, Гьес баракат[†] лъела нужеда ва рикӀкӀен гӀемераб кӀудияб халкълъун гьарила нуж. Гьес нужее гӀемерал лъимал кьела, гьарзаяб хӀалухъен кьела, цӀибахъараб чагъирги зайтуналъул нахги[†] кьела, боцӀуе бачал гӀемерал гьарила, гӀи-цӀаназул рехъалъ буртӀал ва кьагӀи гӀемерлъила. Нужер умумузе рагӀи кьураб ракьалда гьедин букӀине буго нужее. 14Нужее гӀадин рикъзи битӀараб халкъ тӀокӀалъ цониги букӀинаро; лъимал гьаруларев бихьинчи яги чӀужугӀадан нужеда гьоркьор рукӀине гьечӀо, цониги хӀораб жо гӀи-боцӀуда гьоркьобги букӀине гьечӀо[+]. 15БЕТӀЕРГЬАНАС киналго унтаби тӀаса росила нужедаса. Мисриялъул квешал унтаби (нужеда лъала гьел) риччаларо нужеда тӀаде, гьел риччала нужер тушбабазде[+]. 16БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужер кверщаликье кьурал киналго халкъал нужеца чӀвазе ккола; гьезда гурхӀизе бегьуларо ва гьезул аллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадатги гьабизе бегьуларо, гурони, гьеб нужеего гъураб къорлъун букӀине буго[+].


БатӀиял халкъазукьа хӀинкъуге

17Нужеда ракӀалда ккезе бегьула: „Гьал нижедасаги къуватал халкъал руго! Кин нижехъа бажарилеб гьал нахъе къотӀун?“ – ин. 18Нуж гьезукьа хӀинкъуге! РакӀалде щвезабе БЕТӀЕРГЬАНАС пиргӀавнасеги тӀолабго Мисриялъеги гьабураб. 19Нужерго беразда бихьана доб мехалъ Гьес риччарал кӀудиял[†] балагьалги, Гьесул хӀикматалги, мугӀжизаталги, гьениса къватӀире нуж рачарав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул къуватаб кверги къудратги. Гьебго гьабизе буго, гьанже нуж хӀинкъун ругел, киналго цогидал халкъазеги[+]. 20Кьужнаял риччазе руго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьезда тӀаде, нужедаса рахчун чӀаго хутӀаралцин хвезаризе[+]. 21ХӀинкъуге гьезукьа, щайгурелъул нуж цӀунулев БЕТӀЕРГЬАН Аллагь ккола къудратав ва хӀинкъи кьолев Аллагь. 22БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужеда цересан цо-цоккун гьел халкъал нахъе къотӀила; киналго цадахъ гъуризе бегьуларелъул, нужеда сверухъ гӀалхул жанаварал гӀемерлъизе гурилан[+]. 23БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьел халкъазда тӀад бергьенлъи кьела нужее; рихха-хочизарила ва гъурила гьел. 24Гьес гьезул пачазаби нужер кверде кьезе руго ва нужеца гьезул цӀаралцин дунялалдаса нахъе хъвагӀазе руго. Лъиданиги бажаризе гьечӀо нужеда данде чӀун. Нужеца киналго тӀагӀинаризе руго. 25Гьезул аллагьзабазул сипат-суратал нужеца цӀа гъун рухӀизе ккола. Гьезда тӀад бекьараб гӀарац-меседалде квер бегьуге, гурони гьеб нужее къорлъун ккезе буго, нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе кутакалда рихараб жо буго гьеб. 26Хъубаб рихараб жо нужерго рокъобе жанибе босуге, гурони нужги гьеб жоялда цадахъ херем гьаризе руго. Гьединал жалаздаса цӀуне нужго, гьел тӀуран тӀагӀинаризе ккола.

#### 8


БЕТӀЕРГЬАН кӀочонге

1ТӀадчӀун тӀубазабе дица жакъа нужее кьолеб бугеб Аллагьасул[†] щибаб амру, нужер гӀумруги цӀунизе, халкъги цӀикӀкӀине букӀине. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС[†] нужее кьелин нужер умумузе гьа бараб ракьалде лъугьина нуж ва гьеб мукӀур гьабила.[†] 2Нужеда кӀочонге нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] кӀикъого соналъ нуж гӀицӀаб авлахъалдасан сапаралда рачараб куц. Нужер хӀалбихьизеги, нуж мутӀигӀ гьаризеги, рекӀелъ бугеб лъазабизеги гӀоло гьабуна гьеб – нужеца Гьесул амраби тӀуразарулищали балагьизе[+]. 3Гьес нуж квегъана ракъиялъ кӀвекӀун, хадуб, нужеда яги нужер умумузда цебе бихьа-рагӀичӀеб маннаги[†] кьун, хьихьана. Гьес нужеда бихьизабуна цохӀо чед-хинкӀалдалъун гурев инсан чӀаго вукӀунеблъи – инсанасе чӀаголъи БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кӀалдисан бачӀараб щибаб рагӀудасан букӀунеблъи![+] 4КӀикъоябго соналъ нужер ретӀел басралъичӀо, хӀатӀалги гьорочӀо[+]. 5БичӀчӀа нужеда, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужеда малъула инсанас жиндирго васасда малъулеб гӀадин[+].

6БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амраби цӀуне, Гьесул нухккун хьваде ва Гьесукьа хӀинкъа. 7БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нуж рачина гьайбатаб улкаялде: гӀоралги чвахулеб, лъадал хӀавузалги ругеб, гӀатӀиракьаздагун мугӀрузда иццалги чвахулеб,[+] 8ролъги пурчӀинаги гьарзаяб улкаялде, гьединго цӀибилги, инжирги, соногӀечги гьарзаяб, зайтуналъул гъутӀбиги гьоцӀоги гӀемераб ракьалде. 9Гьениб чадил мукъсанлъи букӀине гьечӀо ва гӀорцӀизегӀан квен букӀине буго – нужее гӀолареб жо гьениб щибго букӀине гьечӀо. ГанчӀилъ махх буго гьениб, кьурабалъан мазгаргун пахь бахъизе бегьула.

10Гьенир гӀорцӀизегӀан кваналеб мехалъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц гьабе, Гьес нужее кьураб баракатаб[†] ракьалъухъ. 11Вореги, БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀочонге, дица жакъа нужее кьурал Гьесул къануналги, амрабиги, хӀукмабиги тӀуразаре. 12Нужее гӀорцӀизегӀан кваназе жоги щвараб, лъикӀал минабиги ран нуж гьениреги рахъараб ва 13гӀи-боцӀиги, гӀарац-меседги, цогидаб бечелъиги гӀемерлъараб мехалъ, 14нужер гӀамал кӀодолъуге ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀочон тоге. Гьеслъидал нуж Мисриялдаса, нужер лагълъиялдаса, хвасар гьарурал[+] 15ва, загьруял борхьазулги ичӀкӀалазулги цӀураб, хӀинкъи цӀикӀкӀараб салул авлахъалдасан ва бакъвараб чӀобогояб ракьалдасан нуж цере рачарал. Нужее гӀоло Гьес кьурулъа къватӀибе лъим бачӀинабуна[+] 16ва бакъвараб авлахъалда, нужер умумузда бихьа-рагӀичӀеб манна кьуна кваназе. Гьес нуж квегъулел рукӀана ва хӀалал рихьулел рукӀана, хадубккун нужее лъикӀлъи-парахалъи букӀиналъул мурадалда[+]. 17Нужеда ккоге гьеб кинабго бечелъи нужерго бажариялдалъун щвараб бугин. 18БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀочонге. Гьесин нужее рикъзи кьолеб бугеб жакъа къоялде щвезегӀанги, нужер умумулгун гьабураб Жиндирго къотӀи цӀуниялъе гӀоло.

19Амма нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьги кӀочон тани, цогидал аллагьзабазда нахъги рилълъун, гьезие тӀагӀат-гӀибадатги гьабуни – гьале Дица нужеда лъазабулеб буго, чара гьечӀого нуж хвезе руго! 20Нуж нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъ гӀенеккичӀони, нужее ракьал кьеялъе гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАС тӀагӀинаризе хъварал халкъал гӀадин, нужги хвезаризе руго[+].

#### 9


БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазе ракь кьеялъе гӀилла

1ГӀенекке, ГӀизраилил[†] халкъ! Гьанже дуца[*] Иордан гӀор бахинехъин буго, дудасаги рикӀкӀен цӀикӀкӀарал ва къуватал халкъазул ракьал кверде роси мурадалда. Гьезул шагьарал руго кӀудиял,[†] зодире гӀунтӀарал къадаз сверун къарал. 2Гьезул гӀадамал руго залимал ва къуватал – Анакил наслу! Дуда лъала гьел ва дуда гӀемер рагӀана анакилазда данде чӀун лъихъа бажарулебилан гьезул рахъалъ бицунеб[+]. 3Амма дуда лъан букӀа Живго БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] унев вукӀин дуда цеве-цеве, цебе батанщинаб кӀкӀунеб боркьараб цӀа гӀадин. Гьес гъуризе руго гьел ва дуе бергьенлъи кьезе буго ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀуда рекъон, дуца кверде босизе буго гьезул ракь, гьелги араб бакӀ[†] лъачӀого хехго тӀагӀинаризе руго[+].

4Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьел дуда цереса къотӀидал, дуда ракӀалде ккоге: „Нижер ритӀухълъиялъухъ рачана БЕТӀЕРГЬАНАС ниж гьанире, гьаб ракь нижее кьезе гӀоло“, – ян. Гьел халкъазул капурлъи сабаблъунин БЕТӀЕРГЬАНАС гьел дуда цереса нахъе ахӀизехъин ругел[+]. 5Дур ритӀухъал ишаздалъун, ялъуни дур рекӀелъ кутакаб иман-яхӀ букӀун гуреб дуца гьезул ракьазда ханлъи гьабизехъин бугеб. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьолеб буго гьезул ракь дуе, гьезул квешлъи сабаблъун ва дур умумузе, ай Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги[†] Гьес кьураб рагӀи букӀун[+]. 6ПалхӀасил, дуда лъан букӀа, мун ритӀухъаб букӀиналъ гуреб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе доб гьайбатаб ракь кьолеб бугеб – хӀакъикъаталда, мун буго ракӀ биццатаб халкъ[+].


Меседил баси


(Тархъ. 32:1-35)

7Киданиги кӀочонге, гӀицӀаб авлахъалда рукӀаго кигӀан нужеца ццин бахъинабулеб букӀарабали БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул. Мисри таралдаса нахъе жакъа къоялде щвезегӀанги нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪ гӀин тӀамичӀо. 8Хоривалда[†] нужеца бахъинабураб ццидал кутакалъ, БЕТӀЕРГЬАНАС нуж тӀагӀинаризехъин рукӀана[+]. 9ГанчӀил къанал, ай БЕТӀЕРГЬАНАС нилъергун гьабураб КъотӀиялъул къанал росизе магӀарде тӀаде вахараб мехалъ, дица гьениб бана кӀикъого сордо-къо, квенги кваначӀого, лъимги гьекъечӀого[+]. 10Гьениб БЕТӀЕРГЬАНАС кӀиго ганчӀил къоно кьуна дихъе – гьезда тӀад Аллагьасул[†] килщица хъван букӀана, жамагӀаталъул данделъи ахӀараб къоялъ магӀардаса цӀадуда гьоркьоса БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда абурабщинаб жо[+].

11КӀикъого сордо-къоялдасан БЕТӀЕРГЬАНАС кӀиго ганчӀил къоно кьуна дихъе – КъотӀиялъул къанал. 12БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: „Хехлъи гьабун магӀардаса гъоркье рещтӀа, дуца Мисриялдаса къватӀибе бачараб халкъ пасалъун буго. КигӀан хехгоха гьел Дица малъараб нухдаса тарарал! Меседил биун тӀураб баси гьабуна гьез жидеего тӀагӀат-гӀибадаталъе“[+].

13Ва БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: „ХӀакъикъаталдаги Дида бихьулеб буго гьеб букӀин ракӀ биццатаб халкъ! 14Биччанте Дица гьел хвезаризе ва араб бакӀ лъачӀого дунялалдасаго тӀагӀинаризе. Хадуб Дица дудасан лъугьинабила гьездасаги къадар цӀикӀкӀараб ва къуватаб халкъ“[+].

15Гьебмехалъ дун цӀадулъ босараб магӀардаса гъоркье вилълъана, кодоб ккун КъотӀиялъул кӀиго къоноги букӀана. 16Ва дида бихьана, хӀакъикъаталдаги биун тӀураб басиги гьабун, нужеца БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде мунагь[†] гьабун букӀин. ГьедигӀанги хехго тарана нуж БЕТӀЕРГЬАНАС малъараб нухдаса! 17Гьебмехалъ дица кӀиябго къоно, нужер беразда цебе гӀодобги речӀчӀун, бекана.

18Хадув дун нахъеги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве кӀалагъоркье ккана ва гьедин вукӀана кӀикъого сордо-къоялъ, цебесеб нухалда гӀадин квенги кваначӀого лъимги гьекъечӀого, БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихараб жоги гьабун ккараб нужер квешаб мунагьалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъинабун букӀун[+]. 19Дун квешго хӀинкъун вукӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццидакьа, гьеб ццидал хӀалуциналъ Гьес нуж тӀагӀинаризехъин рукӀиндал. Амма БЕТӀЕРГЬАНАС гьебмехалъги дир гьари къабул гьабуна. 20Гьарунидеги[†] БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин букӀана, гьев битӀахъе чӀвазехъин вукӀана. Амма дица Гьаруниеги дугӀа гьабуна. 21Нужер мунагьин абуни, ай нужеца гьабураб баси дица, цӀадулъеги рехун биинабуна, хадуб хӀур лъугьинегӀан хъурун, магӀардаса гъоркье чвахулеб лъелъе бана[+].

22Гьединго нужеца Тавераялдаги, Массаялдаги, Киврот-Гьатааваялдаги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъинабуна[+].

23Кадеш-Барнеаялдаса нуж къватӀире ритӀулаго, БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: „Рахъа, Дица нужее кьураб ракьалда кверщел гьабе“, – ян. Амма нужеца БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруялда дандечӀей гьабуна. Нуж Гьесда божичӀо, Гьесухъ гӀенеккичӀо[+]. 24Дида лъаралдаса нахъе нуж БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мутӀигӀлъичӀо.

25БЕТӀЕРГЬАНАС нуж тӀагӀинаризе ругин абураб мехалда, кӀикъого сордо-къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве кӀалагъоркье ккана дун 26ва гьарана Гьесда: „Огь, ХӀалкӀолев БЕТӀЕРГЬАН![†] ТӀагӀинабуге Дурго халкъ – Дурго ирс! Дурго хӀалкӀолъиялдалъун ва къудраталдалъун Дуца хвасар гьаруна ва Мисриялдаса къватӀире рачана гьел[+]. 27Дурго лагъзал Ибрагьимги, ИсхӀакъги, Якъубги ракӀалде щвезаре, гьазул ракӀазул согӀлъиялъухъги, гьазул мунагьазухъги, гьазда ккараб гӀайибалъухъги валагьуге, я Аллагь! 28Гурони, Дуца Дурго халкъ нахъе бачараб улкаялъул чагӀаз абизе буго: ‘Балагье, БЕТӀЕРГЬАНАСДА бажарун гьечӀо Жинцаго рачун щвезаризе рагӀи кьураб ракьалде дол рачине; Жиндаго гӀемерал рихиялъ рачун рукӀун руго Дос дол гӀицӀаб авлахъалда хвезаризе’, – ян[+]. 29Амма гьаб халкъ Дур ирслъидал – Дурго хӀалкӀолъиялдалъун ва къудраталдалъун Дуца эркен гьабураб!“

#### 10


ЦӀиял къанал


(Тархъ. 34:1-9)

1[•]Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС[†] дида абуна: „КӀиго къоно бекӀкӀе дол цере рукӀарал къаназда релълъараб ва Дихъе магӀарде тӀаде вачӀа. Гьединго цӀулал гъамасги гьабе[+]. 2Дица гьел къаназда хъвала дол дуца рекарал тӀоцересел къаназда рукӀарал рагӀаби ва дуца гьел КъотӀиялъул гъансида жанир лъела“[+].

3Дица акациялъул цӀулал гъамасги гьабуна, цере рукӀаразда релълъарал къаналги рекӀкӀана, ва гьелги росун магӀарде тӀаде вахана[+]. 4БЕТӀЕРГЬАНАС, цебехунго гӀадин, гьезда тӀадги хъвана нужер жамагӀаталъе магӀарда тӀад цӀадуда гьоркьоса кьун букӀараб АнцӀго амру. Ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьел дихъе кьуна[+]. 5Цинги дун магӀардаса гъоркье вилълъана ва гьел дицаго гьабураб гъансида жанир лъуна. Гьанжеги гьенир руго гьел – гьедин амру гьабуна диде БЕТӀЕРГЬАНАС»[+].


Гьарун хвей ва левитазул хъулухъ

6Беэрот-Бене-Яаканалдаса гӀизраилал[†] ана Мосераялде. Гьенив Гьарун[†] хвана ва гьенивго хабалъги вукъана; Гьарунил бакӀалда[†] гьесул вас Элеазар тана кашишлъун.[†][+] 7Гьениса гьел ана Гудгодалде, Гудгодалдаса иццал гӀемераб Йотбатаялде[+]. 8Доб заманалда БЕТӀЕРГЬАНАС киналго къавмазда гьоркьоса Левийил къавм батӀа гьабуна ва гьезда тӀад къана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас[†] баччизе, гьединго БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере чӀун кашишлъи гьабизе ва Гьесул цӀаралдалъун халкъалъе дугӀа гьабизе. Жакъа къоялъги гьеб гьедин буго[+]. 9Гьединлъидалин левитазе, цогидал къавмазе гӀадин, ракьазул бутӀаби кьечӀел. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] абуралда рекъон, БЕТӀЕРГЬАН Живго вуго гьезул бутӀаги гьезул ирсги[+].

10«Цебесеб нухалъ гӀадин, кӀикъого къоги кӀикъого сордоги бана дица магӀарда ва БЕТӀЕРГЬАНАС дир гьари къабул гьабуна – гьаб нухалъги БЕТӀЕРГЬАНАС нуж хвезаричӀого тана[+]. 11БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: „Вахъа, халкъ цебе баче! Биччанте гьезул умумузе Дун гьедараб ракь гьез кверде босизе“[+].


Аллагьасул Къануналъул аслияб магӀна

12ГӀизраилил халкъ! Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас щиб дудаса тӀалаб гьабулеб бугеб? Гьес тӀалаб гьабулеб буго: мун БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасукьа хӀинкъи, Гьесул нухда битӀун хьвади, Гьев дуе хиралъи, Гьесие дуца ракӀ-ракӀалъго, тӀолабго рухӀалдалъун ва къуват-жаналдалъун тӀагӀат-гӀибадат гьаби ва,[+] 13дуего лъикӀ букӀиналъе гӀоло, жакъа дица кьурал Гьесул амрабиги къануналги дуца цӀуни[+].

14Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ккола зобалги, зобалазул зобалги, гьаб дунялги, дунялалда бугебщинабги[+]. 15Амма БЕТӀЕРГЬАНАСЕ нужер умумул хиралъана ва тӀолалго халкъазда гьоркьоса нуж – гьезул наслаби – тӀаса рищана (гьедин буго жакъаги)[+]. 16Нужерго ракӀал тӀерен гьаре[*] ва малъараб босуларел согӀал чагӀилъун рукӀунге[+]. 17Щайгурелъул нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вугелъул аллагьзабазулги Аллагь,[†] бетӀергьанзабазулги БетӀергьан – хӀалкӀолъи цӀикӀкӀарав, къудратав, хӀинкъун рухӀ босизабулев, гьурмахъ-цӀарухъ балагьуларев, ришват босуларев![+] 18Бесдалазеги къоролзабазеги хӀалае вахъуна Гьев, апарагзаби рокьула Гьесие ва гьезие квенги ретӀелги кьола. 19Гьединлъидал нужееги рокьа чияр ракьалдаса рачӀарал чагӀи, Мисриялда нужгоги рукӀиндал чияр ракьалдаса рачӀараллъун[+]. 20Дурго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасукьа хӀинкъа, Гьесие тӀагӀат гьабе, Гьесие ритӀухълъи цӀуне ва, гьа балаго, Гьесул цӀаралдалъун гурони гьедуге[+]. 21ЦохӀо Гьесие гьабизе ккола дуца рецц! Гьев вуго дур Аллагь![†] Гьес дуе гӀоло кӀудиял[†] ва хӀинкъарал хӀалкӀолъаби гьаруна ва гьеб кинабго дур беразда бихьана. 22Мисриялде гочараб мехалъ дур умумузул вукӀана 70 чи, гьанжейин абуни, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас зодир цӀвабигӀанги гӀемерлъизаруна нуж[+].

#### 11

Аллагьасул[†] ишал кӀочонге, 1БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] хиралъе ва тӀадчӀун тӀуразаре Гьесул къануналги, амрабиги, ахӀкамалги. 2Жакъа нужеца кинабго ракӀалде щвезабе! Нужер лъималаз гуро хӀехьараб ва гьезда гуро бихьараб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул гӀадлуги, Гьесул къудраталъул кверги, Гьесул гучги; 3Мисриялда Гьес гьарурал хӀикматал гӀаламатал ишалги, Гьес пиргӀавнасе[†] ва досул халкъгун улкаялъе гьабурабги; 4Гьес Мисриялъул аскаралъеги, чуязеги, чолгьаказеги гьабурабги, гӀизраилазда[†] хадур лъугьарал дол киналго БагӀараб ралъдал карачелазулъги гъанкъизарун. Аллагьас тӀагӀинаруна дол киналго доб къоялъ. Жакъа къоялъги гьедин буго гьеб[+]. 5Нужер лъималазда гуро бихьараб сапаразда гӀицӀаб авлахъалда рукӀаго Гьес нужее гьабурабщинаб 6ва Рувимил наслуялъул Элиавил васазе, ай Датание ва Авирамие гьабурабги: гӀизраилаз чӀел гьабураб бакӀалъул[†] бакьулъан ракьги кьватӀун, гьелги, гьезул хъизан-лъималги, чадралги, гӀи-боцӀиги чӀаго ракьулъе кӀкӀун араб куц[+]. 7Нужерго беразда рихьана БЕТӀЕРГЬАНАС[†] гьарурал киналго кутакал ишал.

8Гьединлъидал жакъа дица нужеда малъарал тӀолалго амраби тӀуразаре, цинги нужер къуват букӀине буго Иордан бахун инеги, нужее кьураб улкаялде лъугьинеги ва гьеб кверде босизеги. 9Гьебмехалъ нужер умумузеги гьезул наслабазеги кьелин БЕТӀЕРГЬАН гьедараб ракьалда халатаб гӀумруги букӀине буго нужер. Рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракь буго гьеб[+]. 10Нуж унел ругеб ва нужеца кверде босизехъин бугеб улка, нужеца тараб Мисриялъул улкаялда релълъараб гьечӀо. Доба нужеца хурибе хьон хьалаан, хадуб бахча гӀадин лъалъазе кколаан гьеб, хӀатӀалги хӀалтӀизарун[*]. 11Нуж унел ругеб улкаялдайин абуни, мугӀрул-щобалги гӀатӀиракьги зодиса чвахараб цӀадаца лъалъала[+]. 12Гьеб буго живго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас хьихьараб улка; лъагӀалил байбихьудаса ахиралде щвезегӀан Гьес кидаго гьелда тӀаса бер босуларо[+].

13„Жакъа Дица кьурал амрабазухъ нуж кӀвар кьун гӀенеккани, – ракӀ-ракӀалъ, тӀолабго рухӀалдалъун БЕТӀЕРГЬАН Аллагьги хиралъани, Гьесие тӀагӀатги гьабуни,[+] 14Дица жиндир гӀужда базабила цӀад нужер ракьалде – ихдалилги хасалихълъиялъулги цӀад – ва гьарзаго букӀина нужее бугӀа-ролъги, чагъирги, зайтуналъул нахги.[†][+] 15Дица гӀалахалда нужер боцӀуе хер бижизабила, ва гӀорцӀизегӀан кваназе нужее квенги букӀина“.

16Вореха цӀодорлъи гьабе, нужер ракӀал къосине гурин, ва битӀараб нухдасаги кьурун, чияр аллагьзабазе хъулухъ гьабизе лъугьине гурин! 17Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин гьалаглъила: Гьес зобалазул нуцӀби рахала, ракьалъе цӀадги букӀинаро, бачӀинги щвеларо, нужги БЕТӀЕРГЬАНАС нужее кьолеб бугеб гьайбатаб улкаялдаса хехго тӀагӀинарила[+].

18Дица кьурал амраби рекӀелъги ургьирги цӀуне; ракӀалде щвеялъул гӀаламат хӀисабалда кверда рухье гьел, гьединго надалдаги рухье, кӀочон течӀого рукӀине[+]. 19Нужерго лъималаздаги малъе гьел: рокъор гӀодор чӀун рукӀагоги, къватӀир сапаралда рукӀагоги, кьижулеб мехалъги, тӀаде рахъулеб мехалъги такрар гьаре гьел[+]. 20Дурго рукъалъул нуцӀил рахаздаги шагьаралъул кавабаздаги хъвай гьел[+]. 21Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС нужер умумузе кьелин гьедараб ракьалда нужерги нужер лъималазулги гӀумру халалъила. Ракьалда тӀад зоб бугебгӀан заманалда нужецаги гьениб гӀумру гьабила.[†]

22Дица кьурал тӀолалго амрабиги тӀуразаруни, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьги хиралъани, Гьесул нухдасаги кьуричӀони, Гьесие ритӀухъаллъунги ругони, 23БЕТӀЕРГЬАНАСГИ нужер нухдаса нахъе къотӀила киналго цогидал халкъал, ва нужедасаги рикӀкӀен гӀемерал къуватал халкъазул ракьал нужецаги кверде росила. 24Нужеца хӀетӀе чӀарабщинаб ракь нужее букӀине буго: кӀудияб авлахъалдаса Ливаналде щвезегӀан ва Ефрат гӀурухъа КӀудияб ралъдахъе щвезегӀан тӀолалго ракьал нужер рукӀине руго[+]. 25Лъидаго кӀвезе гьечӀо нужеда данде чӀезе. Нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кӀудияб хӀинкъи кьезе буго нуж щваралщинал улкабазул халкъазе, Гьес нужее кьураб рагӀуда рекъон[+].

26Гьале жакъа дица нужее рес кьолеб буго баракат[†] яги нагӀана тӀаса бищизе[+]. 27Жакъа дица нужее кьурал БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул киналго амрабазухъ гӀенеккани ва гьел тӀуразаруни, нужее баракат букӀина[+]. 28Амма БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амрабазухъ гӀенеккичӀони ва, жакъа дица нужеда малъараб Гьесул нухдасаги кьурун, лъазего лъаларел цогидал аллагьзабазда хадур ани, нужее нагӀана букӀине буго[+]. 29БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нуж нужерго ракьалде щвезарураб мехалъ, Геризим магӀардеги рахун баракат кьолеб дугӀа гьабе ва Гевал магӀарде рахун нагӀана кьолеб дугӀа гьабе[+]. 30(Гьел мугӀрул руго Иордан бахун доб цояб рахъалда Гилгалалда гӀагарлъухъ, Морэ абулел миккил гъутӀбузда аскӀор, Араваялда чӀарал ханааниязул[†] ракьалда, бакътӀерхьул рахъалде унеб нухлул ракьанккун.)[+] 31Гьанже нужеца Иордан гӀор бахунеб буго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб ракь кверщаликье босизе. Гьеб букӀине буго нужер ракьлъун ва гьениб гӀумруги гьабизе буго нужеца. 32Жакъа дица нужее загьир гьарурал киналго къануналги амрабиги тӀадчӀун тӀуразаре!

#### 12


Аллагьасе къурбанал гьаризе бихьизабураб бакӀ

1Гьале, нужер умумузул БЕТӀЕРГЬАН аллагьас[†] нужее кьураб ракьалде щвараб мехалъ, нужеца думалъго тӀуразаризе кколел Аллагьасул къануналги[†] амрабиги. Гьел тӀуразаре нужеца гьениб гӀумру гьабулебщинаб заманалда. 2Жидерго аллагьзабазе[†] хъулухъ гьабулел рукӀарал гьел халкъазул мукъадасал бакӀал[†] риххе: мугӀрузул тӀогьазда, гохӀ-щобазда ва киналго гъутӀбузда гъоркь[+]. 3Гьезул къурбан-бакӀал риххе, мукъадасал ганчӀал гъуре, Ашерал хӀубал рухӀе ва аллагьзабазул сипат-суратал рек-рекун рай, щибго нахъе течӀого[+].

4Гьезда релълъун гьабуге нужеца нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе гьабулеб хъулухъги. 5Къурбаналги хириял садакъабиги росун нуж рачӀине ккола гӀицӀго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб ва Гьесул цӀар чӀвараб бакӀалде – киналго къавмазул ракьазда гьоркьоса Гьес Жиндирго мукъадасаб Рукълъун тӀаса бищараб бакӀалде[+]. 6Гьенире рачӀа нуж, тӀуран рухӀулел къурбаналги, цогидал къурбаналги, анцӀил бутӀабиги,[†] хириял садакъабиги, назруялъул ва суннатал[†] къурбаналги, гӀи-боцӀул тӀоцере гьарурал хӀайваналги рачун. 7Гьениб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе аваданаб квана-гьекъей гӀуцӀе хъизан-лъималгун цадахъ, нужго хӀалтӀун ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул квербакъиялдалъун щвараб буголъиялдасаги рохун[+].

8Гьанже гӀадин, щивасда берцин бихьухъе, жиндиего бокьа-бокьарабги гьабун рукӀине бегьуларо нуж. 9Нуж жеги щвечӀо БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьолеб бугеб парахатаб ракьалде. 10Амма Иордан гӀор бахарабго, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьолеб бугеб ракьалде щвела нуж. Гьес нужее гьениб хӀалхьиги кьела, кинабго рахъалъ тушбабаздаса цӀунараб парахатаб гӀумруги букӀина нужер.

11Гьеб мехалъ дица абураб къагӀидаялъ тӀуран рухӀулел къурбаналги, цогидал къурбаналги, анцӀил бутӀабиги, хириял садакъабиги, назруялъул къурбаналги росун нуж рачӀине ккола нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб ва Гьес Жиндирго мукъадасаб Рукълъун гьабураб бакӀалде[+]. 12Гьениб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе ихтилат гьабе нужерго васалгун, ясалгун, лагъзалгун ва гъаравашалгун; нужер шагьаразда чӀарал левиталги[†] кӀочонге, гьезие ракьазул бутӀаги магӀишатги гьечӀелъул, нужее бугеб гӀадин[+]. 13Вореги, цебе ккараб бакӀалда къурбанал рухӀуге. 14ГӀицӀго нужер къавмазул ракьазда гьоркьоса БЕТӀЕРГЬАНАС[†] тӀаса бищараб бакӀалда рухӀе къурбанал ва дица малъарабщинабги гьениб тӀубазабе.

15Амма дуца гӀи-боцӀи хъвезе бегьула дуцаго гӀумру гьабулеб бокьараб бакӀалда ва бокьарабгӀан гьанги кваназе бегьула, дурго ресалъухъ балагьун, ай БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе кьураб боцӀи-рикъзиялъухъ балагьун. Нужер бокьарас кваназе бегьула гьединаб гьан – хъубасги вацӀцӀадасги – ритӀучӀалъул яги жайраналъул гьан квине бегьулеб гӀадин. 16ГӀицӀго би[†] квание хӀалтӀизабуге, гьеб лъим гӀадин ракьалде гӀодобе тӀе[+].

17Дуца дурго рокъоб кваназе бегьуларо: бугӀа-ролъул ва зайтуналъул нахул[†] анцӀил бутӀа, гӀи-боцӀул тӀоцебесеб къинлъиялъул гьан, назруялъул ва суннатаб къурбаналъул гьан ва хириял садакъабазул нигӀмат. 18Гьеб кинабго кванай БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб бакӀалда, Гьесда цебе. Биччанте дуда цадахъ гьеб кваназе дур васазги, ясазги, лагъзадерицаги, гъаравашазги, дур шагьаралдаса левитазги. Мунго хӀалтӀун щвараб нигӀматалъул лазат босе гьениб дурго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе. 19Вореги, дурго ракьалда парахалъараб мехалъ, левитал кӀочонге[+].

20БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас, Жиндирго рагӀуда рекъон, дур ракьал гӀатӀид гьарила; ва гьанаде хьул лъуни, кида бокьаниги, гӀорцӀизегӀан гьан кваназе бегьула дуца. 21БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб Мукъадасаб бакӀ[†] дудаса цӀакъго рикӀкӀада бугони, БЕТӀЕРГЬАНАС дуе кьураб гӀи-боцӀи дуца дурго бакӀалда бокьараб мехалъ хъвезе бегьула ва бокьарабгӀан гьан кваназе бегьула. 22РитӀучӀалъул яги жайраналъул гьан гӀадин кванай гьеб. Хъубасги вацӀцӀадасги кваназе бегьула гьеб.


Би квание хӀалтӀизабизе гьукъи

23Амма би гьекъеялдаса цӀуне, щайгурелъул бидулъ буго гӀумру: гьангун цадахъ гӀумру кванаге[+]. 24Би квание хӀалтӀизабизе бегьуларо – лъим гӀадин ракьалде гӀодобе тӀе гьеб. 25Гьекъоге би – БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьараб гьабуни, дуеги дур наслабазеги лъикӀ букӀина.

26Амма Аллагьасе батӀа гьабурабги[†] назру гьабурабги жо БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса бищараб бакӀалде босизе ккола. 27ТӀуран рухӀулел къурбанал – гьанги биги – БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул къурбан-бакӀалде росе. Ракълил къурбаназул биги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул къурбан-бакӀалде тӀезе ккола, гьезул гьан кваназе бегьула. 28ТӀадчӀун тӀубазабе жакъа дица нужеда малъарабщинаб. Дуца БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе бокьараб гьабуни, дуеги дур наслабазеги лъикӀ букӀине буго.


Гьересиаллагьзабазе хъулухъ гьабиялдаса цӀуне

29Нужеца цогидал халкъазухъ бугеб ракь кверде босизе буго ва гьезул ракьазда гӀумру гьабизе буго; БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда цереса тӀагӀинаризе руго гьел халкъал. 30Гьел халкъал тӀагӀинарун хадуб, гьезул аллагьзабиги цӀехон, къорикье ккеялдаса цӀуне: „Гьал халкъаз кинаб дин гьабулеб букӀараб? Дицаги гьебго гьабила“,[†] – ян абуге[+]. 31БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьединаб жо гьабуге! Гьез жидерго аллагьзабазе Гьесда рихарал хъубал жал гьарула. Гьез жидерго лъималцин рухӀула гьел аллагьзабазе гӀоло[+].

32МухӀканго тӀубазабе дица малъараб кинабго жо. Гьелда тӀаде щибго жубаге яги тӀаса бахъуге[+].

#### 13

1Дуда гьоркьов авараг[†] ялъуни хӀикматал макьаби рихьулев чи вахъани, ва гьес цо пуланаб жо ккезе бугин ялъуни цо гӀаламат лъугьине бугин цебеккунго бицани, 2ва гьес бицараб жо хӀакъикъаталдаги ккани, гьес абизе бегьула: „РачӀа цогидал, нужеда лъаларел аллагьзабазда[†] нахъ рилълъине ва гьезие хъулухъ гьабизе“, – ян[+]. 3Гьев чиясухъ гӀин тӀамизе бегьуларо, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] гьедин хӀал бихьизе буго нужер, Гьев нужее ракӀ-ракӀалъ хирияв вугищали балагьизе. 4Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда нахъ рилълъа, Гьесукьа хӀинкъа ва Гьесие гьабе тӀагӀат-гӀибадат; Гьесул амраби тӀуразаре ва Гьесухъ гӀенекке; Гьесие хъулухъ гьабе ва Гьесие мутӀигӀго хьваде! 5Гьединав аварагги макьаби рихьулев чиги чӀвазе ккола, Мисриялдаса нуж нахъе рачарав ва лагълъиялдаса нуж эркен гьарурав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул нухдаса нуж къосинаризе лъугьаралъухъ. Гьединаб квешлъи нужеда гьоркьоб тоге, нахъе хъаме гьеб![+]

6Дур вац, вас, яс, яги дур йокьулей лъади, ялъуни лъикӀав гьудул балъгого мун цогидал аллагьзабазде цӀазе лъугьани ва гьез абуни: „Рилълъа цогидал аллагьзабазе хъулухъ гьабизе“, – ян (я дуда, я дур умумузда лъалел рукӀинчӀел аллагьзабазе, 7сверухълъиялъул гӀагардаса яги рикӀкӀадаса, кинал ратаниги дунялалъул халкъазул аллагьзабазе), 8гьединав чиясда тӀад рекъоге, гьесухъ гӀинцин тӀамуге! Гьединав чиясда барахщуге ва гьев чи вахчуге[+]. 9Гьев чара гьечӀого чӀвай! ТӀоцебесеб гамачӀ дуца речӀчӀизе ккола, дуда хадуб – хутӀараб халкъалъги[+]. 10ГанчӀица чӀвай гьев – Мисриялдаса, нужерго лагълъиялдаса нуж эркен гьарурав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул нухдаса нуж къосинаризе хӀал бихьаралъухъ![+] 11ГӀизраилазул[†] тӀолабго халкъалда гьеб рагӀидал, гьел хӀинкъила – тӀокӀалъ нужеда гьоркьоб лъицаниги гьединаб ишги гьабиларо.[†]

12Дуда рагӀани БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьурал шагьаразул цоялда 13хӀалихьатал чагӀи раккун ругин ва гьез, нужеда цереккун рихьа-рагӀичӀел, чияр аллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадат гьабизе цогидал гӀадамалги цӀалел ругин,[+] 14дуца рагӀа-ракьанде щун цӀех-рех гьабизе ккола гьеб ишалъул. Гьеб битӀараб жо батани, ва хӀакъикъаталдаги нужеда гьоркьоб гьединаб махӀцараб иш гьабун батани, 15шагьаралъул киналго чагӀи чара гьечӀого чӀвазе ккола. ТӀолабго шагьарги, гьениб бугебщинабги, гӀи-боцӀигун цадахъ херем гьабизе[†] ккола; хвалчаца чӀвай киналго! 16Гьениб батарабщинаб бечелъиги шагьаралъул майданалде бакӀаре[†] ва тӀолабго шагьаргун цадахъ бухӀе, нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе кьолеб цӀадул къурбан хӀисабалда. Гьеб шагьар чӀунтелазул гохӀлъун хутӀизе ккола абадиялъего ва тӀокӀалъ гьеб цӀи гьабун базе бегьуларо. 17Херем гьабураб жоялде нужеца квер бегьизе бегьуларо! Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццин нахъ буссина, нужеда гурхӀила ва рахӀму-цӀоб лъела, нужер умумузе кьураб рагӀуда рекъон, нужее гӀемерал наслабиги кьела. 18Гьедин букӀина нужеца БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъ гӀин тӀамуни, жакъа дица нужее загьир гьарурал Гьесул киналго амраби тӀуразаруни ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе бокьулеб къагӀидаялъ хьвадани.

#### 14


Хъубабги бацӀцӀадабги


(Лев. 11:1-23)

1Нуж руго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул[†] лъимал. Гьединлъидал, хваразда хадуб магӀу гьабулелъул, черхалда ругъналги лъоге надалда тӀасахун расги кӀкӀваге[+]. 2БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул хирияб[†] халкълъидал нуж. Дунялалъул киналго халкъазда гьоркьоса БЕТӀЕРГЬАНАС[†] тӀаса рищана нуж, Жиндирго хасаб ирс хӀисабалда[+].

3[•]Кинаб букӀаниги хъубаб жо кванаге. 4Гьале нужее хӀалалаб рухӀчӀаголъи: чӀегӀербоцӀи, гӀи-цӀани, 5ритӀучӀал, жайранал, багӀнасал, чаницӀани, антилопаби ва гӀалхул куйдул. 6Нужеца кваназе бегьула щинкӀилги кӀикӀвекьаб, чӀамун лагӀги рехулеб бокьараб хӀайваналъул гьан. 7Амма варанидул, гӀанкӀил ва даманалъул гьан нужеца кванаге, щайгурелъул гьез чӀамун лагӀ реханиги, гьезул кӀикӀвекьал щанкӀлал гьечӀелъул, гьединлъидал гьел нужее хъубаллъун ккола. 8Болъоналъул гьанги кванаге: гьелъул кӀикӀвекьарал щанкӀлал руго, амма гьелъ чӀамун лагӀ рехуларо – гьеб нужее хӀарамаб буго. Гьелъул гьанги кванаге гьелъул балканалдаги квер хъваге.

9Лъадалъ рукӀунел жалазда гьоркьоса нужеца кваназе бегьула гъатахараб хъалги лъедолеб ччугӀил квачӀги бугеб рухӀчӀаголъи. 10Амма гъатахараб хъалги лъедолеб ччугӀил квачӀги гьечӀеб ралъдал яги гӀурул рухӀчӀаголъи кванаге, гьеб нужее хӀарамаб буго.

11Бокьараб бацӀцӀадаб хӀанчӀил гьанги кваназе бегьула нужеца. 12Амма нужеца кваназе бегьуларо: цӀум, хъвек, хъергъу, 13канюк, хъарчигъа, лучнузул кинабниги тайпа, 14гъудузул кинабниги тайпа, 15варанихӀинчӀ, беццаруз, ралъдахӀинчӀ, хъарчигъабазул кинабниги тайпа, 16кетуруз, хьуцӀихӀинчӀ, хъахӀаб беццаруз, 17пеликан, сип, чудук, 18хьуцӀичӀороло, хьуцӀихъазазул кинабгӀаги тайпа, гьудгьуд ва гӀункӀкӀхӀинчӀ.

19Боржинеги боржунеб, гьединго ункъго хӀатӀида ракьалдасанги шурулеб кинабниги гӀиси-бикъинаб рухӀчӀаголъи нужее хъубаблъун ккола – гьеб кваназе бегьуларо. 20Амма бокьараб бацӀцӀадаб хӀинчӀ нужеца кваназе бегьула.

21Хвараб ялъуни жанавараз чӀвараб хӀайваналъул гьан кванаге. Гьеб кье ялъуни биче нужеда гьоркьор чӀел гьабурал чияр халкъазул чагӀазе – гьез кваназе бегьула гьеб. Амма нуж руго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас хира гьабураб Гьесул халкъ.

БурутӀ белъинабуге гьелъул эбелалъул рахьдалъ[+].


АнцӀил бутӀа

22Щибаб соналъ дурго ах-хуралдасан щвараб жоялъул анцӀил бутӀа[†] батӀа гьабе[+]. 23БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе, Гьес тӀаса бищараб Мукъадасаб бакӀалда[†] кваназе ккола дуца бугӀа-ролъул, цӀибахъараб чагъиралъул ва зайтуналъул нахул[†] анцӀил бутӀаги рехъадул щибаб тӀоцебесеб къинлъиялъул гьанги. Гьедин гьабизе ккола БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул кидагосеб хӀурмат-адабалде мун ругьунлъун вукӀине. 24Амма гьеб бакӀ[†] дудаса цӀакъго рикӀкӀада бугони, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе кьураб хӀалухъеналъул анцӀил бутӀа гьенибе босизе ресги батичӀони (БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб Мукъадасаб бакӀ дудаса цӀакъго рикӀкӀада букӀиналъ), 25кинабго анцӀил бутӀа гӀарцухъ хисе ва гьеб гӀарацги босун а БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб бакӀалде. 26Гьениб гьеб гӀарцухъ дуего бокьараб босе: хъвезе жалги, чагъирги, чӀагӀаги ва цоги щиб бокьаниги. Ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе дурго хъизан-лъималгун цадахъ рохалил квана-гьекъей гӀуцӀе. 27Нужеда гӀагарлъухъ гӀумру гьабулел левиталги[†] кӀочонге, гьезие ракьазул бутӀаги магӀишатги гьечӀелъул, нужее бугеб гӀадин[+].

28Щибаб лъабабилеб лъагӀалил ахиралда, гьеб соналъ бачӀараб тӀолабго хӀалухъеналъул анцӀил бутӀаги шагьаралъул кавабахъе, нахърател лъолеб бакӀалде босе[+]. 29Гьеб букӀина левитазеги (нужеда лъалелъул нужер гӀадинаб ирсги мал-мулкги гьезул гьечӀеблъи), нужеда гьоркьоб гӀумру гьабулел чияр халкъазул чагӀазеги, бесдалазеги, къоролзабазеги. Риччанте гьелги гӀорцӀизегӀан кваназе! Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуца гьабулебщиналда баракат[†] лъела.

#### 15


Налъулазда тӀасалъугьунеб сон

1Щибаб анкьго соналдасан нуж налъулазда тӀасалъугьине ккола[+]. 2Гьеб гьадин гьабе: биччанте жиндирго халкъалъул чиясе къарзалъе щиб букӀаниги жо кьурав чияс, гьеб тӀасалъугьун тезе; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру бугелъул гьедин гьабеян, тӀокӀалъ гьеб налъи нахъе тӀалаб гьабизе бегьуларо. 3Чияр халкъазул чагӀазухъа налъи тӀалаб гьабизе бегьула, амма дурго халкъалъул чиясе, ай гӀизраиласе[†] кьураб налъуда тӀаса лъугьа[+]. 4Мискинал чагӀи рукӀине кколаро нужеда гьоркьор, Щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] кьолеб бугеб ракьалда БЕТӀЕРГЬАНАС гьарзаяб магӀишат кьезе бугелъул нужее. 5Амма гьедин букӀина, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъ гӀинги тӀамуни, жакъа дица кьурал Аллагьасул[†] амрабиги мухӀканго тӀуразаруни. 6Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кӀудияб баракат[†] лъела нужеда ва гӀемерал халкъазе къарзалъе кьезеги рес букӀина нужер. Нужецайин абуни, киданиги налъи гьабизе ккеларо. Нужеца гӀемерал халкъазда тӀад кверщел гьабила,[†] амма нужеда тӀад лъицаниги кверщел гьабиларо[+].

7БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб ракьалда, нужер шагьаразул цоялда, дур гӀагарлъиялъул щивниги чи мискинлъани, дурго ургъелги гьабун вукӀинчӀого, мискиназда квер чӀвалевлъун вукӀа. 8Гьезие къваригӀарабщинабги сахаватго ва гъираялда кье къарзалъе[+]. 9Квешаб пикру рекӀелъе биччаге – анкьабилеб, ай налъулазда тӀаса лъугьунеб сон тӀаде гӀунтӀулеб бугилан, рокьукъго валагьун, мискинлъарав чи нахъ чӀваге. Цинги гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гӀарз бахъила, мунги мунагьалъукье[†] ккела. 10Квер гӀатӀидго, рекӀелъ ццинги кквечӀого кье гьесие къарзалъе кьолеб жо. Гьеле гьедин гьабуралъухъин БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуца гьабулебщиналъеги квербакъизе бугеб. 11Мискинал чагӀи ракьалдаса кидаго лъугӀизе гьечӀо, гьединлъидал дица дуда тӀадкъалеб буго – кидаго квер гӀатӀидавлъун вукӀа дурго гӀагарал гӀизраилаздехунги, цогидав кинав вукӀаниги мискин-пакъирасдехунги[+].


Лагъзал эркен гьари


(Тархъ. 21:2-6)

12Дур халкъцояз, ай жугьутӀаз (бихьинчи яги чӀужугӀадан батӀалъи гьечӀо) жалго дуе лагъзаллъун ричани ва анлъго соналъ дуе хӀалтӀани, анкьабилеб соналъ дуца гьел тархъан гьаризе[†] ккола[+]. 13Амма тархъан гьавулелъул чӀового виччаге гьединав чи! 14Сахаватго кье гьесие дурго рехъалъа, тӀорщалидаса ва чагъиралдаса бутӀа: БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе кьурабщиналдаса бутӀа гьесиеги кье. 15Дуда кӀочонге мунгоги Мисриялда лагълъун вукӀаравлъи ва дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас мун гьениса хвасар гьавуравлъи.[†] Гьединлъидалин жакъа дица дуде гьаб амру гьабулеб бугеб.

16Амма лагъас абуни нахъе ине бокьун гьечӀин, щайгурелъул мунги дур хъизан-къайги бокьун, дур бакӀалда[†] лъикӀ бугин жиндиеян, 17гьебмехалъ нуцӀида аскӀовги чӀезавун, гӀебуялъ гьесул гӀин борлъе, гьеб гӀебу нуцӀида къалеб хӀалалъ. Гьеб букӀина гьев гӀумруялъго дур лагълъун хутӀулев вукӀиналъул гӀужлъун, гьебго гьабе гъаравашалъеги[+].

18Амма лагъ эркен гьавизе кканин абун, дур ццин бахъунге, гьев анлъго соналъ дуда цеве хӀалтӀун вугелъул, ккун вачарав хӀалтӀухъанасе кьолелдаса кӀиго нухалъ дагьаб харжалъухъ. Цинги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасги гьабулебщиналъулъ квербакъила дуе.


ГӀи-боцӀул тӀоцебесеб къинлъи

19Дурго гӀи-боцӀиялдаса щибаб тӀоцебе гьабураб бихьинаб хӀайван БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе батӀа гьабе. ТӀоцебе гьабураб баси хӀалтӀизабуге, тӀоцебе гьабураб куйдул квасги къунцӀуге[+]. 20Гьезул гьан щибаб соналъ дуцаги дур хъизан-лъималазги, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе, Гьес тӀаса бищараб мукъадасаб бакӀалда[†] кваназе ккола. 21Амма гьединаб хӀайваналъе кинабгӀаги жагъаллъи ккани – рекълъун, беццлъун, ялъуни цоги кинаб букӀаниги гӀузру ккун – гьеб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбаналъе хъвезе бегьуларо[+]. 22Дурго шагьаралда хъвезеги хъун, кванай гьеб. Хъубасги вацӀцӀадасги кваназе бегьула гьелъул гьан, ритӀучӀалъул яги жайраналъул гьан кваназе бегьулеб гӀадин. 23Амма гьелъул би[†] квание хӀалтӀизабуге. Гьеб лъим гӀадин ракьалде гӀодобе тӀе[+].

#### 16


Песахалъул ва Бугьурго Чадазул байрам


(Тархъ. 12:14-20; Лев. 23:5-8; Тар. 28:16-25)

1[•]Авив[†] моцӀ кӀочонге ва гьеб моцӀалъ нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе[†] Песахалъул[†] байрам тӀобитӀе, щайгурелъул Авив моцӀалъул сардилъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нуж Мисриялдаса къватӀире рачана. 2БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Песахалъул къурбан хъве БЕТӀЕРГЬАНАС[†] тӀаса бищараб мукъадасаб бакӀалда.[†] 3Песахалъул къояз реччеб жубараб квен кванаге. Анкьго къоялъ гӀицӀго бугьурго чед кванай – гӀазабалъул чед – щайгурелъул Мисриялдаса къватӀиве мун гӀедегӀун вахъине ккедал. Гьедин гьабе нужго Мисриялдаса нахъе араб къо киданиги кӀочон течӀого букӀинелъун[+]. 4Анкьго къоялъ нужер улкаялда кибниги реччеб букӀине бегьуларо. Къаси хъураб къурбаналъул гьанги рогьинегӀан нахъе тоге[+].

5БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьураб цониги шагьаралда къурбан хъоге, 6Гьес Жиндицаго тӀаса бищараб Мукъадасаб бакӀалда гурони. ГӀицӀго гьениб хъве Песахалъул къурбан, бакътӀерхьул гӀужалда – мунго Мисриялдаса къватӀиве вахъараб гӀужалда. 7БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб бакӀалда[†] белъе ва гьениб кванай къурбаналъул гьан, ва радал рокъове тӀад вусса. 8Анлъго къоялъ бугьурго чед кванай, анкьабилеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе гӀоло динияб данделъи ахӀе; гьеб къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀиги гьабуге.


Анкьазул байрам


(Лев. 23:15-22; Тар. 28:26-31)

9Лъилъари байбихьаралдаса нахъе анкьго анкь рикӀкӀе[+] 10ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе гӀоло Анкьазул байрам тӀобитӀе. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе гьарзаго кьураб гӀадин, дуцаги гьеб къоялъ квергӀатӀидго хириял садакъаби гьаре. 11Дурго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб бакӀалда аваданаб квана-гьекъей гӀуцӀе ва риччанте дуда цадахъ рукӀине дур васалги, ясалги, лагъзалги, гъаравашалги, дуда гӀагарлъухъ гӀумру гьабулел левиталги,[†] гьединго нужеда гьоркьоб гӀумру гьабулел апарагзабиги, бесдалзабиги, къоролзабиги. 12Киданиги кӀочонге мунго Мисриялда лагълъун вукӀаравлъи ва гьал къанунал тӀуразаре[+].


Хъошазул байрам


(Лев. 23:33-43; Тар. 29:12-39)

13Хъошазул байрам тӀобитӀе анкьго къоялъ, гьоцӀиб лалги тӀамун чаналъуб цӀибилги цӀцӀун лъугӀараб мехалъ[+]. 14Аваданаб квана-гьекъей гӀуцӀе гьеб байрамалъул къояз ва дуда цадахъ рукӀине те дур васалги, ясалги, лагъзалги, гъаравашалги, дуда гӀагарлъухъ гӀумру гьабулел левиталги, гьединго нужеда гьоркьоб гӀумру гьабулел апарагзабиги, бесдалзабиги, къоролзабиги. 15БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса бищараб бакӀалда анкьго къоялъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе гӀоло байрам тӀобитӀе. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе лъикӀаб бачӀинги кьун, гьабулебщиналда баракатги[†] лъун бугелъул, ракӀ-ракӀалъ вохун аваданго вукӀа.

16ЛъагӀалида жаниб лъабго нухалъ нужер киналго бихьинал рачӀине ккола БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цере, Гьес тӀаса бищараб бакӀалде: Бугьурго Чадазул байрамкъоялъ, Анкьазул байрамкъоялъ ва Хъошазул байрамкъоялъ. БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве чӀового чи вачӀине бегьуларо! 17Биччанте щивав чияс, жиндирго ресалда рекъон, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб боцӀи-рикъзиялдаса хирияб[†] садакъа босун бачӀине Мукъадасаб бакӀалде.


ДиванчагӀи

18БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьурал киналго шагьаразда диванчагӀиги хӀакимзабиги тӀаме. Гьедин гьабе щибаб къавмалда жаниб ва биччанте гьез ритӀухъаб диван гьабизе[+]. 19Диван ракӀбацӀцӀадго гьабе, чи ватӀа гьавуге. Ришват босуге, ришватаз гӀакъилзабиги беццлъизарула, ракӀ бацӀцӀадалги гьерсихъабилъун ккезарула[+]. 20РитӀухълъи цӀуне, гӀицӀго ритӀухълъи, цинги дуеги гӀумру букӀина ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе кьолеб бугеб ракьалъул хважаинлъунги вахъила.


БатӀиял аллагьзаби

21Дуца БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе базе бугеб къурбан-бакӀалда аскӀоб Ашерал хӀуби чӀоге – кинабгӀаги хӀуби чӀоге,[+] 22мажусиязул мукъадасал ганчӀалги лъоге. Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рихараб жо буго гьеб.

#### 17

1Жагъаллъи бугеб яги кинабгӀаги гӀузру ккараб гӀи-боцӀи БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе[†] къурбан гьабуге, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе кутакалда рихараб жо буго гьеб[+].

2Нужее БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб цониги шагьаралда, Гьесулгун къотӀиги хвезабун, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рихараб жо гьабулел бихьинал яги руччаби ратани, 3ялъуни Дир амруги гӀадахъ босичӀого, цониги чи цогидал аллагьзабазе[†] хъулухъ гьабизе ва бакъуе, моцӀрое яги зобалазул боялъе сужда гьабизе лъугьани, 4ва гьеб дуда рагӀани, гьелъул хӀакъалъулъ рагӀа-ракьанде щун цӀех-рех гьабе. Гьеб битӀараб батани, ва ГӀизраилалда[†] хӀакъикъаталдаги гьединаб нахъегӀанаб иш гьабун батани, 5гьеб иш гьабурал чагӀи, бихьинчи чӀужугӀадан батӀалъи гьечӀого, шагьаралъул кавабахъеги рачун, ганчӀица чӀвазе ккола[+]. 6Амма тамихӀ гьабизе ккани, кӀиго ялъуни лъабго нугӀ къваригӀуна. ЦохӀо гурони нугӀ гьечӀони, гьев чи чӀвазе бегьуларо[+]. 7НугӀзабаз речӀчӀизе ккола тӀоцебе гамачӀ, гьезда хадуб – хутӀараб халкъалъги. Квешлъи нахъе гьабе нужедаго гьоркьоса![+]


Диван гьаби

8Цо-цо ишазе хӀукму къотӀизе – чӀвай-хъвей букӀа, пуланаб дагӀба-къец букӀа, цоцалъ рагъун ккараб гӀажизлъи букӀа – дур шагьаралъул диванчагӀазе захӀмалъизе бегьула. Гьебмехалъ мун а БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб Мукъадасаб бакӀалде,[†] 9Левийил къавмалдаса кашишзабазухъе[†] ва гьенив вугев диванчиясухъе. Гьезда цӀехе – гьез бицина дуда битӀараб хӀукму[+]. 10БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Мукъадасаб бакӀалда къотӀараб хӀукму тӀубазабизе ккола. Гьез малъараб къагӀидаялда гьабе кинабго. 11Гьез малъараб къануналдаги гьез къотӀараб хӀукмуялдаги рекъон гьабе кинабго. Гьелдаса дове-гъове кьуруге. 12Гьенив БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе хъулухъалъе чӀарав кашишасухъ ялъуни диванчиясухъ гӀенеккиларилан лъугьарав чи чӀвазе ккола. Квешлъиялдаса бацӀцӀе ГӀизраил. 13Цинги тӀолалго гӀизраилазда рагӀила гьеб ва гьел хӀинкъила, гьединаб тӀасанккараб жоги тӀокӀалъ гьабиларо.[†]


Пача

14БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьолеб бугеб ракьалдеги щун, гьебги кверде босун, гьениб гӀумру гьабулеб мехалъ, нужеца абила: „РачӀа нилъеца нилъеего пача вищизе, нилъеда сверухъ ругел цогидал халкъазго гӀадин“, – ан[+]. 15Нужеца пачалъун вищизе ккола БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас вихьизавурав чи – гьев вукӀине ккола нужерго халкъалда гьоркьоса чи. Дур халкъалъул гурев, къватӀиса ракьалъул чи дудаго тӀад пачалъун тоге[+]. 16Пачаяс жиндиего чуял гӀемерлъизаризе бегьуларо ва жеги цӀикӀкӀун чуял росизе гӀоло Мисриялде чагӀи ритӀизе бегьуларо. БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда абун бугелъул: „Нуж тӀокӀалъ доре нахъ руссунге“, – ян[+]. 17Пачаяс гӀемерал лъудби рачине бегьуларо, гурони гьев битӀараб нухдаса къосине вуго. Гьединго гӀемераб гӀарац-меседги букӀине бегьуларо пачаясул[+].

18Пачалъиялъул тахиде вахараб мехалъ, доб кашишзабазухъги левитазухъги бугеб Къанун хъвазе ккола гьес жиндиего. 19Биччанте гьеб кидаго гьесухъ букӀине ва гьес цӀализе. Цинги гьев БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасукьа хӀинкъизе ругьунлъила, Къануналда хъваралъе мутӀигӀлъила ва киналго Аллагьасул тӀадкъаялги тӀуразарила. 20Гьебмехалъ пачаяс живго халкъалдаса тӀадегӀан гьавиларо, гьал амрабаздасаги кивего кьуриларо. Цинги гьев пачаги гьесул наслуги ГӀизраилалъул пачалъиялъул тахида гӀемераб мехалъ хутӀила.

#### 18


Кашишзабазеги левитазеги кьолеб хирияб садакъа

1ГӀизраилалда[†] Левийил наслуялъе, ай кашишзабазегун[†] левитазе ракьазул бутӀаги ирсги букӀине гьечӀо. Гьезул бутӀа буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] кьолел хириял садакъабигун къурбаназдаса; гьездасан букӀина гьезие квен-тӀех. 2Левийил къавмалъе вацазда гьоркьоб бутӀа гьечӀо, щайгурелъул Живго БЕТӀЕРГЬАН вуго гьезие ирсалъул бакӀалда,[†] Гьесул амруялда рекъон[+].

3Гьале кашишзабазе кьезе кколеб бутӀа: халкъалъ къурбаналъе хъурабщинаб боцӀудасаги гӀиядасаги гьезул ратӀаги, бетӀер-кӀалги, кванирукъги[+]. 4Гьединго хӀалухъеналъул – бугӀа-ролъул, чагъиралъул, зайтуналъул нахул[†] – тӀоцересел бутӀабиги, гӀиял тӀоцебе къунцӀараб квасги[+]. 5БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] киналго къавмазда гьоркьоса цохӀо гьеллъидал тӀаса рищарал, гьелги гьезул наслабиги кидаго БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере чӀун, Гьесие хъулухъалъе рукӀине.

6ГӀизраилазул кинаб букӀаниги шагьаралда гӀумру гьабун чӀарав левит, жиндиего бокьараб мехалда, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса бищараб мукъадасаб бакӀалде[†] гочине бегьула[+]. 7Гьесул ихтияр буго, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе чӀарал жиндирго вацал левиталго[†] гӀадин, гьениб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе хъулухъ гьабун вукӀине. 8Гьев левитасе гьесул вацазда бащадаб сурсат кьезе ккола, жиндирго умумузул ирс бичун щвараб буголъи гьесул батаниги.


БатӀиял халкъазул гӀадатал

9БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьолеб ракьалде щвараб мехалда, нужеца гьенир ругел халкъазул къабихӀал гӀадатал росизе бегьуларо[+]. 10Къурбан-бакӀалда нужер васал яги ясал цӀадул къурбанлъун гьаруге ва сихӀручагӀиги, палихъабиги, балъголъи бицунел ва цоги гьелда релълъараб жо гьабулел чагӀиги нужеда гьоркьор рукӀине риччаге[+]. 11Нужеда гьоркьор рукӀине бегьуларо инсанасул гӀакълу хисизабулел сихӀручагӀи яги хваразул рухӀал рачӀинарулел ва батӀи-батӀиял рухӀазда кӀалъалел чагӀи[+]. 12Гьединал ишал гьарулев щивав чи БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рихарав вуго; гьел хъубал ишал сабаблъунин БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дол халкъал нужер берзукьан нахъе къотӀулел ругел. 13БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цере рацӀцӀадго рукӀа!


БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ тӀадегӀанав авараг

14Нужеца нахъе гъезе ругел халкъаз палихъабазухъги балъголъи бицунел чагӀазухъги гӀин тӀамула, амма нужеде БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амру гьединаб гьечӀо. 15БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас, дунго гӀадин, нужедаго гьоркьоса авараг[†] вахъинавизе вуго нужее. Гьесухъ гӀенекке![+] 16Хоривалда,[†] жамагӀаталъул данделъиялда, нужеца БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда гьарун[†] букӀиндал: „БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул гьаракь рагӀизеги гьаб кутакаб цӀа бихьизеги биччаге нижеда, гурони ниж хвезехъин руго“, – ян[+].

17Ва БЕТӀЕРГЬАНАС дида абуна: „Гьез гьедин гьарулеб букӀин лъикӀ буго[+]. 18Дица гьезие, мунго гӀадин, гьезда гьоркьоса авараг кьела ва гьесул кӀалдиб лъела гьезда абизе кколеб жо. Гьес бицина гьезда Дица амру гьабунщинаб[+]. 19Гьев аварагги гьоркьов ккун Дица загьир гьарурал рагӀабазухъ гӀенеккичӀев чи Дицаго тамихӀалде цӀала. 20Амма Дир цӀаралдасан Дица амру гьабичӀеб жо бицарав, ялъуни батӀияв аллагьасул цӀаралдасан[†] кӀалъалев авараг чӀвазе ккола[+].

21Дуда ракӀалда ккезе бегьула: ‘Кин дида лъалеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи гьеб гуреблъи?’ – ян. 22БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралдасан абураб жо лъугьинчӀони ва гьес абухъе ккечӀони, гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи гуро. Жиндиего бокьараб бицунев авараг вуго гьев, гьесукьа хӀинкъуге.

#### 19


Лъутуншагьарал


(Тар. 35:6-34; Къан. 4:41-43; Егьош. 20:1-9 )

1[•]БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нужее кьолеб бугеб ракьалдаса халкъалги нахъе къотӀараб, нужеца гьеб ракьги кверде босараб ва гьезул шагьараздеги минабаздеги нуж рахъараб мехалъ, 2-3гьеб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьураб ракь лъабиде бикье ва щибаб бутӀаялда цо-цо шагьар тӀаса бище – кинабниги лъабго шагьар. Цинги гьел шагьаразухъе нух гьабе ва биччанте БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьураб ракьалда тохлъукье чи чӀварав инсан гьениве лъутизе.

4Лъидего рокьукълъи-ццин гьечӀого, тохлъукье чи чӀван вугони, гьединав чиясул ихтияр буго жиндирго гӀумру хвасар гьабизелъун гьел шагьаразде лъутизе. 5Масала, пуланав чи гьалмагъгун цадахъ рохьове цӀул гьабизе ун вугони, ва гьес цӀуладе хьвагӀараб гӀощтӀодаса тохлъукьего бортараб бегӀераб маххги щун гьесул гьалмагъ хвани, гьев чи гьеб лъабабго шагьаралъул цоялъуве лъутизе бегьула, жиндирго гӀумру цӀунизелъун[+]. 6Амма гьеб шагьар цӀакъго рикӀкӀада бугони, къисас босулес гьесда хадувги гӀунтӀун, ццидакье гьев чӀвазе рес буго. Гьединав чийин абуни, чӀвазе мустахӀикъав гьечӀо, чӀварасдехун гьесул ццин букӀинчӀелъул. 7Гьединлъидалин дица дуда лъазабураб лъабго шагьар батӀа гьабеян.

8БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужер умумузе рагӀи кьуна нужер ракьал гӀатӀид гьарилин. Нужер умумузе кьелин гьедарал ракьал Гьес нужее кьезе руго, 9жакъа дица загьир гьарурал Гьесул амраби мухӀканго тӀуразаруни, БЕТӀЕРГЬАН Аллагь нужее хиралъани ва Гьесул къануназда рекъараб гӀумруги гьабуни. Гьебмехалъ гьеб лъабабго шагьаралде тӀаде жеги лъабго шагьар тӀаса бище. 10Гьедин гьабе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее ирсалъе кьураб ракьалда гӀайибго гьечӀеб би[†] гӀодобе тӀечӀого букӀине ва гьеб бидул гӀайибияллъун нужго ккечӀого рукӀине гӀоло[+].

11Амма лъицаниги гьалмагъасдехун ццинги рекӀелъ хьихьун, гьесие гъоркьчӀел гьабуни ва, тӀадги речӀчӀун гьевги чӀван, живго гьел шагьаразул цоялде лъутани,[+] 12гьев чӀвадарухъанас гӀумру гьабулеб шагьаралъул кӀудияз гьесда хадур чагӀи ритӀизе ккола, гьев гьениса нахъе вачине. Цинги гьев кьезе ккола бидул къисас босулесул кверде, гьес чӀвазе вукӀине. 13Гьесда гурхӀуге. ГӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб бидул мунагьалдаса[†] ГӀизраил[†] цӀуне, нужеего лъикӀ букӀине[+].

14Мадугьаласулгун бугеб гӀорхъи киданиги добегӀан цӀаге, щайгурелъул гьеб буго нужер умумуз лъураб, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьурал ракьазул гӀорхъи[+].


НугӀзал

15Пуланав чияс гьабураб квешлъи-такъсиралъе диванханаялда хӀукму къотӀизе ккани, цохӀо чиясул нугӀлъи гӀоларо. Кинаб гӀайиб чиясде гӀунтӀизабулеб бугониги, гьеб тасдикъ гьабула кӀиго яги лъабго чиясул нугӀлъиялдалъун[+].

16Нагагь цониги чияс гьересияб нугӀлъиги гьабун, цогидав гӀайибиявлъун ккезавулев вугони,[+] 17гьев кӀиявго чи БЕТӀЕРГЬАНАСДА[†] цеве вачине ккола – гьенир ругел кашишзабазгун[†] диванчагӀаз хӀукму къотӀизе[+]. 18ДиванчагӀаз гьеб ишалъул мухӀканго цӀех-рех гьабизе ккола, ва гьев чияс, гьересияб нугӀлъиги гьабун, жиндирго халкъцоясда бугьтан лъун букӀин тӀатани, 19гьес цогидасе гьабизехъин букӀараб жо гьесие жиндиего гьабизе ккола. Гьединаб квешлъи нужедаго гьоркьоб биччаге[+]. 20Гьеб рагӀидал киналго хӀинкъила ва тӀокӀалъ гьединаб хӀалихьалъи нужеда гьоркьоб лъицаниги гьабиларо.[†] 21ГурхӀел гьабуге гьединав чиясда! ГӀумруялъухъ – гӀумру, бералъухъ – бер, гӀусалъухъ – гӀус, квералъухъ – квер, бохалъухъ – бох[+].

#### 20


Рагъ гьабиялъул къагӀидаби

1Тушбабигун рагъ ккани ва нужеда бихьани гьезул нужедаса гӀемер цӀикӀкӀарал чуялги, чолгьакалги, рагъухъабиги рукӀин, нуж гьезукьа хӀинкъуге, щайгурелъул нуж Мисриялдаса къватӀире рачарав БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] вукӀине вугелъул нужеда цадахъ. 2Биччанте рагъ байбихьилалде, рагъухъабазда цевеги вахъун, кашиш[†] кӀалъазе. 3Гьес абизе биччай: ‘ГӀизраилил[†] халкъ, гӀенекке! Нуж жакъа тушбабигун рагъизе руго. Нуж къвакӀун чӀа, гьезукьа хӀинкъуге, нахъе къаге ва гьезда цебе ракӀ тӀуркӀизе биччаге. 4БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вукӀине вуго нужеда цадахъ, нужер тушбабазда данде вагъизе ва нужее бергьенлъи кьезе мурадалда’.

5Хадуб биччанте церехъабаз рагъухъабазда абизе: ‘Нужер лъицаниги цӀияб мина бан батани, амма жеги гьениве вахъун ватичӀони, виччанте гьев рокъове тӀадвуссине. Гурони, гьев рагъда чӀвазе бегьула, цинги гьесул минаялъуве цогидав вахъина ва цогидас тӀобитӀила цӀияб минаялде рахъиналъул сухӀматги. 6Лъицаниги цӀолбол ах гӀезабун батани, амма жеги гьениса пихъалъул пайда босун батичӀони, виччанте гьев рокъове тӀадвуссине. Гурони, гьев рагъда чӀвазе бегьула, цинги гьесул ахил пихъалдаса цогидас пайда босила. 7Нужеда гьоркьоса лъиениги яс абун ятани, амма жеги бертин гьабун батичӀони, виччанте гьев рокъове тӀадвуссине. Гурони, гьев рагъда чӀвазе бегьула ва гьесул абурайги чияца ячина’[+]. 8Хадуб халкъалъул церехъабаз абизе ккола: ‘Нужеда гьоркьов ватани ракӀ хӀинкъарав яги тамахав чи, виччанте гьединав чи рокъове тӀадвуссине, цогидазулги ракӀал тамахлъичӀого рукӀине’, – ян.

9Гьелдаса хадуб биччанте гьез аскаразда тӀад рагъул церехъаби тезе.

10Шагьаралде тӀаде гьужум гьабилалде[†] цебе, цин нужергун ракълил къотӀи-къай гьабизе рес кье гьезие. 11Шагьаралъул жамагӀат гьелда разилъани ва гьез нужее каваби рагьани, риччанте гьел нужеда цере хӀалтӀизе. 12Амма гьез нужергун ракълил къотӀи-къай гьабичӀони, гьеб шагьар сверун ккве. 13БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьеб шагьар нужер кверде кьун хадуб, гьенир ратарал тӀолалго бихьинал чӀвай. 14Руччабиги, лъималги, гӀи-боцӀиги нужеего давлалъун босе. Гьеб кинабго тушбабазул буголъиялдаса пайда босе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьун бугелъул гьеб[+]. 15Гьедин гьабе нужедаса рикӀкӀада ругел, батӀиял ракьазул халкъазул шагьаразе.

16Амма БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее ирсалъе кьураб ракьалъул шагьаразда цониги инсан чӀаго тоге. 17ТӀуран тӀагӀинаре гьел – хитиялги, амориялги,[†] ханааниялги,[†] перизиялги, хивиялги, евусиялги – БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул рагӀуда рекъон[+]. 18Гурони гьез нужги куцазе руго жидерго аллагьзабазе[†] гьез гьарулел хъубал ишазде ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цере нуж мунагьалъукье[†] ккезе руго.

19Шагьар гӀемераб мехалъ сверун ккун бугони, гьенир ругел гъутӀбузе зарал гьабуге, гьезда гӀащтӀи хъваге. Гьездасан пихъ кванай, амма гъутӀби къотӀуге. Авлахъалда ругел гъутӀби гӀадамал гурелъул, гьезда данде рагъ гьабизе ккани[+]. 20Пихъ бижуларел гъутӀби къотӀизе бегьула ва шагьар сверун кквезе щулалъаби разе хӀалтӀизаризе бегьула, дуда данде чӀараб шагьар кверде босизегӀан.

#### 21


ТӀатичӀел такъсирал

1Дуе БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] кьолеб бугеб ракьалда кибгӀаги гӀалахалда инсанасул жаназа батани ва гьев чи лъица чӀваравали лъазе рес гьечӀони, 2биччанте нужер кӀудиял[†] чагӀазги диванчагӀазги гьеб бакӀалдаса[†] сверухъ ругел шагьаразде бугеб манзил борцине 3ва бищун гӀагардегӀанасеб шагьар тӀаса бищизе. Биччанте гьеб шагьаралъул кӀудиял чагӀаз бачине жеги гарбида рукьги бачӀеб, хӀалтӀизабичӀеб гӀачӀар[+]. 4Хадуб гьез гьеб лъарал рагӀалда бугеб авлахъалде, жеги кидаго хьонги хьачӀеб, хурги бекьичӀеб бакӀалде бачина ва гьениб гьеб гӀачӀаралъул габур бекила. 5Левийил наслуялъул кашишзабиги[†] рукӀине ккола гьенир. Гьеллъидал БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса рищарал Гьесие хъулухъалъе чӀезе ва нужее дугӀаги гьабизе. Гьезул рагӀудалъун лъугӀизе ккола бокьараб дагӀба-къец ва кьал[+]. 6Хадуб гьеб жаназа батараб бакӀалдаса бищун гӀагарда бугеб шагьаралъул кӀудиял чагӀаз, лъарахъ габур бекараб доб гӀачӀаралда тӀадги ккун, кверал чуризе ккола. 7Биччанте гьез абизе: ‘Нижер квераз гьев чиясул би[†] гӀодобе тӀечӀо, нижер беразда гьебги бихьичӀо. 8Я БетӀергьан,[†] тӀасалъугьа, Дуцаго хвасар гьабураб Дурго халкъ ГӀизраилил[†] агьлуялдаса. ГӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб биялъухъ Дурго халкъ гӀизраилал жавабалде ахӀуге’. Гьебмехалъ гьеб биялъул гӀайиб нужеде ккеларо[+]. 9Гьедин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабиялдалъун, нуж чияр биялъул гӀайибалдаса рацӀцӀадаллъун рукӀина[+].


Асирай лъадилъун ячин

10Рагъ ккараб мехалъ, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тушбаби нужер кверде кьедал ва дуца гьел асирлъуде рачиндал, 11нагагь асиразда гьоркьой берцинай чӀужугӀадан йихьани, гьелъухъ рокьи ккани ва гьей дуего ячине бокьани, 12гьей дурго рокъое яче. Биччанте гьелъ бетӀерги кӀкӀвазе, малъалги къунцӀизе,[+] 13асирлъиялъул ретӀелги хисизе[*] ва, жиндирго эбел-инсухъги гӀодулаго, цо моцӀалъ дур рокъоб гӀумру гьабизе. Гьелдаса хадуб мун гьелда аскӀове ине ва гьелъул рослъун вахъине бегьула – гьейги дур лъадилъун лъугьина. 14Нагагь гьей дуе рекӀее гӀолей гьечӀони, дуца гьей жиндиего бокьаралъуе ине йиччанте. Дур ихтияр гьечӀо гьей йичизе ялъуни лагълъун гьайизе, щайгурелъул дуца гьелъулгун бусен гӀахьал гьабидал.


Бищун кӀудияв васасул ихтиярал

15Пуланав чиясул кӀиго лъади йигони: цо йокьулей, цогидай йокьуларей, кӀиязулго васалги ругони, амма бищун кӀудияв вас йокьуларей лъадуца гьавурав[†] вугони,[+] 16лъималазда гьоркьоб ирс бикьулелъул, бищун кӀудияв васасе букӀине кколеб бутӀа, йокьуларей лъадул васги махӀрум гьавун, йокьулей лъадул васасе кьезе бегьуларо. 17Йокьуларей лъадул вас тӀоцеве гьавурав вукӀиналда разилъизе ккола гьев ва гьесие кьезе ккола кинабго жиндирго мал-мулкалдаса кӀиго нухалъ цӀикӀкӀараб бутӀа, щайгурелъул гьев вуго гьесул бихьинаб къуваталъул тӀоцебесеб чӀил, тӀоцевесев васасул ихтияралги гьесухъ рукӀуна[+].


МукӀурлъуларев васасул хӀакъалъулъ

18Лъилниги вугони къосараб гӀамалги бугев, малъарабги гьабуларев, кигӀан тамихӀ гьабуниги эбел-инсухъги гӀенеккуларев вас,[+] 19биччанте инсуцаги эбелалъги гьев вачине шагьаралъул кавабахъе[*] кӀудиял чагӀазда цеве. 20Гьез кӀудиял чагӀазда абизе ккола: ‘Нижер васасул мекъаб гӀамал буго, малъарабги гьабулеб гьечӀо, нижехъ гӀенеккулевги гьечӀо. ГӀицӀго кваназеги гьекъолдизеги лъала гьесда’, – ян[+]. 21Гьебмехалъ шагьаралъул тӀолалго бихьиназ ганчӀица чӀвазе ккола гьев. Гьединаб хӀалихьалъи нужеда гьоркьоб тоге; ккараб жо киналго гӀизраилазда рагӀидал, гьел хӀинкъила гьединаб жоялдаса.


БатӀи-батӀиял къанунал

22ЧӀвазе мустахӀикъаб такъсиралъухъ тамихӀги гьабун, лъил букӀаниги жаназа гъотӀода дализабун бугони,[+] 23сордо бан гьеб гьениб тезе бегьуларо. Гьебго къоялъ гьев вукъизе ккола, щайгурелъул гъотӀода варав чи Аллагьасул[†] нагӀана щварав чи ккола. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее ирсалъе кьураб ракь хъублъизабуге[+].

#### 22

1Дуда бихьани чияр гӀака ялъуни чахъу, рехъадасаги батӀалъун, нух къосун ккун букӀин, гьеб бихьичӀеб хвел гьабуге – хважаинасухъе щвезабе[+]. 2Гьев чи дудаса рикӀкӀада ватани яги хӀайваналъул хважаин щив кколевали дуда лъалеб батичӀони, гьеб духъего баче; гьелда хадув хважаин вачӀинегӀан дурго рокъобги хьихьун, цинги нахъе кье. 3Гьединго гьабе чияр хӀама, ретӀел яги бокьараб лъихъаниги билараб жо батани. Кумек гьабичӀого аскӀоса унге.

4Дуда бихьани лъилниги хӀама яги оц гӀодоб ккун букӀин, бихьичӀеб хвелги гьабун, нахъе унге. Гьелъул хважаинасе кумек гьабе гьел тӀаде рахъинаризе. 5ЧӀужугӀаданалъ бихьинчиясул партал ретӀине бегьуларо, бихьинчияс чӀужугӀаданалъул парталги ретӀине бегьуларо, щайгурелъул гьединаб иш гьабулев чи БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе[†] кутакалда рихарав вуго.

6Нухда унелъул, гъотӀода тӀад ялъуни гӀодоб нухда хӀанчӀил бусен батани ва гьениб жиндирго тӀанчӀигун яги ханалгун эбелаб хӀинчӀ батани, хӀинчӀги гьелъул тӀанчӀиги цадахъ росуге дуего[+]. 7Дуца тӀанчӀи росизе бегьула, амма гьезул эбел биччанте. Гьедин гьабуни, дуе лъикӀ букӀина ва халатаб гӀумруги кьела. 8ЦӀияб мина балаго, гьелъул тӀохалъул рагӀаллъабазда сверун жо ккве[*], гьениса гӀодове щивго вортичӀого вукӀине ва дурго рукъалде бидул хӀакъги ккечӀого букӀине.

9ЦӀолбол ахикь цоги батӀияб хьон чӀоге, чӀани гьеб кинабго дуе хӀарамаб букӀине буго – дуца чӀараб хьоналъул бачӀинги, цӀолбол гъабуялъул пихъги[+]. 10Оцги хӀамаги цадахъ цо пуруц-рукьалда баге. 11Квасул ва лъолъол кунги цадахъ хӀалтӀизабун гьабураб ххамил букъараб партал ретӀунге. 12Дуцаго ретӀунеб парталалъул ахада ункъабго бокӀнида гӀертелал[*] рукъе[+].


Ригьнал хӀакъалъулъ къанунал

13Пуланав чияс пуланай яс жиндиего лъадилъун ячани, амма гьелда аскӀов вегун хадуб гьесие гьей йокьичӀони 14ва гьелъул хӀакъалъулъ мацӀал гьаризе жувани: ‘Дица дой гӀадан ячана, амма гьелда аскӀов вегидал, гьей ясгӀадан ятичӀо’, – янги абун, 15биччанте ясалъул эбел-инсуца гьей ясгӀадан йикӀарайлъи тасдикъ гьабулеб хӀужа босизе шагьаралъул кавабахъе кӀудиял[†] чагӀазухъе. 16Ва биччанте инсуца кӀудиял чагӀазда абизе: Дица дирго яс кьуна гьав чиясе росасе, гьанжейин абуни, гьесие гьей рихун йиго. 17‘Дур яс ясгӀадан йигин абизе бакӀ[†] дида батичӀо’, – янги абун, гьав чияс бугьтанал лъолел руго дир ясалда. Гьале гьей ясгӀадан йикӀарайлъи бихьизабулеб хӀужа.

Цинги шаршав бихьизабе кӀудиял чагӀазда. 18Гьебмехалъ кӀудиял чагӀаз гьев чиясе тамихӀ гьабизе ккола. 19Гьединго гьесухъа гӀакӀа бахъизе ккола – нусго шекел[†] бацӀцӀадаб[†] гӀарцул[*] – ва гьеб кьезе ккола ясалъул инсуе. Гьев чияс ГӀизраилалъул[†] ясгӀаданалъул рахъалъ квешаб хабар тӀибитӀизабун бугелъул! Гьейги гьесул лъадилъун хутӀила ва гӀумруялъго гьейгун ватӀалъизе гьесие ихтиярги букӀинаро. 20Амма гьесул рагӀи битӀараб батани, гьей ясгӀаданги йикӀун ятичӀони, 21биччанте гьей гӀадан гьелъул инсул минаялъул кавудухъе ячине. Гьений шагьаралъул бихьиназ гьей ганчӀица чӀвазе ккола, ГӀизраилил халкъалда гьоркьоб сурараб иш гьабуралъухъ – жиндирго инсул рокъой йикӀаго саяхъго хьвадаралъухъ. Гьединаб квешлъи нужедаго гьоркьоса тӀагӀинабе!

22Чияр лъадигун цониги чи вегун вукӀаравлъи тӀатани, гьел кӀиялго чӀвазе ккола. Гьединаб квешлъи ГӀизраилалдаса тӀагӀинабе![+]

23Шагьаралда жаниб пуланав бихьинчиясда чияе абурай яс дандчӀвани ва гьев гьейгун вегани, 24гьел кӀиялго, шагьаралъул кавабахъеги рачун, гьенир ганчӀица чӀвазе ккола: яс – кумекалъе чагӀи ахӀичӀелъухъ, бихьинчиян абуни, жиндирго ракьцоясе абурай ясгӀадан басра гьаюралъухъ. Гьединаб квешлъи нужеда гьоркьоса тӀагӀинабе! 25Пуланав бихьинчияс, авлахъалда дандчӀварай ва чияе абурай ясалда тӀадеги лъугьун, гьей басра гьаюни, гӀицӀго бихьинчи чӀвазе ккола. 26Ясалъе кинабгӀаги тамихӀ гьабуге, щайгурелъул гьелъ щибго хвалие мустахӀикъаб жо гьабичӀелъул. Гьеб буго лъица букӀаниги, тохлъукьего тӀадги речӀчӀун, чи чӀвай гӀадаб жо. 27Авлахъалда йихьарай чияе абурай ясалда тӀаде лъугьидал гьев бихьинчи ва гьей ахӀданиги ахӀдечӀониги (кумек гьарун),[†] гьелъие кумекалъе чи вукӀинчӀелъул.

28Кинав вукӀаниги бихьинчиясда йихьани жеги лъиего абичӀей ясгӀадан, ва гьев гьейгун вегани, ва гьел тӀад ккуни, 29гьес ясалъул инсуе кӀикъоялда анцӀго шекел[*] гӀарцул кьезе ккола, гьейги лъадилъун ячине ккола, гьей басра гьаюралъухъ. ГӀумруялъго гьейгун ватӀалъизе ихтияр гьечӀо гьесул[+]. 30Цониги бихьинчи жиндирго инсул лъадигун вегизе бегьуларо, щайгурелъул гьеб иш эмен инжит гьави ккола[+].

#### 23


ЖамагӀаталда гьоркьоса чи нахъе ахӀи

1БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] динияб данделъиялде вачӀине бегьуларо хӀаназе жагъаллъи ккарав ялъуни бихьинлъи нахъе къотӀарав цониги чи[+].

2КъватӀулъа гьавурав[†] чиги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динияб данделъиялде виччазе бегьуларо, гьединго анцӀабилеб кьералде щвезегӀан гьесул цониги наслуги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динияб данделъиялде виччазе бегьуларо.

3Гьединго аммониявги, могӀавиявги,[†] анцӀабилеб кьералде щвезегӀан гьезул цониги наслуги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ данделъиялде рачӀине бегьуларо – гьеб буго абадияб къанун. 4Щайгурелъул нуж Мисриялдаса рачӀунеб мехалъ гьез чед-цӀамгун[*] нужее дандчӀвай гьабичӀо. Гьелда тӀадеги гьез Арам-Нагьараималда бугеб Петоралдаса Беорил вас БилгӀам ккуна нужее нагӀана кьезе мурадгун[+]. 5Амма БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] къабул гьабичӀо гьеб ва гьесул нагӀана баракаталде[†] сверизабуна, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе нуж хириял рукӀун[+]. 6Гьединлъидал гӀумруялда жаниб киданиги гьезулгун гьудуллъи ккоге ва щибниги лъикӀлъи гьезие гьабуге. 7Эдомиявгун[†] рокьукъго вукӀунге, гьев дур вацлъидал, гьединго мисриявгунги, щайгурелъул мунги гьесул улкаялда апараглъун вукӀиндал[+]. 8Нужеда гьоркьор гӀумру гьабун чӀарал гьезул лъималазул лъимал БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динияб данделъиялде къабул гьаризе бегьула.


РацӀцӀалъиялъул къанунал

9Тушбабазда данде рагъизелъун къайи чӀвараб бакӀалда,[†] кинаб батаниги хъублъи биччаге. 10Нагагь къаси сардилъ нужеда гьоркьоб лъилниги мани бачӀани ва гьелдалъун пуланав чи хъублъани, гьев чи халкъалдаса довегӀанги ун, гьенив чӀезе ккола[+]. 11Бакъанида гьес черх чуризе ккола ва бакъ тӀерхьарабго халкъ чӀараб бакӀалде тӀад вуссине бегьула.

12Нуж чӀараб бакӀалдаса къватӀибехун цо бакӀ тӀаса бище хӀажат тӀубаялъе. 13Ярагъалда цадахъ духъ букӀине ккола ракь бухъизе санагӀатаб алат, хӀажат тӀубалеб мехалъ гвенд бухъизе ва хадуб гьелда тӀаде ракь хъвазе букӀине. 14БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вукӀине вугелъул нужгун, нуж цӀунизе ва тушбаби нужер кверде кьезе гӀоло. Гьединлъидал нуж чӀараб бакӀ бацӀцӀадго букӀине ккола, Гьесда щибго хъублъи гьениб бихьунгутӀизе ва Гьес нужеде мугъ рехичӀого букӀине[+].


БатӀи-батӀиял къанунал

15Лъутун духъе вахчизе вачӀарав лагъ гьесул хважаинасухъе кьоге. 16Виччанте гьев нужеда гьоркьов жиндиего бокьараб шагьаралда гӀумру гьабун вукӀине; гьесие зулму гьабуге.

17ГӀизраилазул[†] цониги чи – я бихьинал, я руччаби, мажусияз гьабулеб гӀадаб динияб хъахӀбалъиялде[*] гъорлъе лъугьунге[+]. 18ХъахӀбаялъухъ щвараб, ялъуни гьой бичун[*] щвараб гӀарац, дурго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул Рокъобе босуге. Кинаб батаниги дурго назру тӀубазабизелъун гьединаб гӀарац хӀалтӀизабуге. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе кутакалда рихараб жо ккола гьеб кӀиябго.

19Дурго ракьцоясе къарзалъе гӀарац, яги кинаб батаниги нигӀмат, яги цоги щиб букӀаниги кьолеб бугони, гьелда тӀаде дуего хайир босуге. 20Дуца батӀияб миллаталъул чагӀазухъа босизе бегьула тӀокӀборчӀараб пайда-хайир, амма дурго вацасухъа босуге. Гьебмехалъ мун унев вугеб ва дуца кверде босизе бугеб ракьалда БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасги сундулъгоги дуе квербакъила[+].

21БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе дуца кинабгӀаги назру гьабун бугони, гьеб хехго тӀубазабе, гурони БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дудаса гьеб тӀалаб гьабила[†] ва мун мунагьалъукье[†] ккела[+]. 22Назру гьабичӀого[†] вукӀани, дуе мунагь букӀинаро, 23амма щибниги гьабилин рагӀи кьун бугони, гьеб тӀубазабе. Мунго разилъун БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе назру гьабун бугелъул дурго кӀалалъ.

24Дурго ракьцоясул цӀолбол ахикьа гӀорцӀизегӀан пихъ кваназе бегьула, амма гьениса къватӀибе щибго босуге. 25Цогидасул хуриб лъилъари гьабулеб мехалъ, квераз дуего тӀорал ракӀаризе бегьула, амма, харицелги хьвагӀун, чияр бачӀин дуего бакӀаруге[+].

#### 24

1Пуланав чияс лъади ячани ва, цадахъ гӀумру гьабизе лъугьиндал гьелъулъ цо рекъечӀеб жоги батун, гьей гьесие рихани, гьес ятӀа гьайиялъул кагъат хъвазе бегьула ва, гьебги гьелъухъе кьун, гьей жиндирго рокъоса нахъе йитӀизе бегьула[+]. 2Гьесдаса ятӀалъун хадуй гьей цоги чиясе росасе ине бегьула. 3Амма кӀиабилев росасеги гьей рихани ва, ятӀа гьайиялъул кагъатги кьун, гьесги жиндирго рокъоса нахъе йитӀани яги гьелъул кӀиабилев рос хвани, 4тӀоцевесев росасул ихтияр гьечӀо цӀидасан гьей ячине, щайгурелъул гьесие гьей хӀарамай йикӀуна. Гьединаб иш БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] кутакалда рихараб буго. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нужее кьураб ракь гьединал мунагьаздалъун[†] хъублъизабуге.

5Гьанжего гьанже лъади ячарав чи рагъде витӀизе бегьуларо, ялъуни цоги батӀияб борч гьесда тӀад лъезе бегьуларо. Виччанте гьев цо лъагӀел инегӀан, жиндирго ячарай лъадиги рази гьаюн, парахат рокъов вукӀине[+].

6Гъоркьлъалие кверзул гьобо ва гьелъул тӀасияб рахъцин босуге, щайгурелъул гьеб бащалъула инсанасухъа гьесул чед-хинкӀ бахъиялда.

7Лъицаниги жиндирго вац гӀизраилав[†] викъани ва лагъ хӀисабалда хӀалтӀизавуни яги гӀарцухъ вичани, гьев тӀадги ккуни, гьев чи чӀвазе ккола. Гьединаб квешлъи нужедаго гьоркьоса нахъе тӀагӀинабе![+]

8Барасалъул унтуда хурхун, кинабго тӀубазабе Левийил къавмалъул кашишзабаз[†] малъухъе. Нужеца мухӀканго тӀубазабизе ккола дица гьезие амру гьабунщинаб жо[+]. 9Нуж Мисриялдаса рачӀунелъул Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас Марямие гьабураб кӀочонге[+].

10Дуца лъиениги къарзалъе гӀарац кьолеб бугони, гьелъухъ гъоркьлъалие жо босизе гӀоло, гьесул рокъове жаниве лъугьунге. 11КъватӀивехунго чӀа, ва дуца къарзалъе гӀарац кьолес жинцаго къватӀибе босун бачӀине те гъоркьлъел. 12Гьев мискинав чи ватани, гъоркьлъалие гьес кьураб гӀаба къаси кьижилалде нахъе щвезабе. 13Бакъ тӀерхьиналде гьеб нахъе кье. Цинги гьесие рес букӀина жиндирго гӀабаги тӀад бан кьижизе ва гьесул ракӀги дудаса бохила. Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьги дуда разилъила[+].

14Ккун вачарав мискинав пакъирав хӀалтӀухъан къварид гьавуге, гьев дур ракьцояв ватаниги яги чияр ракьалдаса вачӀарав, дур улкаялъул шагьаразул цоялда чӀарав чи ватаниги[+]. 15Гьебго къоялъ бакъ тӀерхьиналде гьесие хӀалтӀухъ харж кье, щайгурелъул гьев мискинчи вугелъул ва гьеб харжалда бараб гӀумру бугелъул гьесул. Гурони гьев гӀарз бахъун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ къварилъахъдила, мунги мунагьалъукье ккела[+].

16Лъималазул такъсир сабаблъун умумул чӀвазе бегьуларо, умумузул такъсир сабаблъун лъималги чӀвазе бегьуларо. Щивав чи жиндирго такъсир сабаблъун хвела[+].

17Апарагасулги бесдаласулги ихтиярал хвезаруге, къоролалъухъа гъоркьлъалие партал босуге[+]. 18Дуда кӀочонге мунгоги Мисриялда лагълъун вукӀаравлъи ва дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас мун гьениса тархъан гьавуравлъи.[†] Гьединлъидал гьал дир амраби тӀуразаре.

19Лъилъарулеб мехалъ дуда хуриб гул кӀочон тани, гьелда хадув тӀад вуссунге, биччанте гьеб апарагзабазеги, бесдалазеги, къоролзабазеги букӀине. Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуца гьабулебщиналда баракат[†] лъела[+]. 20ГъутӀбуздаса, тӀилица бухун, зайтун гъенезабулеб мехалъ, кӀиабилеб нухалъги тӀад вуссун, хутӀа-кӀучараб зайтун гъенезабуге. ГъутӀбузда тӀад хутӀараб жо апарагзабазеги, бесдалазеги, къоролзабазеги те. 21ЦӀибил бакӀарулеб[†] мехалъ, гъабуялда жеги щибниги хутӀун бугищали хал гьабуге. Гьениб хутӀараб жо апарагзабазеги, бесдалазеги, къоролзабазеги те. 22Дуда кӀочонге мунгоги Мисриялда лагълъун вукӀаравлъи, гьединлъидал гьал Дир амраби тӀуразаре.

#### 25

1КӀиго чиясда гьоркьоб дагӀба-къец ккани, гьел диванханаялде ине ккола ва диванчагӀаз хӀукмуги къотӀила: витӀарав ритӀухъ гьавила, гӀайибиясе тамихӀ гьабила.[†][+] 2ГӀайибияв кьабизе мустахӀикъав ватани, биччанте диванчияс гьеб бакӀалдаго[†] жиндирго беразда цебе, гӀодовги вегизавун, чан нухалъ кьабизе кколеб батаниги, гьедигӀанаб къадаралда гьесда кьабизе. 3Амма кӀикъогоялдаса цӀикӀкӀун кьабизе бегьуларо, цӀакъго гӀемерги кьабун дурго вац киназдаго цеве инжитлъизавичӀого вукӀине[+].

4ХӀалтӀулеб бугеб оцол кӀал бухьунге[+].

5КӀиго вац цадахъ гӀумру гьабун вугони ва васги нахъа течӀого цояв хвани, хварасул лъади чияе росасе ине бегьуларо. Биччанте гьей гьесул вацас ячине ва, вацасул бакӀалда, гьелъулгун рос-лъадулаб гӀумру гьабизе[+]. 6Гьелдасан гьавурав[†] тӀоцевесев вас хварасул васлъун рикӀкӀине ккола, ГӀизраилалда[†] гьесул цӀар тӀагӀинчӀого букӀине[+].

7Амма гьесие бокьичӀони хварав вацасул йикӀарай лъади ячине, гьей ячӀине ккола шагьаралъул кавабахъе кӀудиял[†] чагӀазухъе ва гьелъ абизе ккола: ‘Дир хварав росасул вацасе бокьун гьечӀо жиндирго вацасул цӀар ГӀизраилалда цӀунизе ва вацасул бакӀалде лъугьине инкар гьабулеб буго’, – ян. 8Гьебмехалъ шагьаралъул кӀудиял чагӀаз гьев ахӀила ва гьевгун кӀалъала. Амма гьес, тӀирун чӀун, гьей ячине инкар гьабуни, 9вацасул къоролай ячӀине те гьесда аскӀое, кӀудиял чагӀазул беразда йихьун; биччанте гьелъ гьесул цо сандала тӀаса бахъизе ва, гьесул гьурмадеги тун, абизе: ‘Гьадин гьабула жиндирго вацасул рукъ гӀуцӀуларев чиясе’, – ян[+]. 10Гьев чиясул наслуялда гӀизраилаз тӀокӀцӀар лъезе буго ‘хьит бахъарасул агьлу’ абун.

11КӀигояв цоцалъ вагъулаго, цоясул лъади ячӀани росасе кумекалъе ва рос вухулесул гӀаврат къан ккуни, 12гьелъул квер къотӀе – гурхӀуге гьелда.

13Дур букӀунге кӀиго батӀияб гира – цо бакӀаб (бичун жо босизе), цо тӀадагьаб (вичаризе). 14Дур рокъоб букӀунге кӀиго батӀияб роцен – цо кӀудияб, цо гьитӀинаб[+]. 15Дур гирабиги дур роценалги рукӀине те дурусал ва ритӀарал, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] дуе кьолеб бугеб ракьалда дурго гӀумру халалъизе. 16ХӀарам гьабулев чи, щив чи гьев ватаниги, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе кутакалда рихарав вуго.

17Мисриялдаса нуж рачӀунелъул амалекияз гьабурабги кӀочонге[+]. 18Нухда свакан тату хун нуж рукӀаго гьел нужеда тӀаде кӀанцӀана ва, Аллагьасукьаги[†] хӀинкъичӀого, нахъа хутӀаралщинал хӀал дагьлъарал чӀвана гьез. 19Гьединлъидал, нужее кьураб ракьалда БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нуж парахалъизарураб ва киналго тушбабазда тӀад нужее бергьенлъи кьураб мехалъ, амалекиязул цӀар тӀагӀинабе дунялалдаса. Гьедин гьабизе кӀочонге!“[+]

#### 26


ТӀоцебесеб бачӀин

1КватӀичӀого нуж щвела БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нужее кьолеб бугеб ракьалде ва, гьебги кверщаликье босун, гьениб нужеца гӀумру гьабизе байбихьила. 2Дуе БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб ракьалдаса щвараб бачӀиналъул тӀоцересел нигӀматал, гьагьида жанирги лъун, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀаса бищараб мукъадасаб бакӀалде[†] щвезаре[+]. 3Гьениб кашишасда[†] абе: „БЕТӀЕРГЬАН Аллагь нижер умумузе гьедун вукӀана гьаб ракь нижее кьелилан, гьединлъидал дун вачӀун вуго гьаб ракьалда вугин дунилан абизе“. 4Цинги кашишас духъа гьегь босила ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул къурбан-бакӀалда[†] цебе лъела. 5Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе дуца абе: „Дир некӀсияв эмен вукӀана арамеяв. Гьев Мисриялде вахъана дагьал чагӀигун ва гьенив гӀумру гьабун чӀана апараг хӀисабалда. Гьениб гьесдасан лъугьана кӀудияб, къуватаб ва рикӀкӀен гӀемераб халкъ[+]. 6Амма мисрияз квешаб бербалагьи гьабизе лъугьана нижедехун – зулму-хӀал гьабун захӀматго хӀалтӀизарулел рукӀана ниж[+]. 7Гьебмехалъ нижерго умумузул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде ахӀи бана нижеца ва БЕТӀЕРГЬАНАС[†] гьеб къабул гьабуна; Гьесда бихьана нижер къварилъиги, захӀматаб хӀалтӀиги, зулму-хӀалги[+]. 8Ва БЕТӀЕРГЬАНАС ниж Мисриялдаса нахъе рачана Жиндирго къуватаб квералдалъун, гучал ишаздалъун, кӀуди-кӀудиял[†] мугӀжизатаздалъун ва хӀикмалъабаздалъун[+]. 9Гьес гьаб бакӀалде рачана ниж ва нижее рахьги гьоцӀоги чвахулеб гьаб ракь кьуна[+]. 10Гьале гьанже, БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, дица росун рачӀана Дуца кьураб ракьалдаса щвараб тӀоцебесеб бачӀиналъул нигӀматал“. Цинги гьегь БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе лъе ва Гьесие сужда гьабе. 11БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуеги дур хъизан-лъималазеги кьурабщиналдаса вохун, аваданлъи гьабе. Биччанте дур аваданлъи гӀахьал гьабизе левитазги нужеда гьоркьор чӀел гьабурал батӀиял халкъазул чагӀазги.

12Щибаб лъабабилеб соналъ, ай анцӀил бутӀабазул[†] соналъ, кинабго жоялдаса анцӀил бутӀа батӀа гьабе ва гьеб кье левитазеги, чияр ракьалдаса рачӀарал чагӀазеги, бесдалазеги, къоролзабазеги – нужер шагьаразда гьелги гӀорцӀизегӀан кваназе рукӀине[+]. 13Ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда абе: „Дица дирго рокъоса хиралъиялъул бутӀа босана ва, Дур амруялда рекъон, гьеб левитазеги, къватӀиса рачӀарал чагӀазеги, бесдалазеги, къоролзабазеги кьуна. Дида Дур цониги амру кӀочон течӀо ва гьеб тӀубазабичӀого течӀо. 14Хирияб[†] анцӀил бутӀаялда тӀаса босун, чи хвараб бакӀалда дица щибго кваначӀо, хъублъун вукӀаго гьелда тӀаса щибго босичӀо ва хваразул рухӀазе гьелда тӀаса щибго кьечӀо[*]. Дица БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас малъараб гьабуна – Дур амрабазда рекъон тӀубазабуна кинабго[+]. 15Хирияв Аллагь,[†] зобалаздаса Дурго тӀадегӀанаб Рокъоса валагье нижехъ – Дурго халкъ гӀизраилаздеги[†] ва, Дуца нижер умумузе кьураб рагӀуда рекъон, нижее насиб гьабураб рахьги гьоцӀоги чвахулеб улкаялдеги баракат[†] рещтӀинабе!“[+]


БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амрабазда нахъ рилълъа

16Жакъа БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нуж ахӀулел руго гьал къануналги хӀукмабиги тӀуразариялде – тӀолабго рухӀги жанги кьун ракӀ-ракӀалъго тӀуразаре гьел! 17Жакъа нужеца абуна, БЕТӀЕРГЬАН вугин нужер Аллагь, Гьесул нухда хьвадизе ва Гьесул къануналги, амрабиги, хӀукмабиги тӀуразаризе ругин ва Гьесухъ гӀин тӀамизе бугин. 18Жакъа БЕТӀЕРГЬАНАСГИ абуна, Гьес цебеккунго абун букӀаралда рекъон, нуж Гьесул къимат тӀадегӀанаб ирс кколин ва нужеца Гьесул амраби цӀунизе кколин[+]. 19Гьес абуна Жинца дунялалда рижаралщинал халкъазда гьоркьоса тӀадегӀан гьарилин нуж; нужее реццги, кӀодолъиги, къадруги кьелин ва, Гьес цебеккун абуралда рекъон, нуж рукӀине ругин Гьесул тӀаса бищараб хирияб халкълъун»[+].

#### 27


Гевал магӀарда къурбан-бакӀ

1ГӀизраилалъул[†] кӀудиял[†] чагӀазда цебе Мусаца халкъалда абуна:

«Дица жакъа нужее загьир гьарурал тӀолалго амраби тӀуразаре. 2БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] нужее кьолеб бугеб ракь кверде босизелъун Иордан гӀурул доб рахъалде щведал, гьениб кӀиго кӀудияб гамачӀ лъе, гьезда хъахӀаб гачги бахе. 3Гьел ганчӀазда Къануналъул киналго рагӀаби хъвай. Гьедин гьабе Иордан гӀурул доб рахъалде щведал, нужер умумузул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб рагӀуда рекъон, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужее кьолеб бугеб рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракьалде нуж лъугьиналда цебе. 4Дица малъараб къагӀидаялъ, хъахӀаб гачги бахун, гьел ганчӀал лъе Гевал магӀарда, Иорданалъул доб цояб рахъалде щведал. 5Гьениб БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе, ганчӀил гьабун, къурбан-бакӀ[†] бай, ганчӀида квартӀаги кӀутӀичӀого[+]. 6БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбан-бакӀ бай бекӀкӀичӀеб ганчӀил ва гьелда тӀад БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе цӀадул къурбанал гьаре. 7Гьединго ракълил къурбаналги хъве ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе кванай къурбаназул гьан рохел-аваданлъиялда[+]. 8Гьаб Къануналъул тӀолалго рагӀаби мухӀканго ва якъинго хъвай нужеца гьеб кӀиябго ганчӀида тӀад».


Гевал магӀарда тӀад нагӀана кьей

9Хадуб Мусацаги, левитазги, кашишзабазги[†] тӀолабго ГӀизраилил халкъалда абуна:

«ГӀизраил, кӀвар кьун гӀенекке! Гьанже нуж рахъана БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул халкълъун[+]. 10Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъ гӀин тӀаме ва жакъа дица нужее загьир гьарурал Гьесул амрабиги, къануналги тӀуразаре».

11Гьебго къоялъ Мусаца халкъалде гьадинаб амру гьабуна:

12«Иорданалъул доб цояб рахъалде щвараб мехалъ, Геризим магӀарде тӀадеги рахун, халкъалъе баракаталъул[†] дугӀа гьабизе кколел къавмал гьале: Шимеонилги, Левийилги, Ягьудалги,[†] Иссахарилги, Юсупилги,[†] Буняминилги къавмал[+]. 13Ва Гевал магӀарда тӀадеги рахун нагӀана кьеялъул дугӀа гьабизе кколел къавмал гьале: Рувимилги, Гадилги, Ашерилги, Зевулунилги, Данилги, Нафталилги къавмал.

14Биччанте левитаз, киназдаго рагӀулеб хӀалалъ, ГӀизраилил халкъалда абизе:

15„БекӀкӀун яги биун тӀун гьересиаллагь гьабурав ва балъгого гьеб лъурав чиясе нагӀана буго! Гьеб буго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[†] рихараб жо, устарасул кверзул хӀалтӀи!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

16„Инсул яги эбелалъул адаб рехараб жо гьабурав чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

17„Мадугьаласул гӀорхъи жанибе бачарав чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

18„Беццав чи нухдаса къосинавурав чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

19„Апарагзабазулги, бесдалазулги, къоролзабазулги ихтиярал цӀунуларев чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

20„Инсул лъадуда аскӀов вегарав, ва гьелдалъун эмен инжит гьавурав[†] чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

21„Кинаб букӀаниги хӀайвангун хъубал гьоркьорлъаби гьарурав чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

22„Жиндирго яцалда, ай инсул ялъуни эбелалъул ясалда аскӀов вегарав чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

23„Якьадалда аскӀов вегарав чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

24„Балъго чи чӀварасе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

25„ГӀарцухъ гӀайибго гьечӀев чи чӀварасе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

26„Гьаб Къануналъухъ гӀенеккуларев ва гьеб тӀубазабуларев чиясе нагӀана буго!“

Ва биччанте тӀолабго халкъалъ абизе: „Амин!“[+]

#### 28


МутӀигӀлъаразе баракат


(Лев. 26:1-13; Къан. 7:12-16)

1[•]РакӀ-ракӀалъго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе[†] мутӀигӀлъани ва жакъа дица нужее загьир гьарурал тӀолалго Гьесул амрабазда рекъон хьвадани, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дунялалъулго халкъаздаса тӀадегӀан гьаризе руго нуж[+]. 2БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀлъани, гьале нужее букӀине бугеб баракат:[†]

3шагьаралдаги баракат букӀина нужее, авлахъалдаги баракат букӀина;

4нужер наслу букӀина баракатаб, ах-хуралъул бачӀинги гьарзалъила, нужер гӀи-боцӀиги цӀикӀкӀина – гӀи-боцӀул къинлъиги гӀемерлъила;

5нужер гьегьги, хъабаги, хӀерчги тӀаса чвахила;

6къватӀире унелъулги – нужее баракат, рокъоре тӀадруссунелъулги – баракат.

7Нужеда данде рагъизе тушбаби рахъани, гьел гъуризе БЕТӀЕРГЬАНАС[†] кумек гьабила[†] нужее. Нужеда данде гьел цо нухккун рачӀина, амма анкьго нухккун нужехъа лъутила[+].

8БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас баракат рещтӀинабила нужер гьор-бокьалде ва кинабго гьабулебщиналде. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьураб ракьалда Гьес баракаталлъун гьарила нуж[+].

9БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амраби цӀунани ва Гьесул нухда хьвадани, Гьес кьураб рагӀуда рекъон, БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго хирияб[†] халкълъун гьарила нуж[+]. 10Гьебмехалъ дунялалъулго халкъазда бихьила нуж БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкълъун рукӀин ва гьел нужекьа хӀинкъила. 11Нужее кьелин нужер умумузе гьедун вукӀараб ракьалда БЕТӀЕРГЬАНАС кинабго гьарзаго кьела нужее: лъималги, гӀи-боцӀиги, ах-хуралъул бачӀинги.

12БЕТӀЕРГЬАНАС зобалаздаса Жиндирго бечелъиялъул гъамас рагьила нужее ва ригь-ригьалда цӀадги чвахизабила, гьабулебщиналда баракатги лъела. Нужеца гӀемераб халкъалъе гӀарац къарзалъе кьела, амма нужеца лъихъаго босизе ккеларо[+]. 13Жакъа дица загьир гьарурал БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амраби мухӀканго тӀуразарулел ругони, БЕТӀЕРГЬАНАС нуж, рачӀлъун гурел, бетӀерлъун гьарила ва кидаго тӀалъуда рукӀина, гъоркье ккеларо. 14Дица нужеда малъарал амрабазул цонигиялдаса доре-гьанире кьуруге, батӀиял аллагьзабазда[†] нахъ рилълъунге ва гьезие хъулухъ гьабуге.


МутӀигӀлъичӀезе нагӀана


(Лев. 26:14-39)

15[•]Амма нуж БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀлъичӀони ва жакъа дица нужее загьир гьарурал БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амрабиги къануналги мухӀканго тӀуразарулел гьечӀони, гьал киналго нагӀанаби рачӀине руго нужеда тӀаде:[+]

16шагьаралдаги нужее нагӀана, авлахъалдаги нагӀана;

17нужер гьегьги, хъабаги, хӀерчги нагӀанадукье ккела;

18нужер лъималазеги нагӀана, ах-хуралъул бачӀиналъеги нагӀана ва нужер бачазеги, буртӀазеги, кьагӀазеги нагӀана;

19къватӀире унелъулги – нужее нагӀана, рокъоре тӀадруссунелъулги – нагӀана.

20БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда тӀаде биччала нагӀана – талихӀкъосинги, гьабулебщиналъулъ битӀгьечӀолъиги; Дунги рехун тун гьарурал квешлъаби сабаблъун, нуж тӀагӀинарила ва хехаб ахирги ккела нужее. 21БЕТӀЕРГЬАНАС квешал унтаби риччалелго риччалел рукӀина нужеда тӀаде, нужеца кверде босизехъин бугеб ракьалдаса нуж тӀуран тӀагӀинегӀан. 22БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда тӀаде биччала гьуърузул унтиги, цӀадул унтиги, бакъул бухӀиги, ракъдаллъиги, бухӀараб гьуриги, ккал чӀвайги. ТӀуран тӀагӀинегӀан гьел балагьаз тезе гьечӀо нуж[+]. 23Зобал нужее пахьуде сверила, ракь маххуде сверила. 24БЕТӀЕРГЬАНАС хӀурул цӀад базабила нужер ракьалде, ва гьеб балебго балеб букӀина нуж тӀуран хвезегӀан.

25БЕТӀЕРГЬАНАС нужер тушбабазе нужеда тӀад бергьенлъи кьела: цо нухккун гьезда данде рагъизе ина нуж, анкьго нухккун гьезухъа лъутила. Гьеб къисмат бихьарабго, тӀолалго халкъалги хӀинкъила. 26Нужер жаназаби зодил хӀанчӀазегун гӀалхул жанаваразе давлалъун рукӀина ва гьел нахъе гъезе чи вукӀинаро[+]. 27БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда тӀаде риччала Мисриялъул, сахлъизаризе кӀоларел, рецӀцӀуца кваналел тӀихьалги[*], ругъналги, хъирисги[+]. 28БетӀерсвериги, беццлъиги, гӀакълу босиги биччала БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда тӀаде. 29БецӀаб дунялалда беццал чагӀи гӀадин, къад къоялъги квер кващун нух балагьулел хутӀила нуж. Гьабулебщиналъулъ битӀ гьечӀеллъун лъугьина, къойидаса къойиде нужее гьабулеб зарал ва цӀогь цӀикӀкӀина – нужее кумекалъеги щивго вукӀинаро.

30Васасе яс абила, амма батӀияв вегила гьейгун. Мина бала, амма гьениб жаниб гӀумру гьабиларо. ЦӀолбол ах чӀела, амма гьениса тӀоцебесеб пихъ бакӀаризецин[†] щвеларо[+]. 31Беразда цебе жиндирго оц хъуниги, хӀалбихьизецин гьелъул гьан щвеларо; нужер хӀама бачун ина ва тӀокӀалъ гьеб тӀад буссинабиларо; нужер гӀи-цӀани тушбабазе щвела ва нужее кумекалъе щивго вукӀинаро. 32Нужер васалги ясалги чияр халкъалъухъе[†] кьела, берал сваказегӀан гьел ралагьулел нужги хутӀила – щибго гьабун бажарунгутӀиялъ малъкъосиялде ккела. 33Нуж тӀад хӀалтӀун, нужерго ракьалда гӀезабурабщинаб жо нужеда бихьа-рагӀичӀеб халкъалъ кванала; нужееян абуни, цӀоб тараб зулму-хӀал букӀина гӀумруялъго. 34Ва нужеца хӀехьезе ккарабщиналъ нуж гӀадаллъила. 35Квешал, сахлъизаризе кӀоларел ругънал риччала БЕТӀЕРГЬАНАС нужер накабаздегун бохдузде, ва хӀатӀил килщидаса тӀоноцӀалде щвезегӀан гьел нужер черхалдаго тӀиритӀила.

36БЕТӀЕРГЬАНАС нужги нужедаго тӀад лъурав пачаги нужедаги нужер умумуздаги бихьа-рагӀичӀеб халкъалъул кверщаликье кьела. Ва гьенир нуж лъугьина цӀулалги ганчӀилги гьарурал ясикӀо-аллагьзабазе хъулухъ гьабизе[+]. 37БЕТӀЕРГЬАНАС нуж рахъинарурал ракьазул халкъаз нуж хӀакъир гьарила, гьел нужеда тӀад релъанхъила ва гьенир инжитлъиялда рукӀина[+].

38Нужеца хурибе гӀемераб хьон хьала, амма бачӀин мукъсанаб гурони щвеларо, щайгурелъул ракъул гарцӀалъ кванан букӀун гьеб. 39Нужеца цӀолбол гъабу чӀела ва гьелъул ах гӀезабила, амма гьениса цӀибил цӀцӀун чагъир гьекъеларо, щайгурелъул нужер цӀолбода хӀапара бан букӀун. 40Киса-кирего улкаялда зайтуналъул гъутӀби рижила, амма зайтуналъул нах[†] нужеда бихьиларо, щайгурелъул зайтун цебего гъенон букӀун. 41Нужее васалги ясалги гьарила, амма гьел нужгун хутӀиларо, щайгурелъул асирлъуде рачун ун рукӀун. 42Нужер тӀолалго гъутӀбиги хурул бачӀинги хӀутӀ-хъумуралъул давлалъун ккела.

43Нужеда гьоркьоб гӀумру гьабулел батӀиял халкъазул гӀадамал къойидаса къойиде тӀадегӀанлъила, нужин абуни, къойидаса къойиде гӀодорегӀанлъила. 44Гьезда цере налъукье ккела нуж, нужерин абуни, гьезие кьезе щибго букӀинаро. Гьел рукӀина бетӀерлъун, нуж – рачӀлъун.

45Гьал киналго балагьал рещтӀина нужеде тӀаде – нужеда хадур лъугьина гьел, нуж теларо гьез. БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъ гӀенеккичӀолъи ва Гьес тӀад къарал амрабиги къануналги тӀуразаричӀолъи сабаблъун, нуж тӀагӀинарила. 46Гьел балагьал рукӀина нужееги нужер наслабазеги абадиял нугӀзаллъун ва гӀаламатлъун. 47ГӀорцӀараб гӀумру бугеб мехалда нужеца БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе разиго ва аваданго хъулухъ гьабичӀелъул, 48БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужеда тӀаде риччарал тушбабазда цере хӀалтӀила нуж, ракъиги, къечги, гӀицӀлъиги, мискинлъиги хӀехьолаго. Тушманас нужер горбода маххул рукь бала, гьеб гӀазаб-гӀакъубаялда нужги хвезарила.

49РикӀкӀадаса, дунялалъул рагӀалдаса, нужеда бичӀчӀулареб мацӀалъул халкъ тӀамила БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда тӀаде. ЦӀум кинигин нужеда тӀад речӀчӀила гьел. 50Гьеб буго вахӀшияб халкъ: харабазул адаб гьабулареб, лъималазда гурхӀулареб. 51Нужер гӀи-боцӀиги ах-хуралъул бачӀинги гьез кванан лъугӀизабила, нужги хвела. 52Тушманас нужер улкаялъул киналго шагьарал сверун кквела, нужер шагьаразул рорхатал щулиял къадазги нуж цӀуниларо ва, гьезде хьулги лъун нуж рукӀаниги, гьел щущахъ разарила. БЕТӀЕРГЬАНАС нужее кьураб улкаялъул киналго шагьарал сверун кквела[+].

53Шагьарал сверун ккурав тушманас нужее кьураб гӀазабалъул кутаклъиялъ, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас кьурал нужерго лъималазул – васазулги ясазулги – гьан кваназе буго нужеца[+]. 54Нужер бищун хӀеренавги хӀалимавги гурхӀизе гьечӀо жиндирго вацасдаги, лъадудаги, хутӀарал лъималаздаги 55ва, гьезиеги кьечӀого, жинцаго кваназе буго жиндирго лъимадул гьан. Тушманас нужер шагьаралги сверун ккун, нуж кӀудияб балагьалъукье ккараб мехалъ, нужее тӀокӀалъ кваназе жо букӀине гьечӀелъул. 56Бищун хӀеренайги хӀалимайги чӀужугӀадан, рагӀизабун жинца гӀодоб хӀетӀе чӀоларей, ццидалъ ялагьизе йиго жиндирго росасухъги, васасухъги, ясалъухъги 57ва, балъго лъимерги гьабун, жинцаго кваназе буго гьебги гьелда цадахъ къватӀибе бачӀарабщинаб жоги. Тушманас нужер шагьарал сверун ккураб мехалъ, гьединаб гӀазаб букӀине буго нужее[+].

58Гьаб тӀехьалда хъвараб Къануналъул щибаб рагӀи мухӀканго тӀубазабичӀони ва БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул тӀадегӀанаб цӀар кӀодо гьабулеб гьечӀони, 59БЕТӀЕРГЬАНАС нужедеги нужер наслабаздеги кидаго рукӀинчӀел вахӀшиял балагьалги, гӀасиял, тӀасаго унарел унтабиги риччазе руго. 60Гьес нужеда тӀаде риччазе руго Мисриялъул киналго вахӀшиял унтаби ва гьел нужеда тӀаса ине гьечӀо[+]. 61БЕТӀЕРГЬАНАС нужеда тӀаде риччазе руго гьаб Къануналда рехсечӀелги унтабигун балагьал – нуж тӀагӀинаричӀого тезе гьечӀо. 62Зодир цӀвабигӀан нуж гӀемерлъун рукӀаниги, нужер дагьал чагӀи гурони хутӀизе гьечӀо, нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе нуж мутӀигӀлъичӀолъи сабаблъун[+]. 63Нужее лъикӀлъиги гьабулеб, нужер къадарги цӀикӀкӀинабулеб мехалъ Гьев вохун вукӀаравго гӀадин, гьединго нуж гъуриялдасаги щущахъ разариялдасаги вохизе вуго Гьев. Ва нужеца кверде босизехъин бугеб ракьалдаса нуж нахъе хъамизе руго.

64Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС нуж, дунялалъул цояб рагӀалдаса цогияб рагӀалде щвезегӀан, халкъазда гьоркьор рикь-рикьизарила. Гьенир батӀиял аллагьзабазе хъулухъ гьабулел рукӀина нуж – я нужеда, я нужер умумузда лъалел рукӀинчӀел цӀулалги ганчӀилги гьарурал аллагьзабазе[+]. 65Гьел халкъазда гьоркьоб нужее парахалъи букӀинаро, нужер хӀатӀазе хӀалхьи щвеларо. Гьениб БЕТӀЕРГЬАНАС нужер гӀакълу ургъалабазул цӀезабила, беразул канлъи свинабила ва рухӀалъул чара къосинабила. 66Нужер гӀумруялъе кидагосеб хӀинкъи букӀина, рекӀелъ парахалъи бугеб мехго щвеларо, къасиги къадги хӀинкъун сородулел рукӀина, чӀаго хутӀилищ хутӀиларищ лъаларого. 67Радал дуца абила: „Вай, хехго сордо щолебани!“ – къаси: „Вай, хехго рогьунебани!“ – ян, бихьа-тарабщиналъ рекӀелъ рещтӀараб хӀинкъи сабаблъун. 68Гумуздаги рекӀун БЕТӀЕРГЬАНАС Мисриялде тӀад руссинарила нуж. Нуж тӀокӀалъ гьенире тӀад руссине гьечӀин абун букӀаниги, БЕТӀЕРГЬАНАС гьенире ритӀила нуж ва гьенир тушбабазе нужго лагълъиялде ричизе лъугьина, амма нуж ричун росулев чиги вукӀинаро»[+].

#### 29


КъотӀи цӀи гьаби

1БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялдалъун Хоривалда[†] Мусаца гӀизраилазулгун[†] КъотӀи гьабуна. Гьединго МогӀавалда[†] рукӀаго БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаде амру гьабуна гӀизраилазулгун цоги нухалъ КъотӀи гьабеян. Гьале гьеб КъотӀи[+].

2Киналго гӀизраилалги ахӀун, Мусаца гьезда абуна:

«Нужерго беразда бихьана БЕТӀЕРГЬАНАС Мисриялда пиргӀавнасеги,[†] киналго гьесул чагӀазеги, гьесул тӀолабго улкаялъеги гьабураб. 3Нужерго беразда бихьана гьезие гьабураб къвакӀараб тамихӀги, гьединго кӀудиял[†] гӀаламаталги, хӀикматал ишалги. 4Амма жакъа къоялде щвезегӀанги [нужер риццатал ракӀал сабаблъун] кьечӀо БЕТӀЕРГЬАНАС нужее бичӀчӀи бугеб гӀакълуги, бихьараб босулел бералги, рагӀаралъул магӀна гьабулел гӀундулги[+].

5„Дица кӀикъого соналъ авлахъалда нужее нухмалъи гьабуна: нужер ретӀелги басралъичӀо хьитги бихъичӀо[+]. 6Гьениб нужеца чед гуро кванараб, чӀагӀа яги чагъир гуро гьекъараб. Гьедин гьабуна Дун нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] вукӀин нужеда бичӀчӀизе гӀоло“[+].

7Ахир-къадги гьанире щвана нилъ. Цинги Хешбоналъул пача Сихонги Башаналъул пача Огги рачӀана нилъгун рагъизе, амма нилъеца гъурана гьел,[+] 8гьезул ракьалги кверде росана ва гьел ракьал рувимилазеги, гадилазеги, манассилазул бащдаб къавмалъеги кьуна[+].

9Гьаб къотӀиялъул киналго шартӀал тӀуразаруни, гьабулебщиналъулъ нужее икъбал букӀине буго[+]. 10Жакъа нуж киналго гьаб бакӀалда[†] БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цере чӀун руго: къавмазул бутӀрулги, тухумазул кӀудиялги, церехъабиги, киналго гӀизраилалги. 11Гьединго гьанир руго нужер лъудбиги, лъималги, киналго нужеда гьоркьоб гӀумру гьабун чӀарал батӀиял халкъазул гӀадамалги – нужее цӀул бичӀулел чагӀаздаса бахъараб лъим баччулел чагӀазде гӀунтӀизегӀан. 12Нуж гьанире ракӀарун руго, нужеца БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул КъотӀи къабул гьабиялъе гӀоло. БЕТӀЕРГЬАНАС нужгун гьеб КъотӀи гьабулеб буго, гьаги гьедун, 13Гьес нужер умумузе, ай Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги[†] кьураб рагӀуда рекъон, нуж Жиндирго халкълъун гьариялъе ва нужер Аллагьлъун[†] Живго вукӀиналъе гӀоло[+]. 14ГӀицӀго нужергун гуро дица гьаб гьа гьедараб КъотӀи гьабулеб бугеб. 15Гьаб КъотӀи гьабулеб буго гьанир БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цере ракӀарун ругезулгунги жеги жакъа нилъеда гьоркьор гьечӀезулгунги.

16Нужедаго лъала Мисриялда нилъер букӀараб гӀумруги чияр халкъазул ракьаздасан нилъеца гьабураб сапарги. 17Нужеда рихьана гьезул цӀулалги, ганчӀилги, гӀарцулги, меседилги гьарурал рокьукъал гьересиаллагьзаби.[†] 18Нужеда гьоркьов киданиги вукӀине виччаге, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде мугъги рехун, дол халкъазул аллагьзабазе тӀагӀат гьабулев чи: я бихьинчи, я чӀужугӀадан, я тӀубараб къавм, яги тухум; вореги, кьогӀаб яги загьруяб гӀаркьел тӀад бижулеб кьибил нужедаго гьоркьоб биччаге![+]

19КъотӀиялъул нагӀанабиги лъалев цониги чияс, гьезул кӀварги гьабичӀого, жиндирго дугӀаялдалъун ракӀ гӀодобе биччазабулеб бугони: „Диего бокьарабги гьабун вукӀина, гьабулебщиналъулъ дие битӀги ккела“, – ян пикруги абун, гьеб гӀамал сабаблъун хвезе вуго гьев. „Лъадаца гӀорцӀарабги бакъварабги ракь цадахъ тӀагӀинабила“[*]. 20Гьединав чиясдаса БЕТӀЕРГЬАН кидаго тӀасалъугьунаро. Хилиплъи хӀехьоларев БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гьалагаб ццин рещтӀине буго гьединав чиясде ва гьаб тӀехьалда хъварал киналго нагӀанаби гӀунтӀизе руго гьесде; гьесул цӀарги БЕТӀЕРГЬАНАС дунялалдасаго нахъе хъвагӀазе буго[+]. 21ГӀизраилазул тӀолалго къавмазда гьоркьоса ватӀаги гьавун, гьев чиясе БЕТӀЕРГЬАНАС жаза гьабила[†] гьаб Къануналъул тӀехьалда хъварал КъотӀиялъул киналго нагӀанабазда рекъон.

22Нужер рукӀинесел гӀелаздаги, нужер наслабаздаги, рикӀкӀадал ракьаздаса рачӀарал батӀиял халкъазул чагӀаздаги бихьила гьаб ракьалде рачӀине ругел балагьалги, БЕТӀЕРГЬАНАС риччазе ругел унтабиги. 23Гьезда бихьила чӀабтӀицаги цӀамуцаги бухӀараб тӀолабго ракь – щибго бекьизеги бижизеги рес гьечӀеб, кинабгӀаги гӀурччинлъицин гьечӀеб. Гьеб букӀина гьелегьараб ццидалъ БЕТӀЕРГЬАНАС тӀагӀинарурал шагьарал Содомги, Гоморраги, Адмаги, Цевоимги гӀадин[+]. 24ТӀолалго халкъаз абизе буго: „Щиб сабаблъун БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалда гьаб къо чӀезабураб? Сунца Аллагьасул ццин гьадигӀан гьалаг гьабураб?“ – ин[+]. 25Гьезда абила: „Гьедин ккана гьеб халкъалъ жиндирго умумузул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул КъотӀи рехун теялъ, гьел Мисриялдаса нахъе рачун хадуб Гьес гьезулгун гьабун букӀараб КъотӀиялъе гьел хилиплъиялъ[+]. 26Цере жидеда киданиги лъалел рукӀинчӀел ва Аллагьас гьукъарал батӀиял аллагьзабазда хадур лъугьана гьел ва гьезие тӀагӀат-гӀибадат гьабуна. 27Гьеб сабаблъун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин гьалаглъана гьеб улкаялде ва тӀехьалда хъварал киналго нагӀанабиги щвана гьелъул халкъалъе[+]. 28Гьалагаб ццидалъ БЕТӀЕРГЬАНАС жиндирго ракьалдаса нахъеги къотӀун, чияр ракьалде рехана гьел – гьанжеги гьел гьенир руго“, – ян[+].

29БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул нилъеда лъаларел балъголъаби руго, амма гӀадамазе загьир гьабурабщинаб, Гьес абадиялъего нилъееги нилъер наслабазеги кьун буго, нилъ Гьесул Къануналда рекъон хьвадизе рукӀине гӀоло[+].

#### 30


БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ руссиналъул хӀасил

1Дица нужее загьир гьарурал гьал киналго лъикӀлъабиги балагьалги нужеда тӀаде рачӀине руго. Гьебмехалъ, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас[†] чияр халкъазда гьоркьор рикь-рикьизарурал, нуж рекӀеде рачӀина,[+] 2лъималгун цадахъ нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде руссина, Гьесие мутӀигӀлъила ва жакъа дица нужее загьир гьабурабщинаб ракӀ-ракӀалъ ва тӀолабго рухӀ-жаналдалъун тӀубазабила[+]. 3Цинги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нуж асирлъудаса тӀад руссинарила; Гьев нужеда гурхӀила ва Жинцаго киналго халкъазда гьоркьор рикь-рикьизарурал нуж цӀидасан данде ракӀарила. 4Дунялалъул рагӀалде щвезарун рукӀун ратаниги, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нуж гьенисаги ракӀарила ва тӀадруссинарила. 5БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужерго умумузул ракьалде рачина нуж ва цӀидасан гьеб ракь кверде босила нужеца; умумузул букӀаралдасаги цӀикӀкӀун бечелъиги кьела нужее ва гьездасаги цӀикӀкӀина нужер къадарги. 6БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужерги нужер наслабазулги ракӀазе гьабила[†] суннат,[†] ракӀ-ракӀалъго тӀолабго рухӀ-жаналдалъун нужее БЕТӀЕРГЬАН Аллагь хиралъизе ва нуж чӀаго хутӀизе гӀоло[+]. 7Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀолалго балагьал рещтӀинарила, нужги рихарал, нужее гӀазаб-гӀакъубаги кьезе бокьарал нужер тушбабазде тӀаде[+]. 8Нужги цӀидасан БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀлъила ва жакъа дица малъарал Гьесул киналго амрабиги тӀуразарила. 9Цинги БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужеца гьабулебщиналда кӀудияб баракат[†] лъела, нужее лъимал гӀемер гьарила, гӀи-боцӀул къинлъи гӀемерлъила ва ах-хуралъул бачӀинги гьарзалъила. БЕТӀЕРГЬАН[†] нахъеги нужедаса разилъила, нужер умумуздаса разилъарав гӀадин, ва нужее лъикӀабщинаб кьела. 10Гьедин букӀина нуж БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъ гӀенеккулел ругони ва гьаб Къануналъул тӀехьалда хъварал Гьесул амрабиги тӀадкъаялги тӀуразарун хьвадани – ракӀ-ракӀалъго тӀолабго рухӀ-жаналдалъун нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде руссани.


ТӀаса бище: гӀумру яги хвел

11Жакъа дица нужее кьолел ругел амраби тӀуразаризе цӀакъго захӀматал яги нахъ гӀунтӀун бажаруларел гьечӀо. 12Гьел зобалазда гуро ругел: „Зобалазде щив вахинев гьел росизе ва нижее загьир гьаризе, нижеца гьел тӀуразаризе рукӀине?“ – ян нужеца абизе ккани[+]. 13Ралъад тун дорехунги гуро гьел ругел: „Ралъад бахун довехун щив инев, гьел росизе ва нижехъе кьезе, нижеца гьел тӀуразаризе рукӀине?“ – янги абизе кколаро. 14Гуро, гьел амраби нужгун руго: гьел нужер мацӀалда руго ва нужер рекӀелъ руго, гьединлъидал гьел тӀуразаре.

15Балагье, жакъа дица нужеда цебе лъолеб буго гӀумруги баракатги, хвелги балагьги[+]. 16Гьале дир амру: БЕТӀЕРГЬАН Аллагь хиралъе, Гьесул нухккун хьваде, Гьесул амрабиги, тӀадкъаялги, къануналги тӀуразаре. Цинги нуж чӀаго хутӀила, нужер къадарги тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀина ва нуж жанире лъугьинехъин ругеб ракьалда БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас нужеде баракатги рещтӀинабила.

17Амма нужеца БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде мугъ рехани, нуж Гьесие мутӀигӀлъичӀони ва, Гьесул нухдасаги кьурун, батӀиял аллагьзабазе[†] хъулухъ гьабизе лъугьани, 18гьебмехалъ ракӀчӀун нуж тӀагӀинаризе руго; нуж унеб ва нужеца кверде босизе бугеб Иорданалъул доб цояб рахъалъул ракьалда нужер гӀумруги халат бахъизе гьечӀо.

19Жакъа дица зобги ракьги нужеда данде нугӀзаллъун ахӀулел руго: дица нужеда цебе лъуна – гӀумру яги хвел, баракат яги нагӀана. ГӀумру тӀаса бище, нужгоги нужер наслабиги чӀаго рукӀине, 20БЕТӀЕРГЬАН Аллагь нужее хиралъизе, Гьесухъ гӀенеккизе ва Гьесулгун щулияб бухьен гьабизе – Гьесдасан бугелъул нужее гӀумру. Нужее кьелин абун нужер умумузе, ай Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги[†] гьедун вукӀараб ракьалда Гьес кьела нужее халатаб гӀумру»[+].

#### 31


Егьошуа – Мусал варис

1Ахиралдаги Мусаца тӀолалго гӀизраилазде[†] гьадинаб хитӀаб гьабуна.

2Мусаца абуна: «Дица нусиялда къого сон бана ва тӀокӀалъ бажаруларо дихъа нужеда цадахъ хьвадун. БЕТӀЕРГЬАНАСГИ[†] абуна дун Иордан бахун довехун ине гьечӀилан[+]. 3Живго БЕТӀЕРГЬАН Аллагь[†] вукӀине вуго нужеда цадахъ, дора ругел халкъалги Гьес нужеда цереса тӀагӀинаризе руго ва нужеца доб ракьги кверде босизе буго. Егьошуаца цере рачине руго нуж, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон[+]. 4БЕТӀЕРГЬАНАС гьел халкъазеги гьабила[†] амориязул пачазаби Сихониеги, Огиеги, гьезул ракьазеги гьабураб – гьел халкъалги гьединго гъурила[+]. 5БЕТӀЕРГЬАНАС нужер кверде кьезе руго гьел ва нужеца гьезие дица нужеда тӀадкъарабщинаб гьабизе ккола[+]. 6Нуж щулаго чӀа, къвакӀун рукӀа. Гьезукьа хӀинкъуге, я нахъе къаге, БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вугелъул нужгун. Гьес нуж киданиги рехун тезе гьечӀо!»[+]

7Хадуб Мусаца Егьошуа ахӀана ва тӀолалго гӀизраилазда цебе гьесда абуна:

«Мун къвакӀун ва кьварун чӀа, щайгурелъул мун ине ккола БЕТӀЕРГЬАНАС нилъер умумузе рагӀи кьун букӀараб ракьалде гьаб халкъги бачун, ва, гьезул ирс хӀисабалда, дуца гьезда гьоркьоб бикьизе ккола гьеб ракьги. 8Живго БЕТӀЕРГЬАН ине вуго дуда цеве-цеве ва Гьев мунгун вукӀине вуго; Гьес мун кидаго рехун тезе гьечӀо. Мун сункьаниги хӀинкъуге ва ракӀ тӀуркӀизе биччаге».


Къанун цӀали

9Мусаца гьаб Къанун хъвана ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас[†] баччулел Левийил къавмалъул кашишзабазухъе[†] ва ГӀизраилалъул кӀудиял[†] чагӀазухъе кьуна. 10Хадуб Мусаца абуна:

«Анкьго соналда жаниб цо нухалъ, тӀасалъугьиналъул соналъ, Хъошазул байрамкъояз,[+] 11ГӀизраилил халкъ БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе чӀезе, Гьес тӀаса бищараб Мукъадасаб бакӀалде[†] бакӀарараб[†] мехалъ, киналго гӀизраилазда рагӀун гьаб Къанун цӀале[+]. 12ТӀолабго халкъ бакӀаре – бихьиналги, руччабиги, лъималги, нужер шагьаразда чӀарал цогидал халкъазул гӀадамалги. Биччанте гьезда рагӀизе ва лъан букӀине: гьел ругьунлъизе ккола БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасукьа хӀинкъизе, Гьесие сужда гьабизе ва Гьесул Къанунги мухӀканго тӀубазабизе. 13Биччанте жеги гьаб Къанун лъаларел лъималги гӀенеккизе ва гьездаги лъан букӀине: гьел ругьунлъизе ккола БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасукьа хӀинкъизе ва Гьесие сужда гьабизе. Гьедин букӀине ккола кидаго, Иорданалъул доб цояб рахъалда нужеца кверде босизехъин бугеб ракьалда нужеца гӀумру гьабулебщинаб мехалъ».


БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ тӀадкъай

14БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Дуе хвезе заман щолеб буго. Егьошуа ахӀе ва ДандчӀваялъул Чадиралда цере чӀа, Дица гьесие амру гьабизе букӀине».

Мусаги Егьошуаги ДандчӀваялъул Чадиралда цере чӀана[+]. 15Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАН загьирлъана накӀкӀул парчадул хӀубиялъулъ ва Чадиралъул кӀалтӀа чӀана[+]. 16БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

«Мун кватӀичӀого дурго умумулгун парахалъизе вуго, гьаб халкъин абуни, жиб унеб бугеб ракьалъул гьересиаллагьзабазда хадубги ун, пасалъизе буго. Гьез Дун рехун тезе вуго ва жидергун гьабураб Дир КъотӀиги хвезабизе буго[+]. 17Гьеб къоялъ Дир гьезда гьалагаб ццин бахъила ва Дица гьелги рехун тела. Гьебмехалъ Дица гьездаса Дирго гьумер бахчила, гьелги чияр давлалъун ккела. ГӀемерал вахӀшиял балагьал рачӀина гьезда тӀаде. Гьебмехалъ гьез абила: „Гьалгощинал балагьал нилъеда тӀаде рачӀун руго нилъгун нилъер Аллагь[†] гьечӀолъиялъ!“ – ин[+]. 18Дицайин абуни, гьеб къоялъ ракӀчӀун Дирго гьумер бахчизе буго, батӀиял аллагьзабаздеги руссун, гьез гьабурабщинаб квешлъи сабаблъун.

19Гьанже гьаб турки хъвай ва гӀизраилазда малъе; биччанте гьез гьеб ахӀизе – гьеб букӀине буго гьезда данде чӀараб Дир нугӀлъун[+]. 20Дица гьел рачина рахьги гьоцӀоги чвахулеб ракьалде, гьезие кьелин гьезул умумузе Дун гьедараб ракьалде. Гьениб гӀорцӀизегӀан кваназе квенги щун, кьаралъараб мехалъ, Дунги рехун тун ва Дир КъотӀиги хвезабун, гьел батӀиял аллагьзабазде руссина ва гьезие хъулухъ гьабизе лъугьина[+]. 21Хадуб, гӀемерал балагьалги гӀазаб-гӀакъубаги хӀехьезе ккараб мехалъ, гьаб турки гьезда данде нугӀлъун чӀела (рачӀунел гӀелаздаги кӀочене гьечӀелъул гьаб турки). Дида гьанжего лъала гьезул ракӀазул къасдал, гьезие кьелин Дун гьедараб ракьалде гьел щвелалдего».

22Доб къоялъ Мусаца турки хъвана ва гӀизраилазда малъана. 23Нунил вас Егьошуаде БЕТӀЕРГЬАНАС гьадинаб амру гьабуна:

«Мун къвакӀун ва кьварун чӀа, щайгурелъул дуца рачине кколелъул гӀизраилал гьезие кьелин Дун гьедараб ракьалде. Дунги вукӀине вуго мунгун».

24Байбихьудаса ахиралде щвезегӀан тӀолабго Къанун хъван лъугӀарабго, 25Мусаца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас баччулел левитазде гьадинаб амру гьабуна:

26«Гьаб Къануналъул тӀехь босе ва КъотӀиялъул гъамасалда аскӀоб лъе. Гьеб гьениб букӀина нужеда данде чӀараб нугӀ хӀисабалда[+]. 27Дида лъалелъул нужеего бокьарабги гьабун чӀолел чагӀи нуж рукӀин. Жакъа, дун жеги нужгун вугеб мехалъцин, гьедигӀан БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мутӀигӀлъуларел нужер, дун хун хадуб щибдай букӀина?! 28Нужер къавмазул кӀудиялги церехъабиги дихъе ахӀе, гьезие дица гьал рагӀаби цӀализе ва гьезда данде нугӀзаллъун зобги ракьги ахӀизе. 29Дида лъалелъул дун хун хадуб нуж ракӀчӀун пасалъизе рукӀин ва, дица малъараб нухги тун, къосун ккезе рукӀин. Заманалдасан нужеда тӀаде балагьал рещтӀине руго, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере нужеца гьарурал квешлъаби ва Гьесул ццин бахъинабулел нужер ишал сабаблъун»[+].


Мусал турки

30Мусаца тӀолалго гӀизраилазда рагӀун, байбихьудаса ахиралде щвезегӀан гьаб турки цӀалана.

#### 32

1«Зобал, нуж гӀенекке дир хитӀабалъухъ;
Ракьалъги гӀинтӀаме дир кӀалзул рагӀухъ.
2Дир вагӀза-насихӀат цӀадлъун чвахизе биччай,
щублъун чвахизе те дир рагӀабиги:
гӀурдаде тӀолеб тӀупан кинигин,
хур лъалъалеб рахӀмат кинигин!

3Дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀар ахӀила!
Нилъер Аллагьасул[†] тӀадегӀанлъи! Гьесие рецц гьабе!
4Гьев вуго щулияб кьуру! Гьесул ишал камилал,
Гьесул нухал киналго ритӀарал!
Аллагь даим ритӀухъав, Жив мекъи кколарев!
Гьев кидаго вацӀцӀадав ва витӀарав![+]

5Амма яхӀ-намус рехарал Гьесул лъимал
Гьесда цере пасатго хьвадана!
Жидедаго тӀаде рогьоги цӀан,
бокьа-бокьараб гурони гьабулареб гӀадада хвараб агьлу!
6Гьебищ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ нужер баркала?
ГӀантаб, гӀакълу гьечӀеб халкъ!
Гьев гуревищ нужер Эмен, нужее гӀумру кьурав Халикъ –
нужги дунялалда рижарав, нужер гӀумруялъе кьучӀги лъурав[+]?

7Цебе араб ракӀалде щвезабе;
рукӀарал гӀелазул хӀисаб гьабе.
Дурго инсуда цӀехе, гьес бицина дуда,
кӀудиял[†] чагӀазда гьикъе, гьез абила дуда.
8ТӀадегӀанас халкъазе ирсалъе ракьал кьолеб мехалъ,
Гьес тӀолабго инсаният бикь-бикьараб мехалъ,
Гьес халкъазул ракьазе гӀорхъи чӀвана,
ГӀизраилил[†] васазул[*] рикӀкӀенги хӀисабалде босун[+].
9БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бутӀалъун ккола Гьесул халкъ,
Якъуб[†] – Гьесул ирс[+].

10Авлахъалда батана Гьесда гьеб халкъ,
жанаварал рурудулеб гӀалхулаб авлахъалда.
Гьес гьезул тӀалаб гьабуна, гьел хьихьана ва
Жиндирго ясбер гӀадин цӀунана.
11ЦӀумалъ жиндирго бусен гьабулеб гӀадин
ва жиндирго тӀанчӀазда тӀад гьеб боржанхъулеб гӀадин,
куркьбалги гӀебеде ритӀун, жиндирго тӀанчӀи
куркьбаздаги лъун раччулел гӀадин,[+]
12БЕТӀЕРГЬАНАС Жинцаго цебе бачана гьеб халкъ;
батӀияв аллагь гьелгун вукӀинчӀо.

13Гьедин Гьес дунялалъул борхалъиялде рахинаруна гьел,
ва, гӀалах-авлахъалъул нигӀматги кьун, кваназаруна.
Гьес кьурабазулъа гьоцӀо кьуна гьезие кваназе,
парсазухъа зайтуналъул нах[†] кьуна,
14гӀи-боцӀул рехъалъа нахги рахьги кьуна,
кьариял кьагӀиги буртӀалги,
Башаналъул бищун лъикӀал куйдулги,
тӀаса бищараб ролъги кьуна.
Ва дуе гьекъезе цӀолбол жа букӀана – гъабуялъул би[†].

15Амма кьаралъана Ешурун[*] ва малъараб гьабуларо;
гьесда тӀатӀи чӀвана, гьев гьарт-гьартана ва гьесул ракӀ хъачӀлъана.
Аллагь нахъ чӀвана – жиндирго Халикъ,
хвасарлъиялъул Кьуру рехун тана!
16БатӀиял аллагьзаби сабаблъун гьез Аллагьасул квешго ццин бахъинабуна,
жидерго хъубал ишаздалъун Гьев тӀуван гьалаглъизавуна!
17Гьез къурбанал шайтӀабазе гьаруна,[†] Аллагьасе гуро –
цере лъалел рукӀинчӀел аллагьзабазе,
цӀиял раккарал аллагьзабазе;
гьел нужер умумузда рагӀунцин рукӀинчӀо[+].
18Нуж гьарураб Кьуру нужеца рехун тана,
Нужго рижарав Аллагь кӀочон тана!

19Гьеб бихьидал БЕТӀЕРГЬАНАСГИ гьел нахъчӀвана.
Жидерго васаздеги ясаздеги бахъараб гьалагаб цциналъ,
20Гьес абуна: „Дица гьездаса Дирго гьумер бахчила,
цинги гьезие ккезе бугелъухъ валагьила.
Гьел руго пасикълъиялъул агьлу,
ритӀухълъи лъаларел лъимал!
21Гьересиаллагьзабаздалъун Дир ццин гьалаглъизабуна гьез,
квераз гьарурал ясикӀо-аллагьзабаздалъун дир ракӀ кьогӀлъизабуна!
Дицаги гьезулъ жахӀда бижизабила жидеда
халкъин абизецин бегьуларел гӀадамаздалъун;
Гьагаб халкъалдалъун ццидахинарила гьел[+].
22Щайгурелъул Дир ццидал цӀа бакун бугелъул –
барзахалъул[†] тӀиналде гӀунтӀунги кинабго бухӀула гьелъ;
гьелъ бухӀула ракьги, ракьалда бижарабщинабги,
кьурабазул кьучӀалги!

23Дица гьезда тӀаде балагьал ракӀарила,
гьезда Дирго чӀорал речӀчӀила:
24Гьел ракъуца хӀалакълъила,
квешал хвалил унтабаз чӀвала!
Дица гьезда тӀаде гӀалхул жанаваразул гажалги,
ракьалдасан шурулел жалазул загьруги биччала[+].
25КъотӀнор ругел хвалчаца чӀвала,
рокъор чӀарал хӀинкъуца холел рукӀина!
Хвезе руго гӀолохъабиги, бахӀаруччабиги,
каранда хахулел лъималги, бетӀер хъахӀлъарал харабиги.
26Дица гьел рикь-рикьун тӀагӀинарилаан,
халкъазда гьоркьоб гьезул лъалкӀцин нахъа течӀого,
27амма гьебмехалъ тушбабазул гӀамал кӀодолъила,
гьезда гьеб мекъи бичӀчӀила,
ва гьез абила: ‘Нилъер къуват бергьана!
БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ иш гуро гьеб’, – ин.

28ГӀизраилил халкъ – гӀакълу билараб халкъ,
гьезда щибго бичӀчӀулеб гьечӀо!
29Гьез гӀакълу хӀалтӀизабулебани,
гьезда кинабго бичӀчӀилаан,
жидерго букӀунеб ахирги лъалаан“.
30Кин кӀолеб цо чиясда азаргояв лъутизавизе?!
КӀигоясда кин кӀолеб анцӀазарго чи лъутизавизе?!
Гьедин лъугьуна гьезул аллагьас гьел рехун тараб мехалъ,
Живго БЕТӀЕРГЬАНАС гьел тушбабазул кверде кьураб мехалъ![+]
31Дозул аллагь нилъер Аллагь гӀадав гьечӀелъул!
Нилъер тушбабазда жидедагоги лъала гьеб[+].
32Гьезул гъабу – Содомалъул гъабуялдаса лъугьараб,
гьезул цӀибил – Гоморраялъул ахазукьа лъугьараб.
Гьезул пихъ загьруяб,
цӀолбол хьоп кьогӀаб[+].
33Гьезул чагъир – борхьил загьру,
кобраялъул хвалил загьру.

34„Дица бахчун гуребищ гьеб бугеб?
Дир нахъарокъоб, мугьруги чӀван, тун гуребищ гьеб бугеб?
35РецӀел босулев – Дун вуго. Къисас Дица босила,
гьезул хӀетӀе хъущтӀараб къо бачӀиндал.
Гьезде чӀегӀераб къо бачӀунеб буго,
гьезие къачӀараб къадар гӀедегӀун щолеб буго“[+].

36БЕТӀЕРГЬАНАС диван гьабила[†] Жиндирго халкъалъе,
ва Жиндирго лагъзадерида гурхӀила,
гьезул пакъирлъиги бихьун,
я асирал, я эркенал нахъе чагӀиго хутӀун гьечӀолъиги бихьун[+].
37Ва Гьес абила: „Киреха арал гьезул аллагьзаби?
Киб бугеб гьез мугъчӀвалеб букӀараб кьуру?
38Нужерго къурбаназул тӀатӀи гьезие кьуна нужеца,
гьезие чагъирги тӀуна.
Биччанте гьанже гьез кумек гьабизе нужее!
Биччанте гьез цӀунизе нуж!

39ГьанжегӀаги бичӀчӀа нужеда, цохӀо Дун вукӀин Аллагь,
Дун гурев батӀияв Аллагь гьечӀевлъи!
ГӀажалги хъвала Дица, гӀумруги кьола Дица.
Дица ругъун лъола – Дицаго сахги гьарула.
Дидаса хвасар гьаризе лъидаго кӀоларо![+]
40Эхеде кверги борхун гьедулев вуго Дун:
Дирго абадияб цӀаралхӀа,
41Дирго хвалченалъул пири бегӀер гьабурабго ва
жаза гьабизе гьеб кодобе босарабго,
Дица рецӀел босила тушбабаздаса,
Дун рихаразе жаза гьабила![+]
42Дица бидуца мехтизарила Дирго чӀорал,
Дир хвалчацаги гӀорцӀизегӀан гьан кванала.
ЧӀваразулги асиразулги би!
Тушбабазул церехъабазул бутӀрул!“

43Дунялалъул халкъал, нуж Гьесул халкъалдаса роха!
Жиндирго лагъзадерил бидухъ БЕТӀЕРГЬАНАС къисас босизе буго!
Гьес тушбабазе жаза гьабила,
Жиндирго халкъалъул ракьги бацӀцӀад гьабила»[+].

44Гьедин, халкъалда цевеги вахъун, Мусаца киназдаго рагӀун гьеб туркиялъул рагӀаби цӀалана; гьесда цадахъ Нунил вас Гьошеаги[*] вукӀана. 45ТӀолалго гӀизраилазе кинабго вагӀза-насихӀатги хитӀабги гьабун лъугӀарабго, 46Мусаца абуна:

«Жакъа дица нужеда малъарабщинаб жо рекӀелъ цӀуне. Нужерго лъималаздаги малъе гьаб Къануналда хъварал амраби мухӀканго тӀуразаризе[+]. 47Гьел чӀорогоял рагӀаби гуро – гьел рагӀабазулъ буго нужер гӀумруялъул магӀна. Иордан гӀоралъул доб цояб рахъалда нужеца кверде босизехъин бугеб ракьалда гьездалъун букӀине буго нужее халатаб гӀумруги»[+].

48Гьебго къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС Мусада абуна:

49«Аварим мугӀрузде а, Ерихоналда дандбитӀун МогӀавалъул[†] ракьалда бугеб Нево магӀарде ваха ва Дица гӀизраилазе кьолеб бугеб Ханааналъул[†] ракьалъухъ валагье[+]. 50Гьеб магӀарде тӀаде вахине вуго мун ва гьенив хвезе вуго, цинги дурго умумулгун цолъизе вуго; Гьор магӀарда дур вац Гьарунги гьединго хвана ва жиндирго умумузухъе ана[+]. 51Гьедин ккана, Цин абураб салул авлахъалда рукӀаго, Кадешалда бугеб Мерива абураб иццухъ гӀизраилазда цебе Дир адаб гьечӀеб жоги гьабун, нужеца ГӀизраилил халкъалда Дир тӀадегӀанаб хиралъи бихьизабичӀолъи сабаблъун[+]. 52Гьединлъидал, Дица гӀизраилазе кьолеб бугеб ракь бихьила дуда рикӀкӀадасан, амма гьениве мун лъугьинаро»[+].

#### 33


Мусал баракаталъул дугӀа

1[•]Гьале Мусаца живго хвелалде цебе ГӀизраилил[†] наслабазе гьабураб баракаталъул[†] дугӀа.

2Гьес абуна:

«БЕТӀЕРГЬАН[†] Синаялдаса загьирлъана,
Сеиралда тӀад Гьесул нур гвангъана,
Параналда Гьесул канлъи къалъана,
зобалазул анцӀ-анцӀ азарилал боялгун Гьев вачӀиндал;
Гьесул кваранаб рахъалдасан рурудулеб цӀаги![+]
3ХӀакъикъаталдаги Дуе Дурго халкъ (ГӀизраил) хирияб[†] буго!
Божи-иманалъул агьлу Дур хъатикь буго!
Гьел киналго Дуда цере накабазда чӀола
Дур насихӀатазухъги гӀенеккулаго.
4Мусаца гьезухъе кьураб Къанун
Якъубил[†] халкъалъул ирслъун ккола[+].
5ГӀизраилалъул тӀолабго халкъги гьезул къавмазул бутӀрулги
мажлисалде ракӀарараб мехалда,
Ешуруналъул ПарччахӀлъун лъугьана Гьев[+].

6Рувимил наслаби лъугӀугеги, гьезие гӀумру кьеги,
гьесул къавмалъул чагӀи дагьал рукӀаниги!»

7Ягьудал[†] къавмалъул рахъалъ гьес гьадин абуна:

«Я БЕТӀЕРГЬАН, Ягьудал наслабазул ахӀи Дуда рагӀаги!
Гьел гьезул халкъгун цолъизаре.
Гьел жидерго къуваталдалъун тушманасда данде рагъула,
амма Дудасан буго гьезие кумек!»

8Левийил къавмалъул рахъалъ гьес гьадин абуна:

«Левийил наслаби – Дур божарал лагъзал,
Гьез цӀунула Туммимги Уримги.
Массаялда Дуца хӀалбихьана гьезул;
Мериваялъул иццухъ гьелгун вагъана[*][+].
9Гьез эбел-инсул рахъалъ абула:
„Нижее кӀвар гьечӀо гьел эбел-эмен рукӀиналъул“, – ин;
вацазул гьурмахъ гьел ралагьуларо,
лъималазухъ гӀин тӀамуларо.
Щайин абуни, бищун кӀвар бугеблъун гьезие буго Дур амру тӀубазаби
ва Дур КъотӀи цӀуни[+].
10Гьез Якъубил наслабазда Дур нухалги,
ГӀизраилил халкъалда Дур Къанунги малъула.
Гьез Дуда цере гьуинмахӀал рухӀула,
Дур къурбан-бакӀалда[†] тӀад цӀадул къурбанал лъола.
11Я БЕТӀЕРГЬАН, баракат лъе гьезда ва гьезул махщел-гьунар цӀикӀкӀинабе;
Гьез гьабулебщиналдаса Мун разилъаги!
Гьезул тушбабазул мугъ бекизабе,
ва гьел рихарал гӀодор ккезаре,
тӀокӀалъ тӀаде рахъунареб хӀалалъ!»

12Буняминил къавмалъул рахъалъ гьес гьадин абуна:

«Биччанте БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хирияв
Гьесда аскӀов хӀинкъи гьечӀеб рахӀаталда вукӀине.
БЕТӀЕРГЬАНАС кидаго цӀунула гьев,
Жиндирго кӀигъуждузда тӀадеги вачун, хӀалхьи кьола гьесие».

13Юсупил[†] къавмалъул рахъалъ гьес абуна:

«Я БЕТӀЕРГЬАН, Юсупил наслабазул ракьалде баракат рещтӀинабе:
тӀад зобалаздаса щуб базабе,
ракьулъа жанисан иццал чвахизаре,[+]
14бакъ гӀун барщараб гьуинаб пихъ кье,
моцӀалдаса моцӀалде бугӀа-ролъ гьарзалъизабе!
15Гьезул некӀсиял мугӀруздаги батӀи-батӀияб хирияб нигӀмат бижаги,
гохӀал-щобаздаги пихъ гьарзалъаги,[+]
16ракьалдаса хӀалухъен гьарзаго щваги,
зазил хъархъида гьоркьоса кӀалъарав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀобалдалъун.
Гьеб кинабго кьеги Юсупил наслабазе,
вацазда гьоркьов жив тӀаса вищарасе[+].
17Гучаб оцода релълъуна Юсупил къуват,
гӀалхул бугъил лълъурдулин ккола гьесул васал.
Гьез халкъазда хӀункула,
дунялалъул рагӀалда ругездеги гӀунтӀула:
Ефраимил наслу – анцӀ-анцӀ азарго,
Манассил – аза-азарго»[+].

18Зевулунил къавмалъул рахъалъ гьес абуна:

«Зевулунил наслаби, сапаралде рахъунелъул нуж разилъаги;
Иссахарил наслаби, нужерго чадразухъ нужги рохаги.
19Гьез магӀарде жидехъего къавмал ахӀула
ва гьенир рацӀцӀадал къурбанал гьарула.
Ралъдал бечелъиялъ хьихьула гьел,
ралъдал салудаса хайир босула».

20Гадил къавмалъул рахъалъ гьес гьадин абуна:

«Гадил наслабазул ракь гӀатӀид гьабурасе баракат щваги!
Гьел релълъуна парахатго гӀодоб бегараб гъалбацӀалда,
тохлъукье тӀадги речӀчӀун, бетӀерги кверги тӀезе къачӀараб.
21Гьез бищун лъикӀаб ракь тӀаса бищана –
халкъалъул бетӀерасе мустахӀикъаб ракь.
Халкъалъул бутӀрул данде ракӀарараб мехалъ,
гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьабуна,
ГӀизраилалъе БЕТӀЕРГЬАНАС къотӀараб хӀукму тӀубазабуна»[+].

22Данил къавмалъул рахъалъ гьес абуна:

«Башаналъул мугӀруздаса жиб кӀанцӀулеб
гъалбацӀалъул тӀинчӀалда релълъуна Данил наслаби».

23Нафталил рахъалъ гьес абуна:

«Баракатал руго Нафталил наслаби,
БЕТӀЕРГЬАНАСДАСА баракат щварал руго гьел.
Гьезул ирслъун ккола [Галилеялъул] хӀорги къилбаялъул рахъги».

24Ашерил къавмалъул рахъалъ гьес абуна:

«Ашерил наслаби – киналго вацазда гьоркьор бищун баракатал!
Зайтуналъул нахул[†] гӀорал чвахаги гьезие,
киналго къавмазе хиралъаги гьел.
25Нужер кавабазул рахаял маххулги мазгаралъулги гьарурал рукӀина,
нужер гӀумруялъул къоял гӀадин нужер бечелъиги цӀикӀкӀина».

26«Ешуруналъул Аллагьасда[†] бащадав щивго гьечӀо!
Гьев зобалаздасан дуе кумекалъе воржуна,
Жиндирго кӀудияб къудратгун, накӀкӀул парчабаздаги рекӀун![+]
27Абадияв Аллагь – Гьев вуго мун вахчулеб хъала!
Абадиясул Квер – дуй мугъчӀваялъе!
Гьес дур тушбаби нахъе ахӀана,
ва гьел тӀагӀинареян буюрухъ кьуна.
28ГӀизраилил халкъ парахатго букӀина,
гӀицӀго Якъубил агьлуялъ гӀумру гьабила[†]
чедги чагъирги гьарзаяб улкаялда,
зобалаз кидаго тӀаде щуб бецӀцӀулеб ракьалда[+].
29Баракатаб буго мун, ГӀизраилил халкъ!
Щал дуда релълъунел,
БЕТӀЕРГЬАНАС эркен гьабураб халкъ!
Дур хъалхъанги кумекчиги Гьев вуго,
Дур реццалъул хвалченги Гьев вуго!
Тушбаби дуе хӀелхӀедила,
дуцайин абуни, гьел хӀатӀикь мерхьина»[+].

#### 34


Мусал хвел

1Цинги МогӀавалъул[†] гӀатӀиракьалдаса Муса Нево магӀарде вилълъана ва Ерихоналда дандбитӀун бугеб Фасга мегӀералъул тӀогьиве вахана. Гьенисан БЕТӀЕРГЬАНАС[†] Мусада бихьизабуна ГилгӀадалдаса[†] Даналде щвезегӀан тӀолабго ракь, 2гьединго Нафталил тӀолабго ракьги, Ефраимил ва Манассил ракьалги, КӀудияб ралъдахъе гӀунтӀараб Ягьудал[†] тӀолабго ракьги, 3Негевги, Чамасдакалъул ГъутӀбузул шагьаралдаса бахъараб ЦогӀаралде щвезегӀан тӀибитӀараб Ерихоналъул тӀолабго ракьги[+]. 4БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

«Гьале Ибрагьимиеги, ИсхӀакъиеги,[†] Якъубиеги[†] Дун гьедараб, гьезул наслабазе кьелин Дица амру гьарураб ракь. Дица дуда гьеб бихьизе рес кьолеб буго, амма мун гьениве ине гьечӀо»[+].

5Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ лагъ Муса хвана, БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абухъе, МогӀавалъул ракьалда. 6Ва гьев МогӀавалда, Бет-Пеоралда аскӀоб бугеб расалъиялда вукъана. Амма жакъа къоялъги лъидаго лъаларо гьесул хоб[†] бугеб бакӀ.[†][+] 7Мусаца нусиялда къого сон бан букӀана, амма хвезегӀан гьесул беразул канлъиги свинчӀо чорхол рухӀ-жанги дагьлъичӀо[+]. 8ГӀизраилил[†] халкъалъ лъеберго къоялъ магӀу бахъана Мусада хадуб МогӀавалъул расалъиялда; Мусада хадур гӀодиялъул къоял гьедин тӀуразаруна[+].

9Нунил вас Егьошуаде гӀакъиллъиялъул рухӀ рещтӀана, Мусаца кверал лъун рукӀун гьесда. Ва ГӀизраилал гьесда нахъ рилълъана, Мусаца малъарабщинабги тӀубазабулеб букӀана[+].

10Гьелдаса нахъе Муса гӀадинав, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гьумер лъалев авараг[†] ГӀизраилалда тӀокӀалъ вахъинчӀо[+]. 11Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун Мисриялда пиргӀавнасдаги[†] гьесул тӀолалго чагӀаздаги рихьизарурал ва пиргӀавнасул ракьалда гьарурал гӀадинал кӀудиял[†] хӀикмалъабиги гӀаламаталги тӀокӀалъ лъицаго гьаричӀо. 12Мусаца тӀолабго ГӀизраилил халкъалда цебе бихьизабураб кӀудияб къудратги кутакал ва хӀинкъарал мугӀжизаталги тӀокӀалъ лъицаго рихьизаричӀо.

### Рут

#### Рут

Рут


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]


#### ЦеберагӀи


Юнус авараг


Рут


Эстер


Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Москва


2017


Юнус авараг, Рут, Эстер

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: https: ibt.org.ru/media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-241-2

© Институт перевода Библии, 2017


ЦеберагӀи

ХӀурматияв цӀалдолев!

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб ва лъабго цадахъ къватӀибе биччараб Аллагьасул Калимаялъул тӀехь. Аллагьасул Калима ккола дунялалдаго бищун гӀемер жал цӀалулезул ва къиматазул цояблъун кколеб тӀехь. Гьединлъидал, щиб улкаялъул, кинаб диналъул ва мацӀалъул вукӀин батӀалъи гьечӀого, жив-жив чиясе рес инсан щвезе ккола гьаб тӀехь жиндирго гӀагараб мацӀалда цӀализе. Аллагьасул Калимаялда руго гӀемерал, жиб-жиб гӀасруялда гӀадамазе кӀвар бугел суалазе жавабал: нилъ киса рачӀарал гьаб ракьалде, щиб гьабизе нилъ гьаб дуниялалда ругел, щай гьадигӀан гӀемераб квешлъи бугеб гьаб ракьалда, гьаб дуниял тун хадув киве инсан кколев. Аллагьасул Калима буго христианазул аслияб тӀехь, амма гьеб цохӀо христианазе хъвараб тӀехь бугин абулел чагӀи мекъи руго. Аллагьасул Калимаялъул чанги бутӀаби бусурбабазеги хирияллъун ккола.

Гьаб басмаялда бахъараб лъабго гьитӀинаб тӀохьол цоялда бицунеб буго Юнус аварагасул, цогидалда – цӀар рагӀарав Давуд ханасул умумузул хӀакъалъулъ.

Жиб-жиб тӀехьалъул цеберагӀиялда бицунеб буго гьелъул аслиял темабазул ва гьенир рицунел лъугьа-бахъиназул тарихияб баяналъул хӀакъалъулъ. Гьаб тӀехьалъул ахиралда кьун руго, Библиялъул тӀахьазда ругел лъугьа-бахъинал жинда жаниб ккарал цебесеб дуниялалъул картаби.

Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъ 2008 соналда магӀарул мацӀалда басмаялде бахъана «Инжил» («ЦӀияб къотӀи»), 2005 соналда бахъана «НекӀсияб къотӀиялъул» цо тӀехь – «Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби». 2011-леб соналъ басмаялде бахъана цоги «НекӀсияб къотӀиялдаса» тӀехь – «Байбихьи».

Гьаниб баркала кьезе бокьун буго гьаб лъабго тӀехь магӀарул мацӀалде буссинабуразе, редакторазе ва басмаялда бахъизе квербакъи гьабуразе.

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: www.ibt.org.ru.

ТӀехь басмаялда бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб ва маданияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.

Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Рутил хӀакъалъулъ тӀехь

Гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел лъугьа-бахъинал ккана ГӀизраилалъул ракьалда къадизабазул нухмалъи бугеб заманалда; жеги ханзаби рукӀинчӀо ГӀизраилалда доб заманаялда. Пасалъи ва хъублъи-квешлъи дагь букӀинчӀо дол къояз.

Гьаниб бицунеб буго, ГӀизраилалъул гӀорхъода бугеб ракьалдаса гӀолохъанай могӀавияй Рутил хӀакъалъулъ гьайбатаб хабар. Жиндирго рос хведал къорол хутӀарай гьелъ, жиндирго якьад НогӀомиде божел цӀунула, гьелда цадахъ ГӀизраилалде уна ва ГӀизраилалъул Аллагьасде ракӀ-ракӀалъго иман лъола. Гьений гьей НогӀомил гӀагарав, кӀудияб къадру-къиматалъул чиясе росасе уна, гьелде тӀадеги, гьей яхъуна Давудил умумузул цояйлъун.

Гьаб тӀехьалда бицунеб буго, инсан кинаб миллаталъул я кьибилалъул вукӀаниги батӀалъи гьечӀого, цохӀо гьесул жиндирго ритӀухълъиялъ ва БетӀергьанасул амруялъе гьев мутӀигӀав вукӀиналъ лъолин Аллагьасги гьесда баркатин абун. МогӀавияй йикӀаниги (МогӀавиял ГӀизраилалъул тушбабилъун рикӀкӀунаан, ва къануналда рекъон, жугьутӀазе могӀавиялгун ригьин гьабизеги гьукъун букӀана), ракӀ-ракӀалъго Аллагьасде юссиндал, кӀудияб баркат лъуна Рутида ва Аллагьасул халкъалъул цояйлъун яхъана гьей. Аллагьас БогӀазидаса пайда босула, гьес НогӀомил балъ бецӀун босизе ва Рутги лъадилъун ячун, НогӀомил наслу тӀагӀине биччачӀого, гьелъие ирсилав гьавизе.

ЖугьутӀаз гьаб тӀехь цӀалула лъилъариялъул байрамалда, их ахиралде щолеб заманалда. Щайин абуни, гьаб тӀехьалда хъван ругел аслиял лъугьа-бахъинал ккана гьеб гӀужалда.

Эли-Малик хъизангун цадахъ МогӀавалде гочин (1:1-5).
НогӀоми Бетлегьемалде тӀад юссин (1:6-22).
Рут БогӀазил хурий хӀалтӀи (2:1-23).
Рут гьоцӀие БогӀазихъе ин (3:1-18).
БогӀазица Рут лъадилъун ячин (4:1-12).
Давудил умумузул рахас (4:13-22).

#### 1


Эли-Малик хъизангун цадахъ МогӀавалде гочин

1Доб, къадизабазул[*] нухмалъиялда гъоркь ГӀизраил бугеб заманаялъ, гьениб ракъи ккана. Ва, Ягьудиялъул Бетлегьем абураб шагьаралдаса цо чи ана гочун, цадахъ ячун жиндирго лъадигун ва кӀиго васгун, МогӀавалъул авлахъалда гӀумру гьабизе. 2Гьев чиясда цӀар букӀана Эли-Малик, гьесул лъадуда цӀар букӀана НогӀоми, ва гьесул васазда цӀар букӀана МахӀлон ва Килеон. Гьел рукӀана Ягьудиялда бугеб Бетлегьемалдаса Эпратил къавмалъул чагӀи.

Гьел рачӀана МогӀавалъул ракьалде ва гьениб гӀумру гьабун чӀана. 3КватӀичӀого хвана Эли-Малик ва хутӀана НогӀоми жиндирго кӀиявго васгун. 4МогӀавалъул руччабазда гьоркьоса лъудби рачана гьез жидеего – цоялда цӀар Орпат, цогиялда цӀар Рут букӀана. АнцӀго сонгӀанасеб заман бана гьез гьеб бакӀалда. 5Амма хадур гьелъул кӀиявго вас хвана – МахӀлонги Килеонги, ва хутӀана гьей гӀадан жийго, росги хун, лъималги хун.


НогӀоми Бетлегьемалде тӀад юссин

6БетӀергьанасул рахӀму рещтӀун бугин Гьесул халкъалде ва кӀудияб рикъзи кьун бугин рагӀун, НогӀомил къасд ккана МогӀавалъул авлахъаздаса жиндирго ракьалде тӀад юссине. КӀияйго нусги яхъана гьелда цадахъ. 7Рахъана НогӀомиги кӀияйго нусги цадахъ гьеб бакӀалдаса къватӀире ва Ягьудиялде нух босана.

8НогӀомица нусаздехун юссун гьадинаб калам гьабуна: «Нуж тӀадрусса нужерго эбел-инсул рокъоре. БетӀергьанас льикӀабщинаб гьабеги нужее, нужеца нужер хварал росазе ва дие гьабураб гӀадин. 9БетӀергьанас кумек гьабеги нужее ва талихӀги кьеги цӀиял росабазул рокъоб».

Гьелъ гьезда убачалги гьарун къо-мех лъикӀ гьабулаго, гьел биччан гьаракьгун гӀодана 10ва гьез абуна: «Ниж дуда цадахъ рилълъина, дур халкъалда гьоркьор рукӀине». 11НогӀомица абуна: «ТӀадрусса, дир ясал. Щай нужее дида цадахъ рилълъун? Нужее росаллъун рахъине жеги васал гьаризе дир хӀалкӀвелищ? 12ТӀадрусса, дир ясал, нуж а. Росасе ине дунги гьанже херлъун йигелъул. Жеги хьул кватӀун гьечӀинги абун, жакъаго росасеги ун, къасиго дир ургьире васал ккезе рес букӀарабанигицин, – 13бегьилаанищ гьел кӀудиял гӀезегӀан нуж ралагьун чӀезе?[*] Бегьилищ нуж гьедин къороллъуда чӀезе, росасеги инчӀого? Бегьиларо, дир ясал. Дир къисмат гӀемерго кьогӀаб буго, нужеца дида цадахъ гьеб къулчӀизе ккеларо. БетӀергьанасул ццин рещтӀун буго дида тӀаде».

14ЦӀидасан риччан гьаркьалгун гӀодизе лъугьана гьел. Орпатица убачги гьабун, жиндирго якьадалъулгун къо-лъикӀ гьабуна, амма Рут гьелда аскӀоса ягъаричӀо. 15НогӀомица абуна: «Балагье, дур дандияй уней йиго тӀадюссун жиндирго халкъалъухъе ва жиндирго аллагьзабазухъе, мунги а долда цадахъ»[+]. 16Амма Рутица жаваб кьуна: «Мунги рехун тун дун хӀалицаго нахъе гъоге. Мун аралъуе дунги ина, мун чӀаралъуй дунги чӀела; дур халкъ букӀина дир халкълъун, дур Аллагь вукӀина дир Аллагьлъун. 17Мун хваралъуй дунги хвела, мун юкъаралъуй дунги юкъила. БетӀергьанасул ццин рещтӀаги дида тӀаде, дида тӀад къоно чӀвараб къоялъ гурони дица мун рехун тани»[+]. 18НогӀомида бичӀчӀана гьелда цадахъ йилълъине гьабураб Рутил хӀукму щулияб букӀин, ва токӀаб гьелъ гьелда тӀадюссиналъул цӀар бахъичӀо.

19Гьей кӀияйго гӀадан ана Бетлегьемалде щвезегӀан. Гьел шагьаралде жанире щварабго, гьениб кӀудияб багъа-бачари лъугьана. «Гьай гӀадан унгоги НогӀомийищ гъарин?!» – ан хӀикмалъун кӀалъалел рукӀана руччаби. 20НогӀомица гьезие жаваб кьун абуна: «Дида тӀокӀаб НогӀомиян (гьуинайин) абуге, Марайин (кьогӀайин) абе, щайгурелъул диде Къудратав Аллагьасул кӀудияб балагь рещтӀун бугелъул. 21Дун гьаниса ана бечедай гӀаданлъун, амма гьале БетӀергьанас чӀоёго тӀад юссинаюна. Щай нужеца дида НогӀомиян абулеб? БетӀергьанас дие тамихӀ гьабуна, Къудратав Аллагьас дида тӀаде балагь рещтӀинабуна».

22Гьедин юссана НогӀоми, цадахъ жиндирго нус Рут могӀавияйгун, МогӀавалъул ракьалдаса Бетлегьемалде. Гьеб букӀана пурчӀина лъилъизе байбихьулеб заман[*][+].

#### 2


Рут БогӀазил хурий хӀалтӀи

1НогӀомил вукӀана росасул рахъалъан гӀагарав, гӀезегӀан къадру-къимат бугев, Эли-Маликилгун цо къавмалъул чи. Гьесда цӀар букӀана БогӀаз[+].

2[*]МогӀавияй Рутица абуна НогӀомида: «Бегьилищ дун хурзабахъе ине, дида гурхӀаразул хурзабахъа тӀор бищизе?» «А, дир яс», – илан абуна НогӀомица. 3Рут ана, ва лъилъарухъабазда хаду-хадуй йилълъун, гьезухъа гъоркьа хутӀараб тӀор бищизе жуяна. Гьеб хуралъул бетӀергьан ватана БогӀаз, Эли-Маликил агьлуялъул чи. 4Гьелде тӀадеги, гьеб къоялъ живго БогӀазги вачӀана гьениве Бетлегьемалдасан.

«БетӀергьанас кумек гьабеги!» – ян кӀалъана гьев лъилъарухъабазда.

«БетӀергьанасул баркат дудеги рещтӀаги!» – ян жаваб кьуна гьез гьесие.

5Жиндирго лъилъарухъабазе бетӀерлъи гьабизе тарав цо цеветеласда БогӀазица цӀехана: «Дой гӀолохъанай яс лъил кколей?» – ян. 6НогӀомида цадахъ МогӀавиязул ракьалдасан ячӀарай МогӀавияй йигин абун жаваб кьуна цеветелас. 7«Долъ дида цӀехана: „Бегьилищ дица лъилъарухъабазда хаду-хадуй йилълъун, гьезухъа гъоркь хутӀараб тӀор бищун, гьелъул диего гулал къазе?“ – ян. Радалго ячӀана дой, ва гьанжелъизегӀан, цодагьабго мехалъ гурони лъалхъичӀого, хӀалтӀулей йиго».

8Гьебмехалда БогӀаз кӀалъана Рутида: «Дир яс, гӀенекке дихъ. Мун тӀокӀай цогидал хурзабахъе унге тӀор бищизе, гьаниса киего унге мун, дир гьанир хӀалтӀулел ругел руччабазда цадахъ йикӀа. 9Лъилъарухъаби хӀалтӀулеб бакӀ бихьун, гьезда хадуй хьваде. Дица дир киналго хӀалтӀухъабазда лъазабун буго мун къварид гьаюгеян. Къечон, лъим гьекъезе бокьани, дир церетелаз цӀун лъун ругел гӀертӀазухъа гьекъе», – ян.

10ГӀодор накабиги чӀван къулана гьей гьесие ва абуна: «Щай дуца гьедигӀан дида цӀоб лъун дир тӀалаб-агъаз гьабулеб, дун къватӀисейлъидал?»[+] 11БогӀазица жаваб гьабун абуна: «Дида рагӀана дур рос хун хадуб дуца дурго якьадалъе гьабурабщинаб лъикӀлъиялъул хӀакъалъулъ, эбел-эменги, дурго ватӀанги рехун тун, мун чияр ракьалде гочарайлъи. 12Рази гьаеги мун БетӀергьанас, ГӀизраилил Аллагьас, дуца гьабураб лъикӀабщиналъухъ, дуца Гьесул цӀобалда мугъчӀван бугелъул»[+]. 13Гьелъ абуна: «БетӀерчӀахъад, хаду-хадубги дур гурхӀел-рахӀмуялде хьул буго дир. Дуца дун разилъизаюна, рекӀее хӀалхьи гьабуна, дур лагъцин дун гуреб мехалъ»[+].

14Къаде квание заман щварабго БогӀазица абуна Рутида: «Гьание ячӀа, кӀалдиб жо лъе, гьаниб къанцӀадулъги ччун кванай дурго чадил мочӀу». Рут ячӀун лъилъарухъабазда аскӀой гӀодой чӀедал, гьес гьелъие бассараб ролъул чӀер кьуна. Гьелъ гӀорцӀизегӀан квана, жеги нахъеги хутӀана.

15Хадуй тӀадеги яхъун, жеги тӀор бакӀаризе лъугьана. БогӀазица жиндирго хӀалтӀухъабазда лъазабуна: «Биччанте долъ гулазда гьоркьосаги тӀор бищизе, вореги нужеца долъул ракӀ бакъвазабуге;[+] 16гулал къалелъул, нужецагоги цо-цо квацӀи гъоркь те долъие, ва щибго гӀайибги чӀваге долда».

17Гьединаб хӀалалда маркӀачӀумех щвезегӀан бакӀарана Рутица пурчӀина. Лал тӀамун хадуб гьелъул бахъана гӀага-шагарго цо къали цӀураб жо[*]. 18Гьебги босун шагьаралде щвана ва гьалъул якьадалда бихьана гьалъ гӀезегӀан жо бакӀарун бугеблъи. Гьелда тӀадеги Рутица къватӀибе бахъун бачӀана ва якьадалъе кьуна къаде кванил тӀоклъун хутӀараб бутӀа.

19Якьадалъ гьалда цӀехана: «Киса жакъа дуца тӀор бакӀарараб? Мун кий йикӀарай хӀалтӀулей? Баркат лъеги жакъа гьадин дур тӀалаб гьабурав чиясда!»

Рутица жиндирго якьадалда бицана лъил бакӀалда йикӀараяли. Жий хӀалтӀулей йикӀараб хурул бетӀергьанасда цӀар БогӀаз бугилан бицана Рутица. 20«БетӀергьанас баркат лъегийин досда, чӀагоязеги хваразеги ритӀухъав вугелъул!» – ин абуна НогӀомица нусалда. НогӀомица тӀадеги жубана: «Дов чи нилъер гӀагарав чи ккола. Досда кӀола нилъее кумек гьабизе»[*].

21МогӀавияй Рутица абуна: «Жиндир хурзал ракӀарун лъугӀизегӀан жиндир хурзабахъ ва жиндир хӀалтӀухъабазда аскӀой йикӀайиланцин абуна дос дида». 22НогӀомица абуна жиндирго нус Рутида: «Досда цере хӀалтӀулел руччабазда цадахъ мун йикӀине йигеблъи лъикӀ буго, дир яс, ва гьедин бугони, лъицаго мун инжит-хӀакъир гьайизеги гьечӀо».

23Хурзабазухъа пурчӀина ва ролъ бакӀарун лъугӀизегӀан[*], БогӀазида цере хӀалтӀулел руччабазда аскӀой чӀун хӀалтӀана Рут, гьелъул чӀейги жиндирго якьадалъул бакӀалда букӀана.

#### 3


Рут гьоцӀие БогӀазихъе ин

1Якьад НогӀомица гьелда абуна: «Мунго юссине цо рукъ-къай балагьун лъикӀ гурищ, дир яс, дуего санагӀат букӀине? 2Доле, мунгун цадахъ хӀалтӀулел рукӀарал лъилъарухъабазул бетӀергьанлъун кколев дов БогӀаз гуревищ нилъер гӀагарав чи? Къаси дос гьоцӀиб пурчӀинадул лал рехулеб буго. 3Гьанже дуца гьумер-кӀал ва черх чуре, гьуинаб махӀалъул нахги бахе ва бищун берцинаб ретӀелги ретӀе. Мун гьоцӀие а, амма дов квана-гьекъон лъугӀизегӀан досда йихьизе чӀоге. 4Дов кьижизе вегулеб бакӀ лъазабе, хадуй инеги ун, досул хӀатӀаздаса юргъан нахъе гьабе ва гьесул хӀатӀаахада ега; хадуб гьабизе кколеб дос бицина дуда», – ян.

5«Дуца абураб гьабила дица», – ян жаваб кьуна Рутица. 6Гьей гьоцӀие ана ва кинабго якьадалъ малъухъе гьабуна.

7БогӀаз гӀорцӀизегӀан кванана ва гьекъана, ва ракӀ разиго тӀорщалил гӀариялда нахъа кьижизе вегана. Гьавугьинго аскӀоеги ун, юргъанги тӀаде борхун, Рут гьесул хӀатӀаахада егана. 8Сордо бащалъараб мехалда гьев тӀуркӀун ворчӀана, хьибил сверизе лъугьиндал, жинда аскӀой чӀужугӀадан йикӀин бихьана.

9«Мун щий кколей?» – ян гьикъана гьес. «Дун йиго дур лагъ Рут, – ян жаваб кьуна гьелъ. – Мун гӀагарав чи вугелъул, дида тӀадеги дурго кваркьи баче дуца».

10«БетӀергьанас баркат лъеги дуда, дир яс» – ан жаваб кьуна гьес. «Дуца цебе гьабуралдасаги гьаб иш жеги къиматаб буго: мун гӀолохъанал васал ралагьизе лъугьинчӀелъул – я бечедал, я мискинал. 11Гьанже, дир яс, мун сункьаго хӀинкъуге. Дица кинабго гьабила дур гьариялда рекъон; гьаб шагьаралда киназдаго лъалелъул мун намус бацӀцӀадай гӀадан йикӀин[+]. 12Дун хӀакъикъаталдаги дур гӀагарав чи ккола, амма дидаса гӀагаравгийин вугев. 13Мун рогьинегӀан гьаний чӀа; радал, досие бокьани жиндирго ихтияралдаса пайда босизе, гьедин букӀине те. Амма дос инкар гьабуни, гьале, Жив хӀакъав БетӀергьанасул цӀар бахъун гьедула дун дуе, дица гьабила гьебмехалда дур тӀалаб. Кьижа, рогьине жеги гӀезегӀан мех бугин».

14РогьинегӀан гьей гьесул хӀатӀаахада кьижана ва хъахӀлъи балелде тӀаде яхъана. ЧӀужугӀадан гьоцӀие ячӀун йикӀин лъидаго лъачӀого лъикӀ букӀинилан пикру гьабуна БогӀазица. 15Гьес абуна: «Дуда тӀад ретӀун бугеб гӀаба босе гьанибе ва дида цебе ккве гьеб». Рутица гьедин гьабидал, анлъго роцен[*] пурчӀинадул бана гьелъул гӀабаялде тӀаде ва мугъалде бахинабизе гьелъие кумек гьабуна. Цинги шагьаралде нух босана гьес.

16Рут жиндирго якьадалъухъе тӀад юссиндал, НогӀомица цӀехана: «Щиб ккараб, дир яс?» – ин.

Рутица бицана кинабго БогӀазица гьабураб лъикӀлъи 17ва тӀаде жубана: «ЧӀоёго якьадалъухъе тӀадюссунгеянги абун, гьале гьаб анлъго роцен пурчӀинадул кьуна дос дие».

18НогӀомица абуна: «Гьанже, дир яс, мун балагьун чӀа, кватӀичӀого лъала дуда гьаб ишалъул ахир. Жакъаго гьалъул цо хӀасил ккечӀого досул ракӀ сасине гьечӀо» – ян.

#### 4


БогӀазица Рут лъадилъун ячин

1[*]БогӀаз шагьаралъул кавабахъе щвана ва гьенив гӀодов чӀана. БогӀазица жиндир хӀакъалъулъ бицунеб букӀарав дов гӀагарав чи цевесан унев вихьидал, БогӀазица ахӀана: «Гьаниве вачӀа, дир вац, гӀодов чӀая цо!» АскӀове вачӀун гӀодов чӀана дов[+].

2БогӀазица ахӀана шагьаралъул анцӀго кӀудияв чи ва гьезда абуна: «ГӀодор чӀа гьанир». Гьел гӀодор чӀана.

3Хадув гьав кӀалъана дов гӀагарав чиясда: «МогӀавиялдаса тӀадюссарай НогӀомица ракь бичулеб буго. Гьеб ккола нилъер гӀагарав чи Эли-Маликил балъ. 4Дица хӀисаб гьабуна гьеб иш дуда лъазабизе ккелин; бичун босе гьеб, гьал киналго гьанир гӀодор чӀун ругезда ва жамагӀаталъул кӀудиял чагӀазда цебе. Босулеб батани босе, босулареб батани, босулареблъи лъазабе дида. ТӀоцебесеб ихтияр дур бугелъул, дун дуда хадусев ккола», – ян.

«Дица бичун босила гьеб», – ин абуна дос[+].

5Цинги БогӀазица абуна: «Дуца гьеб ракь бичун босараб къоялъ, дуца ячине ккола хварасул йикӀарай лъади, къоролай могӀавияй Рутги. Гьелъие гьавурав васги гӀезавизе ккола гьеб ракь хварасул наслуялъе хутӀизе»[+]. 6Гьелда данде дов гӀагарлъиялъул чияс жаваб кьун абуна: «Гьедин батани, дида кӀоларо гьеб ракь бичун босизе, щайгурелъул дирго бугебги магӀишат биххула дир гьебмехалда. Дур букӀа абе ихтияр, дида кӀоларо гьеб босизе».

7Цебе заманаялда ГӀизраилалда букӀана гьадинаб гӀадат: цояс цоясухъе цо жо бецӀун босизе, ялъуни мулкалъул бетӀергьанлъи гьабизе жиндирго бугеб ихтияр кьолеб бугони, гьабураб къотӀи щула гьабизелъун, гьев чияс тӀаса бахъулаан жиндирго хьит ва гьеб кьолаан дов жиндица ихтияр тӀаде босулев чиясухъе. ГӀизраилалъул халкъалъул гӀадаталда рекъон гьедин тасдикъ гьабулаан къотӀи[+].

8ГӀагарлъиялъул чияс абуна БогӀазида: «Дуцаго босе», – ян. Ва гьес жиндирго хьит бахъун кьуна гьесухъе. 9Гьебмехалда БогӀазица кӀудиял чагӀазда ва кинабго жамагӀаталда рагӀизабун абуна: «Гьале нуж руго жакъа нугӀзаллъун: дица НогӀомихъа босулеб буго кинабго Эли-Маликил, Килеонил ва МахӀлонил букӀараб милк. 10Гьединго, МахӀлонида йикӀарай могӀавияй Рутги ячуней йиго дица лъадилъун, МахӀлонил букӀараб магӀишат гьелъул лъималазе ирсалъе щвезе ва гьесул агьлу тӀагӀинчӀого букӀине нилъер шагьаралда. Нуж киналго руго гьелъие нугӀзаллъун»[+].

11Цинги, киналго шагьаралъул кавабахъ рукӀараз ва кӀудиял чагӀаз абуна: «У, ниж руго нугӀзаллъун! БетӀергьанас, жиндидасан ГӀизраилил халкъ бижарал Ракелги Леаги гӀадин гьаеги дур минаялъуе жание лъугьуней йигей дур лъади ва гӀемерал лъимал гьареги гьелъ дуе! Эфраталда къудрат цӀикӀкӀаги дур, Бетлегьемалда машгьурлъаги мун![+] 12Биччанте гьелдалъун БетӀергьанас кьураб наслуялъ дур тухум, Тамарица Ягьудае гьавурав Парецил гӀадинаб букӀине»[+].


Давудил умумузул рахас

13БогӀазица Рут лъадилъун ячана. Гьев гьелда аскӀов вегана, ва БетӀергьанас гьелъул ургьибе лъимер кьуна ва гьелъие вас гьавуна[+]. 14Руччабаз НогӀомида абулеб букӀана: «Рецц БетӀергьанасе! Гьес мун ирсилав камун течӀо. ГӀизраилалдаго цӀар рагӀарав вахъаги гьев вас! 15Гьес цӀигьабила дур гӀумру, ва херлъараб мехалъ дур тӀалабги гьабила. Мун йокьулей ва анкьго васасдасаги дуе лъикӀай дур нусалълъидал гьев гьавурав»[+].

16НогӀомица кодове вачун хьихьана гьев вас. 17Мадугьалихъа руччабаз абулеб букӀана: «НогӀомие вас гьавуна», – ян. Гьез гьесда Овид абун цӀар лъуна. Гьев вахъана Давудил эмен Йишавил эменлъун.

18[•]Гьале Парецил наслуялъул рахас:

Парецие гьавуна ХӀецрон;[+]
19ХӀецроние гьавуна Рам;
Рамие гьавуна ГӀаминадав;
20ГӀаминадавие гьавуна НахӀшон;
НахӀшоние гьавуна Шалмон;[+]
21Шалмоние гьавуна БогӀаз;
БогӀазие гьавуна Овид;
22Овидие гьавуна Йишав;
Йишавие гьавуна Давуд.

### 1 Пачаби

#### 1 Пачаби

1 Пачаби


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


#### ЦеберагӀи


Институт языка, литературы и искусства им. Г. Цадасы Дагестанского федерального исследовательского центра РАН


Россиялъул гӀелмабазул академиялъул Дагъистаналъул федералияб цӀех-рехалъулаб централъул ЦӀадаса Хiамзатил цӀаралда бугеб МацӀалъул, адабияталъул ва искусствоялъул институт


Пачазабазул тӀехь


Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Москва


2021


ПАЧАЗАБАЗУЛ ТӀЕХЬ

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: https: ibt.org.ru/media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-298-6

© Институт перевода Библии, 2021


ЦеберагӀи

ХӀурматияв цӀалдолев!

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб ва ункъо цадахъ къватӀибе биччараб «Пачазабазул тӀахьал» абураб тӀехь. Гьелда жанибе уна Пачабазул ТӀоцебесеб, КӀиабилеб, Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехь.

«Пачабазул тӀахьал» ккола Аллагьасул Калимаялъул НекӀсияб КъотӀиялъул тарихиял тӀахьазул цо бутӀа. НекӀсияб КъотӀи гӀуцӀун буго 39 тӀехьалдасан. Гьелда гьоркьобе уна «Таврат» (Мусал щуго тӀехь), аварагзабазул тӀахьал, гӀакъиллъиялъул тӀахьал, тарихиял ва шигӀриял тӀахьал.

Пачабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул ахирисев къади ва Аллагьасул авараг Шамуилил заманалдаса бахъараб, ГӀизраилалъул пача Давудил заманалде щвезегӀан ккарал тарихиял лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ. Пачабазул Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехьалда кьун буго Сулейман пачалъун вахъараб заманалдаса бахъараб гӀизраилал Вавилоналде асирлъуде рачун араб заманалде щвезегӀан ккарал лъугьа-бахъиназул тарихияб баян.

Гьал тӀахьазе кьучӀалъе росун руго некӀсиял пачабазул кӀалгӀабазда къойилал лъугьа-бахъинал хъван гӀуцӀарал цересел тӀахьал. Пачабазул Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехьалда рехсолел руго нилъер къоязде щвезегӀан нахъе цӀунун хутӀичӀел некӀсиял адабияталъул памятникал: «Сулейманил ишазул хӀакъалъулъ бицен», «ГӀизраилалъул пачабазул тарих», «Ягьудиялъул пачабазул тарих» ва гь. ц.

Пачабазул тӀахьазда хъварал гӀемерисел лъугьа-бахъинал ритӀухъ гьарула гьебго заманалъул, Аллагьасул халкъалда гьоркьоса гурел, къватӀисахун батӀи-батӀиял тарихчагӀазул хъвай-хъвагӀаяздалъун. ТӀахьал хъвараб заманлъун рикӀкӀуна цебесеб эраялъул анлъабилеб гӀасру (гӀага-шагарго ц. э. 550-леб сон) – гӀизраилал Вавилоналъул пачалихъалда асирлъуда ругеб заман.

Нилъеца бицен гьабулел тӀолалго тӀахьазда бихьизабулеб буго БетӀергьан Аллагьасулги халкъалъулги гьоркьоблъиялъе БетӀергьанасул КъотӀиялъул кигӀанги цӀикӀкӀараб кӀвар букӀин; гьединго, дуниялалъул тарихалда жаниб билълъанхъараб кӀиго аслияб къуват – цо рахъалъ, пачабазгун рагъул бутӀруз цебе бачунеб дунялалъул къуват, цогидаб рахъалъ, Аллагьасул аварагзабаз цӀунулеб ва гьез халкъалъе загьир гьабулеб БетӀергьанасул амру ва Гьесул шартӀал.

Пачазабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул тарихалда жаниб ккараб кӀудияб хиса-басиялъул хӀакъалъулъ: рикь-рикьарал къавмазул халкъ гъункараб, къуватаб ва пачаясул бетӀерлъиялда гъоркь цолъараб пачалихъалде свериялъул хӀакъалъулъ. Пачазабазул КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго Давудил пачалъиялъул, гьесул ирсилав Сулейман гьавиялъул ва ГӀизраилалъул пачалъиялъул тахида абадиялъего Давудил наслу чӀезе букӀин БетӀергьанас загьир гьабиялъул хӀакъалъулъ.

Пачазабазул Лъабабилеб тӀехьалда жанибе бачун буго Давудил пачалъиялъул ахир, Сулейманил кӀикъого соналъул пачалъи – ГӀизраилалъул пачазабазул заманалъул «меседил гӀасру», хадуб ГӀизраилалда жаниб ккараб бикьи, гӀизраилазул кӀиго пачалихъалъул цоцада дандечӀей ва гьелдалъун ГӀизраилалъул гуч дагьлъизе байбихьи. Гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел лъугьа-бахъиназда гьоркьоб бищун кӀвар цӀикӀкӀараблъун ккола Мукъадасаб Рукъ бай ва гьеб Рукъ БетӀергьанасе бацӀцӀад гьаби (5-8 бетӀ.). Гьединго гьениб бицунеб буго Сулейманихъе Шеваялъул бика ячӀиналъул хӀакъалъулъ, ва гьелдалъун жеги якъинго бихьизабулеб буго Сулейманил гӀакъиллъиялъул кӀодолъи.

Пачазабазул Ункъабилеб тӀехьалда нилъеда ратуларо Давудги Сулейманги гӀадал цӀар рагӀарал пачаби. Гьелъул гӀаксалда, гьениб нилъеда бихьула ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачазабаз тӀокӀалъ чӀечӀого гӀодоре тӀолел биял, цоцазда данде гьабулеб рагъ-кьал, хӀила-макру ва гьеб киналъулго хӀасилалда гучдакълъиялде ва инжитлъиялде ГӀизраил ккей. Амма гьениб хасаб бакӀ ккун буго Ягьудиялъул пача Ёшиягьица (цебесеб эраялъул 640–609 сс.). Гьес кӀудиял диниял хиса-басиял гьарула ва жиндирго халкъ цо Аллагьасде ва Гьесул бацӀцӀадаб нухде буссинабизе къеркьола.

Жакъасев цӀалдолес, гьайгьай, кӀудияб пайда босизе бегьула гьаб тарихияб къисаялдаса: гьересиаллагьзабазул цӀураб дунялалда, тӀоцебе баккула цохӀо Аллагьасда божараб халкъ ва гӀуцӀула цохӀо Аллагьасда божаразул улка.

Пачазабазул тӀахьазул цоги кӀвар цӀикӀкӀараб жолъун ккола гӀемерисел Аллагьасул аварагзаби БетӀергьанасукьа хӀинкъулел ва Гьесие мутӀигӀал чагӀилъун рихьизаруниги, амма пачаби, гьезул гӀагарлъи ва рагъул церехъаби, хӀакъикъаталдаги рукӀараб хӀалалда рихьизарун руго, гьезул цо гъалатӀ бахчичӀого. Гьединлъидал гьел унго-унгоял гӀадатиял чагӀилъун чӀола нилъеда цере. Гьединазул цоявлъун ккола Давуд пача. Давуд халкъазул тарихалда жанив машгьурлъана абадияб пачабазул гӀаркьелалъул бетӀер хӀисабалда гуревги, Забуралъул автор хӀисабалдаги. Амма, цин гьес гӀемер къо хӀехьезе ккана. Гьаб тӀехь цӀалулелъул нилъеда цебе чӀола Давудил гӀумруялъул байбихьи: гьесда дандчӀварал гӀемерал захӀмалъаби ва гьесие рукӀарал хӀинкъаби.

Пачабазда цадахъ гьал тарихиял тӀахьазда аслияб бакӀ ккун буго Аллагьасул амру жидеца халкъалъе загьир гьабулел аварагзабаз. Аварагзабаз диниял рацӀцӀадал нухазде халкъ буссинабизе хӀаракат бахъула: гьединавлъул ккола, жив чӀаго зобалазде хъамун арав Иляс авараг (3 Пач. 17-19 ва 21 бетӀ.; 4 Пач. 1-2 бетӀ.), гьединго, Илясил иш кодобе босарав ЭлишагӀ авараг (4 Пач. 2-9 ва 13 бетӀ.). Пачабазул Ункъабилеб тӀехьалъул 19-20 бутӀрузда бицуна цоги кӀудияв аварагасул – Ишаягь аварагасул хӀакъалъулъ. ЭлишагӀица, гьесдаса цере Илясица гьарурал гӀадин, кӀудиял мугӀжизатал гьарула: цо нухалда, гьесул рукьбузда хъвараб жаназацин чӀаголъула (4 Пач. 13:20-21 бетӀ.). Гьединго Ишаягь аварагасул рагӀудалъунги кӀудияб мугӀжизат бихьизабула БетӀергьанас Хизкиягь пачаясул кӀалгӀаялда (4 Пач. 20:11).

ГӀемерал гӀасрабаз цере хъварал гьал тӀахьазда ратула гьанжесеб гӀелалъул гӀадамазда ричӀчӀуларел бакӀал, жеги рагӀичӀел рагӀаби. Гьединлъидал тӀехьалъул ахиралда кьун буго ричӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян. Гьединго тӀехьалъул ахиралда кьун руго тӀехьалда бицарал аслиял лъугьа-бахъинал ккарал бакӀазул картаби ва суратал.

ТӀехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.


Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехь


ЦеберагӀи

ЖугьутӀазул гӀадаталда рекъон, Пачабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда Шамуилил тӀахьалилан абула, щайгурелъул гьезда бицунеб буго Шамуил авараг гьавиялъул ва доб заманалда ГӀизраилалъул халкъалъул тарихалда жаниб гьес кӀвар бугеб бакӀ кквеялъул хӀакъалъулъ. Шамуил вукӀана БетӀергьанасул авараглъун ва ГӀизраилалъул ахирисев къадилъун.

Гьаб тӀехьалъул тӀоцересел бутӀрузда (1–7 бетӀ.) бицунеб буго Шамуил аварагасул гӀумруялъул ва гӀизраилазда тӀад гьес нухмалъи гьабиялъул хӀакъалъулъ. Гьев я пачалъун, я кашишлъун вукӀинчӀо, амма гьес БетӀергьанасул амраби пачаясдасаги кашишзабаздасаги камилго ва мухӀканго тӀуразарулел рукӀана. Кашишлъун вукӀарав Элидайин абуни, жиндирго хъизан-къайгицин битӀараб нухда бачун бажаричӀо ва жиндирго васаз БетӀергьанасул къанун хӀатӀикь мерхьаниги, гьезие гӀадлу гьабизе кӀвечӀо.

Амма гьаб тӀехьалда аслияб къагӀидаялда Шамуил аварагасул гуреб, гьес зайтуналъул нах жидеда бахарал ГӀизраилалъул тӀоцересел пачабазул хӀакъалъулъ бицунеб буго. (ХӀакъикъаталда, тӀоцебе Шамуилица бачана ГӀизраил пачабазул нухмалъиялда гъоркье, ва ГӀизраилалда тӀад пачабиги тӀоцере гьес тана.) Хадусел бутӀрузда (8–15 бетӀ.) бицунеб буго ГӀизраилалда пачабазул нухмалъи чӀезабиялъул ва гьезулгун тушманлъиялда рукӀарал халкъазулгун ккарал рагъазул хӀакъалъулъ.

БетӀергьанасул халкъалъе нухмалъи гьабизе тарав ГӀизраилалъул тӀоцевесев пача Шаулица, Шамуил аварагги гьоркьов ккун, БетӀергьанас загьир гьарурал Гьесул амруялги гӀадахъ росичӀого, жиндехунго божилъи хвезабуна. Цинги БетӀергьанас Шамуил авараг витӀана гӀолохъанав гӀиял вехь Давудида зайтуналъул нах бахеян абун, гьев пачалъун тезе вукӀине. Гьелдаса хадуб Давудица кӀвар цӀикӀкӀараб бакӀ ккуна гӀизраилазул тарихалда жаниб.

Амма циндаго гуро Давудица пачаясул тах ккураб. Цин гьев Шаулил кӀалгӀаялда гьесие хъулухъалъе чӀана. Хадуб гьев, жиндирго гӀумру хвасар гьабун, Шаулидаса гӀемерав лъутанхъизе ва мегӀер-гӀалахалда вахчаризе ккана (16–30 бетӀ.). БетӀергьанас тӀаса вищарав пачалъун вукӀаниги, Давуд хӀал-зулму гьабун пачаясул тахиде вахинчӀо, Шаул хун хадуб гурони.

Пачазабазул ТӀоцебесеб тӀехьалъул ахиралда бицунеб буго Шаулица БетӀергьанасде мугъ рехун хадуб БетӀергьанас гьевги рехун тедал, Аллагьас гьукъараб иш бугониги, хваразул рухӀазда кӀалъалей гӀадамалъухъе Шаул иналъул ва, гьеб кинабго сабаблъун, гьевги гьесул васалги рагъда чӀваялъул хӀакъалъулъ ([31] бетӀ.).

Пачаби телалде цебесеб заман (1 Пач. 1:1–7:17)
Шамуил гьави ва гьесул лъимерлъи; гьев авараглъун вахъин ва кашиш Элие хӀукму къотӀи (1 Пач. 1:1–3:21)
Пилистимаз КъотӀиялъул гъамас кверде боси ва гьеб тӀадбуссинаби (1 Пач. 4:1–7:17)
Шаул пачалъун вищи (1 Пач. 8:1–12:25)
Шаул пачалъиялдаса рехи ва гьев Аллагьас нахъ чӀвай (1 Пач. 13:1–15:35)
Давудги Шаулги (1 Пач. 16:1–30:31)
Давудида пачалъун тезе зайтуналъул нах бахин (1 Пач. 16:1-23)
Давудги Голиафги (1 Пач. 17:1-58)
Давуд чӀвазелъун Шаулил къеркьей; Ионатанилги Давудилги гьудуллъи; Давуд лъутизе ккей (1 Пач. 18:1–30:31)
Шаул ва гьесул васал хвей (1 Пач. 31:1-13)

#### 1


Элканагьил хъизан

1Ефраимил тӀалъиялда бугеб Цуфимазул Раматаималдаса[*] цо чи вукӀана Элканагьилан цӀар бугев. Гьесул инсуда цӀар Ерохам, Ерохамил инсуда цӀар Элигьу, Элигьул инсуда цӀар Тоху, Тохул инсуда цӀар Цуф букӀана, гьевги – Ефраимил къавмалъул[†] чи. 2Элканагьил кӀиго лъади йикӀана. Цоялда цӀар Ханна, цогидалда цӀар Фенанна букӀана. Фенаннае лъимал гьаруна, Ханнае гьаричӀо.

3Щибаб соналъ жиндирго шагьаралдаса вахъун унаан гьев чи Шилоялде Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[*] къурбан[†] хъвезе ва Гьесие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе. Элил васал Хофниги Пинхасги рукӀана гьенир БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†][*] кашишзабилъун.[†][+] 4Къурбан хъунщинахъе Элканагьица Фенаннаеги гьелъул васал-ясазеги бутӀа кьолаан[+]. 5Амма Ханнае гьес кӀи-кӀи бутӀа кьолаан, щайгурелъул гьелъие БЕТӀЕРГЬАНАС лъимал кьолел рукӀинчӀониги, гьесие гьей хирияй йикӀиндал. 6БЕТӀЕРГЬАНАС гьелъие лъимал кьолел рукӀинчӀелъул, Фенаннаца квешго инжит-хӀакъир гьаюлаан гьей. 7ЛъагӀалидаса лъагӀалиде гьедин кколаан. Щибаб нухалъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъое[*] щванщинахъе, Фенаннаца хӀакъир гьаюн чараги хвезабун, гӀодулаан гьей ва кванда кӀалцин хъвалароан.

8Элканагьица гьелда абулаан: «Ханна, щай мун гӀодулей? Щай дуца квен кваналареб? Мун ракӀ бакъван щай йикӀуней? АнцӀго васасдасаги лъикӀав гьечӀищ дун дуе?» – ян[+]. 9Цо къоялъ Шилоялда гьел квана-гьекъон хадуб Ханна тӀаде яхъана. Кашиш Элиги вукӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀалтӀа гӀодов чӀун[+]. 10РакӀ бакъван, гӀек-гӀекиялда гӀодилаго, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дугӀа гьабизе лъугьана Ханна. 11БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабун Ханнаца абуна:

«Вай, Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН, гьай дур лагъалъул бугеб – дир къварилъиги бихьун, гьелде Дуца бер балагьани ва дур лагъ гьай дунги кӀочон течӀого Дуца гьелъие лъимерлъун вас кьуни, дица гьев гӀумруялъего БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе вукӀине кьела ва гьесул ботӀрода кидаго нусги хъваларо»[*][+].

12Гьедин гьоркьоса къотӀичӀого[†] БЕТӀЕРГЬАНАСДА цее дугӀа гьабулей гьей йикӀаго, Эли вукӀана гьелъул кӀутӀбузда хадуб хал ккун чӀун. 13Ханнаца рекӀелъ жаниб щурулеб букӀана дугӀа. Гьелъул кӀутӀби рагъа-рачарулел рукӀана, амма къватӀибе рагӀи рагӀулеб букӀинчӀо. Гьединлъидал, гьей мехтарай гӀадан йигин ккана Элида. 14Элица гьелда абуна: «Мун кие щвезегӀан гьедин мехталилъ йикӀине йигей? Гьеб мехтел те дуца».

15Гьелда данде жаваб гьабун, Ханнаца абуна: «Гуро дир хӀалчӀахъаяв эмен, чара бухӀун БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дирго рекӀел унти гьурщулей гӀадан йиго дун. Чагъиралда яги, цоги гьекъолеб жояллда дица кӀал хъвачӀо. 16Дун, дур лагъ, пасикъай гӀаданлъун рикӀкӀунге дуца. КӀудияб пашманлъиялъ ракӀ унтун дугӀа гьабулей йикӀарай гӀадан йиго дун гьабгощинаб мехалъ».

17Цинги Элица абуна: «Парахатго рокъое а дурго. ГӀизраилалъул Аллагьас дур гьари къабул гьабеги».

18«Мун дида, дур лагъалда, гурхӀана», – янги абун, гьей гӀадан жиндирго нухда ана; кванана-гьекъана ва тӀокӀаб гьелъул гьурмада пашманлъи загьирлъичӀо[+].

19Нахъисеб къоялъ радалго рахъун, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀагӀат-гӀибадатги гьабун, гьел къватӀире рахъана ва Рамаялде[*] жидерго рокъоре тӀадруссана.

Элканагь жиндирго лъади Ханнада аскӀов вегана; БЕТӀЕРГЬАНАС гьелда цӀоб лъуна, ва 20Ханнал ургьибе лъимер ккана – хадусеб соналъ гьелъие вас гьавуна. «БЕТӀЕРГЬАНАСДАСА гьарун щвана дие гьав», – иланги абун, гьелъ гьесда Шамуил (БЕТӀЕРГЬАНАСДА рагӀарав) абураб цӀар лъуна.


Ханнаца БетӀергьанасе хъулухъалъе вукӀине Шамуил кьей

21Элканагь ва кинабго гьесул хъизан-къай БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан хъвезе ва жиндирго назраби тӀуразаризе хадусеб соналъги къватӀире рахъунелъул, 22Ханна гьезда цадахъ йилълъинчӀо.

Гьелъ росасда абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве вахъун чӀезе ва миркалъго дова вукӀинелъун, карандаса тӀезавуравго, Шамуил дица Шилоялде щвезавила».

23Цинги Элканагьица абуна: «Дуда берцин бихьараб гьабе. Гьедин батани, гьев карандаса тӀезавизегӀан, рокъой чӀа. БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго[*] рагӀи тасдикъ гьабеги», – ян.

Гьедин рокъой чӀун хьихьана гьелъ вас, карандаса тӀезавизегӀан. 24Жеги гьитӀинав лъимер вукӀаниги, карандаса тӀезавуравго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове Шилоялде гьев щвезавизе ячӀана Ханна; цадахъ къурбаналъе хъвезе лъабго сон бараб басиги, цо ефа[*] ролъги, цо рахълъен чӀагӀдалги босана гьелъ.

25Баси къурбаналъе хъун хадуб, гьез вас Элихъе вачана. 26Ханнаца Элида абуна: «Я дир хӀалчӀахъаяв эмен, дуда ракӀалда йигищ дун? Дур беразда цее гьаб бакӀалда[†] БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дугӀа гьабулей йикӀарай гӀадан йиго дун. 27Гьале гьав васасе гӀоло гьардана дун доб къоялъ. БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабуна дир гьари ва дир рекӀел мурад тӀубазабуна. 28Гьанже дицаги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ вукӀине тӀокӀ гьавун кьолев вуго гьав миркалъго».

Цинги гьез БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сужда гьабуна.

#### 2


Ханнал дугӀа

1Хадуб Ханнаца гьадинаб дугӀа гьабуна:

«Я дир БЕТӀЕРГЬАН, Дуца дир ракӀ бохизабуна.
Дуца дие къуватги кьуна.
Тушбабазда цее кӀодо гьаюна,
Дуца тархъан гьаюн аваданлъана[+].
2БЕТӀЕРГЬАН гӀадин вацӀцӀадав щивго гьечӀо;
гьечӀо тӀокӀав Мун гӀадав;
Нижер Аллагь – борхатаб кьуру, Дуда бащадаб жо щибниги гьечӀо[+].

3Нуж тӀокӀалъ чӀухӀадго кӀалъаге,
хъачӀаб калам кӀалдиса къватӀибе ине биччаге.
БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вуго кинабго лъалев –
гӀадамазул ишал цӀадирабазда тӀад лъунин ругел.
4Гучал рагъухъаби гӀодор речӀчӀула,
гучдакъал абуни къуваталъ цӀола.
5ГӀорцӀун рукӀарал кванихъ хӀалтӀула,
ракъуца холел рукӀаразда ракъи кӀочона.
Лъимал гьарулей йикӀинчӀелъе анкьго лъимер гьабула,
амма гӀемерал васазул эбел янгъизлъула.
6БЕТӀЕРГЬАНАС рухӀ бахъула, ва Гьесго гӀумруги кьола;
Гьес жагьандаманалъул кӀкӀалахъе рехула, ва гьениса рорчӀизеги гьарула[+].
7БЕТӀЕРГЬАНАС мискинлъизеги гьарула, ва Гьесго бечедги гьарула;
гӀодорегӀан ккезарула ва тӀадегӀанлъизеги гьарула.
8ХӀурулъа рахъун рорхизе гьарула мискинал
ва рахъулъа – пакъирал;
хӀурматиял тахбакӀазде рахинарула ва къадру-къиматги насиблъизабула гьезие.

Гьаб ракьалъе кьучӀги БЕТӀЕРГЬАНАС лъедал
ва гьеб кьучӀалда тӀад гьаб дунялги Гьес рекъезабидал[+].
9Жиндие ритӀухъазул нухал Гьес цӀунула,
амма квешал чагӀи бецӀлъиялъул тӀинда кӀалал рукъун[†] ккезарула,
щайгурелъул, инсан жиндирго къуваталдалъун бергьунарелъул[+].
10БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде чӀарал щущахъ разарила;
Гьев зобалаздаса гъугъадила гьезде.
Цояб рагӀалдаса цогидаб рагӀалде щвезегӀан, тӀолабго дунял диваналде ахӀизе буго БЕТӀЕРГЬАНАС.

Жиндирго пачаясе къуват Гьес кьола,
Жиндирго тӀаса вищарасе гучги Гьесго кьола»[+].

11Цинги Элканагь Раматалде рокъове тӀадвуссана, васги кашиш[†] Элида аскӀов БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе тана.


Элил васазул къабихӀлъи

12Элил васал хӀалихьатал жал рукӀана; гьез я БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ милат гьабулароан,[+] 13я халкъалда хурхун кашишзабазда тӀадал ишал тӀуразарулароан. Цо пуланав чияс къурбан[†] хъолеб мехалъ, гьан белъине барабго, кашишзабазул цеветел вачӀунаан лъабгӀусилаб кӀудияб гӀучӀги кодоб ккун, 14ва бегьулаан гьеб хьагинибе, ялъуни къоноялде, ялъуни болхьагинибе, ялъуни хъабинибе жанибе ва гӀочӀода къазе щвараб жо жиндиего босулаан. Гьедин гьабулаан гьез киналго Шилоялде рачӀарал гӀизраилазе. 15Гьебги гӀечӀого, жеги тӀатӀи бухӀилалда цебе, кашишасул цеветел вачӀунаан ва къурбаналъул хважаинасда абулаан: «Кашишасе бежизе гьан кье. Белъараб гьан босизе гьечӀо гьес, гӀатӀгояб гурони», – ян. 16Гьев чияс, цин тӀатӀи бухӀизегӀан чӀа, хадуб босе дуего бокьараб жоян абуни, чӀеларин, гьабсагӀатго кье, кьечӀони, хӀал гьабун бахъилилан абулаан[+].

17Гьедин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбанал хӀакъир гьаруралъухъ кӀудияб хӀакъ букӀана гьел гӀолохъанал кашишзабазе.

18Шамуил абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе эхетун вукӀана. Гьев вукӀана мукъадасаб эфод[†] ретӀунев вас. 19Щибаб соналъ эбелалъ гьитӀинаб гӀаба букъулаан гьесие ва, росгун цадахъ лъагӀалил къурбан хъвезе ячӀарайго, цадахъ гьебги босун бачӀунаан. 20Элица Элканагьил ва гьесул лъадул рахъалдасан дугӀа гьабулаан:

«БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъеги ва дуе гьай гӀаданалдаса лъимал кьеги, гьелъ гьарун щварав ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀокӀ гьавун кьурав васасул бакӀалда»,[†] – ян.

Хадур гьел рокъоре тӀадруссунаан. 21БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рахӀму рещтӀана Ханнаде, ва гьелъул ургьибе лъимер ккана. Жеги лъабго васги кӀиго ясги гьаруна гьелъие. Шамуилин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъги гьабулаго кӀудияв гӀолев вукӀана.

22Эли тӀуван херлъана. Гьесда рагӀулеб букӀана гьесул васаз гӀизраилазе гьарулелщинал тӀекълъабазул хӀакъалъулъ, ва мажлисалъул Чодрода цере хъулухъ гьабулел руччабазда аскӀор гьел регулеблъиги[+].

23Гьев васазда кӀалъана: «Щай нужеца гьединал жал гьарулел?! ТӀолабго халкъалъ бицунеб буго нужер къабихӀал ишазул. 24Йохъ, дир лъимал, лъикӀаб хабар гьечӀо гьаб дида рагӀулеб ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъалдаго гьоркьоб тӀобитӀулеб бугеб хабар. 25Цо чияс цоги чиясе квешлъи гьабуни, гьесие дугӀа гьабила, ва Аллагь тӀаса лъугьина, амма инсанас БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде чӀараб квешлъи гьабулеб бугони, лъица гьесул рахъ кквезе бугеб?»

Амма гьесул васаз инсул рагӀухъ гӀин бачӀо, БЕТӀЕРГЬАНАС хвалил хӀукму къотӀун букӀиндал гьезие.

26Шамуилин абуни, кӀудияв гӀолев вукӀана, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕГИ гӀадамазеги хирияв вукӀана гьев[+].


Аварагас кашиш Элие Аллагьасул калима загьир гьаби

27Цо къоялъ Аллагьасул авараг вачӀана кашиш Элихъе гьадинаб калимагун:

«Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дун вачӀинчӀищ дур анкьумумузухъе, гьел жеги Мисриялда пиргӀавнасул лагъзаллъун ругеб мехалдаго[+]? 28Киналго ГӀизраилалъул къавмазда[†] гьоркьоса тӀаса рищана Дица гьел, Диего кашишзабилъун рукӀине: къурбан хъолеб бакӀалде тӀаде рахине, кьеккенал рухӀизе, ва Дида цебе эфод босизе. Дур умумузул ихтияралде кьуна Дица тӀолалго ГӀизраилазул рухӀулел къурбаналги[+]. 29Аб щай Дир Рокъор тӀуразареян Дица тӀад лъурал къурбаналги сайгъаталги хӀатӀикь мерхьулел дуца? Дир гӀизраил халкъалъ босун бачӀарабщинаб сайгъаталъул бищун лъикӀаб бутӀаги кванан, гарбалги риццат гьарун, Дидасаги цере дурго васал щай гьарулел?“

30Гьединлъидал, БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго: „Дур хъизан-агьлу ва дур инсул тӀолабго гӀагарлъи абадиялъего Дие хъулухъалъе рукӀине ругилан гьедун вукӀана Дун“. Амма БЕТӀЕРГЬАНАС гьанже гьадин лъазабулеб буго: „Гьедин букӀинаро! Дун кӀодо гьарурал Дицаги кӀодо гьарила, амма Дир цӀар инжит гьабурал Дицаги басра гьарила[+]. 31Дица дур наслу ва дур гӀагарлъи рухӀдакълъизабураб заман бачӀунеб буго; Дур наслуялъул цониги чи херлъизегӀан хутӀизе гьечӀо[+]. 32Дуда тӀаде балагь бачӀина, ва цогидал гӀизраилазул рикъзи-гьарзалъи бихьарабго, бахиллъун хутӀила мун – дур наслуялда жанив тӀокӀалъ киданиги вукӀине гьечӀелъул гӀумру халатав чи. 33Нагагьлъун Дир къурбан хъолеб бакӀалдаса нахъе къотӀичӀого[†] дур наслуялъул чи хутӀани, гьевги дур берал магӀил цӀезаризе ва ракӀ унтизабизе таравлъун вукӀина, ва дур наслуялъул щивав чи битӀун гӀумру тӀегьараб завалалда холевлъун вукӀина.

34Дур кӀиявго вас Хофниги Пинхасги цо къоялда жанир хвезе руго – гьеле гьеб дуе гӀаламатлъун букӀина[+]. 35Цинги Дица Диего вахъинавила Дие бокьухъе хьвадулев кашиш. Дица гьесул агьлу щулалъизабила, ва Дица тӀаса вищарав пачаясда цадахъ кидаго гьесул наслу букӀина[+]. 36Гьебмехалъ дур агьлу-хъизамалъул чӀаго хутӀаравщинав чи гӀарцул гералъе[*] ва чадил мочӀуялъе гӀоло, хӀалтӀи гьарун, гьесда цеве бетӀер къулизе вачӀина ва гьардела: ‘Рес кье дие, диего чед-хинкӀалъухъ цо кинаб букӀаниги кашишзабазул хӀалтӀи гьабизе’, – ян“».

#### 3


Шамуилихъе БетӀергьанасул калима рещтӀин

1Элил нухмалъиялда гъоркь Шамуил БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе чӀун вукӀана. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима ва Гьесул илгьам къанагӀатлъун букӀана гьел къояз[+].

2Цо сордоялъ Эли жиндирго бусада вегун вукӀана. Гьесул беразда канлъи хутӀун букӀинчӀо – щибго бихьулароан гьесда. 3Жеги Аллагьасул Чирахъ свинчӀеб гӀуж букӀана, ва Шамуил Аллагьасул гъамас жаниб лъураб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъов вегун вукӀана. 4БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилин абун ахӀана, ва гьес гьале вачӀунев вугин жаваб кьуна.

5Цинги Элихъе векерана Шамуил: «Дуца ахӀун вачӀана дун», – инги абун.

Амма гьес абуна: «Дица ахӀичӀо мун, тӀадвуссун вегизе а», – ян. Шамуил тӀадвуссун вегизе ана.

6БЕТӀЕРГЬАНАС цоги нухалъ ахӀана: «Шамуил! Шамуил!» – ин. Нахъеги Элихъе векерана гьев. «Дуца ахӀун вачӀана дун», – ин абуна гьес. Амма Элица абуна: «Дица ахӀичӀо мун, дир вас, тӀадвуссун вегизе а», – ян.

7Шамуилида жеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гьаракь рагӀун букӀинчӀо, ва жеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима гьесухъе рещтӀун букӀинчӀо.

8БЕТӀЕРГЬАНАС лъабабилеб нухалъги ахӀана Шамуилиде. ТӀаде вахъун нахъеги Элихъе вилълъана гьев. «Дуца ахӀун вачӀана дун», – ин абуна гьес.

Гьеб мехалъ бичӀчӀана Элида БЕТӀЕРГЬАНАС ахӀулеб букӀин васасде. 9Цинги Элица Шамуилида абуна: «Мун тӀадвуссун вега. Нахъеги дуде доб гьаракьалъ ахӀани, дуца абе: „КӀалъай БЕТӀЕРГЬАН, Дур лагъ гӀенеккун вуго“, – ян». Цинги Шамуил тӀадвуссун жиндирго бакӀалда[†] вегана.

10БЕТӀЕРГЬАН илгьам гьабун вачӀун эхетана, ва цебего гӀадин нахъеги ахӀана: «Шамуил! Шамуил!», – ин. Шамуилица жаваб кьуна: «КӀалъай, БетӀергьан, Дур лагъ Духъ гӀенеккун вуго», – ян.

11Цинги БЕТӀЕРГЬАН Шамуилида кӀалъана: «Дица ГӀизраилалда гьабизе буго бицун жиб рагӀарабщинасул гӀундузулъ багъулеб иш[+]. 12Дица Элил хъизан-къаялда тӀаде битӀун букӀараб калима рагӀа-ракьанде щун тӀубазабила гьеб къоялъ. 13Дица гьесда лъазабун букӀана, жиндир васазул пасатаб хьвада-чӀвади букӀин лъаниги, гьезие гӀадлу гьабичӀелъухъ, Дица тамихӀ гьабизе бугин гьесул хъизан-агьлуялъегоян. 14Гьединлъидал, Дун гьедулев вуго, Элил хъизан-къаялъул хӀакъ, я къурбаназ,[†] я цогидал ролъул сайгъатаз абадиялъго чуризе гьечӀеб».

15РогьинегӀан парахатго кьижана цинги Шамуил ва, радалго тӀадеги вахъун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул нуцӀби ричӀана. Шамуил хӀинкъун вукӀана къаси лъугьараб жо Элида бицине.

16«Шамуил, дир вас!» – ин ахӀана Элица Шамуилиде. «Гьале дун», – ин данде жаваб гьабуна гьес.

17«Щиб дуда БетӀергьанас абураб? Щибго бахчуге дидаса. Дуда бицаралъул цо рагӀигицин дуца дидаса бахчани, БетӀергьанас балагьалъукье ккезавила мун»[+].

18Гьебмехалъ Шамуилица кинабго загьир гьабуна гьесие, цо рагӀи гьоркьоб биччачӀого. Цинги Элица абуна: «Гьев БЕТӀЕРГЬАН вугелъул, Гьес Жиндаго лъикӀ бихьараб гьабеги», – ян[+].


Шамуил БетӀергьанасул авараглъун вахъин

19Шамуил санаде вахана, ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие сундулъго кумек гьабулеб букӀана; гьес бицухъе кколеб букӀана кинабгоги[+]. 20Гьедин, Даналдаса бахъараб Беэр-Шевалде щвезегӀан тӀолабго ГӀизраилалда лъана Шамуил БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ авараг вукӀин. 21Нахъе-нахъеги илгьам гьабун Шамуилихъе вачӀунаан БЕТӀЕРГЬАН Шилоялда, ва гьенив Жиндирго Калимаялдалъун гьесие Живго загьирги гьавулаан.

#### 4

1Шамуилил рагӀухъ гӀенеккулаан тӀолабго ГӀизраил.


Пилистимаз КъотӀиялъул гъамас бахъун ин

Пилистималгун[†] рагъизе къватӀире рахъана ГӀизраилал ва Эвен-Эзералда аскӀоб къайи чӀван чӀана. Пилистимал Апекалда рукӀана. 2Пилистимал гӀизраилазда данде рагъизе рахъана, ва гьеб рагъулъ гьез гӀизраилал гъурана – гӀизраилазул ункъазарго чи чӀвана гьенив. 3Рагъухъаби къайи чӀвараб бакӀалде[†] тӀадруссиндал, ГӀизраилалъул церехъабаз абуна:

«Кинан БЕТӀЕРГЬАНАС нилъ жакъа пилистимазул кверде кьурал? РачӀа нилъеца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] КъотӀиялъул гъамас[†] Шилоялдаса гьанибе босизе, гьеб нилъеда цадахъ бугони, нилъ тушбабаздаса хвасарлъизе руго».

4Халкъалъ Шилоялде чагӀи ритӀана, ва хъерувимазул[*] куркьбазда тӀад тах лъурав Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас босун бачӀана гьениса. Элил кӀиявго вас Хофниги Пинхасги рачӀана Аллагьасул КъотӀиялъул гъамас босун[+]. 5Гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас гьенибе щварабго, гӀизраилаз риччарал кӀудиял гьаркьаз ракь сородизабуна. 6Гьеб гьаракь рагӀун пилистимаз абуна:

«ГӀизраилазда гьоркьоб бахъараб доб кӀудияб ахӀи-хӀуралъул магӀна щиб?»

Цинги гьезда лъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас гьенибе бачӀун букӀин, 7ва гьел кутакалда хӀинкъана.

«Дозухъе Аллагь вачӀун вуго, – ян кӀалъана гьел цоцада. – Вай, балагь бачӀана гьанже нилъеде! Гьеб жеги ккараб жо букӀинчӀо! 8Вай щибдай гьанже нилъеца гьабилеб?! Дозул гучал аллагьзабаздаса нилъ лъица хвасар гьарилел?! ТӀаде кӀудиял балагьалги риччан, авлахъалда дол мисриял гъурарал аллагьзабилъидал дол! 9ЯхӀ гьабе, пилистимал! КъвакӀун чӀа, дол нужер лагъзаллъун рукӀарал гӀадин, нужго ккезе гурин гьанже дозул лагъзаллъун!»

10Гьебмехалъ пилистимаз гьезда тӀаде гьалагаб гьужум гьабуна ва гӀизраилал къезаруна. ГӀизраилал жидерго чадразухъе лъутана. ЦӀакъ гӀасияб рагъ ккана гьениб, ва гӀизраилазул лъеберазарго чи чӀвана. 11БетӀергьанасул гъамасги бахъана пилистимаз ва Элил кӀиявго вас Хофниги Пинхасги чӀвана[+].


Кашиш Элил хвел

12Гьебго къоялъ рагъ ккараб бакӀалдаса векерун Шилоялде вачӀана цо буняминияв. БотӀроде хӀатӀги бан, ретӀелги бихъун[*] букӀана гьесул. 13Гьев гьениве щваравго, Эли жиндирго бакӀида нухлул ракьанда гӀодов чӀун вукӀана. Аллагьасул гъансил ургъалида нухде валагьун чӀун вукӀана гьев. ВачӀун гьев чияс ккараб жо бициндал, тӀолабго шагьаралда кӀудияб магӀил гьаракь бахъана. 14Гьеб рагӀун Элица цӀехана: «Гьаб щиб ахӀи-хӀур?» – ин.

Буняминияв хехго Элида аскӀове вилълъана. 15Элица ункъоялда анцӀила микьго сон бан букӀана, ва гьесул берал тӀуран беццлъун рукӀана[+].

16Буняминияс Элида абуна: «Дун вуго рагъ ккараб бакӀалдаса гьабсагӀат щварав чи, жакъа вахъана дун доваса». Цинги Элица цӀехана: «Щиб доба ккараб, дир вас?» – ин.

17Гьев хабар босун вачӀарав чияс абуна: «ГӀизраилал пилистимазухъа къуна ва гьезул боялъе кӀудияб ками ккана. Дур кӀиявго вас, Хофниги Пинхасги чӀвана; Аллагьасул гъамасги бахъун ана».

18Гьес Аллагьасул гъансил цӀар бахъарабго, шагьаралъул кавабахъ жиндирго тахида гӀодов чӀун вукӀарав Эли, нахъехун рехун гӀодов речӀчӀана. Гьев вукӀана жаниб цӀураб къаркъалаялъул херав чи, гьединлъидал, гьеб бакӀалдаго габурги бекун, гьев хвана. КӀикъого соналъ ГӀизраилалъе нухмалъи[*] гьабуна гьес.

19Гьесул нус, Пинхасил лъади, лъимаде йикӀана гьебмехалда, ва лъимер гьабизе мех гӀагарлъулеб букӀана. Аллагьасул гъамас бахъун ун бугин ва вакьадги росги хун ругин рагӀидал, гьей унтиялъ гӀодой лъуна. Гьеб бакӀалдаго хӀараги чӀван лъимерги гьабуна. 20Хвалилъ йигей гьелда аскӀор ругел руччабаз абулеб букӀана: «Ургъел ккоге, дуе вас гьавуна», – ян.

Амма гьелъ гьеб рагӀуда данде щибго жаваб гьабичӀо[+]. 21Васасда Ихавод (къадру-къуваталъ тарав) абун цӀарги лъун, «Къадру-къуваталъ тана ГӀизраил», – ин абуна гьелъ, щайгурелъул БетӀергьанасул гъамас бахъун ун букӀиндал, ва гьелъул вакьадги росги хун рукӀиндал. 22Гьелъ абуна: «Аллагьасул гъамас бахъун ун бугелъул, ГӀизраил къадру-къуваталъ тана», – ян.

#### 5


Аллагьасул гъамас асирлъуде босаралъухъ пилистимазе БетӀергьанас тамихӀ гьаби

1Пилистимаз Аллагьасул гъамас Эвен-Эзералдаса босун Ашдодалде щвезабуна. 2Цинги гьез гьеб Дагонил[*] рокъобеги босун, ганчӀил гьабураб Дагонил статуялда аскӀоб лъуна. 3Нахъисеб къоялъ радалго тӀаде рахъарал Ашдодалъул гӀадамазда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъансида цебе кӀалагъоркье гӀодоб речӀчӀун батана Дагонил статуя. Гьез гьеб Дагонил статуя тӀадбуссун жиндирго бакӀалда[†] эхетизабуна. 4Хадусеб къоялъ радалго тӀаде рахъун ралагьидал, Дагонил статуя додинго кӀалагъоркье ккун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъансида цебе гӀодоб речӀчӀун батана. Гьелъул бетӀерги квералги рек-рекун рагьумахӀуялде рехун ратана; Дагонил нахъе хутӀараб жо цохӀо къаркъала бугоан. 5Гьединлъидал, жакъа къоялде щвезегӀанги Дагонил кашишзабаз[†] ва Ашдодалда бугеб гьесул рокъоре рачӀунел гӀадамаз гьеб рагьумахӀуялда тӀад хӀетӀе чӀоларо.

6БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин рещтӀана Ашдодалъул жамагӀаталде ва гьезул сверухълъиялдего; Ашдодги тӀолабго сверухълъиги чӀунтизабуна Гьес ва рецӀцӀ ккарал ругънал рахъана гӀадамазул черхалда. 7Гьеб кинабго бихьидал, Ашдодалъул гӀадамаз абуна:

«ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас нилъер гьаниб тезе бегьуларо, щайгурелъул Гьесул гӀасияб ццин буго нилъедаги нилъер аллагь Дагонидаги».

8Цинги тӀолалго пилистимазул церехъаби данде ахӀана гьез ва гьезда цӀехана: «ГӀизраилалъул Аллагьасул гъансида щибдай гьабун лъикӀ?» – ин. Гьез жаваб кьуна: «ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас Гаталде щвезабе», – ян.

Цинги гьез ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас Гаталде щвезабуна. 9Амма гьеб гьенибе щварабго, гьеб шагьаралда тӀадеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин рещтӀана, ва тӀолабго шагьар хӀинкъун бихха-хочана. КӀудиял-гьитӀинал батӀалъи гьечӀого, киназдаго рецӀцӀулел ругънал рахъана. 10Цинги гьез гьеб Аллагьасул гъамас Экроналде битӀана.

Гьебмехалъ Экроналъул жамагӀат чӀчӀи-чӀчӀидана: «Нилъ киналго хвезаризе ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас бачӀун буго нилъехъе!» – янги абун.

11Цинги пилистимазул церехъаби данделъана ва гьез лъазабуна: «ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас нахъе битӀе! Жиндирго бакӀалде тӀадбуссинабе гьеб, нилъ киналго хвезаричӀого рукӀине».

ХӀинкъараб хӀинкъиялъ, тӀолабго шагьаралъул рухӀ тӀун букӀана, – Аллагьасул гьалагаб ццин рещтӀун букӀиндал гьезда тӀаде. 12ЧӀаго хутӀарал гӀадамалги, рецӀцӀулел ругънал тӀад рахъун, гӀазаб-гӀакъубаялда рукӀана, ва кӀуди-кӀудиял гьаркьаздалъун зобалаздаса кумек гьарулел, гьуя-гьараялда гӀода-чӀвадиялда рукӀана.

#### 6


Гъамас ГӀизраилалде тӀадбуссинаби

1Пилистимазул ракьалде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъамас бачӀун анкьго моцӀ бан букӀана, 2цинги пилистимаз данде ахӀана жидерго кашишзаби,[†] палихъаби ва гьезда цӀехана: «Гьанже щиб гьабилеб гьаб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъансида? Бице нижеда, кин гьаб тӀадбуссинабилеб?»

3Гьез жаваб кьуна: «ГӀизраилазул Аллагьасул гъамас нахъбуссинабизе бокьун батани, гьеб чӀобого биччазе бегьуларо. Гьелда цадахъ гӀайиб тӀаса ккезабулеб налъи-хӀакъ кьезе ккола. Гьебмехалъ нуж сахлъизе руго, ва БетӀергьанасул ццин бахъиналъе гӀиллаги тӀатине буго»[+].

4Пилистимаз цӀехана: «Гьеб налъи-хӀакъалъе щибдайха нижеца кьун лъикӀ?» – ин.

Гьезул кашишзабаз ва палихъабаз абуна: «Месед тӀун, рецӀцӀулел ругъназул сураталда гьабураб щуго тӀагӀелги ва гьединго месед биун тӀураб щуго кӀудияб гӀункӀкӀги лъе, Пилистималъул[†] шагьаразул церехъабазул къадаралда рекъон. Нужееги нужер церехъабазеги цого тамихӀ-гӀазаб рещтӀун бугелъул. 5Нужер ракьал чӀунтизарулел ругел рецӀцӀулел ругъназулги кӀудиял гӀункӀкӀазулги сураталда гьаре гьел тӀагӀелал ва суждаги гьабун, гӀизраилазул БетӀергьанасе сайгъаталъе кье. Нужеда, нужер аллагьзабазда ва нужер ракьалда бахъараб Гьесул гьалагаб ццин, щиб лъалеб, гӀодобе буссинеги бегьула гьебмехалъ. 6Мисриялгун пиргӀавн гӀадин гӀасилъун рукӀун щай нужее? БетӀергьанас кьварараб тамихӀ гьабун хадубги риччазе кканагури гьез гӀизраилал[+].

7Гьединлъидал, цӀияб гьоко хӀадур гьабе ва, тӀоцебе къинлъараб, жинда жеги гьокоги бачӀеб кӀиго гӀака баче. Гьезул бачал батӀа тӀезарун, бокьор тӀаме ва гӀачиязда гьеб гьоко бай[+]. 8Цинги гьеб гьакида тӀад лъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас. ГӀайиб тӀаса ккеялъе Гьесие сайгъат гьарурал дол меседил тӀагӀелалин абуни, цо кӀуниялда жанирги лъун, гьеб гъансида аскӀор лъе. Цинги гьоко нухда битӀе, 9амма гьелда хадуб хал ккве. Гьеб жиндирго ракьалде Бет-Шемешалде балагьун ани, БетӀергьанас биччан бачӀараб буго гьаб кӀудияб балагь нилъеда тӀаде. ИнчӀони, нилъедаго лъан букӀина гьаб кинабго Гьесдасан бачӀараб гуреб, гьадинго ккараб жо букӀин».

10Гьез кинабго гьедин гьабуна. КӀиго гӀакаги бачана ва гьезул бачалги жанир тӀамун, гьезда гьоко бана. 11Гьакида тӀад лъуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас ва меседил гӀункӀкӀалги рецӀцӀулел ругъназул сураталда гьарурал меседил тӀагӀелалги жанир лъураб кӀуниги лъуна гьениб. 12Хадур гьел гӀачи цӀан битӀун Бет-Шемешалдехун ралагьун ана. Я квегӀаб, я кваранаб рахъалде ралагьичӀого, гӀергӀелаго гьеб нухккун унел рукӀана гьел. Бет-Шемешалъул гӀорхъоде щвезегӀан гьезда хаду-хадур рилълъана пилистимазул церехъаби.

13Бет-Шемешалъул гӀадамал расалъиялда ролъ бакӀарулел[†] рукӀана гьеб мехалъ. БетӀер тӀаде борхидал, гьезда бихьана БетӀергьанасул гъамас ва гьезул ракӀал рохана. 14Гьеб гьоко Бет-Шемешалдаса Егьошуал хурибе балагьун ана ва гьениб цо кӀудияб ганчӀида аскӀоб эхетана. Цинги халкъалъ гьеб гьокоги къотӀ-къотӀана, кӀиябго гӀакаги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубан бухӀулеб къурбаналъе[†] хъуна. 15Левитаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамасги меседил тӀагӀелал жанир лъураб кӀуниги, гьакида тӀаса росун, кӀудияб ганчӀида тӀад лъун рукӀана. Гьебго къоялъ Бет-Шемешалъул жамагӀаталъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубан рухӀулел къурбаналги[†] цогидал къурбаналги тӀоритӀана. 16Пилистималъул щуявго цевехъанасда бихьана гьеб кинабго ва добго къоялъ Экроналде тӀадруссана.

17РецӀцӀулел ругъназул суратазда гьарурал меседил тӀагӀелал щибаб шагьаралъул цевехъанасул цӀаралдасан цо-цо битӀана пилистимаз – Ашдодалъул, Газаялъул, Ашкелоналъул, Гаталъул ва Экроналъул церехъабазул цӀаралдасан; гӀайиб тӀаса ккезабулеб сайгъат хӀисабалда ритӀана гьел, гӀицӀго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀар чӀван. 18Меседил кӀудиял гӀункӀкӀалин абуни, пилистимазул щуго цевехъанас жидеда тӀад нухмалъи гьабулел сверун къарал шагьаразул къадаралда ва гьединго кӀудияб ганчӀихъе щвезегӀан ругел росабазул цӀаралдасанги ритӀана. Доб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас тӀад лъун букӀараб кӀудияб гамачӀ жакъа къоялъги Бет-Шемешалдаса Егьошуал хуриб эхетун буго.

19Бет-Шемешалъул жамагӀаталда гьоркьоса цо-цо чагӀаздеги Аллагьасул ццин рещтӀана, щайгурелъул гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъансинире жанире раккун рукӀун; гьезда гьоркьоса лъабкъоялда анцӀго чиясе[*] гӀажал щвана гьеб бакӀалда. Гьебмехалъ, БЕТӀЕРГЬАНАС гьезие гьабураб кьварараб тамихӀ бихьун, кӀудияб магӀу бахъана халкъалъул[+]. 20Бет-Шемешалъул жамагӀаталъ абуна:

«Лъихъа бажарулеб жо гьадигӀан вацӀцӀадав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цеве эхетизе? Нилъер берда цебесаги босун, лъихъедай гьаб гъамас щвезабилеб?»

21Цинги Кириат-Еарималъул жамагӀаталъухъе вакилзаби ритӀана гьез: «Пилистимаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас нахъе бачӀун буго. Гьеб нужехъего босизе гьанире рачӀа», – ян.

#### 7

1Кириат-Еарималдаса чагӀи рачӀана ва гьез босун ана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъамас. Гьез гьеб гохӀдаса Авинадавил рокъобе щвезабуна, ва гьесул вас Элеазар тӀаса вищана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас цӀунулев чилъун тезе[+].


ГӀизраилал БетӀергьанасде руссин ва Мицпаялда гьез пилистимал къезари

2ГӀемераб заманаялъ, ай, къого соналъ, гьеб гъамас Кириат-Еарималда букӀана. Цинги ГӀизраилалъул халкъ тӀун магӀугун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана. 3Хадуб Шамуил кӀалъана тӀолабго ГӀизраилалъул жамагӀаталда:

«Нуж ракӀ-ракӀалъго БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ руссунел ратани, тӀагӀинаре чияр аллагьзаби ва Ашторатил[†][*] хӀубал, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло гӀумру биче ва цохӀо гьесие гьабе как-дин. Цинги пилистимазул зулмуялдаса Гьес нужги хвасар гьарила», – абун[+].

4Гьебмехалъ гӀизраилаз нахъе рана БагӀалил[†][*] ва Ашторатил цӀул-ганчӀил гьарурал статуяби ва цохӀо БЕТӀЕРГЬАНАСЕ как-диналде руссана.

5Шамуилица абуна: «ТӀолабго ГӀизраил Мицпаялде бакӀаре.[†] Гьениб дица БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьаризе буго нужер рахъалъ».

6Гьел Мицпаялде ракӀарана. Лъадалги цӀун, гьеб лъим БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гӀодобе тӀолеб букӀана гьез[*]. «Ниж мунагьалъукье ккана БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере», – янги абун, гьеб къоялъ кӀалккуна гьез. (ГӀизраилалъе нухмалъи гьабулаан Шамуилица Мицпаялда.)[+]

7Пилистимазда лъана гӀизраилал Мицпаялде ракӀарун рукӀин, ва жидерго аскаралгун ГӀизраилалда данде рагъизе рахъана пилистимазул церехъаби. Гьеб хабар рагӀидал, гӀизраилал цӀакъ хӀинкъана. 8Гьез Шамуилида гьарана: «Пилистимаздаса ниж хвасар гьареян чӀечӀого ахӀи бай нижер рахъалъ нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде!» – ян.

9Цинги Шамуилица бачана цо хахулеб кьегӀер, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубан бухӀулеб къурбаналъе[†] гьебги хъун, ГӀизраилалъул рахъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьари бана. БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабуна гьесул гьари.

10Шамуил къурбан[†] хъолев вукӀаго, пилистимал[†] гӀагардегӀан щун, гӀизраилазда тӀаде гьужум гьабизе къачӀан рукӀана. Амма гьаб нухалъ БЕТӀЕРГЬАНАС гӀасияб гъугъадиялъул гьаракь бахъинабуна пилистимазда тӀад, ва гьел кутакалда хӀинкъана. Цинги гӀизраилаз гьел гъурун рана[+]. 11Мицпаялдаса бахъараб Бет-Караялъул ракьазде щвезегӀан тӀуризаруна пилистимал ГӀизраилалъул рагъухъабаз ва нухда гьезул гӀемерав чиги чӀвана. 12Шамуилица босун цо гамачӀ эхетана Мицпаялдаги Шеналдаги гьоркьоб, ва гьаб бакӀалде щвезегӀан гьабунин БЕТӀЕРГЬАНАС нилъее кумекиланги абун, гьелда цӀар Эвен-Эзер лъуна[+].

13Гьедин пилистимал къезаруна ва гьез тӀокӀаб гӀизраилазул ракьазул гӀорхъи бахинчӀо. Шамуил чӀаго вугебгӀан мехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС пилистимаздаса цӀунана гӀизраилал. 14Экроналадаса Гаталде щвезегӀан тӀолалго пилистимаз цереккун ГӀизраилалъухъа рахъарал шагьарал тӀадруссинаруна гӀизраилаз. Гьел шагьаразда сверун ругел ракьалги нахъе рахъана гьез. ГӀизраилалда ва амориязда гьоркьоб рекъел букӀана.

15ГӀумруялъго ГӀизраилалъе нухмалъи гьабуна Шамуилица. 16ЛъагӀалидаса лъагӀалиде Бет-Элалде, Гилгалалде, Мицпаялде унаан гьев ва киса-кибего гӀизраилазе гӀакъилаб нухмалъи гьабулаан. 17Амма киве щваниги, кидаго Рамаялде жиндирго рокъове тӀадвуссунаан гьев ва гьенирги гӀизраилал нухда рачунаан. Гьениб гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан хъолеб бакӀги бана.

#### 8


Халкъалъ жиндиего пача тӀалаб гьави

1Шамуил херлъун вукӀун гьес жиндирго васал тана ГӀизраилалда тӀад къадизабилъун. 2Гьесул тӀоцеве гьавурав васасда цӀар Иоил, кӀиабилесда цӀар Авия букӀана. Гьел Беэр-Шеваялда рукӀана къадизабилъун. 3Гьесул васаз инсул нух кквечӀо. Гьел хӀарамаб бетӀербахъиялда хадур лъугьана, ришваталъухъ хӀукмуги къотӀун, зулму-пасалъи гьабуна[+].

4Гьединлъидал, ГӀизраилалъул киналго кӀудиял чагӀи данде ракӀарана, ва гьел Рамаялде Шамуилихъе рачӀана. 5Цинги гьез абуна: «Гьале мунги херлъун вуго, дур васалги дур нухда хьвадулел гьечӀо. Цогидал халкъазулго гӀадин, нижее нухмалъи гьабизе вукӀине пача те нижеда тӀад», – ин[+].

6Жидеда тӀад пача теян гьез абураб рагӀи цӀакъ рекӀее гӀечӀо Шамуилие. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна Шамуилица 7ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

«Гьез бицарабщиналъухъ гӀенекке мун, щайгурелъул гьезул рокьукълъи дудехун бугеб гуро бугеб, Дун жидерго пачалъун вукӀиналдаса инкар гьаби ккола гьезул гьеб. 8Дица гьел Мисриялдаса къватӀире рачаралдаса жакъа къоялде щвезегӀан, чияр аллагьзабазе бетӀерги чӀван, Дие бокьуларебщинаб гьабуна гьез. Гьебго гьабулеб буго гьез дуеги. 9Гьединлъидал, гьезухъ гӀенекке, амма пачаяс гьезие гьабизе бугебщиналъул хӀакъалъулъ лъазабе гьезда».

10Цинги, жиндие пача кьеян абун чӀараб халкъалда Шамуилица бицана кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима. 11Гьес гьезда абуна:

«Гьале нужер вукӀине вугев пачаясул ихтиярал: гьес рачун нужер васал жиндирго чолгьакал рачунел чагӀилъун цере хӀалтӀизе тӀамила, чотӀахъабилъун ва чолгьаказда цере-хадур рекерулел рагъухъабилъунги тела[+]. 12Гьезул цо-цоял азарилбутӀруллъун тела, цо-цоял кӀикъоялда анцӀго рагъухъанасул бутӀруллъун тела, цогидал жиндирго ракь бекьизе ва тӀорщел бакӀаризе[†] тӀамила, цогидал ярагъ ва чолгьаказул тӀагӀелал гьаризе тӀамила. 13Нужер ясалги рачун ина гьес, гьуинал махӀал гьарулел чагӀилъун, богогьабилъун ва чед бежулел гӀадамаллъун жиндаго цере хӀалтӀизаризе. 14Нужер лъикӀал рищун ракьалги, цӀолбол ахалги, зайтуналъул гъутӀбузул ахалги нахъе росун, жиндирго чукъбузе кьела[+]. 15Нужер хуриса бачӀарабщинаб хӀалухъеналъул ва цӀолбол анцӀабилеб бутӀаги босун, жиндирго церехъабазе ва чукъбузе кьела. 16Нужер лагъзал-гъаравашалги, гӀолохъабиги, хӀамулги гьес жиндиего рачина ва жиндаго цере хӀалтӀизарила. 17Нужер гӀиязул анцӀго бутӀаги ина гьес ва нужгоги гьесул лагъзаллъун ккела. 18Гьебмехалъ гьардела нуж нужецаго тӀаса вищарав пачаясул зулмуялдаса хвасар гьареян, амма БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабиларо нужер гьари»[+].

19Амма Шамуилица бицарабщиналъухъ гьез гӀин тӀамичӀо. «Нижее нижеда тӀад пача вукӀине бокьун буго! 20Цинги нилъги цоги халкъазда релълъина. Пачаяс нухмалъи гьабила нилъее ва рагъда аскаразе бетӀерлъиги гьабила», – ян чӀана гьел.

21Шамуил халкъалъ абуралъухъ гӀенеккана, ва гьелъул хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна. 22БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилида абуна: «Гьезул гьариялда рекъон пача те гьезда тӀад», – ин.

Цинги Шамуилица гӀизраилазда абуна: «Гьанже нуже-нужер рокъоре тӀадрусса».

#### 9


Шаулилги Шамуилилги дандчӀвай

1Буняминил къавмалдаса[†] Киш абун цӀар бугев цо къадру-къимат цӀикӀкӀарав чи вукӀана. Гьесул эмен Авиил, Авиилил эмен Церор, Церорил эмен Бехорат, Бехоратил эмен буняминияв Афиах вукӀана[+]. 2Кишил вукӀана Шаул абун цӀар бугев берцинав гӀолохъанав вас. ГӀизраилазда гьоркьов вукӀинчӀо гьесдаса берцинав чи – киналго ракьцояздаса бетӀералъ ворхатавги вукӀана гьев.

3Шаулил[†] эмен Кишил цӀухӀамул рилана цо къоялъ, ва гьес Шаулида абуна: «Вахъа, цо рагьтӀателги цадахъ вачун, цӀухӀамул ралагьизе а», – ян.

4Ефраимил мугӀрузул тӀалъи сверана, Шалишил ракь сверана, амма ратичӀо гьел. Цинги Шаалимил ракь сверана, амма гьенирги ратичӀо цӀухӀамул. Хадуб Буняминил ракьги сверана, амма гьенирги ратичӀо гьел[+]. 5Цуфил ракьалде щведал, Шаулица абуна рагьтӀателасда: «РачӀа тӀадруссине, гурони нилъер ургъалица цӀухӀамул кӀочон тела дир инсуда».

6РагьтӀателас абуна: «ГӀенекке, доб шагьаралда вуго цо Аллагьасул авараг. РагӀи билълъарав чиги вуго гьев, ва гьес абухъе ккола кинабго. РачӀа гьесухъе рилълъине. Гьес бицине бегьула нилъеда нилъ ине кколеб нух»[+].

7Шаулица абуна: «Щибги босун нилъ гьесухъе рилълъинел? Кодоб букӀараб чедги лъугӀанин. Гьесие кьезе кодоб сайгъат-саламго гьечӀогури. ЩибгӀаги нилъеда кодоб хутӀараб жо бугищ?»

8РагьтӀателас абуна: «Гьале гӀарцул шекелалъул ункъил бутӀа[*] буго дихъ. Гьеб кьела дица Аллагьасул аварагасе сайгъаталъе, ва гьес бицина нилъ ине кколеб нух».

9(Аллагьасул амру лъазе унеб мехалъ цебе ГӀизраилалда абулаан: «Рилълъа Аллагьасул амру лъалев чиясухъе», – ян. Гьанже Аллагьасул аварагилан абулеб жо, цебе Аллагьасул амру лъалев чиян букӀана.)

10Цинги Шаулица абуна: «ЛъикӀ буго, дуца абухъе гьабила. Рилълъа».

Гьедин Аллагьасул авараг вугеб шагьаралде рилълъана гьел. 11ГохӀдаса тӀаде рахун гьеб шагьаралде унел рукӀаго, гьезда данде ккана лъадал цӀезе унел ясал. Гьезда цӀехана гьез: «Дова Аллагьасул амру лъалев чи вугищ?» – ин.

12«Вуго, – ян абуна гьез. – БитӀун цере ралагьун а, амма гӀедегӀил гьабе. Гьев жакъа вачӀана шагьаралде, как-диналъул гохӀда БетӀергьанасе къурбан[†] хъолеб бугелъул[+]. 13Шагьаралде щварабго ватила нужеда дов. Хехлъи гьабе, дов борхалъиялде къаде кваназе иналде доре щвезе рукӀине; халкъ дов вачӀинчӀого кваназе гӀодоб чӀоларо, щайгурелъул цин гьес дугӀа гьабизе ккола гьеб къурбаналъул рахъалдасан, цинги гьалбал кваназе гӀодор чӀола. Гьединлъидал нуж а, гьев жеги гьенивго ватула нужеда».

14Гьел шагьаралде жанире рилълъана, ва шагьар бакьулъе щведал, борхалъуде унев Шамуил авараг данде ккана.

15Шаул вачӀиналде цебесеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилида абун букӀана: 16«Буняминил ракьалдаса цо чи витӀун вачӀине вуго Дица духъе метер. Дуца гьесда зайтуналъул нах бахе; гьес ГӀизраилалда Дир халкъалда тӀад пачалъи гьабизе буго. Гьес пилистимазул зулмуялдаса хвасар гьабизе буго Дир халкъ. Дида рагӀана Дир халкъалъул ахӀи ва гьезул гьари къабул гьабуна Дица»[+].

17Шаулида бер чӀварабго, БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилида абуна: «Гьале дов Дица духъе витӀун вукӀарав чи. Гьес Дир халкъалда тӀад нухмалъи гьабизе буго».

18Шагьаралъул кавабахъ вугев Шамуилида аскӀове вилълъана Шаул ва гьесда цӀехана: «Бице, киб бугеб дов Аллагьасул балъголъи лъалев чиясул рукъ?»[†] – ин.

19Шамуилица жаваб кьуна: «Гьале дун вуго гьев чи, дида цадахъ борхалъуде вилълъине къачӀай. Жакъа нуж дида цадахъ кваназе руго; метер радал нухда тӀовитӀила дица мун, дур ракӀалда бугебщинабги бицун. 20Лъабго къоялъ церехун риларал дур цӀухӀамузулги ургъел гьабуге; гьел ратун руго. Дудасаги дур инсул хъизан-къаялдасаги хириял цоги щал ругел ГӀизраилалда?»

21Шаулица абуна: «ГӀизраилазда гьоркьоб бищун гьитӀинаб къавмалъул – Буняминил къавмалъул – чи гуревищ дун? Дир инсул хъизан-агьлуги бищун гьитӀинаб гьечӀищ Буняминил къавмалда жаниб? Щай дуца дида гьеб хабар бицунеб?»

22Шаулги гьесул рагьтӀателги рокъоре жаниреги рачун, гьалбадерида гьоркьор бищунго хӀурматияб бакӀалда[†] гӀодор чӀезаруна Шамуилица. ЛъебергогӀанасев чи гӀодов чӀун вукӀана гьенив. 23Шамуилица квен гьабулев чиясда абуна: «Доб дица нахъе лъеян абун букӀараб бутӀа кье».

24Гьес тӀубараб ратӀал босун лъуна Шаулида цебе. Шамуилица абуна:

«Гьале дуе нахъе лъун букӀараб. Гьалбадерида цадахъ гӀодов чӀун дуца гьаниб кваназе нахъе цӀунун букӀанин гьеб, кванай».

Гьеб къоялъ Шамуилгун цадахъ квен гӀахьал гьабуна Шаулица.

25Цинги гьел борхалъудаса гӀодоре шагьаралде рилълъана, ва Шамуилица жиндирго рукъалъул тӀохде[*] ахӀана Шаул кӀалъазе, хадуб гьенибго бусенги тӀамуна гьесие.

26Гьел радалго тӀаде рахъана, ва Шамуилица тӀохда вугев Шаулиде ахӀана: «КъачӀай, дица нухда регӀила мун гьанже», – ян.

Шаул тӀаде вахъун нухда ине къачӀана ва Шамуилида цадахъ къватӀиве вилълъана. 27Шагьаралъул рагӀалде щолеб мехалъ Шамуилица Шаулида абуна: «Дурго рагьтӀател цеве витӀе», – ян. Гьев цеве ана. «Мун лъалхъе гьанже, дица дуда бицина БетӀергьанасул амру», – ян абуна гьес.

#### 10


Шамуилица Шаулида зайтуналъул нах бахин

1Зайтуналъул нахул цӀураб хъабаги босун, Шамуилица Шаулил[†] ботӀроде тӀуна гьеб[*] ва гьесда убачги гьабун, абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго халкъалда тӀад пачалъун толев вуго мун[+]. 2Гьаб бакӀги[†] тун Буняминил ракьалде, Целцахалда бугеб Рахилил хабаде аскӀове мун щваравго, дуда дандчӀвазе вуго кӀиго чи ва гьез дуда абизе буго: „Дуца ралагьулел рукӀарал цӀухӀамул ратана. Гьанже гьелги кӀочон, щибдай дир васасе кканаян нужер ургъалида вуго дур эмен“, – ин[+].

3Гьениса довехун ина мун Таворалда бугеб миккигъотӀохъе щвезегӀан, ва гьенир Бет-Элалде Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадаталъе унев лъабго чи вачӀина дуда данде; гьезул цоясухъ лъабго бурутӀ, цогидасухъ лъабго чед ва лъабабилесухъ цо рахълъен чӀагӀдал букӀина. 4Гьез саламги кьун кӀиго чед кьела духъе; дуца гьезухъа гьеб босе.

5Хадув мун ина Гивеат-Элохималде[*]. Пилистимазул рагъухъабазул бо буго гьениб гӀагарда. Шагьаралде щвараб мехалда дуда дандчӀвала как-диналъул гохӀдаса гӀодоре Аллагьасул амруялги загьир гьарулаго рачӀунел кашпу-карамалъи бугезул къокъа; лира, жергъен, щвантӀих ва арфа бачунел чагӀиги рукӀина гьезда цере-цере рачӀунел. 6БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] РухӀ рещтӀина гьениб дуда тӀаде, ва мунги лъугьина Аллагьасул амраби къватӀире загьир гьаризе ва Иллагьияб РухӀалъ мун гьенив тӀуван хисизавила. 7Гьел киналго ишал тӀураралго, дуца дудаго бажарарабщинаб гьабе, щайгурелъул Аллагьас квербакъи гьабизе буго дуе сундулъго.

8Мун дидаса цеве Гилгалалде а. Дун вачӀине вуго гьениве тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбанал[†] хъвезе; дун вачӀинегӀан чӀа анкьго къоялъ, цинги дица бицина дуда дуца гьабизе кколеб жо».

9Гьениса инеян гьес мугъ рехарабго, Аллагьас Шаулил ракӀ хисизабуна – батӀияб бихьи кьуна, ва кинабгоги Шамуилица абухъе ккана. 10Гивеаялде щваралго, кашпу-карамалъи бугезул къокъа бачӀана гьезда данде, ва Шаулида тӀаде БетӀергьанасул РухӀ рещтӀана. Цинги гьезда цадахъ Аллагьасул амраби къватӀире загьир гьаризе лъугьана гьевги[+]. 11Гьеб бихьидал, гьев лъалез цоцада абулеб букӀана:

«Гьав Кишил васасе ккараб жогӀаги щиб? Шаулгийищ аварагзабазда гьоркьове ккарав?» – ин.

12Цо гьеб бакӀалдаса чияс абуна: «Гьалцоял лъил васалдай кколел?» Гьелдаса хадуб гьаб аби тӀибитӀана: «Вай, Шаулгийищ аварагзабазда гьоркьов вугев?»[+]

13Аллагьасул амраби загьир гьарун лъугӀидал, гьев как-диналъул гохӀде вилълъана.

14Шаулил инсул вацас цӀехана гьесда ва гьесул рагьтӀателасда: «Нуж кир рукӀарал?» – абун.

Шаулица жаваб кьуна: «ЦӀухӀамул ралагьизе рахъун рукӀана, амма гьелги ратичӀого, Шамуилихъе щвана».

15Цинги Шаулил инсул вацас абуна: «Бицея дида, щиб абураб нужеда Шамуилица», – ян.

16Шаулица абуна: «Дос хӀамул ратанин бицана».

Амма пачалъиялъул хӀакъалъулъ Шамуилица абураб жоялъул цӀар бахъичӀо гьес.


Шаул пачалъун вахъин

17Шамуилица Мицпаялде БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе данде ахӀана халкъ, 18ва гьес гӀизраилазда абуна:

«Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дица Мисриялдаса къватӀире рачана нуж. Дица Мисриялъулги цоги батӀиял тӀолалго пачабазул зулмуялдасаги хвасар гьаруна нуж“. 19Нужецайин абуни, квешлъи-къварилъиялдасаги тӀолалго балагьаздасаги нуж цӀунулев Аллагьги нахъчӀван, гьанже нижее пача кьеян абуна. Гьединлъидал, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере эхете къавмккун[†] ва хъизан-агьлуккун».

20Шамуилица къавмккун аскӀорегӀан рачӀинаруна гӀизраилал ва Буняминил къавм тӀаса бищана. 21Цинги Буняминил къавм бачӀинабуна аскӀобегӀан хъизан-агьлуккун, ва Матрил агьлу тӀаса бищана. Матрил хъизан-агьлуялда гьоркьов Кишил вас Шаул тӀаса вищана, амма гьев валагьизе лъугьиндал, араб бакӀ лъачӀого тӀагӀун ватана. 22Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьарун дугӀа гьабуна:

«ТӀадвуссун вачӀинадай дов тӀокӀалъ?» – ин цӀехана. Гьаказул къайи-къоноялда гьоркьов вахчун вугилан БЕТӀЕРГЬАНАС гьев вугеб бакӀ загьир гьабуна. 23Рекерун ун, цояз вачун вачӀана гьев гьениса ва халкъалда гьоркьов чӀезавуна. Лага-черхалъул борхалъиялъ халкъ гьесул кӀигъажабазухъе гурони бахунароан.

24Шамуилица халкъалда абуна: «Вихьулев вугищ БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав чи? Халкъалда гьоркьов гьасда ващадав щивго гьечӀо», – ян.

«БетӀерчӀахъаяв пача!» – ян ахӀдана гьебмехалъ тӀолабго халкъ[+].

25Шамуилица халкъалда рагӀун киналго пачаясул ихтиярал цӀалана, ва гьел тӀехьалда хъвана; тӀехь БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул[†] гъансида аскӀоб лъуна. Хадуб тӀолабго халкъ рокъобе биччана Шамуилица[+].

26Шаулги вилълъана Гивеаялде жиндирго рокъове. Аллагьас ракӀ гьесизабурав чанги бахӀарчиги вилълъана гьесда цадахъ. 27ХӀалихьатал-къадарал чагӀацани абуна: «ГьесгӀаги гурищ нилъ хвасар гьаризе ругел?» – ин.

Гьез малъикъ гьавун щибго сайгъат-саламги кьечӀо гьесие. Амма Шаулица гьеб бихьулареб ххвел гьабуна[+].

#### 11


Шаулица Иавеш шагьар хвасар гьаби

1КватӀичӀого Аммоналъул пача Нахаш вачӀана жиндирго аскаргун ва ГилгӀадалъул Иавеш шагьар сверун ккуна. Иавешалъул жамагӀаталъ гьесда абуна: «Нижергун къотӀи-къай[†] гьабе, цинги ниж дуда цере хӀалтӀила», – ян[+].

2Амма аммонияв Нахашица абуна: «Дица къотӀи-къай гьабила нужергун тӀолго ГӀизраил хӀакъир гьабиялъе гӀоло нужер жив-живасул кваранаб берги бахъун».

3Гьебмехалъ Иавешалъул чӀахӀиял чагӀаз абуна: «Цо анкьгӀанасеб заман кье нижее, нижеца киса-кирего ГӀизраилалде чапарзаби ритӀизе рукӀине. Гьебмехалъги нижее кумекалъе чи щвечӀони, ниж духъе кверде рачӀина», – ян.

4Чапарзаби Шаулил[†] шагьар Гивеаялде рачӀана ва гьениб халкъалда кинабго бицана. Гьебмехалъ тӀолабго халкъалъ кӀудиял гьаркьал гьарун магӀу бахъана. 5Гьебго заманалда, цере тӀамун оцалгун Шаул вачӀунев вукӀана хуриса, ва гьес цӀехана: «Халкъалде бачӀараб гьаб балагь щиб? Гьел гӀодиялъе гӀилла щиб?» – ин.

Цинги Иавешалъул жамагӀаталъ битӀун бачӀараб хабар гьесда бицана.

6Гьеб хабар рагӀарабго, БетӀергьанасул[†] РухӀ рещтӀана Шаулиде, ва гьесул кутакалда ццин бахъана[+]. 7КӀиябго оцги хъун, бутӀаби гьаруна гьес ва гьадин гьабизе бугин Шаулидаги Шамуилидаги хадур рилълъинчӀел чагӀазул оцазеянги абун, гьел бутӀаби чапарзабазда цадахъ ГӀизраилалъул ракьалде киса-кирего ритӀана.

Гьебмехалъ халкъалъул рекӀелъе БЕТӀЕРГЬАНАСДАСА кӀудияб хӀинкъи лъугьана ва, цо хутӀичӀого, гьел къватӀире рахъана. 8Шаулица гьел Везекалде ракӀарана. ГӀизраилалдаса лъабнусазарго, Ягьудиялдаса лъеберазарго бихьинчи вукӀана кинавниги[+].

9Гьез чапарзабазда абуна: «Гьадин абе ГилгӀадалъул Иавеш шагьаралъул жамагӀаталда: „Метер къалъул гӀужалда нуж хвасарлъизе руго“».

Чапарзаби тӀадруссана ва Иавешалъул халкъалда гьеб хабар бицана; гьелги кутакалда рохана. 10Гьебмехалъ Иавешалъул жамагӀаталъ Нахашида абуна: «Метер ниж нужехъе кверде рачӀина, хадуб нужеего бокьараб гьабе», – ян.

11Гьеб сордоялъ Шаулица халкъ лъабиде бикьана, ва нахъисеб къоялъ радал хъахӀлъи балелде гьел тӀаде кӀанцӀана; къалъуде щвезегӀан гъурана аммониял; гьезул чӀаго хутӀарал щущахъ рана – щивав жиндирго рухӀ хвасар гьабизе гӀедегӀахъдана.


Шаулил пачалъи тасдикъ гьаби

12Цинги халкъалъ Шамуилида абуна: «Лъица абун букӀараб „гьав Шаулицайищ нилъеда тӀад пачалъи гьабизе бугеб“, – ин? Нижеда рихьизаре гьел чагӀи, нижеца чӀвазе рукӀине».

13Амма Шаулица абуна: «Жакъа гӀадаб къоялъ чи чӀвазе бегьуларо, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраил хвасар гьабураб къолъидал гьаб».

14Цинги Шамуилица халкъалда абуна: «Рилълъа Гилгалалде Шаулил пачалъи тасдикъ гьабизе», – ян[+].

15Кинабго халкъ Гилгалалде билълъана. Гьениб, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе[*], Шаулил пачалъи тасдикъ гьабуна ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракълил къурбанал[†] хъуна; Шаулги тӀолалго гӀизраилалги гьелдаса кутакалда разилъана.

#### 12


Шамуилица гӀизраилаздехун ахирисеб вагӀза-насихӀат гьаби

1ТӀолабго ГӀизраилалъул халкъалда Шамуилица абуна:

«Нужеца абурабщиналъухъги гӀенеккун, гьале дица кинабго нужее бокьухъе гьабуна ва нужеда тӀад пачаги тана[+]. 2Гьанже нужер цевехъанлъун пача вукӀина; дун бетӀерги хъахӀлъун херлъун вуго, амма дир васал хутӀила нужгун. ГӀолохъанлъудаса жакъа къоялде щвезегӀан нуж нухда рачана дица. 3Гьале дун гьанив нужеда цеве эхетун вуго. БЕТӀЕРГЬАНАСДА ва Гьес нужеда тӀад лъурав пачаясда рагӀун бице гьанже: лъилниги оц, лъилниги хӀама чӀобого бачанищ дица, лъилниги ракӀ бакъвазабунищ, лъиданиги зулму гьабунищ, жиндир тӀекълъи бахчизе гӀоло лъихъаниги ришват босанищ? Гьедин гьабун батани, дица гьеб кинабго бецӀила»[+].

4Цинги гьез жаваб кьуна: «Дуца нижер ракӀ бакъвазабичӀо, нижеда тӀад зулмуги гьабичӀо ва чӀобого лъихъаниги щибниги дуего босичӀо», – ян.

5Шамуилица абуна: «Жакъа дир кверда хӀарам батичӀолъиялъе нугӀлъун вуго БЕТӀЕРГЬАН ва Гьес нужеда тӀад тарав пача», – ян.

«Гьеб битӀараб буго», – ян жаваб кьуна гьез.

6Гьебмехалъ Шамуил гьадин кӀалъана халкъалда: «БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаги Гьарунги тӀаса рищана, ва нужер умумул Мисриялдаса нахъе рачана. 7Гьанже дида цере эхета гьанир, нужее ва нужер умумузе БЕТӀЕРГЬАНАС гьабурабщинаб лъикӀлъиги хӀикматалги нужеда бадир чӀвазе руго дица.

8Якъуб Мисриялде вахъун заман индал, гьенир зулмуялъ тату хварал нужер умумул гӀода-чӀван БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьардедал, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаги Гьарунги ритӀун гьел Мисриялдаса хвасар гьаруна ва гьаб ракьалде рачана[+].

9Амма гьез жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде мугъ рехана. Гьединлъидал, Гьесги гьезда тӀаде Хацоралъул аскаразул бетӀер Сисараги, пилистималги,[†] МогӀавалъул пачаги тӀамуна, ва гьез нужер умумузулгун рагъ гьабуна. 10„БЕТӀЕРГЬАНГИ рехун тун, БагӀалазеги[†] Ашторатазеги[†] бетӀерги чӀван, нижеца мунагьал гьаруна. Хвасар гьаре ниж нижер тушбабаздаса, цинги нижеца цо Дуе гьабила тӀагӀат-гӀибадат“, – иланги абун, гьел гӀода-чӀвадун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардедал, 11БЕТӀЕРГЬАНАС ЕрубагӀал, Бедан, Иефай ва Шамуилги ритӀун, нуж нужер тушбабаздаса хвасар гьаруна, ва хӀинкъи гьечӀеб парахатаб гӀумру кьуна нужее[+].

12Амма Аммоналъул пача Нахаш нужеда данде рагъде вахъиндал, нужер пачалъун Живго БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вукӀаниги, нужеца дида абуна: „Хан вукӀа абе нижеда тӀадги“, – ян[+]. 13Гьединлъидал, гьале нужеего бокьун нужеца тӀалаб гьабурав пача. БЕТӀЕРГЬАНАС кьуна нужее гьев. 14БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъун, цохӀо Гьесие как-динги гьабуни, Гьесухъги гӀенеккани, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рихарабги гьабичӀони ва нужги нужеда тӀад вугев пачаги нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьгун хьвадани – цӀакъ лъикӀ буго! 15Амма нуж БЕТӀЕРГЬАНАСЕГИ мутӀигӀлъичӀони ва Гьесие рихарабги гьабуни, цинги БЕТӀЕРГЬАНГИ нужеда данде чӀела ва нужер умумузул хабалцин инжит гьарила[+].

16Гьанже тӀаде рахъа ва ралагье БЕТӀЕРГЬАНАС нужер беразда цебе гьабизе бугеб кӀудияб гӀаламаталъухъ. 17Ролъ бакӀарулеб[†] заман[*] гурищ гьанже бугеб? Амма дица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабила ва Гьес, зобги гъугъазабун, пириги пирхизабун цӀад базабила; нижее пача вокьун вугинги абун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде кигӀан кӀудияб мунагь нужеца гьабураблъи нужеда бихьун ва лъан букӀине».

18Цинги Шамуилица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна ва БЕТӀЕРГЬАНАС, зобги гъугъазабун, пириги пирхизабун, цӀад базабуна гьеб къоялъ. БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА ва Шамуиликьа кутакаб хӀинкъи рещтӀана тӀолабго халкъалде. 19Цинги халкъалъ Шамуилида абуна: «Нижер рахъалъ дурго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда гьаре ниж хвечӀого хутӀизе рукӀине; нижее пача кьеянги абун, нижеца нижерго мунагьал жеги цӀикӀкӀинарун ругелъул».

20Шамуилица жаваб кьуна:

«ХӀинкъуге. Нужеца гьабуна гьеб мунагь, амма букӀаниги БЕТӀЕРГЬАН рехун тоге ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракӀ-ракӀалъ тӀагӀат-гӀибадатги гьабе. 21Гьесде мугъги рехун, пайда гьечӀел аллагьзабазде руссунге. Гьезда кӀоларо нужее, я щибниги лъикӀлъи гьабизе, я нуж цӀунизе, щайгурелъул гьел руго щибго гурел жал[+]. 22Жиндирго Иллагьияб цӀаралъе гӀоло рехун теларо БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго халкъ; щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьана нуж Жиндирго халкълъун тӀокӀ гьаризе[+]. 23Нужедаса дугӀа гьабичӀого чӀеялъул мунагьалдаса дунго цӀунила дицаги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве. Гьанжеялдаса нахъеги нужеда лъикӀаб ва битӀараб нух малъулев вукӀина дунгоги[+]. 24Нужги, вореги БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъа ва ракӀ-ракӀалъго бацӀцӀадаб как-диналда рукӀа Гьесда цере. Гьесдасан рачӀарал кӀуди-кӀудиял гӀаламаталги рихьун ругелъул нужеда[+]. 25Амма квешлъи гьабун гурони нуж чӀечӀони, ракьалдасаго тӀагӀинарун хӀур лъугьинабила нужерги нужер пачаясулги».

#### 13


Пилистималгун цӀидасан рагъ байбихьи

1Лъеберго сон барав чи вукӀана Шаул пачалъун вахъараб мехалда ва кӀикъоялда кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес ГӀизраилалда. 2Шаулица гӀизраилазда гьоркьоса лъабазарго рагъухъан тӀаса вищана. Гьезда гьоркьоса кӀиазарго чи Михмашалда ва Бет-Элалъул тӀалъиялда Шаулида цадахъ, азарго Буняминил ракьалда бугеб Гивеаялда Ионатанида цадахъ тана. ХутӀарал чагӀи рокъо-рокъоре ритӀана.

3Ионатаница Геваялда рукӀарал пилистимазул гӀорхъи цӀунулел рагъухъабазул къокъа гъурана; гьеб хабар пилистимазухъе щвана.

«ГӀенекке, жугьутӀал!» – инги ахӀулаго, киса-кибего рагӀуледухъ суралъубе пуян лъазабуна гьебмехалда Шаулица.

4Гьедин кинабго ГӀизраилалда рагӀана Шаулица пилистимазул гӀорхъи цӀунулеб къокъа гъурун букӀин ва гьеб сабаблъун пилистимазда ГӀизраил хутӀарабги суризабун букӀин. Гьединлъидал, халкъ Гилгалалде Шаулида аскӀобе бакӀареян[†] лъазабуна.

5Пилистимал[†] данде ракӀарана ГӀизраилалгун рагъизе. Гьезул букӀана лъабазарго чолгьоко, анлъазарго чотӀахъан ва ралъдал рагӀалда салигӀан гӀемер, рикӀкӀун хӀал кӀолареб халкъ. Михмашалде рачӀун Бет-Авеналъул бакъбаккул рахъалда къайи чӀван чӀана гьел. 6ГӀизраилазда бихьана жал хӀинкъи-балагьалъукье ккун рукӀин, ва нохъал-хъитӀазда, хъархъазда гьоркьор, кьурабалъ, гвендал-гъуязулъ рахчана гьел. 7ЖугьутӀазул цо-цоял Иордан[†] бахун дорехун Гадил ракьалде ва ГилгӀадалде щвезегӀанцин лъутана.

Шаул Гилгалалда вукӀана, ва гьесда сверухъ ракӀарарал рагъухъабиги хӀинкъиялъ сородулел рукӀана.


Шамуилил амру Шаулица тӀубазабичӀолъи

8Шаул анкьго къоялъ валагьун чӀана Шамуил вачӀиналъухъ – гьедин абун букӀиндал Шамуилица. Амма гьев вачӀунев вукӀинчӀо, Шаулил[†] чагӀиги дагь-дагьккун рикьа-риххизе лъугьана[+]. 9Цинги Шаулица абуна:

«Раче дихъе тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбаназе[†] къачӀарал хӀайванал», – ин. Цинги гьес жинцаго тӀобитӀана тӀубан бухӀулеб къурбан.[†]

10Гьеб рагӀалде бахъиндал, ваккун вачӀана Шамуил ва салам кьезе гьесда данде вилълъана Шаул.

11Амма Шамуилица абуна: «Дуца гьабураб жо щиб?» – ин. Шаулица жаваб кьуна:

«Халкъ бикьа-биххун унеб букӀана, бихьизабураб заманалъ мунги вачӀинчӀо, Михмашалде ракӀарун пилистималги руго. 12Гьединлъидал дица пикру гьабуна: „Гьанже Гилгалалдеги рачӀун, пилистимал дида тӀаде кӀанцӀила, дунин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рахӀмат-цӀоб гьарун Гьесда цеве вахъинчӀо жеги“, – ян, ва дицаго таваккал тӀамуна тӀубан бухӀулеб къурбан тӀобитӀизе».

13«ГӀадалаб жо гьабун буго дуца, – ян абуна Шамуилица. Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул буюрухъазда мал бана дуца. БЕТӀЕРГЬАНАС абадиялъего щула гьабизе букӀана дур[*] пачалъи ГӀизраилалда тӀад[+]. 14Амма гьанже дур пачалъи тарана. БЕТӀЕРГЬАНАС жиндирго ракӀ рекъарав чи валагьила ва гьев тела Жиндирго халкъалда тӀад пачалъун, щайгурелъул дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амраби тӀуразаричӀелъул»[+].

15Цинги Гилгалалдаса вахъун ана Шамуил Буняминил ракьалда бугеб Гивеаялде. Шаулица жиндаго цадахъ хутӀарал чагӀи рикӀкӀиндал, анлънусгогӀанасев чи ватана.


Михмашалда рагъ байбихьи

16Шаулги, гьесул вас Ионатанги, гьезда цадахъ хутӀарал рагъухъабиги Буняминил Гева абураб шагьаралда чӀун рукӀана; пилистимал Михмашалда рукӀана. 17Пилистимазул рахъалдасан лъабго къокъа рагъухъабазул бачӀана къватӀибе: цо къокъа Шуалалъул ракьалда бугеб Офраялде унеб нухде балагьун, 18кӀиабилеб – Бет-Хороналде унеб нухде, ва лъабабилеб – Цевоим расалъиялда тӀаде балагьун бугеб ГӀизраилалъул гӀорхъоде унеб нухде, бакъвараб авлахъалъул рахъалдехун балагьун.

19ГӀизраилалдаго цониги маххукъебед вукӀинчӀо гьебмехалда, щайгурелъул жидеего хучдулги хвалчабиги гьаризе жугьутӀал риччазе къасд букӀинчӀо пилистимазул. 20Гьединлъидал, жиндирго пуруц, газа-раххан, гӀащтӀи ва харицел рекӀинабизе пилистимазухъе хьвадизе кколаан гӀизраилал. 21Пуруц ва газа-раххан рекӀинабуралъухъ шекелалъул лъабго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа босулаан; лъундул, гӀащтӀи, ва боцӀи ахӀулел тӀилал[*] къачӀаралъухъ шекелалъул лъабил бутӀа босулаан.

22Гьединлъидал, Шаулихъ ва гьесул вас Ионатанихъ хутӀизегӀан, гьезда цадахъ рукӀаразул цонигиясда кодоб гьеб рагъ ккараб къоялъ, я хвалчен, я хеч букӀинчӀо. 23Гьебго заманаялъ пилистимазул цо бо Михмашалъул кӀкӀалахъан унеб нухдаги чӀана.

#### 14


Ионатанил бахӀарчилъи

1Цо къоялъ Шаулил[†] вас Ионатаница абуна жиндирго ярагъ баччулев чукъаясда: «ВачӀа дида цадахъ, доб рахъалде пилистимазухъе рилълъинин». Амма инсуда цӀар бахъичӀо гьес гьелъул хӀакъалъулъ.

2Шаулин абуни, Гивеаялъул рагӀалда Мигроналда бугеб соногӀечул гъотӀода гъоркь вукӀана. АнлънусгогӀанасев рагъухъанги вукӀана гьесда цадахъ 3ва Шилоялда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] эфод[†] босулев кашишлъун[†] вукӀарав АхӀияги вукӀана гьенив. Элил вас – Пинхас, Пинхасил вас – Ихавод, Ихаводил вац – АхӀитув, АхӀитувил вас вукӀана АхӀия. Ионатан ун вукӀин лъалеб букӀинчӀо халкъалда[+].

4Пилистимал[†] ругеб бакӀалде[†] рахине рукӀине Ионатаница кӀиго кьурул гӀосода гьоркьосан харизе рес бугеб бакӀ балагьана. Гьезул цоялда цӀар букӀана Бозез, цогидалда – Сене. 5Цояб кьурул гӀус – шималияб рахъалде Михмашалде, цогидаб – къилбаялъул рахъалде Геваялде балагьун букӀана.

6Цинги Ионатаница жиндирго ярагъ баччулев чукъаясда абуна: «Рилълъа, дол суннат гьабичӀезул гӀорхъи цӀунулел рагъухъабазул къокъа бугеб бакӀалде рахинин. БЕТӀЕРГЬАНАС нилъее кумек гьабизе батила. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ захӀматаб жо гурелъул нилъее бергьенлъи кьезе, нилъ дагьал рукӀа, гӀемерал рукӀа, батӀалъи гьечӀого».

7«Дуда лъикӀ бихьараб гьабе; дуца щиб гьабуниги, дун гьелда разияв вуго», – ян жаваб кьуна ярагъ баччулев чукъаяс.

8Ионатаница абуна: «Нилъ гьанже дозухъе рилълъина ва дозда рихьулеб бакӀалда чӀела. 9„Ниж аскӀоре рачӀинегӀан нуж гьеб бакӀалда чӀа“, – ян доз абуни, нилъ ругелъурго чӀела ва гьезухъе тӀаде рахинаро. 10Амма гьез рачӀа гьанире тӀадеян абуни, гьеб букӀина БЕТӀЕРГЬАНАС гьел нилъер кверде кьеялъул гӀаламатлъун, ва нилъ тӀаде рахина».

11Гьел кӀиялго къватӀиреги рахъун пилистимазда рихьулеб бакӀалда чӀана.

Пилистимаз абуна: «Балагье, жугьутӀал жалго рахчун рукӀарал бакӀаздаса къватӀире лъугьун рачӀунел руго», – ян[+].

12Цинги гӀорхъи цӀунулезул къокъаялъ Ионатаниде ва гьесул ярагъ баччулев чукъаясде ахӀана: «Гьанире тӀаде рачӀа, нужеда бицине жо бугин нижер», – ин.

Гьебмехалда Ионатаница жиндирго чукъаясда абуна: «Дида хадув вилълъа. Дол БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазул кверде кьолел руго», – ян.

13Цеве-цеве Ионатанги хадув гьесул чукъаги, кӀиялго кьурулъа тӀаде харана. Ионатаница пилистимал гъурун гӀодор лъолел рукӀана, ва хадув вугев гьесул чукъаяс чӀаго хутӀаралщиналги чӀвалел рукӀана. 14Гьеб тӀоцебесеб рагъул свериялда, кӀиго оцалъ къойида жаниб бекьулеб хурул бащалъи тун бахъиналде, Ионатаница ва гьесул ярагъ баччулев чукъаяс къогогӀанасев чи чӀвана.

15Цинги киса-кибего пилистимазда гьоркьоб кӀудияб рихха-хочи багъарана, – къайи чӀвараб бакӀалда, авлахъалда, гӀорхъабазда ругезда гьоркьоб. Шагьаразда тӀаде кӀанцӀизе къачӀан рукӀарал киналго къокъабаздаги хӀинкъиялъул кутакалъ гъаргъар базабуна. Аллагьас ракь гьаргьадизабуна ва гӀасияб хӀинкъи рещтӀана гьезул ракӀазулъе.

16Буняминил Гивеаялда ругел Шаулил рорчӀухъабазда бихьана аскар щущахъ бан унеб букӀин ва рагъухъаби нахъе-цере лъутахъдулел рукӀин. 17Гьебмехалъ Шаулица абуна халкъалда: «Нилъеда гьоркьоса камурав чи вугищали хал-шал гьабе», – ян.

Хал-шал гьабидал, Ионатанги гьесул ярагъ баччулев чукъаги камун ратана.

18Цинги Шаулица АхӀияда абуна: «КъотӀиялъул гъамас[†] босе гьанибе», – ян.

КъотӀиялъул гъамас гӀизраилазухъ букӀана гьеб заманаялъ[+].

19Шаул кашишасда кӀалъалев вукӀаго, пилистимазда гьоркьоб рихха-хочи тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀунеб букӀана. Гьебмехалъ Шаулица абуна: «Те гьанже», – ян.

20Шаулица ва тӀолабго гьесда цадахъ букӀараб халкъалъ ахӀи бана ва гьел рагъ бугеб бакӀалде рортана; гьенир кӀудияб бихха-хочиялда цоцада данде рагъулел ратана пилистимал. 21Пилистимазул рахъ ккун, гьезул рагъухъабазда цадахъ рукӀарал жугьутӀалги, Шаулихъе ва Ионатанихъе лъутана гьебмехалъ ва гьезда цадахъ рукӀарал гӀизраилалгун цолъана. 22ТӀолалго Ефраимил тӀалъиялда рахчарал ГӀизраилалги, пилистимал лъутун унел ругин рагӀидал, жидерго халкъалда цадахъ рагъизе рекерана. 23БЕТӀЕРГЬАНАС хвасар гьабуна гьеб къоялъ ГӀизраил, ва рагъул кор Бет-Авен тун добехунги боркьана.


Шаулил кьучӀ гьечӀеб нагӀана ва гьелъул хӀасил

24Гьеб къоялъ свакалъ тату хун рукӀана гӀизраилал. Шаулица халкъалда лъазабун букӀана: «Жакъа, дица тушбабаздаса рецӀел босун бахъиналде цебе, кӀалдиб квен лъурав чиясе нагӀана буго», – ян.

Гьединлъидал, кванда цо чи хъвачӀо. 25Аскар рохьобе щвана. Гьениб цо рохьил рацӀцӀалъуда найил гьоцӀо букӀана. 26Рохьоре жанире щведал, гьезда бихьана чвахун унеб гьоцӀо, амма, нагӀанадукьа хӀинкъун, лъицаниги гьелда кӀал хъвачӀо. 27Ионатанида рагӀун букӀинчӀо инсуца нагӀана батагиян абураблъи. Гьес кодоб букӀараб тӀилил рагӀал гьацӀул чадилъ ччуна ва цодагьаб гьоцӀо квана, цинги гьесул беразде канлъи бачӀана. 28Гьебмехалъ рагъухъабазул цояс абуна:

«Дур инсуца, „нагӀана батаги жакъа кӀалдиб тӀагӀам лъурав чиясе“, – янги абун, нагӀана кьун букӀана нижее. Гьелъин халкъ свакан тату хун бугеб».

29«ХӀажат гьечӀеб гьир баччизе тӀамун бугоха жакъа халкъ дир инсуца. Балагье дихъ, дагьабго гьоцӀо кӀалдиб лъедал, бадиб канлъи рехараб куц[+]. 30Жакъа тушманасухъа бахъараб давлаялдаса щвараб жо халкъалъ кванан букӀарабани, кигӀан гӀемер тушмандай чӀвазе вукӀарав?» – ин абуна Ионатаница.

31Михмашалдаса Айалоналде щвезегӀан гъурана доб къоялъ гӀизраилаз пилистимал, кутакалда сваканги ракъунги рукӀана гьел. 32Ахирги гьел давлаялда тӀад речӀчӀана ва гӀиял, бусби, бачал ккун гьел хъуна ва бигун цадахъ гьезул гьан кваназе журана. 33Гьебмехалъ Шаулихъе хабар щвезабуна:

«Балагье, халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе мунагь гьабулеб бугеб. Гьез бигун цадахъ гьан кваналеб буго», – ян.

«Нужеца къадараб-сурараб жо гьабун буго. Хехго цо кӀудияб гамачӀ гиризабе гьанибе дида цебе», – ян абуна Шаулица[+].

34Хадуб гьес гьезда абуна: «Халкъалда лъазабе жиндирго гӀи ва боцӀи бачун гьаниб хъвеян ва кванаян. Бигун цадахъ гьанги кванан гьеб мунагь бугеб жо гьабуге БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе», – ян.

Гьеб сордоялъ жив-жив чи вачӀана жиндирго боцӀиги бачун ва гьениб хъуна гьеб.

35Гьебмехалда Шаулица тӀоцебесеб нухалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан[†] хъолеб бакӀги бана. 36Цинги Шаулица абуна: «РачӀа къаси пилистимазда хадур рилълъине ва рогьинегӀан гьелги гъурун, гьезул буголъи хъамал гьабизе. Гьезул цо чи чӀаго теларо нилъеца», – ян.

«Дуда лъикӀ бихьараб гьабила», – ян абуна халкъалъ.

Амма кашишас абуна: «РачӀа цин Аллагьасул амру лъазабизе гьесда цере чӀезе», – ян.

37Цинги Шаулица Аллагьасде дугӀа гьабуна: «Вахъун лъикӀдай дун пилистимазда хадув? ГӀизраилалъул кверде кьеладай Дуца дол?» – инги абун. Амма Аллагьасул рахъалъ жаваб щвечӀо гьесие доб къоялъ[+]. 38Гьебмехалъ Шаулица абуна:

«Гьанире рачӀа киналго рагъул церехъаби! Жакъа кинаб мунагь ккун бугебали лъазабе. 39ГӀизраил хвасар гьабурав ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА, гьеб мунагь дир вас Ионатанида тӀад батаниги, гьесиеги гӀумру букӀине гьечӀо», – ян.

Амма халкъалъ цо рагӀи абичӀо. 40Нахъеги абуна Шаулица тӀолалго гӀизраилазда: «Нуж цо рахъалда чӀа, дунги дир вас Ионатанги цогидаб рахъалда чӀела», – ян. «Дудаго лъикӀ бихьараб гьабе», – ян абуна халкъалъ.

41Цинги дугӀа гьабуна Шаулица: «ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Дуца хӀакъаб бихьизабеха нижеда».

Можоро Шаулидеги ва Ионатанидеги тӀаде ккана, халкъ гӀайибалдаса борчӀана. 42Цинги Шаулица абуна: «Дидаги дир вас Ионатанидаги гьоркьоб можоро рехе», – ян.

Можоро Ионатанида тӀаде ккана[+]. 43Цинги Шаулица Ионатанида цӀехана: «Бице дида, щиб дуца гьабураб жо?» – ян.

«Дица тӀилил рагӀалда хъвараб гьоцӀо кванан букӀана. Гьанже гьелъухъ хвел босизе къачӀарав вуго дун», – ин абуна Ионатаница.

44Цинги Шаулица абуна: «Ионатан, жакъа мун хвечӀони, Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун!»

45Амма халкъ кӀалъана Шаулида: «ГӀизраилалъе кӀудияб Бергьенлъи босарав Ионатанищ хвезе кколев? ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьесул ботӀродаса цо рас бортизе гьечӀо. Жакъа бахӀарчиго вагъизе Аллагьасин гьесие кумек гьабураб», – ин.

Гьедин хвасар гьавуна Ионатан халкъалъ ва гьев чӀаго тана[+].

46Шаул тӀокӀав пилистимазда хадув лъугьинчӀо, гьелги жиндирго ракьалде тӀадруссун ана.


Шаул бахӀарчиго вагъи

47ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъун хадуб Шаулица тӀолалго сверухъ ругел тушбабазулгун рагъ гьабуна. Гьел рукӀана: МогӀав, аммониял, Эдом, Цовагьалъул пачаби ва пилистимал. Лъида тӀаде кӀанцӀаниги, гьес гьел къезеги гьарулаан[+]. 48Гьев бахӀарчиго вагъана, ва, амалекиялги гъурун, ГӀизраил хъачагъаздаса эркен гьабуна[+].


Шаулил хъизан-лъимал

49Шаулил васазда цӀар Ионатан, Ишви ва Малхи-Шуа букӀана. Гьесул кӀудияй ясалда цӀар Мерав букӀана, гьитӀиналда – Михала[+]. 50Гьесул лъадуда цӀар АхӀиноам букӀана. Гьей АхӀимаацил яс кколаан. Шаулил инсул вац Нерил вас Авнер вукӀана гьесул аскаразул бетӀерлъун[+]. 51Шаулил эмен Киш ва Авнерил эмен Нер рукӀана Авиилил васал[+].

52ЧӀаго вугебгӀан заманалда рахӀму тун пилистималгун вагъана Шаул. Лебалав ва къуватав чи кив вукӀарав ватаниги, гьес гьев жиндирго аскаралъул рагъухъабазда гьоркьове вачунаан[+].

#### 15


Шаулил аскаралъ амалекиял гъури

1Цо къоялъ Шамуилица Шаулида абуна: «Мун ГӀизраилалъул пачалъунги гьавун, БЕТӀЕРГЬАНАС витӀун, дуда зайтуналъул нах бахарав чи вуго дун. Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀухъ гӀенекке[+]. 2Гьале Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима:

„Дида ракӀалда буго Амалекалъ ГӀизраилалъе гьабураб квешлъи, – Мисриялдаса рачӀунаго гьел гьезда данде чӀараб куц[+]. 3Вахъа, амалекиязда тӀаде кӀанцӀе; тӀуран тӀагӀинаре гьел ва гьезул буголъи. ГурхӀел-рахӀму тун чӀвай киналго: бихьиналгун руччаби, гьезул рижиго – хахулел лъималгицин нахъе течӀого – боцӀигун гӀиял, варанабигун хӀамул“».

4Шаулица Телаималде аскар данде бакӀарана[†] ва гьезул къадар батана кӀинусазарго лъелав рагъухъан; анцӀазарго рагъухъан Ягьудиялдаса вукӀана[+]. 5Амалекиязул шагьаралда гӀагарда бугеб гӀурумухъда вахчана Шаул жиндирго аскаргун. 6Цинги гьес кениязухъе хабар битӀана:

«Дица амалекиязда цадахъ гъуричӀого рукӀине, нуж гьениса нахъе а, Мисриялдаса гӀизраилал рачӀунелъул нужеца лъикӀлъи гьабун букӀиндал гьезие», – ян.

Цинги кениял гьениса нахъе ана[+]. 7Гьебмехалъ Шаулил[†] рагъухъабаз, Хавилаялдаса бахъараб Мисриялъул гӀорхъода бугеб Шуралде щвезегӀан, амалекиял гъурана[+]. 8Амалекиязул пача Агагги чӀаго асир гьавуна гьес, гьесул кинабго халкъги цо течӀого хвалчаца гъурана[+]. 9БукӀаниги, Шаулица ва гьесул рагъухъабаз Агаг чӀаго тана. Гьединго, тӀаса бищараб гӀи-боцӀи, кьариял кьагӀрал ва къиматабщинаб къайи-къоно хвезабизе бокьичӀо гьезие, – загӀипаб-къадарабщинаб гурони хвезабичӀо.


БетӀергьанас Шаул нахъчӀвай

10Цинги гьадинаб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима бачӀана Шамуилихъе:[+] 11«Дун рекӀекълъун вуго Шаул пачалъун теялдаса, гьес Диде мугъ рехулеб буго ва Дир рагӀиги гӀадахъ босулеб гьечӀо».

ЦӀакъ ццин бахъана Шамуилил гьебмехалда, ва тӀубараб сордоялъ магӀу тӀун, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна гьес. 12Радал Шаулгун дандчӀвазеян цудунго тӀаде вахъана Шамуил.

«Шаул Кармил шагьаралде ун вукӀана. Гьениб жиндиего памятникги бан, гьанже Гилгалалде щун вуго», – ян бицана гьесда.

13Шамуил гьесда тӀаде щведал, Шаулица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъеги дуда! Гьале дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабуна», – ян.

14Шамуилица абуна: «Гьаб кинха цинги дир гӀундузда рагӀулеб бугеб гӀиязул багӀади ва боцӀул гӀергӀеди?» – ян.

15Шаулица жаваб кьуна: «Амалекиязухъа бахъун бачӀана гьеб боцӀи рагъухъабаз; дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбаналъе[†] хъвезе букӀине, лъикӀаб гӀи-боцӀи тӀаса бищана, хутӀарабщинаб нижеца тӀагӀинабуна».

16Цинги Шамуилица абуна: «ГӀинтӀаме, дица бицинин дуда нолъ къаси БЕТӀЕРГЬАНАС дие рагьараб жо».

«Бице», – ян абуна Шаулица.

17«ГӀизраилазул къавмазда[†] гьоркьов дуцаго мунго бищун гьитӀинавлъун рикӀкӀаниги, гьезул бетӀерлъун вахъинавичӀищ мун? БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалда тӀад пачалъунги тарав мун! 18Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабун калима битӀана духъе: „Вахъа, гъурун тӀагӀинабе доб мунапикъзабазул агьлу – амалекиял. ТӀубан гьел гъурун лъугӀизегӀан гьезулгун рагъ гьабе“, – янги абун. 19Щайха дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабичӀеб ва хъантӀун давлаялда хадувги вортун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъараб жо гьабураб?» – ин абун гьесда кӀал гьикъана Шамуилица.

20«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ буюрухъ тӀубазабунагури дица! БЕТӀЕРГЬАНАС абураб гьабун къватӀиве вахъана, тӀуран амалекиялги гъурана ва гьезул пачаги асир гьавуна. 21Халкъалъин абуни лъикӀа-лъикӀал тӀаса рищун гӀиялги, боцӀиги нахъе тана дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Гилгалалда къурбаналъе кьезе», – ян жаваб кьуна Шаулица.

22Цинги Шамуилица абуна: «Къурбаналги сайгъаталги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РагӀуе мутӀигӀлъиялдасаги хириял ругинцин гурищ дуда ккараб? МутӀигӀлъи къурбаналдасаги тӀадегӀанаб, рагӀухъ гӀенекки – куязул тӀатӀи бухӀун кьеккен гьабиялдасаги къиматаблъидал бугеб[+].

23МутӀигӀлъунгутӀи буго сихӀручилъиялда бащадаб мунагь, гӀамалкӀодолъиги гьересиаллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадат гьабиялда релълъуна. Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ буюрухъ нахъ чӀваралъухъ, Гьес мунги нахъе рехила пачалъиялдаса»[+].

24Цинги Шаулица абуна Шамуилида:

«Дица дунго мунагьалъукье ккезавун вуго, – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ буюрухъги тӀубазабичӀого, дур рагӀиги гӀадахъ босичӀого. ГӀадамазукьа хӀинкъун, гьезухъ гӀенеккана дун. 25Бегьулеблъун батани, тӀаса лъугьа гьанже дидаса, ва дица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀибадат гьабизе букӀине, дида цадахъ халкъалъухъе тӀадвусса», – ян.

26«Вилълъинаро дун дуда цадахъ. Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи нахъчӀвана, гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАНАС мун ГӀизраилалъул пачалъиялдасаги рехана», – ян абуна Шамуилица.

27Вахъун Шамуил нахъе ине лъугьаравго, Шаулица вортун гьесул гӀабаялъул квенчӀел къан ккуна ва гьеб бихъун ана[+]. 28Гьебмехалъ Шамуилица абуна:

«ГӀизраилалъул пачалъи духъа нахъе бахъулеб буго жакъа БЕТӀЕРГЬАНАС ва цогидасухъе, дудаса лъикӀасухъе, кьезе буго[+]. 29ГӀизраилалъул ТӀадегӀанас я гьереси бицунаро, я Жиндирго рагӀи хисуларо, Гьев инсан гурелъул бицаралда ракӀ бухӀизе», – ян[+].

30«Дица мунагь гьабуна, амма гьарула дуда, гьанже дида цадахъ вилълъун халкъалъул чӀахӀиял чагӀазда цеве тӀадегӀан гьаве дун, дица дур БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀибадат гьабизе букӀине», – ян гьарана Шаулица.

31Цинги Шамуил гьевгун цадахъ тӀадвуссана, ва Шаулица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сужда гьабуна. 32Цинги Шамуилица абуна: «Амалекиязул пача Агаг ваче гьаниве», – ян.

Агаг парахатго гьесда аскӀове вачӀана, хвалил кьогӀлъи тӀаса анин ракӀги чӀун. 33Гьебмехалъ Шамуилица абуна: «Дур хвалчаца руччаби лъималаздаса махӀрум гьарурал гӀадин, дур эбелалъулги вукӀунге абе тӀокӀалъ вас», – ин.

Гьединги абун, чӀвана Агаг Шамуилица БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве Гилгалалда. 34Хадув Шамуил Рамаялде ана, Шаул Гивеаялде рокъове ана. 35Гьелдаса нахъе Шамуилги Шаулги тӀокӀалъ цоцада дандчӀвачӀо. Амма Шамуил цӀакъ ракӀбакъван вукӀана Шаул сабаблъун. БЕТӀЕРГЬАНГИ рекӀекълъана Шаул ГӀизраилалда тӀад пачалъун теялдаса[+].

#### 16


Шамуилица Давудида зайтуналъул нах бахин

1БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана Шамуилида:

«Мун кидаллъизегӀан Шаулида хадув гӀодизе вугев? Дица нахъчӀвана гьев; ГӀизраилалда тӀад пачалъун толаро Дица гьев. Зайтуналъул нахул лълъарги цӀезабун нухде вахъа. Дица Бет-Лехемалдаса Йишайихъе витӀулев вуго мун; гьесул васазда гьоркьоса пача тӀаса вищун вуго Дица Диего»[+].

2Шамуилица абуна: «Кин дун гьениве инев? Шаулида рагӀани, гьес дун чӀвалагури?»

БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда гьадин малъана: «Дуца дурго рехъалъа гӀачӀарги цадахъ баче, ва дун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан[†] хъвезе вачӀун вугилан абе. 3Йишайги ахӀе къурбан хъолеб мехалъ, цинги Дица малъила дуда гьабизе кколеб жо, ва дуца зайтуналъул нах тӀаде тӀезе кколев чи вихьизавила».

4БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] буюрухъалда рекъон гьабуна Шамуилица кинабго. Бет-Лехемалде гьев щваравго, шагьаралъул церехъаби рачӀана гьесда данде ургъаликье ккун.

«Мун лъикӀалъе вачӀарав чийищ?» – ин цӀехана гьез.

5«У, лъикӀалъе вачӀарав вуго. Дун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан хъвезе вачӀун вуго. Нужго рацӀцӀад гьаре ва, ниятги гьабун, дида хадур къурбан хъолеб бакӀалде[†] рилълъа», – ян жаваб кьуна гьес.

Цинги гьес Йишайги гьесул васалги ратӀа гьаруна, ва, гьел рацӀцӀад гьариялъе дугӀаги гьабун, къурбаналъулъ гӀахьаллъизе ахӀана. 6Гьел гьенире щведал, Элиавида бер чӀвана Шамуилил ва гьесда ккана:

«Гьале ракӀчӀун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пача вуго цеве эхетун!» – ин[+]. 7Амма БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилида абуна:

«Мун гьесул гьурмахъ яги лага-саналъухъ валагьуге, Дица гьев гуро тӀаса вищарав. Инсанасул гӀадаб балагьи гуро Дир букӀунеб. Инсан гьурмахъ валагьула, БЕТӀЕРГЬАНИН абуни рекӀехъ валагьула»[+].

8Цинги Йишайица Авинадав ахӀана ва Шамуилида цеве вачана. Амма Шамуилица абуна: «Гьевги тӀаса вищичӀо БЕТӀЕРГЬАНАС», – ин.

9Цинги Йишайица Шамма вачун вачӀана Шамуилида цеве. Амма Шамуилица абуна: «Гьевги тӀаса вищичӀо БЕТӀЕРГЬАНАС», – ин[+].

10Цо-цоккун анкьавго вас Шамуилида цеве вачана Йишайица, амма Шамуилица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС гьезул цонигияв тӀаса вищичӀо», – ян.

11Шамуилица Йишайида цӀехана: «Дур киналго васал ругищ гьанир?» – ин.

«Цо бищун гьитӀинавги вуго дир, амма гьев гӀияда вуго», – ян абуна Йишайица.

Шамуилица абуна: «Гьесда хадув чи витӀе. Гьев вачӀинчӀого нилъ кваназе гӀодор чӀезе гьечӀо», – ян.

12Хадув чиги витӀун, гьев вачун вачӀана. ТӀадвитӀарав, берцинал бералги ругев, гьайбатаб куц-мухъалъул вас вукӀана гьев.

«Вахъа, гьесда зайтуналъул нах бахе – гьев вуго дов», – ин вихьизавуна БЕТӀЕРГЬАНАС.

13Шамуилица гьесул вацазда цебе нахул цӀураб лълъар босун Давудил ботӀроде чӀехьана. Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀ рещтӀана Давудида тӀаде ва гьеб къоялдаса нахъе гьесдаса батӀалъичӀо. Цинги Шамуил Рамаялде тӀадвуссун ана[+].


Шаулие хъулухъалъе пачаясул кӀалгӀаялде Давуд вачин

14Шаулин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀалъ тана, гьелъул бакӀалда гьесие гӀазабалъе квешаб рухӀ лъуна БЕТӀЕРГЬАНАС. 15Цинги Шаулил[†] чукъбуз гьесда абуна:

«БетӀергьанас лъураб квешаб рухӀалъ гӀазаб кьолеб буго дуе. 16Нижер бетӀерчӀахъадица жиндирго чукъбузе буюрухъ кье абе арфаялда бакънал рачине гьунар бугев чи валагьеян. БетӀергьанас дуде квешаб рухӀ рещтӀинабулеб мехалъ, гьес бакънал рачина ва дуе мадар лъугьина», – ян.

17«Валагье щив вукӀаниги бакънал рачине гьунар бугев чи ва дихъе щвезаве гьев», – ин абуна Шаулица[+].

18Гьесул цо чукъаяс абуна: «Дида лъала Бет-Лехемалдаса Йишайил вуго бакънал рачине гьунар бугев вас. Лебалав, рагъуе махщелги бугев, цӀодораб каламги бугев, сипатги берцинав, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ баракатги щварав чи вуго гьев».

19Цинги Шаулица жиндирго чагӀигун хабар битӀун ана Йишайихъе: «ГӀияда вугев дур вас Давуд витӀе дихъе», – ян.

20Йишайица хӀамаги кьолон, сайгъаталъе чедгун, чӀагӀдал рахълъенгун цадахъ цо бурутӀгун жиндирго вас витӀана Шаулихъе. 21Давуд Шаулихъе вачӀана ва гьесда цеве эхетана. Шаулие гьев кутакалда рекӀее гӀуна ва жиндирго ярагъ баччулев чилъун тана. 22Цинги Шаулица Йишайихъе хабар битӀана:

«Давудида дир ракӀ рекъана, гьединлъидал гьев дие хъулухъалъе вукӀине те», – ян.

23Щибаб нухалъ Шаулида тӀаде БетӀергьанас гьеб рухӀ рещтӀинабурабго, Давудица жиндирго арфаялда бакънал рачунаан. Гьелъ Шаулие бигьалъи лъугьунаан ва квешаб рухӀ нахъе къалаан.

#### 17


Голиафил хӀинкъалаби

1Пилистимал[†] рагъде къачӀана ва Ягьудиялда бугеб Сохоялде бакӀарана[†] гьезул аскар; Сохоялдаги Азекаялдаги гьоркьоб бакӀалда Эфес-Дамималда къайи чӀван чӀана гьел.

2Шаулгун гӀизраилазул аскар бакӀарана Эла абураб расалъиялде ва пилистимазда данде рагъизе къачӀана. 3Пилистимал цо гохӀда чӀана, гӀизраилалги – гьезда дандбитӀун бугеб гохӀда. Гьезда гьоркьоб расалъи букӀана.

4Пилистимазул рахъалдасан анлъго натӀгун[†] бащалъи[*] черхалда бугев Голиафин цӀарги бугев цо речӀчӀухъан вачӀана цевегӀан. Гьев кколаан Гаталдаса чи. 5Гьесул ботӀрода мазгарул такъия лъун букӀана ва черхалдаги мазгарул къолден ретӀун букӀана. Гьеб къолденалъул цӀайи щуазарго шекел[*] букӀана. 6Бохдуздаги мазгарул гьарурал накабазул щурмал ретӀун рукӀана ва мугъзада нахъа бан мазгарул хъалхъанги букӀана. 7Гьесул хочол гӀоркь букӀана рессарухъабазул гӀурул чарх гӀадаб кӀудияб; хочол мацӀалъул цӀайи анлънусго шекел[*] букӀана. Гьесда цеве-цеве вачӀунев гьесул хъалхъан баччулев чиги вукӀана[+].

8Голиаф вахъун чӀана ва мухъилъ эхетарал гӀизраилазул рагъухъабазде ахӀана:

«Щай нуж рагъизе къачӀарал? Гьав дун гурищ пилистимав, нуж гурищ Шаулил[†] лагъзал? Нужер бокьарав тӀаса вищун дида данде вагъизе вачӀаян абе гьаниве[+]. 9Дунгун вагъизеги вагъун, дун чӀван гьесда бажарани, ниж нужер лагъзаллъун лъугьина ва нужеда цере хӀалтӀулел рукӀина. Амма дун бергьани ва дица гьевги чӀвани, нуж лъугьина нижер лагъзаллъун ва нуж нижеда цере хӀалтӀулел рукӀина».

10«Жакъа дица инжит гьабила ГӀизраилалъул аскар! ВитӀе дида данде вагъизе чи!» – ян ахӀун тӀадеги жубана гьес.

11Пилистимасул гьеб хабар рагӀидал, Шаулги тӀолалго гӀизраилалги кӀудияб ургъаликье ккана ва кутакалда хӀинкъана.


Давуд гӀизраилазул аскаралъул къайи чӀвараб бакӀалде вачӀин

12Давуд вукӀана Ягьудиялда бугеб Бет-Лехемалдаса ефратилазул чи – Йишайил вас. Микьго вас вукӀана гьесул. Ригь арав, бихьиназда гьоркьов бищун кӀудияв чи вукӀана гьев. 13Йишайил лъабго кӀудияв вас Шаулил рагъухъабазда цадахъ рагъде ун рукӀана: тӀоцевесев васасда цӀар – Элиав, кӀиабилесда – Авинадав, лъабабилесда – Шамма букӀана[+].

14Давуд бищун гьитӀинав вукӀана. Бищун кӀудиязул лъабгояв Шаулида цадахъ ана. 15Давуд, цин Шаулихъе ун, цинги жиндирго инсул гӀи хьихьизе рокъове тӀадвуссун вукӀунаан.

16Пилистимав кӀикъого къоялъ щибаб рогьалида ва бакъанида вачӀун гӀизраилазда дандвитӀун эхетана.

17Цо къоялъ Йишайица жиндирго вас Давудида абуна:

«Вацазе чӀералъул таргьаги, анцӀго чедги босун, хехго дозухъе а. 18Гьаб анцӀго хӀанги босе азарилбетӀерасе сайгъаталъе. Вацазул ахӀвал-хӀал цӀехе ва къваригӀараб-тараб бугищалиги лъазабе», – ян[+]. 19Гьел Шаулида ва гьесул рагъухъабазда цадахъ пилистималгун рагъизе ун Эла расалъиялда рукӀана.

20Давуд радалго тӀаде вахъун, гӀиялги цоги вехьасда тӀад къан тун, босун таргьа-къайигун, нухде къокъана Йишайица абураб гьабизе. БитӀун гьев гьезул къайи чӀвараб бакӀалде щвараб мехалъ, къватӀире рахъиналъул ахӀи бан рагъде хӀадурлъулел ратана аскариял. 21ГӀизраилалги пилистималги кьер-кьер гьабун цоцада дандритӀун чӀана.

22Кодоб букӀараб къайиги цо ворчӀухъанасда аскӀоб тун, Давуд вацазул ахӀвал-хӀал цӀехезе рагъухъаби чӀараб бакӀалде вортана. 23Вацазда кӀалъалев вукӀаго, пилистимазул рахъалдасан Голиафин цӀар бугев Гаталдаса речӀчӀухъан вачӀана цевегӀан ва долго рагӀабиги абун ахӀдана. Гьеб Давудида рагӀана. 24Голиаф вихьанщинахъе киналго гӀизраилал кутакалда гьесухъа хӀинкъун тӀурулаан.

25ГӀизраилаз цоцада абулеб букӀана:

«Балагье цо дов чиясухъ! ГӀизраил инжит гьабизе къваригӀарав чийин дов. Гьев чӀварав чиясе кӀудияб бечелъи кьезе рагӀула нилъер пачаяс. Гьединго гьесие жиндирго ясги кьезе йигейила, гьесул инсул хъизан-къаялдаса тӀокӀаб магъалоги тӀалаб гьабизе гьечӀебила», – ян[+].

26Цинги аскӀор рукӀарал чагӀазда цӀехана Давудица:

«Дов пилистимавги чӀван, гьаб инжитлъи ГӀизраилалда тӀаса босарав чиясе щибилая доб букӀине бугеб? Гьавго щив, суннат гьабичӀев[*] пилистимав, чӀагояв Аллагьасул аскаразде гьадин рогьал разе ккани?»

27Гьадинги додинги гьабизе бугин дов чӀварав чиясеян гьез добго хабар такрар гьабуна.

28Гьедин Давуд рагъухъабазда гаргадилев вихьидал, гьесул кӀудияв вац Элиавил цӀакъ ццин бахъана ва гьес абуна:

«Мун гьанив щиб гьабулев вугев? Лъида тӀаде рехун тараб авлахъалда гьадинги гьитӀинаб доб гӀиял рехъен? Дида лъала дур хӀалихьалъи ва дур рекӀел квешлъи. Рагъухъ балагьизе бокьун вачӀарав чи вуго мун гьаниве», – ян.

29Давудица абуна: «Щиб дица гьабураб квешлъи? Дица кӀал рагьизегойищ бегьулареб?» – ин.

30Гьесда аскӀоса нахъе вилълъун, цоги чиясда кӀалъана Давуд добго жоги бицун, халкъалъги цебехунго бицараб такрар гьабуна. 31Давудил кӀалъай рагӀидал, гьез гьеб Шаулихъе щвезабуна, ва Шаулица гьесда хадур чагӀи ритӀана.

32Давудица Шаулида абуна: «Щивниги хӀинкъуге абе дов пилистимасукьа. Гьале дун, дур лагъ, ина гьесда данде ва чӀван рехила гьев».

33«Бажаруларо духъа дов пилистимасда данде вагъизе. Мун гьитӀинав гӀолохъанчи вуго, довин абуни гьитӀинаб къоялдасаго хӀалбихьи щварав рагъухъан вуго», – ян абуна Шаулица.

34Цинги Давудица абуна:

«Инсул гӀияда вехьлъи гьабурав чи вуго дун, дур лагъ. БачӀун гъалбацӀалъ, ялъуни циялъ рехъалъа чахъу хъамун араб мехалъ, 35гьелда хадув вортулаан дун, ва гьелда тӀадги речӀчӀун, кӀалдиса бахъулаан гьеб. Гьеб дида тӀад речӀчӀани, дица, щекъерги ккун гӀодоб кьабун чӀван рехулаан гьеб. 36ГъалбацӀ букӀа, ци букӀа батӀалъи гьечӀого, гьедин чӀвалаан. Дов суннат гьабичӀев пилистимасеги гьебго жо букӀине буго, щайгурелъул чӀагояв Аллагьасул аскаразде рогьо балеб бугелъул дос. 37ГъалбацӀалъул ва циялъул квачӀикьа дун чанги хвасар гьавурав БЕТӀЕРГЬАНАС дов пилистимасул квердасаги хвасар гьавила».

Цинги Шаулица абуна: «Вахъа, гьедин батани. БЕТӀЕРГЬАНАС кумек гьабеги дуе!» – ян.

38Шаулица жиндирго рагъде ретӀунеб ретӀел ретӀана Давудида. Мазгарул такъияги лъуна гьес Давудил ботӀрода ва черхалда къолденги ретӀана. 39Къолденалда тӀасан хвалченги борчана Давудица ва, цебе киданиги ретӀараб жо букӀинчӀелъул гьеб, дове-гьаниве хьвадизе хӀалбихьана.

«Дие санагӀат гьечӀо гьадин. Дун ругьунав гьечӀо гьал къолдабазде», – ян абуна гьес Шаулида ва тӀаса рахъун рехана гьел. 40Кодобе вехьасул тӀилги босана, лъарахъа тӀаса бищун щуго цӀвакараб гамачӀги лъуна вехьасул къвачӀиниб ва ганчӀал речӀчӀулеб алатги босун, пилистимасда данде вилълъана.


Давудица Голиаф чӀвай

41Хъалхъан баччулев чигун цадахъ пилистимавги лъугьана Давудида данде вачӀине. 42ТӀадвитӀарав, берцинаб куц-мухъалъул Давудида бер чӀвайдал, пилистимас гьев малъие гьавичӀо, щайгурелъул гьев гьитӀинав чи вукӀиндал.

43Пилистимас Давудида абуна: «Дун дуе гьойищ вугев, тӀилги кодоб ккун, мун дида данде вачӀине ккани?» – ян. Ва, жиндирго аллагьзабазул цӀарги бахъун, нагӀана кьуна гьес Давудие.

44Пилистимас Давудида абуна: «АскӀовегӀан вачӀа, дица зобалазул хӀанчӀазе ва гӀалхул жанаваразе, гьез тӀутӀун базе рехизе букӀине дурго къаркъала!» – ян[+].

45Давудица пилистимасе жаваб кьун абуна:

«Мун хвалченгун, хечгун ва хъалхъангун вачӀунев вуго дида данде, дунин абуни вачӀунев вуго дуца рогьо бан жинда тӀад кӀал кӀалъарав ГӀизраилалъул аскаразул Аллагьасул – Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] кумекгун. 46Жакъа БЕТӀЕРГЬАНАС дир кверде кьезе вуго мун, ва, мунги чӀван, дур бетӀер нахъе къотӀизе[†] буго. Гьале гьаб жакъа къоялъго пилистимазул жаназаби зобалазул хӀанчӀазе ва гӀалхул жанаваразе гьез тӀутӀун разе рехизе руго, ва тӀолабго дунялалда лъазе буго ГӀизраилгун Аллагь вукӀин[+]. 47Гьанире ракӀарун ругелщиназда лъазе буго гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хвасарлъи я хвалчабазда, я хучдузда бараб букӀунареблъи. Гьаб рагъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бугелъул, Гьес нуж киналго нижехъе кверде кьезе руго».

48Давудида тӀад речӀчӀизе пилистимав гӀагарлъулаго, Давуд гьесда данде векерана. 49КъвачӀинибе кверги бегьун, гамачӀ босана Давудица, ва, гамачӀ речӀчӀулеб алаталдаги бан, хьвагӀун биччан тана битӀун пилистимасул нодо бакьулъе. Гьеб гамачӀ пилистимасул нодоялда къана, ва гьев кӀалагъоркье речӀчӀана. 50Гьедин пилистимасда тӀад бергьенлъи босана Давудица. Хвалчаца вагъун гуреб, гамачӀги речӀчӀун чӀвана пилистимав[+]. 51Давуд гьесда аскӀове векерана, ва тӀадеги къулун, пилистимасул хвалчен лъалинисан бахъана. ЧӀван пилистимавгун, Давудица гьеб хвалчаца гьесул бетӀер тӀаса къотӀана.

Жидер бахӀарчи хун вукӀин бихьидал, кьурун нахъги руссун, тӀуризе лъугьана пилистимал. 52Гьебмехалъ ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул рагъухъабазда гьоркьоб ахӀи-хӀур бахъана, ва Гайалдеги Экроналъул кавабахъеги щвезегӀан тӀуризаруна пилистимал. Гаталде ва Экроналде щвезегӀан чӀван гӀодор лъурал пилистимазул къаркъалабазул цӀун букӀана Шаарималде унеб нух. 53Гьениса тӀадруссиндал, пилистимазул къайи чӀвараб бакӀ хъамал гьабуна гӀизраилаз. 54Давудица пилистимав Голиафил бетӀер Иерусалималде босана ва гьесул ярагъги жиндирго чадриниб жаниб лъуна[+].


Шаулица Давуд рагъухъабазул цевехъанлъун тей

55Пилистимасда данде унев Давуд вихьидал, Шаулица абуна жиндирго аскаразул бетӀер Авнерида: «Авнер, дов гӀолохъанчи лъил вас кколев?» – ин.

Авнерица абуна: «Дур гӀумруялхӀа, бетӀерчӀахъад, дида лъаларо», – ян[+].

56«Лъил вас дов кколевали лъазабе», – ян абуна пачаяс.

57Пилистимавги чӀван Давуд тӀадвуссиндал, Авнерица гьев Шаулихъе вачана. Давудихъ кодоб пилистимасул бетӀерги букӀана.

58«Мун лъил вас кколев, гӀолохъанчи?» – ян цӀехана гьесда Шаулица.

«Бет-Лехемалдаса Йишайил – дур лагъасул – вас вуго дун», – ин жаваб кьуна Давудица.

#### 18


Давудидаги Ионатанидаги гьоркьоб гьудуллъи ккей

1Шаулилги[†] Давудилги ккараб гьеб кӀалъа-басаялдаса хадуб, Давуд цӀакъ рекӀелъ восана Ионатанил, ва жиндирго рухӀгӀанги хиралъана гьесие гьев[+]. 2Гьелдаса нахъе Шаулица Давуд жиндаго аскӀов чӀезавуна, – тӀокӀав инсул рокъове тӀадвуссине виччачӀо гьес гьев. 3Ионатаница Давудилгун гьудуллъиялъул къотӀи-къай[†] гьабуна, щайгурелъул гьесие гьев жиндирго гӀумругӀанги хиралъидал. 4Ионатаница тӀаса бахъун жиндирго гӀаба, къолденгун, хвалченгун, хечгун ва рачелгун цадахъ, Давудие кьуна.

5Шаулица щиб иш тӀад къаниги, киве витӀаниги, Давудица кинабго мухӀканго ва цӀодорго гьабулаан. Гьединлъидал, Шаулица гьев рагъухъабазул цевехъанлъун гьавуна; халкъалъулги Шаулил рагъухъабазул церехъабазулги ракӀ рекъана гьеб ишалда.


Шаулил Давудидехун жахӀда ккей

6Давудица пилистимавги чӀван гьел тӀадруссун рачӀунаго, ГӀизраилалъул тӀолалго шагьараздаса руччаби рачӀунел рукӀана Шаул пачаясда данде сухӀмат-кечӀгун, кодор жергъабигун ва гьитӀинал арфабигун[+]. 7Цадахъ кьурдиги гьабулаго, руччабаз ахӀулеб букӀана:

«Азаргоясда тӀад бергьенлъи босарав – Шаул,
анцӀазаргоясда тӀад бергьенлъи босарав – Давуд!» – ин[+].

8Гьебмехалъ кутакалда ццин бахъана Шаулил. Гьел рагӀаби цӀакъ рекӀелъ хӀунсана гьесда.

«Давудица анцӀазарго чӀваравила, дица азарго гурони чӀвачӀевила! Пачалъи хутӀун батӀияб тӀокӀаб гӀолареб жо хутӀичӀо гьанже гьасие?!» – ян ццидалаб пикру гьабуна Шаулица. 9Гьеб къоялдаса нахъе Давудидехун ракӀхъублъун, гьесда щакдаризе лъугьана Шаул.

10Нахъисеб къоялъ жиндирго рокъов вукӀаго, БетӀергьанас квешаб рухӀ рещтӀинабуна Шаулиде, ва тӀури бачӀун, хӀалалдаса ун лъугьана гьев. Цинги Давудица арфаялда бакънал рачана, – гьедин гьабулаан гьес къоялдаса къоялде. Шаулихъ хеч букӀана кодоб ккун[+]. 11«Дица къеда рекӀинавила гьав», – ин пикруги гьабун, гьес хеч Давудида речӀчӀана. Амма Давуд нахъе кӀанцӀун ворчӀана; кӀиго нухалъ ккана гьедин.

12Шаул Давудихъа хӀинкъулаан, щайгурелъул Давудие БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рахъалдаса квербакъи букӀана, Шаулин абуни Гьес тун вукӀана. 13Цинги Шаулица гьев жиндасаго рикӀкӀад гьавун, азарилбетӀерлъун тана, ва гьес рагъда аскариязе цевехъанлъи гьабуна. 14Давудица гьабулебщиналъулъ кӀудияб цебетӀей букӀана, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС квербакъи гьабулеб букӀиндал гьесие[+]. 15Давудица гьабулебщинаб цебетӀолеб бихьун, Шаул гьесдаса хӀинкъулев вукӀана. 16Амма тӀолалго гӀизраилазеги ягьудиязеги Давуд хиралъана, щайгурелъул гьев бажари бугев цевехъан вукӀиндал.


Давуд Шаулил дурцлъун вахъин

17Цо къоялъ Шаулица Давудида абуна: «Гьале дир кӀудияй яс Мерав. Дица дуе лъадилъун кьела гьей; ритӀухъго хъулухъ гьабе дие, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло рагъулъ цебехъанлъи гьабе», – ян.

«Дица квер хъваларо гьасда. Пилистимаз гьабе абе гьеб иш», – ин жанисанго пикруги гьабуна Шаулица[+].

18Амма Давудица Шаулида абуна: «Дунги дир инсул хъизан-къайги, гьесул гӀагарлъиги щал кколел ГӀизраилалда, дун пачаясул дурцлъун вахъине ккани?» – ян[+].

19БукӀаниги, Шаулил яс Мерав Давудие рукъалде кьезе заман щвараб мехалъ, гьей Мехолаялдаса Адриэлие кьун ятана[+].

20Амма Шаулил цогидай яс Михалал рокьи ккана Давудихъ. Гьелъул хӀакъалъулъ Шаулида бициндал, гьесул гьелда ракӀ рекъана. 21«Дица гьесие кьела гьей – гьей гьесие къорлъун йикӀа абе. Биччанте пилистимазул квердасан босизе гьес гӀажал», – ин пикру гьабуна Шаулица. Давудида гьес абуна: «Дица цогидай яс кьела дуе», – ян.

22Хадуб Шаулица жиндирго чукъбузда абуна: «Давудида балъго кӀалъай, ва гьесда абе: „Нижехъ гӀенекке, пачаясул ракӀ рекъон буго дуда, ва гьесул тӀолабго чукъа-рахьаналъеги хирияв вуго мун. Гьесул дурцлъун вахъине разилъе“, – ян».

23Гьез гьел рагӀаби Давудида цере такрар гьаруна. Амма Давудица абуна: «Пачаясул дурцлъун вахъин бигьаяб жойиланищ нужеда ккараб? Дун вуго гӀадатияв мискинчи», – ян.

24Гьез Давудица гьадин абунин Шаулида бициндал, 25гьес абуна: «Давудида абе: „Гьей бахӀаралъухъ, гьесул тушбабаздаса рецӀелалъе къотӀараб, нусго пилистимасул бихьинлъиялъул рагӀал тун тӀокӀаб щибго хӀажат гьечӀо пачаясе дудасан“, – ин».

Шаулил пикру букӀана пилистимазул квердасан Давудида тӀаде хвалил кваркьи бачине[+].

26Гьеб хабар Давудида бициндал, гьев разилъана пачаясул дурцлъун вахъине. Гьелъие цӀараб заман щвелалдего, 27рачун жиндирго чагӀигун, кӀинусго пилистимав чӀвана Давудица ва гьезул киназулго бихьинлъиялъул рагӀалал къотӀун пачаясда цере лъуна, гьесул дурцлъун вахъине вукӀине. Гьебмехалъ Шаулица жиндирго яс Михала Давудие рукъалде кьуна.

28Амма БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие кумек гьабулеб букӀин ва гьесул яс Михалае гьев вокьулев вукӀин бихьидал, 29Шаул жеги цӀикӀкӀун хӀинкъана гьесукьа, ва даимго тушманлъи ккуна гьесдехун.

30Пилистимазул рагъул церехъабаз рагъ къотӀизе толароан, ва щибаб нухалда Шаулил рагъухъабазда гьоркьоб Давудил тӀокӀлъи бихьулаан. Гьединлъидал, киса-кибего гьесул цӀар рагӀана.

#### 19


Давуд чӀвазе Шаул къеркьей

1Шаулица жиндирго вас Ионатанида ва киналго чукъбузда лъазабуна Давуд чӀвазе кколин. Амма Ионатание цӀакъ хирияв вукӀана Давуд. 2Ионатаница Давудида бицана гьелъул хӀакъалъулъ, ва гьес абуна:

«Дир эмен Шаулица мун чӀвазе сабаб балагьулеб буго. Мун метер радал, цӀодорлъи гьабун, цо бакӀалда[†] вахчун чӀа. 3Мун вахчараб бакӀалда гӀагарлъухъе дун эменгун цадахъ вачӀина, ва гьениб дур хӀакъалъулъ инсуда кӀалъай гьабила. Хадуб кинабго дудаги бицина».

4Давудил хӀакъалъулъ лъикӀабщинаб бицана гьениб Ионатаница жиндирго эмен Шаулида, ва гьес инсуда абуна:

«Дир эмен, дур лагъ Давудие щибго квешлъи гьабуге, щайгурелъул гьес дуеги щибго зарал гьабичӀелъул. Гьелъул гӀаксалда, гьес дуе гӀемераб лъикӀлъи гьабуна. 5Жиндирго гӀумруялда хӀинкъи букӀаниги, пилистимавги чӀвана; доб мехалда БЕТӀЕРГЬАНАС тӀолабго ГӀизраилалъе кӀудияб бергьенлъиги кьуна, ва гьелдаса вохун вукӀана мунги. Щибго гӀилла гьечӀого Давудги чӀван, гӀайибго гьечӀев чиясда данде мунагь гьабун щай дуе?»[+]

6Шаул Ионатанихъ гӀенеккана ва гьев гьесие гьедана: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀаги Давуд чӀвазе гьечӀо», – ян.

7Цинги Ионатаница Давудиде ахӀана ва гьесда кинабго ккара-тараб бицана. Гьес Давуд Шаулихъе вачана, ва цевего гӀадин, Шаулил[†] рокъов гьесие хъулухъалъе чӀана гьев.


Давуд Шаулихъа лъути

8Нахъеги рагъ ккана, ва Давуд пилистимазда данде вагъизе вахъана. Гьеб рагъулъги гьес тушбабазул хӀур гьабуна, ва хутӀарал пилистимал[†] лъутун ана.

9Цо къоялъ кодоб ккун хечгун рокъов жанив гӀодов чӀун вукӀаго, БЕТӀЕРГЬАНАС квешаб рухӀ рещтӀинабуна Шаулиде. Давудица бакънал рачана[+]. 10Цинги Шаул хантӀан Давудида хеч къазабизе вортана, гьев къелъ рекӀинавизе хиялгун, амма Давуд нахъе кӀанцӀун гьеб хеч къадалъ къана. Гьеб сордоялъ Давуд лъутун хвалдаса ворчӀана. 11Гьебмехалъ Шаулица Давудил рокъоре чагӀи ритӀана сордо борчӀун гьенир хал ккун чӀаян ва радакье гьев чӀваян буюрухъгун. Амма Давудил лъади Михалаца гьеб кинабго гьесда бицана.

«Гьаб сардилъ дурго гӀумру хвасар гьабун лъутичӀони, метер мун чӀвазе вуго», – ян абуна гьелъ гьесда[+].

12Цинги Михалаца гордухъа гӀодове лъугьине кумек гьабуна Давудие, ва гьев лъутун ворчӀана[+]. 13Хадуб Михалаца босун терафим лъуна гьесул бакӀалда бусада; гьелъул ботӀрода цӀцӀел квасул гӀертелги бана, ва Давудил ретӀелги тӀаде рехун тӀупана гьеб.

14Шаулица Давудида хадур чагӀи ритӀун рачӀиндал, Михалаца гьев унтун вугин абуна.

15Гьебмехалъ Шаулица гьесде раккизеян чагӀи ритӀана ва гьезда лъазабуна: «Бусенгун цадахъ восе дов гьаниве дида цеве, дица чӀвазе вукӀине!» – ян.

16Амма гьел гьенире щведал, ботӀрода цӀцӀел квасул гӀертелги бараб терафим гурони батичӀо бусада.

17Шаулица Михалада гьикъана: «Щай дунги махсароде ккун, дир тушман лъутизе виччарав дуца?» – ян.

«Дун виччан течӀони, дица мун чӀвала», – ян абуна дос жиндаян жаваб кьуна Михалаца.


Давуд Рамаялде Шамуилихъе лъути

18Давуд лъутун Рамаялде Шамуилихъе ана, ва Шаулица гьабурабщинаб гьесда бицана. Цинги гьел Найоталде рилълъана ва гьенир чӀана[+].

19«Давуд Рамаялда бугеб Найоталда вуго», – ян абураб хабар Шаулихъе щвана. 20Шаулица гьенире гьев кквезе чагӀи ритӀана. Амма Шамуилил нухмалъиялда гъоркь Аллагьасе рецц гьабулел аварагзабазул къокъа бихьидал, Шаулил чагӀазда тӀадеги Аллагьасул РухӀ рещтӀана, ва гьелги Аллагьасе рецц гьабизе лъугьана[+]. 21Шаулида гьеб рагӀидал, гьес тӀадеги чагӀи ритӀана, амма гьелги лъугьана Аллагьасе рецц гьабизе. Лъабабилеб нухалъги ритӀана Шаулица чагӀи, амма гьелги лъугьана Аллагьасе рецц гьабизе. 22Ахирги гьев живго нухде вахъана, Рамаялде ине къасдгун, ва Секуялда бугеб кӀудияб лъадал гъуялда аскӀове щвана. Шамуилги Давудги кир ругелан цӀех-рех гьабуна гьес; гьел Рамаялъул Найоталда ругилан бицана гьесда.

23Шаулица Найоталде нух босана. Амма гьесда тӀадеги рещтӀана БетӀергьанасул РухӀ ва, Аллагьасе реццги гьабулаго, унев вукӀана гьев Найоталде щвезегӀан[+]. 24Аварагзабазда релълъун, тӀаса бахъун гӀабагун, Шамуилида цевеги Аллагьасе рецц гьабизе лъугьана Шаул; гьеб хӀалалъ, тӀубараб къоялъ ва сордоялъ, чӀарбида кӀалагъоркье ккун вукӀана гьев. Гьединлъидалин гӀадамазда гьоркьоб аби ккараб: «Вай, Шаулгийищха авараглъун вахъарав?!» – абун[+].

#### 20


Давудги Ионатанги

1Гьебмехалъ Найоталдаса лъутун Ионатанихъе щвана Давуд. Гьес Ионатанида абуна:

«ЩибгӀаги дица гьабун бугеб? Дида бугеб гӀайиб щиб? Дица дур инсуе гьабураб квешлъи щиб бугеб, дун чӀвазеян гьев дида хадув лъугьине ккани?» – ян[+].

2«ЦӀунаги гьелдаса! – ян жаваб гьабуна Ионатаница. – Мун хвезе гьечӀо! Дир инсуца я кӀудияб, я гьитӀинаб щибго иш гьабуларо дида дандбачӀого. Гьеб дидаса бахчилаандай гьес? Гьеб гьедин батизе кколаро!»

3Амма Давудица гьедун абуна:

«Дур инсуда лъалелъулха дур дидехун божилъи букӀин. Гьединлъидал, гьес пикру гьабун батила: „Ионатанида лъан лъикӀ гуро гьаб иш, гьесул ракӀ бакъвачӀого букӀине“, – ян. Амма БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа, – дидаги хвалдаги гьоркьоб цо гали гурони гьечӀо».

4Ионатаница Давудида абуна: «Дуе бокьараб щиб батаниги, гьеб гьабизе хӀадурав вуго дун», – ин.

5Давудица абуна: «Метер цӀияб моцӀ баккиялъул байрам[†][*] байбихьула; гьеб байрамалъул хӀурматалда гьабулеб гӀодорчӀеялда дур инсуда аскӀов вукӀине ккола дун. Амма сезе маркӀачӀумех щвезегӀан мегӀер-гӀалахалда вахчун чӀезе рес кье дие. 6Дур инсуда дун гьечӀевлъи бихьани, дуца гьесда абе: „Давудица цӀакъ гьарана дида жив Бет-Лехемалде рокъове щвезе виччаян, щайгурелъул гьесул тӀолабго гӀагарлъиялъ лъагӀалил къурбанал[†] хъолеб къо бугелъул“, – ин. 7Гьес лъикӀ бугоян абуни, дие хӀинкъи гьечӀо. Амма гьев кутакалда ццидахани, квешлъиялъе ургъун вукӀин лъай дуда. 8Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун, диргун – дур лагъасулгун, къотӀи-къай[†] гьабун бугелъул, гьаб дир гьари нахъ чӀваге. Дица гьабураб квешлъи батани, дуцаго чӀван рехе дун. Инсухъе дун вачун щай дуе?»[+]

9«ЦӀунаги гьелдаса! Дир инсуца дуе квешлъи ургъун бугеблъи дида лъан букӀарабани, дица гьеб дуда бицинчӀого телаандай?» – ян абуна Ионатаница.

10Давудица Ионатанида цӀехана: «Дур инсуца хъачӀаб жаваб кьуни, гьеб дида кин лъазе бугеб?» – ин.

11Ионатаница абуна: «Рилълъа гӀалахалде», – ян.

Гьел кӀиялго гьенире рилълъана. 12Цинги Ионатаница абуна:

«ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа, сезе гьаб гӀуж щвелалде дица инсуда киналъулго цӀех-рех гьабила! Гьесул дудехун ракӀ битӀун батани, дица духъе хабар босун чи витӀила. 13Амма БЕТӀЕРГЬАНАС балагьалъукье ккезавеги дун, дир эменги дуе квешлъиялъе ургъун ватун, дица гьеб дуда лъазабичӀони ва мун сах-саламат нахъе ине виччачӀони. Цинги, дир инсуе гьабулеб букӀараб гӀадин, БЕТӀЕРГЬАНАС дуеги кумек гьабеги! 14Амма дуцаги, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло, дун чӀаго вугебгӀан мехалъ дидехун ритӀухълъи цӀуне. 15Нагагь дун хвани, дуца дир хъизан-къаялдаги даимго кверчӀвай – БЕТӀЕРГЬАНАС цо течӀого Давудил тушбаби ракьалдаса тӀагӀинарураб къо бачӀиндалгицин»[+].

16Гьедин Ионатаница Давудилгун къотӀи-къай щула гьабуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС жавабалде ахӀаги тӀолалго Давудил тушбаби!» – янги абун.

17Ионатаница Давудги цӀидасан гьедизе тӀамуна гьезул гьудуллъи щулияб букӀиналъе, щайгурелъул Ионатание гьев жиндирго рухӀгӀанги хирияв вукӀиндал[+]. 18Хадуб Ионатаница Давудида абуна:

«Метер цӀияб моцӀ баккиялъул байрам буго. Мун гӀодов чӀолеб бакӀ[†] чӀобого букӀин бихьидал, мун камун вукӀин тӀатина. 19Сезе къаси мун доб цеве вахчун вукӀараб бакӀалде гӀодове вачӀа ва ганчӀил гъонода аскӀов чӀа. 20Дица лъабго чӀор речӀчӀила доб рахъалде, ишан босулев чияс гӀадин. 21Хадуб, векере, чӀорал ралагьеянги абун, цо вас витӀила. „ЧӀорал дуда нахъехун руго, гьанире росе гьел“, – ян дица абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀаги, дуе хӀинкъи-къай гьечӀин абураб жо ккола гьеб. Мун къватӀиве вачӀа. 22Амма дица гьев васасда, дуда цере руго чӀоралин абуни, мун лъутизе ккола, щайгурелъул „БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру буго мун гьаниса нахъе аян“ абураб магӀна букӀина гьелъул. 23Нилъеца гьабураб къотӀи-къаялъул хӀакъалъулъ абуни, гьелъие абадияв нугӀлъун БЕТӀЕРГЬАН вукӀина нилъеда гьоркьов».

24Давуд мегӀер-гӀалахалда вахчана. ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам байбихьидал, пача квана-гьекъезе гӀодов чӀана. 25Пача жиндирго гӀадатияб бакӀалда, Ионатан гьесда дандвитӀун, Авнер гьесда хьолбохъ гӀодор чӀана, амма Давудил бакӀ чӀобого хутӀана[+]. 26Гьеб къоялъ Шаулица щибго абичӀо, щайгурелъул гьес пикру гьабуна:

«Тохлъукьего щиб-щибниги ккун хъублъун[*] ватила Давуд. Гьайгьай, цо хъублъи ккун батила гьесие», – ян[+]. 27Амма нахъисеб къоялъги, моцӀрол кӀиабилеб къоялъги, Давуд вачӀинчӀеб мехалъ, Шаулица Ионатанида цӀехана:

«Йишайил вас щай вачӀинчӀев кваназе сонги жакъаги?» – ян. 28Ионатаница абуна:

«Давудица цӀакъ гьарана дида жив Бет-Лехемалде ине виччаян. 29Дос абуна: „Виччай дун, дир инсул гӀагарлъиялъ къурбанал хъолел ругелъул шагьаралда; дир вацас лъазабуна дун дова вукӀине кколин. Дидехун дур божилъи батани, виччай дун вацазухъе щвезе“, – ян. Гьединлъидалин гьев пачаясда цадахъ квана-гьекъезеги вачӀинчӀев».

30Гьебмехалъ тӀури бачӀана Шаулиде:

«ГӀай, нажасалъул тӀинчӀ! Дида лъаларогойищ бугеб дуца Йишайил васасулгун хурхен гьабулеб букӀин, – дудего ва мун гьавурай эбелалда тӀаде рогьоги цӀан?! 31Йишайил вас чӀаго вугебгӀан мехалъ я хӀалхьи, я пачалъи букӀине гьечӀо дуе. Инеги ун, дов гьаниве вачун вачӀа! Дов хвезе кколев чи вуго!»

32Ионатаница абуна: «Щай дов хвезе кколев? Щиб дос гьабун бугеб?» – ин.

33Амма Шаулица бахъун хеч хьвагӀун балагьизабуна гьесул рахъалдехун, гьев чӀвазе хӀал бергьун. Гьебмехалъ бичӀчӀана Ионатанида инсуца Давуд чӀвазе хӀукму къотӀун букӀин. 34Ццидаца гъанкъулаго вахъана Ионатан кваналеб бакӀалдаса тӀаде. ЦӀияб моцӀрол кӀиабилеб къоялъ гьес кванда кӀалцин хъвачӀо, щайгурелъул инсуца Давудида хурхун гьабулеб букӀараб къабихӀлъи кутакалда рекӀелъ къан букӀана гьесда.


Давудица Ионатанилгун къо-лъикӀ гьаби

35Давудгун дандчӀвазе гьабураб къотӀи-къаялда рекъон, Ионатан радал вахъун гӀалахалде вилълъана. Цо гӀолохъанав васги вукӀана гьесда цадахъ. 36Гьес гьев васасда абуна:

«Векере, дица речӀчӀарал чӀорал ралагьизе а», – ян.

Гьев векерун индал, Ионатаница гьев унеб рахъалдехун дагьаб добегӀан балагьизабун чӀор речӀчӀана. 37Гьеб чӀор речӀчӀараб бакӀалде вас векерараб мехалъ, Ионатаница гьесда хадуб ахӀана:

«БитӀун дуда цебе цодагьаб добегӀан буго чӀор!» – ин.

38Гьес хадубги ахӀана: «Хехлъи гьабе! Векере! Воре, кивниги лъалхъуге!» – ян.

Васас чӀор босун жиндирго хважаин Ионатанихъе щвезабуна. 39Гьев васасда бичӀчӀулеб жо щибго букӀинчӀо; цохӀо Ионатанидаги Давудидаги гурони гьеб киналъулго магӀна лъалеб букӀинчӀо. 40Цинги Ионатаница гьев васасухъе жиндирги ярагъги кьун, абуна: «Шагьаралде щвезабе гьаб», – ин.

41Гьев вас нахъе аравго, Давуд, ганчӀил гъуниялъул къилбаялъул рахъалдасан вахъун вачӀана ва, гьев лъабго нухалъ кӀалагъоркье ккун, ракьда гьумерги цузабун, Ионатание къулана. Хадуб, цоцазда къвалалги ран, гьел кӀиялго цадахъ гӀодана, Давуд цӀакъго-цӀакъ гӀодулев вукӀана.

42Цинги Ионатаница Давудида абуна: «Мун парахатго нухда а. „БЕТӀЕРГЬАН вукӀа абе нилъеда ва нилъер наслабазда гьоркьов нугӀлъун“, – инги абун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун, гьудуллъиялъул къотӀи-къай гьабун бугелъул нилъеца».

43Давуд нухде вахъана, Ионатан шагьаралде тӀадвуссана.

#### 21


Давуд Нов шагьаралде кашишасухъе вачӀин

1Давуд щвана Нов абураб шагьаралде кашиш[†] Ахимелехихъе. Давуд вихьидал гьев квешго хӀинкъана, ва гьес цӀехана: «Щай мун мунго цохӀо вугев? Цадахъ цогӀаги чи гьечӀого кин мун хутӀарав?» – ин.

2Давудица кашиш Ахимелехида абуна: «Пачаяс дида тӀад къараб жо буго ва гьес лъазабун буго: „Гьаб дица дуда тӀад къараб иш лъидаго лъазе бегьуларо“, – ян. Дирго чагӀазда дица цо пуланаб бакӀалда[†] чӀайилан абуна. 3ЩибгӀаги бугищ дур гьаниб? Щуго чед кье дие, ялъуни цоги щиб батаниги дур гьаниб батараб жо кье».

4Кашишас абуна Давудида: «ГӀадатияб чед гьечӀоха дир гьаниб, мукъадасаб[†] чед[*] буго; дица гьеб кьела дуе, руччабазда дур чагӀи хъван ратичӀони», – ян.

5Давудица жаваб кьуна: «Гьайгьай, ниж руччабазда хъвачӀо! Дир чагӀаз гӀадатияб сапаралде унагоцин черх бацӀцӀад цӀунула. Гьадинаб къоялъ кигӀанги цӀикӀкӀун цӀунизе ккеларищ гьез рацӀцӀалъи!» – ян.

6Цинги кашишас мукъадасал чадал кьуна гьесие, гьеб къоялъ тӀокӀаб батӀияб чед букӀинчӀелъул гьесда кодоб. Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мукъадасаб бакӀалда жаниса, чед лъолеб бакӀалдаса, нахъе росун рукӀана гьел гьеб къоялъ, гьезул бакӀалда хинал чадалги лъун[+].

7Гьебго къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве, диниял хӀажалъаби тӀуразаризе вачӀарав, жеги нахъе инчӀого хутӀарав цо Шаулил[†] чиги вукӀана гьенив. Гьев вукӀана Шаулил гӀухьбузул бетӀер, эдомияв Доэк[+].

8Давудица Ахимелехида цӀехана: «Цо хеч, ялъуни хвалчен гьечӀищ дур гьаниб? Пачаясул къваригӀел хехаб букӀун я дирго хеч, я хвалчен босичӀого вахъана дун къватӀиве», – ян.

9Кашишас абуна: «Дуца Эла расалъиялда чӀварав пилистимав Голиафил хвалчен буго гьаниб, ратӀлилъги жемун эфодалда[†] нахъа лъун, бокьани гьеб босе. Гьеб тун батӀияб хвалчен гьаниб гьечӀо», – ян.

Давудица абуна: «Гьелда бащадаб щибниги батуларо, босе гьанибе», – ян[+].


Давуд Гаталде пилистимазул пача Ахишихъе лъути

10Гьеб къоялъ Шауликьа хӀинкъун, Давуд гьениса лъутана ва Гаталъул пача Ахишихъе щвана[+]. 11Амма Ахишил чагӀаз гьесда абуна:

«ГӀизраилалъул пача Давудцин гурищ гьав? „Азаразда тӀад бергьенлъи босарав – Шаул, анцӀазаразда тӀад бергьенлъи босарав – Давуд!“ – инги абун, гьасие гурелдай доз кьурди-кӀанцӀиялда кучӀдул ахӀулел рукӀарал?»[+]

12Гьел рагӀаби рагӀидал, Давуд Гаталъул пача Ахишикьа кутакалда хӀинкъана. 13Цинги гьев бетӀер сверарав чилъун хӀазе лъугьана ва, гьезул гьенив вугебгӀан мехалъ, Давуд гӀабдаллъун хӀана. Магжиде чвахизе хӀацӀуги биччан, нуцӀбузда викӀардизе, накъишал рахъизе лъугьана гьев.

14Ахишица жиндирго чукъбузда абуна:

«Балагьун рихье гьав чиясухъ! БетӀер сверарав гӀабдал вугогури гьав! Ав дихъе щай вачарав чи? 15Дир гьанир гӀабдалзаби дагьал рукӀунищ, тохалщинал жал рихьизаризе гьавги вачун вачӀун вугев? Дир къавулъ къваригӀарав чи гуро гьав!» – ин.

#### 22


Давудица жиндиего рагъухъабазул къокъа гӀуцӀи

1Гаталдаса нахъеги вилълъун Давуд Адулламалъул нохъода вахчана. Гьесул вацазда ва тӀолабго инсул гӀагарлъиялда гьеб рагӀидал, гьел гьесухъе рачӀана[+]. 2Киналниги балагьалъукье ккарал, налъулал, пашманлъи-къварилъиялда ругелщинал гӀадамал ракӀарана гьесухъе ва гьезул цевехъанлъун вахъана Давуд. Кинавниги ункънусго чи вукӀана гьесда цадахъ.

3Гьениса МогӀавалъул Мицпаялде вилълъана Давуд ва МогӀавалъул пачаясда кӀалъана:

«Бегьулеблъун батани, БетӀергьанасул[†] хӀукму лъазегӀан дир эбел-инсуе нужер гьанир чӀезе изну кье», – ян.

4Гьеб бакӀалда[†] вахчун вугебгӀан заманалда МогӀавалъул пачаясда аскӀор тана Давудица гьел. 5Амма цо нухалъ Гад авараг вачӀана Давудихъе ва гьес абуна:

«Мун тӀокӀалъ гьанив чӀоге. Ягьудал ракьалде а», – ян.

Давуд гьениса нахъе ун Хереталъул рохьазда вахчана[+].


Шаулица Новалда рукӀарал кашишзаби чӀвай

6Давуд ва гьесул чагӀи рихьанилан хабар бачӀана Шаулихъе. Кодоб ккун хечгун, Гивеаялда цо гохӀда, тамарискалъул гъотӀода гъоркь гӀодов чӀун вукӀана гьев. Гьесул цересел чагӀиги рукӀана гьесда сверухъ эхетун.

7Шаулица жиндаго сверун чӀарал чукъбузда абуна:

«Буняминиял, нуж гӀенекке дихъ! Йишайил васасищ нужее киназего цӀолбол ахалги хурзалги кьезе ругел? Гьесищ нуж азарилбутӀруллъун ва нусилбутӀруллъун тезе ругел? 8Гьединищха нуж киналго дида данде рахъарал ва Йишайил васгун дир вас гьудуллъиялда вукӀинги дидаса бахчараб? Лъицаниги бицинчӀо дида дирго васас, дидаго данде вахъун, дир лагъ макраби ургъизе тӀамулев вукӀин. Жакъа къоялде щвезегӀанги гьел макраби ургъулел ругеб мехалъ лъилниги ракӀ бухӀичӀо дида!»[+]

9Гьебмехалда Шаулил[†] чукъбигун цадахъ гьенив вукӀарав эдомияв Доэкица абуна:

«Дида вихьана Йишайил вас Новалда АхӀитувил вас Ахимелехихъе вачӀун[+]. 10Ахимелехица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру цӀехон дугӀа гьабуна гьесул цӀаралдасан. Гьес Давудие квен-тӀехги кьуна, Голиафил хвалченги кьуна», – ян[+].

11Цинги Шаул пачаяс кашиш[†] Ахимелехги Новалда кашишзабилъун ругел гьесул инсул гӀагарлъиялъул тӀолалго бихьиналги ахӀизе чагӀи ритӀана, ва гьел киналго рачӀун пачаясда цере эхетана. 12Шаулица абуна: «ГӀенеккея дихъ, АхӀитувил вас».

«ГӀенеккун вуго, бетӀерчӀахъад», – ин жаваб кьуна гьес.

13Шаулица абуна: «Щай мунги Йишайил васги дида данде рахъине ургъарал?! Дида дандеги вахъун жакъа къоялъ дие гьаб гъоркьчӀел дос гьабизе букӀинелъун, дуца досие квенги хвалченги кьун ва БетӀергьанасда цеве вахъун досие гӀоло дугӀаги гьабун рагӀулагури!» – ян.

14Ахимелехица жаваб кьуна:

«Давуд гӀадав ритӀухъав цоги лагъ щив вугев дур? Гьев дур дурцлъунги вуго, дур рорчӀухъабазул бетӀерги ва кинацаго къадру-къимат гьабулев чиги ккола гьев. 15ТӀоцебесеб нухалдайищ дица Давудил рахъалъ БетӀергьанасул амру цӀехон дугӀа гьабураб? Гьайгьай гуро! Я дида, я дир инсул агьлуялъул цонигиясда гӀайиб чӀваге абе пачаяс. Дида, дур лагъасда, лъалеб жо щибниги гьечӀо дуца бицунеб жоялъул», – ин.

16Амма пачаяс абуна: «Гьайгьай, Ахимелех, мунги дур инсул агьлуги цо течӀого чӀвазе ккола», – ян.

17Шаулица жиндаго аскӀор рахъун чӀарал рорчӀухъабазе буюрухъ кьуна: «Давудил рахъ ккуралъухъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишзаби чӀвай! Гьезда лъалеб букӀана Давуд лъутаравлъи, амма дида щибго бицинчӀо», – ян.

Амма Шаулил чагӀазе бокьичӀо БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишзабазде квер борхизе ва гьел чӀвазе. 18Гьебмехалъ Доэкие буюрухъ кьуна пачаяс: «Вилълъа, дуца чӀвай кашишзаби», – ян.

Вахъун эдомияв Доэкица чӀвана гьел. Ункъоялда щуго эфод[†] босулев кашиш чӀвана гьес гьеб къоялъ[+]. 19Цинги гьез кашишзабазул шагьар Новги щущахъ биххизабуна. Шагьаралда букӀарабщинабги – бихьиналгун руччаби, гӀисинал-чӀахӀиял киналго лъимал, гӀи-боцӀигун хӀамул – киналго хвалчаца чӀвана гьес.

20Амма АхӀитувил вас Ахимелехил Авиатарин цӀар бугев цо вас хвасарлъана ва гьев Давудихъе лъутана[+]. 21Гьес Давудида бицана Шаулица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишзаби чӀванилан. 22Цинги Давудица Авиатарида абуна:

«Дида доб къоялъго, дова эдомияв Доэк вукӀин бихьидал, лъалеб букӀана дос ракӀчӀун Шаулида бицунеблъи. Дур инсул агьлуялда цеве, гьезул щибаб рухӀалда цеве дун вуго гӀайибияв. 23Дида цадахъ вукӀа ва сункьаго хӀинкъуге мун. Дуда хадув чӀарав дида хадув чӀаравлъун вукӀина. Дида цадахъ вугони, мун цӀунаравлъунги вукӀина»[+].

#### 23


Давудица Кеила шагьар хвасар гьаби

1«Кеила абураб шагьаралде тӀаде кӀанцӀун руго пилистимал[†] ва гьезул гьоцӀиб бугебщинаб хӀалухъенги хъамал гьабулеб буго», – ян хабар бачӀана Давудихъе. 2«Дун пилистимазда тӀаде кӀанцӀизе ун лъикӀ гурищ, дир БЕТӀЕРГЬАН?» – инги абун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру цӀехон дугӀа гьабуна цинги гьес.

БетӀергьанас Давудие жаваб гьабуна: «Вахъа, пилистимазда тӀадеги кӀанцӀун, Кеила шагьар хвасар гьабе», – ян.

3Амма Давудил чагӀаз абуна: «Гьаниб Ягьудиялдацин хӀинкъи бугеб нилъее, Кеилаялде пилистимазул аскаразда данде рахъани щибдай ккела?» – ян.

4Давудица БЕТӀЕРГЬАНАСДА нахъеги цӀехана щибдай гьабун лъикӀ букӀинаян ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие жаваб кьуна: «Кеилаялде а, щайгурелъул Дица духъе кверде кьолел ругелъул пилистимал», – ин.

5Гьебмехалъ Давудги гьесул рагъухъабиги Кеилаялде ана ва пилистимазда данде рагъана. Гьенир гьез пилистимал гъурун рана, гьезул гӀи-боцӀиги хъамал гьабуна, Кеилаялъул жамагӀатги хвасар гьабуна. 6Давудихъе лъутарав Ахимелехил вас Авиатарица эфодги[†] цадахъ босун букӀана Кеилаялде[+].


Шаул Давудида хадув лъугьин

7Давуд Кеилаялда вугилан Шаулида бициндал, гьес абуна: «Гьанже Аллагьас дихъе кверде кьун ватула гьев. Сверун къараб, кавуги тӀаде рахалеб шагьаралдеги лъугьун, гьес жинцаго живго жанив тӀамун вуго», – ян.

8Шаулица рагъде рахъине рагъухъаби данде ахӀана ва Кеилаялда вугев Давудги гьесул чагӀиги сверун кквезе хӀадурлъана.

9Жинда данде Шаулица квешлъи ургъулеб букӀин лъайдал, Давудица Авиатарида абуна: «Эфод босе гьанибе», – ян[+].

10Давудица дугӀа гьабуна цинги:

«Вай дир БЕТӀЕРГЬАН! ГӀизраилалъул Аллагь! Дида, дур лагъасда, рагӀана дун сабаблъун Кеила шагьар щущахъ биххизабизе Шаул вачӀинехъин вугилан. 11Кеилаялъул жамагӀаталъ кверде кьеладай дун? Дида, дур лагъасда, рагӀараб харбида рекъон, унго-унголъунги вачӀинадай гьаниве Шаул? Вай дир БЕТӀЕРГЬАН! ГӀизраилалъул Аллагь! Гьарула Дуда, Дур лагъасе гьеб загьир гьабеян!»

БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие жаваб кьуна: «Дов вачӀине вуго», – ян.

12«Дунги дир чагӀиги гьесухъе кверде кьеладай Кеилаялъул жамагӀаталъ?» – ин цӀехана Давудица нахъеги.

БЕТӀЕРГЬАНАС жаваб кьуна: «Кверде кьезе руго», – ян.

13Гьебмехалъ, цадахъ жиндирго анлънусгогӀанасев рагъухъангун, Давудица Кеила тана; цинги цо чӀараб бакӀ[†] кквечӀо гьез. Давуд Кеилаялдаса нахъе ун вугилан рагӀидал, Шаулги чабхъад вахъинчӀо[+].

14ГӀалах-авлахъазда, гӀадан тӀаде щоларел хъитӀазда чӀун, мугӀрузда, Зифалъул бакъвараб гӀалахалда чӀун вукӀунаан Давуд. Щибаб къоялъ валагьулаан Шаулица гьев, амма Аллагьас гьесул кверде ккезе толароан.

15Цо нухалъ Зифалъул ракьалда бугеб Хорешалда вукӀаго, Давудида бихьана Шаулица жив валагьулев вукӀин. 16Шаулил[†] вас Ионатан вачӀана Хорешалде Давудихъе ва Аллагьасде мугъчӀвай гьабун вукӀаян ракӀбатизабуна гьесул.

17«ХӀинкъуге, дир эмен Шаулихъе мун кодове щвезе гьечӀо. ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъина мун ва дудаса хадув кӀудиявлъун дунги вукӀина. Гьедин букӀунеблъи дир эмен Шаулидаги лъала», – ян абуна Ионатаница[+].

18Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе кӀиязго жидерго къотӀи[†] такрар гьабуна. Ионатан рокъове тӀадвуссана, ва Давуд Хорешалда чӀана[+].

19Зифиял рачӀана Гивеаялде Шаулихъе ва гьез абуна:

«Нижер гьанив Хорешалъул кӀкӀал-хъитӀазда вахчун гуревищ Давуд вугев – Ешимоналъул бакъбаккул рахъалда бугеб Хахилаялъул гохӀда[+]? 20Пача, мун дуего бокьараб мехалъ вачӀа. Гьев духъе кверде кьеялъул иш нижеца нижедаго тӀаде босула», – ян.

21Шаулица жаваб гьабуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъеги нужеда дие гьабураб лъикӀлъиялъухъ. 22Цоги нухалъ инеги ун хал-шал гьабе Давуд вукӀуневщинаб бакӀалъул ва лъида гьев гьенив вихьанищали ракӀчӀун лъазабе, щайгурелъул дов кутакалда сихӀирав чи вугилан рагӀун буго дида. 23Дов вахчулебщинаб нохъо-къед цӀехон, кьучӀаб хабарги босун, дихъе тӀадрусса. Цинги дунги вилълъина нужгун цадахъ. Дов гьаб ракьалдаса гӀебеде ватани, тӀолабго Ягьудия хъирщун валагьизе кканиги, дица валагьичӀого толаро дов».

24Гьел нухде рахъана ва Шаулидаса цере Зифалде рачӀана. Давуд, жиндирго чагӀигун цадахъ, Иорданалъул[†] расалъиялда бугеб Маон авлахъалда вукӀана. Гьеб кколаан Ешимоналъул къилбаялъул рахъ. 25Шаулги жиндирго чагӀигун цадахъ Давуд валагьизе лъугьана. Гьеб хабар лъайдал, Маон авлахъалда бугеб кьурулъ вахчана Давуд. Шаулида гьеб лъана, ва гьев Давудида хадув Маон авлахъалде гӀедегӀана.

26Шаул жиндирго рагъухъабигун мегӀералъул цояб рахъалда ва Давуд жиндирго къокъагун цогидаб рахъалда рукӀана. Давуд жиндиралгун цадахъ Шаулихъе кверде щолареб бакӀалде ворчӀизе къеркьолев вукӀана. Шаулги гьесул рагъухъабиги, мегӀер сверун рахъ-рахъалдасан ун, гьел сверун кквезе ва кверде росизе къасдалда тӀаде къалел рукӀана. 27Гьебмехалъ цо чапар вачӀана Шаулихъе хабарги босун:

«Хехлъи гьабун тӀадрусса! Пилистимал тӀаде кӀанцӀун руго нилъер ракьалде!» – ян.

28Цинги, вугелъув Давудги тун, пилистимазда данде вагъизе тӀадвуссине гӀедегӀана Шаул. Гьединлъидал, гьеб бакӀалда цӀарги Села Гьамахлекот[*] абун лъураб.

#### 24


Давудица Шаулил гӀумру цӀуни

1[•]Гьениса ун Эн-Гедиялъул кьурабалъ чӀей гьабуна Давудица.

2Пилистималгунги[†] вагъун тӀадвуссун вачӀунелъул, Шаулида бицана Давуд Эн-Гедиялъул кьурабалъ чӀун вугилан.

3Лъабазарго тӀаса вищарав рагъухъанги вачун, ГӀалхул Жайраназул кьурабалъ вугев Давудги гьесул чагӀиги ралагьизе къватӀиве вахъана Шаул. 4Нухда унаго, гьев гӀиязул ручнал ругеб бакӀалде[†] щвана. Гьениб цо нохъо букӀана; Шаул къваригӀел тӀубазе гьениве жаниве вилълъана. Давудин абуни, жиндирго чагӀигун цадахъ гьеб нохъодул гъварилъуда вахчун вукӀана.

5Давудил чагӀаз абуна: «Гьале доб БЕТӀЕРГЬАНАС дуе цебеккунго загьир гьабун букӀараб къо: „Дица духъе кверде кьела дур тушман, дуца гьесие дуего бокьараб гьабизе букӀине“, – янги абун».

Гьавугьин аскӀовегӀан ун, Давудица Шаулил[†] гӀабаялъул квенчӀел къотӀана. 6Амма, хадуб Давудил цӀакъ ракӀ бухӀана Шаулил гӀабаялъул квенчӀел къотӀиялдаса.[†][+]

7Цинги гьес жиндирго чагӀазда абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги дун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав дир пачаясде кверги борхун, гьединаб иш гьабиялдаса, – БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пачалъидал гьев!»[+]

8Гьедин бадибчӀвай гьабуна Давудица жиндирго чагӀазе ва Шаулие зарал гьабизе биччачӀо. Нохъодаса къватӀивеги лъугьун, Шаул жиндирго нухда ана. 9Цинги нохъодаса къватӀивеги вилълъун, гьес Шаулида хадуб ахӀана: «Я дир пача!» – ин.

Шаул нахъехун валагьидал, Давуд гьесие нодо чӀван къулана. 10Цинги Давудица Шаулида абуна:

«Щай мун гӀенеккулев Давуд дуе квешлъиялъе хӀалтӀулев вугилан абун гӀадамаз рицунел харбазухъ? 11Жакъа дудаго бихьанагури нохъода жанив БЕТӀЕРГЬАНАС мун дихъе кьураб куц. Мун чӀван рехейилан цогидаз абуниги, дун дуда гурхӀана. „Дир пачаясде дица квер борхиларо, гьев БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав вугелъул“, – ин абуна дица. 12Я дир эмен, гьаниве валагье дир хъатикь ккун бугеб дур гӀабаялъул квенчӀелалъухъ! Дица дур гӀабаялъул квенчӀел къотӀана, амма дуде квер борхичӀо. ГьанжегӀаги бичӀчӀа дуда дида тӀад щибго такъсир гьечӀеблъи ва дуе дица щибго квешлъи гьабичӀеблъи. Мунилан абуни, дун чӀвазе къваригӀун дида хадув лъугьун вуго. 13БЕТӀЕРГЬАНАС къотӀаги нилъее хӀукму! Дир рахъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС босила дудаса рецӀел, амма дица дуда квер хъваларебха[+]. 14„Квешал чагӀаздаса квешлъи гурони букӀунареб“, – ин аби буго некӀсиял умумузул. Гьединлъидал, дица дуда квер хъвазе гьечӀо.

15Лъида данде вахъарав чи ГӀизраилалъул пача; лъиде чан гьабулев чи мун кколев? Хвараб гьойда, ялъуни цо чӀетӀалда дандейищ? 16Нилъеда гьоркьов диваналъе БЕТӀЕРГЬАН вукӀа абе, ва Гьес къотӀе абе хӀукмуги. Гьев валагьизе те гьаб ишалъухъ; Гьес дун ритӀухъавлъун тасдикъ гьавеги ва дур квердаса хвасар гьавеги».

17Давуд гьедин кӀалъаравго, «Давуд, дир вас, дур гьаракьищ гьаб дида рагӀулеб бугеб?» – инги абун, биччан гьаракьгун, гӀодана Шаул.

18«Мун дидасаги цӀикӀкӀун иман бугевлъун вихьула. Дица дуе квешлъи гьабуниги, дуца дие лъикӀлъи гьабуна. 19Дуца бицунеб буго дуца дие гьабураб лъикӀлъиялъул, – БЕТӀЕРГЬАНАС духъе кверде кьурав дун дуца чӀвачӀого теялъул. 20Кодов щварав тушман парахат нухда ине виччан толев чи кив ватулев? Жакъа дуца дие гьабураб лъикӀлъи БЕТӀЕРГЬАНАС дуе азариде бахинабеги[+]. 21Дида ракӀчӀун лъала мун ГӀизраилалъул пачалъун вукӀине вугеблъи ва гьеб пачалъи БетӀергьанас дур хъатикь щула гьабизе бугеблъи[+]. 22Дир наслуялъул чагӀи тӀагӀинариларин ва дир инсул агьлуялда гьоркьоса дир хъизан-къайги нахъе хъвагӀаларин гьеде гьанже мун дие БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀарги бахъун».

23Давуд Шаулие гьедана. Хадув Шаул рокъове тӀадвуссана, Давудги гьесул чагӀиги жидерго кьурабазде рахана.

#### 25

1Цодагьаб заманалдасан Шамуил хвана. ТӀолалго гӀизраилал ракӀарун, гьез магӀу бахъана гьесда хадуб, ва гьесул шагьар Рамаялда хабалъ лъуна гьев.

Гьебго заманалда Давуд Паран авлахъалде гочана[+].


Давудги Навалги Авигайлги

2Маон шагьаралдаса кутакалда бечедав, Кармил магӀарда жиндирго гӀемераб боцӀи-рикъзиги бугев цо чи вукӀана; гьесул букӀана лъабазарго гӀи ва азарго цӀцӀе. Кармил магӀарда гьесул гӀи къунцӀулеб заман букӀана. 3Гьесда цӀар – Навал, гьесул лъадуда цӀар Авигайл букӀана. Гьей йикӀана гӀакълуги камилай куцги берцинай гӀадан, амма гьелъул рос вукӀана гӀамал мекъав чи[+].

4Авлахъалда вугев Давудида рагӀана Навалил гӀи къунцӀулеб бугилан. 5Гьес анцӀго чи витӀана гьесухъе хадусеб тӀадкъайгун:

«Кармил магӀарде Навалихъе а, ва гьесда дир салам бице. 6Гьесда абе: „Мунги дур хъизан-къайги сах-саламат хутӀаги! Дур кинабго буголъиялда баракат лъеги! 7Дида рагӀана дур гӀи къунцӀулеб бугин. Нижеда аскӀоса гӀебеде дур гӀухьби ругебгӀан мехалъ, нижеца гьезие зарал ккезе биччачӀо ва Кармилалда гьел ругебгӀан заманалъ гьезие щибго камиги ккечӀо. 8Дурго хӀалтӀухъабазда цӀехе, гьезги бицина дуда. Гьединлъидал, гьал гӀолохъаби берцинго къабул гьаре, байрамалъул къоялълъидал ниж дур къавулъе рачӀун ругел. Дур вас Давудиеги гьесул чагӀазеги букӀине, щиб букӀаниги цебе батараб тӀагӀамги битӀе гьелгун“, – ян».

9Давудица ритӀарал чагӀи Навалихъе рачӀана ва Давудица малъухъе салам-калам бицана гьесда. Цинги гьесул жавабалъухъ балагьун чӀана. 10Амма Навал гьадин кӀалъана гьезда:

«ДавудгӀаги щив чи? Йишайил вас кутакав чи лъугьунищ? Жиндирго бетӀергьабазухъа лъутарал лагъзал гӀемерлъун руго гьанже. 11Дир гӀи къунцӀулел чагӀазе хӀадурараб чедги, лъимги, гьанги дица киса щалали лъаларел чагӀазедай кьолеб?»

12Давудил чагӀи тӀадруссун нахъе ана, ва гьез рачӀун Давудида бицана кинабго Навалица абураб. 13Цинги Давудица жиндирго рагъухъабазе буюрухъ кьуна: «Хвалчаби рорче!» – ян.

Давудицаги ярагъ борчана, ва рорчун хвалчабигун, гьесул ункънусго чиги къачӀана цадахъ. КӀинусго чи къайи-къоногун тана. 14Ккараб жо цояс Навалил лъади Авигайлида бицана:

«Давудица жиндирго чагӀи ритӀун рачӀун рукӀана авлахъалдаса нилъер хважаинасухъе салам-каламгун, амма гьев, гьелги къабихӀ гьарун, кӀалъана гьезда. 15Дол чагӀийин абуни, нижедехун кутакалда лъикӀ рукӀана. Ниж авлахъалда дозда аскӀоса гӀебеде ругебгӀан мехалъ, доз я инжит-хӀакъир гьаричӀо, я нижее ками ккезе биччачӀо. 16Дора гӀиязул рехъада ругебгӀан заманалъ, къасиги къадги нижее хъаравулзабилъун эхетана дол. 17Гьанже дуцаго хӀисаб гьабе гьелъул ва гьабизе кӀолеб жо бугищали ургъе, щайгурелъул нилъер хважаинасде ва гьесул хъизан-къаялдего тӀаде кӀудияб балагь бачӀунеб бугелъул. Навалги хӀалихьатав-къадарав чи вуго – гьесда кӀалъан щибго пайда гьечӀо»[+].

18Гьебмехалъ Авигайлица хехлъиялда кӀинусго чед хӀадур гьабуна, гьединго – кӀиго рахълъен чӀагӀдал, щуго бежа-белъараб гӀиялъажо, цо гьитӀинаб къандалъо чӀералъул, кишмишалъул къараб нусго чед, кӀинусго инжиралъул гъал, ва гьеб кинабго хӀамида къана. 19Гьелъ жиндирго рагьдателазда абуна:

«Дида цере-цере а нуж, дун нужеда хадуй ячӀина», – ян.

Амма жиндирго росасда гьелъ щибго бицинчӀо. 20ХӀамидаги рекӀун уней гьелда, цо мугӀрул кӀкӀалахъе жание лъугьарайго, жиндирго чагӀигун вачӀунев Давуд данде ккана. 21Гьеб параялъ Давудица абулеб букӀана:

«Гьале, гӀадада цӀунана дица дов чиясул рехъада букӀараб гӀи-боцӀи, щибго тӀаса камизе биччачӀого. Гьанже лъикӀлъиялъухъ квешлъи гьабуна дос дие. 22Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, гьаб сордо рогьинегӀан досул хъизан-агьлуялъул цониги бихьинчи дица нахъе тани!» – ян[+].

23Давудида бер чӀвайдал, Авигайл хехлъи гьабун хӀамидаса гъоркье рещтӀана ва, накабазде ккун, нодо ракьалда цузегӀан гьесие къулана[+]. 24Гьесул хӀатӀазда цебе нодоги гӀодоб чӀван, гьелъ абуна:

«Вай, дир бетӀерчӀахъад, дида ккана кинабго гӀайиб. Бегьулеблъун батани, дие, дур лагъалъе, изну кье дуда кӀалъазе; дур лагъалъул рагӀабазухъ гӀенекке[+]. 25Дов Навал абулев квешав чи сан гьавичӀого те абе дир бетӀерчӀахъадица. Жиндирго цӀаралда релълъараб буго досул гӀамалги, – досда цӀар буго ГӀабдал[*] ва гӀантлъиялъул цӀурав вугизеги вуго дов. Дида, дур лагъалдайин абуни, рихьичӀо дир бетӀерчӀахъадица ритӀарал чагӀи.

26Гьанже, дир бетӀерчӀахъад, чияр би гӀодобе тӀеялъукьа ва дурго квераз гӀайибго гьечӀел чагӀиги чӀван рецӀел босиялъукьа мун цӀунарав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа, Навалида релълъина тӀолалго дур тушбаби ва дуе квешлъи ургъулелщинал[+]. 27Гьанже босе гьаб дур лагъалъ дуе, дир бетӀерчӀахъадие, босун бачӀараб сайгъат ва дурго чагӀазе кье. 28Гьарула дуда, дур лагъалда тӀаса лъугьаян; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон рагъал гьарулев дур агьлу БЕТӀЕРГЬАНАС ракӀчӀун щула гьабизе бугелъул. Гьаб дунялалда вугебгӀан мехалъ кинабгӀаги мекълъи дулъ батугеги[+]. 29Мун чӀвазеян абун дуда хадув чи лъугьаниги, дир бетӀерчӀахъад, дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас Жиндирго тахида лъурав пача гӀадин цӀунила мун. Амма дур тушбаби, кварида ран ганчӀал речӀчӀулев чияс гӀадин, ганчӀаллъун хьвагӀун нахъе рала Гьес. 30Цинги, цебеккунго БЕТӀЕРГЬАНАС дур рахъалъ загьир гьабураб лъикӀабщинабги тӀубазабун, мун ГӀизраилалъулго цевехъанлъун гьавураб къо бачӀиндал, 31кигӀан лъикӀаб хӀалтӀи ккана дица гӀадада би гӀодобе тӀечӀого тей ва диего гӀоло рецӀелги босун, гӀайибго гьечӀел чагӀи чӀвачӀел абун вохун вукӀина мун, – ракӀ бухӀизе ва рекӀекълъизе ккараб жо щибниги батиларо цинги. БЕТӀЕРГЬАНАС дир бетӀерчӀахъадие бергьенлъи кьураб къо тӀаде щведал, дун, дур лагъги, кӀочон тоге дуда».

32Гьебмехалъ Давудица абуна:

«Жакъа мун дида данде йитӀарав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц! 33Гьедин би гӀодобе тӀеялдаса ва рецӀел босиялдаса дун цӀунарай дуда ва дур гӀакълуялда баракат лъеги! 34Амма дуе квешлъи гьабиялдаса дун цӀунарав хӀакъав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа, мун дида данде гӀедегӀичӀейани, Навалил къавулъ къаси сордо рогьинегӀан цо бихьинчи чӀаго хутӀизе вукӀинчӀебха.

35Парахат рокъое тӀадюсса. Дица дур гьари-мурад тӀубала», – янги абун, гьес гьелъ босун бачӀараб сайгъат къабул гьабуна.

36Авигайл Навалихъе тӀадюссиндал, пачаясул гӀадаб гӀодорчӀейги гӀуцӀун, квана-гьекъеялда ватана гьев. Кутакалда мехтун кепалда вукӀана Навал, гьединлъидал Авигайлица рогьинегӀан цо рагӀи абичӀо гьесда. 37Радал, Навал вигьа-вичараб мехалъ, лъадуца гьесда кинабго бицана. Гьеб лахӀзаталъго гьесул ургьимес цӀоро-гъорона ва ганчӀиде сверарав чи гӀадин лъугьана. 38АнцӀго къо ун хадуб БЕТӀЕРГЬАНАС гӀажал хъвана Навалие ва гьев хвана.

39Навал хванилан рагӀидал, Давудица абуна:

«Дун хӀакъир гьавун кӀалъарав Навалидаса рецӀел босарав БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц! БЕТӀЕРГЬАНАС дун, Жиндирго лагъ, мекъаб иш гьабиялдаса цӀунана ва Навалил квешлъи гьесде жиндего тӀаде ккезабуна», – ян.

Хадуб Давудица Авигайлида хадур чагӀи ритӀана жиндие лъадилъун ячӀайин гьаригун. 40Давудил чагӀи рачӀана Кармилалде ва гьез Авигайлида абуна:

«Давудица ритӀун рачӀана ниж мун гьесие лъадилъун ячине», – ян. 41Гьей, гӀодоб нодо цун къулана ва данде жаваб гьабун абуна: «Гьале дун, дур лагъ. Дур лагъзадерил хӀатӀал чуризе хӀадурай йиго дун», – ин.

42Авигайл хехлъи гьабун хӀамида рекӀана ва жиндирго щуго гъараващги цадахъ ячун, Давудил вакилзабазда хадуй гьесухъе ине нухде яхъана ва Давудил лъадилъун лъугьана. 43Изреелалдаса АхӀиноамги ячана гьес, ва гьел кӀиялго рукӀана гьесул лъудбилъун[+].

44Давудил лъадилъун йикӀарай Михала гьелъул эмен Шаулица нахъе ячун Галималдаса Лаишил вас Палтие рукъалде кьуна[+].

#### 26


Давудица нахъеги Шаулил гӀумру цӀуни

1[•]Зифиял рачӀана Гивеаялде Шаулихъе, ва гьез абуна: «Давуд Ешимоналде балагьараб Хахилаялъул гохӀда вахчун гуревищ вугев?» – ин[+].

2Цадахъ лъабазарго тӀаса рищарал рагъухъабиги рачун, Давуд валагьизе Зиф авлахъалде къокъана Шаул. 3Шаул Ешимоналде балагьун бугеб Хахила гохӀда, нухда гӀагарлъухъ къайи чӀван чӀана. Давудги гьенив мегӀер-гӀалахалдаса гӀебеде вукӀана. Жив валагьизе авлахъалде Шаул вачӀун вугин рагӀидал, 4гъоркьанго хал-шал гьабизе чагӀи ритӀана Давудица ва хӀакъикъаталдаги Шаул вачӀун вукӀин баянлъана.

5Давуд нухде вахъана ва Шаулил[†] рагъухъабазул къайи чӀвараб бакӀалде[†] щвана. Шаул ва Нерил вас, аскаразул бетӀер, Авнер кьижараб бакӀ лъазабуна гьес. Къайи чӀвараб бакӀалъул бакьулъ вегун вукӀана Шаул ва хутӀараб халкъ гьесда сверун бегун букӀана[+].

6Хитияв Ахимелехида ва Церуягьил васлъун кколев Иоавил вац Авишайида цӀехана Давудица: «Шаулил къавулъе дида цадахъ щив вилълъинев?» – абун.

«Дун вилълъина дуда цадахъ», – ин абуна Авишайица[+].

7Давудги Авишайги рилълъана къаси сардилъ аскар бугеб бакӀалде, ва, жиндирго хечги къаданиб къазабун, кьижун вугев Шаул вихьана гьезда. Авнерги рагъухъабиги гьесда сверухъ кьижун рукӀана.

8Авишайица абуна Давудида: «Жакъа Аллагьас дур кверщаликье кьолев вуго дур тушман. Изну кье дие цо хьвагӀараб хечалъ гьев ракьулъ къазавизе. КӀицӀул кьабизе ккезе гьечӀо дица», – ян.

9Амма Давудица Авишайида абуна: «Гьев чӀваге! БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарасде квер борхарав чи тамихӀалдаса ворчӀулевищ[+]? 10ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА, БЕТӀЕРГЬАНАС Жинцаго хъвала гьесие гӀажал, – яги къоял лъугӀун живго хвела, яги рагъде ун гьенив чӀвала,[+] 11амма БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги дун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарасде квер борхиялдаса. Гьанже гьесул къаданиса хечги лъадал парччиги босилин ва гьаниса нахъе рилълъинин».

12Давудица Шаулил къаданиса хечги лъадал парччиги босана, ва гьел гьениса нахъе рилълъана; лъидаго щибго бихьичӀо ва рагӀичӀо, цониги чи макьидасаги вигьинчӀо. БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда тӀаде гъваридаб макьу бачӀинабун букӀиндал, гьел киналго кьижун ккун рукӀана[+].

13Давуд доб рахъалде вилълъана ва гохӀалъул тӀогьиве вахана. Гьезда гьоркьоб гӀезегӀан манзил букӀана. 14Цинги Давудица Шаулил рагъухъабазде ва Нерил вас Авнериде ахӀана: «Авнер! Дие жаваб кьун кӀалъаларищ цо?» – ян.

«Пачаясул рахӀат хвезабун ахӀдезе ккани мун щив кколев?» – ин жаваб кьуна Авнерица.

15Давудица абуна: «Мун бихьинчи гурищ? Дуда ващадав чи щив вугев ГӀизраилалда? Щайха цинги дурго пачаясул тӀалаб гьабулареб дуца? ГьабсагӀат цо чи вачӀун вукӀанагури гьениве пача чӀвазе! 16ЛъикӀаб иш гьабулеб гьечӀо дуца! ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав нужерго пача цӀунуларел нуж хвалие мустахӀикъал руго! Гьанже берал ричӀе нужерго! Кибе араб пачаясул къаданиб букӀараб хеч ва лъадал парччи?»

17Шаулида лъана гьеб Давудил гьаракь букӀин. «Давуд, дир вас, дур гьаракьищ гьаб?» – ин цӀехана гьес.

«У, дир гьаракь буго, дир бетӀерчӀахъаяв пача», – ян жаваб кьуна Давудица. 18Гьес нахъго тӀадеги жубана:

«Щай дир пача жиндирго лагъасда хадув лъугьарав? Щиб дица гьабун бугеб, кинаб такъсиралъе дун гӀайибияв вугев? 19БетӀерчӀахъаяв пача, гӀенекке дир, дур лагъасул, рагӀабазухъ. Мун дида тӀаде БЕТӀЕРГЬАНАС тӀамурав чи ватани, махӀ гьуинаб кьеккенлъун букӀа абе гьеб дие. Амма гӀадамаз тӀамурав ватани, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе нагӀана батаги гьезие; „чияр аллагьзабазе как-дин гьабизе а“[*], – янги абун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ирсалдасаги тӀезавун, дун нахъе къотӀун вугелъул гьез. 20Амма гьаб чияр ракьалда, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалдаса рикӀкӀада, дир би гӀодобе унгеги. Дида хадув лъугьун вугев ГӀизраилалъул пача чӀетӀалда хадув лъугьарав чиясда релълъуна; мугӀрул-щобазда мокъокъалда хадув чанахъан гӀадин векерахъдилев вуго гьев дида хадув».

21Цинги Шаулица абуна:

«Дида гӀайиб ккана. Давуд, дир вас, тӀадвусса рокъове. Жакъа дир гӀумру дуе хирияб батана, гьединлъидал дица тӀокӀалъ киданиги дуе зарал гьабиларо. Дун бетӀер сверарав чи гӀадин вукӀана ва кутакалда мекъи ккана»[+].

22Давудица абуна:

«Гьале пачаясул хеч. Дурго гӀолохъабазул цояв витӀе гьаниве гьаб босизе. 23БЕТӀЕРГЬАНАС Жив-жив чиясе гьесул иман-яхӀалда ва ритӀухълъиялда рекъараб гьабула ажру-жаза. Жакъа БЕТӀЕРГЬАНАС мун дихъе кверде кьуна, амма БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарасде квер борхизе дида кӀвечӀо[+]. 24Жакъа дур гӀумру дие хиралъараб гӀадин, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дир гӀумруги хиралъаги, ва Гьес щибаб балагьалдаса цӀунаги дун».

25Шаулица абуна:

«Давуд, дир вас, баракат лъеги дуда, гьабулебщинаб битӀа-бишун ккаги ва кӀудияб даражаялдеги вахаги мун», – ин.

Цинги Давуд жиндирго нухда ана Шаулги рокъове тӀадвуссана.

#### 27


Давудги гьесул чагӀиги пилистимазул ракьалда рахчи

1Давудица пикру гьабуна:

«Ахир-къадги дун дунялалдаса тӀагӀинавичӀого теларо Шаулица. Пилистимазул ракьалде лъутиялдаса лъикӀаб жо щибго букӀинаро дие. Гьебмехалъ ГӀизраилалъул ракь-мухъалда дун ватиялдаса хьулги къотӀун, Шаулица живго тела дун, цинги гьесул квердасаги хвасарлъила», – ян.

2Анлънусавго рагъухъангун цадахъ гьениса вилълъана Давуд Гаталъул пача Маохил вас Ахишихъе[+]. 3Цинги гьевги гьесул рагъухъабиги Ахишил ракьалда Гаталда чӀана. Жив-живасда цадахъ гьесул хъизан-лъималги рукӀана. Давудил кӀиго лъади йикӀана: Изреелалдаса АхӀиноам ва Кармилалдаса Навалил йикӀарай Авигайл[+]. 4Давуд Гаталде лъутанилан хабар щвана Шаулихъе ва гьев тӀокӀав гьесда хадув лъугьинчӀо.

5Давудица Ахишида абуна:

«Бегьулеблъун батани, дур дидехун божилъиги батани, дун жаниве вахъине дие цо гьитӀинаб шагьар кье. Дуда аскӀор пачаясул тахшагьаралда рукӀун щайха нижее?» – ян.

6Гьебмехалъ Ахишица Циклаг абураб шагьар кьуна гьесие. Гьелдаса хадуб Ягьудиялъул пачабазул ихтияралда хутӀана гьеб шагьар. 7Кинабниги лъагӀелгун ункъо моцӀ бана Давудица пилистимазул ракьалда.

8Давудги гьесул чагӀиги, гьениса ун, гешуриязде, герзиязде ва амалекиязде тӀаде чабхъад хьвадана. Гьел рукӀана Шуралъул ва Мисриялъул гӀорхъабазде щвезегӀан ругел ракьазда некӀо заманалдасаго чӀей гьабурал халкъал[+]. 9ТӀаде кӀанцӀарабщинаб бакӀалда[†] я бихьинал, я руччаби, цо чи чӀаго толароан Давудица; гьезул гӀи-боцӀи, хӀамул, варанаби ва ретӀел-кун, щибго нахъе течӀого, бахъулаан ва гьеб кӀудияб давлагун Ахишихъе тӀадвуссунаан.

10Кире чабхъад ун рукӀарал жакъаян Ахишица цӀехедал, Давудица абулаан «ягьудиязул Негевалде», ялъуни «ерахмеэлиязул Негевалде», ялъуни «кениязул Негевалде», – ян[+]. 11«Гьабги добги гьабуна Давудицаянги абун, доз гӀарз бахъизе бегьула», – ян пикруги гьабун, я бихьинав, я цӀуяв, цониги чи чӀаго толароан гьес ва Гаталде асирлъуде вачунароан. Пилистимазул ракьалда вугебгӀан мехалъ гьедин гьабуна Давудица.

12Ахиш божулаан Давудида ва гьесда кколаан: «Гьанже ракӀчӀун рихана гьав ГӀизраилалъул халкъалда, гьединлъидал гьав абадиялъего дир лагълъун вукӀина», – ян.

#### 28

1Гьеб заманалда ГӀизраилалда данде рагъизе пилистимазул аскарал ракӀарана. Ахишица Давудида абуна: «Гьайгьай, дуда лъала мунги дур чагӀиги дир аскаргун цадахъ рагъизе кколеблъи», – ян.

2«ЛъикӀ буго! Гьанже лъала дуда дур лагъасул гьунар», – ин жаваб кьуна Давудица.

«Гьедин батани, даимго дирго нукарлъун тела дица мун», – ин абуна Ахишица.


Шаулие ахирияб хӀукму къотӀи

3Шамуил хун вукӀана ва гӀизраилаз хадуб магӀуги бахъун, гьев гьесул гӀагараб шагьар Рамаялда вукъун вукӀана.

Хваразул рухӀазда кӀалъалел ва пал тӀамулел чагӀи гӀизраилазул ракь-мухъалдаса нахъе гъун рукӀана Шаулица[+].

4Пилистимал[†] ракӀарун Шунемалде рачӀана ва гьениб къайи чӀван чӀана. Шаулицаги тӀолалго гӀизраилал данде ахӀана ва Гилбоа мегӀералъул борхалъиялда къайи чӀвана[+]. 5Пилистимазул аскар бихьидал, гӀемер хӀинкъиялъ Шаулил[†] чара къосана. 6БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бан дугӀа гьабизе жувана Шаул, амма БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие жаваб гьабичӀо – я макьилъ бицун, я Урималдалъун, я цо авараг гьоркьов ккун[+].

7Цинги Шаулица абуна: «Хваразул рухӀазда кӀалъалей гӀадан ялагье дие, гьелъ щибдай абулаян бихьизе дун гьелъухъе ине вукӀине», – ян.

«Эн-Доралда йиго цо гьединай гӀадан», – ин абуна гьесул чукъбуз.

8Живго лъачӀого вукӀине тӀад батӀияб ретӀелги ретӀун, кӀиго чиги цадахъ вачун нухде вахъана Шаул ва къаси сардилъ гьей гӀаданалъухъе щвана.

«РухӀазда кӀалъай дир цӀаралдасан, ва дица абурав чиясул рухӀ бачӀинабе гьанибе», – ян абуна Шаулица гьелда.

9Амма гьей гӀаданалъ абуна: «Вай, дуда лъалагури Шаулица гьабураб жо! Дос гьаб ракь тун нахъе тӀагӀинаруна хваразул рухӀазда кӀалъалелги палихъабиги. Щайха цинги дунги хваликье ккезайизе дие къор гъолеб дуца?» – ян.

10Цинги Шаул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀарги бахъун гьедана гьелъие: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьаб сабаблъун щибго тамихӀ букӀине гьечӀо дуе», – ян.

11Гьебмехалъ гьей гӀаданалъ цӀехана: «Щив духъе ахӀилев?» – ин.

«Шамуил ахӀе дихъе», – ян абуна гьес.

12Шамуил вихьидал, кӀудияб гьаракь бахъун ккана гьей гӀаданалъул, ва гьелъ абуна: «Щай дуца дун махсароде ккурай? Мун Шаул вуго!» – ян.

13Пачаяс гьелда абуна: «ХӀинкъуге. Щиб дуда бихьулеб бугеб?»

Гьей гӀадамалъ абуна: «Ракьулъа тӀаде цо рухӀ бахъун бачӀунеб бихьулеб буго».

14«Куц-мухъ кинаб бугеб гьелъул?» – ин цӀехана гьес.

«ГӀабаги ретӀарав херав вахъун вачӀунев вуго», – ян абуна гьелъ.

Гьебмехалъ Шаулида бичӀчӀана гьев Шамуил вукӀин ва, гьев икрам гьабун гӀодоб гьумерги цун, гьесие къулана[+].

15Шамуил Шаулида кӀалъана: «Щай дуца дир рахӀат хвезабураб? Щиб гьабизе дуца дун ахӀарав?» – ин.

«Дун кӀудияб балагьалъукье ккун вуго. Дида данде рагъизе рахъун руго пилистимал, амма Аллагьас диде мугъ рехун буго. ТӀокӀаб дие щибго жаваб гьабулеб гьечӀо Гьес – я авараг гьоркьов ккун, я макьилъ бицун. Гьединлъидалин дица мун ахӀарав – щибдай гьабун лъикӀан дуца дида бицине букӀине», – ян абуна Шаулица[+].

16Шамуилица жаваб гьабуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС дуде мугъги рехун дургун тушманлъи ккун батани, дие щай дуца суалал кьолел? 17БЕТӀЕРГЬАНАС, дунги гьоркьов ккун, цебеккунго бицун букӀараб рагӀи тӀубазабулеб буго. БЕТӀЕРГЬАНАС дур хъатикьа нахъе бахъана пачалъи ва дур халкъалъул цоясе, ай Давудихъе кьуна[+]. 18Аллагьасул гьелегьараб ццин дуца амалекиязда тӀаде гьулчичӀолъиялъ ва гьедин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру дуца тӀубазабичӀолъиялъ гьабураб буго БЕТӀЕРГЬАНАС дуе жакъа гьаб кинабго[+]. 19ЦохӀо мун гуревги, ГӀизраилго цадахъ пилистимазухъе кьезе буго БЕТӀЕРГЬАНАС, ва мунги дур васалги метерго дида аскӀоре, хваразул дунялалде ккезе руго. Гьединго гӀизраилазул аскарги пилистимазухъе кверде кьезе буго БЕТӀЕРГЬАНАС»[+].

20Гьеб параялъ, Шамуилил рагӀабаз кутакалда хӀинкъизавурав Шаулил къаркъала чвархъан гӀодоб речӀчӀана. ТӀубараб сордо-къоялъ кӀалдиб жоги лъун букӀинчӀелъул, черхалда рухӀ хутӀичӀо гьесул. 21Гьей гӀадан Шаулида аскӀоегӀан къана ва, гьесда чӀун бугеб къо бихьидал, гьелъ абуна:

«Дун, дур лагъ, духъ гӀенеккана. Дирго гӀумру бичун дуца абураб гьабуна. 22Гьанже, бегьулеб батани, мун дихъги гӀенекке, ва изну кье дуда цебе чадил мочӀу лъезе. Нухде вахъиналда цебе гьаб чед кванай дудего рухӀ бачӀине букӀине», – ян.

23Щибго кваназе гьечӀилан жаваб гьабуна гьес. Амма гьесул чагӀазги гьей гӀаданалъги гӀемер гьаридал, гьев, чӀарбидаса тӀаде вахъун, бусада гӀодов чӀана.

24Гьей гӀадамалъул букӀана цо кьарияб, рокъоб тун хьихьараб бече ва, хехлъи гьабун гьебги хъун, хьагинибе ккезабуна гьелъ. Гьединго ролъ босана ва гьебги буцун реччеб гъорлъ гьечӀел чадал режана. 25Хадуб гьеб кинабго Шаулида ва гьесул чагӀазда цебе лъуна, ва гьел квана-гьекъана. Гьебго сордоялъ гьел гьеб бакӀалдаса[†] нахъе ана.

#### 29


Давуд жидерго рагъулъ гӀахьаллъи пилистимазе къабуллъичӀолъи

1Апекалде данделъана тӀолалго пилистимазул аскарал; гӀизраилал Изреелалда бугеб иццухъе данделъана. 2Пилистимазул церехъаби, нус-нус ва аза-азар чиясдасан гӀуцӀарал рагъухъабазул къокъабигун, цере-цере унел рукӀана; Давудги гьесул чагӀиги Ахишгун цадахъ гьезда хадув унев вукӀана.

3Пилистимазул аскаразул бутӀруз цӀехана: «Гьал жугьутӀал щиб гьабулел гьанир?» – ин.

Ахишица жаваб кьуна: «ГӀизраилалъул пача Шаулил[†] хъулухъчилъун вукӀарав Давуд вуго гьев! ЛъагӀалидасанги цӀикӀкӀун мех бана гьес дида аскӀоб ва Шаулги тун вачӀаралдаса нахъе дида гьесулъ щибго къабихӀлъи бихьичӀо».

4Амма пилистимазул аскаразул бутӀрузул ццин бахъана гьесде ва гьез гьесда абуна:

«Нахъе витӀе гьев чи. Гьесие дуца бихьизабураб бакӀалде[†] тӀадвуссине виччанте гьев. Гьев нилъеда цадахъ рагъде вахъине бегьуларо, гурони, рагъул завалалда гьев нилъеда данде вахъине вуго. Жиндирго пачагун рекъезе вукӀине нилъер чагӀазул бутӀрулги росун вачӀиналдаса лъикӀаб жо щибдай гьесие букӀина? 5Гьев Давудие гурищ доз кьурди-кӀанцӀиялда кучӀдул ахӀулел рукӀарал:

„Азаразда тӀад бергьенлъи босарав – Шаул,
анцӀазаразда тӀад бергьенлъи босарав – Давуд!“ – абун?»[+]

6Ахишица Давуд аскӀове ахӀана ва гьесда абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА, мун ритӀухъав чи вукӀиналда божула дун ва дир аскаразда цадахъ мун вукӀиналдаса разиявги вуго дун. Мун дихъе вачӀараб къоялдаса нахъе жакъа къоялде щвезегӀан дида дулъ щибго къадараб жо бихьичӀо, амма гьал церехъабазул божилъи гьечӀо дуда. 7Гьанже, гьал пилистимазул церехъабазул ццин бахъинабичӀого, мун парахат тӀадвусса».

8Цинги Давудица абуна: «Щиб дица гьабун бугеб? Дун духъе вачӀараб къоялдаса нахъе гьанжелъизегӀанги щибго тӀекълъи дилъ батанищ? Щай дир бетӀерчӀахъадил тушбабигун вагъизе дун ине бегьуларев?» – ин.

9Ахишица жаваб кьуна: «Дида лъала мун Бичасул малаикгӀанги вацӀцӀадав чи вукӀин, амма пилистимазул аскаразул бутӀруз абулеб буго мун нижеда цадахъ рагъде виччазе бегьуларин[+]. 10Гьединлъидал, мунги дуда цадахъ рачӀарал чагӀиги радалго тӀаде рахъа. ХъахӀлъи барабго тӀадеги рахъун, нахъе а», – ян.

11Давудги гьесул чагӀиги радалго тӀаде рахъана пилистимазул ракьалде тӀадруссине; пилистимал[†] Изреелалдехун ралагьун ана.

#### 30


Давудица амалекияздаса рецӀел боси

1Давудги гьесул рагъухъабиги лъабабилеб къоялъ щвана Циклагалде.

Амалекиял тӀаде кӀанцӀун ратана Негевалде ва Циклагалде. Амалекияз Циклагалда хвалил цӀа бакана[+] 2ва, гьитӀинал-кӀудиял батӀалъи гьечӀого, киналго руччабиги лъималги асирлъуде рачана. Гьез цо чи чӀвачӀо гьезул, амма жидедаго цадахъ асир гьарун рачун ана киналго.

3Давудги гьесул чагӀиги Циклагалде щваралго, гьезда бихьана Циклаг цӀадуца бухӀун букӀин ва гьезул лъудбиги лъималги ккун рачун ун рукӀин. 4Гьебмехалъ кӀудияб магӀил гьаракь бахъана гьениб, ва сваказегӀан гӀодана Давудги гьесул халкъги. 5Давудил кӀияйго лъадиги асир гьаюн йикӀана – Изреелалдаса АхӀиноам ва Кармилалдаса Навалида йикӀарай Авигайл[+]. 6Къварилъиялъ рачел къана гьанже Давудида, щайгурелъул жидерго лъималазул рухӀелалъ чара бухӀараб халкъалъ цадахъ рахъун гьев ганчӀица чӀвазехъин вукӀана. Амма жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде лъураб хьулалъ къвакӀизавуна гьев.

7Гьебмехалъ Давудица Ахимелехил вас кашиш[†] Авиатарида абуна: «Эфод[†] босе дихъе», – ян.

Авиатарица гьеб босун бачӀана[+]. 8Цинги Давудица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру цӀехон дугӀа гьабуна: «Вахъун лъикӀдай дун доб боялда хадув? Дозда хадув гӀунтӀизе бажариладай дида?» – янги абун.

«Дозда хадув а. Мун ракӀчӀун дозда хадув гӀунтӀизе вуго ва дозухъа кинабго нахъе бахъизе буго», – ян жаваб кьуна БетӀергьанас.

9Цинги, анлънусавго рагъухъанги цадахъ вачун, Бесор лъарахъе къокъана Давуд; цо-цоял гьенир чӀана[+]. 10Амма Давудги ункънусго чиги амалекиязда хадур ана; гӀемер свакаялъ кӀинусго чиясда лъар бахине кӀвечӀо.

11Авлахъалда цо мисрияв ватана гьезда, ва гьез гьев Давудихъе щвезавуна. Гьесие кваназе квенги гьекъезе лъимги, 12инжиралъул къараб чадил рекелги, кӀиго хъат кишмишалъулги кьуна. Квана-гьекъон хадув гьев вигьа-вичун вачӀана; гьес лъабго сордо-къоялъ кӀалдиб квен лъун букӀинчӀо.

13Цинги Давудица гьесда цӀехана: «Мун лъил ва киве унев чи кколев?» – абун.

Гьес жаваб кьуна: «Дун мисрияв вуго, цо амалекиясул лагъ ккола дун. Дун унтун лъабгониги къо байдал, гьес рехун тана. 14Ниж керетиязул Негевалде, ягьудиязул цо-цо ракьазде ва Халевил Негевалде чабхъаде ун рукӀана. Циклагги тӀубан бухӀана нижеца»[+].

15Давудица гьесда абуна: «Дозул бо бугеб бакӀалде[†] ниж щвезаризе рази вугищ мун?» – ин.

Гьелъие жавабалъе мисрияс абуна: «Дун чӀвачӀого телилан ва дир хважаинасухъе тӀадвуссинавиларилан Аллагьасул цӀарги бахъун мун дие гьедани, дица мун дозул бо бугеб бакӀалде вачина», – ян[+].

16Гьедин гьесда цадахъ амалекиял ругеб бакӀалде щведал, гьел ратана авлахъ цӀун гӀодор чӀун сухӀмат-кепалда квана-гьекъолел, щайгурелъул гьезие пилистимазул ва ягьудиязул ракьаздасан гӀемер кӀудияб давла щун букӀиндал. 17МаркӀачӀул гӀужалда тохлъукьего гьезде тӀаде кӀанцӀана Давуд ва нахъисеб къоялъул бакъанигӀужалде щвезегӀан вагъана цадахъ жиндирго рагъухъабигун. Варанабазда тӀаде кӀанцӀун лъутун арав ункънусго гӀолохъанчи гурони, тӀокӀалъ цониги инсан ворчӀичӀо амалекиязул.

18Амалекияз хъамун ун букӀарабщинаб жо нахъе бахъана Давудица ва кӀияйго лъадиги хвасар гьаюна. 19Амалекияз хъамун ун букӀарабщинаб боцӀи-рикъзи, я кӀудияб, я гьитӀинаб, щибго тӀаса камичӀого, кинабго тӀадбуссинабуна Давудица: лъимал рукӀа, къайи-къоно букӀа ва цогидаб букӀа. 20Гьединго Давудица гьезул кинабго гӀи-боцӀиги бачана ва цогидаб боцӀуда цебе къотӀана гьеб; гьесул чагӀаз абулеб букӀана гьаб Давудил давла бугилан.


Давла киназдаго гьоркьоб бикьа-къотӀи

21Свакараб свакаялъ Давудида цадахъ вилълъине бажаричӀев ва Бесор лъарахъ тарав кӀинусго чиясухъе тӀадруссана Давудги гьесул гӀадамалги. Гьал рачӀунел рихьидал, гьел данде рахъун рачӀана ва Давудица гьезие салам кьуна. 22Амма Давудида цадахъ ун рукӀаразда гьоркьоса цо-цо ракӀхъубал ва нахъегӀанал чагӀаз абуна:

«Нилъеда цадахъ рилълъинчӀел гьезие гьаб давлаялда гьоркьоса щибго кьезе гьечӀо. Жив-живас жинди-жиндир лъадиги лъималги рачун нахъе а абе», – ян.

23Давудица абуна:

«Бегьуларо дир вацал, БЕТӀЕРГЬАНАС нилъер кверде кьураб жоялда тӀад кверщел гьабуге. БетӀергьанас цӀунана нилъ, ва нилъеда тӀаде кӀанцӀун букӀараб аскарги нилъер кверде кьуна. 24Гьадинаб къоялъ нужеца бицунеб хабар щиб? Къайи-къоногун таразулги рагъде аразулги бутӀа цо букӀине буго; киназего бащад бикьизе ккола», – ян[+].

25Гьелдаса нахъе гьеб къанунлъун чӀезабуна Давудица; жакъа къоялъги гьеб гьедин буго.

26Циклагалде щведал, Давудица жиндирго гьудул-гьалмагъзабазе ва Ягьудиялъул церехъабазе давлаялъул цо-цо бутӀа битӀана: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ тушбабазухъа бахъараб давлаялдаса нужееги сайгъат», – инги абун.

27Гьес церехъабазе сайгъатал ритӀарал бакӀал кколаан: Бет-Эл, Рамот-Негев, Ятир, 28АрогӀер, Сифмот, Эштемоа, 29Рахал, ерахмеэлиязул ва кениязул шагьарал,[+] 30Хормагь, Бор-Ашан, Атах, 31Хеврон ва жиндирго чагӀигун Давуд сверанщинал бакӀал.

#### 31


Шаул ва гьесул васал хвей

1Гьеб заманалда пилистимаз ГӀизраилалда тӀаде гьужум гьабуна; гӀизраилал гьезукьа лъутун унелъул Гилбоа гохӀда гӀемерал рагъухъаби хвана[+]. 2Шаулидаги гьесул васаздаги тӀаде лъугьана пилистимал,[†] ва гьез гьесул васал Ионатанги Авинадавги Малхи-Шуаги чӀвана[+]. 3Шаулида сверухъги гӀасияб рагъул кор боркьана. ЧӀорбутӀчагӀаз гӀужие восана Шаул, ва гьез речӀчӀарал чӀораз кутакалда захӀматго лъукъана гьев.

4Цинги Шаулица жиндирго ярагъ баччулев чиясда абуна: «Дурго хвалченги бахъун, дун чӀвай, рачӀун гьал суннат гьабичӀезул хвалчабаз дун инжит гьавиларедухъ».

Амма гьесул ярагъ баччулев чи кутакалда хӀинкъана ва гьедин гьабизе кӀвечӀо гьесда. Гьебмехалъ Шаул, бахъун жиндирго хвалченгун, гьелда тӀаде щапана[+]. 5Шаул хваравлъи бихьидал, гьесул ярагъ баччулев чиги щапана жиндирго хвалчада тӀаде ва гьесда цадахъ хвана. 6Гьедин хвана Шаул, гьесул лъабго вас ва ярагъ баччулев чи. Киналго гьесул рагъухъабиги хвана гьебго къоялъ.

7ГӀизраилазул аскарал щущахъ ран рукӀин ва Шаулги гьесул васалги чӀван рукӀин бихьидал, Иорданалъул[†] доб цояб рахъалда рукӀарал гӀизраилал, рехун тун жидерго шагьаралгун, лъутун ана. РачӀун пилистимаз ккуна цинги гьел шагьарал.

8Нахъисеб къоялъ хваразул хутӀа-тараб жо бакӀаризе[†] рачӀарал пилистимазда Гилбоа гохӀда щапарал Шаулги гьесул лъабавго васги ратана. 9Гьебмехалъ гьез Шаулил[†] бетӀер къотӀана ва гьесда тӀаса ярагъ бахъана. Цинги киса-кирего пилистимазул ракьазде, гьезул аллагьзабазул рокъоб ва тӀолабго халкъалда гьоркьоб гьелъул хӀакъалъулъ гӀакӀа ахӀизе, гьеб хабарги босун чагӀи ритӀана[+]. 10Гьесул ярагъ гьез Ашторатил[†] рокъоб лъуна, гьесул къаркъалаги Бет-Шеаналъул къадада чӀвана.

11Пилистимаз Шаулие гьабураб жо рагӀараб мехалъ, ГилгӀадалда бугеб Иавеш шагьаралъул[+] 12тӀолалго бахӀарзал нухде рахъана. ТӀубараб сордоялъ лъалхъичӀого рилълъун ана гьел, ва гьез Бет-Шеаналъул къададаса Шаулилги гьесул васазулги жаназаби гӀодоре рахъана. Цинги гьез гьел, Иавешалдеги росун, рухӀана[+]. 13Гьезул рукьбиги гьез Иавешалда тамарискалъул гъотӀода гъоркь рукъана[†] ва анкьго къоялъ кӀал ккуна[*].

### 2 Пачаби

#### 2 Пачаби

2 Пачаби


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### ЦеберагӀи


Пачабазул КӀиабилеб тӀехь


ЦеберагӀи

ЖугьутӀазул гӀадаталда рекъон, Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехьалдаго гӀадин, гьаб тӀехьалдаги «Шамуилил тӀехьилан» абула, щайгурелъул Давудида, гьев пачалъун гьавун, зайтуналъул нах Шамуил аварагас бахиндал. Гьаб тӀехьалда бицуна Давуд пачалъун вахъиналъул ва гьес ГӀизраилалъе гьабураб нухмалъиялъул хӀакъалъулъ. Цин гьев цохӀо Ягьудал къавмалда тӀад пачалъун вахъана (1-4 бетӀ.), хадуб гьесул пачалъи ГӀизраилалъул цогидал къавмазда тӀадги тӀибитӀана (5-20 бетӀ.). Гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел ругел лъугьа-бахъинал ккана цебесеб эраялъул анцӀила цоабилеб гӀасруялъул ахиралда – анцӀабилеб гӀасруялъул авалалда.

ТӀехьалда аслияб кӀвар буссинабун буго Давудилги гьесул васазулги гьоркьоблъабазде, щайгурелъул гьеб суал пачаясул ирсалда хурхараб букӀиндал. 21-24 бутӀрузда бицунеб буго Давудил пачалъиялда хурхарал батӀи-батӀиял лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ, амма гьаб тӀехьалда гьел заманалъул тартибалда лъун гьечӀо.

Давудил пачалъиялъул заманалда ккана ГӀизраилалъул букӀинеселъе кӀудияб асар жинца гьабураб, кӀвар цӀикӀкӀараб кӀиго иш:

1. Давудица Иерусалим кверде боси. Гьелдаса хадуб гьеб ГӀизраилалъул тахшагьарлъун ва мукъадасаб шагьарлъун лъугьана. Жакъа къоялъги дунялалдаго цӀар рагӀараб шагьарлъун ккола Иерусалим.

2. ГӀизраилалъул пачалъиялъул тахида цохӀо Давудил наслу букӀине бугин абун Аллагьас Давудие рагӀи кьей. Гьелдаса хадуб, ГӀизраилалда тӀад пачалъи гьаби цохӀо Давудил наслуялъе гурони хӀалалаб букӀинчӀо.

Давуд пачалъун тей (2 Пач. 1:1–5:5)
Давуд Ягьудиялъул пачалъун тасдикъ гьави (2 Пач. 1:1–4:12)
Давуд тӀолабго ГӀизраилалъул пачалъун тасдикъ гьави (2 Пач. 5:1-5)
Давудил бахӀарчиял ишал ва гьесул бергьенлъаби (2 Пач. 5:6–10:19)
Иерусалим тахшагьарлъун гьаби; КъотӀиялъул гъамас гьенибе боси (2 Пач. 5:6–6:23)
Аллагьас Давудие гьесул пачалъиялъул гӀаркьел абадул абадиялъего щула гьабилин рагӀи кьей (2 Пач. 7:1-29)
Давудил гьунарал (2 Пач. 8:1–10:19)
Давудил такъсир ва гьелъул хӀасилал (2 Пач. 11:1–20:26)
Давудги Батшебаги (2 Пач. 11:1–12:31)
Давудил васазул такъсирал; Авессаломил питна (2 Пач. 13:1–19:8)
Давудихъе пачалъи тӀадбуссинаби (2 Пач. 19:8–20:26)
Давудил пачалъиялъул ахирал соназул лъугьа-бахъинал; халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьаби ва Давудие жаза (2 Пач. 21:1–24:25)

#### 1


Шаул чӀван вугин хабар бачӀуна Давудихъе

1Шаул хун хадуб заманалде, амалекиязда тӀад бергьенлъиги босун, Давуд Циклагалде тӀадвуссана, ва гьениве щун гьес кӀиго къо бан букӀана[+]. 2Лъабабилеб къоялъ Шаулил[†] аскаралъул къайи чӀвараб рахъалдасан цояв вачӀана бихъун ретӀелгун ва ботӀроде хӀатӀги щван. Давудида аскӀове щведал, гьев гьесда цеве гӀодоб бетӀер чӀван къулана.

3«Мун киса вачӀунев чи?» – ян цӀехана Давудица.

«Дун гӀизраилазул аскариязул цояв вуго, лъутун хвасарлъарав», – ин жаваб кьуна гьес.

4«Щиб ккараб? Бице дида!» – ян абуна Давудица.

«Рагъулъ аскариял щущахъ рана. ГӀемераб халкъ гъурана гьениб. Гьединго Шаулги гьесул вас Ионатанги чӀвана», – ян бицана гьев чияс.

5Давудица гьеб хабар босун вачӀарав чиясда цӀехана: «Шаулги гьесул вас Ионатанги хун рукӀин кин дуда лъараб?» – ин.

6«Дун Гилбоа магӀарде тӀаде щведал, гьенив Шаул вихьана дида жиндирго хечалда тӀаде ккун. Чолгьакалги чотӀахъабиги досда тӀаде гӀагарлъулел рукӀана[+]. 7Нахъехун валагьун дун вихьидал, дос диде ахӀана. „Щиб бокьун бугеб?“ – ин цӀехана дица. 8Дос мун щив кколевин цӀехедал, амалекияв вугин жаваб кьуна дица. 9Гьебмехалъ дос дида абуна: „АскӀовеги вачӀун дун чӀвай! Дун хвалил гӀазабалда вуго, амма рухӀ бахъизе кӀолеб гьечӀо“, – ян. 10Цинги аскӀовеги ун дица чӀвана дов, щайгурелъул додин квешго лъукъарав чи кингоги чӀаго хутӀуларевлъи лъалеб букӀиндал дида. Досул ботӀрода букӀараб тажги рукьалда букӀараб рахасги гьале дица духъе, дир бетӀерчӀахъадихъе, босана».

11Гьебмехалъ Давудица ва гьесда цадахъ рукӀаралщиназ тӀад букӀараб ретӀел бихъана[+]. 12Шаулида, гьесул вас Ионатанида, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] аскаралда ва ГӀизраилалъул халкъалда хадуб, кӀалги ккун, къасилъизегӀан магӀу бахъана гьез – гӀемерал чагӀи чӀван рукӀиндал гьеб рагъулъ. 13Цинги гьеб хабар босун вачӀарав чиясда Давудица цӀехана: «Мун киса кколев?» – ин.

«КъватӀиракьалдаса амалекиясул вас вуго дун», – ин жаваб кьуна гьес.

14«Кинха мун хӀинкъичӀев БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пачаясде квер борхизе?» – ян абуна Давудица[+].

15Жиндирго рагъухъабазул цоявги ахӀун, Давудица абуна: «ЧӀван рехе гьав чи!» – ян.

Рагъухъанас гьев чӀвана. 16Гьев амалекиясухъги валагьун, Давудица абуна: «Дуца гӀодобе тӀураб бидул хӀакъ дурго ботӀроде ккана. БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пача чӀваялъе нугӀлъун мунго дудаго данде чӀана».


Шаулидаги Ионатанидаги хадуб Давудица магӀу бахъи

17Шаулида ва Ионатанида хадуб магӀу бахъун гӀемерав гӀодана Давуд. 18Ягьудиялъул жамагӀаталдаго малъе гьаб магӀуйин лъазабуна Давудица («Муъминчиясул ТӀехьалда» хъван буго гьеб):

19«Вай, ГӀизраил! Дур мугӀрузул тӀогьиб паналъана дур чӀухӀи!
Огь, къанщанагури багьадурзаби!

20Бицунге Гаталда,
Лъазабуге Ашкелоналъул къватӀахъ;
Пилистимазул ясал разилъуге абе,
Суннат гьабичӀезул[*] руччаби релъанхъуге абе![+]

21Гилбоаялъул мугӀрул,
ТӀокӀалъ я щуб, я цӀад бихьугеги нужеда,
Щибго бижугеги нужер хурзабахъ;
БахӀарзазул хъалхъан гӀодоб бортарал,
ТӀокӀаб нах бахине гьечӀеб Шаулил хъалхъан[+].
22Къуватал тушбабазул би гьекъечӀого, лебалазул гьан кваначӀого Ионатанил хеч тӀадбуссунароан;
Шаулицаги хвалчен гӀадада хьвагӀулароан.
23Шаулги Ионатанги!
Киназего хириял, жидер гӀумру берцинал,
Хвалилъги ратӀалъичӀел!
ХъергъугӀанги тириял,
ГъалбацӀгӀанги къуватал!

24ГӀизраилалъул ясал,
Шаулида хадуб магӀу гьабе гьанже гӀодор ккезегӀан,
Дарай-гӀатӀласалъул чӀухӀараб ретӀел чӀезабун,
Месед тӀад бекьарал берцинал гурдал ретӀун нуж къачӀарав!

25Огь, къанщана рагъулъ чанги бахӀарчи!
Дур мугӀрузул тӀогьив къанщана Ионатанги.

26Вай дир вац Ионатан, къварилъиялъ къвалги бан хутӀана гьанже дун!
Мун дие цӀакъ хирияв вукӀана.
Дур гьудуллъи дие букӀараб гьуинаб, –
Йокьулелъул балагьиялдасаги гьуинаб[+].

27Огь, къанщанагури багьадурзаби!
Бесдаллъана гьанже гьезул ярагъги!»

#### 2


Давуд Ягьудиялъул пачалъун вахъин

1Цодагьаб заман ун хадуб Давудица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ вуссун дугӀа гьабун, Гьесда цӀехана: «Я дир БЕТӀЕРГЬАН, ягьудиязул кинаб букӀаниги шагьаралде ине бегьиладай дун?»

«А», – ян абуна БетӀергьанас.

Цинги Давудица цӀехана: «Киве инев?»

Гьес жаваб кьуна: «Хевроналде», – ян.

2КӀияйго лъадиги цадахъ ячун – Изреелалдаса АхӀиноам ва Кармилалдаса Навалида йикӀарай Авигайл – Давуд гьениве гочана[+]. 3Жив-живасул хъизан-лъималгун цадахъ жиндирго чагӀиги рачана Давудица ва Хевроналда чӀел гьабуна[+]. 4Ягьудал къавмалъул[†] чагӀи рачӀана гьенире ва Давуд Ягьудал къавмалда тӀад пачалъун тасдикъ гьавун, гьесда зайтуналъул нах бахана.

ГилгӀадалда бугеб Иавеш шагьаралъул жамагӀаталъ Шаулил[†] жаназа хабалъ букъанин абун хабар Давудихъе щведал,[+] 5гьес вакилзаби ритӀана ГилгӀадалъул Иавешалъул жамагӀаталъухъе хадусеб каламгун:

«БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъеги нужеда, нужер пача Шаулил гьедин адаб-хӀурматги гьабун, гьесул жаназа хабалъ букъаралъухъ. 6Гьанже нужееги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гурхӀел-цӀоб гӀатӀилъаги! Дицаги нужее кӀвараб лъикӀлъи гьабила гьеб иш нужеца гьабуралъухъ. 7Гьанже нуж щулалъе ва къвакӀун чӀа. Нужер пача Шаул хвана, амма Ягьудал къавмалъ жиндаго тӀад пачалъун дун тасдикъ гьавун вуго».


Иш-Бошет ГӀизраилалъул пачалъун вахъин

8Амма Нерил вас, Шаулил аскаралъул бетӀер, Авнерица Шаулил вас Иш-Бошет вачун вачӀана Маханаималде,[+] 9ва гьес гьев ГилгӀадалда, Ашуриялда, Ефраималда, Изреелалда, Буняминида ва тӀолабго ГӀизраилалда тӀад пачалъун гьавуна.

10Шаулил вас Иш-Бошетица кӀикъого сон бан букӀана ГӀизраилалъул пачалъун вахъараб мехалъ ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес. ГӀицӀго цохӀо Ягьудал къавмалъ гурони Давудил рахъ кквечӀо. 11Кинабниги анкьго лъагӀелгун анлъго моцӀалъ пачалъи гьабуна Давудица Ягьудал къавмалда тӀад Хевроналда[+].


Давудида ва Шаулил гӀагарлъиялда гьоркьоб кьал байбихьи

12Цо къоялъ Нерил вас Авнер вачӀана Маханаималдаса Гаваоналде Шаулил вас Иш-Бошетил чукъбигун цадахъ. 13Давудил чукъбигун цадахъ Церуягьил вас Иоавги вахъана гьезда данде ва гьел Гаваоналъул хӀорихъ дандчӀвана. Цоял хӀорил гьаб рахъалда, цогидал хӀорил добаб рахъалда чӀана.

14Цинги Авнер кӀалъана Иоавида: «Риччанте нилъеда цере нилъер гӀолохъаби цоцалъ рагъизе!» – ян.

Иоавица жаваб гьабуна: «ЛъикӀ буго! Риччанте рагъизе».

15Шаулил вас Иш-Бошетил рахъалъ анцӀила кӀиго буняминияв ва Давудил рахъалъги анцӀила кӀиго чи цоцада данде рахъана. 16Гьел цоцалъ речӀчӀана ва жив-живас дандиясул бетӀерги ккун хьолболъ ханжар къазабуна; къоло ункъавго чи цоцаца чӀван цадахъ гӀодор лъуна. Гьелдаса хадуб, Гаваоналда бугеб Хелкат Гьацурим[*] абун цӀар тана гьеб бакӀалда.[†]

17ГӀасияб рагъ ккана гьениб доб къоялъ, ва Давудил чагӀаз Авнерги гьесда цадахъ рукӀарал гӀизраилалги щущахъ риххизаруна.

18Церуягьил лъабго вас вукӀана гьенив: Иоав, Авишай ва Асаил. Асаил цӀакъ хӀетӀ гӀедерав чи вукӀана. ГӀалхул чан гӀадин векерулаан гьев[+]. 19Авнерида хадув вортана Асаил ва, дове-гъове сверичӀого, гьесул лъалкӀккун векерана. 20Нахъехунги валагьун, мунищ Асаилилан цӀехана Авнерица. Дун вугоян жаваб кьуна гьес.

21Цинги Авнерица абуна: «Я кваранаб, я квегӀаб рахъалде вуссун, цоги чи валагье дуего ва гьесул ярагъ-къолденги босе давлаялъе», – ян.

Амма Асаилица гьеб рагӀи къабул гьабичӀо ва гьесда нахъаса вичӀичӀо. 22Нахъеги абуна Авнерица: «ТӀаса вичӀа! Мунги чӀван дур вац Иоавил бадиве кин дун балагьилев?» – ин.

23Амма Асаил гьесда нахъаса вичӀичӀо. Гьебмехалъ, кьурун нахъехунги вуссун, Авнерица бахъун хеч къазабуна гьесул чохьолъ; хеч гьесул мугъалда нахъасан баккана ва гьев, гӀодовги речӀчӀун, гьеб бакӀалдаго хвана. Асаил чӀвараб бакӀалдасан уневщинав рагъухъан гьесул жаназаялда аскӀов лъалхъулев вукӀана.

24Иоавги Авишайги Авнерида хадур лъугьана. БакътӀерхьуда, Гаваоналъул гӀалхуде унеб нухда, Гиахалда дандбитӀун бугеб Аммагь гохӀде щвана гьел. 25Буняминиял данделъана Авнерида сверухъ; рагъулаб къокъаги гӀуцӀун гьел цо гохӀил тӀогьиги ккун чӀана.

26Цинги Авнерица Иоавиде ахӀана: «Абадиялъго рагъ-кьалалдайищ нилъ рукӀинел? Дуда лъалагури гьелъул хӀасил кьогӀаб гурони кколареблъи? Кида дуца дурго чагӀазда абизе бугеб нужерго вацал жалго теян?»

27Гьебмехалъ Иоавица абуна: «ХӀакъав Аллагьасул цӀаралхӀа! Дуца гьеб рагӀи абичӀебани, сордо рогьинегӀан гӀодоре руссине рукӀинчӀо дир рагъухъаби»[*].

28Иоавица суралъубе пуна ва рагъ къотӀизабуна.[†] ТӀокӀалъ гьел гӀизраилазда хадур лъугьинчӀо ва гьелгун рагъичӀо.

29Авнерги гьесул рагъухъабиги тӀубараб сордоялъ рилълъана Иорданалъул[†] расалъи къотӀун ва, Иордан гӀорги бахун, къадемех гӀагарлъулеб заманалда тӀадруссун Маханаималде щвана. 30Авнерилгун рагъ къотӀизабун хадуб, Иоавица тӀолалго рагъухъаби ракӀарана, ва, Асаил рикӀкӀинчӀого, гьезда гьоркьоса анцӀила ичӀго чи камун ватана. 31Давудил рагъухъабазин абуни, буняминиязул ва Авнерил чагӀазул лъабнусиялда лъабкъого чи чӀвана гьеб къоялъ. 32Гьез Асаилил жаназа Бет-Лехемалда бугеб гьесул умумузул хабалалъ букъана. Иоав жиндирго чагӀигун гьеб сордоялъго нухде вахъана ва рогьалил гӀужалъ Хевроналде тӀадвуссана.

#### 3

1Давудилги Шаулилги[†] гӀагарлъиялда гьоркьоб халат бахъараб тушманлъи ккана. Давудил тӀадеялдаса тӀаде къуват цӀикӀкӀунеб букӀана, Шаулил гӀагарлъиялъулин абуни – дагьлъулеб букӀана.


Давудил васал

2Давудие Хевроналда анлъго вас гьавуна:

Изреелияй АхӀиноамие гьавуна гьесул тӀоцевесев вас, гьесда цӀарги Амнон букӀана;[+]
3кӀиабилев вас Килеав гьавуна Кармилалдаса Навалида йикӀарай Авигайлие;
Давудил лъабабилев вас – Авессалом, гьесул эбелалда цӀар букӀана Мааха – Гешуралъул пача Талмайил яс кколаан гьей;[+]
4ункъабилев вас – Хагитица гьавурав Адонияв;
щуабилев – Авиталица гьавурав Шефатиягь;[+]
5анлъабилев – Давудил лъади Эглае гьавурав Итреам. Хевроналда вукӀаго гьавуна Давудие гьев анлъавго вас.


Авнерица Давудил рахъ кквей

6Шаулилги Давудилги гӀагарлъиялда гьоркьоб тушманлъи букӀарабгӀан заманалъ Шаулилазда гьоркьоб Авнерил къуват цӀикӀкӀана. 7Шаулил гъараваш-чӀужу йикӀана Рицпа абулей, гьейги – Аягьил яс. Цо къоялъ Авнерида кӀал гьикъун кӀалъана Иш-Бошет:

«Дир инсуе йикӀарай гъаравашалъухъе щай мун хьвадулев?»[+]

8Авнерил кутакалда ццин бахъана Иш-Бошетил рагӀуда ва гьес Иш-Бошетида абуна:

«КъватӀул таращиланищ дуда дун ккарав? Дица ягьудиязул рахъ ккун бугищ? Дур эмен Шаулил хъизан-къаялъе, гьесул вацазе ва гьудул-гьалмагълъиялъе ритӀухълъи цӀунун чӀана дун, мунги Давудихъе кверде ккезе виччачӀо дица! Гьанже цо кинаялиго чӀужугӀадан сабаблъун диде гӀайиб гьабун кӀалъалев вугогури мун! 9Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие гьедараб гьаялда рекъон гьабичӀони гьанже дица:[+] 10Шаулил наслуялъухъа пачалъиги нахъе бахъичӀони ва Давудил тахги – Шималияб рахъалда Даналдаса бахъараб къилбаялъул рахъалда Беэр-Шеваялде щвезегӀан – ГӀизраилалдаги Ягьудиялдаги тӀад щула гьабичӀони».

11ХӀинкъиялъ Авнерида данде цо рагӀи абизе кӀвечӀо Иш-Бошетида.

12Цинги Авнерица вакилзаби ритӀана Давудихъе гьадинаб хабаргун: «Гьаб ракьалъул хважаин цо вукӀине ккеларищ? Диргун къотӀи-къай[†] гьабе, цинги ГӀизраилалъул тӀолабго халкъ дудехун буссинабизе квербакъи гьабила дица».

13Давудица гьадинаб жаваб битӀана гьесухъе: «ЛъикӀ буго, дица дургун къотӀи-къай гьабила. Амма цо иш тӀалаб гьабила дица дудасан: цин Шаулил яс Михала щвезае дихъе – гьелдаса хадуб гурони мун дида цеве ваккуге»[+].

14Шаулил вас Иш-Бошетихъеги чапарзаби ритӀана Давудица гьадинаб тӀалабгун: «Нусго пилистимавги чӀван дие щварай дир лъади Михала нахъе кье»[+]. 15Гьебмехалда Иш-Бошетица чиги витӀун гьей гьелъул рос, Лаишил вас, Палтиилидаса нахъе ячана[+]. 16Амма гьелъул рос тӀолаго магӀугун Бахурималде щвезегӀан гьелда хадув вилълъана.

Гьениб Авнерица: «Дурго рокъове тӀадвусса», – янги абун, гьев нахъе инавуна. Палтиил рокъове тӀадвуссана.

17Цинги Авнер ГӀизраилалъул кӀудиял чагӀазда кӀалъана:

«Цебе нужеего бокьун букӀана Давуд нужеда тӀад пачалъун вахъине. 18Гьанже тӀубазабе гьеб иш! БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие рагӀи кьун букӀиндал: „Дир лагъ Давудидаса пайда босила Дица пилистимаздаса ва тӀолго тушбабаздаса Дирго халкъ эркен гьабизе“, – янги абун».

19Гьединго буняминиялгунги кӀалъана Авнер. Хадуб ГӀизраилги тӀолабго Буняминил къавмги[†] тӀад рекъон гьабураб хӀукму гьес Хевроналдеги ун Давудида бицана. 20Авнерги гьесул къого чиги Давудихъе Хевроналде рачӀиндал, Давудица гьезие лъикӀаб гьоболлъи гьабуна. 21Авнерица Давудида абуна:

«Изну кье дие гьабсагӀатго ун тӀолабго ГӀизраил духъе, дир пачаясухъе, бакӀаризе.[†] Цинги гьез дургун къотӀи-къай гьабила ва дуцаги дурго рекӀее бокьухъе пачалъи гьабила гьезда тӀад».

Давудица Авнер виччан тана ва гьев парахатго нухда ана.


Авнер чӀвай

22Гьебго заманалда Давудил рагъухъабиги Иоавги бечедаб давлагун чабхъадаса тӀадруссана. Авнер, гьел рачӀиналде, Хевроналдаса нахъе ун вукӀана, щайгурелъул Давудица берцинго нухда регӀун вукӀиндал гьев. 23Рагъухъабигун цадахъ Иоав тӀадвуссиндал, гьесда бицана Нерил вас Авнер вачӀун вукӀанин пачаясухъе, пачаяс виччан танин ва гьев сах-саламатго нухда анин.

24Пачаясухъе вилълъун, Иоавица гьесда абуна:

«Дуца гьабураб жо щиб? Духъе Авнер вачӀун вукӀун рагӀулагури! Щай дуца гьев нахъе виччарав? 25Дуда лъалагури Нерил вас Авнер! Мун махсароде кквезе, дуца гьабулебщиналъул гъоркьанго хал-шал гьабизе ва мун хьвадулелщинал бакӀал лъазаризе вачӀун вукӀарав чийин дов».

26Пачаясда аскӀоса къватӀиве вилълъаравго, Иоавица Давудидаса балъго Авнерида хадур чагӀи ритӀана ва гьез, Сирагьил лъадал гъуялъухъе щун ватун, тӀадвуссинавуна гьев. Амма Давудида гьеб лъалеб букӀинчӀо. 27Нахъвуссун Хевроналде щваравго, Иоавица, цо балъголъи бицине къваригӀараб ххвелги гьабун, Авнер шагьаралъул кавабазда жанивехун вачана. Гьенив гьес, жиндирго вац Асаилил бидул къисас босун, чохьолъ ханжарги къазабун чӀвана Авнер[+].


Авнерида хадуб Давудил магӀу

28Гьеб ккараб жоялъул хабар рагӀидал Давудица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСДА лъала Нерил вас Авнер чӀваялъул щибго гӀайиб я дида, я дир пачалъиялда тӀад гьечӀеблъи. 29Гьесул гӀодобе тӀураб биялъул хӀакъ Иоавил ботӀроде ва гьесул хъизан-къаялда тӀаде ккаги. Иоавил хъизамалда жанив кидаго камугеги я талав бахъарав, я барасалъ унтарав, я рекъав, я хвалчадалъун гӀажал насиблъарав, я чед-хинкӀ камурав чи»[+].

30Иоавицаги, гьесул вац Авишайицаги Авнер чӀвана, Гаваоналда ккараб рагъулъ гьес гьезул вац Асаил чӀваралъухъ[+].

31Давудица Иоавида ва киналго гьесда цадахъ рукӀарал рагъухъабазда абуна: «Бихъун тӀад бугеб ретӀелгун хӀебтил гӀабаби ретӀе; Авнерил жаназаялда цере рилълъун магӀу гьабе», – ян.

Живго Давуд пачаги вилълъана Авнерил жаназаялда хадув. 32Авнер хабалъ вукъидал, гьесул хабаде къулун гӀек-гӀекиялда гӀодана Давуд; тӀолабго халкъалъги кӀудияб магӀу бахъана гьениб. 33Пачаяс гьадинаб магӀу гьабуна Авнерида хадуб:

«ХӀалихьатида рекъараб хвелалъищ Авнер хвезе кколев вукӀарав?
34Я дур кверал рухьун рукӀинчӀо,
Я хӀатӀазда рахсал ран рукӀинчӀо.
Хъачагъазул квердасан хвана мун!»

Гьебмехалъ тӀолабго халкъ цӀи-цӀи гьабун гӀодана Авнерида хадуб.

35Къадемех букӀана жеги; гӀемерав чи кӀалъана Давудида кваназе вахъаян. Амма Давудица гьедун абуна: «Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, маркӀачӀумех щвезегӀан тӀагӀамалъул цо лукъма дица кӀалдиб лъуни!» – ян.

36ТӀолабго халкъалъ пикру гьабуна гьелъул ва киназулго ракӀ рекъана пачаясда; гьес гьабурабщиналда гьезул ракӀ рекъолеб букӀана. 37ТӀолабго ГӀизраилалда ва кинабго халкъалда бичӀчӀана гьеб къоялъ Нерил вас Авнер хвей Давудил гӀайибалдалъун ккечӀолъи. 38Пачаяс жиндирго чагӀазда абуна:

«Гучав цевехъан ва кӀудияв инсан жакъа ГӀизраилалда щапаравлъи бичӀчӀулеб гьечӀищ нужеда? 39Дирги, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пачалъун вукӀаниги, жеги гӀураб къуват-гуч гьечӀо. Церуягьил васазулин абуни къуват диралдасаги цӀикӀкӀараб буго. Гьезул квешлъиялда рекъараб гьабеги БетӀергьанас гьезие!»[+]

#### 4


Иш-Бошет чӀвай

1Хевроналда Авнер хун вугин рагӀидал, Иш-Бошетил ракӀ гӀодобчӀвана, ва тӀолабго ГӀизраил бихха-хочана. 2Шаулил[†] васасул кӀиго чабхъадулав вукӀана. Цоясда цӀар – Баанагь, цогидасда цӀар Рехав букӀана. Буняминил къавмалъул,[†] Беэроталдаса Риммонил васал кколаан гьел. Беэрот рикӀкӀунаан Буняминил милклъун. 3Цебе Беэроталда букӀараб халкъ Гиттаималде лъутун ун гьениб апараглъуда чӀана – жакъа къоялъги гьениб буго гьеб.

4(Шаулил вас Ионатанил рекъаб лъимер букӀана. Шаулги Ионатанги чӀван ругин хабар бачӀараб мехалъ щуго сон бан букӀана гьес. Гьев хьихьулей гӀадан, хантӀан гьевги кодове вачун, хъата-масан лъутун ине яхъиндал, гьелъухъа гӀодове вортана вас, ва гьесул кӀиябго хӀетӀе гӀажизлъана. Гьесда цӀар Мефи-Бошет букӀана.)[+]

5Беэротияв Риммонил васал Рехавги Баанагьги цо къоялъ Иш-Бошетил рокъоре рилълъана. Къалъул гӀуж букӀана ва гьев бусаде вахун кьижун ккун вукӀана. 6Ролъ босизе унеб ххвелги гьабун, гьавугьин рокъоре жанире лъугьана гьел, ва гьез гьесул чохьолъ ханжар къазабуна, хадуб хех хӀетӀе босана гьениса.

7(Иш-Бошет кьижун вукӀаго, гьесда тӀаде гьесул рокъореги кӀанцӀун чӀвана гьез гьев ва гьесул бетӀер къотӀана. Цинги, цадахъ босун гьесул бетӀергун, сордо борчӀун Иорданалъул[†] авлахъ къотӀун лъутун ана.) 8Гьел, Иш-Бошетил бетӀерги босун Хевроналде Давудихъе щвана, ва пачаясда кӀалъана:

«Гьале мун чӀвазе бокьун букӀарав дур тушман Шаулил вас Иш-Бошетил бетӀер. Дуе гӀоло, бетӀерчӀахъаяв пача, жакъа БЕТӀЕРГЬАНАС рецӀел босана Шаулидаса ва гьесул наслуялдаса».

9Беэротияв Риммонил васал Рехавиеги Баанагьиеги жаваб гьабун Давудица абуна:

«Щибаб балагьалдаса дун ворчӀизавурав ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа,[+] 10рохалил хабар босун вачӀунев чи хӀисабалда, Шаул чӀван вугин абун хабарги босун дихъе Циклагалде вачӀарав чи дица, кквезеги ккун, чӀван рехана. Гьеле гьесул харбихъ гьесие щвараб шапакъат![+] 11Гьанже, рокъов жиндирго бусада вукӀарав гӀайибго гьечӀев чи чӀварал хъачагъаздасан, гьесул би тӀалаб гьабичӀого ва гьаб ракьалдаса нуж нахъе тӀагӀинаричӀого теладай дица?!»

12Цинги Давудица жиндирго рагъухъабазе буюрухъ кьуна ва гьез гьел чӀвана. Гьез гьезул квералги хӀатӀалги къотӀана, къаркъалабиги Хевроналъул хӀорихъ гъотӀода дализаруна. Хадуб Иш-Бошетил бетӀерги Хевроналда Авнерида аскӀоб хабалъ букъана гьез.

#### 5


Давуд тӀолабго ГӀизраилалъул пачалъун вахъин

1ГӀизраилалъул тӀолалго агьлаби рачӀана Давудихъе Хевроналде ва гьез абуна:

«Гьале, дурги нижерги цо умумул руго. 2Цебе жеги Шаул чӀаго вугеб мехалдаго дуца рагъда цебехъанлъи гьабуна ГӀизраилалъе. БЕТӀЕРГЬАНАС дудалъидал абун букӀараб: „Дуца вехьлъи гьабизе буго Дир гӀизраил халкъалъе[*] ва ГӀизраилалда тӀад пачалъун мун вукӀине вуго“, – ян»[+].

3ГӀизраилалъул киналго чӀахӀиял чагӀи Давудихъе Хевроналде рачӀиндал, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дугӀаги гьабун, гӀизраилазулгун къотӀи-къай[†] гьабуна Давудица; ГӀизраилалда тӀад гьесул пачалъи тасдикъ гьабун, зайтуналъул нахги бахана Давудида.

4Лъеберго сон барав чи вахъана Давуд пачалъун ва гьес кӀикъого соналъ пачалъи гьабуна:[+] 5Хевроналда чӀун Ягьудиялда тӀад – анкьго сонгун анлъго моцӀалъ, Иерусалималда чӀун тӀолабго ГӀизраилалда ва Ягьудиялда тӀад – лъебералда лъабго соналъ[+].


Давудица Иерусалим кверде боси

6Жиндирго рагъухъабигун Иерусалималде къокъана Давуд, гьениб чӀел гьабурал евусиязде тӀаде кӀанцӀизелъун. Гьез Давудида абуна: «Дуца хӀетӀе чӀеларо гьаниб, рекъал-беццазцин нахъе къотӀула мун».

Гьезул ракӀчӀун букӀана Давудида гьениве жаниве ворчӀизе бажарунгутӀиялда. 7Амма Давудица гьезухъа Сион хъала бахъана. Гьанже гьелда Давудил Шагьарилан абула.

8Цинги Давудица рагъухъабазда абуна: «Евусиял гъуризе бокьун батани, ракьулъ бугеб лъадал рахъккун ун нух бахъе дол Давуд рихарал[*] „рекъа-беццазухъе“», – ян. (Гьелъин аби бугеб: «Рекъавги беццавги БетӀергьанасул[†] Рокъове жаниве лъугьинаро», – ян.)

9Давуд хъалаялъуве вахъана ва гьелда Давудил Шагьарилан цӀар тана. Гьес гьенир, Миллоялда[*] сверухъ ва жанисеб[†] рахъалда, цӀиял бакӀал рана[+]. 10Давуд тӀадеялдаса тӀаде къуватлъулев вукӀана, щайгурелъул Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас сундулъго кумек гьабулеб букӀиндал гьесие[+].

11Тиралъул пача Хирамица чапарзаби ритӀун рачӀана Давудихъе. Давудие кӀалгӀа базе кедр[*] гъотӀол цӀулги цӀулал ва ганчӀил устарзабиги ритӀун рачӀана гьес[+]. 12Давудида бичӀчӀана БЕТӀЕРГЬАНАС жив ГӀизраилалда тӀад пачалъун тасдикъ гьавун вукӀин ва Жиндирго гӀизраил халкъалъе гӀоло гьесул пачалъи кӀодо гьабураблъи.


Иерусалималда гьарурал Давудил васал

13Хеврон тун хадусала Иерусалималдаги жеги лъудби-гъаравашал рачана Давудица ва гьез жеги лъимал гьаруна гьесие. 14Гьале гьесие Иерусалималда гьарурал васазул цӀарал: ШаммуагӀ, Шовав, Натан, Сулейман, 15Ивхар, ЭлишуагӀ, Нефег, ЯфиагӀ, 16ЭлишамагӀ, ЭлиядагӀ ва Элипелет.


Пилистимал къезари

17Давуд ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъун вугин рагӀидал, пилистимазул тӀолабго аскар къватӀибе бахъана гьев кверде восизе къасдгун. Гьеб хабар рагӀидал, Давуд хъалаялъуве вилълъана. 18Пилистимал[†] рачӀун Рефаим расалъиялда къайи чӀван чӀана[+].

19БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру цӀехон дугӀа гьабуна Давудица: «Пилистимазда данде вагъун лъикӀдай дун? Кьеладай Дуца гьел дир кверде?» – янги абун.

БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие жаваб гьабуна: «Гьезда данде вахъа. Дица духъе кверде кьечӀого толаро гьел».

20Давуд БагӀал-Перацималде вилълъана ва гьенир пилистимал гъурана. «КъвачӀа борлъун къватӀибе кӀанцӀараб лъим гӀадин щущахъ разаруна БЕТӀЕРГЬАНАС дир тушбаби», – ян абуна цинги Давудица. Гьединлъидал гьеб бакӀалда цӀар БагӀал-Перацим[†][*] абун тана.

21Пилистимаз жидерго аллагьзабазул цӀулал ва ганчӀил статуяби гьенир ругелъурго рехун тана; Давудицаги гьесул рагъухъабазги гьел нахъе ракӀарана.

22Пилистимал нахъеги рачӀун Рефаим расалъиялда къайи чӀван чӀана. 23Давуд БетӀергьанасул амру цӀехон Гьесда цеве эхетана. БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие жаваб гьабуна:

«Гьаб рахъалдасан кӀанцӀуге гьезда тӀаде; гьезул хьибилсверун ун, бигьародул гъутӀби ругеб рахъалдасан тӀаде кӀанцӀе. 24Гьел гъутӀбузул каралъан лъелго унеб бодул гӀадаб хӀатӀил гьаракь рагӀидал, партӀан рагъ байбихье нужеца, щай абуни, гьелъул магӀна ккола БЕТӀЕРГЬАН пилистимазул аскар гъуризе нужеда цеве-цеве унев вугин абураб»[+].

25Давудица кинабго БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе гьабуна ва Геваялдаса рахъарал Гезералде щвезегӀан пилистимал гъурана.

#### 6


КъотӀиялъул гъамас Иерусалималде боси

1Давудица гӀизраил халкъалда гьоркьоса лъеберазарго рагъухъан тӀаса вищана. 2Цинги, рачун гьелгун, Давуд Ягьудиялъул БагӀалаялде[†][*] вилълъана, гьениса хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀар чӀвараб Аллагьасул КъотӀиялъул гъамас[†] босизе[+]. 3ЦӀияб гьакидаги лъун, гьеб гохӀдаса Авинадавил рокъоса нахъе босана. Авинадавил васал ГӀуззаги Ахиоги рилълъана гьеб гьоко бачун[+]. 4ТӀад лъун Аллагьасул гъамасгун, гьеб гьоко гьез гохӀдаса Авинадавил рокъоса къватӀибе бачана. Ахио гьакида цевехун рахъалда унев вукӀана. 5Давудги тӀолалго гӀизраилалги кутакалда рохун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц-бакъ гьабулел, арфаби лираби рачун, жергъаби систраби кӀутӀун, къали бачун, кучӀдул ахӀун сухӀматалда рукӀана.

6Нахонил гьоцӀире щведал, бусбузул хӀетӀе тункун, гьоко тарана; Аллагьасул гъамас кквезе квер бегьана ГӀуззаца[+]. 7Гьебмехалда ГӀуззадехун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин гьалаглъана ва гьеб бакӀалдаго[†] гъансида квер хъвазе хӀинкъичӀолъиялъухъ Аллагьас гьесие гӀажал гьабуна. Гьев гьенив Аллагьасул гъансида аскӀов хвана.

8БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀуззае гӀажал гьабидал Давудил кутакалда ракӀбакъвана. Гьелдаса нахъе гьеб бакӀалда Парец-ГӀуззайилан[*] абула.

9БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъун гьеб къоялъ Давудица абуна: «Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас кин дица дирго къавулъе бачинеб?!» – ин.

10Гьебмехалда Давудида кӀвечӀо Давудил Шагьаралде жиндирго кӀалгӀаялъубе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас бачине. Гьес гьеб цоги бакӀалде, гатияв Овид-Эдомил рокъобе щвезабуна. 11Лъабго моцӀалъ гатияв Овид-Эдомил рокъоб букӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас, ва БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъуна гьесдаги тӀолабго гьесул хъизан-къаялдаги.

12БЕТӀЕРГЬАНАС Овид-Эдомил хъизан-къаялда Аллагьасул гъамас гьениб букӀиналъухъ баракат лъун бугин рагӀидал, Давудица Аллагьасул гъамас Овид-Эдомил рокъоса нахъе босана ва кӀудияб рохелгун Давудил Шагьаралде бачана. 13БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас баччулел чагӀаз анлъго гали бахъанщинахъе гьес цо кьарияб баси къурбаналъе[†] хъолеб букӀана. 14Давуд живгойин абуни хӀебтил эфодги[†] тӀад ретӀун, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц-бакъалда кӀвараб хӀалалъ кӀанцӀи-кьурди гьабулев вукӀана. 15Гьедин рецц-бакъалъул рагӀабиги ахӀулаго, суралъубеги пулаго бачана Давудица ва тӀолабго гӀизраил халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас.

16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас Давудил Шагьаралде босун бачӀунеб мехалъ, Михала йикӀана гордухъан къватӀие ялагьун. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц гьабун кӀанцӀи-кьурдиялда вугев Давуд вихьидал, рекӀелъанго гьев хӀакъир гьавуна гьелъ[+].

17БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас жиндирго бакӀалда, Давудица гьелъие чӀвараб Чадрида жаниб лъуна. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбаналги гьаруна. 18Гьел киналго къурбанал тӀоритӀун лъугӀидал, Давудица, халкъалъе баракат гьарун, Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна[+]. 19Хадуб кинабго халкъалъе, ГӀизраилалъул тӀолабго мухӀур-хӀаталъе квен-тӀех бикьана гьес; цо гургинаб чед, лъикӀаб кесек гьанал ва цо кишмишалъул къараб чед кьуна жив-жив чиясе, бихьинчи-чӀужугӀадан батӀа гьаричӀого. Цинги гӀадамал жиде-жидер рокъоре руссана.

20Жиндирго хъизан-къаялъеги баракат гьарун дугӀа гьабизе рокъове тӀадвуссиндал, Шаулил[†] яс Михала ячӀана гьесда данде ва гьадин кӀалъана: «ГӀизраилалъул пача кутакаб гьунар гьабулев чи гӀадин вукӀун ватила жакъа, гӀадатиял чагӀазул гъаравашазда цевецин щивго гурев чи гӀадин тӀаса ретӀелги рехун кӀанцӀезе ккани!»

21Давудица Михалада абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀолойин дица гьеб гьабураб! Дур эменги гьесул хъизан-къайги нахъчӀван, дун тӀаса вищарав ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъ ГӀизраилалъул пачалъун дун гьавурав БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве хаду-хадувги, бокьани васандила, бокьани эхе-эхеде кӀанцӀела[+]. 22Жеги гӀодовегӀан гьавила дица дунго, амма дол дуца бицунел гъаравашаз дун кӀодо гьавилевха».

23Шаулил яс Михалае цониги лъимер гьабичӀо.

#### 7


Давудихъе БетӀергьанасул калима бачӀин

1Пача жиндирго кӀалгӀаялде вахъиндал ва сверухъ рукӀарал тӀолалго тушбабаздаса БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие эркенлъиги кьедал, 2гьес Натан аварагасда абуна:

«Балагье, дун хирияб кедралъул цӀулал бараб кӀалгӀаялда вуго. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъамасин абуни чодрониб лъун тун буго», – ян[+].

3Натаница абуна: «Дур рекӀел мурад щиб батаниги, тӀубазабе гьеб. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кумек буго дуе сундулъго», – ян.

4Амма гьебго сордоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калам рещтӀана Натанихъе:

5«Дир лагъ Давудихъе ун гьесда абе: „Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: ‘Дуцайищ балеб Дун жанив чӀезе рукъ? 6ГӀизраилал Мисриялдаса нахъе рачараб къоялдаса жакъа къоялде щвезегӀан Дица Диего рукъ кквечӀо, амма чодронив Бищунго Мукъадасаб[†] бакӀги ккун, сапаразда вукӀана. 7ГӀизраилалъул халкъгун цадахъ Дун киве щваниги, гьезие вехьлъи гьабизе гьезул къавмазда[†] гьоркьоса рищаразул цониги цевехъанасда Дица абунищ: Щай нужеца Дие хирияб кедралъул цӀулал рукъ балареб? – абун’“.

8Гьединлъидал, гьадин абе дир лагъ Давудида: „Гьале Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима: ‘Дица мун, гӀияда вукӀарав чи, вачун Дирго халкъалда ГӀизраилалда тӀад пачалъун тана[+]. 9Киве мун аниги, гьенив дуе кумекалъе чӀана Дун ва, дуда цеве-цеве ун, тӀолалго дур тушбаби гъурана. Дица гьанже кӀодо гьавила ва дунялалдаго цӀар рагӀаразул цоявлъун вахъинавила мун[+]. 10-11Дица Дирго гӀизраил халкъалъе ракь кьела ва гьенир гьел щула гьарила. Гьез жидерго ракьалда парахатго яшав гьабила ва тӀокӀаб лъицаго рахӀат хвезабиларо гьезул. Цебе Дирго халкъалъе нухмалъи гьабизе къадизаби тун рукӀараб заманалда гьабураб гӀадин, гӀаси-пасикъаз тӀокӀалъ зулму гьабизе гьечӀо гьезие. Дуеги тӀолалго дур тушбабаздаса цӀунараб хӀалхьи кьела’.

БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндицаго щула гьабилин дур агьлуян[+]. 12‘Дур къоял лъугӀаралго, мун парахатго умумузда аскӀов вукъила. Цинги Дица тахида дур вас лъела ва гьесул пачалъи щула гьабила[+]. 13Гьес базе буго Дие Мукъадасаб Рукъ ва Дица абадиялъего гьесул наслуялъул хъатикь щулалъизабизе буго пачалъиги[+]. 14Дун гьесие эменлъун вукӀина ва гьев Дие васлъун вукӀина; гьес мекъаб иш гьабуни, умумуз жиндирго лъимал цӀалаца рухулел гӀадин, гӀадлу гьабила Дица гьесие[+]. 15Амма Дирго рахӀму-цӀобалдаса гьев ватӀа гьавиларо, Шаул гьавурав гӀадин; Дица Шаул нахъе къотӀидал,[†] мун пачалъун тезе гӀоло. 16Дур агьлу ва дур пачалъи тарараб къо кидаго бачӀинаро, гьеб пачалъиялъул тахида абадиялъго дур наслуги букӀина’“»[+].

17Натаница Давудида бицана жиндие загьирлъараб тӀолабго БетӀергьанасул амру.


Давудил дугӀа

18Цинги Давуд вилълъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ чодрониве ва гьадинаб дугӀа гьабуна:

«Вай дир Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, Дуца гьедигӀан кӀодо гьавизе ккани дун щив чи кколев? 19Вай дир Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, гьебги гӀелин ккечӀо Дуда! Гьелда тӀадеги дир, дур лагъасул, рачӀунел наслабазул букӀинесебги загьир гьабуна. ГӀадатияв инсанасдехун Дур бугеб бербалагьи, огь дир Къудратав БЕТӀЕРГЬАН! 20Щиб бицун дун Дуда кӀалъалев? Огь, Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, Дуда лъикӀ лъалелъул дун, Дур лагъ! 21Дуцаго бицараб рагӀуе гӀоло ва Дурго амруялда рекъон гьаруна Дуца гьал хӀикматал ишал ва гьел дие, Дурго лагъасе, загьир гьаруна.

22Вай Дур тӀадегӀанлъи, Къудратав БЕТӀЕРГЬАН! Дуда ващадав щивго гьечӀо ва Мун тун батӀияв Аллагьги гьечӀо – нижерго гӀундузда рагӀидал гьеб![+] 23ГӀизраил гӀадаб цоги халкъ бугищ гьаб дунялалда? ЦохӀо гьеб халкъалъухъе вачӀана Аллагь, Жиндирго халкълъун букӀинелъун гьеб хвасар гьабизе. Мисриялдаса Дуего халкъ нахъе бачунелъул, кӀудиял ва хӀикматал ишалги гьарун, Дур цӀар дунялалдаго машгьурлъана. Дуца цогидал халкъалги гьезул аллагьзабиги гьезда цереса нахъе рачахъана[+]. 24Дуца Дурго кверщаликь чӀезабуна ГӀизраил – Дур халкъ; абадиялъего Мунго бетӀергьанаб халкълъун гьабуна гьеб. Я БЕТӀЕРГЬАН, ГӀизраилалъул Аллагьлъун Мунгоги вахъана.

25БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Гьанже дие, Дурго лагъасе ва гьесул наслуялъе кьураб рагӀи цӀуне абадиялъго ва Дуца абухъе тӀубазабе кинабго. 26Дур цӀар кӀодолъаги абадул абадиялъе! ГӀадамаз абизе биччай: „Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вуго ГӀизраилалъул Аллагь“, – ин. Дур лагъ Давудил агьлу миркалъго щулалъаги Дуда цебе.

27Дир агьлу Дуца щула гьабилин дие гьеб загьир гьабурав, ГӀизраилалъул Аллагь вугелъул Мун – Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН, дица, дур лагъас, таваккал тӀамуна Дуда цебе гьаб гьари-дугӀа гьабизе. 28Огь, Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, мун гурев Аллагь гьечӀо! Дур рагӀаби хӀакъал руго ва Дурго лагъасе лъикӀлъиялъе рагӀи бицана Дуца. 29Дур лагъасул хъизан-агьлуялда баракат лъезе къабуллъаги Дуе, абадиялъго Дур рахӀму-баракаталдаса ратӀалъугеги гьел. Дуцаголъидал гьеб абураб, Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, Дур баракаталдаса бахараб баракат букӀине бугин миркалъго Дур лагъасул хъизан-агьлуялда тӀад!» – ин.

#### 8


Давудил бергьенлъаби

1Гьелдаса хадуб Давудица, тӀаде кӀанцӀун, пилистимал[†] гъурана, гьел жиндирго кверщаликье рачана ва пилистимазул тахшагьарги кверде босана. 2Гьединго МогӀавги кверде босана Давудица. Гьес гьезул рагъухъаби кьер гьабун ракьалда гӀодор регизаруна ва, кӀигояв чӀван лъабабилев чӀаго тун гьаризе къотӀана. Гьедин Давудие мутӀигӀлъана могӀавиял ва гьел гьесие ясахъ кьезе тӀамуна.

3Ефраталъул гӀурумухъ кверде босизе унев вукӀарав Цовагьалъул пача Гьададезерил боги гъурана Давудица. Гьададезер Реховил вас кколаан[+]. 4Давудица гьесул азаралда анкьнусго чотӀахъанги къоазарго лъелав рагъухъанги кверде восана. Нусго чолгьакие гӀурал чуял нахъе тун, хутӀарал гьаказда ралел чуязул хӀатӀил щукӀдул къотӀана Давудица.

5Цовагьалъул пача Гьададезерие кумекалъе рачӀарал Сириялъул рагъухъабазулги къоло кӀиазарго чи чӀвана гьес. 6Давудица жиндирго рагъухъабазул цо-цо къокъаби Сириялда бугеб Дамаскалде рахъинаруна. Сириял гьесул лагъзаллъун ккана ва гьес гьезда тӀадги ясахъ лъуна. Киве аниги, БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие бергьенлъи кьолеб букӀана.

7Гьададезерил чукъбузул рукӀарал меседил хъалхъанал Давудица Иерусалималде росун рачӀана[+]. 8Давудица гӀемераб мазгарги босана Гьададезерил шагьарал Бетахалдаса ва Беротаялдаса.

9Давудица Гьададезерил тӀолабго аскар гъурун бугин рагӀидал, Хаматалъул пача Тойица 10жиндирго вас Ёрам витӀана Давудихъе сайгъат-саламгун, Гьададезерида тӀад гьес босараб бергьенлъи баркун. Тойил кидаго рагъ букӀана Гьададезерилгун. Давудие сайгъаталъе гӀарцул, меседил ва мазгарул тӀагӀелал росун рачӀана Ёрамица.

11Давуд пачаяс БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ратӀа гьаруна гьел тӀагӀелал, жиндиего мутӀигӀ гьарурал цогидал халкъазухъа бахъараб месед-гӀарацгун цадахъ[+]. 12Гьел халкъалги кколаан эдомиял, могӀавиял, аммониял, пилистимал ва амалекиял. Реховил вас Цовагьалъул пача Гьададезерихъа бахъараб давлаги БетӀергьанасе батӀа гьабуна гьес.

13ЦӀамгӀалаб расалъиялда анцӀила микьго эдомияв чӀван хадуб, Давудил цӀар сверухълъиялдаго машгьурлъана[+]. 14Эдомалъул ракьалда киса-кирего жиндирго рагъухъабазул къокъаби чӀезаруна Давудица, ва тӀолалго эдомиял гьесул лагъзаллъун ккана. Киве аниги Давудие БЕТӀЕРГЬАНАС бергьенлъи кьолеб букӀана[+].


Давудил тӀадчагӀи

15[•]ТӀолабго ГӀизраилалда тӀад пачалъун вукӀана Давуд; ритӀухъаб хъулухъ гьабун нухда бачунеб букӀана гьес жиндирго халкъ[+]. 16Церуягьил вас Иоав вукӀана гьесул аскаразул бетӀерлъун; АхӀилудил вас Егьошафат – тарихчилъун;[+] 17АхӀитувил вас Цадок ва Ахимелехил вас Авиатар – кашишзабилъун;[†] Сераягь – хъвадарухъанлъун;[+] 18ЕгьоядагӀил вас Бенаягь – керетиязул ва пелетиязул[*] цевехъанлъун. Давудил васалги аслиял тӀадчагӀилъун рукӀана[+].

#### 9


Давуд ва Мефи-Бошет

1Цо къоялъ Давудица цӀехана: «Шаулил[†] хъизаналъул цониги чи нахъе хутӀун гьечӀищ, дица Ионатание гӀоло гьесие лъикӀлъи гьабилаан букӀараб»[+].

2Цива абурав цо хъулухъчи вукӀана Шаулил къавулъ. Гьев гьесда цеве вачун вачӀиндал, Давудица цӀехана: «Мун Цивайищ кколев?» – ин.

«У, дун вуго, дур лагъ», – ин жаваб кьуна гьес[+].

3Пачаяс цӀехана: «Шаулил хъизаналъул цониги чӀаго хутӀарав чиго гьечӀищ? Аллагьасе гӀоло гьесие лъикӀлъи гьабилаан дица букӀараб».

Циваца абуна: «Ионатанил цо вас вуго, кӀиябго бохги рекъав», – ин[+].

4Кив гьев вугевин пачаяс цӀехедал, Циваца абуна: «Ло-Деваралда, Аммиэлил вас Махирил минаялъув вуго», – ян[+].

5Давудица Ло-Деваралде Аммиэлил вас Махирил минаялъуса гьев вачине чагӀи ритӀана. 6Шаулил вас Ионатанил вас Мефи-Бошет Давудихъе вачун вачӀиндал, гьев гӀодоб гьумер цун пачаясе къулана.

«Мефи-Бошет!» – ин ахӀана Давудица.

«Гьале дун, дур лагъ», – ин жаваб гьабуна гьес[+].

7«Мун хӀинкъуге! Дица дур тӀалаб-агъаз гьабила гьанже, дур эмен Ионатание гӀоло. Дур кӀудияв эмен Шаулил рукӀаралщинал ракьалги духъе тӀадруссинарила. Мунин абуни, кидаго дида цадахъ квана-гьекъела».

8Пачаясе бетӀерги къулун, Мефи-Бошетица абуна: «Хвараб гьой гӀадав дун щив чи кколев, дуца гьединаб лъикӀлъи дие гьабизе ккани?»

9Шаулил вукӀарав хъулухъчи Циваги ахӀун, Давудица гьесда абуна:

«Дур хважаин Шаулил ва гьесул гӀагарлъиялъул букӀарабщинаб боцӀи-рикъзи дица гьесул васасул васасе кьолеб буго. 10Рачун дурго васалгун ва хӀалтӀухъабигун, дуца гьесул ракьал рекьизе ккола, дур хважаинасул васасул къавулъ рикъзи букӀине. Живго Мефи-Бошет абуни кидаго дунгун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьов вукӀине вуго». (Цивал анцӀила щуго васги къого лагъги рукӀана.)[+]

11Циваца пачаясда абуна: «Дица, дур лагъас, дир бетӀергьан пачаясул буюрухъалда рекъон гьабила кинабго», – ян.

Мефи-Бошет, пачаясул васазул цояв гӀадин, Давудида цадахъ кваналаан гьелдаса нахъе.

12Мефи-Бошетил вукӀана цо гьитӀинав вас; гьесда цӀар Мика букӀана. Цивал хъизан-къаялъул киналго чагӀи Мефи-Бошетида цере хӀалтӀулаан. 13Мефи-Бошет Иерусалималде вахъана, щайгурелъул гьев пачагун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьове вачун вукӀиндал. КӀиябго бохалда рекъавги вукӀана гьев.

#### 10


Давудица аммониязда ва сириязда тӀад бергьенлъи боси

1Дагьаб заманалдасан аммониязул пача хвана, ва гьесул бакӀалда[†] пачалъун гьесул вас Ханун вахъана[+]. 2Давудица пикру гьабуна: «Нахашил вас Хануние лъикӀлъи гьабизе ккела дица, гьесул инсуца дие гьабурабго гӀадин». Цинги Давудица Ханунихъе гьесул инсул зигара гьабизе жиндирго чагӀи ритӀун ана.

Давудил чагӀи аммониязул ракьалде щведал, 3аммониязул церехъабаз жидерго пача Ханунида абуна:

«Давудица дур инсул хӀурматалда духъе зигара гьабизе ритӀарал чагӀи ругин долиланищ дуда ккараб? Гъоркьанго шагьаралъул хал-шал гьабизе ва гьеб щущахъ базабизе къасдгун ритӀарал чагӀицин гуродай дол Давудица?»

4Гьебмехалъ Хануница Давудил чагӀи ккуна ва жив-живасул бащдаб мегежги, роцукӀаркьеналде щвезегӀан ратӀлил гъоркьияб рахъги къотӀун, нахъе ралагьизаруна гьел. 5Гьезие гьабураб инжитлъи-хӀакъирлъиялъул хабар рагӀидал, Давудица гьезда данде чагӀи ритӀун ана.

Пачаяс абун бачӀана: «Мугжузда рас бижизегӀан Ерихоналда чӀа, хадур тӀадрусса», – ян.

6Давудида цере жидецаго жалго суризарураблъи бичӀчӀана аммониязда. Гьединлъидал, Бет-Реховалдаса ва Цовагьалдаса къоазарго сириязул лъелал рагъухъабиги, цадахъ азарго рагъухъангун МагӀахаялъул пачаги, Товалдаса анцӀила кӀиазарго рагъухъанги ккуна гьез мухьдахъ рагъизе[+].

7Гьеб рагӀидал, Давудица тӀолабго аскаргун цадахъ Иоав витӀана гьезда данде вагъизе. 8Аммониял рачӀун шагьаралъул кавабазда дандритӀун кьерал гьарун рагъде хӀадурлъана. Цовагьалдаса ва Реховалдаса сириялги, Товалдаса ва МагӀахаялдаса рагъухъабиги ратӀаго авлахъалда чӀана.

9Нахъасанги цересанги рагъизе ккезе рукӀин бихьидал, Иоавица ГӀизраилалъул бищун лъикӀал рагъухъаби тӀаса рищана ва сириязда данде рагъизе гӀуцӀана. 10ХутӀаралщинал гьес жиндирго вац Авишайихъе кьуна, гьелги аммониязда данде рагъизе кьерал гьарун гӀуцӀана.

11Иоавица гьесда абуна: «Сириял дидаса бергьунел ругони, мун вачӀа дие хӀалае, нагагь аммониял дудаса бергьунел ругони, дун вачӀина дуе хӀалае. 12КъвакӀун чӀа! БахӀарчиго рагъила нилъерго халкъалъе ва Аллагьасул шагьаразе гӀоло. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндиего бокьараб гьабе абе!»[+]

13Иоавица жиндирго рагъухъабигун цадахъ сириязда тӀаде гьужум гьабуна, сириял лъутанхъизе лъугьана. 14Гьел лъутун унел рихьидал, аммониялги тӀурана Авишайида цереса ва гьел жидерго шагьаралда рахчана. Иоавин абуни, аммониязулгун ккараб гьеб рагъ лъугӀидал, Иерусалималде тӀадвуссана.

15ГӀизраилаз жалго гъурараблъи бихьидал, хутӀаралщинал сириял данделъана. 16Ефрат гӀурул доб цояб рахъалда ругел сириялги ахӀизе чагӀи ритӀана Гьададезерица. Гьададезерил аскаралъул бетӀер Шовахица Хеламалде рачун рачӀана гьел[+].

17Гьеб хабар Давудида рагӀидал, гьес ГӀизраилалъул тӀолалго рагъухъаби данде ракӀарана, ва гьелгун цадахъ Иордан[†] гӀорги бахун, Хеламалде вачӀана. Сириял кьер-кьер гьабун Давудида данде рагъизе къачӀана ва рагъ байбихьана. 18ГӀемер кватӀичӀого гӀизраилаз лъутизаруна гьел. Давудица гьезул анкьнусго чолгьаказда рекӀунел рагъухъаби ва кӀикъоазарго лъелал рагъухъаби[*] чӀвана. Гьединго аскаралъул бетӀер Шовахги лъукъана Давудица ва гьев гьенивго хвана. 19ГӀизраилаз жал тӀуранго гъурун рукӀин бичӀчӀидал, Гьададезерил кверщаликь рукӀарал тӀолалго пачабаз ГӀизраилалъулгун ракълилаб къотӀи-къай[†] гьабуна ва гӀизраил халкъалъе мутӀигӀлъана гьел.

Хадурккун аммониязе кумекалъе рахъине сириялги хӀинкъана.

#### 11


Давудги Батшебаги

1Ихдалил гӀужалда пачаби рагъде рахъунаан. Гьанжесала Давудица Иоав витӀана вагъизе, цадахъ жиндирго церехъабигун ва ГӀизраилалъул аскаргун. Гьез рагъулъ аммониял щущахъ риххизаруна, гьезул тахшагьар Раббагьги сверун ккуна. Давуд абуни, Иерусалималда чӀун вукӀана[+].

2Цо нухалъ сардилъ вахъун жиндирго кӀалгӀаялъул тӀохда[*] хьвада-чӀвадилев вукӀана Давуд. ТӀохдаса гъоркье валагьидал, гьесда чвердолей цо гӀадан йихьана. Гьей кутакалда берцинай гӀадан йигоан. 3Давудица гьей гӀадан лъил-щияли лъазабизе чи витӀана.

«Элиамил яс, хитияв Уриягьил лъади Батшеба йиго дой», – абун бицана гьев чияс[+].

4Гьебмехалъ Давудица гьей ячине чагӀи ритӀана. Гьей гьесухъе ячун ячӀана; гьев гьелда аскӀов вегана (гьей хъублъиялдаса яцӀцӀалъун лъугӀараб заман букӀана гьеб). Цинги гьей рокъое тӀадюссана[+].

5Гьей гӀаданалъул ургьибе лъимер ккана, цинги гьеб бицун чи витӀана гьелъ Давудихъе.

6Гьебмехалъ Давудица Иоавихъе буюрухъ битӀана: «Хитияв Уриягь витӀе дихъе», – ян.

Иоавица гьев витӀун вачӀана. 7Уриягь вачӀиндал, Давудица Иоавил, аскариязул ва рагъул хӀакъалъулъ гара-чӀвари гьабуна гьесулгун. 8Хадуб Давудица Уриягьида абуна: «Рокъове ун цодагьаб хӀалхьи гьабе», – ян.

Уриягь пачаясул кӀалгӀаялъуса къватӀиве вилълъана, гьесда хадуб пачаясул сайгъатги битӀун ана. 9Амма Уриягь, рокъовеги инчӀого, кӀалгӀаялъул кавабахъго, пачаясул рорчӀухъабазда аскӀов кьижизе вегана. 10Давудида Уриягь рокъове инчӀилан бициндал, гьес Уриягьида цӀехана:

«ГӀураб мех сапаралдаги бан вачӀарав чи, щай мун рокъове инчӀев?» – абун.

11Уриягьица абуна: «КъотӀиялъул гъамасги[†] ягьудиялги чадразухъги тун, дир хважаин Иоавги гьесул чагӀиги рагьараб авлахъалдаги тун, дун цинги рокъовеги ун квана-гьекъон кепалда лъадуда аскӀов вегунищ вукӀинев? Дур гӀумруялхӀа, гьединаб хӀалихьалъи дица кидаго гьабуларо!» – ян.

12Цинги Давудица гьесда абуна: «Жакъаги шагьаралда чӀа, метер дица мун тӀадвуссун нухда витӀила», – ян.

Уриягьица гьеб къоги гьелда нахъисеб къоги Иерусалималда бана. 13Давудица жиндихъего ахӀун лъикӀаб хӀалалда мехтизегӀан квана-гьекъезавуна гьев. Амма, къаси Уриягь добго бакӀалде[†] Давудил рорчӀухъабазда аскӀов кьижизе ана. Кинго рокъове инавизе кӀвечӀо гьев.

14Радал Давудица кагъат хъвана Иоавихъе ва гьеб Уриягьида цадахъ битӀана[+]. 15Кагътида хъван букӀана: «Бищун гӀасияб рагъул кор боркьараб бакӀалде ккезаве Уриягь, гьев гьенив гӀажалалде кколеб хӀалалъ, нужгоги гьесдаса нахъегӀан къан чӀа», – ян. 16Шагьаралде гьужум гьабулаго, тушбабазул бищун гучал рагъухъаби ругеб бакӀги лъазабун, гьениве ккезавуна Иоавица Уриягь. 17Шагьаралъул чагӀи Иоавида данде рагъизе рахъана ва гьеб рагъулъ Давудил аскаралъул цо-цо рагъухъабиги чӀвана; хитияв Уриягьги вукӀана гьезда гьоркьов.

18Иоавица гьеб рагъулъ ккара-таралъул мухӀканаб хабар битӀана Давудихъе. 19Иоавица чапарасда абуна:

«Гьаб рагъда ккарабщиналъул кинабго хабар рагӀидал, 20пачаясул ццин гьалаглъизе бегьула ва гьес дуда абизе бегьула: „Щай нуж гьеб хӀалалда шагьаралде гӀагарде къарал? Нужеда лъаларогойищ букӀараб доз къадазда тӀасан нужеде ганчӀал ралеблъи, чӀорал речӀчӀулеблъи? 21Ерубешетил вас Авимелех[*] лъица чӀварав? Тевецалда Шагьаралъул къададаса гӀодобе чӀужугӀаданалъ рехараб гьабил ганчӀица гуревищ гьев чӀварав? Щай нуж гьедигӀан шагьаралде гӀагарде арал?“ Гьедин пачаяс дуда абуни дуца абе: „Дур лагъ хитияв Уриягьги чӀвана“», – ян.

22Чапар нухде вахъана ва Давудихъе щведал, Иоавица тӀадкъарабщинаб гьесда бицана. 23Гьев чапарас Давудида абуна: «Дол нижеда тӀаде-тӀаде рачӀунел рукӀиндал, доз ниж цин рагьараб авлахъалде нахъе къазаруна, амма хадуб нижецаги тӀадруссинаруна дол шагьаралъул кавабахъе щвезегӀан. 24Гьенир, чӀорбутӀчагӀаз шагьаралъул къадазда тӀаса гӀодоре чӀорал речӀчӀун, пачаясул цо-цо чагӀи чӀвана. Дур лагъ хитияв Уриягьги чӀвана».

25Цинги Давудица гьесда абуна: «Иоавида гьадинан абе: „Рагъда чи хвечӀого хутӀуларелъул, дуца гьелъул ургъел гьабуге. Рагъул гуч цӀикӀкӀинабун гьеб шагьар тӀатӀала ккезабе“, – ян. Гьединги абун Иоавил ракӀбатизабе».

26Рос чӀван вугин рагӀидал, Уриягьил лъадуца гьесда хадуб магӀу бахъана. 27Хварав чиясда хадур гӀодулел къоял ахиралде щведал, Давудица гьей жиндирго рокъое ячана; гьей гьесул лъадилъун яхъана ва гьелъие вас гьавуна. Амма Давудица гьабураб иш БЕТӀЕРГЬАНАСДА квеш бихьун букӀана.

#### 12


Натаница Давудида бадибчӀвай гьаби

1БЕТӀЕРГЬАНАС Натан авараг витӀана цо къоялъ Давудихъе. ВачӀун гьес Давудида абуна:

«Цо шагьаралда вукӀаравила кӀиго чи – цо бечедав, цо мискинав[+]. 2Бечедав чиясул букӀарабила рикӀкӀун хӀал кӀоларебгӀан гӀемераб гӀи-боцӀи. 3Мискинасул абуни, гьес бичун босараб цо гьитӀинаб кьегӀер тун тӀокӀаб щибго букӀинчӀебила. Гьеб кьегӀер гьес жиндирго лъималазда цадахъ хьихьун кӀудияб гӀурабила. Гьесул кӀалдиса кванан, гьесул щурминиса лъим гьекъон, гьесул каранда кьижун гӀурабила ва гьесие жиндирго ясгӀанги хириябги букӀарабила гьеб. 4Цо къоялъ бечедасухъе вачӀун вуго гьобол. Амма гьев гьоболасе квен гьабизе жиндирго гӀи-боцӀуда хъвазе барахщаравила гьев чи. Цинги арав гьев мискинасухъе, бачараб гьесул кьегӀер ва гьебги хъун, гьабураб тӀаде вачӀарав гьоболасе кваназе жо».

5Гьебмехалъ ццидаца гьалаглъана Давуд, ва гьес абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА, гьеб жо гьабурав чи гӀажалалъе мустахӀикъав вуго! 6ГурхӀел-рахӀму тун гьединаб иш гьабизе кӀварав гьев чияс гьеб кьагӀрихъ ункъо нухалъ цӀикӀкӀун багьа бецӀизе ккола»[+].

7Цинги Натаница абуна:

«Мун вуго гьев чи! Гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул калима: „Дица ГӀизраилалъе пачалъун вищана мун ва Шаулил[†] квердаса ворчӀизавуна[+]. 8Дица гьесул кӀалгӀаги, гьесул руччабиги кьуна дуе; тӀолабго ГӀизраилги Ягьудияги дур кверщаликье ккезабуна. Гьебги дуе гӀолеб букӀун батичӀони, Дица жеги тӀадеги жубалаан дуе. 9Щайха цинги дуца, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялда малги бан, Гьесда цебе къабихӀаб иш гьабураб? Хвалчаца чӀван хитияв Уриягьгун, дуца гьесул лъади дуего ячана. Дуца аммониязул хвалчадалъун чӀвана гьев[+]. 10Дунги малъие гьавичӀого, хитияв Уриягьил лъади дуего ячаралъухъ зулму-хӀалаб хвел дур хъизан-къаялдаса кидаго тӀаса инаро“.

11Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дурго къавулъан бачӀинабила Дица дуда тӀаде балагь. Рачун дур руччаби Дица дур цевесев чиясул кверщаликье кьела, гьевги дур берда цеве гӀададакъад гьезда аскӀов вегила[+]. 12Дуца бахчун гьабуна, Дицайин абуни ГӀизраилалдаго лъалеб хӀалалъ гьабила“, – ян».

13Цинги Давудица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе кӀудияб мунагь гьабуна дица!» – ян.

Натаница гьелда данде абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС дур мунагь тӀаса босана. Мун хвезе гьечӀо[+]. 14Амма БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ тушбабазда цебе Гьесул цӀар къабихӀ гьабулеб иш гьабуралъухъ дуе гьавурав вас хвезе вуго».


Давудил вас хвей

15Гьединги абун Натан авараг рокъове ана. Хадуб БЕТӀЕРГЬАНАС унти ккезабуна Уриягьида йикӀарай лъадуца Давудие гьабураб лъимаде. 16Цинги гьеб лъимадуе гӀоло Давуд Аллагьасде гьардана. Кванда кӀалцин хъвачӀого гӀодов чӀарбида вегун рана сардал[+]. 17Гьесул гӀагарлъиялъул чӀахӀиял чагӀи рачӀана гьесда аскӀоре гьев тӀаде вахъинавизе, амма гьес тӀаде вахъине ва гьезда цадахъ квен кваназе инкар гьабуна.

18Анкьабилеб къоялъ лъимер хвана. Давудил чагӀи лъимер хванин гьесда абизе хӀинкъун рукӀана. Гьезда ккана: «Лъимер чӀаго букӀагоцин нилъехъ гӀенеккичӀо Давуд. Гьанже лъимер хванилан кин нилъеца гьесда абилеб. Цинги гьес гӀасияб хвел босизе гурин», – абун.

19Давудида рихьана сверухъ чагӀи цоцада щурщудилел рукӀин. Лъимер хун букӀин бичӀчӀана гьесда.

«Хварабищ лъимер?» – ин цӀехана Давудица. Хванин абуна гьез.

20Гьебмехалъ чӀарбидаса тӀаде вахъана Давуд. Черхги чура-хулун, гьуинал махӀалги рахун, ретӀелги хисун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб бакӀалде[†] вилълъана ва Гьесие дугӀа гьабуна. Хадув жиндирго кӀалгӀаялде вилълъана Давуд ва квен босеян буюрухъ кьуна; гьесда цебе квен босун бачӀана ва гьев кванана.

21Гьесул чагӀаз хӀикмалъун гьесда абуна:

«Гьалъул магӀна щиб? Лъимер чӀаго букӀадго мун кӀалги ккун гӀодилев вукӀана. Гьанже лъимер хвараб мехалъ, мун тӀаде вахъун, квана-гьекъолев вуго?» – ян.

22Гьес жаваб кьуна: «„Щиб лъалеб БЕТӀЕРГЬАН гурхӀизе бегьула дида ва лъимер чӀаго хутӀизе бегьула“, – ян хьулги лъунин дица лъимер чӀаго бугебгӀан мехалъ кӀалги ккун магӀу тӀураб[+]. 23Амма гьанже гьев хвана. ТӀокӀалъги кӀал ккун щай дие? Гьев нахъвуссинавизе дида бажарилищ? Дун гьесда хадув ани гурони, гьев тӀокӀав дихъе тӀадвуссинаро».


Сулейман гьави

24Цинги Давудица жиндирго лъади Батшебае ракӀ-макӀ гьабуна. Гьев гьелда аскӀов вегана ва гьелъул ургьибе лъимер ккана. Гьелъ вас гьавуна, гьесда цӀарги Сулейман лъуна. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хиралъана гьев вас, 25ва гьединлъидал Натан авараг витӀана БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго рахъалъан Едидиягь[*] абун цӀар лъе васасдаян тӀадкъайгун.


Давудица Раббагь шагьар кверде боси

26Гьебго заманалда Иоав аммониязул тахшагьар Раббагьалда данде вагъулев вукӀана ва гьес пачаясул кӀалгӀа кверде босана[+]. 27Цинги Иоавица чапарзаби ритӀана Давудихъе гьадинаб хабаргун:

«Раббагьалде гьужум гьабуна нижеца ва гьезул шагьаралде лъим бачараб иццул бетӀер ккуна. 28Гьанже хутӀарал рагъухъабиги рачун, шагьаралде гьужум гьабизе ва гьеб кверде босизе вачӀа, гьеб дицаго гьабизе ккечӀого букӀине. Гурони гьеб бергьенлъиялъул цӀар дур бакӀалда дие щвела».

29ХутӀараб аскарги цадахъ бачун, Давудица Раббагьалда тӀаде гьужум гьабуна ва гьеб кверде босана. 30Давудица гьезул пачаясул[*] ботӀродаса меседил таж нахъе босана ва жиндирго ботӀрода лъуна. Жавгьар-якъуталъ къачӀараб цо талант[*] цӀайиги бугеб таж букӀана гьеб. ЦӀакъ гӀемераб давлаги щвана гьезие гьеб шагьаралдаса. 31Гьеб шагьаралъул гӀадамалги ккун рачун хъухъадираби, маххул газаби, гӀащтӀал кодоре кьун хӀалтӀизе тӀамуна. Гьединго хӀарщул кирпичал гьаризеги тӀамуна гьел.

Аммониязул тӀолалго шагьаразе гьебго жо гьабуна Давудица. Хадуб, цадахъ тӀолабго жиндирго аскаргун, гьев Иерусалималде тӀадвуссана.

#### 13


Тамар инжит гьайи

1Давудил вас Авессаломил Тамарин абун цӀар бугей тӀулбикьарай яц йикӀана; гьей йикӀана кутакалда берцинай яс. Давудил цогидав вас Амнонил рокьи ккана Тамарихъ. 2Эбел батӀияй яц Тамарихъ ккараб рокьуца битӀахъе холев вукӀана Амнон – гьей ясгӀадан йикӀиндал, гьелда аскӀове къазе рес гьечӀин жиндиеян пикрабаз чӀвалев вукӀана гьев. 3Егьонадав абурав цӀакъ сихӀирав цо вацгӀал вукӀана Амнонил; Давудил вац Шимагьил вас вукӀана гьев[+].

4Гьес Амнонида цӀехана: «Щай мун къойидаса къойиде тӀадго вакъван унев вугев? Дида бицине бегьулареб жойищ бугеб?»

Цинги Амноница абуна: «Авессаломил яц Тамарихъ рокьи ккун холев вуго дун», – ин.

5Егьонадавица абуна: «Вегун бусадагун унтараб ххвел гьабе. Духъе ваккизе эмен вачӀаравго гьесда абе: „Дир яц Тамар ячӀа абе бегьулеб батани дие квен гьабизе. Дие бокьилаан гьелъ щиб букӀаниги кваназе жо гьабизе гьаниб дида бихьулаго; гьелъ кьураб квен кваналаан дица“, – ян».

6Амнон унтараб ххвелги гьабун бусада вегана. Ваккизе эмен вачӀиндал, Амноница гьесда абуна: «Бегьулеб батани дир яц Тамар ячӀа абе дида цебе цо-кӀиго чед гьабизе; цинги гьелъ цебе лъураб квен кваналаан дица», – ян.

7Давудица кӀалгӀаялде Тамарида хадув чи витӀана: «Дурго вац Амнонил бакӀалдеги[†] ун, гьесие кваназе жо гьабе», – ян.

8Бусада вугев жиндирго вац Амнонил бакӀалде йилълъана Тамар. Буцун ролъгун, гьесда цере режана чадал. 9Хадуб къоноялъуса росун гьесда цере лъуна гьел, амма гьес кваназе инкар гьабуна.

«Цо течӀого къватӀире а абе киналго чагӀи гьаниса», – ян абуна гьес.

Киналго къватӀире ана. 10Цинги Амноница Тамарида абуна: «Дун кьижулеб рокъобе босе гьеб квен, дуда кодоса кваназе букӀине дица», – ян.

Гьабураб квен босун гьесул кьижулеб рокъобе вацасда цебе щвезабуна Тамарица. 11Амма гьев кваназавизеян гьесда аскӀое къарайго, къан ккун гьейгун, жинда аскӀой ега яцакойилан абуна гьес.

12«Вай, бегьуларо, дир вац! Дун гьедин инжит гьаюге. ГӀизраилалда гьединаб жо гьабизе бегьуларо! Гьеб бетӀер сверараб жо гьабуге дуца![+] 13Цинги гьеб ничги босун дун кие иней? Мунгоги ГӀизраилалдаго къватӀив чӀвала. Пачаясда кӀалъай, дос дун дуе кьезе инкар гьабиларо», – ян гьардана гьей гьесда.

14Амма гьес гьелъухъ гӀинцин бачӀо. Гьесул къуват цӀикӀкӀараб букӀиндал, аскӀов вегун, инжит-хӀакъир гьаюна гьес гьей. 15Гьеб лахӀзаталдаго Амноние гьей кутакалда рихана. Гьелъухъ ккун букӀараб рокьиялдасаги къуватаб рокьукълъи бачӀана гьесул рекӀелъе.

«ТӀаде яхъа! ТӀагӀа дида цееса!» – ян ахӀдана Амнон гьелде.

16Тамарица абуна: «Вай, гьелъие ккараб гӀилла щиб?! Гьанже дун къватӀие къотӀи,[†] дуца дие гьабуралдасаги жеги кӀудияб квешлъи ккола!» – ян.

Амма гьелъул рагӀи гӀадахъ босичӀо гьес. 17Жиндирго цо цеветелги ахӀун, гьесда абуна:

«Нахъе ахӀе гьай жо гьаниса, кавуги рахай гьалда хадуб», – ин.

18Гьесул цеветелас къватӀие тункана гьей, гьелда хадуб кавуги рахана. Гьелда тӀад ретӀун букӀана, батӀи-батӀиял накъишаз берцин гьабураб, росасе инчӀел пачаясул ясаз ретӀунеб хирияб ретӀел. 19Цинги хирияб тӀасанретӀелги бихъун, ботӀроде хӀатӀ бана Тамарица. Къан ккун бетӀергун, гӀек-гӀекиялда гӀодилаго нахъе йилълъана гьей гьениса.

20Гьелъул вац Авессаломица гьелда абуна: «Вац Амнонищ дуда аскӀов вукӀарав? Гьанже сихӀкъотӀун чӀа дир яц. Довги дур вацлъидал. ЯхӀ гьабе гьанже».

Гьелдаса нахъе Авессаломил минаялъуй йикӀана Тамар, ялгъузлъиялда гӀумру гьабун.

21Гьеб хабар Давудида лъайдал, гьесул Амнонида кутакалда ццин бахъана, амма хирияв вукӀиналъ щибго гӀадлу гьабичӀо гьес васасе; гьесул тӀоцеве гьавурав васлъидал гьев вукӀарав. 22Авессаломги Амнонида кӀалъачӀого чӀана – я лъикӀалъе, я квешалъе. Жиндирго яц Тамар гьес инжит гьаюралдаса нахъе гьесда рихана гьев.


Авессаломица Тамарие гӀоло Амнонидаса къисас боси

23КӀиго лъагӀалидасан, Авессаломил гӀи къунцӀулеб букӀана Ефраимил гӀорхъода аскӀоб бугеб БагӀал-Хацоралда,[†] ва гьес киналго пачаясул васал ахӀана гьенире. 24Пачаясухъе вилълъана Авессалом ва гьесда кӀалъана: «Дир гӀи къунцӀулеб буго. Киналго цересел чагӀиги цадахъ рачун, гьениве вачӀине санагӀат ккелародай дир пачаясул?» – абун.

25Пачаяс жаваб кьуна: «Жо кколаро, дир вас. Ниж киналго гьениреги рачӀун, дуе бакӀлъи ккезабиларо», – ян.

Авессаломица кигӀан гьараниги, пачаяс живго гьениве вачӀине инкар гьабуна, амма васас гьабулебщиналда баракат лъегиян гьара-рахьи гьабуна. 26Цинги Авессаломица абуна: «Гьедин батани, дир вац Амнон виччай нижеда цадахъ».

Пачаяс цӀехана: «ГьевгӀаги щай дуе цадахъ?» – ин.

27Амма Авессалом тӀаса вичӀичӀелъул, гьес Амнонги хутӀарал киналго жиндирго васалги гьесда цадахъ риччана.

28Авессаломица жиндирго чагӀазда тӀадкъана: «ГӀенеккея, Амнон квана-гьекъон кеплъараб мехалъ, дица нужее ишан гьабила дов чӀвайин абун. Цинги чӀвай дов. Гьеб дир буюрухълъидал, нуж щибго хӀинкъуге. Квер тӀуркӀизе биччачӀого бахӀарзал гӀадин рукӀа!»

29Авессаломица малъухъе гьабуна гьесул чагӀаз Амноние. Ккараб жо бихьидал, хутӀарал пачаясул васал кӀанцӀун рахъун, жиде-жидер гӀорцӀмаздеги рахун, гьениса лъутун ана. 30Гьел жеги нухда рукӀадго, Давудихъе хабар бачӀана Авессаломица цо течӀого киналго пачаясул васал чӀван ругин.

31Кутакалда захӀмалъун гьеб хабаргун, тӀад букӀараб ретӀел бихъана Давудица ва гьев гӀодов чӀарбида кӀалагъоркье вегана. Гьесул тӀолабго чукъа-рахьаналъги тӀад букӀараб ретӀел бихъана[+]. 32Амма Давудил вац Шимагьил вас Егьонадавица абуна:

«Дир бетӀерчӀахъаяв пача, дуда киналго васал чӀван ругин ракӀалде ккоге. ЦохӀо Амнон хвана. Доб Амноница гьесул тӀулбикьарай яц Тамар басра гьаюраб къоялдаса нахъего гьедин гьабизе хӀукму къотӀун букӀана Авессаломица[+]. 33Киналго пачаясул васал хун ругин абураб харбидаги божун, пача къварилъахъдуге абе. ЦохӀо Амнон гурони хвечӀо», – ян.

34Гьебго заманалда Авессаломги лъутун ана. Шагьаралъул хъаравуллъуда эхетарав цо ворчӀухъанасда цинтӀаго бер чӀвана Хоронаималъул нухккун хьондаса гӀодоре рачӀунел гӀадамазул кӀудияб къокъаялда. Гьес, инеги ун, пачаясда бицана гьеб.

35Цинги Егьонадавица абуна: «Гьалеха пачаясул васал рачӀунел руго. Дица абухъе буго кинабго», – ян.

36Гьев кӀалъан вахъиналде, риччан гьаркьалгун гӀодилаго, жанире лъугьун рачӀана пачаясул васал. Гьебмехалъ пачаги гьесул киналго чагӀиги бухӀараб магӀуги тӀун гӀодана.

37Авессалом лъутана Гешуралъул пача, Аммигьудил вас, Талмайихъе. Давудица гӀемерал къояз магӀу тӀуна Амнонида хадуб[+]. 38Гешуралде лъутарав Авессалом лъабго соналъ гьенив чӀана. 39Дагь-дагьккун Давудил рухӀел гӀодобе къан ана ва гьев тӀокӀалъ Авессаломида хадув лъугьинчӀо.

#### 14


Авессалом Иерусалималде вуссинавизе Иоав ургъи

1Церуягьил вас Иоавида лъалеб букӀана Давуд Авессаломил пикрабазда вукӀин. 2Текоаялде цо гӀакъилай чӀужугӀаданалда хадур чагӀи ритӀана гьес.

Цинги гьес гьей гӀаданалда абуна: «Дуца гӀодулеб ххвел гьабе, чӀегӀерги бай, махӀгьуинал нахалги рахунге. Хварав чиясда хадуб бухӀараб магӀу тӀун гӀемерал къоял рарай гӀаданлъун хӀай. 3Хадуб пачаясухъеги ун, гьадин кӀалъай».

Иоавица гьелда малъана пачаясда абизе кколебщинаб жо.

4Цинги гьей гӀадан пачаясда цее ячӀана ва накабазде ккун гьесие къулана. Гьелъ пачаясда абуна: «Вай, дир пача, кумек гьабе дие!» – ян[+].

5«Щиб дуе ккараб?» – ин цӀехана пачаяс.

Гьелъ абуна:

«Росги хун къорол хутӀарай гӀадан йиго дун. 6КӀиго вас вукӀана дир, дур лагъалъул. Авлахъалда рукӀаго данд речӀчӀун цоцалъ рагъун руго гьел. Гьел ратӀа гьаризе цониги чиги вукӀун гьечӀо сверухълъиялда. Цинги цояс цояв чӀварав. 7Гьале гьанже тӀолабго гӀагарлъи бахъун буго дида тӀаде ва гьез абулеб буго: „Вац чӀварав чи кье гьаниве, вац чӀваралъухъ гьевги чӀвазе вукӀине; цохӀо хутӀарав ирсилав вукӀиналъухъ балагьичӀого, гьев чӀван рехизе вуго“, – ян. Дир цохӀо хутӀараб чирахъалъул кунчӀи свинабизехъин бугогури гьез, цогӀаги наслуги течӀого дир росасул цӀарги дунялалдаса нахъе хъвагӀан».

8Цинги пачаяс абуна: «Парахат рокъое а. Дица тӀубазабила дур мурад», – ин.

9Текоаялдаса чӀужугӀаданалъ абуна: «Дир бетӀерчӀахъаяв пача, гьелъул гӀайиб дидеги дир инсул агьлуялдеги тӀаде ккезе биччанте, амма пачаясдеги гьесул пачалъиялдеги тӀаде гӀайибалъул цо тӀанкӀцин ккеларо»[+].

10Пачаяс абуна: «Дуда рагӀи абулев чи дихъе ваче. Гьес дуда тӀокӀаб килищ хъваларо».

11Гьелъ абуна: «Бидуласдаса бидул къисас босизе гьукъараб бугин абун, жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги бахъун гьеде абе пача, дир вас чӀвачӀого хутӀизе вукӀине».

«ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА дур васасул цо рас бортизе гьечӀо ботӀродаса», – ян абуна пачаяс[+].

12Цинги гьей гӀаданалъ абуна: «Дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда цо рагӀи абизе изну кье дур лагъалъе». «Абе», – ян жаваб гьабуна пачаяс.

13Гьебмехалъ гьей гӀаданалъ абуна:

«Щайха цинги пачаяс Аллагьасул халкъалда данде гьадинаб иш гьабулеб? Жиндирго кӀалалъ жиндаго данде диван къотӀулеб гьечӀищ пачаяс? Апараглъуде лъутарав дурго вас жеги тӀадвуссинавичӀогури дуца. 14Нилъ киналго хвезе къотӀарал чагӀи руго. ГӀодобе чвахараб ва бакӀаризе[†] кӀолареб лъадада релълъуна нилъер гӀумру. Амма Аллагь нилъ хвезаризе къачӀарав гьечӀо. Гьелъул гӀаксалда, къосарав инсанцин витӀун ккезавизе рес балагьула Гьес[+].

15ГӀадамаз хӀинкъалаби кьолел рукӀун, гьале дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда гьеб бицине ячӀана дун гьание. Дица пикру гьабуна: „Пачаясда кӀалъала дун. Щиб лъалеб, гьес дир, гьесул лагъалъул, гьари къабул гьабизе бегьулагури. 16Аллагьас кьураб ирсалдаса дунги дир цохӀо хутӀарав васги махӀрум гьаризе лъугьарав чиясдаса пачаяс хвасар гьаризе бегьулагури ниж“, – абун.

17Гьале гьанже дур лагъ кӀалъалей йиго дуда: пачаясул рагӀуца ракӀги чучун йикӀина гьанже дун, щайгурелъул Бичасул малаик гӀадав, квешаб-лъикӀаб батӀа бахъизе лъалев чи вугелъул дир бетӀерчӀахъаяв пача. Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас квербакъи гьабеги дуе сундулъго!»[+]

18Пачаяс гьей гӀаданалда абуна: «Дица цӀехараб жоялъе щибго балъго течӀого жаваб кье», – ян.

«Бокьараб жо цӀехезе биччай дир бетӀерчӀахъаяв пачаяс», – ин абуна гьелъ.

19Цинги пачаяс цӀехана: «Иоавица малъунцин гурищ мун дихъе ячӀарай?»

Гьелъ жаваб гьабуна:

«Дир пачаясул гӀумруялхӀа, битӀараб жоха гьеб, бетӀерчӀахъад. Дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул рагӀудаса я квегӀаб, я кваранаб рахъалде кьуризе лъидаго кӀоларо. Дур лагъ Иоавица малъана дида гьадин гьабеян, дур лагъалъул мацӀалда гьал рагӀабиги гьес лъуна. 20Цо суалалъул батӀи-батӀиял рахъал рихьизаризе бокьун гьабуна Иоавица гьаб иш. Амма дир бетӀерчӀахъадил гӀакълу Бичасул малаикасулалда релълъуна – дуда лъалареб жо щибго гьечӀо гьаб ракьалда»[+].

21Хадуб пачаяс Иоавида абуна: «ЛъикӀ буго, гьедин букӀине те. Гьанже дир вас Авессалом тӀадвуссинавизе а», – ян.

22Иоав гьумер гӀодоб цун пачаясе къулана ва, гьесие баркалаги кьун, тӀаде жубана: «Жакъа лъана дур лагъасда дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул дидехун рахӀму-цӀоб букӀин, щайгурелъул дир – дур лагъасул – гьари пачаяс къабул гьабидал».

23Цинги Гешуралде ана Иоав ва Авессалом Иерусалималде тӀадвуссинавуна[+]. 24Амма пачаяс лъазабуна: «Гьев жиндирго рокъове айилан абе. Дида цеве вачӀине гьукъараб буго гьесие», – ян.

Авессалом жиндирго рокъове тӀадвуссана, амма пачагун дандчӀвачӀо.


Давудидаги Авессаломидаги гьоркьоб маслихӀат

25Авессалом гӀадав гьайбатав, жиндир берцинлъиялъ цӀар рагӀарав инсан ГӀизраилалдаго тӀокӀав вукӀинчӀо. Камилаб, щибго гӀайиб чӀвазе бакӀ гьечӀеб лага-черхалъул гӀолохъанчи вукӀана гьев. 26БотӀрол расалъул керчлъиялъ лъагӀалидаса лъагӀалиде къунцӀулаан гьеб, гурони бетӀер бакӀлъулаан. Пачаясул цӀадирабазда рекъон, гьесул ботӀродаса къунцӀараб расул кӀинусго шекел[*] бахъулаан. 27Авессаломие гьаруна лъабго васги цо ясги. Ясалда цӀар Тамар абун лъуна, гьейги кутакалда гьайбатай яс йикӀана[+].

28КӀиго сон бана Авессаломица Иерусалималда пачаясул гьумерги бихьичӀого. 29Цинги Авессаломица Иоав ахӀизе чагӀи ритӀана, гьев пачаясухъе витӀизе бокьун. Амма Иоав гьесухъе вачӀине разилъичӀо. Гьес кӀиабилеб нухалъги Иоавида хадур чагӀи ритӀана, амма гьес нахъеги вачӀине инкар гьабуна. 30Гьебмехалъ Авессаломица жиндирго лагъзадерида абуна:

«Доб диралда аскӀоб бугеб Иоавил пурчӀина бекьараб хур бихьулищ нужеда? Ун дорегун, долда цӀа гъе».

Цинги Авессаломил лагъзаз цӀа гъуна гьеб хуралда. 31Цинги кӀанцӀун вахъун Иоав Авессаломил бакӀалде вачӀана ва гьесда кӀал гьикъана: «Щай дур лагъзадерица дир хур бухӀараб?» – инги абун.

32Авессаломица Иоавида абуна:

«Дица дуда хадур чагӀи ритӀун рукӀана гьадинаб каламгун: „Мун гьаниве вачӀа; дие бокьун буго мун пачаясухъе витӀизе дир рахъалъ гьадин гьесда кӀалъазе: ‘Щиб гьабизе дун Гешуралдаса тӀадвуссинавурав? Доваго чӀун вукӀаравани, гӀемерго лъикӀ букӀинаангури дие!’ – ян“. Гьале дие пачаясда дандчӀвазе бокьун буго гьанже. Цинги, дида ккараб гӀайиб батани, гьес дун чӀвазе къотӀе абе»[+].

33Иоав пачаясухъе вилълъана ва Авессаломил мурад гьесда бицана. Гьебмехалъ пачаяс Авессалом ахӀана жиндихъего. Авессалом вачӀана пачаясда цеве ва гӀодоб гьумер цун, къулана гьесие. Пачаясги каранде гьевги къан убач гьабуна Авессаломида, жинца гьев ракӀ-ракӀалъ къабул гьавун вукӀин бихьизабизе.

#### 15


Авессаломил питна

1Гьелдаса хадуб Авессаломица жиндиего чуялги чолгьакалги росана ва кӀикъоялда анцӀго чукъаги чӀезавуна жиндаго цадахъ хьвадизе[+]. 2Радалго тӀаде вахъун шагьаралъул кавабахъе[*] унеб нухда чӀолаан Авессалом. ГӀарз босун пачаясухъе уневщинав чи Авессаломица аскӀове ахӀулаан ва гьесда цӀехолаан: «Мун щиб шагьаралдаса кколев?» – ин.

ГӀизраилалъул пуланаб къавмалъул[†] чи вугин дур лагъилан жаваб кьолаан гьес[+].

3Цинги Авессаломица абулаан: «Дур битӀараб ва кьучӀаб гӀарз бихьула, амма пачаясул дуде регӀарав чи гьечӀо», – ян.

4Гьелда нахъ гӀунтӀизабун тӀадеги жубалаан гьес: «Пайда щибха, дун толевани гьаб халкъалда тӀад диванчилъун! Гьебмехалъ бокьарав чи вачӀине бегьилаан дихъе жиндирго дагӀба-гӀарзги босун ва гьелъие дица гӀадилаб хӀукму къотӀилаан».[†]

5Гьесие бетӀер къулизе аскӀове вачӀаравщинав чиясул квер босулаан Авессаломица ва къвалги бан убач гьабулаан. 6Кумек гьарун пачаясухъе унелщинал чагӀазе гьедин гьабулаан Авессаломица. Гьеб макъаналда гӀизраилазул ракӀал жиндехунго руссинаруна гьес.

7Гьеб хӀалалда ункъо сон ахиралде щолеб букӀана, цинги Авессаломица пачаясда абуна:

«Хевроналде ун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьабураб ният тӀубазабизе изну кье дие. 8Сириялда Гешуралда вугеб мехалъго дица гьадинаб ният гьабун букӀана: „БЕТӀЕРГЬАНАС дун Иерусалималде тӀадвуссинавизе хъван батани, дун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀибадат гьабизе Хевроналде ина“, – ян»[+].

9Пачаяс гьесда абуна: «Парахат дурго нухда а», – ян.

Цинги Авессалом Хевроналде къокъана. 10ГӀизраилалъул тӀолалго къавмазухъе балъго чапарзаби ритӀана гьес гьадинаб буюрухъгун: «Суралъубе пулеб гьаракь рагӀарабго нужеца ахӀе: „Авессалом пачалъун вахъана Хевроналда!“ – ян».

11Авессаломица Иерусалималдаса кӀинусго чиги вачана цадахъ. Гьел ракӀбацӀцӀадго гьесда цадахъ рахъана – гъоркьанго гьес ургъараб хӀилла-макруялъул гьезда лъалеб жо букӀинчӀо. 12Къурбанал[†] хъолел рукӀаго, Авессаломица Гилоялдаса Ахитофелида хадур чагӀи ритӀана гьесул шагьар Гилоялде. Ахитофел вукӀана Давудил гӀакълучи. Гьедин Авессаломил рахъ ккуразул къадар тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀунеб букӀана.


Давуд лъути

13Давудихъе чапар вачӀана гьеб хабаргун ва гьес абуна: «Авессаломидехун руссунел руго гӀизраилал», – ин[+].

14«КъватӀире рахъа! Гьанже нилъ лъутизе ккола, гурони Авессаломихъа цохӀоги чи ворчӀизе гьечӀо! Хехлъи гьабе, нилъ досухъе кквезе щвечӀого рукӀине! Дов кватӀичӀого гьаниве щвезе вуго, цинги нилъер къо бухӀула ва шагьаралда кӀудияб чӀвай-хъвей ккола!» – ян абуна Давудица Иерусалималда гьевгун рукӀаралщинал чагӀазда.

15Пачаясул чагӀаз абуна: «Пачаяс абураб гьабизе къачӀан руго ниж, дур лагъзал», – ин.

16Цадахъ тӀолабго хъизан-къайги бачун къватӀиве вахъана пача. КӀалгӀаялъул тӀалаб-агъаз гьабизе жиндирго анцӀго гъараваш-лъади гьений тана пачаяс[+]. 17Халкъгун цадахъ нухде вахъана гьев, ва цодагьаб манзил тедал гьел лъалхъана. 18Киналго чагӀи цадахъ керетиялгун ва пелетиялгун гьесда хаду-хадур рилълъунел рукӀана, Гаталдаса анлънусго рагъухъан пачаясда цеве унев вукӀана[+].

19Гаталдаса Иттайида пачаяс абуна:

«Нижеда цадахъ вилълъун щай дуе? ТӀадвусса ва Авессалом пачаясда цадахъ чӀа. Мун чияр ракьалдаса чи вуго – ватӀан тун ине ккарав апараг. 20Мун гьаниве гочунги дагьаб мех гурони инчӀо. Гьанже, дунгоцин киве иневали лъалареб мехалъ, мунги цадахъ хьвадизавизе бегьилищ дица? Дурго ракьцоялги цадахъ рачун, тӀадвусса. БетӀергьанас цӀоб лъеги нужеда».

21Амма Иттайица абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа ва дир пачаясул гӀумруялхӀа, дир бетӀерчӀахъаяв пача аралъуве дунги ина – хвезе ккани хвела, чӀаго хутӀизе хъван батани, чӀаго хутӀила»[+].

22Гьебмехалъ Давудица Иттайида абуна: «Гьедин батани, цеве а», – ян.

Цадахъ жиндирго чагӀигун ва лъималгун, гьесда цеве-цеве вилълъун ана Иттай.

23Пачаги гьесул чагӀиги унел рихьидал, киса-кирего гӀадамал риччан гьаркьалгун гӀодулел рукӀана. Кедрон абулеб расалъиги къотӀун авлахъалдехун ралагьана гьел[+]. 24Гьединго, кӀудияв кашиш[†] Цадокги Аллагьасул КъотӀиялъул гъамас[†] баччулел киналго левиталги рукӀана гьезда цадахъ. Гьез Аллагьасул гъамас гӀодоб лъуна ва тӀолабго халкъ шагьаралдаса къватӀибе лъугьинегӀан чӀана, Авиатарги тӀаде щвана гьениве[+].

25Цинги пачаяс Цадокида абуна: «Аллагьасул КъотӀиялъул гъамас шагьаралде нахъбуссинабе. БЕТӀЕРГЬАНАС дида цӀоб лъуни Гьес тӀадвуссинавила дун ва цӀидасан гьебги Гьесул мукъадасаб бакӀги[†] бихьизе рес кьела дие. 26Амма Аллагьас дун нахъчӀвани, Гьес Жиндиего бокьараб гьабе абе»[+].

27Пачаяс кашиш Цадокида жеги абуна:

«Мун гуревищ вугев лъикӀаб-квешаб батӀа гьабизе лъалев чи? Дурго вас АхӀимаацгун ва Авиатарил вас Ионатангун цадахъ парахат шагьаралде тӀадвусса. Цадахъ кӀиявго васги вачун, мунги Авиатарги а[+]. 28Нужехъан хабар бачӀинегӀан авлахъалда, гӀор бахунеб бакӀалда, валагьун чӀела дун».

29Цинги Цадокги Авиатарги Аллагьасул гъамасгун Иерусалималде тӀадруссана ва гьенир чӀана.

30Давуд тӀолаго магӀугун, хӀатӀида гӀицӀго Зайтуналъул магӀарде тӀадехун валагьун вилълъана, гьесул ботӀроде жоги рехун[*] букӀана. Гьесда цадахъ рукӀарал киналго чагӀиги, бутӀрузде жоги рехун, гӀодилаго магӀарде тӀаде унел рукӀана[+]. 31Ахитофелги вугин Авессаломил рахъ ккуразда гьоркьовин абун рагӀидал, Давуд гьардана:

«Вай дир БЕТӀЕРГЬАН, Ахитофелил гӀакълу гӀакса сверизабе», – ян[+].

32МугӀрул тӀогьиве, Аллагьасул как-диналъул гохӀде щведал, аркияв Хушай вачӀана гьесда данде, ретӀелги бихъун ботӀроде хӀатӀги бан.

33Давудица гьесда абуна:

«Дида цадахъ вилълъани дие гьирлъун вукӀина мун[+]. 34Амма мун шагьаралде Авессаломихъе тӀадвуссани ва гьесда абуни: „Дун дур лагъ вуго, дир пача. Цеве дун дур инсуда цеве хӀалтӀана, амма гьанже дур лагълъун вукӀине хӀадурав вуго дун“, – ин, гьебмехалъ Ахитофелица кьураб гӀакълуги хисизабун, дие кумек гьабизе кӀвелаан дуда[+]. 35Кашишзаби Цадок ва Авиатар рукӀине руго дуда цадахъ. Пачаясул кӀалгӀаялъуб дуда лъарабщинаб гьезухъе щвезабе дуца. 36Гьезул васалги – Цадокил вас АхӀимаац ва Авиатарил вас Ионатан – руго гьезда цадахъ. Нужеда лъарабщинаб хабар босун гьел ритӀе дихъе»[+].

37БитӀун Авессалом шагьаралде жаниве лъугьунеб мехалъ Давудил гьудул Хушай Иерусалималде щвана.

#### 16


Цивал хӀилла-макру

1МугӀрул тӀогьиса цодагьав гӀодовегӀан щведал, цебе къотӀун кӀиго кьолораб хӀамагун Мефи-Бошетил хъулухъчи Цива дандчӀвана Давудида. Гьел хӀамузда тӀад къан кӀинусго чедги, нусго чед кишмишалъулги, нусго гъал инжиралъулги ва цо рахълъен чӀагӀдалги букӀана[+].

2Пачаяс Цивада цӀехана: «Гьаб сундуе къачӀараб жо дуца?» – ян.

Циваца жаваб кьуна: «ХӀамул рукӀина пачаясул хъизан-къаялъе хӀалтӀизаризе, чедги пихъги – рагъухъабазе кваназе, чагъир – нухда тату хваразе гьекъезе кьезе», – ян[+].

3Цинги пачаяс цӀехана: «Дур хважаин Шаулил[†] васасул вас кив вугев?» – ин.

Циваца абуна: «Досул инсул эмен Шаулил пачалъи гьанже жиндихъе тӀадбуссинабизе бугин гӀизраилазинги ккун, Иерусалималдаго чӀана дов»[+].

4Гьебмехалъ пачаяс Цивада абуна: «Мефи-Бошетил букӀарабщинаб магӀишат гьанже дур буго», – ян.

«БетӀерчӀахъаяв дир пача, дур лагълъун вукӀине хӀадурав вуго дун. Дур рахӀму-цӀобалде хьул буго дир кидаго», – ян жаваб гьабуна Циваца.


ШимгӀица Давудие нагӀанаби кьей

5Бахурималде Давуд гӀагарлъидал, гьесие нагӀанабиги кьолаго, Шаулил гӀагарлъиялъул ШимгӀиян цӀар бугев Герал вас вачӀана гьениса къватӀиве. 6Давудидаги гьесул цересел чагӀаздаги ганчӀал речӀчӀизе жувана гьев; Давудил квегӀаб ва кваранаб рахъалда чӀун гьесул киналго чагӀиги рагъухъабиги рукӀана. 7ШимгӀица абулеб букӀана:

«Хазабе гьаниса! Хазабе гьаниса! ЧӀвадарухъан! ХӀалихьат! 8БЕТӀЕРГЬАНАС бецӀана дуе, Шаулил бакӀалда[†] мунго пачалъунги гьавун, дуца гьесул хъизан-агьлуялъул гӀодобе тӀураб биялъухъ. Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС духъаги бахъун, дур вас Авессаломихъе кьуна пачалъи. Мунин абуни, бидулав вугелъул, балагьалъукье ккана!»

9Гьебмехалда Церуягьил вас Авишайица пачаясда абуна: «Гьаб махӀцараб гьойца дир бетӀерчӀахъаяв пачаясде рогьо щай балеб бугеб? Дие изну кье досул бетӀер къотӀун рехизе», – ян[+].

10Цинги Давудица абуна: «Церуягьил васал, диеги нужееги гьелъул милат гьабун щай? НагӀанаби кье абе гьес, нагӀанаби кье Давудиеянги абун, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀамурав чи вугелъул гьев дида тӀаде. Гьединав чиясда кӀал гьикъизе лъиданиги бажарулебдай?»[+]

11Давудица Авишайида ва жиндирго тӀолалго чукъбузда абуна:

«Дие гьавурав дирго васцин дун чӀвазе дида хадув лъугьун вуго, буняминиясул бицинего ккелищ? ЖахӀавго те гьев чи; нагӀанаби кьолев вукӀа абе, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀамун вугелъул гьев гьедин гьабизе. 12Щиб лъалеб, дир инжитлъи-хӀакъирлъиги бихьун, БЕТӀЕРГЬАН гурхӀизе бегьула, ва жакъа дие кьолел гьел нагӀанабазул бакӀалда, баракат лъезе бегьула БЕТӀЕРГЬАНАС дида».

13Давудги гьесул чагӀиги жидерго нухда рилълъана. ШимгӀиги мугӀрул щобккун Давудида дандвитӀун унев вукӀана, балаго рогьогун, речӀчӀулаго ганчӀалгун ва хӀарщгун. 14Иордан[†] гӀурухъе щведал, Пачаги тӀолабго гьесда цадахъ букӀараб халкъги кутакалда свакан рукӀана, ва хӀухь бахъизе гьез гьениб чӀел гьабуна.


Авессалом Иерусалималде щвей

15Цадахъ гӀизраилазул аскаргун Авессалом Иерусалималде щвана, Ахитофелги вукӀана Авессаломида цадахъ. 16Давудил гьудул аркияв Хушай вачӀана Авессаломида цеве ва гьес абуна:

«БетӀерчӀахъаяв пача! БетӀерчӀахъаяв пача!» – ин[+].

17Авессаломица Хушайида цӀехана: «Гьединищ дуца дурго гьудуласе ритӀухълъи бихьизабулеб бугеб? Мун щай досда цадахъ инчӀев?» – ин.

18Хушайица жаваб гьабуна: «Щайгурелъул, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарасул ва халкъалъгун тӀубараб ГӀизраилалъ къабул гьавурасул рахъ кквела дица ва гьасда цадахъ чӀела. 19Гьелда тӀадеги, Давудил васасе гуреб цоги лъие дица хъулухъ гьабилеб? Дур инсуе гьабураб хъулухъ гьанже дуеги гьабизе буго дица».

20Авессаломица Ахитофелида абуна: «РачӀа гӀакълу дандбазе, щибдай гьанже нилъеца гьабун лъикӀ?» – ин.

21Ахитофелица абуна: «Дурго инсуца кӀалгӀаялъул тӀалаб-агъаз гьабизе тарал гьесул гъаравашал-лъудбузда аскӀов вега. Гьебмехалда тӀолалго гӀизраилазда рагӀила мун инсуе рихаравлъи ва дур рахъ ккуразул дудехун бугеб ракӀчӀей цӀикӀкӀина»[+].

22Цинги тӀохда Авессаломие чадир лъуна, ва тӀолалго гӀизраилазда вихьун, жиндирго инсул гъаравашал-лъудбузда аскӀове ана гьев[+].

23Доб заманалда Ахитофелица кьураб гӀакълу живго Аллагьасул гӀакълугӀанги къиматаблъун рикӀкӀунаан. Давудги Ахитофелил щибаб гӀакълуялда нахъ вилълъунаан, Авессаломицаги гьединго гьабуна.

#### 17


Ахитофелица ва Хушайица кьурал гӀакълаби

1Ахитофелица Авессаломида абуна:

«АнцӀила кӀиазарго рагъухъанги вачун, къаси Давудида хадув лъугьине виччай дун. 2Дов свакан тату хун вукӀадго дун досде тӀаде кӀанцӀила. ХӀинкъизавун, чара къосиналде ккезавила дица дов, тӀолалго досул чагӀиги лъутила гьебмехалда. Цинги дица живго пачаги чӀвала, 3кинабго халкъги, жиндирго хважаинасухъе гӀадин, духъе тӀадбуссинабила. Дуе чӀвазе къваригӀарав чи цохӀо вугелъул, тӀолабго халкъин абуни сах-саламат хутӀила».

4Авессаломие ва ГӀизраилалъул тӀолалго церехъабазе гьеб рагӀи рекӀее гӀуна. 5Амма Авессаломица абуна:

«Аркияв Хушайги ахӀе дихъе, гьес абулелъухъги гӀенеккизин»[+].

6Хушай вачӀиндал, Авессаломица гьесда цӀехана: «Ахитофелица абуна гьадинги додинги гьабейилан. Гьедин гьабуни лъикӀ букӀинадай? Ялъуни, дур гьелда ракӀ рекъолеб батичӀони, дурго пикруги загьир гьабе нижее».

7Хушайица Авессаломида абуна:

«Ахитофелица гьаб нухалъ кьураб гӀакълу лъикӀаб гьечӀо. 8Дуда лъала дурго эменги гьесул чагӀиги. Гучал рагъухъаби руго дол ва хӀалалдаса ун хъетӀолеб, жиндир тӀанчӀаздаса батӀа гьабураб циялда релълъуна гьанже дол. Гьелда тӀадеги, дур эмен вуго хӀалбихьи бугев рагъухъан. Гьединлъидал, гьаб сардилъ досги досул чагӀазги кьижун хӀалхьи гьабизе гьечӀо[+]. 9Гьанжего нохъо-къедазда, ялъуни цоги-цоги бакӀазда[†] вахчун чӀун ватула дов. ТӀоцебесеб дандечӀеялъулъго дур чагӀи чӀвани, гьеб хабар рагӀаралщиназ абила: „Авессаломил рахъ ккурал гъурун рагӀула“, – ян. 10Гьебмехалъ бищун лебалав, жибго гъалбацӀалъулгӀан ракӀ къвакӀарав рагъухъанасулцин хӀинкъиялъ ракӀ тамахлъила. Щайгурелъул, тӀолабго ГӀизраилалда лъала дур эмен къуватав рагъухъан вукӀин ва гьесда цадахъ лебалал рагъухъабиги рукӀин.

11Гьединлъидал, дица дуе гьадинаб гӀакълу кьела: Даналдаса бахъараб къилбаялъул рахъалда Беэр-Шеваялде щвезегӀан тӀолабго ГӀизраил – ралъдал рагӀалда салигӀан гӀемераб гӀалам – бакӀаре абе духъе ва дуцаго баче гьеб рагъде. 12Цинги нилъ, киса-кибего ракьалде щущараб щуб гӀадин, циндаго Давудиде тӀаде кӀанцӀила, кив гьев ватаниги. Гьебмехалъ, я гьев, я гьесул цониги чи чӀаго хутӀиларо. 13Дов цо шагьаралде лъутани, рухьбиги росун, тӀолалго гӀизраилал тӀаде лъугьина ва лъарахъе бехъерхъила гьеб шагьар, гьелъул ганчӀида гамачӀ хутӀулареб хӀалалъ».

14Гьебмехалъ Авессаломицаги тӀолалго гӀизраилазги абуна: «Ахитофелил гӀакълуялдаса аркияв Хушайил гӀакълу камилаб буго», – ян.

Авессаломида тӀаде балагь бачине букӀине гӀоло гьедин Ахитофелил цӀодораб гӀакълу хвезабизе къотӀана БЕТӀЕРГЬАНАС[+].


Хушайица Давудихъе хабар битӀи

15Цинги Хушайица Цадокидаги Авиатаридаги абуна:

«Ахитофелица гьадинги додинги гьабейин абуна Авессаломида ва ГӀизраилалъул тӀадчагӀазда. Дицайин абуни, гӀаксалда, гьадинги гьадинги гьабейин абуна. 16Гьанже гӀедегӀил гьабун, Давудихъе хабар битӀе: „Вореги, гьаб сардилъ Иордан[†] лъарахъ бугеб авлахъалда чӀел гьабуге. Щиб гьабунги лъар бахун добаб рахъалде а, пачаги гьесда цадахъ ругелщиналги хвалдаса цӀунун хутӀизе“».

17Ионатанги АхӀимаацги Рогел абураб иццухъ рукӀана. Цо цеетел ячӀунаан гьезухъе хабарги босун ва гьел Давудихъе унаан гьеб хабар щвезабизе. Лъиданиги рихьизе гурин абун гьел шагьаралде жанире унароан[+]. 18Амма гьел цо васасда рихьана ва гьес Авессаломида бицана. Гьединлъидал, гьениса лъутун гьел Бехурималдаса цо чиясухъе рилълъана. Гьев чиясул азбаралда лъадал гъуй букӀана ва гьел гьенир жанир рахчана. 19Гьесул лъадуца, лъидаго щибго лъалареб хӀалалъ мугь-мучги тӀаде бан, юргъан рехана гьеб гъуялда тӀаде.

20Авессаломил чагӀи рачӀана гьей гӀадамалъул рокъоре ва гьез гьелда цӀехана: «Кир ругел АхӀимаацги Ионатанги?» – ян.

Гьей гӀаданалъ абуна: «Лъар бахун дорехун ана гьел».

КигӀан ралагьаниги гьелги ратичӀого, Иерусалималде тӀадруссана гьел чагӀи. 21Гьел чагӀи ун хадуб, гьел кӀиялго гъуялдаса къватӀиреги лъугьун, Давудихъе ине нухде рахъана. Гьез Давудида абуна: «Хехго нухде вахъа ва лъар бахе. Ахитофелица гьадинги додинги гьабизе кколин дуда дандеян абун буго».

22Жиндирго халкъгун цадахъ нухде вахъана Давуд. Радал хъахӀлъи рехилалде цо чи хутӀичӀого гьез киназго лъар бахана.

23Жиндир гӀакълу нахъ чӀван букӀин бихьидал, Ахитофелица хӀама кьолона ва жиндирго шагьаралде рокъове къокъана; гьениб васигатги хъван, кваридаги ван, гьес жинцаго живго гъанкъана. Гьедин хвана гьев ва жиндирго инсуда аскӀов хабалъ лъуна[+].

24Давуд Маханаималде щвана. Авессаломицаги тӀолалго гӀизраилалгун цадахъ Иордан лъар бахана. 25Авессаломица жиндирго аскаразул бетӀерлъун Иоавил бакӀалда гьесул вацгӀал Амаса тана. ИсмагӀелил агьлуялъул чи Етерил вас вукӀана гьев, гьесул эбелалда цӀар – Авигайл, гьейги йикӀана Нахашил яс, Иоавил эбел Церуягьил яц[+]. 26Авессаломил нухмалъиялда гъоркь Иордан тун дорехун ГилгӀадалъул ракьалда къайи чӀван чӀана тӀолалго гӀизраилал.

27Давуд Маханаималде вачӀиндал, аммониязул тахшагьар Раббагьалдаса Нахашил вас Шови, Ло-Деваралдаса Аммиэлил вас Махир ва Рогелималдаса гилгӀадияв Барзиллай[+] 28босун бусен-къайгун, суркӀа-щурунгун, щагӀил цӀарагӀгун гьесухъе рачӀана. ТӀадеги гьез босун бачӀана мугь-муч, пурчӀина, чӀер, гьоло ва гъолден, 29гьоцӀо ва нах, гӀиял ва гӀакдал хӀан – Давудие ва гьесул чагӀазе кваназе букӀине; щайгурелъул гьезда лъалеб букӀиндал гьел нухда ракъун, свакан ва къечон рукӀин[+].

#### 18


Давуд рагъде хӀадурлъи

1Давудица жиндирго аскаралъул хал-шал гьабуна ва гьезда тӀад азарилбутӀрулги нусилбутӀрулги лъуна. 2Гьес жиндирго аскар лъабиде бикьана: цо къокъаялъул цевехъанлъун Иоав, кӀиабилеб къокъаялъул – Церуягьил вас, Иоавил вац Авишай, лъабабилеб къокъаялъул – Гаталдаса Иттай тана.

Пачаяс рагъухъабазда абуна: «Гьайгьай дунгоги вилълъина нужеда цадахъ», – ин[+].

3Амма халкъалъ абуна: «Мун вилълъине бегьуларо! Щайгурелъул, ниж лъутизе ккани, гьеб кӀудияб жолъун букӀинаро дозие; нижер бащдал рагъухъаби чӀванигицин гьелъги дол мурадалде щвезариларо; амма дур гӀумру нижер анцӀазаргоясулалдасаги хирияб буго. Гьединлъидал, мун шагьаралда чӀеялдаса лъикӀаб кумек нижее букӀинаро».

4Цинги пачаяс абуна: «Нужеца абухъе гьабила дица», – ян.

Нус-нусккун, аза-азарккун рагъухъаби къватӀире рахъунаго, пача шагьаралъул кавабахъ вахъун чӀун вукӀана. 5Пачаяс Иоавие ва Авишайие буюрухъ кьуна: «Авессаломие зарал ккезе биччаге, дие гӀоло», – ян.

ТӀолабго халкъалда рагӀана пачаяс жив-жив рагъул цевехъанасе гьединаб буюрухъ кьолеб.


Авессаломил хвел

6Аскариял авлахъалде къокъана гӀизраилалгун рагъизе ва гьеб рагъ ккана Ефраимил ракьалда рохьоб. 7Давудил рагъухъабаз щущахъ базабуна гӀизраилазул аскар, гӀасияб чӀвай-хъвей ккана гьениб – кинавниги къоазарго чи чӀвана. 8Сверухълъиялдаго тӀибитӀана гьеб рагъ, амма хвалчаца чӀвараздасаги рохьил балагьаздаса хваразул къадар цӀикӀкӀана.

9Жиндирго гӀорцӀеналда рекӀун унев вукӀарав Авессалом тохлъукьего Давудил чагӀазда данде ккана. Гьесул гьеб гӀорцӀен цо кӀудияб гӀаркьахараб миккигъотӀода гъоркьан добехун бекерун унаго, Авессаломил бетӀер гьеб гъотӀол гӀаркьалабазда хурхун ана. Гьев живго гьенив зобалаздаги ракьалдаги гьоркьов далун хутӀана, гӀорцӀенин абуни жиндирго нухда бекерун ана. 10Гьеб бихьидал, цо чияс Иоавида бицана Авессалом вугин миккигъотӀода далун хутӀун.

11Иоавица гьеб хабар босун вачӀарав чиясда абуна: «Щиб жойилая?! Дуда Авессалом вихьанилая? Щайха цинги дуца гьев чӀван рехичӀев? Дица вохуца холаго рагъухъанасул рачелги анцӀго гӀарцул кесекги кьелаангури букӀараб дуе гьелъухъ!»

12Амма гьев чияс абуна:

«Бахъун дир хъатикь азарго гӀарац лъунигицин, пачаясул васасде дица квер борхилароан. Нижеда киназдаго рагӀана пачаяс дуеги, Авишайиеги, Иттайиеги „дие гӀоло дир вас Авессаломил гӀумру цӀунеян“ буюрухъ кьолеб. 13Нагагьлъун диего балагьалъе дица гьединаб хиянат гьабун букӀарабани, пачаясдаса бахчун щибго хутӀуларелъул, гьебмехалъ мунгогицин дида данде чӀелаан».

14«Дуда кӀалъан дица гӀадада заман хвезабиларо», – янги абун, миккигъотӀода далун вугев Авессаломил рекӀелъе ишанги босун Иоавица лъабго чӀор речӀчӀана. Гьев жеги чӀаго вукӀана. 15Цинги Иоавил ярагъ баччулел гӀолохъабазул анцӀгояс сверунги ккун, чӀвана Авессалом.

16Гьебмехалъ Иоавица суралъубе пуна, ва рагъухъабаз рагъ къотӀизабуна.[†] Иоавил буюрухъалда рекъон, тӀокӀалъ гьел гӀизраилазда хадур лъугьинчӀо. 17Авессаломил жаназа гьез гьениса нахъе босун кӀудияб гвандинибе рехана, ва гьелда тӀад чӀахӀиял ганчӀазул гохӀ бана. ТӀолалго гӀизраилалги рокъо-рокъоре лъутун ана.

18Жеги живгоги чӀаго вукӀаго, Авессаломица Пачаясул абулеб расалъиялда жиндиего ганчӀил памятник лъун букӀана, «дир цӀар нахъе цӀунизе дир цониги вас гьечӀелъулин» пикруги гьабун. Жакъа къоялъги «Авессаломил памятникилан» абула гьелда[+].


Авессалом чӀваялъул Давудида бицин

19Цадокил вас АхӀимаацица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС гьев жиндирго тушбабаздаса хвасар гьавунин абун хабарги босун пачаясухъе векерун ине виччай дун».

20Амма Иоавица абуна: «Гьеб хабар босун жакъа мун гуро ине вугев. Мун цогидаб къоялъ ине бегьила, амма жакъа унге – пачаясул васлъидал хун вугев».

21Цинги Иоавица цо эфиопиясда абуна: «Векере, дуда бихьарабщинаб пачаясда бицине а», – ян.

Эфиопияв, Иоавие бетӀерги къулун, векерун нухда ана.

22Цадокил вас АхӀимаацица нахъеги абуна: «Щиб кканиги, дунги виччай эфиопиясда хадув ине».

Амма Иоавица абуна: «Я дир вас, гьеб щай дуе? Шапакъат щолеб хабар гурелъул гьаб бугеб».

23Гьес абуна: «Бокьараб кка абе, диеги бокьун буго ине».

Цинги Иоавица абуна: «Векере, гьедин батани!»

АхӀимаац Иорданалъул[†] расалъиялдаса унеб нухккун векерун ана ва эфиопиясдасаги цеве ккана. 24Давуд шагьаралъул жанисеб[†] ва къватӀисеб кавабазда гьоркьов гӀодов чӀун вукӀаго, ворчӀухъан шагьаралъул къадада тӀаде вахана ва кавабазда тӀасахунаб тӀохда эхетана. РикӀкӀаде бер щвезабидал, векерун вачӀунев цо чи вихьана гьесда. 25ВорчӀухъанас пачаясде ахӀана ва гьесда гьеб бицана.

Пачаяс абуна: «Живго цохӀо вачӀунев чи ватани, цӀияб хабарги босун вачӀунев чи ватула гьев», – ин.

Гьев чи тӀадеялдаса тӀаде гӀагарлъулев вукӀана, цинги 26гьединго векерун вачӀунев цоги чиги вихьана ворчӀухъанасда, ва гьес кавабазул хъаравуласде ахӀана цоги чиги вачӀунев вугин. Пачаяс абуна:

«Гьевги цо хабар босун вачӀунев чи ватизе ккола», – ян.

27ВорчӀухъанас абуна: «ТӀоцевесесул векери Цадокил вас АхӀимаацилалда релълъуна», – ян.

«Гьев лъикӀав чи вуго. Гьес лъикӀаб хабар босун бачӀунеб батула», – ян абуна пачаяс[+].

28АскӀове гӀагарлъулаго, кинабго лъикӀ бугин ахӀана АхӀимаацица. ГӀодоб гьумер цун пачаясеги къулун, гьес абуна: «Рецц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ, дур Аллагьасе! Дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда тӀаде квер борхаралщинал гьесул кверде кьуна Гьес!»

29Пачаяс цӀехана: «Авессалом сах-саламат вугищ?» – ин.

«Иоавица дун духъе витӀулелъул дида цо кӀудияб рагъа-рачари бихьана, амма гьелъул магӀна дида бичӀчӀичӀо», – ян абуна АхӀимаацица.

30Пачаяс абуна: «Цевеса нахъе вилълъун гьанив хьолбохъ эхетун чӀа», – ян. Гьев гьесул хьолбохъ эхетана.

31Гьениве щведал, эфиопияс абуна: «Дир бетӀерчӀахъаяв пача! Гьале рохалил хабар! БЕТӀЕРГЬАНАС дуда данде рахъаралщиназдаса хвасар гьавуна мун жакъа», – ян.

32Пачаяс эфиопиясда цӀехана: «Авессалом сах-саламат вугищ?»

Эфиопияс жаваб гьабуна: «Гьесие ккараб ккаги дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул тӀолалго тушбабазе ва гьесда, данде чӀаралщиназе», – ян[+].

33Пача тӀуркӀана, дунял чӀегӀерлъун анин ккана. Шагьаралъул кавабазда тӀад бугеб рокъове вилълъана гьев, гӀек-гӀекиялда гӀодулаго.

«Вай дир вас Авессалом! Дир вас, дир вас! Авессалом! Дунго хвезе вукӀаравани дур бакӀалда! Вай дир вас Авессалом, дир вас!» – ин инагьдилаго унев вукӀана пача.

#### 19


Иоавица Давудида кӀалгьикъи

1Пача кӀудияб рухӀалилъ Авессаломида хадув гӀодулев вугин бицана Иоавида.

2Пача жиндирго васасда хадув гӀодулев вугин рагӀидал, тӀолабго халкъалъе гьеб къоялъул бергьенлъи къварилъиялде сверана. 3Рагъдаса лъутун жинцаго жалго суризарурал, рахчун-кьерун унел чагӀи гӀадин лъугьана гьел шагьаралде жанире. 4Пачаяс гьурмада квералги чӀван, биччан гьаракьгун ахӀулеб букӀана:

«Вай дир вас Авессалом! Вай, Авессалом, дир вас, дир вас!»

5Пачаясул рокъове гьесда аскӀовеги вачӀун, Иоавица абуна:

«Жакъа дурги, дурго васал-ясазулги, лъудби-гъаравашазулги гӀумру хвасар гьабурал дурго рагъухъаби нечезарурел руго дуца. 6Мун рихарал рокьулел руго дуе, мун хиралъарал рихунел руго дуда. Жакъа дуца бихьизабулеб буго дурго рагъул церехъабиги хъулухъчагӀиги дуе щалго гурел чагӀилъун рукӀин. Авессаломги чӀаго хутӀун ниж киналгоги хун рукӀаралани, мун разилъизехъин вукӀун вугогури. 7КъватӀиве вахъун гьанже дурго гӀадамазул ракӀ батизабе. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа, гьанже мун къватӀиве вахъинчӀони, сордо тӀаде щвелалде цо чи хутӀизе гьечӀо дуда аскӀов. Цинги, гьитӀинаб къоялдаса бахъараб жакъа къоялде щвезегӀан, дуда рихьарал киналго балагьаздасаги захӀматаб букӀина дуе гьеб».

8Гьебмехалда тӀадеги вахъун шагьаралъул кавабахъ гӀодов чӀана пача. Пача кавабахъ вугин рагӀидал, киналго рагъухъаби рачӀана гьесда цере.


Давуд Иерусалималде тӀадвусси

ТӀолалго гӀизраилаз лъутун жиде-жидер рокъобе нух босана[+]. 9Цинги ГӀизраилалъул киналго агьлаби цоцалъ къацандизе лъугьана:

«Пачаяс нилъ нилъер киналго тушбабаздаса хвасар гьаруна. Пачаясин пилистимазул квердасаги нилъ эркен гьарурал. Гьанже Авессалом сабаблъун нилъер ракьалдаса лъутизе ккана дов[+]. 10Нилъеца нилъедаго тӀад пачалъун тарав Авессаломин абуни, рагъда чӀван вуго. Щайха цинги лъицаниги пача тӀадвуссинавиялъул тӀалаб гьабулареб?»

11Давуд пачаяс кашишзаби[†] Цадокихъеги Авиатарихъеги чагӀи ритӀана гьадинаб тӀадкъайгун:

«Ягьудиялъул чӀахӀиял чагӀазда кӀалъай: „Хан жиндирго кӀалгӀаялде тӀадвуссинавулезда гьоркьор ахириселлъун рукӀун щай нужее? ТӀолалго гӀизраилаз бицунеб хабарги пачаясухъе щун бугин[+]. 12Нужлъидал дир гӀагарлъиги дир вацалги кколел. Щайха цинги пача тӀадвуссинави тӀалаб гьабулелъул нуж нахъе ккезе чӀолел?“ 13Амасадаги абе: „Мун дир цебесеб гӀагарлъиялъул чи гурищ кколев? Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, гьаб жакъа къоялдаса нахъе Иоавил бакӀалда[†] дица мун дирго аскаралъул бетӀерлъун течӀони“, – ян»[+].

14Гьедин Давудица тӀолалго ягьудиязул ракӀал жиндехунго цӀазаруна.

Цинги ягьудияз пачаясухъе ругьел битӀана: «Дурго чагӀигун цадахъ тӀадвусса нижехъе», – ян.

15Пача нухде вахъана ва Иордан[†] гӀурухъе щвана. Ягьудиял пачаясда дандчӀвазе ва гьесие Иордан гӀор бахине кумек гьабизе Гилгалалде рачӀана.


Давудил рахӀму

16Ягьудиялгун цадахъ Бахурималдаса буняминияв Герал вас ШимгӀиги гӀедегӀана Давудида данде[+]. 17Гьесда цадахъ вукӀана азарго буняминиявги, цадахъ жиндирго анцӀила щуго васгун ва къого цеветелгун, Шаулил[†] рукъалъул хъулухъчи Циваги. Гьел пачаясда данде Иордан гӀурухъе гӀедегӀана[+]. 18Пачаясе ва гьесул тӀолабго хъизан-къаялъе гӀор бахине кумек гьабизелъун ва цоги гьесие къваригӀарабщинаб тӀубазабизелъун гьел гӀурул доб рахъалде рахана.

ГӀурул доб рахъалде щведал, ШимгӀи пачаясда цеве накабазде ккана, 19ва гьес абуна: «Дир бетӀерчӀахъаяв пача тӀаса лъугьа абе дир такъсиралда. КӀочон тезе биччай дир бетӀергьан пачаяс Иерусалим тараб къоялъ дица гьабураб квешлъи. Пачаяс ракӀалдего щвезабуге абе гьеб[+]. 20Дида, дур лагъасда, лъалелъул дица такъсир гьабун букӀин. Амма жакъа тӀолабго Юсупил агьлуялъул чагӀазда гьоркьов дун бищун цеве гӀедегӀана дуда, дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда, данде».

21Церуягьил вас Авишайица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пачаясде рогьо барав ШимгӀи чӀвачӀого тезе бегьулевдай?!» – ин[+].

22Давудица абуна: «Церуягьил васал, диеги нужееги гьелъул милат гьабун щай гьанже? Нуж дида данде чӀарал чагӀи гӀадин рукӀунге. ГӀизраилазул цониги чи чӀвазе бегьилищ гьадинаб къоялъ – дун ракӀчӀун ГӀизраилалъул пача вукӀин дида лъараб къоялъ?»[+]

23Цинги пачаяс гьедун ШимгӀида абуна: «Мун хвезе гьечӀо», – ян[+]. 24Шаулил васасул вас Мефи-Бошетги вачӀана пачаясда данде. Пача лъутараб къоялдаса нахъе, гьев сах-саламат тӀадвуссинегӀан, Мефи-Бошетица я хӀатӀал чуричӀо, я мегеж кӀкӀвачӀо, я тӀад букӀараб ретӀел хисичӀо[+]. 25Иерусалималдаса пачаясда дандчӀвазе гьев вачӀиндал, пачаяс гьесда цӀехана:

«Мефи-Бошет, мун щай дида цадахъ вилълъинчӀев?»

26Гьес жаваб кьуна:

«Вай дир бетӀерчӀахъаяв пача, дир хӀалтӀухъанас хиянатлъи гьабуна дие! Дица абуна: „Дир хӀама кьолой, дун гьелдаги рекӀун пачаясда цадахъ ине вукӀине“, – ян, – дур лагъ рекъав вугелъулха. 27Амма дир хъулухъчи дида, дур лагъасда, бугьтаналги лъун кӀалъан вуго дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда. Дир бетӀерчӀахъаяв пача вуго Бичасул малаик гӀадав чи; гьединлъидал, гьанже дуца дуего бокьухъе гьабе[+]. 28Дир кӀудияв инсул наслу пачаясдаса гӀажал босизе гуреб, тӀокӀаб сундуего мустахӀикъаб букӀинчӀониги, дуца дун, дур лагъ, дургун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьове вачана. Гьанже дуде гӀарз бахъизе дир кинаб ихтияр бугеб?»[+]

29Пачаяс гьесда абуна: «ГӀела гьанже, тӀокӀаб бицине ккеларо гьелъул. Гьале дир хӀукму: дурго ракь дудаги Цивадаги гьоркьоб бащад бикье».

30Мефи-Бошетица абуна: «Гьанже дир бетӀерчӀахъаяв пача сах-саламат кӀалгӀаялде тӀадвуссун вугелъул, гьес кинабго жиндиего таниги, дие ургъел гьечӀо», – ян.


Давудица Барзиллайгун къо-лъикӀ гьаби

31Рогелималдаса гилгӀадияв Барзиллайги вачӀана пачагун цадахъ Иордан гӀор бахине ва гьенисан пача нухда регӀизе. 32Барзиллай вукӀана херав чи – ункъого сон бан букӀана гьес. Гьев кутакалда бечедав чи вукӀана, ва пача Маханаималда вугебгӀан мехалда, гьес пачаясе къваригӀарабщинаб чӀезабуна[+].

33Пачаяс Барзиллайида абуна: «Дида цадахъ вилълъа Иерусалималда чӀел гьабизе. Дицаги дуе щиб бокьаниги чӀезабила гьениб», – ин.

34Барзиллайица пачаясда абуна:

«Жеги чан сон дица базе бугеб гьаб дунялалда, пачаясда цадахъ Иерусалималде дун гочине ккани? 35ГьабсагӀат дир ункъого сон буго. ЛъикӀаб-квешаб батӀа бахъизе бажариладай гьанже дида? Кваналеб ва гьекъолеб жоялъул тӀагӀам лъалебдай? КочӀохъабазул гьаракь гӀундузда рагӀилебдай? БетӀерчӀахъаяв дир пачаясе гьирлъун лъугьун вукӀине щай дие, дур лагъасе[+]? 36Дун, дур лагъ, Иордан тун довехун цодагьаб нухалъ вилълъина, амма пачаясдаса гьединаб тӀадегӀанаб шапакъат щайгурин дие. 37Дун рокъове тӀадвуссине виччай, дирго гӀагараб шагьаралда, эбел-эмен вукъараб ракьалда хвезе вукӀине. Амма гьале дур лагъ (дир вас) Кимхам. Гьев ине виччай дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда цадахъ. Дудаго берцин бихьараб гьабе гьесие»[+].

38Пачаяс абуна: «Дида цадахъ гӀор бахина Кимхамица ва дур ракӀ рекъанщинаб гьабила дица гьесие. Дуе щиб бокьаниги, гьеб гьабизе къачӀарав вуго дун».

39ТӀолабго халкъалъ Иордан гӀор бахана, ахиралда пачаясги бахана. Пачаяс, Барзиллайие баркалагун гьара-рахьиги гьабун, гьесулгун къо-лъикӀ гьабуна, цинги гьев рокъове тӀадвуссана.

40Кимхам Пачаясда цадахъ Гилгалалде вилълъана. Ягьудиялъул тӀолалго рагъухъабиги ГӀизраилалъул бащдаб аскарги гьесда цадахъ къокъана.


ГӀизраилазулги ягьудиязулги кьал

41ГӀизраилал рачӀана пачаясухъе гӀарзгун ва гьез пачаясда абуна: «Щай нижер вацал ягьудияз пача жидеего вахъарав ва, нижедаса балъго, пачаясдаги гьесул тӀолалго чагӀаздаги Иордан гӀор бахинабураб?»

42ТӀолалго ягьудиял цадахъ рекъон гьез гӀизраилазда абуна: «Нижеца гьеб гьедин гьабуна гьев нижее гӀагарав вукӀун. Щай нужер ццин бахъунеб? Пачаясул квенищ кванан бугеб нижеца, ялъуни гьесухъа сайгъаталищ росун ругел?»

43ГӀизраилаз ягьудиязда абуна: «Нижер анцӀго бутӀа буго Давудилъ, гьединлъидал нижер нужедаса цӀикӀкӀун ихтиярал руго. Щайха цинги нужеца ниж малъикъ гьаруларел? Пача тӀадвуссинавизе кколин тӀоцебе нижеца гуребищ абураб?»

Амма гӀизраилазулалдаса ягьудиязул кӀалъай хъачӀаб-кьварараб букӀана.

#### 20


Шевал питна

1Гьезда гьоркьов вукӀана Шева абун цӀар бугев цо хӀалихьатав чи, буняминияв Бихрил вас. Гьес суралъубеги пун ахӀана:

«Давудилъ нилъее бутӀа гьечӀо!
Йишайил васасдаса кинабгӀаги ирс гьечӀо!
ГӀизраилил халкъ, бусса жинди-жиндир къавулъе!»[+]

2Гьебмехалъ тӀолалго гӀизраилал, Давудиде мугъги рехун, Бихрил вас Шевада хадур ана. Ягьудиял абуни, Давудил рахъ ккун чӀана ва Иорданалдаса[†] рахъарал Иерусалималде щвезегӀан гьесда цадахъ рилълъана.

3Иерусалималде жиндирго кӀалгӀаялде тӀадвуссиндал, кӀалгӀаялда тун йикӀарай анцӀайго гъараваш-лъади Давудица цоги минаялъуре рахъинаруна ва гьенир хъаравулзабиги тана. Гьес гьезие къваригӀараб-тараб чӀезабулаан, амма тӀокӀалъ гьев гьезда аскӀове инчӀо. ГӀумруялъул къоял лъугӀизегӀан къоролзаби гӀадин гьеб минаялъур жанир рукӀана гьел[+].

4Пачаяс Амасада абуна: «Лъабго къоялда жанир дихъе ягьудиял ракӀаре ва мунгоги вачӀа гьаниве»[+].

5Амаса ягьудиял данде ракӀаризе нухде вахъана, амма пачаяс цӀараб гӀужалде щвечӀо, цодагьав кватӀун ккана.

6Цинги Давудица Авишайида абуна: «Гьанже Бихрил вас Шеваца Авессаломица бачаралдасаги цӀикӀкӀун балагь бачуна нилъеда тӀаде. Дир чагӀиги рачун, гьесда хадув лъугьа; сверун къарал шагьарал гьесул кверщаликье ккани, гьес нилъер бер бахъула».

7Авишайил нухмалъиялда гъоркь Иоавил чагӀиги, керетиялги, пелетиялги ва цоги лебалал рагъухъабиги цадахъ нухде рахъана. Гьел Иерусалималдаса къватӀире рахъана Бихрил вас Шева кквезе[+]. 8Гаваоналде кӀудияб ганчӀида аскӀоре щведал, гьезда Амаса данде ккана. Иоавида тӀад рагъул ретӀел букӀана ва ханжарги бараб рачел къан букӀана ратӀлида тӀасан. Цебе гали тӀамулелъул, гьес ханжар лъалинисан чучана.

9Иоавица Амасада цӀехана: «Сах-саламат вугищ мун, дир вац?» – ин. Цинги гьесда убач гьабизе Иоавица кваранаб квералъ гьесул мегеж ккуна.

10Амасада бихьичӀо гьесул квегӀаб хъатикь ханжар букӀин. Иоавица Амасал чохьолъ къазабураб хонжроца гьесул бакь-чехь къватӀибе базабуна, ва гьев гьеб бакӀалдаго[†] хвана. КӀиабилеб нухалъ гьес ханжар борхизе ккечӀо. Цинги Иоавги гьесул вац Авишайги Бихрил вас Шевада хадур лъугьана[+].

11Амасада аскӀов вахъунги чӀун Иоавил чагӀазул цояс ахӀун абуна: «Виччанте Иоавие ритӀухъавщинав ва Давудил рахъ ккуравщинав чи Иоавида хадув ине!» – ян.

12Амасал жаназа бидул хӀориниб нух бакьулъе рехун букӀана, ва гьев чиясда бихьана киналго рагъухъаби гьенир лъалхъулел рукӀин. Уне-уневщинав гьенив вахъун чӀолев вукӀин бихьидал, гьес гьеб жаназа гьениса нахъе бехъерхъун, авлахъалде щвезабуна ва гьелда тӀаде гӀабаги рехана. 13Амасал жаназа нухдаса нахъе босидал, тӀолабго халкъ Иоавида хадуб билълъана Бихрил вас Шева кверде восизе.

14Шевацайин абуни, Авел-Бет-Маахаялде щвезегӀан ГӀизраилалъул киналго агьлаби сверана; тӀолалго гьесул рахъ ккуралщинал гьесда сверухъ ракӀарана ва гьесда хадур шагьаралде жанире лъугьана[+]. 15Иоавил аскарияз Авел-Бет-Мааха шагьар сверун ккуна. Гьез хӀатӀги гамачӀги баччун нух бана шагьаралъул къедалъул кьочӀокье рахине[*]. Къед борлъизе лъугьиндал, 16шагьаралъул къадада тӀасан яккун цо гӀакъилай гӀаданалъ ахӀана:

«Дихъ гӀенекке! Цо дихъ гӀенеккея! Иоавида абе гьаниве вачӀаян, гьесда бицине цо хабар буго дир», – ин.

17Гьев аскӀове вачӀиндал, гьелъ гьесда цӀехана: «Мунищ Иоав?»

Дун вугилан жаваб кьуна гьес.

18Цинги гьелъ абуна: «Авелалде ун гьениб цӀехеян абулеб гӀадат букӀана цебе заманалдасаго ва гьедин хӀукму къотӀулаан бокьараб дагӀба-рагӀиялъе. 19Ниж руго ГӀизраилалда жаниб рекъел ва ритӀухълъи цӀунарал гӀадамал. Мунин абуни, гьадинаб кӀудияб шагьар ва шагьаразулги эбел тӀагӀинабизе къеркьолев вуго. Щай дуе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] шагьар щущахъ базабизе бокьун бугеб?»

20Иоавица абуна: «Воре цӀунаги дун гьединаб жо гьабиялдаса! Щущахъ базабиларо, я щибго зарал гьабиларо шагьаралъе! 21Иш гьедин гуро бугеб. Ефраимил тӀалъиялдаса Шевайин цӀар бугев Бихрил васас Давуд пачаясде квер борхун буго. Гьев нижехъе кверде кье, цинги ниж нахъе ина».

Гьей гӀадамалъ Иоавида абуна: «Нижеца духъе гьаб къададаса гъоркье рехила гьесул бетӀер», – ин.

22Жиндирго гӀакъилаб рагӀигун тӀолабго халкъалъухъе ана гьей гӀадан, ва Бихрил вас Шевал бетӀер къотӀун, къададаса гӀодобе Иоавихъе рехана. Гьебмехалъ Иоавица суралъубе пуна, рагъухъаби гьеб шагьарги жибго тун рокъо-рокъоре руссана. Иоавги Иерусалималде пачаясухъе тӀадвуссана.


Давудил тӀадчагӀи

23[•]Иоав вукӀана ГӀизраилалъул тӀолабго аскаралъул бетӀерлъун; ЕгьоядагӀил вас Бенаягь – керетиязул ва пелетиязул бетӀерлъун[+]. 24Адорам – лагъзаллъун гьарун цере хӀалтӀизарулел чагӀазул бетӀерлъун; АхӀилудил вас Егьошафат – тарихчилъун;[+] 25Шева – хъвадарухъанлъун; Цадок ва Авиатар – кашишзабилъун.[†][+] 26Яиралдаса Ираги вукӀана Давудил кашишлъун.

#### 21


Шаулил наслуялъе гьабураб жаза

1Давудил пачалъиялъул заманалда лъабго соналъул ракъи ккана. Цинги Давуд БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана Гьесул амру цӀехон. БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие жаваб гьабуна:

«Шаулги досул наслуги сабаблъун ккараб ракъи буго гьеб – дос гаваониял[*] чӀваралъухъ». 2Гьебмехалъ пачаяс гаваониял жиндихъего ахӀана ва гьев гьезда кӀалъана. (Гаваониял ГӀизраилалъул халкълъун кколароан. Гьел рукӀана амориязул хутӀарал чагӀи. ГӀизраилал гьедун рукӀана гьезие зарал гьабиларин, амма Шаулие бокьун букӀана гьел гъурун лъугӀизаризе – гӀизраилаздаса ва ягьудияздаса гьоркьоса тӀагӀинаризе.)

3Давудица гаваониязда цӀехана: «Дица щиб нужее гьабун лъикӀ? Кин бецӀилеб нужее гьабураб зарал, нижедаса тӀаса лъугьун, нуж нижедехун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] халкъалдехун, ракӀ битӀун рукӀине?»

4Гаваонияз гьадинаб жаваб кьуна: «Нижее Шаулил[†] гӀагарлъиялдаса я гӀарац, я месед хӀажат гьечӀо ва гӀизраилазул цониги чиги чӀвазе гьечӀо», – ян.

«Дица щиб гьабизеха нужее бокьун бугеб?» – ин цӀехана Давудица.

5Гьез абуна: «Нижеда данде чӀун, ниж гъуризе ва ГӀизраилалъул ракьалдасаго ниж тӀагӀинаризе бокьун букӀарав чиясул бицани, 6гьесул наслуялъул анкьго бихьинчи кье абе нижехъе кверде, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав Шаулил шагьар Гивеаялда гъотӀодаги ран, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере нижеца гъанкъизе рукӀине», – ян.

Пачаяс абуна: «Дица кьела гьел нужер кверде», – ян[+].

7Амма, Шаулил васасул (Ионатанил) вас Мефи-Бошетида пача гурхӀана, Давудицаги Шаулил вас Ионатаницаги жидедаго гьоркьоб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун къотӀи-къай[†] гьабун букӀиндал[+]. 8Шаулие Аягьица гьаюн йикӀана Рицпа абурай яс. Пачаяс гьелъул васал Армонги, Мефибошетги рачана. Шаулил яс Меравица Мехолаялдаса Барзиллайил вас Адриэлие гьавурав щуго васги вачана гьес[+]. 9Цинги гьел гаваониязул кверде кьуна ва гаваонияз БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере мугӀрул борхалъиялда гъанкъизе рана. Гьеб бакӀалда[†] анкьазего цадахъ гӀажал щвана. ТӀорщел бакӀарулеб заманалъул авалалда, пурчӀина бакӀариялъул байбихьуда[*] хвана гьел[+].

10Цинги Аягьил яс Рицпаца кьурулъ, хӀебетги гӀодоб тӀамун, жиндиего бакӀ гьабуна. ТӀорщел бакӀариялъул авалалдаса бахъараб цӀадал ралеб гӀуж[*] тӀаде щвезегӀан гьений чӀун, къад зобалазул хӀанчӀи хъвазе течӀо гьелъ гьезул жаназабазда, къаси гӀалхул жанаварал аскӀоре къазе риччачӀо. 11Шаулил гъаравашалъул яс Рицпаца гьабураб жо Давудида рагӀидал, 12гьес, инеги ун, Шаулил ва Ионатанил рукьби ГилгӀадалъул Иавешалъул жамагӀаталъухъа нахъе росана. (Гьез къаси балъго ун Бет-Шеаналъул майданалдаса нахъе росун рукӀана гьел – пилистимаз Гилбоаялда Шаул чӀван хадуб гьезул жаназаби гьенир ран рукӀиндал.)[+] 13Давудица Шаулилги Ионатанилги рукьби гьениса нахъе росана ва гъотӀода ран рукӀарал гӀолохъабазул рукьбиги данде ракӀарана.

14Шаулилги гьесул вас Ионатанилги рукьби Буняминил ракьалда Целаялда Шаулил эмен Кишил хабалъ рукъана, ва хутӀарабщинабги пачаясул амруялда рекъон тӀубазабуна. Гьебмехалъ Аллагьас гьезул гьари къабул гьабуна ва гьезул ракьалда цӀоб лъуна.


Пилистимазулгун рагъал

15Пилистимаздаги ГӀизраилалдаги гьоркьоб нахъеги рагъ ккана. Жиндирго рагъухъабигун Давуд рагъде вахъана; пилистималгун[†] рагъул кор боркьана, амма Давуд кутакалда свакана. 16Ишбо-Бенов абурав рафаязул[*] цо чияс Давуд чӀвазе къасд гьабуна. Гьесул мазгарул хочол мацӀалъул цӀайи лъабнусго шекел[*] букӀана ва цӀияб хвалченги бан букӀана рачлида[+]. 17Амма Церуягьил вас Авишай вортана Давудие кумекалъе ва гьес тӀадги речӀчӀун чӀвана гьев пилистимав. Гьебмехалъ Давудил чагӀаз, гьаги гьедун, гьесда абуна:

«ГӀизраилалъул чирахъ свинчӀого букӀине, мун тӀокӀалъ кидаго нижеда цадахъ вагъизе вахъине бегьуларо»[+].

18Цодагьаб заман ун хадуб Говалда пилистимазулгун цӀияб рагъ ккана. Гьенив Хушалдаса Сиббехайица чӀвана рафаязул наслуялъул чи Саф[+].

19Гьелдаса хадуб цоги нухалъ ккана Говалда пилистимазулгун рагъ. Гьеб рагъулъ Бет-Лехемалдаса Яъре-Орегимил вас Элхананица чӀвана рессарухъабазул гӀурул чарх гӀадаб кӀудияб хечалъул хважаин Гаталдаса Голиафил вац[+].

20Гьелдаса хадуб Гаталдаги рагъ ккана. Гьенив вукӀана цо залим; гьесул кверазда ва хӀатӀазда анлъ-анлъ килищ букӀана – кинабниги къоло ункъо. Гьевги вукӀана рафаязул наслуялъул чи. 21ГӀизраил халкъ инжит гьабун кӀалъалев вукӀаго, Давудил вац Шимагьил вас Ионатаница чӀвана гьев[+].

22Гьел ункъалго рукӀана Гаталда гьарурал рафаязул наслуялъул чагӀи ва Давудилги гьесул чагӀазулги квердасан хвана гьел.

#### 22


Давудица ахӀараб реццалъул назму

1Шаулил[†] квердаса ва тӀолалго тушбабаздаса жив хвасар гьавиялда хурхун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назму ахӀана Давудица.

2Давудица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАН – дир кьуру,
Дир щулияб хъала, ва дун хвасар гьавулевги Гьев;
3Дир Аллагь – дир щулияб кьуру,
Гьенив вахчула дун.
Гьев – дир хъалхъанги, дир хвасарлъиялъул лълъарги,
Дир хъалаги, дун вахчулеб щулалъиги ва дир Тархъанчиги.
Дуца дун зулмуялдаса эркен гьавуна[+].
4Реццалъе мустахӀикъав БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ бала дица ахӀи
Ва тушбабаздаса хвасарлъула.

5Хвалил карачелаз сверун ккуна дун,
ГӀажалалъул иххаз гъанкъизавуна[+].
6Жагьандаманалъул рахсаз вухьана,
Хвалил къоралъ къан ккуна.
7Балагьалъукье ккедал, дица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бана;
Дирго Аллагьасдаса кумек гьарана.
Жиндирго мукъадасаб[†] Рокъоб Гьесда рагӀана дир гьаракь,
Дир ахӀи Гьес къабул гьабуна[+].

8Ракь сородана, гьаргьадана;
Зобалазул кьучӀал тартадана
Ва Гьесул ццидаца сородизаруна.
9Гьесул магӀарзукъалазухъа кӀкӀуй бурана,
Гьесул кӀалдисан – гьелегьараб цӀа,
Гьесда сверухъги цӀа перхана.
10Гьес зобал къулизаруна ва Гьениса гӀодове лъугьана,
Гьесул хӀатӀазукь чӀегӀерал накӀкӀал кьерана.
11Хъерувимазда тӀадги рекӀун воржана,
Гьорол куркьбазда тӀад парпадана.
12БецӀлъи Жиндаго тӀад пардавлъун бигъана,
РахӀматалъул накӀкӀал юргъанлъун тӀад жемана[+].
13Гьесдасан гвангъараб нуралъ
Пири пирхана.
14БЕТӀЕРГЬАН зобалаздасан гъугъадана,
ТӀадегӀанас гьаракь бахъизабуна[+].
15Гьес чӀорал речӀчӀана ва тушбаби щущазаруна,
Пири пирхана ва гьел гъурун рана[+].
16Гьебмехалда ралъдал тӀину къватӀибе баккана,

Дунялалъул кьучӀал гӀицӀлъана,

БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кьварараб гьаркьил хъуялъ,
Гьесул гучаб хӀухьелалъ[+].

17Гьес борхалъудасан гӀодове къулун дихъе квер бегьана;
Гьес гьалагал иххазулъан дун къватӀиве цӀана.
18Гьес гучал тушбабазукьа дун хвасар гьавуна, –
Рокьукъал, дидасаги къуватал тушбабазукьа.
19Дида тӀаде балагь рещтӀиндал, гьел диде тӀаделъана,
Амма дица БЕТӀЕРГЬАНАСДА мугъ чӀвана.
20Гьес дун парахатаб бакӀалде[†] ккезавуна;
Гьес хӀинкъи тӀаса босана – Гьесие вокьулелъул дун.

21БЕТӀЕРГЬАНАС дие дир иман-яхӀалда рекъон кьуна;
Дир кверзул бацӀцӀалъиялда рекъон шапакъатги щвана[+].
22Дун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухдасан хьвадидалха,
БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дица щибго квешлъиги гьабичӀелъул.
23Гьесул тӀолалго къанунал кидаго дида ракӀалда руго;
Гьесул амраби дица нахъ чӀвачӀо.
24Дун Гьесда цеве вацӀцӀадго хьвадана –
Такъсиралдаса дунго цӀунана[+].
25БЕТӀЕРГЬАНАС дие дир иман-яхӀалда рекъон кьуна,
Гьесда цебе бугеб дир бацӀцӀалъиялда рекъон.

26Дуе ритӀухъазе Мун ритӀухъав вуго,
ЛъикӀазе лъикӀавги вуго.
27РакӀ бацӀцӀадасе Дуца Дурго бацӀцӀалъи бихьизабула,
Амма макручиясе гьесул макирлъиялда рекъон гьабула.
28Пакъирзаби Дуца хвасар гьарула,
Амма гӀамал кӀудиял Дуда рихьула
Ва Дуца гӀодорегӀан ккезарула.
29Дир БЕТӀЕРГЬАН, Мун вугелъул дир чирахъ;
БЕТӀЕРГЬАНАС дир бецӀлъи канлъуде сверизабуна.
30Дур кумекалдалъун дица хъачагъазул къокъа щущазабуна;
Дир Аллагьгун къадада тӀасан кӀанцӀула дун.

31Аллагьасул нух бацӀцӀадаб,
БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима камилаб.
Гьесда мугъ чӀваралщиназе
Щулияб хъалхъанги Гьев[+].
32БЕТӀЕРГЬАН тун цоги Аллагь вугищ?
АллагьгӀадаб кьуру тӀокӀаб батулищ[+]?
33Гьев Аллагьасин дида къуват борчулеб;
Гьесин дун битӀараб нухда вачунев.
34РитӀучӀил гӀадаб рилълъинги кьун,
Дун Гьес борхалъиялде вахинавула[+].
35Дир кверал рагъуе щулалъизарула Гьес;
Гьединлъидал, гьез мазгарул чӀор кӀичӀизабула.
36БетӀергьан, Дур тархъанлъиялъул хъалхъан лъуна Дуца дир хъатикь;
Дур цӀобалъ дун кӀодо гьавуна.
37Дуца дун унеб нух гӀатӀид гьабула,
Кибго хӀетӀе тункизе биччаларо.

38Дун тушбабазда хадув лъугьуна ва дица гьел щущахъ рала;
Гьел тӀуран лъугӀизаричӀого дун тӀадвуссунаро.
39Дица гьел щущазарула,
Дир хӀатӀикье ккарал гьел тӀокӀал тӀаде рахъунаро.
40Дуца рагъуе къуват кьуна дие;
Дида данде рахъарал Дуца дир хӀатӀикье ккезаруна.
41Дир тушбаби дида цереса лъутизаруна Дуца,
Ва дун рихаралщинал дица гъурун рана[+].
42Гьел кумекалъе ахӀдана, амма гьел хвасар гьаризе щивго ватичӀо;
БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бана, амма Гьес жаваб гьабичӀо[+].
43Дица ракьул хӀур гӀадин хъурана гьел;
Дица къватӀул хӀарщ гӀадин мерхьана гьел.

44Дирго халкъалъул питнаялдаса ворчӀизавуна Дуца дун;
Чияр халкъазул бетӀерлъун гьавун цӀунана Дуца дун.
Дида лъаларел халкъал дие хъулухъалъе чӀун руго.
45КъватӀисел дие хӀелхӀедула;
ГӀинда рагӀун бахъиналде дир амраби тӀуразарула[+].
46ХӀинкъиялъ гьезул ракӀ гӀодоб чӀвана,
Сородулаго раккула гьел жалго рахчараб бакӀалдаса къватӀире.
47ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАН! Дир баракатаб Кьуру!
Рецц Дуе, дир Аллагь – дир хвасарлъиялъул Кьуру!
48Дир Аллагьасин дие гӀоло рецӀел босулеб,
Дие халкъалги мутӀигӀлъизарулел,
49Дир тушбабаздаса дун ворчӀизавулев!
Дида данде чӀаразда цеве дун кӀодо гьавуна Дуца,
ВахӀшияздаса хвасар гьавуна.
50Гьединлъидал, дир БЕТӀЕРГЬАН, дица халкъазда гьоркьоб Дуе рецц гьабила;
Дур цӀар кӀодо гьабун назму ахӀила[+].
51Жиндирго пачаясе Гьес кӀудиял бергьенлъаби кьуна
Жиндирго тӀаса вищарав Давудида ва гьесул наслабазда абадиялъего цӀоб лъуна»[+].

#### 23


Давудил ахирисеб вагӀза

1Гьале Давудил ахирисеб калима:

«Йишайил вас Давудица бицараб калима;
БетӀергьанас тӀадегӀан гьавурасул,
Якъубил Аллагьас тӀаса вищун зайтуналъул нах жинда бахарасул
Ва ГӀизраилалъул хӀасратав шагӀирасул калима:

2„БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] РухӀ кӀалъалеб буго дилъ,
Гьесул калима буго дир мацӀалда[+].
3ГӀизраилалъул Аллагьас абуна,
ГӀизраилалъул борхатаб Кьуру кӀалъана дир рахъалъ:
‘Халкъалъе ритӀухъго нухмалъи гьабулев,
Аллагьасукьа хӀинкъун гьел нухда рачунев![+]
4Рогьалил хъахӀлъиялда,
бацӀцӀадаб зодоб радал баккун бачӀунеб бакъалда,
хер бижизабулеб рахӀматалда
ва гьелда хадуб чӀараб нуралда релълъуна гьев’.

5Гьайгьай гьедин баракат лъуна Аллагьас дир хъизан-къаялда,
Гьес диргун абадияб ва хисулареб къотӀи[†] гьабун бугелъул.
Гьес сундулъгоги квербакъи гьабуна дие ва эркенлъи кьуна,
щибаб дир анищ-мурадги Гьес тӀубазабула[+].
6Амма тӀолалго хӀалихьатал-къадарал чагӀи заз-хъарахъалда релълъуна,
жиб хъвагӀан нахъе балеб ва тӀокӀалъ кодобе босулареб.
7Гьелда инсанас квер хъваларо,
маххул алат, ялъуни хеч хӀалтӀизабула гьеб бакӀаризе[†]
ва бижараб бакӀалдаго тӀубан бухӀула“».


Давудил ЦӀар арал бахӀарзал

8Гьале Давудил бахӀарзазул цӀарал: тахкемонияв Ёшев-Башевет – гьев вукӀана лъабгоязул бетӀер. Гьев цохӀо хочодалъун микьнусго чиясда данде вагъана, ва гьел киналго гьес цо рагъул свериялъулъ чӀвана.

9Лъабгоязда гьоркьов гьесда хадусев вукӀана Додол вас Элеазар. Додол инсуда цӀар Ахохи букӀана. ГӀизраилазул аскариял пилистимазукьа нахъе къан чӀун рукӀаго, рагъизе къачӀарал пилистимал[†] гӀад-хочӀ гьарун рагъа-рачаризарулев вукӀана гьев Давудгун цадахъ. 10Гьев пилистимазда данде вахъана ва лебалго вагъана. Ахиралда гӀемер свакаялъ гьесул квер жиндирго хочол гӀоркьалда рекӀун хутӀун букӀана. Гьеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС кӀудияб бергьенлъи кьуна гьесие. Аскариял абуни, гьеб рагъ лъугӀун хадуб гурони Элеазарихъе руссинчӀо, гьебги гӀицӀго чӀвараздаса давла бакӀаризелъун.

11Хадусев вукӀана харарияв Агил вас Шамма. Лехиялда, гъолден бекьараб авлахъ бугеб бакӀалда пилистимал данде ракӀаридал, гьезухъа лъутана ГӀизраилалъул рагъухъаби. 12Амма Шамма гьеб авлахъалъул бакьулъ вахъун чӀана, гьебги цӀунун пилистимал гъурун рана, ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие кӀудияб бергьенлъи кьуна.

13Пилистимал Рефаим расалъиялда къайи чӀван рукӀадго, лъеберго цевехъанасда гьоркьоса лъабгояв вачӀана Давудихъе Адуллам абулеб нохъоде[+]. 14Гьеб заманалда Давуд цо щулалъиялда вукӀана, пилистимазул аскар Бет-Лехемалда букӀана. 15Давуд цӀакъ къечана, ва гьес абуна:

«Бет-Лехемалъул кавабахъ бугеб гъуялъуса лъим босун вачӀунев чи вукӀараванищха цо!» – ян.

16Гьебмехалъ дов лъабавго бахӀарчи гьениса вахъун ана, ва, пилистимазул къайи чӀвараб бакӀ къотӀун доб рахъалдехунги рорчӀун, гьез Бет-Лехемалъул кавабахъ бугеб гъуялъуса лъим босун бачӀана Давудие. Амма Давудица гьеб гьекъезе инкар гьабуна, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сайгъатлъун гьабун, гьеб гӀодобе тӀуна[+].

17Давудица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги гьединаб жо гьабиялдаса! Гьадин жиндирго гӀумру бичарал бахӀарзазул би гьекъолев чийищ дун?!» – ин. Гьеб лъим гьес гьекъечӀо.

Дов лъабго багьадурас гьабуна гьеб бахӀарчилъи.

18Иоавил вац Авишай вукӀана лъебергоязул бетӀерлъун. Гьев цохӀо хечгун лъабнусго чиясда данде вагъана ва гьел киналго чӀвана; лъебергоясда гьоркьоб цӀар машгьурлъана гьесулги[+]. 19Лъебергоясда гьоркьов бищун цӀар рагӀарав вукӀана гьев, ва гьезул бетӀерлъунги вахъана, амма кин букӀаниги дол лъабгоязда ващалъичӀо.

20ЕгьоядагӀил вас Бенаягь вукӀана Кавцеилалдаса гучав бахӀарчи. Гьесги гӀемерал гьунарал гьаруна. Гьес могӀавиязул гъалбацӀгӀан гучав кӀиго рагъухъан чӀвана ва, цо гӀазу балеб къоялъ, цӀадал лъим бакӀарулеб кӀудияб гвандинибе ккараб гъалбацӀги чӀвана[+]. 21Гьединго цо залимав мисриявги чӀвана гьес. Гьев мисриясул хъатикь хеч букӀана, Бенаягьихъ тӀил гурони букӀинчӀо. Мисриясухъа кодоса гьеб хечги бахъун, гьесул жиндирго хечалъ чӀвана гьес гьев[+]. 22Гьеле ЕгьоядагӀил вас Бенаягьил гьунарал. Дол лъабгоязул гӀадин цӀар рагӀана гьесулги. 23Лъебергоясда гьоркьов гьев бищун къадру борхатав вукӀана, амма лъабгоясда гьоркьове лъугьинчӀо. Давудица гьев жиндирго рорчӀухъабазул бетӀерлъун тана.

24Лъебергоясда гьоркьор рукӀана:

Иоавил вац Асаил,
Бет-Лехемалдаса Додол вас Элханан,[+]
25Хародалдаса Шамма,
Хародалдаса Элика,
26Палтияв Хелец,
Икешил вас Текоаялдаса Ира,
27Анатоталдаса Авиезер,

хушатияв Мебунай,

28ахохияв Цалмон,
Нетофалдаса Махарай,
29Баанагьил вас Нетофалдаса Хелев,
Буняминил ракьалда бугеб Гивеаялдаса Ривайил вас Иттай,
30Пиратоналдаса Бенаягь,
Гаашалъул расалъиялдаса Иддай,
31аравияв Ави-Албон,
бархумияв Азмавет,
32Шаалбоналдаса Элияхба,
Яшенил васал,
Ионатан,
33харариязул чи Шамма,
Хараралдаса Шарарил вас АхӀиам,
34магӀахияв Ахасбайил вас Элипелет,
Гилоялдаса Ахитофелил вас Элиам,[+]
35Кармилалдаса Хецрай,
арбияв Паарай,
36Цовагьалдаса Натанил вас Игал,
Гадил къавмалъул[†] чи Бани,
37аммонияв Целек,
Беэроталдаса Нахарай – Церуягьил вас Иоавил ярагъ баччулев чи,
38итрияв Ира,
итрияв Гарев
39ва хитияв Уриягь.

Кинавниги лъебералда анкьго чи вукӀана[*][+].

#### 24


Халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьаби ва Давудие жаза

1Нахъеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццин бахъана гӀизраилазда ва Гьес Давуд гьезие балагьалъе гьесизавуна: «ГӀизраилалъулги Ягьудиялъулги халкъ рикӀкӀе», – янги абун[+].

2АскӀов вукӀарав жиндирго аскаралъул бетӀер Иоавида пачаяс абуна:

«Шималияб рахъалда бугеб Даналдаса байбихьун къилбаялъул рахъалда бугеб Беэр-Шеваялде щвезегӀан ГӀизраилалъул щибаб агьлу-къед сверун халги гьабун, халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабе, дида гьезул къадар лъан букӀине».

3Амма Иоавица пачаясда абуна:

«Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас жеги гӀемерлъизабеги дур халкъ ва гьелъул къадар нусго нухалъ цӀикӀкӀун тӀаде жубайги, дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул беразда гьеб бихьараб къоги бачӀаги. Амма щайха дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул къасд ккараб гьединаб иш гьабизе?»[+]

4Амма пача жиндирго рагӀудаса кьуричӀо, гьединлъидал Иоавги рагъул церехъабиги пачаясда аскӀоса къватӀире рахъана гӀизраилазул халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабизелъун. 5Иордан[†] гӀорги бахун АрогӀералда чадрал чӀвана гьез, ва Гадил расалъиялда бугеб шагьаралъул къилбаялъул рахъалдасан байги бихьун, цинги Иазер шагьаралде рилълъана[+]. 6Хадур гьел ана ГилгӀадалде ва хитиязул ракьалде, гьенисан Данил ракьалде, гьенисанги сверун Сидоналде. 7Гьениса гьел Тиралъул хъалаялде ана, хадур хивиязул ва ханааниязул тӀолалго шагьарал сверана, ахирги Ягьудиялъул къилбаялъул рахъалде, Беэр-Шеваялде щвана. 8ТӀолабго ГӀизраилалъул ракьги сверун, ичӀго моцӀгун къого къоялдасан Иерусалималде тӀадруссана гьел. 9Иоавица гьеб халкъалъул хъвай-хъвагӀаялъул хӀасил пачаясухъе щвезабуна. ГӀизраилалда кинавниги микьнусазарго ярагъ борчулев бихьинчи ватана, щунусазарго бихьинчи Ягьудиялдаги ватана[+].

10Амма халкъ рикӀкӀун хадуб, Давудил кутакалда рекӀел рахӀат хвана. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна гьес: «Гьаб иш гьаби дир кӀудияб такъсир ккана. Вай дир БЕТӀЕРГЬАН! Гьарула Дуда, тӀаса лъугьа дидаса, Дур лагъасдаса! ГӀадалаб жо гьабуна дица»[+].

11Нахъисеб къоялъ радал Давуд тӀаде вахъиналде Гад аварагасухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана:[+] 12«Давудихъеги ун, гьесда абе: „Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Гьале Дица дуда лъабго батӀияб тамихӀ бихьизабулеб буго. Гьезда гьоркьоса дуцаго тӀаса бище кинаб тамихӀ Дица дуе гьабилебали’, – ян“».

13Гад авараг Давудихъе вилълъана ва гьес абуна: «Анкьго соналъул ракъийищ биччалеб ракьалде? Ялъуни лъабго моцӀалъ тушбабаздаса лъутахъдилевищ вукӀинев? Ялъуни лъабго къоялъ къавуда унтийищ биччалеб дур ракьалде? Гьанже мунго балагье ва ургъе; дун духъе ВитӀарасухъе кинаб жаваб щвезабилеб дица?»

14Гьебмехалъ Давудица Гад аварагасда абуна: «Дие захӀмат бугеб куц! Амма биччанте дун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кверзукьего ккезе, Гьесул рахӀму-цӀоб цӀикӀкӀараб бугелъул, амма инсанасул кверзукье кидаго ккогеги!» – ян.

15Цинги, гьеб рогьалил гӀужалдаса байбихьун, гьелъие цӀараб заман тӀубазегӀан, БЕТӀЕРГЬАНАС квешаб унти биччана ГӀизраилалда тӀаде, ва Даналдаса бахъараб Беэр-Шеваялде щвезегӀан гьоркьоблъиялда лъабкъоялда анцӀазарго чи хвана гьебмехалда[+]. 16Малаикас Иерусалималъул халкъги гъуризе, гьелда тӀаде квер борхарабго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ракӀ гурхӀана; Гьес халкъ гъурулев Малаикасда абуна:

«Гьанже гӀела! Квер нахъе босе».

Гьеб лахӀзаталда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик вукӀана евусияв Аравнагьил гьоцӀиве щун[+]. 17Халкъ гъурулев Малаик вихьидал, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана Давуд:

«Гьав дица гурищ мунагьги такъсирги гьабураб? Гьал чахъабаздагӀаги ккараб гӀайиб щиб? Дидеги дир хъизан-къаялдеги буссинабе Дур жаза!»


Давудица къурбаналъе бакӀ бай

18Гьеб къоялъ Гад авараг вачӀана Давудихъе ва гьес абуна: «Вахъа, Аравнагьил гьоцӀиб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе[†] бакӀ[†] бай», – ян.

19БЕТӀЕРГЬАНАС Гад аварагги гьоркьов ккун абураб гьабизе Давуд къватӀиве вахъана. 20Пачаги гьесул чагӀиги рачӀунел рихьидал, Аравнагь гьезда данде къватӀиве гӀедегӀана ва гӀодоб гьумер цун, пачаясе къулана.

21Аравнагьица цӀехана: «Щиб хӀажалъи ккун пача жиндирго лагъасухъе вачӀарав?» – ин.

Давудица абуна:

«Духъа лал тӀамулеб гьоцӀу босизе ва гьениб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе бакӀ базе вачӀун вуго, халкъалде бачӀун бугеб квешаб унти къотӀизе[†] букӀине»[+].

22Аравнагьица Давудида абуна: «Биччанте дир бетӀерчӀахъаяв пачаяс жиндиего бокьарабщинаб босизе ва гьеб къурбанлъун гьабизе. Гьале тӀубан бухӀулеб къурбаналъе[†] бусбиги, цӀулае хӀалтӀизаризе лулбигун пуруцги[+]. 23Дир пача, Аравнагьица гьеб кинабго пачаясе кьолеб буго!»

Аравнагьица тӀадеги жубана: «Дуца гьабулебщинаб дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас къабул гьабеги!»

24Амма пачаяс Аравнагьида абуна: «Гуро, гьедин данде кколаро, дица гьеб кколеб багьаги кьун, бичун босизе буго. Дирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе чӀобого щвараб жоялдалъун дица къурбан гьабуларо».

Цинги Давудица кӀикъоялда анцӀго шекелалъухъ[*] ричун росана гьоцӀуги бусбиги. 25Гьениб Давудица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе бакӀ бана ва тӀуран рухӀулелги ракълилалги къурбанал тӀоритӀана гьелда тӀад[*]. БЕТӀЕРГЬАНАС гьел къабул гьаруна ва ГӀизраилалда квешаб унти къотӀана[+].

### 3 Пачаби

#### 3 Пачаби

3 Пачаби


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


#### ЦеберагӀи


Пачабазул Лъабабилеб тӀехь


ЦеберагӀи

Цересел Пачабазул тӀахьаздаго гӀадин, гьаб тӀехьалдаги бицунеб буго ГӀизраилалъул ва БетӀергьан Аллагьасдехун гӀизраилазул бугеб бухьеналъул хӀакъалъулъ. ЖугьутӀазул гӀадаталда рекъон, хадусеб тӀехьгун цадахъ, гьаб тӀехьалдаги «Пачабазул тӀехьилан» абула.

ТӀехьалда бицен гьабулеб заманалъул тарих бикьизе бегьула лъабго бутӀаялде:

1) Пачалъи Давудихъа гьесул вас Сулейманихъе ин (1-2 бетӀ.).

2) Сулейманил пачалъи ва гьесул бергьенлъаби (3-11 бетӀ.). Гьаб бутӀаялда хасаб кӀвар кьун бицунеб буго Иерусалималда Аллагьасул Рукъ баялъул хӀакъалъулъ (5-7 бетӀ.).

3) Халкъ кӀиго пачалъиялде бикьи: ГӀизраил шималияб рахъалда ва Ягьудия къилбаялъул рахъалда; цебесеб эраялъул ичӀабилеб гӀасруялде щвезегӀан гьезда тӀад пачабазул кверщеллъи (12-22 бетӀ.).

Авторас жив-жив пачаясе къимат кьолеб буго БетӀергьан Аллагьасдехун гьесул бугеб мутӀигӀлъиялъухъ балагьун. Пачаяс ракӀ-ракӀалъго БетӀергьанасе как-динги гьабулеб бугони, Гьесухъ гӀенеккулевги вугони, гьесул улка тӀегьараб ахалде сверулеб буго. Амма пачаяс гьересиаллагьзабазул дин гьабулеб бугони, Аллагьасул къануналде мугъги рехулеб бугони, халкъалдего тӀаде балагь рещтӀунеб буго.

Пачабазда цадахъ гьаб тӀехьалда жаниб хасаб бакӀ ккун буго Аллагьасул аварагзабазги. Гьез халкъалда Аллагьасул амру лъазабулаан ва жалгоги жамагӀаталъул киналго лъугьа-бахъиназулъ хӀаракат бахъун гӀахьаллъулаан, гӀадамазул ракӀал Аллагьасде руссинариялъе гӀоло. Доб заманалда Аллагьасул аварагзабазда гьоркьов бищун къиматав Иляс авараг вукӀана. Гьаб тӀехьалъул ахирисеб бутӀаялъул багьадурлъунги пачаби гурел, Иляс рикӀкӀине бегьула.

Сулейман пачалъун вахъин (3 Пач. 1:1–2:12)
Сулейманил пачалъи (3 Пач. 2:13–11:43)
Сулейманица жиндирго пачалъи щула гьаби; Сулейманил гӀакъиллъи (3 Пач. 2:13–4:34)
БетӀергьанасул Рукъ бай (3 Пач. 5:1–7:50; 7:51–9:9)
Сулейманил тӀадегӀанлъи ва гьесул гӀодовегӀан ккей (3 Пач. 9:10–11:43)
Пачалъи кӀийиде бикьи (3 Пач. 12:1–22:53)
ГӀизраилалъул тӀоцевесев пача Яровамил нухмалъиялда гъоркь гӀизраилал Ягьудиялда данде чӀей (3 Пач. 12:1–14:20)
Реховам – Ягьудиялъул пача (3 Пач. 14:21-31)
Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул цогидал пачаби (3 Пач. 15:1–16:28)
Ахавил пачалъи; Иляс авараг ва цогидал Ахавил заманалда рукӀарал аварагзаби (3 Пач. 16:29–22:40)
Егьошафат – Ягьудиялъул пача (3 Пач. 22:41-50)
Ахазиягь – ГӀизраилалъул пача (3 Пач. 22:51-53)

#### 1


Давуд херлъи

1Давуд пачаяс гӀемерал сонал рана ва гьев херлъана. КигӀан ретӀел тӀад ретӀаниги гьев хинлъизавизе кӀолев вукӀинчӀо. 2Цинги гьесул чукъбуз гьесда абуна:

«Биччанте нижер бетӀерчӀахъаяв пачаясе цо гӀолохъанай ясгӀадан ялагьизе, гьелъ хъулухъ гьабизе букӀине гьесие. Гьей гьесда аскӀой егила ва нижер бетӀергьан хинлъила», – ян.

3ТӀолабго ГӀизраил сверун берцинай яс ялагьизе журана гьел ва Авишаг абурай шунемияй ятун, гьез гьей пачаясда цее ячана. 4Гьей кутакалда берцинай яс йикӀана. Пачаясда аскӀой, гьесие хъулухъалъе тана гьей, амма пача, аскӀов вегарав, гьелда хъвачӀо.


Адониявица живго пачалъун чӀезави

5Давудие Хагитица гьавурав вас Адонияв лъугьана чӀухӀадго гаргадизе ва гьес абулеб букӀана: «Дун вукӀине вуго пачалъун», – ин.

Гьес чолгьакал, чотӀахъаби ва чуял чӀезаруна жиндиего ва кӀикъоялда анцӀго чукъбиги рукӀана гьесул[+]. 6Гьесул эмен кидаго, гьесда цӀех-рех гьабун, щай дуца гьадин гьабулебин абун, гьесда кӀалъачӀо. Адонияв гьавуна Авессаломида хадув ва гьев цӀакъ берцинав чи вукӀана.

7Адониявица гъоркьанго къотӀи[†] гьабуна Церуягьил вас Иоавилгун ва кашиш[†] Авиатарилгун ва гьез гьесул рахъ ккуна[+]. 8Амма кашиш Цадокица, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица, авараг Натаница, ШимгӀица, Рейица ва Давудил рорчӀухъабаз Адониявил рахъ кквечӀо[+].

9Рогел иццухъ бугеб Зохелет ганчӀида аскӀоб Адониявица гӀиялъажал, оцал ва кьараго хьихьарал гӀисинал бусби къурбаналъе[†] хъуна, ва жиндирго киналго вацал, ай пачаясул васалгун цадахъ, Ягьудал къавмалъул[†] тӀолалго пачаясул хъулухъчагӀиги ахӀана гьенире[+]. 10Амма Натан аварагги, Ванейги, Давудил рорчӀухъабиги ва жиндирго вац Сулейманги ахӀичӀо гьес[+].


Давудица пачалъи Сулейманихъе кьей

11Цинги Натан кӀалъана Сулейманил эбел Батшебада: «Дуда рагӀичӀищ Хагитил вас Адониявица живго пачалъун чӀезавун вугевлъи ва нилъер бетӀергьан Давудида гьелъул щибго лъалареблъи? 12Гьединлъидал, мун дихъ гӀенекке ва дица малъараб гьабун, гӀедегӀе дурго ва дур вас Сулейманил гӀумру цӀунизе. 13Хехлъи гьабун мун Давудихъе а ва гьесда абе: „Я дир бетӀергьан пача, мун дие гьедун вукӀинчӀищ: ‘Дур вас Сулейман вукӀине вуго дида хадув пачалъун ва гьев чӀезе вуго дир тахида’, – янги абун? Щайха пачалъун Адонияв вахъарав?“ 14Мун жеги пачаясда кӀалъалей йикӀаго дунги вачӀина жаниве дуда хадув ва дур рагӀаби тасдикъ гьарун тӀадеги жубала».

15Батшеба рокъое жание пачаясухъе ана. Пача тӀуван херлъун вукӀана ва шунемияй Авишагица хъулухъ гьабулеб букӀана гьесие. 16Батшеба накабазде ккун пачаясе къулана.

«Щиб дуе бокьараб?» – ин цӀехана пачаяс.

17Гьелъ гьесда абуна: «Дир бетӀергьан, мунго лъикӀав лъугьун гьедана мун дие, дур лагъалъе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги бахъун: „Дур вас Сулейман вукӀине вуго пачалъун дида хадув ва гьев гӀодов чӀезе вуго дир тахида тӀад“, – инги абун. 18Амма, доле, пачалъун Адонияв вахъун вуго, дудайин абуни, дир бетӀергьан пача, гьеб иш лъалеб гьечӀо. 19Гьес къурбаналъе гӀемерал оцал, кьари-кьариял гӀисинал бусби ва гӀиялъажал хъун руго, ва киналго пачаясул васалги, кашиш Авиатарги, аскаразул бетӀер Иоавги гьенире ахӀун руго, амма дур лагъ Сулейман ахӀун гьечӀо. 20Гьанже дир бетӀергьан, дир пача, тӀолабго ГӀизраил дур рагӀухъ хал ккун, щив дуда хадув тахида чӀезе вугевали лъазе, духъ балагьун буго. 21Гурони, дир бетӀергьан, дир пача, абадиялъего дуца бералги къанщун, мун умумулгун парахалъараб къоялъ, дунги дир васги хиянатчагӀилъун ккезарила».

22Гьей жеги кӀалъалей йикӀаго, Натан авараг вачӀана жаниве. 23Пачаясда лъазабуна гьенив Натан авараг вугин.

Цинги гьев пачаясда цеве вахъана ва гьесда цеве наку чӀван къулана.

24Натаница абуна: «Дир бетӀергьан пача, дуца абун букӀанищ дуда хадув пачалъун Адонияв вукӀине вугин ва дур тахида гьев чӀезе вугин? 25Щайгурелъул, жакъа гьес инеги ун къурбаналъе гӀемерал оцал, кьариял гӀисинал бусби ва гӀиялъажал хъун руго. Гьес киналго пачаясул васалги, аскаразул бутӀрулги, кашиш Авиатарги ахӀун руго гьенире. ГьабсагӀаталда гьел квана-гьекъолел руго гьесда цадахъ ва гьез абулеб буго: „БетӀерчӀахъаяв пача Адонияв!“ – абун[+]. 26Амма, дун – дур лагъ, кашиш Цадок, ЕгьоядагӀил вас Бенаягь ва дур лагъ Сулейман гьес гьенире ахӀичӀо. 27Щив дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда хадув гьесул тахида тезе вугевали дида, дур лагъасдаги лъазе биччачӀого, дир бетӀерчӀахъадил амруялдалъун гьабураб ишцин гурищ доб?»

28Гьебмехалъ Давуд пачаяс абуна: «Батшеба ахӀе дихъе». Гьей жание ячӀана ва пачаясда цее эхетана.

29Цинги пача гьедана: «Гьале, дун киналго балагьаздаса цӀунарав, Жив ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА,[+] 30дица тӀубазабила жакъа ГӀизраилил БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги бахъун, дица дуе гьедун кьураб рагӀи: дур вас Сулейман вахъине вуго пачалъун дида хадув, ва, дир бакӀалда,[†] дир тахидаги гӀодов чӀезе вуго гьев».

31Батшеба наку чӀван пачаясе къулана ва гьелъ абуна: «Дир бетӀергьан пачаясе абадияб гӀумру насиблъаги!»[+]

32Пачаяс лъазабуна жиндихъе кашиш Цадокги, Натан аварагги ва ЕгьоядагӀил вас Бенаягьги ахӀеян.

Гьел пачаясухъе жанире рачӀиндал, 33гьес гьезда абуна: «Рачун цадахъ дир чукъбигун, дир вас Сулейман вахинаве дир гӀорцӀеналде ва Гихон иццухъе ваче гьев[+]. 34Биччанте гьениб кашиш Цадокицаги Натан аварагасги гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьев ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъин тасдикъ гьабизе. Хадуб суралъубе пуй ва ахӀе: „БетӀерчӀахъаяв пача Сулейман!“ – илан[+]. 35Цинги гьевгун цадахъ тӀадруссун рачӀа ва гьев дир тахида чӀезаве дир бакӀалда пачалъи гьабизе. Дица гьев толев вуго пачалъун ГӀизраилалда ва Ягьудиялда тӀад».

36ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица пачаясе жаваб кьун абуна: «Амин! Гьединан хъван батаги дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасги. 37БЕТӀЕРГЬАНАС, дир бетӀерчӀахъаяв пачаясе сундулъгоги квербакъи гьабураб гӀадин, Сулейманиеги квербакъи гьабун, гьесул тах бетӀерчӀахъаяв дир пача Давудилалдасаги жеги тӀадегӀан гьабеги!»

38Кашиш Цадокица, Натан аварагас, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица, керетияз ва пелетияз[*], рилълъун, Давуд пачаясул гӀорцӀеналда рекӀинавуна Сулейман ва гьевгун цадахъ Гихоналде ана[+]. 39Кашиш Цадокица мукъадасаб[†] Чодрониса зайтуналъул нахул цӀураб лълъар босана ва Сулейманил ботӀроде тӀуна. Хадуб гьез суралъубе пуна ва тӀолабго халкъ ахӀдана: «БетӀерчӀахъаяв пача Сулейман!» – илан.

40ТӀолабго халкъ, рачунаго щвантӀихалгун, гьесда хадуб билълъана. Гьезул рохел-разилъиялъул ахӀи-хӀуралъул кутакалъ ракьцин сородизабулеб букӀана.


Сулейманица Адонияв виччан тей

41Квана-гьекъей ахиралде щолеб букӀана Адониявида ва киналго гьесда цадахъ рукӀарал гьесул гьалбадерида гьеб рагӀараб мехалъ. Суралъул гьаракь рагӀун Иоавица цӀехана: «Гьаб щиб ахӀи-хӀур шагьаралда бугеб?»

42Гьев кӀалъан вахъиналде вачӀана Ионатан, кашиш Авиатарил вас. Адониявица абуна: «АскӀовегӀан вачӀа. Мун къадруяв чи вуго, гьай-гьай мун лъикӀаб хабаргун вачӀун ватила»[+].

43«Гуро, – ян жаваб кьуна Ионатаница. Нилъер бетӀерчӀахъаяв пача Давудица Сулейман пачалъун гьавуна. 44Пачаяс кашиш Цадокги, Натан аварагги, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьги, керетиялги ва пелетиялги ритӀана гьесда цадахъ. Гьез гьев пачаясул гӀорцӀеналда тӀад рекӀинавуна,[+] 45ва кашиш Цадокицаги Натан аварагасги Гихоналда гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьесул пачалъи тасдикъ гьабуна. ЦӀакъ разиго рахъана гьел гьениса къватӀире, шагьаралдаги кӀудияб багъа-бачари буго. Гьеле гьелъул ахӀи-хӀур буго дуда рагӀулеб жо. 46Гьелда тӀадеги, Сулейман пачаясул тахида гӀодов чӀана, 47пачаясул цересел чагӀийин абуни, нилъер бетӀерчӀахъаяв Давудида баркизе рачӀана: „Биччанте дур Аллагьас Сулейман дудасаги цӀикӀкӀун цӀар бугевлъун гьавизе ва гьесул тах дуралдасацин тӀадегӀан гьабизе!“ – янги абун. Цинги бусада вугев пачаясги бетӀер къулана[+] 48ва гьес абуна: „Рецц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ, ГӀизраилалъул Аллагьасе, жакъа тахида гӀодов чӀун дир ирсилав вихьизе рес кьурав!“»

49Гьебмехалда киналго Адониявил гьалбал хӀинкъун сородана, рахъун тӀадегун жинди-жиндир нух ккун бухъизабуна.

50Адониявин абуни, Сулейманихъа хӀинкъиялъ, инеги ун, къурбан хъолеб бакӀалъул лълъурдулги ккун чӀана.[*][+] 51Сулейманихъе хабар щвезабуна: «Сулейман пачаясухъа хӀинкъун Адонияв вуго къурбан хъолеб бакӀалъул лълъурдулги ккун чӀун. Гьес абулеб буго: „Сулейман пача гьеде абе жакъа дие, гьес жиндирго лагъ чӀвазе къотӀиларин абун“».

52Сулейманица жаваб кьуна: «Гьес жив ракӀбацӀцӀадав чи вукӀин бихьизабуни, гьесул ботӀродаса цо расцин гӀодобе бортизе гьечӀо; амма гьесулъ хӀалихьалъи батани, гьев хвезе вуго», – ян[+].

53Сулейман пачаяс хадур чагӀиги ритӀун, гьез гьев къурбан хъолеб бакӀалдасан вачун вачӀана. Адонияв жаниве вачӀун Сулейман пачаясе къулана ва Сулейманица гьесда абуна: «Мун рокъове а», – ян.

#### 2


Давудица Сулеймание гьабураб ахирисеб насихӀат

1Хвезе заман гӀагарлъараб мехалъ Давудица Сулеймание гьадинаб насихӀат гьабуна:

2«Дун унев вуго гьанже киналго чагӀи унелъуре, – ян абуна гьес. Мун чаран гӀадин къвакӀун, бихьинчи гӀадин вукӀа; 3дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀад лъураб тӀубазабе. Мусал къануналда хъван бугелда рекъон Гьесул нухдасан хьваде. Бичасул амруял, Гьесул къанунал ва ахӀкамал тӀуразаре, мун киве аниги, щиб дуца гьабулеб бугониги, дуего битӀ ккезе букӀине[+]. 4Гьедин БЕТӀЕРГЬАНАС дир хӀакъалъулъ „дур наслу битӀараб нухда хьвадани ва Дир хӀакъабщиналда ракӀ-ракӀалъго нахъбилълъани, ГӀизраилалъул тахидаса дур зурияталъул гӀаркьел кидаго къотӀиларо“,[†] – ян абураб рагӀиги тӀубазе букӀине[+].

5Гьединго, дуда лъала Церуягьил вас Иоавица дие гьабурабщинаб – гьес кӀиялго ГӀизраилалъул аскаразул бутӀрул Нерил вас Авнерие ва Етерил вас Амасае гьабураб жо. Гьес, рагъда гӀодобе тӀураб бидухъ ракълил заманалда къисасги босун чӀвана гьел, ва гьеб гӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб биялъ хъублъизабуна черхалда бараб рачел ва хӀатӀида ретӀараб хьит.[*][+] 6Дуца гьанже дурго гӀакълуялда рекъон гьабе, амма гьесул хъахӀаб бетӀер парахатго хабалъе ине биччаге.

7ГилгӀадалдаса Барзиллайил васазда цӀоб лъе, ва гьел мунгун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьоре раче. Дур вац Авессаломихъа дун лъутун унаго, гьел дие эхетана[+].

8Цоги дуда цадахъ вуго Герал вас ШимгӀи – Бахурималдаса буняминияв. Кутакалда нагӀанаби кьуна дос дие дун Маханаималде унеб къоялъ. Гьев Иорданалде[†] дида данде вачӀараб мехалъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀар бахъун гьедана дун досие: „Мун чӀвазе дица хвалчен бахъиларо“, – ян[+]. 9Амма гьанже дов гӀайиб гьечӀевлъун рикӀкӀунге дуца. Мун гӀакъилав чи вуго, дудаго лъала щиб досда гьабилебали. Бида чвахулаго ккезабе досул хъахӀаб бетӀер хабалъе».


Давудил хвел

10Давуд хвана ва Давудил Шагьаралда[*] жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна[+]. 11ГӀизраилалда тӀад кӀикъого соналъ пачалъи гьабуна гьес – анкьго соналъ Хевроналда ва лъебералда лъабго соналъ Иерусалималда[+]. 12Сулейман жиндирго инсул тахида чӀана ва гьесул пачалъи щулалъана.


Адониявие гьабураб тамихӀ

13Агитил вас Адонияв вачӀана Сулейманил эбел Батшебахъе. Батшебаца гьесда цӀехана: «Мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» – ан. «Рекъелгун», – ин жаваб кьуна гьес.

14Хадуб гьес цӀехана: «Бегьилищ цо мунгун кӀалъазе?» – ян. «КӀалъай», – ян жаваб кьуна Батшебаца.

15«Дуда лъалагури, – ян кӀалъана гьев, – пачалъи хӀакъикъаталда дир кколеб букӀараблъи ва вукӀинесев пача хӀисабалда тӀолабго ГӀизраилалъул бербалагьиги диде букӀараблъи. Амма гьеб хиса-сверана ва пачалъи дир вацасухъе ккана – гьесие хъван букӀун бугелъул гьеб БЕТӀЕРГЬАНАС. 16Гьанже цо гьари буго дир дуде. Инкар гьабуге дие».

«Бице», – ян абуна гьелъ.

17Гьес абуна: «Гьарула дуда, дие шунемияй Авишаг кьеян кӀалъай Сулейман пачаясда – дуе гьес инкар гьабиларо»[+].

18«ЛъикӀ буго, – ян жаваб кьуна Батшебаца. – Дица дур рахъалъ пачаясда кӀалъай гьабила».

19Адониявил хӀакъалъулъ кӀалъазе Сулейман пачаясухъе Батшеба ячӀиндал, пача гьелда данде тӀаде вахъун, гьелъие къулана ва жиндирго тахида гӀодов чӀана. Гьес пачаясул эбелалъе тах босун бачӀаян лъазабуна ва гьей гьесул кваранаб рахъалда гӀодой чӀана.

20«Цо гьитӀинаб гьари буго дир дуде, – ян абуна гьелъ. – Инкар гьабуге дие».

Пачаяс жаваб кьуна: «Гьаре, дир эбел; дица дуе инкар гьабиларо». 21Ва гьелъ абуна: «Шунемияй Авишаг дур вац Адониявие росасе кье».

22Цинги Сулейман пачаяс эбелалъе жаваб кьун абуна: «Щай дуца Адониявие шунемияй Авишаг гьарулей йигей? Гьедин батани, пачалъиги гьаре гьесие – гьев дир кӀудияв вацлъидал, – уха, гьаре гьесиеги, кашиш[†] Авиатариеги ва Церуягьил вас Иоавиеги»[+].

23Хадув БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар бахъун гьедана Сулейман: «БетӀергьанас балагьалъукье ккезавеги дун, гьеб гьариялъухъ Адониявица гӀумру рехичӀони! 24Дун, Жиндирго амруялда рекъон, дир эмен Давудил тахида лъурав ва дир рукъ-къай щула гьабурав хӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьале жакъаго Адонияв хвезе ккола»[+].

25Сулейман пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягь витӀун, гьес Адонияв чӀвана[+].


Авиатарие гьабураб тамихӀ ва Иоавил хвел

26Хадуб кашиш Авиатарида абуна пачаяс: «Дурго Анатоталда ругел ракьазде а. Мун чӀвазе мустахӀикъав чи вуго, амма жакъа дица мун чӀвазе къотӀиларо, щайгурелъул дир эмен Давудида цебе Къудратав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас баччарав ва гьесда цадахъ кинабго захӀмалъиги хӀехьарав чи вугелъул мун»[+].

27Цинги Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишлъиялдаса нахъе гьавуна Авиатар – Шилоялдаса Илясил наслуялда тӀаде бачӀун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи[*] гьедин тӀубана[+]. 28Цебе Авессаломил рахъ кквечӀониги, Адониявида хадув индал Иоав, гьеб хабар тӀаде щведал, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодрониве жанивеги лъутун, къурбан[†] хъолеб бакӀалъул[†] лълъурдулги ккун чӀана гьев[+]. 29Сулейман пачаясда бицана Иоав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодрониве жанивеги лъутун, къурбан хъолеб бакӀалда чӀун вугин. Гьебмехалда Сулейманица ЕгьоядагӀил вас Бенаягьие буюрухъ кьуна: «Инеги ун, чӀвай дов!»

30БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодронивеги ун, Бенаягь Иоавида кӀалъана: «Пачаяс лъазабулеб буго: „КъватӀиве вачӀа!“ – ян».

Амма гьес жаваб кьуна: «ВачӀинаро, гьаб бакӀалда хвела дун», – ин.

Бенаягьица пачаясда бицана Иоавица гьедин абунилан.

31Гьебмехалда пачаяс Бенаягьида абуна: «Гьес абухъе гьабе. ЧӀван хабалъ лъе дов, ва дунги дир инсул аслуги, Иоавица гӀайибго гьечӀого гӀодобе тӀураб биялъул хӀакъалдаса рацӀцӀад гьаре[+]. 32Жиндица гӀодобе тӀураб биялъухъ БЕТӀЕРГЬАНАС бецӀила гьесие, щайгурелъул дир инсудаги лъачӀого кӀиявго чиясда тӀаделъана гьев ва хвалчаца чӀвана гьел. Гьел кӀиялго – ГӀизраилалъул аскаралъул бетӀер Нерил вас Авнерги ва Ягьудиялъул аскаралъул бетӀер Етерил вас Амасги – гьесдаса тӀокӀал ва иман бугел рукӀана[+]. 33Гьезул гӀодобе тӀураб биялъул гӀайиб Иоавидаги гьесул наслуялдаги тӀаде ккаги абадиялъего. Амма Давудиеги, гьесул зурияталъеги, гьесул агьлуялъеги, гьесул ирсилазеги БЕТӀЕРГЬАНАС даимго лъикӀаб гӀумру кьеги».

34ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица гьенивеги ун Иоав чӀвана ва гӀицӀаб авлахъалда бугеб гьесул жиндирго ракьалда хабалъ лъуна. 35Пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягь тана Иоавил бакӀалда аскаразул бетӀерлъун, Авиатарил бакӀалда кашишлъун Цадок тана[+].


ШимгӀил хвел

36Хадуб пачаяс ШимгӀида хадур чагӀи ритӀана ва гьесда лъазабуна: «Иерусалималда дуего минаги бай ва гьениб чӀел гьабе, тӀокӀаб батӀияб бакӀалде къватӀиве вахъунге[+]. 37Дуда лъан букӀа, мун къватӀиве вахъун Кедрон расалъи дуца бахараб къоялъ, мун хвезе вукӀин ва дурго гӀажалалъе гӀайибиявги мунго вукӀине вугевлъи»[+].

38«ЛъикӀ буго, – ян абуна ШимгӀица. Дур лагъас кинабго дир бетӀергьан пачаяс абухъе гьабила».

ШимгӀица гӀезегӀан мехалъ гӀумру гьабуна Иерусалималда. 39Амма лъабго сон ун хадуб Гаталъул пача, Маахил вас Ахишихъе лъутана ШимгӀил кӀиго лагъ ва ШимгӀида гьесул лагъзал Гаталда ругилан бицана[+].

40Цинги, хӀамаги кьолон, гьес лагъзал ралагьизе Гаталде Ахишихъе нух босана. Гаталдаса лагъзалги рачун ШимгӀи тӀадвуссана. 41Сулейманида ШимгӀи Иерусалималдаса къватӀиве Гаталде ун вукӀанилан ва тӀадвуссун вачӀанилан бициндал, 42пачаяс ШимгӀи жиндихъего ахӀана ва гьесда абуна:

«Дица дуда лъазабун гуребищ букӀараб, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар бахъун духъа рагӀиги босун, батӀалъи гьечӀо мун киве аниги, дуда лъан букӀа, гьаниса къватӀиве араб къоялъ мун хвезе вугевлъиян абун? ЛъикӀ буго, гьедин гьабилин кӀалъана мун доб къоялъ. 43Щайха цинги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьедараб гьа хвезабураб ва дир буюрухъ тӀубазабичӀеб дуца?»

44Сулейманица ШимгӀида жеги абуна: «Дуда кидаго ракӀалда букӀине ккола дуца дир эмен Давудие гьабурабщинаб квешлъи. Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС гьабила дуе дур квешлъиялъухъ[+]. 45Сулейман пачаясдайин абуни баракат лъела ва Давудил тах БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе кидаго къуркьулареблъун букӀина»[+].

46Пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягьие буюрухъ кьуна ва гьес инеги ун, ШимгӀи чӀвана. Ва пачалъиялъул кверщел Сулейманил хъатикь тӀубан щулалъана.

#### 3


Сулейманица гӀакълу гьари

1Сулейман, Мисриялъул пиргӀавнасул[*] ясги ячун, гьесул дурцлъун вахъана. Жиндирго кӀалгӀа, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Мукъадасаб Рукъ ва Иерусалим сверун къараб къед бан лъугӀизегӀан, гьес гьей Давудил Шагьаралде яхъинаюна[+].

2Халкъалъ цебего гӀадин батӀи-батӀиял мукъадасал бакӀазда[†] хъолел рукӀана къурбанал,[†] щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб Рукъ жеги бан букӀинчӀелъул. 3Сулейман жиндирго инсул амруялда рекъон хьвадана ва гьесие БЕТӀЕРГЬАН хиралъана, амма гьесги гьелго бакӀазда хъолаан къурбанал ва кьеккеналъе махӀ гьуинал нахалги рухӀулаан[+].

4Цо къоялъ пача Гаваоналде вилълъана къурбан хъвезе – гьениб букӀиндал бищун кӀудияб, бетӀераб мукъадасаб бакӀ – азарго жо хъуна гьес гьениб ва къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀана. 5Гьениб, Гаваоналда, къаси макьилъ илгьам гьабун БЕТӀЕРГЬАН вачӀана Сулейманихъе ва Аллагьас гьесдехун калам гьабуна: «Щиб бокьаниги гьаре Дида»[+].

6Сулейманица жаваб кьун абуна:

«Дир эмен Давудида кӀудияб цӀоб лъуна Дуца; гьев Дуда цеве ритӀухъго, иманалда, ракӀбацӀцӀадго хьвадаралъухъ, Дуца кӀудияб цӀобалда хьихьана гьев, ва, гьале жакъа къоялъ тахида лъезе, гьесие вас кьуна. 7Гьанже дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Дуца дун, Дур лагъ, пачалъун гьавуна дир эмен Давудил бакӀалда. Амма дун жеги гӀолохъанав хӀалбихьи гьечӀев чи вуго. 8Дуца тӀаса бищараб дур халкъалда гьоркьов вуго дун, гьебги буго кӀудияб халкъ – гьезул къадар кутакалда цӀикӀкӀараб буго, рикӀкӀунцин бажаруларо гьел гӀемерлъиялъ[+]. 9Дур халкъалъе нухмалъи гьабизе ва квешаб лъикӀаб батӀа бахъизе лъазе, Дур лагъасе рекӀел цӀодорлъи кье. Гурони, лъихъа бажарулеб жо гьеб – Дур кӀудияб халкъалъе нухмалъи гьабизе?»[+]

10БетӀергьанасул ракӀ рекъана Сулейманил гьариялда. 11Аллагьас гьесда абуна:

«Дуца дуего я халатаб гӀумру, я бечелъи, я дурго тушбабазе хвелги гьаричӀого, гьеб гьари гьараралъухъ, ай гӀадилаб нухмалъиялъе цохӀо гӀакълу-лъай гьараралъухъ, 12Дица къабул гьабила дур гьари. Дица кьолеб буго дуе гӀакъиллъи ва цӀодораб ракӀ – я цере рукӀаразда, я хадур рукӀине ругезда гьоркьор дуде щивго чи ващалъизе гьечӀо[+]. 13Гьелда тӀадеги, дуца гьаричӀебги кьолеб буго Дица дуе – дур заманалда киналго пачабазда гьоркьов цониги пача дуда бащалъулареб хӀалалда бечелъиги кӀодолъиги кьолеб буго дуе[+]. 14Мун Дир нухккун хьвадани ва дур эмен Давудица гӀадин Дир амруял ва ахӀкамал тӀуразаруни, Дица дуе халатаб гӀумруги кьела».

15Сулейман гьеб бакӀалда ворчӀана ва гьесда бичӀчӀана гьеб макьу букӀин. Цинги гьес Иерусалималде нух босана, гьенив БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамасалда[†] цеве вахъана, тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбанал хъуна. Хадуб гьес тӀолабго пачаясул хъалаялъе квана-гьекъей гьабуна[+].


ГӀакъилаб хӀукму

16Цо нухалда пачаясухъе рачӀана кӀиго хъахӀбаял руччаби ва гьесда цере эхетана. 17Гьезул цоялъ абуна:

«Я дир бетӀерчӀахъад! Гьай гӀадангун цадахъ нижер цо минаялда чӀей буго. Гьайги гьений йикӀаго дица лъимер гьабуна. 18Дица лъимер гьабун лъабабилеб къоялъ гьалъги гьабуна лъимер. Ниж цадахъ рукӀана; ниж тун батӀиял тӀокӀал щалго чагӀиги рукӀинчӀо минаялъур. 19Къаси гьай гӀаданалъул вас хвана – кьижун ккедал, лъачӀого тӀад егун гьелъ гьев гъанкъизавуна. 20Къаси яхъун, дун кьижун йикӀаго, гьалъ дир вас восун вуго жиндихъего. Дир вас лъун вуго жиндирго каранда, жиндирго васин абуни, дир каранда лъун вуго. 21Радал дун тӀаде яхъана лъимер хахинабизе, гьевин абуни хун ватана, амма дица мухӀканго хал-шал гьабидал, дида бичӀчӀана гьев дица гьавурав вас гуревлъи».

22Цогидай гӀаданалъ абуна: «Гуро! ЧӀагояв вас дир вуго; дур дов хварав вуго».

Амма тӀоцее кӀалъаралъ тӀадчӀун абулеб букӀана: «Гуро! Хварав дур вуго, чӀагоявин абуни дир вуго!» – ян.

Гьедин къацандана гьел пачаясда цере.

23Пача кӀалъана: «Цоялъ абулеб буго: „Дир вас чӀаго вуго, дур вас хвана“, – ян. Цогидалъ абулеб буго: „Гуро! Дур вас хвана, дир вас чӀаго вуго“, – ян».

24Цинги пачаяс абуна: «Хвалчен босе гьанибе».

Пачаясухъе хвалчен босун бачӀана. 25Гьебмехалда гьес буюрухъ кьуна: «Бакьулъа хъвалхье гьеб чӀагояб лъимер ва бащадав цоялъе, бащадав цогиялъе кье».

26Лъимер чӀагояй гӀаданалъул ракӀ сородана, жиндирго васасда гурхӀун, ва гьелъ пачаясда абуна: «Я дир бетӀерчӀахъад! ЧӀаго тун, гьелъие кье гьеб лъимер! ЧӀваге гьев!»

Цогидалъ абуна: «Я дуе вукӀинаро гьев, я дие вукӀинаро. Хъвалхьун рехе!»

27Гьебмехалда пачаяс гьадинаб хӀукму къотӀана: «ЧӀагояб лъимер гьей тӀоцеесей гӀаданалъе кье. ЧӀваге гьев, – гьей йиго гьесул эбел».

28Гьеб пачаясул хӀукмуялъул хӀакъалъулъ хабар тӀолабго ГӀизраилалда рагӀидал, гьезул гьесдехун хӀурмат цӀикӀкӀана, щайгурелъул гьезда бихьана, гӀадилаб диван гьабизе Аллагьасдасан гьесие гӀакълу щун букӀин[+].

#### 4


Сулейман пачаясул хъулухъчагӀи ва сардарал

1Сулейман пача тӀолабго ГӀизраилалда тӀад пачалъун вукӀана. 2Гьале гьесул бетӀерал хъулухъчагӀи:

кашиш[†] Цадокил вас ГӀазариягь;
3Шишил васал Элихореп ва АхӀиягь – хъвадарухъаби;
АхӀилудил вас Егьошафат – тарихчи;[+]
4ЕгьоядагӀил вас Бенаягь – аскаралъул бетӀер;
Цадок ва Авиатар – кашишал;[+]
5Натанил вас ГӀазариягь – сардаразул бетӀер;
Натанил вас Завуд – кашиш ва пачаясул цевесев гӀакълучи;
6Ахишар – хъалаялъул бетӀерав тадбирчи;
ГӀабидил вас Адонирам – лагъзадерил тадбирчи[+].

7Жеги Сулейманил анцӀила кӀиго сардарги вукӀана. Гьез чӀезабулаан пачаясе ва пачаясул кӀалгӀаялъе квен-тӀех. Гьезул жив-живас лъагӀалидаса лъагӀалиде цо моцӀалъе гӀураб квен-тӀех чӀезабизе кколаан. 8Гьале гьезул цӀарал:

Бен-Гьур – Ефраимил мугӀрузул тӀалъиялда тӀад;
9Бен-Декер – Макацалда, Шаалвималда, Бет-Шемешалда ва Элон Бет-Хананалда тӀад;
10Бен-Хесед – Аруботалда тӀад (Гьесухъ рукӀана Сохоги Хетералъул тӀолабго ракьги);
11Бен-Авинадав – Доралъул борхалъабазда тӀад (Сулейманил яс Тапат йикӀана гьесул лъади);
12АхӀилудил вас Ваанав – ТагӀанахалда ва Мегиддоялда, гьединго ТӀолабго Цартаналда аскӀоб Изреелалдасаги гӀодобегӀан бугеб Бет-Шеаналда сверухъ ракьалда ва Бет-Шеаналдаса Авел-Мехолаялде щвезегӀан, гьединго Йокмоам тун дорехун ругел бакӀазда[†] тӀадги.
13Бен-Гевер – ГилгӀадалъул Рамоталда тӀад (Гьесухъ рукӀана ГилгӀадалда ругел, Манассил вас Яирил росаби. Гьесухъ букӀана Арговалъул ракь-мухъги, лъабкъого кӀудиял, сверун къарал, мазгаралъул хӀос кавабазда нахъа ралел шагьаралги);[+]
14ГӀидол вас АхӀинадав – Маханаималда тӀад;
15АхӀимаац – Нафталил ракьалда тӀад (гьес ячана Сулейманил яс Басемат);
16Хушайил вас БагӀан – Ашерил ракьалдаги БегӀалоталдаги тӀад;
17ТарухӀил вас Егьошафат Иссахарил ракьалда тӀад;
18Элавил вас ШимгӀи – Буняминил ракьалда тӀад;
19Урил вас Гевер – ГилгӀадалъул ракьалда тӀад (амориязул пача Сихонил ва Башаналъул пача Огил ракьазда тӀад). Гьелгощинал ракьазда тӀад сардарлъун вукӀана гьев[+].


Сулейманил пачалъиялъул кӀодолъи

20Ралъдал салигӀанги кутакалда гӀемераб халкъ букӀана Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул; гьел квана-гьекъей гьарзаяб, аваданаб гӀумруялде руссана[+]. 21Сулейманил кверщалида гъоркь рукӀана Ефрат гӀурухъа бахъараб пилистимазул ракьалде ва Мисриялъул гӀорхъиде щвезегӀан киналго пачаби. Гьезул халкъаз Сулеймание кидаго магъало кьолаан ва гьесие ккараб хъулухъ гьабулаан[+].

22Жиб-жиб къоялъ Сулейманил кӀалгӀаялде бачӀунаан лъеберго кор[*] тӀаса бищараб ролъул, лъабкъого кор[*] гъурараб ролъул, 23ва ритӀучӀал, жайранал, багӀнасал, хьихьарал хӀанчӀи рикӀкӀинчӀого, анцӀго жаниб тун хьихьараб баси, къого рехъалъа бачараб баси ва нусго гӀиялъажо.

24Гьесул ихтияралда гъоркь рукӀана Ефрат гӀурул бакътӀерхьул рахъалдехун ругел ва ТипсахӀалдаса Газаялде щвезегӀан ругелги тӀолалго пачаби – киналго сверухъ ругел улкабазулгун рекъел букӀана Сулейманил. 25Сулейманил заманалда, Даналдаса бахъараб Беэр-Шеваялде щвезегӀан, Ягьудиялъулги ГӀизраилалъулги халкъазул парахатаб гӀумру букӀана – жиб-жиб хъизан-къаялъул жиндирго цӀолбол гъабу ва инжиралъул гъутӀби рукӀана[*].

26Ункъазарго руссун чолгьаказда ралел чуязул букӀана Сулейманил ва анцӀила кӀиазарго рекӀунел чуялги рукӀана гьесул[+].

27Сардараз, жив-живас жиндиего бихьизабураб моцӀалъ, Сулеймание ва киналго гьесул кӀалгӀаялда квана-гьекъолелщиназе, щибго камизе биччачӀого, квен-тӀех чӀезабулаан. 28Гьединго, жиндие бихьизабураб бакӀалде, киналго чуязе гӀураб пурчӀина ва рагӀи-хер щвезабулаан гьез – жив-живас жиндирго къадаралда рекъон.


Сулейманил гӀакъиллъи

29Аллагьас Сулеймание гӀакъиллъи, кутакаб цӀодорлъи ва ралъдал салигӀанги жиб рикӀкӀун я борцун хӀалкӀоларебгӀан къадаралъ гъваридаб гӀакълу-лъайги кьуна. 30Сулейманил гӀакъиллъи тӀолалго Бакъбаккул рахъалъул чагӀазулалдасаги ва тӀолабго Мисриялъул гӀакъиллъиялдасаги бергьараб букӀана[+]. 31Гьев бокьарав чиясдаса, гьединго эзрахияв Этанидасаги, МахӀулил васал Еманидасаги, Халколидасаги, ДардагӀидасаги гӀакъилав вукӀана. Киса-кибего сверухълъиялъулго халкъазда гьоркьоб машгьурлъана гьесул цӀар. 32Гьес лъабазарго хӀикматаб хабар бицана, ва азаралда щуго шигӀру гьабуна[+]. 33Гьес Ливаналъул кедралъул гъутӀбуздаса бахъараб, къададаса къватӀибе бижулеб иссопалде[*] гӀунтӀунги, киналъулго лъай босана. Гьединго хӀайваназул, хӀанчӀазул ва ракьалда шурулел жалазул хӀакъалъулъ гӀелмуги лъалаан гьесда.

34Сулейманихъ гӀенеккизе рачӀунаан киналго халкъазул ва пачабазул вакилзаби, гьесул гӀакъиллъиялъул хӀакъалъулъ бицен рагӀарал чагӀи[+].

#### 5


БетӀергьанасул Рукъ базе хӀадурлъи

1Тиралъул пача Хирамида Давудил бакӀалда[†] пачалъун Сулейман тун вугилан рагӀидал, гьес жиндирго вакилзаби ритӀана Сулейманихъе, щайгурелъул Хирам кидаго Давудил лъикӀав гьудул вукӀана[+]. 2Сулейманицаги гьадинаб хабар битӀана Хирамихъе:

3«Дуда лъала дир эмен Давудил рес букӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Мукъадасаб[†] Рукъ базе. Ахирги БЕТӀЕРГЬАНАС киналго гьесул тушбаби гьесул хӀатӀикье ккезаризегӀан, сверухълъуда ругел халкъаз дир инсуда данде рагъ къотӀизе[†] течӀелъулха. 4Гьанжеян абуни, БЕТӀЕРГЬАНАС киса-кибего сверухълъуда парахалъи кьун буго дие – я тушман гьечӀо, я щибго хӀинкъи гьечӀо. 5Дие бокьун буго, БЕТӀЕРГЬАНАС дир эмен Давудида, „дур бакӀалда дур тахида Дица лъезе вугев дур васас базе буго Дие Мукъадасаб Рукъ“, – илан абураб рагӀул кьучӀалда, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб Мукъадасаб Рукъ базе[+]. 6Гьединлъидал, дие кедралъул гъутӀби къотӀеян буюрухъ кье дуца. Дир хӀалтӀухъабиги хӀалтӀила дуразда цадахъ. Дуца чӀезабураб бокьараб мухьги кьела дица дуе дур хӀалтӀухъабазухъ. Дуда лъалелъул Сидониял гӀадин гъутӀби къотӀизе махщел бугел чагӀи нижеда гьоркьор гьечӀеллъи».

7Сулейманил гьел рагӀаби рагӀидал, Хирам кутакалда вохана ва гьес абуна: «Рецц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьаб кӀудияб халкъалъе нухмалъи гьабизе гӀакъилав вас Давудие кьуралъухъ!»

8Хирамица гьадинаб хабар битӀана Сулейманихъе:

«Дуца битӀун бачӀараб харбихъ дун мухӀканго гӀенеккана. Дица кинабго гьеб кедралъул ва кипарисалъул цӀулада бараб жо дуца абухъе гьабила. 9Дир чагӀаз Ливаналдаса чӀалаби ралъдахъе щвезарила ва гьениса дица ралъдадасан дуца бихьизабураб бакӀалде щвезарун, гьенир сокӀкӀинарила, гьениса дуца росизе рукӀине. Дирги мурад тӀубазабун дуцаги дир кӀалгӀаялъе гӀураб квен-тӀех кье».

10Гьединан Хирамица Сулеймание бокьараб къадаралда кедралъул ва кипарисалъул цӀул чӀезабуна, 11Сулейманицаги къоазарго кор[*] ролъул ва къоазарго бат[*] зайтуналъул нахул Хирамихъе щвезабуна – лъагӀалидаса лъагӀалиде щвезабулаан Сулейманица гьеб къадар Хирамихъе. 12БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндицаго бицараб рагӀуда рекъон, гӀакъиллъи кьуна Сулеймание. Сулейманицаги Хирамицаги жидедаго гьоркьоб ракълилаб къотӀи-къай гьабуна, ва гьезда гьоркьоб рекъел букӀана[+].

13Сулейман пачаяс ГӀизраилалдаса кисанго цере хӀалтӀизаризе чагӀи ракӀарана – лъеберазарго чи[+]. 14Гьес иргаялда жиб-жиб моцӀалъ анцӀазарго чи витӀулаан Ливаналде хӀалтӀизе. Цо моцӀалъ Ливаналда, кӀиго моцӀалъ рокъор рукӀунаан гьел. Гьезда тӀад тадбирчилъун Адонирам тана[+]. 15МугӀруздаги рукӀана Сулейманил лъабкъоялда анцӀазарго хӀамалиял ва ункъоазарго гамачӀ бекӀулел устарзаби. 16Гьединго гьесул рукӀана лъабазаралда лъабнусго хӀалтӀухъабазда ва бакӀал раялда тӀад тадбир гьабизе тарал церехъаби. 17Сулейманил буюрухъалда рекъон, бекӀараб ганчӀил кьучӀ лъезе, гьез бахъулаан чӀахӀияб ва багьаяб гамачӀ. 18Сулейманилгун Хирамил устарзабаз ва Гевалалдаса хӀалтӀухъабаз гъутӀби къотӀулаан ва Рукъ базе гамачӀги цӀулги хӀадур гьабулаан.

#### 6


Сулейманица БетӀергьанасул Рукъ бала

1Мисриялдаса ГӀизраилалъул халкъ къватӀибе бахъун ункънусиялда ункъоабилеб соналъул кӀиабилеб моцӀалъ, ай, зив моцӀалъ[*], Сулейман пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ Мукъадасаб[†] Рукъ базе байбихьана.

2Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бараб Рукъ букӀана лъабкъого натӀалъ[†] халатаб, къого натӀалъ гӀебаб ва лъеберго натӀалъ борхатаб. 3Гьеб Мукъадасаб Рукъалда цебе бугеб рагъи букӀана минаго гӀадин къого натӀалъ гӀебаб ва анцӀго натӀалъ цебе бачӀараб. 4Мукъадасаб Рукъалъе Сулейманица рагьуларел гордал лъуна. 5Гьеб БетӀергьанасул Рукъалъул къадазул къватӀисеб рахъалдасан, хьалбазухъги, нахъисеб рахъалдаги жеги тӀаде бакӀал[†] рана ва гьенир рукъзал гьаруна. 6ТӀоцебесеб тӀала – щуго натӀалъ, кӀиабилеб – анлъго натӀалъ, ва лъабабилеб – анкьго натӀалъ гӀебаб букӀана. БетӀергьанасул Рукъалда сверун къватӀисахун рахъалъ цӀутӀелал гьаруна, къватӀисахун рукъзазул рахал кквезе рукӀине ва гьел рахал Мукъадасаб Рукъалъул къадакье ккечӀого рукӀине.

7БакӀал раялъе хӀалтӀизабуна гьецӀо бахъулеб бакӀалдаго бекӀун къачӀараб гамачӀ; я квартӀил, я гӀощтӀол, я цоги маххул алаталъул сас рагӀулеб букӀинчӀо БетӀергьанасул Рукъ балеб бакӀалда[+].

8ТӀоцебесеб тӀалаялде жанире лъугьунеб кӀалтӀу букӀана Рукъалъул къилбаялъул рахъалдасан. КӀиабилеб тӀалаялде болъаби лъуна ва гьениса лъабабилеб тӀалаялдеги лъуна. 9Гьедин бана гьес Мукъадасаб Рукъ – кедралъул чӀалабиги лъун хъарщиги тӀад бан, ахиралде щвезабуна кинабго. 10КъватӀисахун, БетӀергьанасул Рукъалъул къадалккун гьес гьарурал рукъзал рукӀана щу-щу натӀалъул борхалъи бугел; кедралъул чӀалабаз хурхинарун рукӀана гьел БетӀергьанасул Рукъалда.

11Сулейманихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима бачӀана:

12«Дуца гьаб Мукъадасаб Рукъ балеб буго. Мун Дир амруязда рекъон хьвадани, Дир къанунал цӀунани ва Дир фарз тӀубазабуни, Дицаги дур эмен Давудие Дица кьун букӀараб рагӀи тӀубазабила[+]. 13Дун ГӀизраилалъул халкъгун вукӀина ва Дир халкъ кидаго рехун теларо»[+].

14Сулейманица Мукъадасаб Рукъ бан рагӀалде бахъинабуна.


Рукъалъул жанисеб рахъалъул гӀуцӀи

15Сулейманица жанисеб рахъалъ къадазда кедралъул хъарщи ккуна – Мукъадасаб Рукъалъул чӀарбидаса мокърукье щвезегӀан. ЧӀабаралда кипарисалъул хъарщи кьабуна. 16БетӀергьанасул Рукъалъул Бищунго Жанисеб бакӀ гьабуна къого натӀалъул манзилалда, чӀарбидаса мокърукье щвезегӀан кедралъул хъарщиги кьабун, гьениб Жанисеб Мукъадасаб бакӀ, ай, Бищунго Мукъадасаб бакӀ гьабизе[+]. 17Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебесеб рукъ, ай Мукъадасаб бакӀ, кӀикъого натӀалъ халатаб букӀана. 18Мукъадасаб Рукъалда жаниб кедралъул хъарщи кьабуна, гьезда тӀад бикӀун букӀана хъабхъил суратазда ва тӀугьдузда релълъарал жал. Киса-кибего кедралъул цӀул кьабун букӀана, кибниги къватӀибе баккун гамачӀ букӀинчӀо[+].

19Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас[†] жаниб лъезе Бищунго Мукъадасаб бакӀ къачӀана. 20Бищунго Мукъадасаб бакӀ букӀана къого натӀалъ халатаб, къого натӀалъ гӀебаб ва къого натӀалъ борхатаб – гьелъул жанисеб рахъалда къадазда месед бекьана; къурбаналъе[†] бакӀалда тӀадги бацӀцӀадаб месед бекьана. 21Мукъадасаб Рукъалъул жанисеб рахъалда бацӀцӀадаб месед бекьана ва Бищунго Мукъадасаб бакӀалде лъугьунеб кӀалтӀуялда меседил рахсал рана. 22Гьедин, кинабго рукъалъул жанисеб рахъалда ва Мукъадасаб бакӀалъул къурбаналъе бакӀалда киса-кибго месед бекьана[+].

23Бищунго Жанисеб Мукъадасаб бакӀалда гьес зайтуналъул цӀулал гьарурал анцӀ-анцӀ натӀалъ рорхатал кӀиго хъерувимал[†][*] лъуна[+]. 24ТӀоцебесеб хъерувималъул жиб-жиб кваркьи букӀана щуго натӀалъ халатаб – анцӀго натӀ букӀана кӀиябго кваркьиялда. 25КӀиабилеб хъерувималъул куркьбаздаги букӀана анцӀго натӀ – гьел цоцада релълъарал ва цоцада ращадал рукӀана. 26Жиб-жиб хъерувим анцӀго натӀалъ борхатаб букӀана. 27ГӀебеде ритӀун куркьбалгун гьел хъерувимал гьес БетӀергьанасул Рукъалъул Бищунго Жанисеб бакӀалда лъуна. Цоялъул кваркьи цо къедалда, цогиялъул кваркьи дандбитӀун бугеб къедалда цуна, ва хъерувимазул кӀиабилел куркьби рукъ бакьулъ цоцазда цуна. 28Сулейманица хъерувимазда тӀадги месед бекьана.

29БетӀергьанасул Рукъалъул киналго къадазда, жанисанги къватӀисанги, бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал. 30Жеги гьес Мукъадасаб Рукъалъул жанисеб рахъалда ва гьелда цебесеб рахъалда гӀодобги месед бекьана.

31Бищунго Мукъадасаб бакӀалде лъугьине гьес щубокӀонал ххундулги ругел зайтуналъул цӀулал нуцӀби гьаруна. 32КӀиябго зайтуналъул цӀулал нуцӀида гьес бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал ва хъерувимаздаги чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазда тӀадги месед бекьана. 33Гьединго аслияб Мукъадасаб Рокъоре жанире лъугьунеб бакӀалдаги гьес зайтуналъул цӀулал ункъбокӀонал ххундул гьаруна. 34Жеги кипарисалъул цӀулал, кӀиябго рахъалде ричӀулел нуцӀбиги гьаруна гьес. 35Гьес гьезда тӀад бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал ва гьезда тӀадги месед бекьана.

36Жанисеб азбарги гьабуна гьес БетӀергьанасул Рукъалда цебе. Гьеб азбар сверун къараб къед бана бекӀараб ганчӀил лъабго кьер гьабун ва цо кьералда кедралъул чӀалаби лъун[+].

37БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе кьучӀ лъуна ункъабилеб соналъул зив моцӀалъ. 38Сулейман пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб соналъул бул[*] моцӀалъ, ай, микьабилеб моцӀалъ, кинабго гьелъие бихьизабураб кьучӀалда рекъон, бан ахиралде бахъана Мукъадасаб Рукъ. Сулейманица гьеб анкьго соналда жаниб бана.

#### 7


Сулейманил кӀалгӀа

1Хадуб Сулейманица жиндиего кӀалгӀа бана. Гьеб кӀалгӀа рагӀа-ракьанде щун бан лъугӀизабизе анцӀила лъабго сон ана[+]. 2«Ливаналъул рохьил кӀалгӀа» абулеб бакӀ[†] бана гьес нусго натӀалъ[†] халатаб, кӀикъоялда анцӀго натӀалъ гӀебаб ва лъеберго натӀалъ борхатаб. Ункъо кьер кедралъул хӀубазул эхетана рахал кквезе[+]. 3ХӀубазда тӀад лъурал рахазда тӀасан кедралъул хъарщи кьабун тӀох гьабуна, кинабниги гьениб кӀикъоялда щуго рахи лъун букӀана, анцӀила щу-щу жиб-жиб кьералда. 4КӀалгӀаялъул гордал лъаб-лъаб цо кьерда ва лъабго мухъалда гьаруна, цоцада дандритӀун. 5Киналго нуцӀбиги гордалги ункъбокӀонал рукӀана, ва гордазул лъаб-лъаб кьер гьабуна цоцада дандритӀун.

6КӀудияб, хӀубал жанир эхетараб рукъги[†] бана Сулейманица кӀикъоялда анцӀго натӀалъ халатаб ва лъеберго натӀалъ гӀебаб. Гьелда цебе бана рагъи ва гьелъул тӀох кквезеги хӀубал эхетана.

7Гьединго пачаясул кӀудияб «Диваналъул Рукъ» бана ва гьениб кедралъул хъарщи кьабуна гӀодоса мокърукье щвезегӀан. 8Гьесул живго вега-вахъулеб рукъги букӀана гьелдаго релълъараб, гьеб рукъалъул нахъисеб рахъалда, цогидаб азбаралда. Жиндицаго ячарай пиргӀавнасул ясалъеги бана Сулейманица гьелдаго релълъараб рукъ[+].

9КьочӀодаса бахъараб мокърукье щвезегӀан гьел киналго бакӀал, къватӀиса рахъгун цадахъ кӀудияб азбаралде щвезегӀан, бекӀун ва хъухъадироялъ цо роценалда рекъон, цересаги нахъасаги хъухъан къачӀарал багьаял ганчӀазул гьаруна. 10КьочӀое лъуна анцӀго ва микьго натӀ бугел чӀахӀиял багьаял ганчӀал. 11Гьезда тӀасанги лъуна багьаяб бекӀун рекъезабураб гамачӀ ва кедралъул рахал. 12КӀудияб азбар сверун ккун бана лъаб-лъаб кьер бекӀараб гамачӀ ва цо-цо кьер кедралъул чӀалаби лъун гьабураб къед. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул жанибе бачараб азбаралда ва Рукъалъул рагъиялда релълъун гьабуна гьеб[+].


Хирам – пахь-мазгаралъул устар

13Сулейман пачаяс хадув чиги витӀун жиндихъего Тиралдаса Хирам ахӀана. 14Гьев вукӀана Нафталил къавмалъул[†] цо къоролалъул вас. Гьесул эменги вукӀана Тиралдаса маххул устар. Мазгарул киналго хӀалтӀабазе лъикӀаб хӀалбихьиги махщелги букӀана Хирамил. Гьев Сулейманихъе вачӀана ва гьес кинабго гьесда тӀадкъарабщинаб хӀалтӀи тӀубазабуна[+].


КӀиго мазгарул хӀуби

15Гьес гьабуна кӀиго мазгаралъул хӀуби. Гьелъул цояб анцӀила микьго натӀалъ борхатаб букӀана ва гьелда сверунги анцӀила кӀиго натӀ букӀана. КӀиабилеб хӀубиги гьелда бащадаб букӀана[+]. 16Жеги гьес хӀубазда тӀад лъезе, мазгаралъул биун тӀун, кӀиго хӀобокькквел гьабуна. Жиб-жиб хӀобокькквел букӀана щуго натӀалъ борхатаб. 17Гьел хӀубазул жиб-жибалда тӀад лъураб хӀобокькквел хьухьарал рахсазул гьинги бигъун къачӀана. 18Цинги хӀубазул хӀобокькквелал къачӀазе жиб-жиб гьин сверун ккун гьабуна кӀи-кӀи кьер соноялъул суратазул. КӀиябго хӀобокькквел цоцада релълъун гьабуна. 19Рагъида чӀарал хӀубазул хӀобокькквелал ункъо натӀалъ рорхатго ва гагалидул сураталда релълъун гьаруна. 20КӀиябго хӀобол хӀобокькквелазда тӀад, гьел сверун, гьиналда аскӀоса гӀебеде кьер-кьерккун лъуна кӀинусго соноялъул суратал.

21Гьел хӀубал гьес БетӀергьанасул Рукъалъул рагъида эхетана. Кваранаб рахъалда эхетизабураб хӀобода Яхин абун, квегӀаб рахъалда эхетизабуралда БогӀаз абун цӀар лъуна. 22ХӀубазда тӀад гагалидул сураталда гьарурал хӀобокькквелалги лъуна. Гьединан ахиралде щвезабуна хӀубазул хӀалтӀи.


Мазгарул хӀавуз

23Мазгар биун тӀун гьабуна анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гургинаб, «Ралъад»[†] абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьелъул мицӀир сверун лъеберго натӀ букӀана[+]. 24Гъоркьехун гьеб сверун ккун кӀиго кьер гьитӀинаб хъабхъида релълъарал суратазул гьабуна – анцӀ-анцӀ жо рекъезабуна цо-цо натӀалъул манзилалда. ХӀавузалда цадахъго риун тӀун гьарун рукӀана гьел[+].

25ХӀавуз анцӀила кӀиго мазгарул оцода тӀад эхетизабуна. Гьезул лъабго оц шималияб, лъабго бакътӀерхьул, лъабго къилбаялъул ва лъабго бакъбаккул рахъалде ралагьун лъуна. БутӀрулги къватӀирехун ралагьун эхетизаруна гьел оцал. 26Цо рокьоялъ биццатаб букӀана гьеб хӀавуз. Гьелъул мицӀир, щурмил мицӀиралда релълъараб, гагалидул тӀегь гӀадаб букӀана. КӀиазарго бат[*] унаан гьелда жанибе.


Мазгарул гьакал

27Жеги гьес гьабуна анцӀго мазгарул гьоко[*]; гьезул жиб-жибаб букӀана ункъо натӀалъ халатаб, ункъо натӀалъ гӀебаб ва лъабго натӀалъ борхатаб. 28Гьезул гӀуцӀи гьадинаб букӀана: Гьакил жиб-жиб рахъалда рамаялда жанире рачун, ункъбокӀонал мазгарул тӀанчал рекъезаруна. 29Гьел тӀанчазда тӀад ва гьел жанире рачарал рамабазда тӀад рикӀун рукӀана гъалбацӀазул, оцазул ва хъерувимазул суратал. ГъалбацӀазда ва оцазда тӀадехунги гъоркьахунги рачитӀа рухун гьарурал тажал рукӀана. 30Жиб-жиб гьакил букӀана мазгаралъул хӀосалги ругеб, жибго мазгаралъул гьабураб ункъо гьакибер. Гьаказда тӀад, гьезул ункъалго бокӀназда риун тӀун гьарурал, тӀад накъишалги рахъарал цӀутӀелал рукӀана – хӀерчазе. 31Гьакида тӀад хӀерч кквезе гор лъуна – гьелъул хӀатӀалгун цадахъ борцун, цо натӀалъ борхатаб ва натӀгин бащдалъ гӀебаб букӀана гьеб гор. Гьелда свера-тирун рекъезарурал мазгарул тӀанчалги гургинал гурел, ункъбокӀонал рукӀана, гьезда тӀадги рачитӀа рухун гьарурал батӀи-батӀиял суратал рахъана.

32Гьакил мазгарул тӀанчазда гъоркьехун рекъезарун рукӀана гьакиберал. Гьезул хӀосал гьаказда цадахъго риун тӀун гьаруна. Жиб-жиб гьакибер натӀгин бащдалъ борхатаб букӀана. 33Чолгьаказе гӀадин гьаруна гьакиберал: хӀос, горал, гӀучӀал, гьакил ражихаби – кинабго мазгар биун тӀун гьабуна.

34Жиб-жиб гьакил ункъ-ункъ гӀоркь букӀана щибаб сибилалда. Гьелги гьакида цадахъго риун тӀун гьаруна. 35Жиб-жиб гьакида тӀад бащдаб натӀалъ борхатго гор лъуна. Гьелъул гӀоркьалги гьелда цадахъго риун тӀун гьаруна. 36Гьаказда ккурал мазгарул тӀанчазда тӀад киса-кибего рачитӀа рухун хъерувимазул, гъалбацӀазул ва чамасдакил гъутӀбузул гӀаркьалабазул суратал ва тажал рахъана. 37Гьедин гьаруна гьес анцӀалго гьакал. Гьел киналго цоцада релълъун ва цо роценалда гьарун рукӀана.

38Хадуб гьес анцӀго кӀудияб мазгарул хӀерч гьабуна. Гьезул щибалъубе жанибе кӀикъого бат[*] унаан ва гьел ункъо натӀалъ гӀебал рукӀана; жиб-жиб гьакие цо-цо кӀудияб хӀерч гьабуна. 39Гьес щуго гьоко Рукъалъул къилбаялъул рахъалда ва щуго гьоко шималияб рахъалда лъуна. «Ралъад» гьес Рукъалъул къилбаялъулгун бакъбаккул сибилалда лъуна.

40Хирамица жеги тӀарсал, гулдул ва щурмал гьаруна.


БетӀергьанасул Рукъалъул тӀагӀелазул сияхӀ

Гьелдалъун Хирамица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб Сулеймание гьабулеб букӀараб кинабго хӀалтӀи лъугӀизабуна. Гьес гьабуна:[+]

41КӀиго хӀуби; гьел хӀубазе кӀиго щурмазул куцалда гьарурал хӀобокькквелал,
гьел хӀобокькквелал къачӀазе кӀиго гьинкатан,
42кӀиго гьинкатаналъе ункънусго соно (щурмил куц бугел хӀобокькквелал къачӀазе гьабураб щибаб гьиналъе кӀи-кӀи кьер соноялъул),
43хӀерчалгун цадахъ анцӀго гьоко,
44«Ралъад» ва гьелда гъоркь анцӀила кӀиго оц,
45хъуби, гулдул ва щурмал.

Киналго Хирамица Сулеймание БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьарурал тӀагӀелал рукӀана цӀвакизабураб мазгаралъул. 46Сукоталдаги Цартаналдаги гьоркьоб бугеб Иорданалъул[†] расалъиялда, щагӀил гъалипазухъе риун тӀун гьаре гьелин буюрухъ кьун букӀана пачаяс. 47Гьел киналго тӀагӀелазул гӀемерлъиялъ Сулейманица гьел цӀачӀого тана. Пахь-мазгаралъул цӀайи рикӀкӀун бажаричӀо[+].

48БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул жанисеб рахъалъеги киналго хӀажаталщинал тӀагӀелал гьаруна Сулейманица:

меседалъул гьабураб къурбаналъе[†] бакӀ,
мукъадасаб чед тӀад лъолеб бакӀ,[+] 49бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал нахучирахъал лъолел жал (Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебесеб рокъоб, кваранаб рахъалда щуго ва квегӀаб рахъалда щуго жо),
меседил тӀугьдул, гьитӀинал нахучирахъал ва гъуцӀдул,[+] 50суркӀаби, нусал, щурмал, гьитӀинал тӀарсал ва кьеккен жаниб бухӀулел рагӀал – гьеб кинабго бацӀцӀадаб меседалъул.
Жеги гьес гьаруна Бищунго Хирияб Мукъадасеб БакӀалъул нуцӀбузе ва Рукъалъул къватӀиса нуцӀбузе, меседил нукьдул[+].

51Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьабулеб тӀолабго хӀалтӀи ахиралде щварабго, гьес жиндирго эмен Давудица данде гьабун тараб гӀарац, месед ва тӀагӀелал росана гьенире, ва БетӀергьанасул Рукъалъул хазина цӀунулеб бакӀалда лъуна[+].

#### 8


КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рокъобе боси

1Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъамас Давудил Шагьаралдаса[*], ай, Сионалдаса нахъе босизе, ГӀизраилалъул халкъалъул кӀудиял чагӀи ва жиб-жиб къавмалъул[†] бутӀрул ахӀана Иерусалималде[+]. 2Анкьабилеб моцӀалъ, ай, етаним моцӀалъ, Хъошал Раялъул байрамалъул[*] заманалда, киналго гӀизраилал Сулейманихъе ракӀарана[+].

3КӀудиял чагӀи рачӀарабго кашишзабаз[†] гъамас тӀаде борхана, 4ва гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамасги, гьенир жанир лъурал киналго мукъадасал тӀагӀелалгун цадахъ мажлисалъул Чадирги[†] босана. Кашишзабазги левитазги раччана гьел. 5Сулейманицаги гьесда сверун бакӀарараб[†] кинабго ГӀизраилалъул халкъалъгиян абуни, гьеб гъамасалда цере-цереги унаго, рикӀкӀун хӀал кӀоларебгӀан гӀемераб гӀи-боцӀи къурбаналъе[†] хъолеб букӀана.

6Кашишзабаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас жиндирго бакӀалде – жанисеб Мукъадасаб бакӀалде, ай Бищунго Мукъадасаб бакӀалде щвезабуна ва хъерувимазул куркьбазда гъоркь лъуна[+]. 7Хъерувимазул куркьби гьеб гъансида ва гьеб гъамас тӀад ххун гьеб босизе хӀалтӀизарулел гӀурдузда тӀад тӀиритӀун рукӀана[+]. 8Гьел гӀурдузул халалъиялъ гьезул рагӀаллъаби Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебе бугеб рокъосацин рихьулел рукӀана, амма къватӀисахун рихьулароан. Жакъа къоялде щвезегӀанги гьенир руго гьел. 9Мисриялдаса къватӀире рахъун хадуб, ГӀизраилалъул халкъгун БЕТӀЕРГЬАНАС гьениб КъотӀи[†] гьабураб Хоривалда[*] вугеб мехалъ, Мусаца гьениб жаниб лъураб кӀиго къоно хутӀараб батӀияб жо щибго букӀинчӀо гъансида жаниб[+].

10Кашишзаби Мукъадасаб БакӀалдаса къватӀире лъугьарабго накӀкӀул парчаялъ цӀезабуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рукъ[+]. 11Кашишзабазухъа как-динцин гьабун бажарулеб букӀинчӀо, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуваталъ цӀезабун букӀиндал БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ.

12Гьебмехалда Сулейманица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАН, Дуца лъазабун букӀана Мун биццатаб накӀкӀул парчаялъулъ вукӀунилан. 13Дица Дуе ТӀадегӀанаб Рукъ бана – абадиялъего Мун вукӀине бакӀ».


Халкъалдехун Сулейманил калам

14Цинги Сулейман халкъалдехун вуссана ва гьезие баракат гьарана[+]. 15Хадуб гьес абуна:

«Жиндицаго дир эмен Давудие кьураб рагӀи тӀубазабурав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц! Гьес абун букӀиндал: 16„Мисриялдаса къватӀибе Дирго халкъ бачараб къоялдаса нахъе Дица цониги ГӀизраилалъул къавмалъул шагьар тӀаса бищичӀо, гьениб Дир Рукъ базе. Амма, Дир халкъалда, ГӀизраилалда тӀад нухмалъи гьабизе Давуд тӀаса вищана“[+].

17ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Рукъ базе рекӀел мурад букӀана дир эмен Давудил[+]. 18Амма БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабуна дир инсуда, Давудида: „Дир цӀар кӀодо гьабун, Дие Мукъадасаб Рукъ базе мурад буго дур, гьебги лъикӀаб мурад буго. 19Амма дуца гуреб, дудаса гьавурав дур васас базе буго Дие Мукъадасаб Рукъ“[+].

20Гьале БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго рагӀи тӀубазабуна. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, дир эмен Давудидасан ирсалъе щвараб ГӀизраилалъул тахида чӀана дун, ва ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀар кӀодо гьабун Мукъадасаб Рукъги бана дица. 21Мисриялдаса къватӀире рахъарабго, Гьес нилъер умумузулгун гьабураб КъотӀи жаниб лъураб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамасалъе бакӀги къачӀана дица гьениб».


Сулейманил дугӀа

22Кинабго ГӀизраилалъул жамагӀаталда цебе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀалда цеве эхетана Сулейман ва зодоре квералги рорхун 23дугӀа гьабуна:

«ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Я дунялалда, я зобалазда Дуде данде кквезе бегьулев цоги Аллагь гьечӀо! РакӀ-ракӀалъго Дур нухда хьвадулелгун гьабураб гурхӀел-рахӀмуялъул къотӀи-къай цӀунула Дуца[+]. 24Дуца Дур лагъ Давудие, дир инсуе кьураб рагӀи ккуна; Жакъа Дуцаго тӀубазабуна кинабго.

25Гьединлъидал, ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, тӀубазабе гьанже, „дур васал мунго гӀадин Дида цере битӀараб нух цӀунун хьвадани ва дихъ гӀенеккани, киданиги Дида цеве ГӀизраилалъул тахида гӀодов чӀарав дур ирсилав къотӀиларо“, – янги абун, Дуца Дур лагъ, дир эмен Давудие кьураб рагӀиги[+]. 26ГӀизраилалъул БетӀергьан, биччай гьанже тӀубазе Дуца Дур лагъ Давудие кьураб рагӀи!

27Амма гьаб дунялалда рукъ ккун чӀелищ Аллагь! Зобалаздаги, зобалазул зобалаздагицин бажаруларо Гьев жидедаго жаниве гьинавизе, гьаб дица бараб Рукъалъул бицинего бицинарин[+]. 28Амма, дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Дур лагъас Дуде гурхӀел-рахӀму гьарун гьабулеб дугӀаялъухъ гӀенекке! Дуца къабул гьабеги Дур лагъас жакъа Дуда цебе гьабулеб бугеб гьаб гьари-дугӀа. 29Биччанте къасиги къадги гьаб, „гьаниб букӀина Дие как-дин гьабулеб бакӀ“, – ин Дуца абураб Мукъадасаб Рукъалда тӀад букӀине Дур берги кӀалги. Дуда рагӀаги гьаб бакӀалде гьумерги битӀун Дур лагъас гьарараб дугӀа[+]. 30Дуда рагӀаги гьаб бакӀалде гьумерги битӀун Дур лагъасги Дур ГӀизраилалъул халкъалъги гьарараб дугӀа. Дур зобалазул рокъоб Дуца къабул гьабе ва Мун нижеда тӀасаги лъугьа.

31Цо чияс цогидасе зарал гьабуни ва гьес досдаса гьа гьедизе тӀалаб гьабуни, дос вачӀун Дур къурбаналъул бакӀалда цебе гьаги бани,[+] 32Дуда рагӀила зобалазда ва. Дуца къотӀила гьезие ритӀухъаб диван. ГӀайибиясе жаза гьабила – гьесда тӀаде буссина гьес жинцаго гьабурабщинаб гӀамал. ГӀайиб гьечӀев ритӀухъ гьавила ва гьев витӀун вукӀин тасдикъ гьабила.

33Дуда данде мунагь гьабун букӀиналъ, Дур халкъ тушбабаздаса къуни, амма хадуб Дуде руссун Дур цӀарги ахӀун Дуда цебе гьаб бакӀалда дугӀа-гьари гьабуни,[+] 34Дуца зобалазда гьеб къабул гьабе ва Дур ГӀизраилалъул халкъалъул мунагьаздаса тӀаса лъугьа, гьел Дуцаго гьезул умумузе кьураб ракьалде тӀадруссинаре.

35Дуда данде Дур халкъалъ мунагь гьабун букӀиналъ зобалазул гордал рахани ва цӀад къотӀани, амма гьез Дур цӀарги ахӀун гьаб бакӀалде руссун дугӀа-гьари гьабуни, ва Дуца тамихӀ гьабун хадуб мунагьазде мугъги рехани,[+] 36зобалазда къабул гьабе Дуца гьеб ва Дурго лагъ ГӀизраилалъул халкъалъул мунагьаздаса тӀаса лъугьа. Гьел хьвадизе гьезда лъикӀаб нух малъе ва Дуцаго Дур халкъалъе ирсалъе кьураб ракьалде цӀад базабе[+].

37Нагагьлъун ракъи ккани, къавуда щвани, бухӀараб гьури пуни, ккал чӀвани, ракъул гарцӀ тӀаделъани, царагьве бани, тушбабаз кинаб букӀаниги ГӀизраилалъул шагьар сверун ккуни – кинаб букӀаниги я балагь, я унти тӀаде бачӀани, –[+] 38кинаб гьари яги дугӀа цо чияс, ялъуни тӀолабго Дур ГӀизраилалъул халкъалъ гьабуниги, жив-живас ракӀ бухӀун, къваридго гьаб бакӀалде кверал ритӀарабго, 39Дурго зобалазул рокъоб къабул гьабе. ТӀаса лъугьа ва жив-живасе гьезул ишазда рекъон гьабе, Мунго гьезул рекӀехъ балагьун, Дуда лъалелъул инсанияталъулго рекӀелъ бугеб –[+] 40нижер умумузе Дуца кьураб ракьалда нижеца гӀумру гьабулеб бугебгӀан мехалъ гьел Духъа хӀинкъизе рукӀине.

41-42Гьединго, Дур халкъалъул гурев, къватӀиса рикӀкӀадаса Дуе гӀоло вачӀарав чиясги (гӀадамазда рагӀилелъул Дур кӀудияб ЦӀар ва Дур къуват-гучалъул хӀакъалъулъ) гьаб Мукъадасаб Рукъалдехун вуссун дугӀа гьабуни, 43Дурго зобалазул рокъоб къабул гьабе ва къватӀисес Дуда гьарарабщинаб жо тӀубазабе, Киналго халкъазда Дур цӀар лъазе ва гьел, дур халкъ ГӀизраил гӀадин Духъа хӀинкъизе рукӀине, ва гьаб дица бараб Мукъадасаб Рукъ Дур букӀин лъазе.

44Дур халкъ тушбабазда данде багъизе ани, Дуца кинаб нухалъ гьел рачаниги, гьаб Дуца тӀаса бищараб шагьаралдехун ва дица Дуе бараб Мукъадасаб Рукъалдехун балагьун гьез Дуе дугӀа гьабуни, БЕТӀЕРГЬАН, 45зобалазда къабул гьабе гьезул гьари-дугӀа ва гьезие кумек гьабе.

46Гьез Дуда данде мунагь гьабуни – мунагь гьабуларев чи цониги гьечӀелъул, – Дур ццинги бахъун, дуца гьел тушбабазул квердеги кьун, гьез жидерго ракьалде асирлъуде рачун ани, я рикӀкӀаде, я гӀагарде,[+] 47хадуб асирлъиялъул ракьалда дур халкъ рекӀекълъун, гьез тавбу гьабуни, ва, „нижеца мунагь гьабуна, мекъго хьвадана ва квешлъиялъе хӀалтӀана“, – янги абун Дуде гьардезе лъугьани,[+] 48жал асир гьарурал тушбабазул ракьалда гьел ракӀ-ракӀалъго Дуде руссани, ва Дуца гьезул умумузе кьураб ракьалдехун, гьаб Дуца тӀаса бищараб шагьаралдехун ва дица Дуе бараб Мукъадасаб Рукъалдехун балагьун гьез дугӀа гьабуни, 49Дур зобалазул рокъоб къабул гьабе гьезул гьари-дугӀа ва гьезие кумек гьабе. 50ТӀаса лъугьа Дуда данде мунагь гьабураб Дур халкъалдаса. Гьез Дуда данде гьарурал киналго такъсираздаса тӀаса лъугьа ва гьел асир гьаруразул ракӀал гурхӀизаре гьезда, 51Дуца Мисриялдаса, гьеб цӀадул кориниса къватӀибе бачараб Мунго бетӀергьанаб Дур халкълъидал гьеб[+].

52Дуца кидаго кӀвар кье Дур лагъасде ва Дур халкъ ГӀизраилалъул дугӀаялде, кидаго гьез гьардон Дуде ахӀи балеб мехалъ Дуда гьеб рагӀизе букӀине. 53Дуца Мунго бетӀергьанавлъун вукӀине дунялалъул цогидал халкъаздаса батӀа гьарун ругелъул гьел, Дурго ирсилаллъун. Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, нижер умумул Мисриялдаса къватӀире рачарабго, Дур лагъ Мусаги гьоркьов ккун гьедин лъазабун букӀиндал Дуца»[+].


ГӀизраилалъул халкъалъул рахъалдаса дугӀа

54БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьеб дугӀа-гьари гьабун лъугӀарабго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀалда цеве, квералги зобалазде ритӀун, накабазда чӀун вукӀарав Сулейман тӀаде вахъана[+]. 55ТӀадеги вахъун, киназдаго рагӀун, тӀолабго ГӀизраилалъул халкъалъе баракатги гьарун гьес абуна:

56«Жиндирго ГӀизраилалъул халкъалъе Жиндирго рагӀуда рекъон рахӀат кьурав БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц! Жиндирго лагъ Мусаги гьоркьов ккун Гьес гьедараб кинабго лъикӀабщиналъул цониги жо тӀубачӀого хутӀичӀо. 57Нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Гьев нилъер умумузда цадахъ вукӀарав гӀадин, кидаго нилъеда цадахъги вукӀаги. Гьес кидаго нилъ рехун тогеги. 58Нилъ Бичасул нухда хьвадизе ва Гьес нилъер умумузе чӀезабураб хӀалалъ ахӀкамал, амруял ва къанунал тӀуразаризе Гьес нилъер ракӀал Жиндехунго цӀаги. 59Гьаб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дица гьарараб дугӀа къасиги къадги БЕТӀЕРГЬАНАСДА кӀочонгеги ва щибаб къоялъ Жиндирго лагъасе ва Жиндирго ГӀизраилалъул халкъалъе хӀажатабщинаб кьеги, 60дунялалъул тӀолалго халкъазда БЕТӀЕРГЬАН тун тӀокӀав Аллагь гьечӀеблъи лъан букӀине[+]. 61Нилъер умумузе Гьес рихьизарурал Гьесул амруял ва ахӀкамал жакъа гӀадин кидаго тӀуразаризе, нужер ракӀал БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе тӀуран ритӀухъаллъун рукӀаги».


БетӀергьанасул Мукъадасаб Рукъ рагьи

62Хадуб пачаясги ГӀизраилалъул халкъалъги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбанал хъуна. 63БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракълил къурбаналъе Сулейманица къоло кӀиазарго бетӀер боцӀул ва нусиялда къоазарго гӀиялъажо хъуна. Гьедин рагьана пачаясги ГӀизраилалъул халкъалъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀияб Мукъадасаб Рукъ.

64Гьебго къоялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалда цебе бугеб азбаралъул бакьулъ бакӀ къурбаназе хӀадур гьабуна пачаяс. Гьенир тӀуран рухӀулел къурбанал хъуна, ролъул сайгъаталги гьаруна, ракълил къурбаназул тӀатӀиги бухӀана, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бугеб мазгаралъул къурбаналъе бакӀ цӀакъго гьитӀинлъана гьеб къоялъ тӀуран рухӀулел къурбаназе, ролъуе ва ракълил къурбаназул тӀатӀуе.

65Лево-Хаматалдаса бахъараб Мисриялъул гӀорхъода бугеб лъарахъе щвезегӀан гӀемераб гӀаламгун, ай тӀолабго ГӀизраилалъул халкъгун, Сулейманица байрам тӀобитӀана. Гьеб байрам тӀобитӀана нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе цин анкьго, хадуб жеги анкьго къоялъ – кинабниги анцӀила ункъо къоялъ[+]. 66Микьабилеб къоялъ Сулейманица халкъ рокъобе биччана. Пачаясе баракатги гьарун, БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго лагъ Давудие ва Жиндирго гӀизраил халкъалъе гьабураб кинабго лъикӀлъиялдаса рохун, тӀолалго гӀадамал аваданго рокъо-рокъоре руссана.

#### 9


Илгьам лъугьун БетӀергьан вачӀуна Сулейманида цеве

1Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рукъ, пачаясул кӀалгӀа ва киналго разе къасд гьабуралщинал бакӀал[†] ран лъугӀарабго, 2кӀиабилеб нухалъги илгьам лъугьун, доб Гаваоналдаго гӀадин, БЕТӀЕРГЬАН вачӀана гьесухъе[+]. 3БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

«Дур дугӀа-гьари Дица къабул гьабуна. Дуца Дие бараб Мукъадасаб Рукъ, абадиялъего гьениб Дир цӀар кӀодо гьабизе букӀине, Дица Диего батӀа гьабуна. Кидаго бер тӀаса босиларо Дица гьелдаса[+]. 4Мунги Дида цеве, дур эмен Давуд гӀадин ракӀбацӀцӀадго ва ритӀухъго хьвадани, Дир тӀолалго амруялги тӀуразаруни ва Дир къануналги амруялги цӀунани, 5„ГӀизраилалъул тахидаса кидаго дур ирсилав камилароян“ Дица дур эмен Давудие кьураб рагӀуда рекъон, Дица ГӀизраилалда тӀад дур пачалъиялъул тах абадиялъего щула гьабила[+].

6Амма нужеца ва нужер лъималаз Диде мугъ рехани, Дица чӀезарурал ахӀкамалги амруялги тӀуразаричӀони, батӀиял аллагьзабазе бетӀер чӀвани ва гьезул как-диналде руссани, 7Дица дунялалдаса тӀагӀинабила ГӀизраил ва Дица Дирлъун букӀине батӀа гьабураб гьаб Мукъадасаб Рукъги батӀул гьабила. ТӀолалго халкъаз мисал тӀамун бицина гьелъул ва тӀад релъанхъила[+]. 8Гьаб Мукъадасаб Рукъ чӀунтараб чӀвадназул гохӀлъун лъугьина, цинги аскӀоса уневщинас хӀикмалъун гьещтӀела ва абила: „Аб щайдай БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалъе ва гьаб Рукъалъе гьадин гьабураб?“ – ин[+]. 9Ва гьезие жавабалъе абизе буго: „Щайгурелъул гьел, жиндирго умумул Мисриялдаса къватӀире рачарав БЕТӀЕРГЬАНГИ рехун тун, батӀиял аллагьзабазде руссиндал, ва гьезие бетӀерги чӀвайдал, гьезул как-динги гьабидал – гьеле гьеб сабаблъунин БЕТӀЕРГЬАНАС гьеб балагь гьезда тӀаде биччараб“, – ин».


Сулейманил цогидал ишал

10Къого соналда жаниб бана Сулейманица кӀиябго бакӀ – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ ва пачаясул кӀалгӀа[+]. 11Хирамица гьесие щвезабулеб букӀана гьесие бокьарабгӀан кедралъул ва кипарисалъул цӀул, ва гьединго месед. Гьесги Тиралъул пача Хирамие Галилеялъул къого шагьар кьуна. 12Амма гьел Сулейманица кьурал шагьаразул хал-шал гьабизе Тиралдаса Хирам вачӀиндал, гьесул ракӀ рекъечӀо гьезда.

13«Я дир вац, гьал щал шагьарал дуца дие кьурал?» – ин кӀалъана гьев.

Гьес гьезда Кабул[*] абун цӀар лъуна. Гьеб цӀар жакъа къо щвезегӀанги хутӀана гьезда тӀад.

14Хирамица пачаясе нусиялда къого талант[*] меседил битӀана.

15Сулейманица буюрухъги кьун гӀадамал лагъзаллъун гьарун хӀалтӀизе рахъинариялъе гьадинаб гӀилла букӀана. Гьес гьел хӀалтӀизаруна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ базе, гьединго жиндирго кӀалгӀа, Милло абураб щулалъи, Иерусалималъул къед, Хацор, Мегиддо ва Гезер абурал шагьаралги разе гӀоло[+]. 16Мисриялъул пиргӀавнас тӀадеги кӀанцӀун бахъун букӀана Гезер. Гьес гьеб цӀа гъун бухӀана, гьениб букӀараб ханааниязул халкъги гъурана ва жиндирго ясалъе – Сулейманил лъадуе – бахӀаралъул сайгъатлъун кьуна гьеб[+]. 17Сулейманица цӀидасан бана Гезер, гъоркьияб Бет-Хорон, 18БагӀалат[†] шагьар ва Ягьудиялъул авлахъалда Тамарги. 19Гьединго нахърателал жанир цӀунулел киналго шагьаралги, жиндирго чолгьаказе ва чотӀахъабазе шагьаралги рана. Иерусалималда, Ливаналда ва киналго гьесул нухмалъиялда гъоркь рукӀарал ракьазда жиндиего бокьарабщинаб бакӀ бана Сулейманица[+].

20-21ТӀуран гъурун тӀагӀинаризе кӀвечӀого хутӀарал, гӀизраилал гурел халкъазул – амориязул, хитиязул, перизиязул, хивиязул ва евусиязул наслаби Сулейманица лагъзаллъун гьарун хӀалтӀизаруна – жакъа къоялде щвезегӀанги гьеб гьедин буго. 22Амма гӀизраилал лагъзаллъун гьаричӀо Сулейманица, гьел рукӀана гьесул рагъухъабилъун, хъулухъчагӀилъун, аскаразул бутӀруллъун, чолгьаказул ва чотӀахъабазул бутӀруллъун[+]. 23Жеги гьел рукӀана гьесул бакӀал раялъул аслиял церехъабилъун – щунусиялда кӀикъоялда анцӀго хӀалтӀухъабазул бетӀер вукӀана гьесул.

24Давудил Шагьаралда йикӀарай пиргӀавнасул яс, Сулейманица гьелъие бараб кӀалгӀаялъуе яхъана; гьебго заманалда гьес Миллоги бана[+].

25БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бараб къурбаналъе[†] бакӀалда тӀад, лъагӀалида жаниб лъабго нухалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀуран рухӀулел къурбанал ва ракълил къурбанал хъолаан Сулейманица, цадахъго махӀгьуинал нахалги рухӀулаан. Гьедин лъугӀизабуна Мукъадасаб Рукъ баялъул хӀалтӀи.

26Гьединго Сулейманица Эдомалъул ракьалда, Элаталда аскӀоб бугеб Эцион-Гевералда, БагӀараб ралъдал рагӀалда гумулги рана[+]. 27Хирамица Сулейманил гамихъабазда цадахъ жиндирго чагӀи ритӀана – хӀалбихьи бугел, ралъад[†] лъикӀ лъалел гамихъаби[+]. 28Гьел Офиралде ана, гьениса ункънусиялда къого талант[*] меседалъул бачӀана гьез ва гьеб Сулейман пачаясухъе щвезабуна[+].

#### 10


Шеваялъул бика ячӀуна Сулейманихъе

1БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН Сулеймание щвараб машгьурлъиялъул хӀакъалъулъ рагӀун, Шеваялъул бика ячӀана захӀматал суалаздалъун гьесул хӀалбихьизе[+]. 2Цадахъ кӀудияб къокъа чукъбузулгун, хириял махӀгьуинал хурдузул, гӀемераб меседалъул ва жавгьар-якъуталъул гьирал тӀад къарал варанабиги рачун щвана гьей Иерусалималде ва ячӀун Сулейманихъегун жиндирго рекӀеда букӀарабщиналъул гьесулгун накъит гьабуна[+]. 3Сулейманица киналго гьелъул суалазе жаваб кьуна: пачаясе захӀматаб ва гьесда баянлъизабизе кӀолареб щибго жо батичӀо. 4Шеваялъул бикада Сулейманил кинабго гӀакъиллъи, гьес бараб кӀалгӀа, 5гьесул кваналеб бакӀалда[†] тӀад лъураб квен, гьесул цересел хъулухъчагӀазул рукъзал, гьесул лагъзаз берцинго тӀубазабулеб хъулухъ, гьезда тӀад ретӀараб ретӀел, гьесул чагъир тӀолел чагӀи ва гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъоб тӀубан рухӀулел къурбанал[†] хъолеб куц бихьарабго, гьей хӀикмалъун хутӀана.

6Гьелъ пачаясда абуна:

«Дур ишазул ва гӀакъиллъиялъул хӀакъалъулъ дида рагӀараб хабар битӀараб букӀун буго, 7амма дун гьелда божулей йикӀинчӀо, ячӀун дирго беразда гьеб бихьизегӀан. Дида бащдабцин бицун букӀун гьечӀогури: дур гӀакъиллъи ва бечелъи дида рагӀаралдасаги жеги кутакалда цӀикӀкӀараб букӀун буго. 8Гьардарал гурищ дур гӀадамал! Гьардарал гурищ кидаго дуда цере рахъун чӀарал ва дур гӀакъилаб калам рагӀулел дур цересел чагӀи! 9Гьадин дуй лъикӀабщиналъе квербакъулев ва ГӀизраилалъул тахида мун лъурав дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц! ГӀизраилалдехун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бугеб абадияб рокьуе гӀоло тун вуго Гьес мун пачалъун, ГӀизраил дуца ритӀухъго ва иманалда цебе бачине букӀине»[+].

10Гьелъ пачаясе сайгъаталъе нусиялда къого талант[*] меседил, дунялалда батарабщинаб къадар хириял махӀгьуинал хурдузул ва жавгьар-якъуталъул кьуна. Шеваялъул бикаца Сулеймание сайгъат гьаруралгӀан гӀемерал хириял хурдул тӀокӀалъ киданиги рачӀинчӀо гьенире.

11Гьединго Офиралдаса месед босун рачӀун рукӀарал Хирамил гумузда лъун гӀемераб багӀараб сандалалъул цӀул ва жавгьар-якъут бачӀана[+]. 12БагӀараб сандалалъул цӀулал БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе ва пачаясул кӀалгӀаялъе хӀубал гьаруна пачаяс, гьединго бакънал рачунел чагӀазе арфаби ва лираби гьаруна. ГьедигӀан кӀудияб къадар сандалалъул цӀулал, я гьелдаса цебе, я хадуб киданиги гьенибе бачӀинчӀо.

13Сулейман пачаяс, жиндирго пачаясулаб сахаватлъиялда рекъон гьелъие сайгъат гьабурабщинаб рикӀкӀинчӀого, гьелда берцин бихьанщинабги ва гьелъ гьарарабщинабги кьуна Шеваялъул бикае. Хадуй гьей цадахъ чукъбигун жиндирго улкаялде тӀадюссана.


Сулейманил бечелъи ва гуч

14Жиб-жиб соналъ Сулеймание щолаан анлънусиялда лъабкъоялда анлъго талант[*] меседалъул – 15базаргабазухъа, дармихъабазухъа, киналго ГӀарабустаналъул пачабазухъа ва батӀи-батӀиял ракьазул сардаразухъа бачӀунеб хайир рикӀкӀинчӀого.

16Сулейманица кӀинусго кӀудиял, рачитӀа лъун рацӀарал, меседил хъалхъанал гьаруна. Жиб-жиб хъалхъаналъе анлънусго шекел[*] меседил хӀалтӀизабуна. 17Жеги гьес гьаруна лъабнусго гьитӀинал, рачитӀа бухун гьарурал меседил хъалхъанал – жиб-жиб хъалхъаналъе лъабго мина[*] хӀалтӀизабуна. Пачаяс гьел Ливаналъул рохьин абулеб кӀалгӀаялда лъуна[+].

18Жеги пачаяс гьабуна магьидул, кӀудияб, тӀад бацӀцӀадаб меседги бекьараб тах. 19Анлъго болъо букӀана тахил ва тахил мугъги тӀадехун гургинлъараб букӀана. ГӀодоб чӀолеб бакӀалъул кӀиябго рахъалда кверал лъолел бакӀалги рукӀана гьарун ва гьезда аскӀор гъалбацӀалги эхетизаруна. 20АнцӀила кӀиго гъалбацӀ эхетана анлъго болъода тӀад – болъодул жиб-жиб рахъалда цо-цо гъалбацӀ. Киданиги ва цоги кинабгӀаги пачалъиялда гьединаб жо гьабун букӀинчӀо.

21Сулейманил тӀолабго суркӀа-щурун меседил букӀана ва Ливаналъул рохьил КӀалгӀаялъул киналго рукъалъул тӀагӀелал бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал рукӀана. ГӀарцул гьабураб щибго букӀинчӀо, щайгурелъул Сулейманил заманалда гӀарцул кӀудияб къимат букӀинчӀо[+].

22Хирамил гумулгун цадахъ пачаясул кӀудиял дармил гумул рукӀиндал ралъдахъ, лъабго лъагӀалида жаниб цо нухалъ гумул рачӀунаан меседалъул, гӀарцул, магьидул, маймалаказул ва тӀавусазул цӀун[+].

23Сулейман пача гӀакъиллъиялъул ва бечелъиялъул рахъалъ цогидал киналго пачабаздаса бергьарав вукӀана[+]. 24Дунялалъулго халкъаз Сулейман вихьизе ва БетӀергьанас гьесие кьураб гӀакъиллъиялъухъ гӀенеккизе рес балагьулеб букӀана[+]. 25ВачӀаравщинав чияс, лъагӀалидаса лъагӀалиде, сайгъатал росун рачӀунаан: гӀарцул ва меседил тӀагӀелал, ретӀел, ярагъ ва махӀгьуинал хурдул, чуял ва гӀорцӀенал.

26Сулейманица жиндирго чолгьаказул ва чуязул къадар цӀикӀкӀинабуна. Гьесул рукӀана азаралда ункънусго чолгьакал ва анцӀила кӀиазарго чу. Гьес гьел гьезие рихьизарурал шагьаразда тана ва цоял Иерусалималда жиндихъгоги тана[+]. 27Сулейманил заманалда Иерусалималда гӀарцул къадар гӀадатияб ганчӀилалда бащадаб букӀана, кедралъул цӀулги, гьелъул гьарзалъиялъ, Ягьудиялъул мугӀрузул ракьанлъабазда ругел инжиралъул гъутӀбуздасацин цӀикӀкӀун букӀана. 28Чуял рачӀунаан Сулеймание Мисриялдасан ва Кувеялдасан – пачаясул базаргабаз ричун росулаан гьел Кувеялда[+]. 29Чолгьоко Мисриялдаса босулаан анлънусго гӀарцул шекелалъухъ[*], чу – нусиялда кӀикъоялда анцӀго шекелалъухъ[*]. Гьединго пачаясул базаргабазги ричулаан чуял – киналго хитиязул ва сириязул пачабазе.

#### 11


Сулейманица БетӀергьанасде мугъ рехи

1ПиргӀавнасул яс тун жеги гӀемерал къватӀиса руччабиги рокьана Сулеймание – могӀавиял, аммониял, эдомиял, сидониял ва хитиял. 2«Гьезулгун ригьин гьабуге, щайгурелъул гьез нуж ракӀчӀун жидерго аллагьзабазде руссинарула», – ян БЕТӀЕРГЬАНАС жиндир хӀакъалъулъ абурал халкъазул кколаан гьел. Амма Сулейманил гьездехун ракӀ цӀана[+]. 3Пачабазул агьлуялъул анкьнусго лъади йикӀана гьесул ва лъабнусго гъараваш-лъадиги йикӀана. Гьел лъудбуз битӀараб нухдаса къосинавуна гьев. 4Сулейман херлъидал, лъудбуз гьесул ракӀ батӀиял аллагьзабазде буссинабуна, ва гьев тӀокӀалъ жиндирго инсул нухдасан хьвадичӀо, ай жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе тӀуван мутӀигӀав вукӀинчӀо[+]. 5Гьес сидониязул аллагь Ашторатие[†] ва аммониязул ракӀ гъанцӀизабулев аллагь Милхомие[*] бетӀер чӀвана.

6Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна, ва гьев гьесул эмен Давудил гӀадаб тӀубараб ритӀухълъиялда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] нухда хьвадичӀо. 7Иерусалималъул бакътӀерхьул рахъалда цо гохӀда Сулейманица балканав могӀавиязул аллагь Кемошие[*] ва капурав аммониязул аллагь Молохие как-диналъе бакӀ[†] бана[+]. 8Гьединго гьабуна гьес цогидал киналго къватӀиса лъудбузе ва гьез жидерго аллагьзабазе кьеккеналъе махӀгьуинал нахал рухӀулаан ва къурбанал[†] хъолаан гьенир.

9БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъана Сулейманиде, щайгурелъул кӀиго нухалъ илгьам гьабун гьесухъе вачӀарав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде мугъ рехиндал гьес;[+] 10чияр аллагьзабазда хадув унгеян Гьес жинда лъазабун букӀаниги, Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабичӀелъул[+]. 11Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Сулейманида абуна:

«Дуца гьедин гьабуралъухъ, Дир КъотӀи[†] хвезабуралъухъ ва Дица дуда тӀадлъурал амруял тӀуразаричӀелъухъ, пачалъи духъа нахъе бахъичӀого толаро Дица – дуда цере хӀалтӀулезул цоясе кьела гьеб[+]. 12Амма, дур эмен Давудие гӀоло, мун чӀаго вукӀаго гьабиларо гьеб иш. Дица гьеб дур васасухъа кодоса бахъила. 13Амма тӀолабго пачалъи бахъиларо гьесухъа – Дир лагъ Давудие ва Дица тӀаса бищараб Иерусалималъе гӀоло, Дица гьесие цо къавм[†] тела»[+].


Сулейманил тушбаби

14БЕТӀЕРГЬАНАС Сулейманида данде тушман вахъинавуна – Эдомалъул пачаясул къавулъа эдомияв Гьадад. 15Давуд Эдомалда вугеб мехалдаго, чӀварал чагӀи рукъизе вачӀарав Иоавица, Эдомалъул киналго бихьинал чӀван рукӀана[+]. 16Иоавги киналго гӀизраилалги анлъго моцӀалъ, Эдомалда рукӀарал киналго бихьинал чӀван лъугӀизегӀан, гьенир чӀана. 17Амма Гьадад жеги гьитӀинав лъимер вукӀана, ва гьесул инсуда цере хӀалтӀулел рукӀарал эдомиязда цадахъ Мисриялде лъутана гьев. 18Гьел Мидяналдаса къватӀире рахъана ва Паран авлахъалде щвана. Цадахъ Параналдаса чагӀиги рачун гьел Мисриялде, пиргӀавнасухъе, Мисриялъул пачаясухъе рачӀана ва гьес Гьададие рукъги, квен-тӀехги, ракьги кьуна[+].

19Гьадад кутакалда рекӀее гӀуна пиргӀавнасе ва гьес жиндирго лъади Тахпенесил яц кьун йикӀана гьесие росасе. 20Тахпенесил яцалъ гьесие Генуватин абурав вас гьавуна, гьевги пиргӀавнасул васазда цадахъ пачаясул кӀалгӀаялда хьихьана.

21Мисриялда вукӀаго Гьададида рагӀана Давуд хваравлъи ва аскаразул бетӀер Иоавги хун вукӀин. Гьебмехалда Гьададица пиргӀавнасда абуна: «Виччай дун дирго ракьалде», – ян.

22«Дир гьаниб дуй камураб жо бугищ цониги гьеб хӀалалда дурго улкаялде тӀадвуссине къасд лъезе ккани?» – ян цӀехана пиргӀавнас.

«ГьечӀо, амма букӀаниги виччай дун!» – ин жаваб кьуна Гьададица.

23Цоги тушманги вахъинавуна Аллагьас Сулейманида данде – Цовагьалъул пачаясухъа, жиндирго хважаин Гьададезерихъа лъутарав Резон – Элиадил вас[+]. 24Давудица Цовагьалъул аскар гъурун хадуб Резоница жиндихъего питначагӀи ракӀарана ва гьезие бетӀерлъи гьабуна. Гьел Дамаскалде рачӀана, гьениб рукӀел гьабун чӀана ва гьев Дамаскалда тӀад пачалъун гьавуна[+]. 25Сулейман чӀаго щинаб на гӀан заманалъ ГӀизраилалъул тушманлъун вукӀана Резон – гьес Гьададица гӀадин гьесие гӀемераб зарал гьабулеб букӀана. Сириялда тӀад пачалъун вукӀана гьев ва ГӀизраил гьесие рихараб букӀана.


АхӀияца пачалъи кӀийиде бикьизе букӀиналъул бицин

26Наватил вас Яровамицаги питна багъаризабуна пачаясда данде. Гьев вукӀана Сулейманил хъулухъчагӀазул цояв, Цередаялдаса ефраимияв. Гьесул эбелалда цӀар Церуа букӀана, гьейги къоролай йикӀана.

27Гьале гьес Сулейманида данде питна багъаризабиялъе гӀилла: Сулейманица Милло абураб щулалъи бана ва жиндирго инсул, Давудил Шагьаралъул къадалъ букӀараб каратӀги бацана[+]. 28Яровам вукӀана махщел бугев чи. Гьев гӀолохъанчияс жиндирго хӀалтӀи цӀакъ мухӀканго ва дурусго тӀубазабулеб букӀин бихьидал, Сулейманица гьев киналго Юсупил агьлуялъул хӀалтӀухъабазул къокъаялда тӀад бетӀерлъун тана.

29Гьеб заманалда, цо пуланаб къоялъ Яровам Иерусалималдаса къватӀиве вахъаравго, нухда, цӀияб гӀабаги тӀад ретӀун, Шилоялдаса АхӀия авараг дандчӀвана гьесда. Гьел тун тӀокӀал чагӀи рукӀинчӀо сверухълъиялда[+]. 30Цинги АхӀияца тӀад букӀараб цӀияб гӀаба бахъун, анцӀила кӀиго чӀоло гьабун бихъ-бихъана гьеб[+].

31Хадуб гьес Яровамида абуна: «Босе дуего анцӀго чӀоло, щайгурелъул гьадин лъазабулеб буго ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: „Гьале Дица Сулейманихъа нахъе бахъулеб буго пачалъи ва гьелъул анцӀго наслу дуе кьолеб буго[+]. 32Амма Дица ГӀизраилалъул тӀолалго агьлабазда гьоркьоб Иерусалималъе ва Дир лагъ Давудие гӀоло тӀаса бищараб цо наслу хутӀила гьесие. 33Гьез Диде мугъги рехун сидониязул аллагь Ашторатил, могӀавиязул аллагь Кемошил ва аммониязул аллагь Милхомил дин гьабуралъухъ ва Дир нухда гьел хьвадичӀелъухъ, Дида берцин бихьулебаб гьабичӀелъухъ, ва Дир амруялги Дир къануналги гьез тӀуразаричӀелъухъ гьабизе буго Дица гьеб иш[+].

34Амма Дица Сулейманихъа тӀубараб пачалъи бахъизе гьечӀо. Дица тӀаса вищарав ва Дир амруялги къануналги тӀуразарурав Дир лагъ Давудие гӀоло, Дица гьесул гӀумруялъего пачалъун тана гьев. 35Дица гьесул васасухъа нахъе босила пачалъи ва дуе кьела анцӀго наслу. 36Цо наслу Дица гьесул васасе тела, Дица Дирго цӀар чӀван тӀаса бищараб шагьар Иерусалималда Дир лагъ Давудил пачалъиялъул чирахъ кидаго свинчӀого букӀине Дида цебе[+]. 37Дица мун тӀаса вищулев вуго ГӀизраилалъул пачалъун – дуего бокьарабщиналда тӀад кверщел гьабила дуца. 38Дир лагъ Давудица гӀадин Дир амруялги къануналги тӀуразарун, Дица дуе бихьизабурабщиналда нахъ вилълъани, Дир нухазда хьвадани ва Дида ритӀухъаблъун бихьулебщинаб гьабуни, дуеги Дица квербакъи гьабила. Дица Давудие гьабураб гӀадин, дур наслуги щула гьабила, ГӀизраилги дуе кьела[+]. 39Давудил наслуялъе Дица тамихӀ гьабила, амма абадиялъего гуребха“».

40Сулейманица Яровам чӀвазе хӀал бихьана, амма Яровам Мисриялде Шишак пачаясухъе лъутана ва Сулейман хвезегӀан гьенив чӀана[+].


Сулейманил хвел

41Сулейманил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва гьесул гӀакъиллъи – гьеб хъван буго «Сулейманил ишазул хӀакъалъулъ бицен» абураб тӀехьалда. 42Иерусалималда ва ГӀизраилалда тӀад кӀикъого соналъ кверщеллъи гьабуна Сулейманица. 43Хадув гьев хвана ва гьесул эмен Давудил Шагьаралда, гьесул умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Реховам вахъана пачалъун гьесул бакӀалда.

#### 12


ГӀизраилал Реховамида дандечӀей

1Реховам Шехемалде вилълъана, щайгурелъул тӀолабго ГӀизраил гьенибе бакӀаризе[†] кколаан гьев пачалъун гьавизе. 2Наватил вас Яровамида гьеб хабар рагӀидал (гьев Сулейманихъа лъутарав чи, жеги Мисриялда вукӀана яшав гьабун), гьев Мисриялдаса тӀадвуссана[+]. 3Яровам ахӀизе чагӀи ритӀана гьез, ва тӀолабго ГӀизраилалъул жамагӀатгун цадахъ, гьев Реховамихъе вачӀана. Гьез Реховамида абуна:

4«Дур инсуца нижер горбода хӀехьезе захӀматаб рукь бана, амма гьанже дуца тӀадагь гьабе нижер захӀмат ва гьес нижеда бараб зулмуялъул къвалги чуче, цинги ниж дуда цере хӀалтӀила»[+].

5Реховамица жаваб гьабуна: «ГьабсагӀат нуж нахъе а, лъабго къоялдасан нахъеги рачӀа», – ян. Халкъ нахъе ана. 6Жиндирго эмен Сулейман чӀаго вугеб мехалъ гьесда цере хъулухъалъе хӀалтӀарал кӀудиял чагӀигун гӀакълу дандбана Реховамица.

«Гьаб халкъалъе кинаб жаваб кьун лъикӀ букӀинебилан нужеда кколеб?» – ин цӀехана гьес.

7«Жакъа мун гьаб халкъалъе хъулухъалъе вахъун, гьезул мурадги тӀубазабун дуца гьезие лъикӀаб жаваб кьуни, гьел кидаго дур лагъзаллъун рукӀине руго», – ян жаваб кьуна гьез.

8Амма Реховамица, кӀудиял чагӀаз кьураб гӀакълуги нахъчӀван, жиндаго цадахъ гӀурал, жиндирго гӀолохъанал хъулухъчагӀазда гӀакълу дандбана. 9Гьес гьезда цӀехана: «Нужеца кинаб хӀукму гьабеян абилеб? „Цодагьаб тӀадагь гьабе дур инсуца нижеда бараб бакӀаб гьирин“ абун кӀалъалеб халкъалъе щиб жаваб кьун лъикӀ нилъеца?»

10Гьесда цадахъ гӀурал гӀолохъабаз абуна:

«„Дур инсуца цӀакъ бакӀаб гьир бана нижеда, амма дуца тӀадагьлъизабе гьеб нижее“, – ян абулеб халкъалъе гьадинаб жаваб кье: „Дир инсул мачӀабаздасаги дир гьитӀинкилищ биццатаб буго. 11Дир инсуца бакӀаб гьир нужеда бан батани, дица жеги бакӀлъизабила гьеб. Дир инсуца цӀалаца рухун гьабуна нужее тамихӀ, дицайин абуни маххул рекелал тӀад рекьараб цӀалаца рухун гьабила нужее тамихӀ“, – ин».

12Лъабго къоялдасан Яровамги тӀолабго халкъги, гьес лъабго къоялдасан рачӀа жиндихъеян абураб рагӀуда рекъон, гьесухъе тӀадруссун рачӀана. 13Цинги пача халкъалда цеве вахъун хъачӀго кӀалъана. КӀудиял чагӀазул гӀакълуги нахъчӀван,[+] 14гьев гӀолохъабазул гӀакълуялда хадув вилълъана ва гьес абуна:

«Дир инсуца бакӀаб гьир бана нужеда, дица тӀадеги бакӀлъизабила гьеб. Дир инсуца цӀалаца рухун гьабуна нужее тамихӀ, дицайин абуни маххул рекелал тӀад рекьараб цӀалаца рухун гьабила нужее тамихӀ», – ин.

15Гьедин гӀадахъ босичӀо пачаяс халкъалъул рагӀи: Наватил вас Яровамил рахъалъ, Шилоялдаса АхӀияги гьоркьов ккун рещтӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима тӀубазе хъван букӀиндал БЕТӀЕРГЬАНАС[+]. 16ТӀолалго гӀизраилазда бихьана пачаяс гьезухъ гӀенеккизе инкар гьабураблъи ва пачаясе жаваб кьун халкъалъ абуна:

«Давудилъ нижее щибгӀаги бутӀа бугищ?
Йишайил васасдаса кинабгӀаги ирс бугищ?
ГӀизраилал, русса нужерго чадразухъе!
Давуд, гьанже дурго наслуялда тӀад гьабе кверщел!»

ГӀизраилал рокъо-рокъоре руссана[+]. 17ЦохӀо Ягьудиялъул шагьаразда яшав гьабун чӀаразда тӀад букӀана Реховамил кверщел.

18Цинги лагъзаллъун гьарун цере хӀалтӀизарулел чагӀазда тӀад бетӀерлъи гьабизе тарав Адорам витӀана Реховамица гӀизраилазухъе, амма гьез гьев ганчӀица чӀвана. Живго Реховам хехлъи гьабун чолгьакида тӀаде кӀанцӀана ва Иерусалималде тӀурана[+]. 19Гьебмехалдаса нахъе ГӀизраил Давудил наслуялда данде чӀана.


ГӀизраилалъул тӀоцевесев пача Яровам пачалъун вахъин

20ГӀизраилалъул халкъалда Яровам тӀадвуссун вугилан рагӀидал, гьез гьесда хадур чагӀиги ритӀун, гьев мажлисалде ахӀана ва ГӀизраилалда тӀад пачалъун гьавуна. ЦохӀо Ягьудал къавм[†] хутӀана Давудил рукъалъе мутӀигӀаблъун.

21Иерусалималде вуссиндал Реховамица тӀолабго Ягьудал ва Буняминил къавмалда гьоркьоса нусиялда ункъоазарго тӀаса рищарал рагъухъаби данде ракӀарана – гӀизраилазда данде рагъизе ва Сулейманил вас Реховамихъе пачалъи нахъбуссинабизе къасдгун.

22Амма Шемай аварагасухъе Аллагьасул калима рещтӀана: 23«Ягьудиялъул пача Сулейманил вас Реховамида ва Ягьудалгун Буняминил тӀолабго къавмалда гьадин абе: 24„БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабулеб буго: ‘Нужерго вацал гӀизраилалгун рагъизе унге. Гьеб Дир амруялдалъун ккараб иш бугелъул, рокъоре тӀадрусса’, – ян“».

Гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ гӀенеккана ва гьеб рагӀуда рекъон рокъо-рокъоре руссана.


Яровамица гьересиаллагьзабазул дин гьаби

25Яровамица Ефраимил мугӀрузул тӀалъиялда бугеб Шехем шагьар щула гьабуна ва гьенив рукӀел ккун чӀана. Гьениса ун гьес Пениэлги цӀи гьабуна.

26Яровамида рекӀеда ккана: «Давудил наслуялъухъе нахъбуссине гурин пачалъи. 27Къурбанал[†] хъвезелъун халкъ Иерусалималде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе хьвадани, гьезул ракӀалги гьезул бетӀергьан Ягьудиялъул пача Реховамиде руссина. Цинги гьез дун чӀвала, гьелги Ягьудиялъул пача Реховамихъе тӀадруссина»[+]. 28Гьев жиндирго гӀакълучагӀазда кӀалъана, ва кӀиго меседил баси гьабизабуна. Цинги пачаяс халкъалда лъазабуна: «ГӀела Иерусалималде хьвадарал. ГӀизраилал, гьале нуж Мисриялдаса къватӀире рачарал нужер аллагьзаби»[+].

29Гьел бусбузул цояб Бет-Элалда, цояб Даналда лъуна гьес. 30Гьеб ишалъ халкъ мунагьалъукье ккезабуна, щайгурелъул Даналде щвезегӀанцин ун гьезие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе лъугьана гьел.

31Гьединго Яровамица гохӀ-щобазда гьединаб как-диналъе ва къурбаназе бакӀал рана ва гьенир левитазулъан гурел кашишзабиги[†] тана. 32Ягьудиялда тӀобитӀулеб байрамкъоялъул бакӀалда[*] микьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къо чӀезабуна гьес ва Бет-Элалда бараб къурбаналъе бакӀалда гьес жинцаго тӀоритӀана къурбанал, жинцаго гьарурал меседил бусбузе. Бет-Элалда кашишзабиги тана жинцаго рарал гӀибадаталъул бакӀаздаса рачун.


Ягьудиялдаса авараг

33ГӀизраилазе байрамалъул къолъун чӀезабун, жинцаго тӀаса бищараб микьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къоялъ, жинцаго Бет-Элалда бараб къурбаналъул бакӀалда аскӀове къана гьев, гьениб кьеккеналъе махӀ гьуинал нахал рухӀизе.

#### 13

1Кьеккен гьабизе къурбаналъул[†] бакӀалда[†] аскӀов Яровам вахъун чӀун вукӀаго, Ягьудиялъул ракьалдаса Бет-Элалде, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялдалъун, Аллагьасул авараг вачӀана[+]. 2БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун, къурбаналъе бакӀалдеги валагьун, гьев ахӀдана:

«Къурбаналъе бакӀ, къурбаналъе бакӀ! Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Давудил наслуялъе гьавизе вуго Ёшиягь абун цӀар бугев вас. Дуда тӀад гьес къурбаналъе хъвела гьал, дуда тӀад кьеккен бухӀулел ругел гохӀазул кашишзаби[†] ва дуда тӀад инсанасул рукьбиги рухӀила[*]“»[+].

3Гьебго къоялъ гьес гӀаламат бихьизабуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру гьаб букӀин бихьизабулеб гӀаламат: гьаб къурбаналъул бакӀ кӀийиде кьватӀила ва гьелда тӀад бугеб рахъуги щущахъ бала».

4Аллагьасул авараг Бет-Элалъул къурбаналъе бакӀалде ахӀдолев рагӀидал, Яровам пачаяс гьесдехун кверги битӀун абуна: «Ккве гьев!», – ин.

Амма гьес гьев чиясдехун балагьун битӀараб квер гьебсагӀаталда бакъвана ва гьесда гьеб жиндехунго тӀадбуссинабизе бажаричӀо. 5БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон Аллагьасул аварагас бицараб гӀаламатги тӀубана – къурбаналъул бакӀ кӀийиде кьватӀана ва гьелда тӀад букӀараб рахъу щущахъ бана.

6Гьебмехалда пачаяс Аллагьасул аварагасда абуна:

«Гьаре дурго Аллагьасда дие гӀоло, БЕТӀЕРГЬАН дида гурхӀизе ва дир квер сахлъизе букӀине». Аварагасе гӀоло БЕТӀЕРГЬАН гурхӀана ва пачаясул квер цебе букӀараб гӀадин сахлъана[+]. 7Пачаяс Аллагьасул аварагасда абуна:

«Кваназе вилълъа дир бакӀалде, дица дуе сайгъаталги кьела».

8Амма Аллагьасул аварагас абуна:

«Дур буголъиялъул бащдаб бутӀа дуца дие кьолеб букӀарабанигицин, дун дуда цадахъ вилълъинароан ва я квен квинароан, я лъим гьекъелароан гьаб бакӀалда[+]. 9БЕТӀЕРГЬАНАСЛЪИДАЛ дида лъазабураб: „Я квен кванаге, я лъим гьекъоге ва гьебго, мун араб нухалъ тӀадги вуссунге“, – ян».

10Цинги, живго Бет-Элалде вачӀараб нухалъ тӀадвуссинчӀого вукӀине, гьев батӀияб нухалъ ана.


Авараг къосун ккей

11Бет-Элалдайин абуни, цо херав авараг вукӀана. Гьесул васал рачӀана ва Аллагьасул аварагас доб къоялъ гьабураб жоялъул хӀакъалъулъ кинабго гьесда бицана. Гьес пачаясда абураб жоги бицана гьез инсуда.

12Инсуца гьезда цӀехана: «Кинаб нухккун гьев арав?» – ин.

Васаз гьесда бихьизабуна Ягьудиялдаса вачӀарав авараг араб нух. 13Гьес васазда абуна: «ХӀама кьолой дие».

Гьез хӀама кьолона ва гьев гьелдаги рекӀун 14Аллагьасул аварагасда хадув къокъана. Гьесда гьев ватана миккигъотӀода гъоркь гӀодов чӀун ва гьес цӀехана: «Мунищ Ягьудиялдаса вачӀарав Аллагьасул авараг?» – ин.

«Дун вуго», – ян жаваб кьун гьес.

15Цинги аварагас абуна: «Вилълъа дир рокъове кӀалдиб жо лъезе», – ян.

16Гьес абуна: «Дида кӀоларо дуда цадахъ вилълъине; я дур бакӀалда квен кваназе гьечӀо, я гьаб бакӀалда лъим гьекъезе гьечӀо. 17БЕТӀЕРГЬАНАС дида лъазабун буго: „Я квен кванаге, я лъим гьекъоге гьениб ва гьебго, мун унев вугеб нухккун тӀадги вуссунге“, – ян».

18Херав аварагас жаваб кьуна: «Дунги мунго гӀадав авараг вуго. Малаикас БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун дида абуна: „ТӀад вуссинавун, квенги кваназе лъимги гьекъезе рокъове ваче дов“, – ин». (Амма гьеб гьесул гьереси букӀана.)

19Гьев гьесда цадахъ тӀадвуссана ва гьесул рокъов квана-гьекъана. 20Гьел жеги кваналеб бакӀалдаса тӀаде рахъун рукӀинчӀо, гьев тӀадвуссинавурав херав аварагасухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи рещтӀана. 21Гьебмехалда Ягьудиялъул ракьалдаса вачӀарав аварагасухъги валагьун ахӀдана гьев: «Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС:

„БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъги гӀенеккичӀого, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе гьабураб амру хвезабуна дуца; 22тӀадги вуссун, Гьес гьукъараб бакӀалда квенги кванана, лъимги гьекъана! Гьединлъидал дур жаназа дур умумузул хабалалъ букъизе гьечӀо“».

23Аллагьасул авараг квана-гьекъон вахъун хадуб, гьев тӀадвуссинавурав аварагас гьесие хӀама кьолона. 24Гьев нухде вахъана, амма нухда гъалбацӀалъ тӀадги речӀчӀун чӀвана. Гьесул жаназа гьенибго хутӀана, хӀамаги гъалбацӀги аскӀор эхетун чӀана[+]. 25АскӀосан унел чагӀазда бихьана нухда бугеб жаназаги, жаназаялда аскӀоб эхетараб гъалбацӀги. Гьез инеги ун, дов херав авараг вугеб шагьаралда бицана гьеб хабар. 26Нухдаса гьев нахъвуссинавурав аварагасда гьеб хабар рагӀидал, гьес абуна:

Гьев ккола дов БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ гӀенеккичӀев Аллагьасул авараг. БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндицаго бицараб рагӀуда рекъон, гъалбацӀалъул ихтияралде кьун вуго гьев, гъалбацӀалъги тӀадги речӀчӀун чӀван вуго.

27Аварагас жиндирго васазда абуна: «ХӀама кьолой дие». Гьез хӀама кьолона.

28Гьев гьениве вилълъана ва нухде рехараб, аскӀоб хӀамаги гъалбацӀги эхетараб, жаназа батана. ГъалбацӀалъ абуни, я жаназаялда кӀал чӀван батичӀо, я хӀама чӀван батичӀо. 29Аварагас гьесул жаназа тӀаде борхун, хӀамиде бахинабуна, ва магӀуги бахъун хабалъ лъезе, тӀадбуссун шагьаралде босана. 30Гьес гьев жиндирго хабалазулъ лъуна ва: «Вай, дир вац!» – ин ахӀун магӀуги гьабуна.

31Гьев хабалъ лъун хадуб гьес жиндирго васазда абуна:

«Дун хваравго, доб Аллагьасул авараг лъураб хабалъ лъе дунги; досул рукьбузда аскӀор лъе дир рукьбиги. 32БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьес Бет-Элалда бараб къурбаналъул бакӀалда данде ва киналго Самариялъул шагьаразул гохӀ-щобазда ругел мукъадасал бакӀазда данде бицараб рагӀи ракӀчӀун тӀубазе бугелъул».


Яровамил мекълъи

33Амма гьелдаса хадубцин Яровамица жиндирго квешал нухал хисичӀо ва цӀидасан халкъалда гьоркьоса кашишзаби тана гохӀазда мукъадасал бакӀазда. Гьес бокьа-бокьарав чи толев вукӀана гохӀазда мукъадасал бакӀазда кашишлъун. 34Гьеб мунагьалъ Яровамил хъизан-агьлуялдаго ццин букӀана, ва гьеб сабаблъун гьесул хъизан-агьлу, щущахъ базабун, дунялалдасаго тӀагӀинабуна[+].

#### 14


Яровамил вас хвей

1Гьеб заманалда Яровамил вас Авиягь унтана. 2Яровамица лъадуда абуна:

«Яхъа, мун Яровамил лъади йикӀин лъидаго лъалареб хӀалалъ ретӀелги хисун Шилоялде а. Дова вуго гьаб халкъалда тӀад пачалъун дун вукӀине вугин бицун букӀарав авараг АхӀия[+]. 3АнцӀго чедги, панкъалги, хъаба цӀун гьоцӀоги цадахъ босун а досухъе. Гьес бицина дуда васасе щиб ккезе бугебали»[+].

4Яровамил лъадуца кинабго гьес малъухъе гьабуна ва Шилоялде АхӀиял бакӀалде[†] ана. АхӀияда канлъи бихьулароан гьанже; херлъиялъ беццлъун вукӀана гьев. 5Амма БЕТӀЕРГЬАНАС АхӀияда абуна:

«Яровамил лъади ячӀуней йиго дуда жиндирго васасул хӀакъалъулъ цӀехезе, щайгурелъул гьев унтун вугелъул. Гьадинги додинги абун жаваб кье долъие. ЯчӀун дой батӀияй гӀаданалъухъего хӀазе йиго». 6НуцӀидахъ гьелъул хӀатӀазул сас рагӀидал, АхӀияца абуна:

«Жание ячӀа, Яровамил лъади. Щайзе дуца батӀияй гӀадан хӀалей? Дир дуе квешаб хабар буго. 7Яровамихъе тӀадги юссун, гьадин абулеб бугин ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасилан абе: „Дица мун халкъалда тӀад кӀодоги гьавун Дир халкъ ГӀизраилалъул бетӀерлъун гьавуна[+]. 8Дица Давудихъа бахъун пачалъи духъе кьуна. Амма ракӀ-ракӀалъго киналго Дир амруял тӀуразарурав ва цохӀо Дир беразда берцин бихьарабги гьабун, Дида нахъ вилълъарав Давудида мун релълъинчӀо[+]. 9Дуца цере рукӀаралщиназдасаги цӀикӀкӀун квешлъи гьабуна. Дуца Дир ццин гьалаглъизабизе, Диде мугъги рехун, дуего батӀиял аллагьзаби гьаруна[+]. 10Гьединлъидал Дица ГӀизраилалда бугеб Яровамил тӀолабго хъизан-агьлуялда тӀаде балагь биччалеб буго. Дица Яровамил цо течӀого бихьинлъи тӀагӀинабила – лагъ вукӀа, эркенав вукӀа. Дица Яровамил зуриятго бокьоса къватӀибе рак гӀадин тӀубан хачан нахъе бала[+]. 11Яровамил чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун разе руго, авлахъалда хварал хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀизе руго“. Гьедин абуна БЕТӀЕРГЬАНАС[*][+].

12Мун гьанже рокъое тӀадюсса. Дуца шагьаралда хӀетӀе чӀарабго вас хвезе вуго. 13ТӀолабго ГӀизраилалъ магӀуги бахъун вукъизе вуго гьев. ЦохӀо гьев вуго Яровамил хъизан-къаялда гьоркьов хабалалъ лъезе вугев чи, щайгурелъул Яровамил хъизан-къаялда жаниб ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цо гьесулъ батана дагьабниги лъикӀлъи.

14ГӀизраилалда БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндиего вахъинавила Яровамил хъизан-агьлу нахъбахъичӀого тӀагӀинабизе бугев пача[+]. 15БЕТӀЕРГЬАНАС жаза гьабила ГӀизраилалъул халкъалъе, ва хехаб гӀурулъ хьвагӀолеб муцӀидул рихьалда релълъина гьеб. Гьес гьезул умумузе кьураб гьаб лъикӀаб ракьалдаса тӀагӀинарила гӀизраилал ва Ефрат гӀор тун дорехун щущахъ разарила, щайгурелъул Ашерае[†][*] хӀубалги чӀван, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццин гьалаглъизабуна гьез[+]. 16Гьес ГӀизраил рехун тезе буго, Яровамица жинцаго гьарурал ва гӀизраилалги гьезде куцарал мунагьал сабаблъун».

17Яровамил лъади нахъюссун ана ва Тирзаялде щвана. Гьелъ рукъалъул рагьумахӀу бахъарабго вас хвана. 18Гьев хабалъ лъуна, ва Жиндирго лагъ АхӀияги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС абухъе, тӀолабго ГӀизраил гьесда хадуб магӀу бахъун гӀодана.


Яровамил хвел

19Цогидал Яровамил пачалъиялъул ишал, гьес гьарурал рагъал ва гьес халкъалъе гьабураб нухмалъиялъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Къоло кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес. Гьев хвана ва умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Надав пачалъун вахъана.


Реховам – Ягьудиялъул пача

21Сулейманил вас Реховам Ягьудиялда пачалъун вахъана. Гьес КӀикъоялда цо сон бан букӀана пачалъун вахъиндал ва анцӀила анкьго соналъ пачалъи гьабуна Иерусалималда – БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул киналго къавмазул[†] шагьаразда гьоркьоса, Жиндирго Мукъадасаб бакӀалъе тӀаса бищараб шагьаралда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Нагьама, гьейги аммонияй йикӀана.

22Ягьудиязул халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешлъи гьабулеб букӀана. Жиндирго умумуз гьабурабщиналдасаги цӀикӀкӀун мунагьалги гьарун, хиянатай чӀужуялде гьалаглъулеб гӀадаб ццин бахъинабуна гьез Гьесул. 23Гьезги рана жидеего мукъадасал бакӀал, жиб-жиб гохӀда ва жиб-жиб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь лъуна мукъадасал ганчӀал ва Ашерал хӀубал. 24Мукъадасал бакӀазул хасал хъахӀбабицин[*] рукӀана гьезул ракьалда. Ягьудиялъул халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал халкъазул киналго хъубалщинал гӀадатал росана[+].

25Реховам пачалъун вахъун щуабилеб соналъ Мисриялъул пача Шишак Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана[+]. 26Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул ва пачаясул кӀалгӀаялъул хазина бахъун ана. Кинабго босун ана гьес, Сулейманица гьарурал меседил хъалхъаналги[+]. 27Реховам пачаяс гьезул бакӀалда мазгаралъул хъалхъанал гьаруна ва пачаясул кӀалгӀаялъул кӀалтӀа хъулухъалъе тарал пачаясул рорчӀухъабазул бутӀрузухъе кьуна. 28Пача БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове уневщинахъе хъаравуллъиялъ хъалхъанал цадахъ росулаан, хадуб хъаравуллъиялъул рокъоре тӀадруссинеги гьарулаан.

29Реховамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул киналго ишал «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 30Реховамидаги Яровамидаги гьоркьоб кидаго кьал букӀана. 31Реховам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул эбелалда цӀар Нагьама букӀана, гьейги аммонияй йикӀана. Гьесул бакӀалда пачалъун Гьесул вас Авиям вахъана.

#### 15


Авиям – Ягьудиялъул пача

1Наватил вас Яровам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ Авиям Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 2Лъабго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Мааха, гьейги йикӀана Авессаломил ясалъул яс.

3Жиндирго инсуца гьарулел рукӀарал хӀарамал ишал течӀо гьесги ва гьесул кӀудияв эмен Давуд гӀадин тӀуван жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀав вукӀинчӀо гьев[+]. 4БукӀаниги, БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие гӀоло, гьесул агьлуялъул чирахъ свине течӀо Иерусалималда; гьесул бакӀалда[†] гьесул наслуялъул чи тана, ва Иерусалим щула гьабуна[+]. 5Давудица кидаго БЕТӀЕРГЬАНАСДА лъикӀ бихьараб гьабуна ва хитияв Уриягьилгун ккараб хутӀун цогидабщиналъулъ гӀумруялъго Гьесул амруяздаса гьев кьуричӀо[+].

6Авиямил пачалъиялъул заманалдаги Реховамида ва Яровамида гьоркьобго байбихьараб рагъ къотӀичӀо.[†] 7Авиямил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал ва гьес гьарурал киналго ишал хъван руго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. Авиямидаги Яровамидаги гьоркьоб рагъ букӀана. 8Авиям хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Аса пачалъун вахъана.


Аса – Ягьудиялъул пача

9ГӀизраилалъул пача Яровам пачалъун вахъун къоабилеб соналъ Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 10КӀикъоялда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул кӀодоэбелалда цӀар букӀана Мааха – Авессаломил ясалъул яс. 11Асаца, гьесул кӀудияв эмен Давудица гӀадин БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьараб гьабуна. 12Гьес бихьин-хъахӀбаби улкаялдасаго къватӀире рачахъана ва киналго гьесул умумуз гьарурал аллагьзабиги нахъе рехана[+]. 13Жиндирго кӀодоэбел Маахацин эбел-бика абураб цӀарудаса махӀрум гьаюна гьес, гьелъ хъубаб Ашерал[†] хӀуби эхетаралъухъ. Асаца нахъе бахъана гьеб хӀуби ва Кедрон абулеб расалъиялда бухӀана гьеб[+]. 14Гьев гӀумруялъго ракӀ-ракӀалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ритӀухъавлъун вукӀана, амма гохӀ-щобазда ругел мукъадасал бакӀал щущазаричӀо тана. 15БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъоре жиндирго ва гьесул инсул рахъалъан сайгъат гьарун хириял тӀагӀелал, гӀарац ва меседги кьуна гьес[+].

16Асадаги ГӀизраилалъул пача Баашадаги гьоркьоб гьезул пачалъи бугебгӀан заманалда рагъ букӀана. 17Цо пуланаб заманалда ГӀизраилалъул пача Бааша Ягьудиялъул ракьалде тӀаде кӀанцӀана ва Ягьудиялъул пача Асал ракьалде, я жаниве, я къватӀиве щивго чи вачӀинчӀого вукӀине, Рама шагьар щула гьабуна. 18Гьебмехалда Асаца кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъоб ва жиндирго кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарацги меседги бакӀарун, жиндирго божарал чагӀазухъе кьуна ва Тавримонил вас, Хезионил васасул вас, Дамаскалда пачалъун вукӀарав Сириялъул пача Бен-Гьададихъе битӀана гьадинаб хабаргун:[+]

19«Биччанте нилъеда гьоркьоб дирги дурги инсуда гьоркьоб букӀараб гӀадаб къотӀи букӀине. Гьале дица дуе сайгъаталъе гӀарацги меседги битӀулеб буго. ГӀизраилалъул пача Баашагун дур бугеб къотӀи хвезабе, гьев дир ракьалдаса нахъе ине вукӀине».

20Бен-Гьададица Асал рагӀи къабул гьабуна ва жиндирго аскаразул бутӀрул ритӀун ана ГӀизраилалъул шагьаразде тӀаде кӀанцӀизе. Гьез Иён, Дан, Авел-Бет-Мааха абулел шагьарал ва тӀолабго Нафталил ракьгун цадахъ Киннереталъул ракь-мухъги кверде босана. 21Гьеб хабар рагӀидал Баашаца, Рама щулалъизабизе гьарулел хӀалтӀабиги къотӀизарун, Тирзаялде бухъизабуна. 22Асаца тӀолалго Ягьудиязе буюрухъ кьуна Рамаялдаса Баашаца хӀалтӀизабулеб букӀараб цӀулги гамачӀги щибго течӀого бакӀарун нахъе босеян. Аса пачаяс Буняминил ракьалда бугеб Гева ва Мицпа абулел шагьарал щула гьаризе хӀалтӀизабуна гьеб.

23Асал пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьес рарал шагьаралги рикӀкӀун, киналго гьес гьарурал ишал – гьеб хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абулеб тӀехьалда. Амма херлъараб мехалъ гьесул хӀатӀазул унтиги букӀана. 24Аса хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьошафат пачалъун вахъана[+].


Надав – ГӀизраилалъул пача

25Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀиабилеб соналъ Яровамил вас Надав ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва ГӀизраилалда тӀад кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес[+]. 26Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна. ГӀизраилго мунагьалде бачарав жиндирго инсуца гьабураб гьабуна.

27Гьев тӀолабго ГӀизраилалъул аскаргун цадахъ пилистимазул шагьар Гиббетон сверун кквезе къеркьолев вукӀаго, Иссахарил къавмалъул[†] чи АхӀиягьил вас Баашаца, гъоркьанго гьесда дандеги ургъун, чӀвана Надав. 28Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун лъабабилеб соналъ Баашаца Надав чӀвана ва гьесул бакӀалда пачалъун чӀана.

29Пачалъун вахъараб сагӀаталдаго гьес тӀолабго Яровамил хъизан-къай гъурана. БЕТӀЕРГЬАНАС Шилоялдаса АхӀияги гьоркьов ккун лъазабураб рагӀуда рекъон, гьес Яровамил цо чи чӀаго течӀо, киналго чӀвана[+]. 30Гьедин жаза гьабуна гьезие Яровамил мунагьал сабаблъун ва гьес жиндирго мунагьазул нухда тӀолабго ГӀизраилги бачун, гьел мунагьаз ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин бахъинабуралъухъ.

31Надавил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал ва гьес гьарурал ишал хъван руго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 32Асадаги ГӀизраилалъул пача Баашадаги гьоркьоб гьел пачабилъун ругебгӀан заманалда рагъ букӀана.


Бааша – ГӀизраилалъул пача

33Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ АхӀиягьил вас Бааша ГӀизраилалъул пачалъун вахъана. Тирза шагьаралда чӀун, къоло ункъо соналъ пачалъи гьабуна гьес. 34Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна. ГӀизраилго мунагьалде бачарав Яровамица гьабураб гьабуна.

#### 16

1Хананил вас Егьухъе Баашал хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима рещтӀана:

2«Щивго гурев чи вукӀаниги, Дица Дир халкъ ГӀизраилалъул бетӀерлъун гьавуна мун. Амма мун Яровамил нухккун хьвадана ва Дир ццин гьалаглъизабизе Дир халкъ ГӀизраилги мунагьазукье бачана[+]. 3Гьале гьанже Дица тӀагӀинавила мунги дур хъизан-къайги ва Наватил вас Яровамил хъизан-агьлуялъе гьабураб гьабила дур хъизан-къаялъеги[+]. 4Дур хъизан-къаялъул чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун разе руго, авлахъалда хварал – хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀун разе руго»[+].

5Баашал пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьесул бергьенлъаби ва гьес гьарурал ишал хъван руго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 6Бааша хвана ва Тирзаялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда[†] гьесул вас Елагь пачалъун вахъана.

7Амма Баашаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гьабурабщинаб квешлъи сабаблъун, Хананил вас Егьу аварагги гьоркьов ккун, цебеккунго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀукму бачӀун букӀана гьесдеги гьесул хъизан-къаялдеги. Гьединго, Яровамил хъизан-къай цо чи течӀого чӀваралъухъ, амма Яровамида релълъун живгоги хьвадаралъухъ, Гьесул ццин гьалаглъизабуна Баашаца.


Елагь – ГӀизраилалъул пача

8Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун къоло анлъабилеб соналъ Елагь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес.

9Гьесул чолгьаказул бащдаб рехъеналда тӀад тарав цо гьесул божарав Зимриян абулев чияс гъоркьанго рекӀкӀ ургъана гьесда данде. Цо нухалда Тирзаялда, гьесул кӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчи Арзал рокъов вукӀана Елагь, гьакълицаги мехтун[+]. 10Зимрица вачӀун жанивегун чӀвана гьев ва Елагьил бакӀалда живго пачалъун чӀана. Гьеб букӀана Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун къоло анкьабилеб сон.

11Пачалъун вахъун тахиде вахараб сагӀаталдаго кинабго Баашал хъизан-агьлу гъурана гьес. Цониги бихьинчи чӀаго течӀо – я гӀагарлъиялъул, я гьудул-гьалмагълъиялъул. 12Егьу аварагги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС абураб рагӀуда рекъон, Зимрица кинабго Баашал хъизан-агьлу тӀагӀинабуна,[+] 13щайгурелъул Баашалги гьесул вас Елагьилги мунагьал сабаблъун. ГӀизраилги мунагьазде тӀамун ва къабихӀал аллагьзабиги гьарун, гьез ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин гьалаглъизабун букӀин сабаблъун ккана гьеб.

14Елагьил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъиназул ва киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.


ГӀизраилалъул тах къваригӀаразул къеркьей

15Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун къоло анкьабилеб соналъ Тирзаялда Зимри вахъана пачалъун, амма гьесул пачалъи анкьго къоялъ гурони халалъичӀо. Пилистималъул[†] шагьар Гиббетоналда аскӀоб къайи чӀван букӀана рагъухъабазул аскаралъ гьебмехалда[+]. 16Гьенир ругел гӀизраилазда Зимрица гъоркьчӀелги гьабун чӀван вугин пачайилан рагӀидал, гьебго къоялъ гьез ГӀизраилалъул пачалъун аскаразул бетӀер ГӀомри вугилан ахӀана. 17Хадуб ГӀомриги, цадахъ киналго гӀизраилалги Гиббетоналдаса рахъун Тирзаялде тӀаде кӀанцӀизе ана. 18Шагьар кодобе босун букӀин бихьидал, пачаясул кӀалгӀаялъул нахъарокъовеги лъутун, Зимрица жиндаго хадуб цӀа гъуна. Гьедин хвана гьев 19жиндирго мунагьал сабаблъун: БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуралъухъ, ГӀизраилго мунагьазде бачарав Яровамил нухги ккун, гьесул мунагьал такрар гьаруралъухъ.

20Зимрил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабураб хӀилла-рекӀкӀ – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

21Цинги ГӀизраилалъул халкъ кӀийиде бикьана: бащдаб халкъалъе Гинатил вас Тивни пачалъун тезе бокьун букӀана, хутӀараз ГӀомрил рахъ ккуна. 22Гинатил вас Тивнил рахъ ккураздаса ГӀомрил рахъ ккуразул къуват цӀикӀкӀана. Тивние гӀажал сабаблъана, ГӀомри пачалъун вахъана.


ГӀомри – ГӀизраилалъул пача

23Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда цоабилеб соналъ ГӀизраилалда ГӀомри пачалъун вахъана. АнцӀила кӀиго соналъ пачалъун вукӀана гьев, гьезда гьоркьоса анлъго соналъ Тирзаялда вукӀана. 24КӀиго гӀарцул таланталъухъ[*] Самариялъул гохӀ босана гьес Семерихъа ва гьеб гохӀда, Самария абун гьеб гохӀалъул цеве вукӀарав хважаин Семерил цӀарги лъун, шагьар бана.

25ГӀомрица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ берда квешбихьанщинаб гьабуна ва гьесда цере рукӀараздасаги цӀикӀкӀун мунагьалги гьаруна. 26Наватил вас Яровамица гьабурабщинаб гьабуна гьес ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ, ай ГӀизраилалъул Аллагьасул ццинги гьалаглъизабун, ГӀизраилго къосинабурал щибго пайда гьечӀел гьересиаллагьзабазда хадув ана.

27ГӀомрил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал ва гьесул бергьенлъаби – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 28ГӀомри хвана ва Самариялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ахав пачалъун вахъана.


Ахав – ГӀизраилалъул пача

29Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда микьабилеб соналъ ГӀомрил вас Ахав ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва къоло кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 30ГӀомрил вас Ахавица гьесда цере рукӀараздасаги цӀикӀкӀун квешлъи гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе[+]. 31Наватил вас Яровамил мунагьазда нахъ вилълъарав гӀечӀого, гьес сидониязул пача ЭтбагӀалил яс Изавел лъадилъун ячана ва БагӀалил[†][*] диналде вуссана[+]. 32Жинцаго Самариялда бараб БагӀалил мукъадасаб рокъоб гьес БагӀалие къурбаналъе[†] бакӀ гьабуна[+]. 33Гьелда тӀадеги гьес Ашерал[†] хӀубал эхетана ва ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна – цере рукӀаралщинал ГӀизраилалъул пачабаздаса цӀикӀкӀун.

34Ахавил заманалда Бет-Элалдаса Хиэлица цӀидасан Ерихон шагьар бана. Гьесул тӀоцевесев вас Авирам хвана гьес гьелъие кьучӀ лъолаго, ва гьесул бищун гьитӀинав вас Сегув хвана гьес гьелъул каву эхетулаго. Нунил вас Егьошуаги гьоркьов ккун цебеккунго бицун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда[*] рекъон ккана гьеб.

#### 17


Илясица ракъдаллъи бачӀиналъул бици

1ГилгӀадалда бугеб Тишбиялдаса Илясица Ахавида абуна: «Дица хъулухъ гьабулев ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа – дир амруялдалъун гурони чамалиго соналъ, я щуб, я цӀад базе гьечӀо», – ян.

2Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима рещтӀана:

3«Гьаб бакӀги[†] тун бакъбаккул рахъалде а ва Иорданалъул[†] бакъбаккул рахъалдехун бугеб Керит абураб лъарамухъалда вахча. 4Лъарахъа лъим букӀина дуе гьекъезе, квенги Дица гъудузда тӀад къан буго дуе щвезабеян». 5БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе гьабуна гьес кинабго. Иорданалъул бакъбаккул рахъалдехун бугеб Керит лъарахъе вилълъана гьев ва гьениб чӀел гьабуна. 6Радалги къасиги чедги гьанги босун бачӀунаан гъудуз гьесие, лъимги лъарахъа гьекъолаан.


Иляс ва Сарепталдаса къоролай

7Заман ун хадуб, ракьалде цӀад балеб букӀинчӀелъул, лъар бакъвана. 8Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана Иляс аварагасухъе: 9«Гьанже мун Сидоналда аскӀоб бугеб Сарепталде а ва гьениб чӀел гьабе. Дица цо къоролалда лъазабун буго мун кваназавеян»[+].

10Гьев Сарепталде вилълъана. Шагьаралъул кавабахъе гьев щвараб мехалъ, гьений цӀул-гӀучӀ бакӀарулей цо къоролай ятана. Гьес гьелда абуна: «Цодагьаб лъим босе дие гьекъезе», – ян. 11Гьей арайго, гьелда хадубги ахӀана гьес: «Цо чадил мочӀуги босе дие», – ян.

12«Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀаги, – ян абуна гьелъ, – дир чед гьечӀо, гӀартиниб цо дангъура цӀураб ролъги, хъабил тӀинда дагьа-макъаб зайтуналъул нахги хутӀун буго дир. Гьале цо-кӀиго цӀулал хъвалхьенги босун ина, гьеб ролъул васасеги диегоги квен гьабизе; гьебги кванала, хадур ниж ракъуца хвела».

13Илясица гьелда абуна: «Мун хӀинкъуге. Рокъоеги ун дица абухъе гьабе. Амма, цин гьелъул цо гьитӀинаб чедги бан, гьеб дие босун ячӀа. Хадуб дуегоги дурго васасеги гьабе кваназе жо. 14ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб бугелъул: „БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалде цӀад бараб къо тӀаде щвезегӀан, я гӀартиниса ролъ, я хъабиниса нах лъугӀиларо“, – ян».

15Гьелъ инеги ун Илясица абухъе гьабуна; гьелдаса нахъе гьелъиеги Илясиеги ва гьелъул хъизан-къаялъеги гӀураб квен букӀана жиб-жиб къоялъ. 16Илясица бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, я гӀартиниса ролъ, я хъабиниса нах лъугӀичӀо.


Къоролалъул хварав вас чӀаго гьави

17Цодагьаб заман ун хадуб гьей гӀаданалъул вас унтана. Гьесул хӀал тӀадеялдаса тӀаде квешлъулеб букӀана – ахирги хӀухьел къотӀана васасул. 18Цинги гьелъ Илясида абуна:

«Щиб дидаса дуе къваригӀун бугеб, Аллагьасул авараг? Дир мунагьал ракӀалде щвезаризе ва дир вас чӀвазейищ мун вачӀарав?»

19«Гьаниве кье дихъе дур вас», – ин жаваб кьуна Илясица. Гьес гьев гьелъухъа кодоса восана ва живго жанив чӀараб тӀадрокъовеги восун, жиндирго бусада тӀад лъуна. 20Хадуб гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бана: «Я дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, жиндир рокъоб дица чӀел гьабурай къоролалда тӀадеги, хвезавун гьелъул васгун, гьаб балагь бачунеб жойищха Дуца?!»

21Лъабго нухалъ гьесул къаркъалаялда тӀадги вегун, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бан гьардана гьев: «Я дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, биччанте гьав васасул гӀумру нахъбуссине гьасухъе!»[+]

22БЕТӀЕРГЬАНАС Илясил гьари къабул гьабуна, васасул хӀухьел нахъбуссана ва гьев чӀаголъана. 23Илясица вас жиндирго тӀадрокъоса восун гӀодове рокъове щвезавуна. «Ялагье, дур вас чӀаго вуго!» – янги абун, гьев эбелалъухъе кьуна.

24Цинги гьей чӀужугӀаданалъ Илясида абуна: «Гьанже дида лъана мун Аллагьасул авараг вукӀин ва дуца бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи битӀараб букӀин».

#### 18


Иляс ГӀизраилалде тӀадвусси

1ГӀезегӀан заман ун хадуб, ракъдаллъи ккун лъабабилеб соналъ Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима рещтӀана: «Вилълъа, Ахавида цеве вахъа, Дица гьаб ракьалде цӀад базабизе букӀине».

2Иляс нухде вахъана Ахавихъе ине.

Самариялда гӀасияб ракъи букӀана, 3ва Ахавица жиндирго кӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчи ГӀобадиягь ахӀана жиндихъего. (ГӀобадиягь вукӀана БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀакъ ритӀухъав чи. 4Изавелица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзаби гъурулаго, ГӀобадиягьица вачун нусго авараг кӀиго нохъода, кӀикъоялда анцӀ-анцӀ жиб-жиб нохъода жанир рахчана ва гьезие чед-лъимги чӀезабуна.)[+]

5Ахавица ГӀобадиягьида абуна: «Гьаб улка къотӀун киналго иццазухъе ва лъаразухъе а. Щиб лъалеб, чуял ва гӀорцӀмал кваназаризе ва гьел хвалде ккечӀого рукӀине, хер батизе бегьула нилъеда».

6Гьез хал-шал гьабизе бугеб ракь цоцада гьоркьоб бикьана ва Ахав цо рахъалде, ГӀобадиягь цогидаб рахъалде ана. 7Жиндирго нухккун унаго ГӀобадиягьида Иляс дандчӀвана. ГӀобадиягьида гьев лъана ва ракьда гьумер цун гӀодове къулана. Цинги гьес абуна: «Мунищ дир бетӀергьан Иляс?»

8«Дун вуго, – ян жаваб кьуна Илясица. – Вахъа, дурго хважаинасда дун вугин гьанивин бицине а».

9«Дида ккараб мунагь щиб, – ин гьикъана ГӀобадиягьица, – гьедин дун, дур лагъ дуца Ахавида кодове тамихӀалъе кьезе? 10Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа, Дир хважаинас мун валагьизе ритӀичӀеб, я цониги халкъ, я цониги пачалихъ хутӀичӀо. Жиб-жиб нухалъ гьез мун гьечӀин довайин абурабго, гьес гьел мун ватичӀин абун гьедизе тӀамуна. 11Гьанже дуца абулеб буго инеги ун дир хважаинасда мун гьанив вугин бицейин. 12Дун гьаниса аравго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀалъ вачун, киве аравали лъачӀого тӀагӀинагури мун. Дица вачӀун Ахавида абила, гьесдайин абуни мун ватиларо, цинги гьес дун чӀвала. Дуда лъан букӀа, дица, дур лагъас, гӀолохъанлъиялдаса нахъего БЕТӀЕРГЬАНАСЕ как-дин гьабураблъи[+]. 13Изавелица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзаби чӀвалеб мехалъ дица гьабураб жо бицинчӀищ дуда? Дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нусго авараг кӀиго нохъода, кӀикъоялда анцӀ-анцӀ щибаб нохъода жанир рахчана ва гьезие чед-лъимги чӀезабуна. 14Гьанже дуца абулеб буго дида дурго хважаинасухъеги ун гьесда Иляс вугин гьанивин абейин. Гьес чӀван рехула дун!»

15Илясица абуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьале жакъа дун Ахавида цеве вахъине вуго».


Илясги БагӀалил хъулухъчагӀиги Кармил магӀарда

16ГӀобадиягь Ахавихъе вилълъана ва кинабго гьесда бицана. Цинги Ахав Илясида данде вахъана. 17Илясида бер чӀварабго гьес абуна: «Мунищ гьав? Гьаб балагь ГӀизраилалда тӀаде бачарав чи!» – ян.

18«Дица бачинчӀо ГӀизраилалда тӀаде балагь, – ин жаваб кьуна Илясица, – амма дуцаги дур инсул гӀагарлъиялъги бачана: БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялги рехун тун нужлъидал БагӀалида[†] хадур рилълъарал. 19АхӀизе чагӀиги ритӀун тӀолабго ГӀизраилалдаса халкъ бакӀаре[†] дихъе Кармил магӀарде. Изавелида цадахъ квана-гьекъолев ункънусиялда кӀикъоялда анцӀго БагӀалил аварагги, ункънусго Ашерал[†] аварагги ваче гьаниве».

20Ахавица киналго гӀизраилазухъе хабар битӀана ва Кармил магӀарде аварагзаби ракӀарана. 21Иляс тӀолго халкъалда цеве вахъун кӀалъана:

«Кире щвезегӀан нужеца цого заманалда кӀиго бакӀида гӀодор чӀезе хӀаракат бахъизе бугеб? Нужер Аллагьлъун БЕТӀЕРГЬАН ватани – Гьесда хадур рилълъа, БагӀал ватани – гьесда хадур а». Халкъалъ цо кӀал кӀалъачӀо[+]. 22Гьебмехалда Илясица гьезда абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзабазда гьоркьов цохӀо дун гурони хутӀичӀо, БагӀалил абуни ункънусиялда кӀикъоялда анцӀго авараг вуго[+]. 23Биччанте кӀиго баси бачун бачӀине гьанибе. Хадуб гьез тӀаса бище абе цояб, хъун къотӀ-къотӀун кескал гьарун цӀулада тӀад лъе абе, амма цӀа гъоге. Дица цогидаб баси къачӀала, цӀулада тӀад лъела, амма цӀа гъеларо. 24Цинги нужеца нужерго аллагьасул цӀар ахӀе, дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар ахӀила. ЦӀадудалъун жаваб кьурав Аллагь вукӀине вуго хӀакъикъияв Аллагь».

ЛъикӀаб жо бицунеб буго дуцаян абун кӀалъана халкъ. 25Илясица БагӀалил аварагзабазда абуна: «Нуж гьедигӀан гӀемерал ругелъул, тӀоцебе нужеца гьаб кӀиябго басидул цояб тӀаса бищун къачӀай. Нужерго аллагьасул цӀар ахӀе, амма цӀа бакуге».

26Гьез цояб баси бачана ва хъун къотӀ-къотӀун къачӀана, цинги радалиса бахъараб къаде мех щвезегӀан БагӀалиде ахӀи бана.

«Нижер гьари къабул гьабе, БагӀал!» – ин ахӀдана гьел. Амма данде сас рагӀулеб букӀинчӀо ва лъицаго гьезие жаваб кьолеб букӀинчӀо. Жинцаго гьабураб къурбаналъе[†] бакӀалда сверун лъугьун эхе-эхеде кӀанцӀана ва хӀал щун рекерахъдана гьел. 27Къадемех щварабго Иляс гьезда тӀад велъанхъизе жувана.

«ЛъикӀ гӀергӀеде! – ян абулеб букӀана гьес. – Гьев аллагьлъидал! Гьев цо сундулниги пикруялда ватила, ялъуни сапаралда ватила. Щиб лъалеб, кьижун ккун ватизеги бегьула ва гьев ворчӀизавизе ккела». 28Гьел жеги цӀикӀкӀун ахӀдана ва жидерго гӀадаталда рекъон, хунжрузгун хучдуз жалго жидецаго ругънахинарун би чвахизабуна. 29Къадемехги ана ва бакъанигӀуж щвезегӀан гьел жеги хӀалалдаса ун хъетӀана. Амма данде сас рагӀулеб букӀинчӀо ва лъицаго гьезие жавабги кьечӀо[+]. 30Цинги Илясица халкъалда абуна: «Гьанире дида аскӀоре рачӀа», – ян.

Гьел аскӀоре рачӀана ва гьес биххун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀ цӀи гьабун къачӀана. 31Илясица анцӀила кӀиго гамачӀ босана, дуда цӀар ГӀизраил букӀине бугилан БЕТӀЕРГЬАН жинда кӀалъарав Якъубидаса лъугьараб анцӀила кӀиго къавмалъул[†] къадаралда рекъон[+]. 32Гьел ганчӀалги лъун гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе бакӀ бана ва гьелда сверун кӀиго сат[*] ролъул жанибе унеб рахъ бухъана. 33Гьес цӀадуе цӀул лъуна, басидул къаркъалаги кескал гьарун къотӀун цӀулада тӀад лъуна. 34Хадуб гьес абуна:

«Ункъо кӀудияб гӀеретӀ лъадал цӀезабе ва гьеб гьаб тӀубан бухӀулеб къурбаналдеги[†] цӀуладеги тӀаде тӀе. КӀиабилеб нухалъги гьединго гьабе», – ян.

Гьез гьедин гьабуна. Лъабабилеб нухалъги гьединго гьабейилан абуна гьес. Лъабабилеб нухалъги гьединго гьабуна. 35Лъим къурбаналъул бакӀалда сверун чвахана ва рахъцин цӀезабуна. 36Къурбаналъе мех щварабго Иляс аскӀовегӀан къана ва гьес дугӀа гьабуна:

«Ибрагьимил, ИсхӀакъил ва ГӀизраилил БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, биччанте жакъа халкъалда лъан букӀине Мун вугевлъи ГӀизраилалъул Аллагь ва дунги Дур лагъ вукӀин, гьаб кинабгоги дица Дур амруялда рекъон гьабулеб букӀин![+] 37Къабул гьабе БЕТӀЕРГЬАН, къабул гьабе дир дугӀа, гьаб халкъалда Мун БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вукӀин ва Дуца цӀидасан гьезул ракӀал Дудехунго руссинарулел рукӀин лъан букӀине».

38Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСДАСА цӀа рещтӀана, ва цӀулгун, гамачӀгун, ракьгун ва рахъниб букӀараб лъимгун цадахъ тӀубан бухӀулеб къурбан гьеб цӀадуца къулчӀана[+]. 39Гьеб бихьарабго тӀолабго халкъалъ кӀалагъоркье речӀчӀун сужда гьабуна ва гьел ахӀдана:

«БЕТӀЕРГЬАН вуго Аллагь! БЕТӀЕРГЬАН вуго Аллагь, БагӀал гуро!» 40Илясица гьезие буюрухъ кьуна:

«БагӀалил аварагзаби ккве! Цонигияв лъутун ворчӀизе виччаге!» – ян. Гьез гьел ккуна ва Илясица Кишон расалъиялдеги рачун гьел киналго чӀвана[+].


Ракъдаллъиялъул ахир

41Илясица Ахавида абуна: «Вахъа, квана-гьекъезе а, чвахун балеб цӀадул сас рагӀулеб бугин».

42Ахав квана-гьекъезе ана, Илясин абуни Кармил мегӀералъул тӀогьиве вахана, гьенив гьумерги накабазда гьоркьоб лъун суждаялда чӀана.

43«Вахъа, ралъдал рахъалдехун валагьизе а», – ян абуна гьес жиндирго лагъасда. Гьев валагьизе ана ва щибго гьечӀин абуна.

Анкьго нухалъ абуна Илясица: «Нахъеги а», – ян. 44Анкьабилеб нухалъ лагъас абуна:

«Ралъдахъа цо гьитӀинаб, хъатидаса кӀудияб гьечӀеб накӀкӀ бачӀунеб буго», – ян.

Цинги Илясица абуна: «Инеги ун Ахавида абе: „Чолгьаказда хехго чуял рай, цӀадги бан мунго гьенив хутӀичӀого вукӀине“, – ян».

45Цодагьаб заманалда жаниб накӀкӀаз бецӀлъизабуна зоб, кутакаб гьури бахъана ва тӀупан тӀезе байбихьана; Ахавица Изреелалде нух босана[+]. 46Илясида тӀаде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуват рещтӀана ва рачликь къазабун гӀабагун Ахавида цеве-цеве векерана гьев Изреелалде щвезегӀан[+].

#### 19


Иляс Изавелихъа лъути

1Ахавица кинабго Илясица гьабураб жо ва гьес киналго БагӀалил[†] аварагзаби хвалчаца чӀвараллъи Изавелида бицана. 2Цинги Изавелица Илясихъе вакил витӀун ана гьадинаб хабаргун:

«Аллагьзабаз кьварараб тамихӀ гьабеги дие, метер гьаб гӀужде дица дуе дуца дол аварагзабазе гьабураб гьабичӀони», – ян.

3Гьеб рагӀидал гьев вахъун жиндирго гӀумру хвасар гьабизе лъутана. Ягьудиялда бугеб Беэр-Шеваялде щваравго, гьенив лагъги тун,[+] 4гьев живго, рилълъун ани цо къойил манзилалъ рикӀкӀада бугеб авлахъалде ана. Гьенив цо рицӀцӀигъотӀода гъоркь гӀодовги чӀун, хвел гьарана жиндиего.

«Гьанже гӀун буго, БЕТӀЕРГЬАН, – илан кӀалъана гьев, – бахъе дир рухӀ, дунги дир умумуздаса цӀакъав гьечӀелъул!»[+] 5Хадув гьев рицӀцӀигъотӀода гъоркь вегана ва кьижун ккана. Гьедин кьижун вукӀаго танкан малаик хъвана гьесда, ва малаикас абуна: «ТӀадеги вахъун кванай».

6Тира-сверун валагьидал, гьале къаданиб лъун цӀадул хӀенхӀазда бежараб чедги, лъадал цӀураб парччиги буго. Гьев кванана, лъим гьекъана ва нахъеги вегана.

7КӀиабилеб нухалъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] малаик вачӀун гьесда хъвана ва кӀалъана: «ТӀадеги вахъун кӀалдиб жо лъе, гурони нух цӀакъго захӀмалъизе буго дуе».

8Гьев тӀаде вахъана, кванана ва лъим гьекъана. Цинги гьеб квараб кванида кӀикъого сордо-къоялъ вилълъун ана гьев, ахирги Аллагьасул мегӀер Хоривалде[*] щвезегӀан[+]. 9Гьенив цо нохъода жанивеги ун, сордо бана.


БетӀергьан Илясида кӀалъай

Илгьам лъугьун БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана Илясида: «Щиб дуца гьаниб гьабулеб жо, Иляс?»

10Гьес жаваб кьуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун Дуе хъулухъалъе чӀарав чи вуго дун. ГӀизраилаз Дургун къотӀи[†] хвезабун буго, Дур къурбаналъе[†] бакӀги[†] биххизабун, Дур аварагзабиги хвалчаца чӀван руго. ЦохӀо дун хутӀана, дунги чӀвазе къваригӀун буго дозие»[+].

11БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: «Мун къватӀиве вахъа гьанже ва магӀарда Дида цеве эхете. Дун ине вуго гьениса, дуда аскӀоса!»

Ва гьале БЕТӀЕРГЬАН аскӀоса ине лъугьана ва цо гӀасияб гьури бахъун бачӀун мугӀрул кьватӀизаруна ва кьураби щущахъ разаруна БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере, амма гьоролъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН. Гьорода хадуб ракь багъарана, амма ракь багъариялъулъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН[+]. 12Ракь багъариялда хадуб цӀа рурудана, амма цӀадулъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН. ЦӀаялда хадуб цо хӀеренаб шуршури бахъана[+]. 13Гьеб рагӀарабго Илясица, гӀабаги тӀаде бачун гьумер бахчана, цинги къватӀивеги вилълъун, нохъодул кӀалтӀа эхетана. Гьесда цо гьаракь рагӀана ва гьаркьица гьесда цӀехана: «Щиб дуца гьаниб гьабулеб жо, Иляс?»

14Гьес жаваб кьуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун Дуе хъулухъалъе чӀарав чи вуго дун. ГӀизраилаз Дургун къотӀи хвезабун буго, Дур къурбаналъе бакӀги биххизабун, Дур аварагзабиги хвалчаца чӀван руго. ЦохӀо дун хутӀана, дунги чӀвазе къваригӀун буго дозие»[+].

15Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Мун вачӀараб нухалъ тӀадвусса ва Дамаскалъул авлахъалде а. Гьениве щваравго Хазаилида зайтуналъул нах бахе, гьев Сириялда тӀад пачалъун тезе[+]. 16Жеги Нимшил вас Егьудаги бахе зайтуналъул нах, гьев ГӀизраилалда тӀад пачалъун тезе, ва Авел-Мехолаялдаса Шапатил вас ЭлишагӀидаги нах бахе, гьев дур бакӀалда авараглъун тезе[+]. 17Хазаилил хвалчакьа ворчӀаравщинав Егьуца чӀвазе вуго, Егьул хвалчакьа ворчӀаравщинав ЭлишагӀица чӀвазе вуго[+]. 18Амма Дица, БагӀалида цебе наку чӀвачӀев ва гьесда баичӀев анкьазарго чи цӀунун вуго ГӀизраилалда»[+].


ЭлишагӀ авараглъун вахъин

19Гьениса нухде вахъана Иляс ва Шапатил вас ЭлишагӀ валагьана. АнцӀила кӀиго кӀи-кӀи данде рарал оцалгун векьарулев вукӀана ЭлишагӀ ва живгоги вукӀана анцӀила кӀиабилел кӀиго данде рарал оцазда хадув унев. АскӀосан унелъул Илясица гьесда тӀаде гӀаба рехана. 20Гьебмехалъ рехун тун оцалгун, Илясида хадув гӀедегӀана ЭлишагӀ.

«Эбел-эменгун къо-лъикӀ гьабизе изну кье дие, – ян абуна гьес. – Цинги дун дуда цадахъ вилълъина».

«А дурго. Дица ккунищ мун вугев?» – ин абуна Илясица[+].

21Гьебмехалъ ЭлишагӀ тӀадвуссана, кӀиго оцги бачана хъвезе. Гьезул пурцида цӀаги гъун гьан белъана, цинги гьеб кваназе гӀадамазе бикьана. Живгоян абуни, Илясида хадув ана ва гьесие хъулухъалъе чӀана[+].

#### 20


Бен-Гьадад рагъде къачӀай

1Сириялъул пача Бен-Гьададица аскар данде бакӀарана.[†] Гьесул кверщаликь вугев лъебералда кӀиго пачагун, гьезул чуялгун ва чолгьакалгун цадахъ вахъун, Самария сверун ккуна ва гьелда данде рагъ байбихьана[+]. 2Гьес шагьаралде Ахавихъе вакилзаби ритӀана гьадинаб хабаргун: 3«Гьадин абулеб буго Бен-Гьададица: „Дур гӀарацги меседги – дир, дур руччабиги лъималги – дир“».

4ГӀизраилалъул пачаяс жаваб кьуна: «Дир бетӀергьан пача, гьеб дуца абухъе, дунги дир кинабго бугебщинабги дур ккола», – ян.

5Вакилзаби рачӀана нахъеги ва гьез абуна: «Дица духъе чагӀи ритӀун рукӀана дур гӀарац-меседги, дур руччаби-лъималги тӀалаб гьарун. 6Гьелда тӀадеги, дица дир чукъби ритӀизе руго метер гьаб гӀужалъ, дур кӀалгӀаялда ва дур цересел чагӀазул рукъзабахъ[†] чӀухь базе. Гьез жиндир берда берцин бихьараб багьаябщинаб жоялде квер битӀизе буго ва цадахъ босун ине буго».

7Цинги ГӀизраилалъул пачаяс улкаялъул киналго кӀудиял чагӀи данде ахӀана ва гьезда абуна: «Балагье цо, гьав чияс питна балагьулеб бугеб куц! Дос дир гӀарац-месед ва руччаби-лъимал тӀалаб гьаридал, дица инкар гьабичӀо досие»[+].

8Цинги киналго кӀудиял чагӀаз гьесда абуна: «Мун досухъ гӀенеккуге ва гьес тӀалаб гьабуралдаги воре тӀад рекъоге».

9Цинги гьес Бен-Гьададил вакилзабазда абуна: «Дир бетӀергьан пачаясда абе: „ТӀоцебесеб нухалъ дуца тӀалаб гьабурабщинаб жо дица тӀубазабила, амма гьаб жо гьабизе кӀоларо“, – ян».

Гьел ана ва жаваб Бен-Гьададихъе щвезабуна. 10Гьебмехалъ Бен-Гьададица гьадинаб хабар битӀана Ахавихъе: «Биччанте аллагьзабаз кьварараб тамихӀ гьабизе дие, дир жив-жив чиясе цо-цо дангъура цӀезе гӀураб рахъуцин Самариялъул хутӀани!»

11ГӀизраилалъул пачаяс жаваб гьабуна: «Гьесда абе: „Гьанжего гьанже къолден ретӀунев вугев рагъухъан, бергьенлъиги босун гьеб тӀаса рехулев чи гӀадин веццардуге“, – ян».

12Бен-Гьадад пачабигун цадахъ чадразухъ гьекъолдулев вукӀана гьеб жаваб гьесда рагӀидал. Цинги гьес жиндирго рагъухъабазе буюрухъ кьуна: «Рагъде къачӀай!»

Гьел шагьаралде тӀаде кӀанцӀизе хӀадурлъана.


Сириязул тӀоцебесеб къей

13Гьебго заманалда ГӀизраилалъул пача Ахавихъе вачӀана цо авараг ва гьес абуна: «Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Доб кӀудияб аскар бихьулищ дуда? Жакъа Дица гьеб духъе кьела ва дуда Дун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин бихьила“».

14«Гьеб иш лъица тӀубазабизе бугеб?» – ин цӀехана Ахавица. Аварагас жаваб гьабуна: «„Сардаразул нукарзабаз“[*], – ин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС».

«Лъица байбихьизе бугеб рагъ?» – ин цӀехана гьес. «Дуца», – ян жаваб кьуна аварагас.

15Цинги Ахавица сардаразул нукарзаби ахӀана, кӀинусиялда лъебералда кӀиго чи. Хадуб гьес ракӀарана хутӀарал гӀизраилал – кинавниги анкьазарго чи. 16Гьел къватӀире рахъана къалъул гӀужалда, Бен-Гьададги лъебералда кӀиялго гьесулгун къотӀиялда[†] ругел пачабиги жидерго чадразухъ мехтизегӀан гьекъон рукӀадго. 17Сардаразул нукарзабазул къокъа тӀоцебесеб кьералда къватӀире рахъана.

Бен-Гьададица ахӀвал-хӀал лъазабизе ритӀарал рорчӀухъабаз Самариялдаса къватӀире чагӀи рачӀунел ругин лъазабуна.

18«Рекъелгун рачӀунел ратаниги, рагъгун ратаниги, гьел чӀаго кверде росе», – ян лъазабуна гьес.

19Цере-цере сардаразул нукарзабигун, гӀизраилазул аскар шагьаралдаса къватӀибе лъугьана. 20Рагъ байбихьана, сириял лъутанхъизе лъугьана. ГӀизраилал гьезда хадур рекерана, амма Сириялъул пача Бен-Гьадад чодеги кӀанцӀун, цогидал чотӀахъабигун цадахъ лъутун хвасарлъана. 21ГӀизраилалъул пачаяс чотӀахъабиги чолгьакалги гъурана; сириязул хӀур гьабуна пачаяс гьеб рагъулъ.

22Гьебмехалда ГӀизраилалъул пачаясухъе авараг вачӀана ва гьес абуна:

«Ярагъ къачӀай ва рагъухъаби хӀадур гьаре, щайгурелъул тӀадияб ихдалил гӀужалда Сириялъул пача цӀидасан дуде тӀаде кӀанцӀизе вуго»[+].


Сириязул кӀиабилеб къей

23Сириялъул пачаясул божарал чагӀаз гьадинаб гӀакълу кьуна гьесие:

«Дозул Аллагь вуго мугӀрузул Аллагь. Гьелъин дол нилъедаса къуватал ругел. Амма нилъ гьелгун расалъиялда рагъани, гьайгьай, нилъер къуват цӀикӀкӀине буго. 24Цоги гьадинаб жо гьабе: киналго пачабиги нахъе гьарун, аскаразда тӀад цогидал бутӀрул лъе гьезул бакӀалда. 25Жеги, доб рагъулъ хвараб аскаралъул бакӀалда, гьелдаго релълъараб, добго къадаралда цӀияб аскар бакӀаре – чол бакӀалда чу, чолгьакил бакӀалда чолгьоко – нилъ гӀизраилалгун расалъиялда рагъизе рукӀине. Цинги нилъ, гьайгьай, доздаса бергьуна».

Гьев гьезда тӀад рекъана ва гьедин гьабуна.

26Хадусеб ихдалил гӀужалда Бен-Гьададица сириял данде ракӀарана ва ГӀизраилгун рагъ гьабизе Апекалде къокъана[+]. 27ГӀизраилалги данде ракӀарана ва квен букӀа, ярагъ букӀа, хӀажатабщинабги цадахъ босун сириязда данде рахъана. Гьел кӀиго къокъаялдеги рикьун, сириязда дандритӀун чӀана; гьезул кӀиго къокъа релълъунаан кӀиго гьитӀинаб цӀаназул рехъада, сириязин абуни тӀолабго сверухълъиго цӀезабун букӀана.

28Аллагьасул лагъ вачӀана ГӀизраилалъул пачаясухъе ва гьес абуна:

«Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Сирияз МугӀрузул Аллагь вугин БЕТӀЕРГЬАН, амма расалъиялъул Аллагь гурилан абуралъухъ, Дица гьаб кӀудияб бо духъе кодобе кьела ва нужеда лъан букӀина Дун вугеблъи БЕТӀЕРГЬАН“».

29Анкьго къоялъ цоцада дандритӀун рукӀелалги гьарун чӀана гьел ва анкьабилеб къоялъ рагъ байбихьана. Цо къоялда жаниб ГӀизраилаз сириязул нусазарго рагъухъан чӀвана. 30ХутӀарал Апек шагьаралде тӀурана ва гьениб гьезул къоло анкьазарго чиясда тӀадеги къед биххана. Бен-Гьададги тӀурана шагьаралде ва хъалаялъул нахъарокъов вахчана.


Ахавица Бен-Гьадад чӀаго тей

31Бен-Гьададил божарал чагӀаца абуна гьесда: «ГӀенекке, нижеда рагӀана ГӀизраилазул пачаби гурхӀел бугел ругилан. Изну кье нижее, хӀебтил гӀабабиги тӀад ретӀун ботӀрода кваралги ран[*] ГӀизраилалъул пачаясухъе ине. Щиб лъалеб, гьес дур гӀумру цӀунизе бегьула».

32ТӀад хӀебтил гӀабабиги ретӀун, кваралги ботӀрода ран гьел ГӀизраилалъул пачаясухъе рачӀана ва гьез абуна: «Дур лагъ Бен-Гьададица абулеб буго: „Гьарула дуда, чӀаго те дун“, – ин».

Пачаяс жаваб гьабуна: «Гьев жеги чӀагойищ вугев? Гьев дир вац вуго».

33Вакилзабаз гьеб рагӀи лъикӀалъе батилин пикру гьабуна ва хӀалакун гьелда тӀад рекъана: «У, дур вац вуго Бен-Гьадад!» – ин абуна гьез.

«Дихъе ваче гьев», – ин абуна пачаяс. Бен-Гьадад гьесухъе вачӀаравго Ахавица гьев жиндирго чолгьакиде вахинавуна.

34«Дир инсуца дур инсухъа рахъарал шагьарал нахъруссинарила дица, – ян кӀалъана Бен-Гьадад. – Дуего базаралги рагье Дамаскалда, дир инсуца Самариялда рагьарал гӀадин».

Ахавица абуна: «Гьединаб къотӀигун виччала дица мун». Гьесулгун къотӀи-къайги гьабун гьес гьев виччан тана[+].


Ахавие къотӀараб хӀукму

35БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун цо аварагас цогидасда абуна: «Гьарула, кьабе дида». Амма гьес инкар гьабуна. 36Цинги аварагас абуна: «Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪ гӀин тӀамичӀелъул, гьаниса къватӀиве вахъаравго, гъалбацӀалъ чӀвазе вуго мун». Гьев чи гьениса нахъе аравго кӀанцӀун дандеги бачӀун гъалбацӀалъ чӀвана гьев[+]. 37Аварагас цоги чи валагьана ва гьесда абуна: «Гьарула, кьабе дида», – ян.

Гьев чияс гьев кьабун лъукъ-лъукъана. 38Хадуб гьенисаги вилълъун пача вачӀинегӀан нухда вахъун чӀана гьев авараг. Беразде жоги рехун гьес жиндирго гьумер бахчана. 39Пача аскӀоса унев вукӀаго гьев гьесде ахӀдана:

«Дун, дур лагъ рагъул коронив вукӀана. Цо рагъухъан вачӀана дида аскӀове асирги вачун, ва гьес дида абуна: „Гьав чиясе хъаравуллъи ккве. Гьав лъутани, гьасул бакӀалда мун хвезе вуго, ялъуни цо талант[*] гӀарцул кьезе ккезе буго дуца“[+]. 40Амма дур лагъ доб-гъобалъул тӀалабалда вукӀаго, асир тӀагӀана».

«Дурго кӀалалъ бицанагури дуего къотӀулеб хӀукму», – ян абуна ГӀизраилалъул пачаяс[+].

41Гьебмехалъ аварагас гьурмадаса жо бахъун нахъе рехана ва ГӀизраилалъул пачаясда гьев аварагзабазул цояв вукӀин лъана. 42Гьес пачаясда абуна: «Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дица хвезе къотӀарав чи виччан тана дуца. Гьединлъидал мун хвезе вуго гьесул бакӀалда ва дур халкъ – гьесул халкъалъул бакӀалда“».

43Кьерхун гьумергун ва ццидал цӀун ракӀгун вуссана ГӀизраилалъул пача Самариялде жиндирго кӀалгӀаялде.

#### 21


Наватил цӀолбол ах

1Заман ун хадуб гьадинал лъугьа-бахъинал ккана. Изреел шагьаралдаса Наватил цӀолбол ах букӀана Изреелалда, Самариялъул пача Ахавил кӀалгӀаялда аскӀоб. 2Ахавица Наватида абуна:

«Дие кье дур цӀолбол ах, гьеб дир кӀалгӀаялда аскӀоб бугелъул. Гьелъухъ дица дуе гьелдасаги лъикӀаб цӀолбол ах кьела, ялъуни, дуе бокьани, гьелъухъ кколеб багьа кьела»[+]. 3Амма Наватица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги дица дирго умумузул ирс чияе кьеялдаса», – ян[+].

4Кьерхун гьумергун ва ццидал цӀун ракӀгун ана Ахав рокъове, щай абуни, дица дуе дир умумузул ирс кьеларилан абидал гьесда Изреелалдаса Наватица. Кванидаса инкарги гьабун, вахун бусадегун, къададехунги вуссун вегана гьев[+].

5Гьесул лъади Изавел ячӀана жание ва гьелъ гьесда цӀехана: «Щай мун гьедин кьерхун вугев? Щай кваналарев?»

6Гьес жаваб гьабуна: «Щайгурелъул, дица Изреелалдаса Наватида абуна биче дий цӀолбол ахин, ялъуни, дуе бокьани, дица гьелъул бакӀалда[†] цогидаб кьелин дуеян. Амма кьеларо дица дуе дир цӀолбол ахилан абуна гьес».

7Цинги гьесул лъади Изавелица абуна: «ГӀизраилалъул пача гьединищ вукӀунев? ТӀаде вахъун кӀалдиб жо лъе, гьелъул ургъел гьабуге! Дица чӀезабила дуе Изреелалдаса Наватил цӀолбол ах».

8Гьебмехалда Ахавил цӀаралдасан кагътал хъвана гьелъ, ва гьесул мугьруги чӀван Наватил шагьаралъул кӀудиял чагӀазухъе ва чӀухӀбузухъе ритӀана[+]. 9Гьел кагътазда хъван букӀана:

«КӀал кколеб къо чӀезабе ва гӀакӀаги ахӀун халкъ данде бакӀаре. Цинги Нават, халкъалда гьоркьоб бищун хӀурматияб бакӀалда гӀодов чӀезаве. 10Гьесда дандвитӀун кӀиго хӀалихьатги чӀезаве. Биччанте гьез бицине гьес Аллагьасдеги пачаясдеги рогьо банилан. Хадуб, гьениса нахъеги вачун, ганчӀал речӀчӀун чӀвай гьев»[+].

11Изавелица кагътазда хъвараб буюрухъалда рекъон гьабуна Наватил шагьаралдаса кӀудиял чагӀаз ва чӀухӀбуз. 12Гьез кӀал кквезе къоги чӀезабун, халкъ данде бакӀарана, ва Нават халкъалда гьоркьоб хӀурматияб бакӀалда гӀодов чӀезавуна. 13Хадуб кӀиго хӀалихьат вачӀун, гьесда дандритӀун гӀодор чӀана ва халкъалдаго рагӀун Наватида гӀайиб чӀвазе лъугьана: «Наватица Аллагьасе ва пачаясе рогьо бана», – ян.

Цинги гьев шагьар тун къватӀивехунги вачун ганчӀица чӀвана. 14Хадуб гьез Нават ганчӀица чӀванин ва гьев хванин абун хабар битӀана Изавелихъе.

15Нават ганчӀица чӀванин хабар рагӀарабго, гьелъ Ахавида абуна: «Вахъун тӀадегун дуе гьеб бичизе инкар гьабурав Наватил цӀолбол ахил хважаинлъи гьабизе а. Дов хвана». 16Нават хун вугилан рагӀидал, Ахав къватӀиве вахъана Наватил цӀолбол ахил хважаинлъи гьабизе.


Илясица Ахавидаги Изавелидаги данде Аллагьасул рагӀи бицин

17Тишбиялдаса Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима рещтӀана:[+] 18«Самариялда вугев ГӀизраилалъул пача Ахавихъе а. Гьев гьабсагӀаталда Наватил цӀолбол ахикь вуго, гьелъие хважаинлъи гьабизе вачӀун. 19Гьесда абе: „Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Дуца чи чӀварав гӀечӀого, гьанже гьесул боцӀи-малалдеги квер бегьулевищ вугев?’“ Хадубги абе гьесда: „Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Гьабзаз Наватил би чӀикӀараб бакӀалда, дур биги чӀикӀизе буго’, – ян“»[*][+].

20Ахавица Илясида абуна: «Ватанагури дун дуда, дир тушман!»

«Ватана, – ян жаваб кьуна гьес, – щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе къабихӀаб жо гьабизе къасд ккедал дур. 21Гьадин лъазабулеб буго БетӀергьанас: „Дица балагь бачине буго дуда тӀаде. Дица гъурила дур наслу ва Ахавил бихьинал цо течӀого, лагъ вукӀа, эркенав вукӀа, тӀуран тӀагӀинарила[+]. 22Дица дур хъизан-агьлу Наватил вас Яровамилалда ва АхӀиягьил вас Баашалалда релълъинабила, щайгурелъул дуца Дир ццин гьалаглъизабидал ва ГӀизраил мунагьазде бачиндал“[*][+]. 23Гьединго Изавелил рахъалъги лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Изреелалъул къеда гъоркь гьабзаца тӀутӀун язе йиго Изавел“[+]. 24Ахавил чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун рала, авлахъалда хварал – хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀила».[*][+]

25(Жиндирго лъади Изавелица гьусизавун БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабулев Ахав гӀадав чи тӀокӀалъ вахъинчӀо[+]. 26БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал амориязда релълъун, гьезул гьересиаллагьзабазе бетӀерги чӀван, гьес кутакалда къабихӀал жал гьаруна.)[+]

27Гьеб калима рагӀидал Ахавица тӀад букӀараб ретӀел бихъана ва хӀебтил гӀабаги тӀад ретӀун кӀал ккуна; къаси сардилъги тӀад гьебго гӀабагун вегана ва кьерхун гьумергун вукӀана.

28Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калам рещтӀана Илясихъе: 29«Дуда бихьанищ Ахав Дида цеве мутӀигӀлъараб куц? Гьев Дида цеве мутӀигӀлъаралъухъ дица гьев чӀаго вукӀаго биччаларо, амма гьесул васасул гӀумруялда жаниб балагь биччала гьесул агьлу-хъизамалда тӀаде»[+].

#### 22


Микаягьица Ахавие БетӀергьанасул хӀукму загьир гьаби

1Сириялдаги ГӀизраилалдаги гьоркьоб лъабго соналъ рекъел букӀана. 2Лъабабилеб соналъ Ягьудиялъул пача Егьошафат ана ГӀизраилалъул пачаясухъе[+].

3Цинги ГӀизраилалъул пачаяс жиндирго цересел чагӀазда абуна: «Нужеда лъаларищ ГилгӀадалъул Рамот нилъер кколеблъи, нилъецайин абуни гьеб Сириялъул пачаясухъа нахъе бахъине тӀалабго гьабулеб гьечӀо?»[+]

4Егьошафатида кӀалъана гьев: «Мун вилълъинищ дида цадахъ ГилгӀадалъул Рамоталъе гӀоло вагъизе?»

Егьошафатица ГӀизраилалъул пачаясда абуна: «Дуца гьабураб гьабила дица, дир халкъ – дур халкъ, дир чуял – дур чуял»[+]. 5Жеги Егьошафатица абуна: «Цин дуца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цӀехе гьеб иш».

6ГӀизраилалъул пачаяс аварагзаби данде ахӀана – ункънусгогӀанасев чи – ва гьезда цӀехана: «Ун лъикӀдай дун ГилгӀадалъул Рамоталде тӀаде кӀанцӀизе?» «А, – ян жаваб гьабуна гьез. – БетӀергьанас пачаясухъе кодобе кьезе буго гьеб»[+].

7Амма Егьошафатица цӀехана: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру лъазабизе бажарулев авараг гьечӀищ гьанив тӀокӀав?»[+]

8ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна: «Вуго цоги чи, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀакълу жиндасан лъазабизе бегьулев, амма дида гьев цӀакъ рихун вуго, щайгурелъул цо лъикӀаб калам бицунаро гьес дир рахъалъ, квешаб гурони. Гьев ккола Имлагьил вас Микаягь», – ин. «Пачаясда рекъон гьечӀо гьедин абизе», – ян кӀалъана Егьошафат.

9Цинги ГӀизраилалъул пачаяс аскаразул бутӀрузул цояв ахӀана ва хехлъи гьабун Имлагьил вас Микаягь вачун вачӀаян лъазабуна.

10Пачалъиялъул ретӀелги тӀад ретӀун ГӀизраилалъул пачаги Ягьудиялъул пача Егьошафатги Самариялъул кавабахъ бугеб жамагӀаталъул майданалда жинди-жиндир тахида гӀодор чӀун рукӀана ва киналго аварагзабаз Аллагьасул рагӀи загьир гьабулеб букӀана гьезда цебе.

11КенагӀанагьил вас Цедекиягьица жиндиего маххул лълъурдул гьаруна ва гьадин абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго: „Гьадин хӀунк-хӀункила дуца сириязда ва тӀуран тӀагӀинарила гьел“»[+].

12ХутӀарал киналго аварагзабазги гьединго бицунеб букӀана: «ГилгӀадалъул Рамоталде тӀаде кӀанцӀизе а ва бергьенлъи босе; БЕТӀЕРГЬАНАС пачаясухъе кодобе кьезе буго гьеб», – ин.

13Микаягьида хадув витӀарав вакилас абуна гьесда: «Мун гӀенекке цо, хутӀаралщинал аварагзабаз пачаясе бергьенлъи букӀине бугилан бицунеб буго. Биччанте дур каламги гьезулалда рекъараб букӀине ва дуца берцинаб рагӀиги бицине».

14Амма Микаягьица абуна: «Дир БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа – дида БЕТӀЕРГЬАНАС абураб рагӀи тун батӀияб щибго абиларо дица»[+].

15Гьев вачӀаравго пачаяс гьесда цӀехана: «Микаягь, ун лъикӀдай дун ГилгӀадалъул Рамоталда данде вагъизе?» «Гьайгьай, а дурго, мун бергьинарищха, – ян жаваб кьуна гьес, – ракӀчӀун, БЕТӀЕРГЬАНАС дуда кодобе кьола гьеб».

16Амма пачаяс гьесда абуна: «Чан нухалъ дица мун гьедизе тӀамизе кколев хӀакъаб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи тун тӀокӀаб батӀияб жо бицугеян?»

17Цинги Микаягьица жаваб гьабуна: «Дида тӀолабго ГӀизраил, вехь гьечӀеб гӀи гӀадин, мугӀрузда щущан бихьана ва БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: „Гьезул хважаин гьечӀо. Виччанте жив-жив чи жинди-жиндир рокъове тӀадвуссине“, – ян»[+].

18ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна: «Дица абунагури дуда гьес киданиги цо берцинаб рагӀи бицунарин дир рахъалъ, квешаб гуреб?»

19Микаягьица абуна: «ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ. Дида БЕТӀЕРГЬАН вихьана Жиндирго тахида гӀодов чӀун; Гьесул кваранаб ва квегӀаб рахъалдаги тӀолабго зобалазул боги[†] букӀана бахъун чӀун[+]. 20БЕТӀЕРГЬАНАС цӀехана: „Лъица Ахав рагъде вахъинавилев, ГилгӀадалъул Рамоталда аскӀов гьев гӀажалалъукье ккезе вукӀине?“ – ян. Цояс цо абуна, цогидас цогияб абуна. 21Ахирги цо кинабалиго рухӀ бачӀана цебе; БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бахъунги чӀун гьелъ абуна: „Дица гуккила гьев“, – ин. „Кин?“ – ин цӀехана БЕТӀЕРГЬАНАС. 22„Инеги ун дун лъугьина гьерсил рухӀлъун гьесул киналго аварагзабазул кӀалдиб“, – ин абуна гьелъ. „ЛъикӀ буго, духъа гьев рагъде вахъинавун бажаризе буго, – ян абуна БетӀергьанас. – А дурго ва гьедин гьабе“. 23Гьале гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС гьал киналго аварагзабазул мацӀалда лъуна гьерсил рухӀ, дуейин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАС балагь хъвана».

24Гьебмехалъ КенагӀанагьил вас Цедекиягьица аскӀовеги вачӀун Микаягьил гьурмалъ хъат щвезабуна. «Аб киндай дуда кӀалъазе гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀ дунги тун дуде рещтӀараб?» – ин цӀехана гьес.

25Микаягьица жаваб гьабуна: «Дуда эб лъала мун нахъарокъове лъутун, гьенив кьеризе ккараб къоялъ»[+]. 26Цинги ГӀизраилалъул пачаяс буюрухъ кьуна: «Микаягь вачун шагьаралъул бетӀер Амонихъе ва пачаясул вас[*] Ёашихъе щвезаве, 27ва гьезда абе: „Гьав чи туснахъалъув тӀаме ва бакъвараб чедги лъимги гурони кваназе жоги кьечӀого, вакъун чӀезаве, дун сах-саламатго тӀадвуссинегӀан“, – ин».

28Микаягьица абуна: «Дица бицараб рагӀи БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ батичӀони, мун хӀакъикъаталдаги сах-саламатго тӀадвуссина». Жеги гьес тӀадеги жубана: «Биччанте гьеб кинабго халкъалда рагӀун букӀине!»[+]


Ахавил гӀажал

29ГӀизраилалъул пача цадахъ Ягьудиялъул пачагун ГилгӀадалъул Рамоталда данде вагъизе вилълъана. 30ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна:

«Лъидаго лъачӀого вукӀине ретӀелги хисун лъугьина дун рагъде; дуца дурго пачалъиялъул ретӀел тӀад те». ГӀизраилалъул пачаяс ретӀел хисана ва рагъ байбихьана[+].

31Сириялъул пачаяс жиндирго лъебералда кӀиялго чолгьаказул бутӀрузда лъазабуна: «Нуж ГӀизраилалъул пача тун тӀокӀал батӀиял чагӀигун рагъуге – гьитӀинал-чӀахӀиял батӀалъи гьечӀого».

32Чолгьаказул бутӀрузда Егьошафат вихьидал, гьезда ракӀалде ккана: «РакӀчӀун, доле дов вуго ГӀизраилалъул пача». Гьел гьесде тӀаде кӀанцӀизе гьесул рахъалде сверана, амма Егьошафатица ахӀи бахъинабидал, 33чолгьаказул бутӀрузда бихьана гьев ГӀизраилалъул пача гуревлъи ва тӀокӀал гьесда хадур лъугьинчӀо. 34Амма цо чияс тохлъукьего речӀчӀараб чӀор щун ГӀизраилалъул пача лъукъана; гьесул къолдабазда гьоркьобе ккана гьеб чӀор.

Пачаяс жиндирго чолгьакил бетӀерасда абуна: «ТӀад вусса ва дун рагъдаса нахъе ваче! Дун лъукъун вуго», – ян.

35Амма тӀубараб къоялъ рагъул кор боркьана ва пача, сириязда дандвитӀун, жиндирго чолгьакида тӀад вахъун чӀезе ккана. Гьесул ругънадаса би чолгьакида тӀаде чвахулеб букӀана ва бакъанигӀужалда гьесие къадар щвана. 36Бакъ щинкӀулеб гӀужалда рагъухъабазде ахӀи бана: «Жив-жив чи жинди-жиндир шагьаралде ва ракьалде тӀадвусса!»

37Пача хвана ва Самариялдеги вачун гьенив хабалъ лъуна. 38Самариялъул хӀоразул, хъахӀбаби жанир чвердолеб цо хӀориниб чурана гьесул чолгьоко ва, БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго загьир гьабураб Гьесул рагӀуда рекъон, гьабзаз чӀикӀулеб букӀана Ахавил би[+].

39ХутӀарал Ахавил пачалъиялъул лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал, магьиги бекьун бараб кӀалгӀа, щула гьарурал шагьарал – гьеб киналъулго хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

40Ахав хвана ва жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Ахазиягь вахъана гьесул бакӀалда[†] пачалъун.


Егьошафат – Ягьудиялъул пача

41Ахав ГӀизраилалъул пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ Асал вас Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъана[+]. 42Егьошафатица лъебералда щуго сон бан букӀана гьев пачалъун вахъаравго ва къоло щуго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Азува, Шилхил яс йикӀана гьей. 43Сундулъгоги, дове-гъове кьуричӀого, гьев жиндирго эмен Асал нухда хьвадана ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьарабщинаб гьабуна. Амма гохӀазул мукъадасал бакӀал щущазарун рукӀинчӀо жеги ва халкъалъ гьенир къурбанал[†] хъолел ва кьеккеналъе махӀгьуинал нахал рухӀулел рукӀана[+]. 44Егьошафатица ГӀизраилалъул пачагун ракълилаб къотӀи-къайги[†] гьабуна.

45Егьошафатил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул бергьенлъаби ва рагъул гьунарал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 46Гьесул инсул заманалдасаго хутӀарал, гьересиаллагьзабазе хъулухъалъе чӀарал, бихьинал рукӀа, цӀуял рукӀа хъахӀбабиги тӀуран тӀагӀинаруна гьес улкаялдаса[+]. 47Егьошафат пачалъун вугеб заманалда Эдомалда пача вукӀинчӀо; сардарасул нухмалъиялда гъоркь букӀана гьеб[+].

48Меседалда хадув Офиралде ине Егьошафатица ралъдал гумул рана, амма гьел гьенире щвечӀо, Эцион-Гевералдаго щущана гьел[+]. 49Доб мехалда Ахавил вас Ахазиягьица абун букӀана Егьошафатида: «Биччанте дур чагӀигун дир чагӀиги лъедезе гумузда», – ян. Амма Егьошафатица гьеб иш къабул гьабун букӀинчӀо.

50Егьошафат хвана ва жиндирго кӀудияв эмен Давудил Шагьаралда умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьорам пачалъун вахъана.


Ахазиягь – ГӀизраилалъул пача

51Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъун анцӀила анкьабилеб соналъ, Ахавил вас Ахазиягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес ГӀизраилалда тӀад. 52Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна, щайгурелъул жиндирго инсулги эбелалъулги ва ГӀизраилго мунагьазукье ккезабурав Наватил вас Яровамилги нухал ккун хьвадана гьев. 53Гьес БагӀалил[†] диналдеги вуссун, гьесие гӀибадатги гьабун, гьесул инсуцаго гӀадин ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин гьалаглъизабуна.

### 4 Пачаби

#### 4 Пачаби

4 Пачаби


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]


#### ЦеберагӀи


Пачабазул Ункъабилеб тӀехь


ЦеберагӀи

Гьаб тӀехьалдаги, Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалдаго гӀадин, бицунеб буго гӀизраилазул ва гьезул кӀиябго пачалихъалъул, ай, ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул хӀакъалъулъ.

ТӀехьалда жанире рачун руго цебесеб эраялъул ичӀабилеб гӀасруялдаса бахъараб цебесеб эраялъул анлъабилеб гӀасруялъул байбихьуде щвезегӀан гьоркьоб заманалъул лъугьа-бахъинал. Бицен гьабулеб заманалъул тарих бикьизе бегьула кӀиго бутӀаялде:

1) ГӀизраилазул кӀиябго пачалихъалъул тарих – цебесеб эраялъул 772-леб соналъ ассирияз Самария кверде босиналда цебесеб заман (1–17 бетӀ.);

2) ГӀизраилазул къилбаялъул рахъалъул пачалихъалъул, ай Ягьудиялъул тарих – цебесеб эраялъул 586-леб соналъ вавилонияз Иерусалим кверде босиналда цебесеб заман (18–25 бетӀ.).

БетӀергьан Аллагьасе жал мутӀигӀлъичӀолъиялъ, гӀизраилазда гӀемер гӀазаб-гӀакъуба бихьула. БетӀергьанас, аварагзабиги ритӀун, гьезда цебеккунго лъазабун букӀана гьедин кколеблъи. Иерусалим тӀубан щущахъ базаби ва Ягьудиялъул халкъалъул цӀикӀкӀарасеб бутӀа Вавилоналде асирлъуде бачун ин, – гьеб ккола жугьутӀазул тарихалда жаниб цӀакъ кӀвар цӀикӀкӀараб лъугьа-бахъинлъун.

ЦохӀо пачабазул гуребги, тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул къадру цӀикӀкӀарал аварагзабазулги: Иляс аварагасул ва гьесие хъулухъ гьабурав ЭлишагӀ аварагасул (2–9, [13] бетӀ.), гьединго Ишаягь аварагасул хӀакъалъулъ (19–20 бетӀ.). ЭлишагӀ аварагас халкъалдаги пачабаздаги лъазабула гьез Аллагьасул ццин бахъинабун букӀин ва гьезда цебе Аллагьасул амру загьир гьабула гьес, амма гӀемерисезе гьелъухъ гӀенекки къабуллъуларо. Ишаягь аварагас Хизкиягьида вацӀцӀадго хьвадизе малъула ва Иерусалим щущахъ базабизе букӀин бицуна ([20] бетӀ.).

Гьаб тӀехьалда гьединго хасаб кӀвар кьолеб буго Ягьудиялъул даража тӀадегӀанав пача Ёшиягьил пачалъиялъул заманалда ккарал лъугьа-бахъиназде: мажусиязул батӀи-батӀиял гьересиаллагьзаби гьес ракьалдаса тӀагӀинаруна ва халкъ цохӀо БетӀергьан Аллагьасде буссинабуна (22–23 бетӀ.).

Пачалъи кӀийиде бикьи (4 Пач. 1–17)
Ахазиягь пача ва Иляс авараг (4 Пач. 1:1-18)
Иляс авараг зобалазде хъами; ЭлишагӀ авараг ва ГӀизраилалъул пача Иорам (4 Пач. 2:1–8:15)
Егьорам ва Ахазиягь – Ягьудиялъул пачаби (4 Пач. 8:16-29)
ГӀизраилалъул пача Егьул заманаялъ ккараб хиса-свери (4 Пач. 9:1–10:36)
Ягьудиялда Аталиял ва Егьоашил пачалъи; БетӀергьанасул Рукъ цӀи гьаби (4 Пач. 11:1–12:21)
Егьоахаз ва Иоаш – ГӀизраилалъул пачаби; ЭлишагӀил хвел (4 Пач. 13:1-25)
Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул цогидал пачаби (4 Пач. 14:1–15:38)
Ахаз – Ягьудиялъул пача (4 Пач. 16:1-20)
Гьошеа – ГӀизраилалъул ахирисев пача; ассирияз ГӀизраил асир гьаби (4 Пач. 17:1-41)
Ягьудиялъул тарих (4 Пач. 18:1–25:30)
Хизкиягьил пачалъи; гьев сах гьави (4 Пач. 18:1–20:21)
Манасс ва Амон – Ягьудиялъул квешал пачаби (4 Пач. 21:1-26)
Даража тӀадегӀанав Ёшиягь пача; Аллагьасулгун КъотӀи цӀи гьаби (4 Пач. 22:1–23:30)
Ягьудиялъул ахирисел пачаби (4 Пач. 23:31–24:20)
Иерусалим кьучӀдасаго биххи; халкъ Вавилоналде асирлъуде ккей (4 Пач. 25:1-30)

#### 1


Иляс авараг ва Ахазиягь пача

1Ахав хун хадуб ГӀизраилалъул кверщалида данде чӀана МогӀав[+]. 2Цо къоялъ, Самариялда жиндирго рокъов, цебе хьуриги ккураб тӀадрукъалъул рагъидаса гӀодове вортана Ахазиягь ва захӀматго лъукъун бусаде ккана. Гьес вакилзаби нухде ритӀана хадусеб тӀадкъайгун: «Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида[†][*] цӀехезе а, дун гьаб унтудаса сахлъизе вугищилан»[+].

3Амма БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Малаик кӀалъана Тишбиялдаса Иляс аварагасда: «Самариялъул пачаясул вакилзабазда данде ун, гьезда цӀехе: „Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида цӀех-рех гьабизе нуж ине ккани, ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев?“[+] 4Гьединлъидал, гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“ – ян».

Иляс аварагас гьеб рагӀи Ахазиягьил вакилзабазухъе щвезабуна. 5Цинги вакилзаби пачаясухъе нахъруссана ва пачаяс гьезда цӀехана: «Нуж щай тӀадруссарал?» – ин. 6«Нижеда данде цо чи вачӀана, – ян жаваб кьуна гьез. – Гьес нижеда абуна нужерго пачаясухъе нахъруссун, БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб бугин абе гьесдайин: „Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида цӀех-рех гьабизе нуж ине ккани, ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев? Гьединлъидал, гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“»

7Пачаяс гьезда цӀехана: «Дов нужеда данде вачӀарав ва нужеда гьедин кӀалъарав чи кинаб куц-мухъалъул чи вукӀарав?» 8Гьез жаваб кьуна: «Керчав, къухьдулги тӀад ретӀарав, къохьол рачелги барав чи вукӀана». Пачаяс абуна: «Гьев чи Тишбиялдаса Иляс авараг вуго», – ян[+].

9Цинги гьес кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ цо рагъул цевехъан витӀана Иляс аварагасухъе. ГохӀда, гьелъул тӀогьив гӀодов чӀун вугев Илясихъеги вачӀун гьес абуна: «Аллагьасул авараг, пачаяс абулеб буго: „ГӀодове вачӀа!“ – ян». 10Иляс аварагас рагъул цевехъанасда абуна: «Дун Аллагьасул авараг ватани, биччанте зобалаздаса гӀодобе цӀаги рещтӀун, мунги дур чагӀиги гьелъ къулчӀизе!»

Цинги, зобалаздаса рещтӀун, цӀаялъ къулчӀана гьевги гьесул кӀикъоялда анцӀго рагъухъанги[+]. 11Пачаяс, кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ, цоги рагъул цевехъан витӀана гьесухъе. Гьес Иляс аварагасда абуна: «Аллагьасул авараг, пачаяс абулеб буго: „Хехго гӀодове рещтӀа!“ – ян». 12Иляс аварагас гьев рагъул цевехъанасда абуна: «Дун Аллагьасул авараг ватани, биччанте зобалаздаса гӀодобе цӀаги рещтӀун, мунги дур кӀикъоялда анцӀавго чиги гьелъ къулчӀизе!»

Цинги, зобалаздаса рещтӀун, цӀаялъ къулчӀана гьевги гьесул кӀикъоялда анцӀавго рагъухъанги. 13Цинги пачаяс лъабабилеб нухалъги витӀана, кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ, цоги рагъул цевехъан. Гьев тӀадеги вачӀун Илясида цеве накабазде ккана. «Я, Аллагьасул авараг, – ян гьардана гьев, – гьарула дуда, гурхӀа дида ва гьав кӀикъоялда анцӀавго рагъухъанасда, дур лагъзадерида, – чӀваге ниж! 14Дида цере арал рагъул церехъабиги гьезул рагъухъабиги зобалаздаса гӀодобе рещтӀун цӀаялъ къулчӀидал, гьарула, цӀуне дир гӀумру!»

15Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик кӀалъана Иляс аварагасда: «Мун гьесукьа хӀинкъуге, гьесда цадахъ гӀодове а».

Гьебмехалъ Иляс авараг тӀаде вахъун, гьесда цадахъ пачаясухъе вилълъана. 16Гьес пачаясда абуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „ЦӀех-рехалъе ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев, дуца Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувихъе вакилзаби ритӀарал, гьесда цӀех-рех гьабизе? Гьеб сабаблъун гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“»

17Иляс аварагас бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон гьев хвана. Ахазиягьил вас вукӀинчӀелъул, гьесул бакӀалда[†] гьесул вац Иорам вахъана пачалъун. Егьошафатил вас Егьорам Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀиабилеб сон букӀана гьеб.

18Ахазиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьесул ишал «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго.

#### 2


Иляс авараг зобалазде хъами

1БЕТӀЕРГЬАНАС буран бахъинабун, Иляс авараг зобалазде хъамизе хӀукму гьабуна. Илясги ЭлишагӀги Гилгалалдаса къватӀире рачӀунел рукӀана гьеб мехалъ[+]. 2Илясица ЭлишагӀида абуна: «Мун гьанив чӀа; БЕТӀЕРГЬАНАС дун Бет-Элалде витӀун унев вуго». Амма ЭлишагӀица абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел Бет-Элалде ана. 3Бет-Элалдаса аварагзабазул къокъа бачӀана ЭлишагӀида данде ва гьез цӀехана: «Дуда лъалищ жакъа Зобалазул БЕТӀЕРГЬАНАС дур хважаин вачун ине вугевлъи?» «Лъала, – ян жаваб гьабуна гьес. – РуцӀцӀун чӀа».

4Цинги Иляс аварагас гьесда абуна: «ЭлишагӀ, мун гьанив чӀа, дун БЕТӀЕРГЬАНАС Ерихоналде витӀун унев вуго». Гьес жаваб кьуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел Ерихоналде рилълъана[+]. 5Ерихоналдаса аварагзабазул къокъа бачӀана гьенибги ЭлишагӀида аскӀобе ва гьез абуна: «Зобалазул БЕТӀЕРГЬАНАС жакъа дур хважаин дуда аскӀоса нахъе вачун ине вукӀин лъалищ дуда?» «Лъала, – ян жаваб гьабуна гьес. – РуцӀцӀун чӀа».

6Илясица ЭлишагӀида абуна: «Мун гьанив чӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС дун Иорданалде[†] витӀун унев вуго». Амма ЭлишагӀица абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел цадахъ нухде рахъана. 7Гьел кӀиялго Иордан лъарахъе щваралго, Аварагзабазул кӀикъоялда анцӀго чи вачӀана ва цодагьал нахъегӀанги къан, гьезда дандритӀун гьезухъ халккун чӀана. 8Иляс аварагас гӀаба тӀаса бахъана, гуризеги гьабун гьеб лъадада кьабуна. Цинги лъим рахъ-рахъалде бикьун ана ва гьел бакъвараб тӀиндасан доб рахъалде рилълъана[+]. 9Доб рахъалде щваралго Иляс аварагас ЭлишагӀида абуна: «Бице, дун дудаса нахъе вачун иналда цебе дур мурад тӀубазабизе, щиб дица дуе гьабун лъикӀ?» «Дулъ бугеб авараглъиялъул къуват кӀиго нухалъ цӀикӀкӀун щваги дие», – ян жаваб кьуна ЭлишагӀица[+].

10«ЗахӀматаб жо гьарулеб буго дуца, – ян абуна Илясица. – Дун дудаса нахъе вачун унеб куц дуда бихьани, дуца абухъе букӀина дуе, бихьичӀони – букӀинаро».

11Гьедин хаба-чӀабаралда гьел унел рукӀаго, тохлъукьего цӀадул чуялги рараб, цӀадул чолгьоко баккана ва гьелги ратӀа гьарун, Иляс авараг зобалазде хъамун ана. 12ЭлишагӀ авараг гьеб киналъухъгоги валагьун ахӀдана: «Вай дир эмен! Вай дир эмен! ГӀизраил цӀунараб лебалаб хъергъу! Мун ана гьанже!»

Иляс авараг цевеса тӀерхьидал, гьес ракӀ бакъван, тӀад букӀараб ретӀел бихъана[+]. 13Иляс аварагасдаса бортараб гӀабаги босун гьев нахъвуссун Иордан лъарахъе вилълъана ва гьелъул рагӀалда эхетана. 14Цинги гьес босун Иляс аварагасул гӀаба лъадада кьабуна: «Кив вугев БЕТӀЕРГЬАН – Илясил Аллагь?» – инги абун.

Гьес гьеб лъадада кьабидал, лъим рахъ-рахъалде бикьун ана ва гьев лъарал доб рахъалде вилълъана. 15Ерихоналдаса аварагзабазда бихьана гьеб кинабго ва гьез абуна: «Иляс аварагасул къуват гьанже ЭлишагӀие щун буго», – ян.

Гьел гьесда данде рачӀана ва, гӀодоб бетӀер чӀван, гьесие къулана.

16«Нижер кӀикъоялда анцӀго чи вуго – киналгоги къуватал бихьинал, – ян кӀалъана гьел. – Биччанте гьез инеги ун дур хважаин валагьизе. Щиб лъалеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀалъ вачун гьев цо магӀарде, ялъуни расалъиялде рехун ватизе бегьула». «Щалго ритӀизе кколаро», – ян жаваб гьабуна ЭлишагӀ аварагас[+].

17Амма гьел тӀаса ричӀулел рукӀинчӀелъул, гьес абуна: «Ине риччанте». Цинги гьез кӀикъоялда анцӀго бихьинчи нухде витӀана. Гьез лъабго къоялъ валагьана Иляс авараг, амма ватичӀо. 18Гьел Ерихоналда тарав ЭлишагӀ аварагасухъе тӀадруссун рачӀиндал, гьес гьезда абуна: «Дица унгеян абулеб букӀинчӀищ нужеда?» – ян.


ЭлишагӀ аварагасул мугӀжизатал

19Шагьаралъул жамагӀат кӀалъана ЭлишагӀ аварагасда: «ГӀенекке, нижер бетӀергьан, гьаб шагьар лъикӀаб бакӀалда[†] буго – дудаго бихьула гьеб, амма лъим сахаб гьечӀо гьаниб. Гьелъ нижер ракь хъарцинлъизабулеб буго», – ян.

20«Цо цӀияб гӀорто босе гьанибе, – ян абуна ЭлишагӀица, – цӀамги бай гьенибе жанибе». Гьез гӀорто босун бачӀана. 21Гьев иццул бетӀералде вилълъана, цинги гьенибе цӀамги щван гьадин кӀалъана: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Дица сах гьабуна гьаб лъим. ТӀокӀаб кидаго гьалъ я хвел, я рижаликълъи ккезабизе гьечӀо“». 22ЭлишагӀ аварагас бицараб рагӀуда рекъон, жакъа къоялъги гьеб лъим бацӀцӀадго буго.

23ЭлишагӀ авараг гьениса Бет-Элалде вилълъана. Гьев нухда унев вукӀаго, шагьаралдаса къватӀибе васазул къокъа бачӀана ва гьел гьев къабихӀ гьавун, гьесда тӀад релъанхъизе журана: «Ле, тӀохӀок, тӀагӀа гьаниса! – ян ахӀдана гьел. – ТӀагӀа гьаниса, тӀохӀок!»

24Цинги гьес, гьездехунги вуссун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун, гьезие нагӀана кьуна. Гьебмехалда рохьоса къватӀибе кӀиго эбелаб ци бачӀана ва гьез гьезул кӀикъоялда кӀиго вас тӀутӀун вана.

25Хадуб гьес Кармил магӀарде нух босана ва гьениса Самариялде тӀадвуссана[+].

#### 3


Иорам – ГӀизраилалъул пача

1Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ, Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва гьес анцӀила кӀиго соналъ пачалъи гьабуна Самариялда. 2Иорамица БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна, амма гьесул инсуцаги эбелалъги гьабуралде ващалъичӀо; жиндирго инсуца БагӀалие[†] гӀибадаталъе эхетараб гамачӀ нахъе рехана гьес[+]. 3БукӀаниги, Наватил вас Яровамица, ГӀизраилги къосинабун, гьарурал мунагьазда хадув ана гьев дове-гъове кьуричӀого[+].


МогӀав рагъда къей

4МогӀавалъул пача Мешал гӀиял рехъаби рукӀана. ГӀизраилалъул пачаясе нусазарго кьегӀерги, нусго гӀиялъажоялдаса къунцӀараб квасги щвезабизе кколаан гьес ясахъ хӀисабалда. 5Амма, Ахав хун хадуб, МогӀавалъул пача ГӀизраилалъул пачаясул кверщалида данде чӀана[+]. 6Гьебмехалда Иорам Самариялдаса къватӀиве вахъана, ГӀизраилалъул тӀолабго аскаргун цадахъ. 7Ягьудиялъул пача Егьошафатихъеги ругьел битӀана гьес: «МогӀавалъул пача вахъун вуго дида данде. Дунгун цадахъ гьесда данде вагъизе вилълъинищ мун?» – ин. «Вилълъина, – ян жаваб гьабуна гьес. – Дуца гьабураб гьабила дица – дир халкъ дур халкъ буго, дир чуял дур чуял руго»[+].

8Гьес Иорамида цӀехана: «Кисаб рахъалдаса нилъ гьезда данде рахъинел?» «Эдомалъул авлахъалъул рахъалдаса рахъина», – ян абуна Иорамица.

9ГӀизраилалъул пача Ягьудиялъул ва Эдомалъул пачабигун цадахъ нухде вахъана. Анкьго къо нухда бан хадуб аскаралъе къатӀра лъадал хутӀичӀо, – я рагъухъабазе, я гьезда цадахъ рукӀарал хӀайваназе[+]. 10«Кинабго хвана гьанже! – ян кӀалъана ГӀизраилалъул пача. – МогӀавиязухъе кверде кьезе ракӀарун ратула БЕТӀЕРГЬАНАС нилъ лъабалго пачаби гьанире!»

11Цинги Егьошафатица цӀехана: «Жив гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру лъазабизе бегьулев БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ авараг гьечӀищ нилъеда гьоркьов?» – ин. ГӀизраилалъул пачаясул цо цевесев чияс абуна: «Шапатил вас ЭлишагӀ авараг вуго гьанив. Иляс аварагасе хъулухъ гьабурав чи вуго гьев», – ин[+]. 12«Гьесда лъазе ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру», – ян абуна Егьошафатица. Цинги ГӀизраилалъул пачаги, Егьошафатги, Эдомалъул пачаги гьесухъе рилълъана.

13ЭлишагӀ аварагас ГӀизраилалъул пачаясда абуна: «Мун щай дихъе вачӀарав? Дурго инсул ва эбелалъул аварагзабазухъе а». «Инаро, – ян жаваб гьабуна ГӀизраилалъул пачаяс, – БЕТӀЕРГЬАНАСЛЪИДАЛ ниж лъабалго пачаби данде ахӀун ругел МогӀавиязухъе кверде кьезе»[+].

14ЭлишагӀица абуна: «Дица Жиндие бетӀер чӀвалев, хӀакъав, Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, хӀурматияв Ягьудиялъул пача Егьошафатие гӀоло гуребани, дица берцин балагьулароан я гӀинцин тӀамулароан духъ. 15Гьанже ахӀе дихъе бакънал рачунев чи».

ВачӀун гьес бакънал рачунаго, ЭлишагӀ аварагасда тӀаде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуват рещтӀана,[+] 16ва гьес абуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Киса-кирего расалъиялда рахъал рухъе“. 17Щайгурелъул, БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго: „Нужеда я гьури, я цӀад бихьизе гьечӀо, амма гьаб расалъи лъадал цӀезе буго ва нужееги нужер боцӀуеги чуязеги гьекъезе лъим букӀине буго“. 18БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб бигьаяб жо буго гьабизе. Гьес МогӀавги нужехъе кверде кьезе буго. 19Нужеца киналго гьезул кӀудиял сверун къарал шагьарал рахъизе руго, лъикӀа-лъикӀал гъутӀби къотӀун разе руго, лъадал гъуял руччинаризе руго ва хурзал ганчӀил цӀезаризе руго»[+].

20Нахъисеб къоялъ радал, къурбаналъул[†] ригьалда[*] Эдомалъул рахъалдаса лъим чвахана. Сверухълъиго лъадал цӀуна[+]. 21МогӀавиязда рагӀун букӀана пачаби гьезде тӀаде кӀанцӀизе рачӀунел ругин. Гьединлъидал, гӀолохъанал-херал батӀалъи гьечӀого, киналго бихьинал ракӀарун, гӀорхъода рахъун чӀезарун рукӀана. 22Радалго тӀаде рахъун гьел ралагьидал, бакъуца лъим кунчӀизабун букӀана, ва могӀавиязда гьеб лъим багӀаралъ белъун бихьана.

23«Би буго доб! – ин пикру гьабуна гьез. – Пачаби жалго жиндаго данде рагъун цоцаца чӀван ратула. Гьанже давла бакӀаризе[†] бахъа МогӀав!»

24Амма могӀавиял гӀизраилазул къайи чӀвараб бакӀалда аскӀоре щведал, гӀизраилал кӀанцӀун тӀаде рахъана ва гьелгун рагъизе журана, могӀавиял лъутана. Хадурги лъугьун, гьез могӀавиял гъурана, 25гьезул шагьаралги щущахъ разаруна. Жив-жив рагъухъанас, лъикӀаб бихьун, щибаб хурибе гамачӀ рехана – гьедин ганчӀил цӀезаруна хурзал. Гьезул лъадал гъуялги, жанибе гамачӀги бан руччинаруна ва лъикӀалщинал гъутӀбиги къотӀана. ЦохӀо Кир-Харасеталда хутӀун рукӀана шагьар сверун ганчӀил къадал. Ахирги ганчӀал речӀчӀулел рагъухъабаз сверун ккуна гьеб ва гьелда тӀаде гьужум гьабуна.

26МогӀавалъул пачаясда живго къолев вукӀин бихьидал, гьес вагъизе махщел цӀикӀкӀарав анкьнусго рагъухъанги вачун, Эдомалъул пачаясухъе ворчӀизе хӀалбихьана, амма бажаричӀо. 27Гьебмехалъ гьес жиндирго бакӀалда пачалъун вахъине вукӀарав, жиндирго тӀоцеве гьавурав вас, шагьаралъул къадада тӀадеги вачун, къурбаналъе вухӀана. Цинги гӀасияб ццидаца битӀахъе ракӀ гъанцӀизабуна гӀизраилазул. Гьел нахъе къана ва жидерго ракьалде тӀадруссана.

#### 4


ЭлишагӀ авараг ва мискинай къоролай

1Цо гӀадан – аварагзабазул лъудбузул цояй – малъ къосун ЭлишагӀ аварагасда кӀалъана: «Дир рос хвана. Дуда лъала гьев дуе хъулухъалъе чӀарав ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мукӀурав чи вукӀаравлъи. Гьанже гьес къарзалъе жиндихъа гӀарац босун букӀарав чи вачӀун вуго лагъзаллъун гьарун дир кӀиявго вас вачине»[+].

2ЭлишагӀ аварагас абуна: «Кин гьанже дица дуе кумек гьабилеб? Бице дида, щибгӀаги багьаяб жо бугищ дур рокъоб?» «Зайтуналъул нахул цо гьитӀинаб хъаба хутӀун тӀокӀаб щибго гьечӀо дур лагъалъул», – ин абуна гьелъ.

3ЭлишагӀ аварагас абуна: «Инеги ун, дурго мадугьалзабазухъа кьезарун кӀваралгӀан гӀемерал чӀорогоял хъабаби ракӀаре. 4Цинги рокъое жание йилълъун дудаго ва дурго васазда хадуб каву рахай; доб нах гьел хъабазда жанибе тӀе ва цӀура-цӀураб нахъе лъе».

5Жиндирго васалгун цадахъ рокъое жаниеги йилълъун гьелъ каву жаниса рахана. Гьелъул васаз гьелда цере лъолел рукӀана хъабаби, ва гьелъ гьезда жанибе нах тӀолеб букӀана. 6Киналго хъабаби цӀуна; гьелъ цоги кье гьанибейин абуна жиндирго васасда. Амма, тӀокӀаб хъаба хутӀичӀин жаваб кьуна гьес.

Цинги нахул чвахи къотӀана. 7Гьелъ йилълъун дов Аллагьасул аварагасда бицана кинабго ва гьес абуна: «Мун а гьанже нах бичизе, цинги налъи бецӀе, – хутӀарабщинаб дуеги дурго васазеги яшавалъе хӀалтӀизабе».


ЭлишагӀ авараг ва бечедай шунамитияй

8Цо къоялъ ЭлишагӀ авараг вилълъана Шунемалде. Гьений йикӀана цо бечедай гӀадан ва гьелъ гьев квана-гьекъезе гьоболлъухъ ахӀана. Жиб-жиб нухалъ гьеб бакӀ[†] къотӀун унаго, кваназе гьениб чӀел гьабулаан гьес. 9Гьелъ жиндирго росасда абуна:

«Дида лъала дов нилъехъе гӀемер вачӀунев чи Аллагьасул авараг вукӀин. 10РачӀа нилъеца тӀохда цо гьитӀинаб рукъ[†] базе, гьениб досие бусенги гьабизе ва столги, бакӀги, чирахъги лъезе. Цинги нилъехъе гьоболлъухъ вачӀанщинахъе дов гьенив чӀезе бегьула».

11Цо къоялъ ЭлишагӀ авараг гьоболлъухъ вачӀана гьениве ва хӀалхьи гьабизе тӀаде рокъове вахана. 12Цинги гьес жиндирго лагъ Гехазида абуна: «Гъой шунемияй ахӀе дихъе». Гьес ахӀун гьей гьесда цее ячӀана[+].

13ЭлишагӀица гьесда абуна: «Гьелда абе: „Дуца гьадин нижер тӀалаб-агъаз гьабуна. Дуе щибниги къваригӀараб дида гьабизе кӀолеб жо бугищ? Бокьани пачаясда, ялъуни аскаразул бетӀерасда цеве дур хӀакъалъулъ кӀалъала дун“, – ин». Гьелъ жаваб кьуна: «Дие щибго къварилъи гьечӀо, дун дирго гӀагарлъиялда гьоркьой йигей гӀаданлъидал».

14«Щибдайха гъолъие гьабун лъикӀ?» – ин цӀехана ЭлишагӀ аварагас. Гехазица абуна: «Гъолъие камураб цохӀо жо буго. Вас гьечӀо гъолъул, росги херлъун вуго», – ян.

15Нахъеги ЭлишагӀица абуна: «АхӀе гъой дихъе». Гьес ахӀун ячӀун гьей нуцӀидухъ эхетана.

16«ТӀадиялъул гӀага-шагарго гьаб гӀужалда, – ян абуна ЭлишагӀица, – дуда кодоб дурго лъимер – вас вукӀине вуго».

«Вай гуро, дир бетӀергьан! – ин кӀалъана гьей. – БукӀунареб жо бицунге дида, Аллагьасул авараг!»[+] 17Амма гьей гӀаданалъул ургьибе лъимер лъугьана, ва ЭлишагӀица абухъе, тӀадияб соналъ, гӀага-шагарго гьебго гӀужалъ гьелъие вас гьавуна.


Шунемиялъул вас хваралъуса вахъинави

18Гьеб лъимер кӀудияб гӀуна. Цо къоялъ лъилъарухъабазда аскӀов вугев инсухъе вачӀана гьев. 19«Вай дир бетӀер! Вай дир бетӀер!» – ин зигардана вас инсуде.

Инсуца эбелалъухъе щвезаве гьевилан абуна жиндирго цеветеласда. 20Цеветелас гьев кодов ккун эбелалъухъе щвезавуна. Цинги къалъул гӀуж щварабго эбелалда кодоб хвана гьеб лъимер. 21ТӀадрокъоеги яхъун гьелъ гьеб лъимер ЭлишагӀ аварагасул бусада лъуна, ва нуцӀаги рахан къватӀие яхъана. 22Хадуб гьелъ росасде ахӀана ва гьесда абуна:

«Гьарула дие дур церетелазул цо чиги цо хӀамаги битӀеян, дун хехго дов ЭлишагӀ аварагасухъе ун ячӀине», – ян. 23«Жакъа щай мун досухъе уней? Я цӀияб моцӀ баккиялъул байрам[†] гуро, я шамат къо[†] гуро жакъа?». «Щибго ургъел ккезе жо гьечӀо», – ян жаваб гьабуна гьелъ[+].

24Гьелъ цеветеласда абуна: «Вилълъа, баче хӀама. Дица абичӀого кивниги лъалхъуге».

25Гьедин нухде яхъана гьей ва Кармил магӀарде Аллагьасул аварагасухъе щвана. РикӀкӀадасаго гьей йихьун, ЭлишагӀица жиндирго лагъ Гехазида абуна: «Балагье! Дой шунемияй йиго! 26Векерун долда данде а ва долда цӀехе: „Мун кин йигей? Дур рос унта-щокълъичӀого вугищ? Лъимер сах-саламат бугищ?“» – ин. «Киналго сах-саламат руго», – ян жаваб кьуна гьелъ.

27Амма Кармил магӀарде, ЭлишагӀ аварагасда аскӀое щварайго, гьей гьесул бохдузда хурхана. Гехази аскӀове вачӀана гьей нахъе тункизе, амма Аллагьасул аварагас абуна: «Жийго те гьей! БЕТӀЕРГЬАНАС дидаса бахчараб ва дие загьир гьабичӀеб цо кӀудияб къварилъи буго гьелъул»[+].

28«Я дир бетӀергьан, дица дуда диего вас гьарун вукӀанищ? – ин абуна гьелъ. – Дица гурищ дуда абун букӀараб дир рекӀелъ хьул лъогеян?»

29ЭлишагӀица Гехазида абуна: «Хехго нухде вахъа, дир гӀансаги босун, векерун а. Нухда щивниги дандчӀвани, гьесие саламги кьоге, гьес дуе салам кьуни, жавабги гьабуге. Дир гӀанса лъе васасул гьурмада тӀад»[+]. 30Амма лъимадул эбелалъ абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа, мун цадахъ вилълъинчӀого гали бахъиларо гьаниса». Цинги гьев вахъун гьелда цадахъ ана.

31Гехази цеве-цеве ана ва гьес гӀанса лъуна лъимадул гьурмада тӀад, амма данде цо хӀухь бахъичӀо. Гехази нахъвуссун ЭлишагӀида данде вачӀана ва гьес абуна: «Вас ворчӀулев гьечӀо», – ян[+].

32ЭлишагӀ авараг рокъове щваравго, васасул жаназа гьесул бусада лъун батана. 33Гьев рокъове жаниве вилълъана ва жиндаго хадуб нуцӀаги рахан, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна[+]. 34Хадув гьев бусада тӀадеги вахун, васасул къаркъалаялда тӀад вегана – кӀал кӀалалда, берал беразда, кверал кверазда цузаруна. Гьедин гьев тӀад вегидал васасул черх хинлъун бачӀана[+]. 35Цинги ЭлишагӀ тӀаде вахъана, рокъов жанив цеве-нахъе хьвадана, ва нахъеги бусаде вахун, гьесда тӀад вегана. Гьебмехалъ лъимер анкьцӀул чинхъана ва гьес берал рагьана.

36Гьес Гехази ахӀана, ва гьесда абуна: «Шунемияй ахӀе дихъе», – ян. Гьес гьей ахӀана. Гьей ячӀарайго, ЭлишагӀица абуна: «Ма, ваче дурго вас». 37Жаниеги ячӀун, гьесул хӀатӀазда цее накабазде ккун, гӀодоб гьумер цун къулана гьей гьесие. Хадуб васги вачун гьениса къватӀие йилълъана[+].


Загьруяб квен

38Цинги ЭлишагӀ авараг Гилгалалде тӀадвуссана. Гьениб сверухълъиялдаго ракъи букӀана гьеб заманалда. Цо нухалъ гӀолохъанал аварагзаби рукӀана гьесухъ гӀенеккизе рачӀун. Гьес абуна жиндирго лагъасда: «КӀудияб хьаг лъе цӀеда ва гьал чагӀазе кваназе жо гьабе», – ян[+].

39Гьезул цояв вилълъана авлахъалде пер-хер балагьизе ва гьесда гьенир гӀалхул охцеразда релълъарал жал ратана. Гьелъул лъорги цӀезабун тӀадвуссана гьев ва буссун хьагинибе жанибе бана гьеб, амма лъиданиги гьеб щиб жояли лъалеб букӀинчӀо. 40Кваназе жо бахъана, амма гьеб кӀалдибе босун бахъиналде гьел чӀчӀичӀчӀидана:

«Авараг, хьагиниб жаниб загьру буго!» – ян. Гьезда гьеб кваназе кӀвечӀо. 41ЭлишагӀ аварагас ханжу босе жиндихъеян абуна. Гьес гьеб хьагинибе бана, цинги квен бахъе, гьеб кваназе бегьулин абуна. Хьагиниб тӀокӀаб щибго заралалъе жо хутӀичӀо.


ЭлишагӀ аварагас нусго чи кваназави

42БагӀал-Шалишаялдаса[†] цо чи вачӀана Аллагьасул аварагасе тӀоцебесеб тӀорщалил нигӀматги босун. Къого пурчӀинадул мучариги цӀияб ролъги бачӀана гьес.

«ГӀадамазе кье, гьез кваназе те гьеб», – ин абуна ЭлишагӀ аварагас[+]. 43«Гьаб жоялъ нусго чи кин дица кваназавилев?» – ин цӀехана гьесул лагъас.

Амма ЭлишагӀица абуна: «ГӀадамазе кье, гьез кваназе те гьеб. Гьадин абулеб бугелъул БЕТӀЕРГЬАНАС: „Гьел гӀорцӀила ва жеги тӀокӀги хутӀила“». 44Цинги гьес гьеб киназдаго цебе лъуна, – гьез гӀорцӀизегӀан кванана ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, тӀокӀги хутӀана.

#### 5


Нааман барасалъул унтудаса сахлъи

1Нааман вукӀана Сириялъул пачаясул аскаразул бетӀер. Пачаясеги кутакалда къиматав, къадруяв чи вукӀана гьев, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС гьесдасан Сириялъе бергьенлъи кьун букӀиндал. Лебалав рагъухъан вукӀана гьев, амма барасалъул унтиялъ[*] тату хвезабун букӀана[+]. 2Цо нухалъ чабхъаде рахъарал Сириялъул рагъухъабаз ГӀизраилалдаса хъамурай яс йикӀана Нааманил лъадул цеетеллъун. 3Гьелъ жиндирго хважаиналда абуна: «Самариялда вугев авараг вихьизеанищ бетӀерчӀахъаяв дир хважаинасда! Гьес сахлъизавилаан гьев барасалъул унтудаса».

4Нааман вилълъана пачаясухъе ва ГӀизраилалдаса ясалъ абураб кинабго жо гьесда бицана. 5«Гьайгьай, мун ине ккола, – ян жаваб кьуна Сириялъул пачаяс. – Дицаги ГӀизраилалъул пачаясухъе кагъат хъвала».

Цинги Нааман нухде вахъана; сайгъаталъе анцӀго талант[*] гӀарцул, анлъазарго шекел[*] меседалъул ва анцӀго цӀияб ретӀел-кунги босана цадахъ. 6Гьес ГӀизраилалъул пачаясухъе босун бачӀараб кагътида хъван букӀана: «Гьаб кагъатгун дица дир лагъ Нааман витӀулев вуго духъе, дуца гьев барасалъул унтудаса сах гьавизе вукӀине», – ян.

7Гьеб кагъат цӀалун хадуб ГӀизраилалъул пачаяс тӀад букӀараб ретӀел бихъ-бихъана ва гьес абуна: «Я рухӀ бахъизе, я чӀаго гьаризе, дун Аллагьищ вугев? Щай гьас барасалдаса сах гьавеянги абун дихъе гьав чи витӀарав? Балагье цо, гьас диргун питна балагьулеб бугеб куц!»[+]

8ЭлишагӀ аварагасда гьелъул хабар рагӀарабго гьес пачаясухъе ругьел битӀана: «Щай дуца чара хун ретӀел бихъулеб? Дихъе витӀе гьев чи ва гьесда бихьила ГӀизраилалда авараг вукӀин».

9Чуялгун ва чолгьакалгун вачӀана Нааман ва ЭлишагӀ аварагасул минаялъул кавуда цеве лъалхъана. 10Цинги ЭлишагӀица цо чи витӀун вачӀана гьесухъе гьадинаб рагӀигун: «Иордан[†] лъарахъеги ун, гьенив анкьго нухалъ лъадалъ ччун вахъа, цинги сахлъила мун ва бацӀцӀалъила дур черх»[+].

11Амма Нааманил кутакалда ццин бахъана гьеб бакӀалда.[†] «Дун вукӀана гьев живго къватӀиве вачӀинин дихъе ва жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги ахӀун, дир унтараб бакӀалде квер хьвагӀилин ва дун барасалъул унтудаса вацӀцӀад гьавилин!» Гьединги абун нахъе ана гьев. 12«ГӀизраилалъул киналго лъараздаса цӀакъал гьечӀищ Дамаскалъул лъарал Аванаги Парпарги? Гьенив чвердон вацӀцӀалъизе кӀоларогойищ дун вукӀарав?!»

Гьедин кьурун вуссун кутакаб ццидада ана гьев гьениса. 13Нааманил церетелал рачӀана цинги гьесда аскӀоре ва гьез абуна: «Я нижер эмен, аварагас цоги цо захӀматаб жо гьабеян дуда абун букӀарабани, дуца гьеб гьабилароанищ? Досин абуни цохӀо чвердеян ва мун вацӀцӀалъилин абуна дуда».

14Цинги гьев вилълъана, ЭлишагӀица абухъе анкьго нухалъ Иорданалда ччун вахъана, ва гьесул черх сахлъун лъимадул гӀадин бацӀцӀалъана. 15Цадахъ жиндирго чагӀазул къокъагун Нааман ЭлишагӀихъе нахъвуссана. Гьесда цевеги вачӀун гьес абуна: «Гьанже лъана дида ГӀизраилалда гуреб тӀокӀаб кибго дунялалда Аллагь гьечӀевлъи. Гьарула дуда, къабул гьабе дир, дур лагъасул сайгъат-салам»[+].

16Аварагас жаваб гьабуна: «Дица Жиндие бетӀер чӀвалев хӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа, щибниги босиларо». КигӀан Нааманица гьараниги гьес инкар гьабуна сайгъаталдаса[+].

17«Дуца дир сайгъат къабул гьабулеб батичӀони, – ян абуна Нааманица, – гьарула дуда, кӀиго гӀорцӀеналда лъураб ракь[*] босизе изну кье дие гьаниса. Гьанжеялдаса нахъе дица киданиги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тун батӀиял аллагьзабазе ракълил къурбаналги,[†] тӀуран рухӀулел къурбаналги тӀокӀалъ хъвезе гьечӀо. 18Амма цо жо тӀаса лъугьун таги дие БЕТӀЕРГЬАНАС: Риммоние[*] тӀагӀат-гӀибадат гьабизе гьесул мукъадасаб рокъове дир пача лъугьунаго, гьес дир квер ккола ва гьесда цадахъ дунги суждаялда чӀезе ккола. Риммонил рокъов дун суждаялда чӀолаго БЕТӀЕРГЬАН тӀаса лъугьаги дидаса». 19«Парахат нухда а дурго», – ян абуна ЭлишагӀица.

Нааманица нухлул цодагьаб манзил тун букӀана, 20цинги ЭлишагӀил лагъ Гехазица пикру гьабуна: «Дир хважаинас дов сирияв, цониги сайгъатги досухъа босичӀого, гӀадада виччан тана. ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, дун досда хадув вортила ва досухъа щиб букӀаниги диего босила»[+]. 21Гехази Нааманида хадув векерана. Гьев векерун вачӀунев вихьун, гьесда дандчӀвазе чолгьакидаса гъоркье рещтӀана Нааман.

«ЩибгӀаги ккараб жо бугищ?» – ин цӀехана гьес. 22«ГьечӀо, – ян абуна Гехазица. – Дир хважаинас витӀана дун духъе ругьелгун: „Аварагзабазул кӀиго гӀолохъанчи вачӀун вуго дихъе Ефраимил тӀалъиялдаса. Гьарула дуда гьезие талант[*] гӀарцулги кӀиго ретӀел-кунги кьеян“, – абун». 23«Гьайгьай! КӀиго талант босе», – ян абуна Нааманица.

Гьес кӀиго ретӀелгун цадахъ кӀиго къандалъоде жанибе бараб кӀиго талант гӀарцулги босинабуна Гехазида. Гьес жиндирго церетелазул кӀигоял ритӀана Гехазида цере-цере гьебги босун. 24ГохӀде щваравго, Гехазица гьезухъаги босун, жиндирго рокъоб жаниб бахчана гьеб. Нааманил церетелалги тӀадруссун жиндирго нухда ана. 25Хадув гьев жиндирго хважаин ЭлишагӀ аварагасда цеве вилълъана.

«Кив мун вукӀарав, Гехази?» – ян цӀехана ЭлишагӀица. «Дун кивего ун вукӀинчӀо», – ян жаваб гьабуна Гехазица.

26Амма ЭлишагӀица гьесда абуна: «Дуда цадахъ гурищ дир ракӀ букӀараб, дуда дандчӀвазе дов чи чолгьакидаса гъоркье рещтӀунеб мехалъ? ГӀарацги, ретӀелги, зайтуналъул гъутӀбузул расалъабиги, цӀолбол ахалги, гӀи-боцӀул рехъабиги, лагъзалги, гъараващалги тӀалаб гьаризе рекъараб заманищ гьаб бугеб? 27Гьанже биччанте Нааманил барасалъул унти дуде ва дур наслуялда тӀаде ккезе абадиялъго».

Барасалъ тӀуван гӀазу гӀадин хъахӀлъун вачӀана Гехази ЭлишагӀида аскӀоса къватӀиве[+].

#### 6


ГӀащтӀи лъеда тӀад чӀей

1Аварагзабазул къокъа кӀалъана ЭлишагӀида: «Гьаниб, дуда аскӀор рукӀине нижее киназего гӀураб бакӀ[†] гьечӀо. 2Изну кье Иорданалдеги[†] ун, нижер жив-живас цо-цо чӀалуги къотӀун, гьениб нилъеего рукъ[†] базе». Айилан абуна гьес.

3Цинги гьезул цояс абуна: «Бегьулеб батани мунги вилълъа нижеда цадахъ!» «Дунги вилълъина», – ян абуна ЭлишагӀица. 4Гьев гьезда цадахъ ана. Гьел Иордан лъарахъе щвана ва гъутӀби къотӀизе[†] лъугьана. 5ГъветӀ щапизабулев вукӀаго, гьезул цоясул гӀощтӀол махх бортун ана лъадалъе.

«Вай, дир бетӀергьан! – ин ахӀдана гьев. – Дица гьеб чияхъайин босун букӀараб!» 6ЭлишагӀица цӀехана: «Кибе гьеб бортараб?» – ин. Гьес гьеб бортараб бакӀ бихьизабун хадуб, ЭлишагӀица къотӀун цо гӀаркьел рехана гьенибе ва махх тӀаде борхун бачӀана. 7«Босе гъоб», – ин абуна гьес. Дов чияс кверги битӀун босана гьеб.


Сириял беццлъизари

8Сириялъул пачаяс ГӀизраилалда данде рагъ гьабуна. Жиндирго чукъбузда гӀакълу дандбан, пачаяс аскаразе къайи чӀвазе бакӀ тӀаса бищулаан, 9амма ЭлишагӀ аварагас гьебсагӀаталдаго ГӀизраилалъул пачаясухъе хабар битӀулаан: «Вореха, пуланаб бакӀалдаса гӀебеде цӀодорго вукӀа мун, доре сириял ракӀарулел руго», – ян.

10Аварагас бихьизабураб щибаб бакӀалде чагӀи ритӀун, цӀодорлъи гьабеян лъазабулаан ГӀизраилалъул пачаяс. Гьедин ккана чанго нухалъ. 11Гьебмехалда кӀудияб ургъел чӀвана Сириялъул пачаясда. Жиндирго божарал чагӀиги ахӀун гьес гьезда цӀехана: «Нужеда лъаларищ нилъер чагӀазда гьоркьоб лъицадай гӀизраилазул рахъ ккун бугеб?» – ин.

12«Лъицаго гьечӀо, дир бетӀергьан пача, – ян жаваб кьуна гьезул цояс. – ГӀизраилалда вугев ЭлишагӀ аварагасин мунго кьижулеб рокъоб жаниб дуца бицараб рагӀицин ГӀизраилалъул пачаясухъе щвезабулеб бугеб». 13«Инеги ун, гьев вугеб бакӀ лъазабун рачӀа, – ян буюрухъ кьуна пачаяс, – цинги дица гьев кквезе чагӀи ритӀизе рукӀине».

Гьев Дотаналда вугин бицана гьесда[+]. 14Цинги гьес чуялгун, чолгьакалгун цадахъ кӀудияб аскар битӀана гьенибе. Къаси рачӀун шагьар сверун ккуна гьез. 15ХъахӀлъи рехулеб гӀужалъ ЭлишагӀил лагъ тӀаде вахъун къватӀивехун вилълъиндал, гьесда бихьана чуялгун ва чолгьакалгун цадахъ аскаралъ шагьар сверун ккун букӀин. «Вай, дир бетӀергьан, щиб гьанже нилъеца гьабилеб?» – ин абуна лагъас.

16«Мун хӀинкъуге, – ян абуна аварагас. – Нилъер рахъалда ругел, дозул рахъалда ругездаса цӀикӀкӀун руго». 17ЭлишагӀица дугӀа гьабуна: «Я БЕТӀЕРГЬАН, рагье гьасул берал, гьасда канлъи бихьизе букӀине!»

Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС лагъасул берал рагьана ва гьесда бихьана ЭлишагӀида сверухъ магӀарда киса-кирего цӀадул чуялги чолгьакалги рукӀин. 18Тушбабаз гьесда тӀаде гьужум гьабизе байбихьарабго, ЭлишагӀица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна: «Цо хутӀичӀого беццлъаги гьал чагӀи», – янги абун.

ЭлишагӀ аварагасул рагӀуда рекъон, БетӀергьанас гьел беццлъизаруна[+]. 19Хадуб ЭлишагӀ кӀалъана гьезда: «Гьаб гуро доб шагьар, нуж мекъаб нухда руго. Дида хадур рилълъа; дица щвезарила нуж нужеца валагьулев вугев чиясухъе», – ян. Цинги гьес гьел Самариялде рачана. 20Шагьаралда жанире щведал, ЭлишагӀица абуна: «Я БЕТӀЕРГЬАН, рагье гьал чагӀазул берал, гьазда канлъи бихьизе букӀине».

БЕТӀЕРГЬАНАС гьезул берал рагьана ва гьезда бихьана жал Самариялда рукӀин. 21ГӀизраилалъул пачаясда гьел рихьидал, гьес ЭлишагӀ аварагасда абуна: «Гьел киналго гъурун ран лъикӀ гурищ, дир эмен?» 22«ЛъикӀ гуро, – ян абуна гьес. – Дуца рагъда асир гьарунищ гьал ругел, дуца чӀвазе ккани? Кваназе квенги гьекъезе лъимги кье гьазие, биччанте гьал кваназе ва хадур жиндирго пачаясухъе тӀадруссине»[+].

23Гьебмехалъ пачаяс кӀудияб сухӀмат гьабуна гьезие; гьел гӀорцӀизегӀан квана-гьекъон хадур гьес риччан тана, ва гьел жиндирго пачаясухъе тӀадруссана. Гьелдаса хадуб Сириялдаса рагъухъабаз гӀезегӀан мехалъ ГӀизраилалде чабхъен гьабичӀо.


Самариялда ккараб гӀасияб ракъи

24Заман ун хадуб Сириялъул пача Бен-Гьадад[*], бакӀарун аскаргун, рагъде вахъана ва Самария сверун ккуна[+]. 25Цинги шагьаралда гӀасияб ракъи ккана. Гьеб сверун ккун гӀемераб мех индал, ракъиялъул кутакалъ хӀамил ботӀрол багьа букӀана ункъого гӀарцул шекел[*], ва макказул ракул цо дангъураялъул багьа букӀана щуго гӀарцул шекел[*] 26Цо нухалда ГӀизраилалъул пача шагьаралъул къеда тӀад хьвада-чӀвадулев вукӀаго, цо чӀужугӀадан ахӀдана: «Вай дир бетӀерчӀахъаяв пача, кумек гьабе дие!» – ян[+].

27Пачаяс жаваб гьабуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС гьабичӀеб кумек дица киса балагьилеб дуе? ГьоцӀисайищ? Ялъуни цӀибил жаниб цӀцӀулеб чаналъусайищ?» 28Хадуб гьес гьелда цӀехана: «Щиб ккараб?»

Гьелъ жаваб гьабуна: «Гьай гӀаданалъ абуна дида: „РачӀа жакъа дур вас кваназе, метер дирги кванала“, – ян. 29Нижеца велъун кванана дир вас. Нахъисеб къоялъ дица гьалда абуна: „Гьанже рачӀа дур вас кваназе“, – ян. Амма гьалъ вас вахчана»[+].

30Гьей чӀужугӀаданалъул рагӀаби рагӀидал, пачаяс, чара бухӀун, тӀад букӀараб ретӀел бихъана. Гьев къеда тӀад хьвадулев вукӀиндал, халкъалда бихьулеб букӀана гъоркьа ратӀлил бакӀалда гьес хӀебтил гӀаба ретӀун букӀин[*]. 31Гьес абуна: «Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, Шапатил вас ЭлишагӀил бетӀер гьесда тӀад хутӀани жакъа». 32ЭлишагӀ кквезе чи витӀана гьес.

ЭлишагӀ авараг жиндирго рокъов, кӀудиял чагӀигун цадахъ, гӀодов чӀун вукӀана гьебмехалда. Пачаясул чи вачӀиналда цебе ЭлишагӀица кӀудиял чагӀазда абуна: «Нужеда лъалищ дов чӀвадарухъанасул васас дир бетӀер къотӀизе чи витӀун вачӀунев вугеблъи? Гьев вачӀараб мехалъ, вореги нуцӀа рахай ва гьесие гьеб ричӀуге. Гьесдаго хадув вачӀунев пачаясул хӀатӀил сасги рагӀулеб буго».

33Гьев кӀалъан вахъиналде, пачаяс гьесухъе витӀарав чи вачӀана ва гьес абуна: «Вай, БЕТӀЕРГЬАНАС биччан бугеб балагь! ТӀокӀалъги кин БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ хьул лъолеб?»

#### 7

1Амма ЭлишагӀ аварагас абуна: «ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀухъ. Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Метер, гьаб гӀужалда, тӀаса бищараб ханждал цо сат[*] цо шекелалъул[*] багьаялда, кӀиго сат богӀолги цо шекелалъул багьаялда букӀине буго“».

2ГӀизраилалъул пачаясул вазирас ЭлишагӀида абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС зобалазул гордал рагь-рагьаниги, гьеб букӀунеб жо гуро!» «Дур беразда бихьила гьеб, – ин абуна ЭлишагӀица, – амма дуе кваназе щвеларо!»[+]


Шагьар хвасарлъи

3Шагьаралъул кавабахъ вукӀана барасалъ унтарав ункъо чи. Гьез цоцазда абуна: «Щай нилъее гьанир чӀун – хвел щвеялъухъ балагьун? 4Нилъеца шагьаралде рилълъине хӀукму гьабуни, гьениб ракъи бугелъул, нилъ гьенир ракъуца хвела. Гьанирго чӀаниги, нилъ кингоги хвезе руго. РачӀа нилъ сириязухъе рилълъине ва гьезухъе кверде ине. Гьел нилъеда гурхӀани, нилъ чӀаго хутӀила, гурхӀичӀони, хун рукӀа абе».

5МаркӀачӀул гӀужалда рахъун гьел сириязухъе рилълъана. Гьел гьезул къайи чӀвараб бакӀалде[†] гӀагардегӀан щваралго, гьенив вихьуда цо инсан вукӀинчӀо. 6Гьелда цебе, БетӀергьанас чуязул, чолгьаказул ва кӀудияб аскаралъул гӀадаб хъуй рагӀизабуна сириязда ва гьезда ккана: «ГӀизраилалъул пачаяс хитиязул ва мисриязул пачаби ккун руго нижеде тӀаде кӀанцӀизе!» – ян[+].

7Цинги маркӀачӀул гӀужалда рахъун, ругелъур чадралги, бугелъуб къайги, рухьухъе чуял-хӀамулги тун лъутун ана гьел.

8Гьенире щведал, гьел ункъалго чагӀи цо чодронире жанире лъугьана, гьенир кванана, гьекъана, цинги гьениб батараб гӀарац-месед ва ретӀел-кун босун цо бакӀалда бахчана. Хадур гьел тӀадруссана ва цогидаб чодронире раккана; гьенисаги батараб жо босана ва гьебги бахчана. 9Хадуб гьез цоцазда абуна: «Нилъеца мекъаб жо гьабулеб буго. Гьаб рохалил хабаралъул къо буго, амма нилъеца гьеб хабар лъазабулеб гьечӀо. Нилъеца рогьинегӀан нахъ бахъани, нилъ тамихӀалъукье ккола. Рилълъа хехго пачаясул кӀалгӀаялда лъазабизе гьаб иш», – ин.

10Гьел нухде рахъана, шагьаралъул кавабазул рорчӀухъабаздеги ахӀун, гьезда абуна: «Ниж сириязул къайи чӀвараб бакӀалде ун рукӀана, амма гьенив щивго ватичӀо – цо сасцин гьечӀо; рухьухъе чуялги хӀамулги руго ва чӀвавухъе чадралги руго».

11РорчӀухъабаз гьеб харбил гӀакӀа ахӀана ва гьеб хабар кӀалгӀаялде щвезабуна. 12Цинги пача бусадаса тӀаде вахъана. «Дида лъала сириязул къасд. Дозда лъала нилъ ракъуца холел рукӀин. Бугелъуб жиндирго къайиги тун, гьел ана авлахъалда рахчизе, нилъ ракӀчӀун квен балагьизе шагьаралдаса къватӀире рачӀинин, цинги чӀаго нилъги асир гьарун, шагьарги кверде босилин пикруги гьабун», – илан кӀалъана пача жиндирго цересел чагӀазда.

13Гьесул цересел чагӀазул цояс абуна: «Биччанте хутӀун ругел чуязда гьоркьоса щуго чуги бачун щиб ккун бугищали лъазабизе гӀадамал ине. Кингоги хвезе ругелъул гьелги, жеги хвечӀого хутӀарал гӀизраилазда цадахъ, – нилъ киналго хвалиде гӀагарлъулел ругелъул».

14КӀиго чолгьакида чуялги рана, цинги пачаяс гьел Сириязул аскаралда хадур ритӀана.

Гьес гьезие буюрухъ кьуна: «Ун дозда хадургун, ккараб жо лъазабе», – ян.

15Сириязул аскаралъул лъалкӀ ккун Иорданалде[†] гӀунтӀун ана гьел ва хъатамасан лъутун унел сирияз гӀодобе бараб ратӀлил ва яргъил цӀун батана тӀолабго нух. Чапарзаби тӀадруссана ва жинда бихьараб-тараб пачаясда бицана. 16Гьебмехалда халкъ къватӀибе бахъана ва сириязул къайи хъамал гьабизе журана. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, тӀаса бищараб ханждал цо сат цо шекелалъухъ ва бугӀадул кӀиго сатги цо шекелалъухъ бичизе байбихьана.

17Пачаяс жиндирго вазир тун вукӀана шагьаралъул кавабахъ гӀадлу-низамалъе, амма гьев гьенив гӀаламалъ мерхьун хвана. ЭлишагӀ аварагас, гьесул рокъове пача вачӀараб мехалда, цебеккунго бицаралда рекъон хвана гьев[+]. 18ЭлишагӀица абун букӀана: «Метер, гьаб гӀужалда, тӀаса бищараб ханждал цо сат цо шекелалъул багьаялда ва кӀиго сат богӀолги цо шекелалъул багьаялда букӀине буго», – ян. 19Гьев вазирас ЭлишагӀида абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС зобалазул гордал рагь-рагьаниги букӀунеб жо гуро гьеб!» – ин. Цинги ЭлишагӀица абун букӀана: «Дур беразда бихьила гьеб, амма дуе кваназе щвеларо!» – ян. 20Гьедин ккезеги ккана гьесие: шагьаралъул кавабахъ гӀаламалъ мерхьун хвана гьев.

#### 8


Шунемиялъул ракь гьелъухъе тӀадбуссинаби

1Жиндир вас хваралъуса вахъинавурай чӀужугӀаданалда абуна ЭлишагӀ аварагас: «Хъизан-къайгун цадахъ гьаниса нахъе а, ва чияр ракьалда бакӀ[†] балагьун, гьениб чӀел гьабе, щайгурелъул анкьго соналъ халат бахъараб ракъи биччалеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалда тӀаде», – ян[+].

2Гьей гӀаданалъ Аллагьасул аварагас абураб гьабуна ва бачун жиндирго хъизан-къайгун, пилистимазул ракьалдеги ун, гьениб анкьго соналъ гӀумру гьабуна. 3Анкьго соналдасан гьей пилистимазул ракьалдаса тӀадюссана ва жиндирго минаялъулги хуралъулги кӀалъай гьабизе пачаясухъе йилълъана.

4ЭлишагӀ аварагас гьарурал хӀикматал ишазул бице жиндаянги абун, ЭлишагӀил лагъ Гехазида кӀалъалев вукӀана пача гьебмехалда[+].

5Гехазица ЭлишагӀица хварав чи чӀаго гьавураб куцалъул пачаясда бицунеб сагӀаталда, жиндир вас ЭлишагӀица чӀаго гьавурай гӀадан ячӀана пачаясухъе, жиндирго минаялъулги хур-ракьалъулги хӀакъалъулъ кӀалъазе.

Цинги Гехазица абуна: «Дир бетӀергьан пача, гьалегури дой гӀадан! Гьалъул васин ЭлишагӀ аварагас хваралъуса тӀаде вахъинавурав!»

6Гьеб мехалъ пачаяс гьей чӀужугӀаданалда цӀех-рех гьабуна ва гьелъ гьесда кинабго бицана.

Цинги гьелъул къваригӀел тӀубазабеян жиндирго чиясда тӀадкъана пачаяс ва гьелъ улка таралдаса нахъе гьелъул хуриса щвараб хайирги рикӀкӀун, кинабго гьелъул букӀараб боцӀи-рикъзи гьелъухъе тӀадбуссинабеян лъазабуна.


ЭлишагӀ аварагас Бен-Гьадад чӀвазе вукӀин бицуна

7Сириялъул пача Бен-Гьадад унтараб заман букӀана; ЭлишагӀ Дамаскалде вачӀана. Гьев вачӀун вугилан рагӀидал[+] 8пачаяс Хазаилида абуна: «Цадахъ сайгъатги босун Аллагьасул аварагасда дандчӀвазе а. Биччанте дун сахлъулищин цӀехезе ЭлишагӀ аварагас БЕТӀЕРГЬАНАСДА»[+].

9КӀикъого вараниялда тӀад бараб, Дамаскалдаса тӀаса бищараб къайиги сайгъаталъе босун, Хазаил ЭлишагӀгун дандчӀвазе вахъана. ВачӀун гьесда цевегун гьес абуна: «Дур мутӀигӀав лагъ, Сириялъул пача Бен-Гьададица витӀана дун жив доб унтудаса сахлъулищин дуда цӀехезе», – ян.

10ЭлишагӀица абуна: «Досда абе мун ракӀчӀун сахлъулин, амма БЕТӀЕРГЬАНАС хӀакъикъаталдаги гьев хвезе вукӀин загьир гьабуна дие». 11Цинги ЭлишагӀ бер къапичӀого таманаб заманаялъ гьесухъ валагьун чӀана – ахирги Хазаил намуслъун лъугьана. Цинги гӀек-гӀекиялда гӀодана ЭлишагӀ авараг.

12«Я дир эмен, щай мун гӀодулев?» – ин цӀехана Хазаилица. «Щайгурелъул дида лъалелъул дуца гӀизраилазе гьабизе бугебщинаб квешлъи, – ян абуна гьес. – Дуца гьезул хъулби рухӀизе руго, гьезул гӀолохъаби хвалчаца къотӀ-къотӀизе[†] руго, гьитӀинал лъимал чӀвазе руго, ва лъимаде ругел руччабазул чахьал рихъизе руго»[+].

13Хазаилица абуна: «Дица, щивго гурев чияс, гьединал кӀудиял ишал кин гьарулел?» – ин. «БЕТӀЕРГЬАНАС загьир гьабуна дие мун Сириялъул пачалъун вахъине вукӀин», – ин жаваб кьуна ЭлишагӀица[*][+].

14Цинги Хазаил жиндирго бетӀергьанасухъе тӀадвуссана.

Пачаяс гьесда цӀехана: «ЭлишагӀица щиб абураб?»

Хазаилица жаваб гьабуна: «Дос дида абуна мун ракӀчӀун сахлъулин».

15Нахъисеб къоялъ гьес биччизабун юргъан рехана пачаясул гьурмада тӀаде ва гъанкъизавуна гьев. Хазаилги гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.


Егьорам – Ягьудиялъул пача

16Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун щуабилеб соналъ, Егьошафатил вас Егьорам Ягьудиялъул пачалъун[*] вахъана – жеги Егьошафатги вукӀана Ягьудиялъул пачалъун. 17Лъебералда кӀиго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва микьго соналъ пачалъиги гьабуна Иерусалималда. 18ГӀизраилалъул пачабазул нухккун, Ахавил хъизан-къаялдаса мисалги босун хьвадана гьев, щайгурелъул гьес Ахавил яс ячун йикӀиндал. Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квеш бихьанщинаб гьабуна[+]. 19Амма Жиндирго лагъ Давудие гӀоло, Ягьудия тӀагӀинабизе бокьичӀо БЕТӀЕРГЬАНАСЕ. Гьесул зурияталъе абадиялъего пачалъиялъул тах цӀунизе къотӀи гьабун букӀиндал Гьес[+].

20Егьорам пачалъун вугеб заманалда Ягьудиялъул кверщалида данде чӀана Эдом ва жиндирго пачаги вищана[+]. 21Цинги цадахъ рачун киналго жиндирго чолгьакалгун ЦагӀиралде тӀаде кӀанцӀизе вилълъана Егьорам. Гьенир эдомияз сверун ккуна гьевги гьесул киналго чолгьакалги. Къаси сардилъ гьевги гьесул чолгьаказул бутӀрулги тушбабазул сверункквеялдаса къватӀире рорчӀана, амма киналго гьесул рагъухъаби рокъо-рокъоре лъутун ана. 22Гьелдаса нахъе Эдом Ягьудиялъе мукӀурлъичӀо. Гьебго заманалда Ягьудиялда данде чӀана Ливнаги.

23Егьорамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 24Егьорам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Ахазиягь гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.


Ахазиягь – Ягьудиялъул пача

25Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анцӀила кӀиабилеб соналъ, Егьорамил вас Ахазиягь пачалъун вахъана Ягьудиялда. 26Къоло кӀиго сон барав чи вахъана Ахазиягь пачалъун ва цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Аталия букӀана ва ГӀизраилалъул цеве вукӀарав пача ГӀомри гьелъул кӀудияв эмен вукӀана[+]. 27Ахавил хъизаналъул нухккун хьвадана Ахазиягь ва гьесги БЕТӀЕРГЬАНАСДА квеш бихьанщинаб гьабуна – Ахавилгун ригьнал гӀагарлъи букӀиндал гьесул.

28Ахазиягь ун вукӀана цо нухалъ Ахавил вас Иорамгун ГилгӀадалъул Рамоталде Сириялъул пача Хазаилида данде вагъизе; сирияз гьенив лъукъана Иорам[+]. 29Рамоталда Хазаилида данде вагъулаго сирияз лъукъарав Иорам пача, Изреелалде тӀад вуссана ругънал сах гьаризе. Хадув Ягьудиялъул пача Ахазиягь вилълъана Изреелалде, унтун вугев Иорамиде ваккизе.

#### 9


Егьу ГӀизраилалъул пачалъун вахъин

1ЭлишагӀ аварагас гӀолохъанал аварагзабазул цоявги ахӀун, гьесда абуна: «Нухде вахъине къачӀай. Зайтуналъул нахул цӀураб хъабаги босе ва ГилгӀадалъул Рамоталде а[+]. 2Гьениве щваравго Нимшил васасул вас, Егьошафатил вас Егьу валагье. Досухъеги ун, досул гьудул-гьалмагъзабазда аскӀоса ватӀа ахӀун, нахъарокъове ваче дов[+]. 3Цинги босун гьаб хъаба чӀехье досул ботӀрода тӀаде ва гьадин абе: „Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀи: ‘Дица ГӀизраилалда тӀад пачалъун толев вуго мун’“. Хадув, ричӀун нуцӀагун, нахъ валагьичӀого лъута!»[+]

4Гьев гӀолохъанав авараг ГилгӀадалъул Рамоталде ана. 5Гьениве щваравго, цо сверуда гӀодор чӀун ратана аскаразул бутӀрул.

«Аскаралъул бетӀер, дир цо хабар буго духъе», – ян абуна гьев гӀолохъанав аварагас. «Нижер кисавасухъе?» – ян цӀехана Егьуца. «Духъе буго», – ян жаваб кьуна гьес.

6Егьу вахъун рокъове жаниве вилълъана. Цинги аварагас Егьул ботӀроде нах тӀуна ва гьес абуна: «Гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул рагӀи: „Дица мун ГӀизраилалда, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъалда тӀад пачалъун толев вуго. 7Дир аварагзабазул ва киналго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ лагъзазул Изавелица гӀодобе тӀураб бидухъ Дица рецӀел босизе гӀоло, дуца дурго бетӀергьан Ахавил агьлу-зуриятго тӀагӀинабе[+]. 8Ахавил тӀолабго хъизан-агьлу хвезе ккола. Гьесул махӀ бугел бихьинал цо хутӀичӀого тӀагӀинаризе руго Дица ГӀизраилалдаса – лагъ вукӀа, эркенав вукӀа[+]. 9Наватил вас Яровамил ва АхӀиягьил вас Баашал хъизан-агьлуялъе гьабураб гьабила дица гьесул агьлу-зурияталъеги[+]. 10Жийго Изавелги Изреелалъул ракьалда гьабзаца тӀутӀун язе йиго ва лъицаниги гьей хабалъ юкъизе гьечӀо“».

Цинги ричӀун нуцӀагун, лъутана гьев[+]. 11Егьу жиндирго гьудул-гьалмагъзабазухъе тӀадвуссиндал, гьезул цояс цӀехана: «Ккара-тараб жо бугищ? Щиб гьабизе дов бетӀерсвер духъе вачӀун вукӀарав?» «Нужедаго лъала дов чиги досул каламги», – ян жаваб гьабуна Егьуца.

12«Лъаларо нижеда! – ян абуна гьез. – Бице дос абураб жо».

Егьуца абуна: «Дос дида абуна: „Дица ГӀизраилалда тӀад пачалъун толев вуго мун“, – илан абунин БЕТӀЕРГЬАНАС».

13Цинги гьез хъатамасан тӀаса рахъун гӀабаби рехана балъазда тӀаде гьесул хӀатӀикье. Хадуб суралъубе пуна ва ахӀана: «Егьу вахъана пачалъун!» – ин[+].


Иорам ва Ахазиягь – кӀиявго пачаясул хвел

14Цинги Нимшил васасул вас, Егьошафатил вас Егьу Иорам чӀвазе ургъана. (Иорам, цадахъ ГӀизраилалъул тӀолабго аскаргун, ГилгӀадалъул Рамот цӀунун Сириялъул пача Хазаилгун вагъулев рукӀана[+]. 15Амма Иорам пача рагъулъ сирияз лъукъ-лъукъун Изреелалде тӀадвуссун вукӀана ругънал сах гьаризе.)

Егьуца абуна: «Нуж дида рекъарал ратани, щивго чи виччаге гьаб шагьаралдаса къватӀиве гьаб хабарги босун Изреелалде ине».

16Гьев чолгьакида тӀаде вахана ва Изреелалде нух босана; Иорам гьенив вукӀана жеги бусада, Ягьудиялъул пача Ахазиягьги вукӀана гьенив, гьесухъе ваккизе вачӀун. 17Изреелалда сиялда тӀад эхетарав ворчӀухъанасда рихьана Егьул рагъухъаби гӀагарлъулел ва гьес ахӀи бана: «Дида рагъухъаби рихьулел руго!» «Рекъелгун рачӀунел чагӀийищан цӀехезе гьезда данде чотӀахъан витӀе», – ян абуна Иорамица.

18ЧотӀахъан ана Егьуда данде ва гьес абуна: «Пачаяс цӀехолеб буго, мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» «Кинаб рекъел дуе букӀунеб? – ин абуна Егьуца. – Дида хадув вилълъа».

ВорчӀухъанас дов дозда аскӀове щванин, амма тӀадвуссунев гьечӀин лъазабуна.

19Цинги пачаяс кӀиабилеб нухалъ витӀана чотӀахъан. Гьезда аскӀове щваравго, гьес цӀехана: «Пачаяс цӀехолеб буго, мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» «Кинаб рекъел дуе букӀунеб? – ин абуна Егьуца. – Дида хадув вилълъа».

20ВорчӀухъанас довги дозда аскӀове щванин, амма тӀадвуссунев гьечӀин лъазабуна. «Гьакида цеве-цеве вачӀунев чи Нимшил вас Егьуда релълъарав вуго. БетӀер сверарав чияс гӀадин тӀамулел руго дос чуял», – ин абуна гьес.

21«Дир гьакида чуял рай», – ян буюрухъ кьуна Иорамица.

ГӀизраилалъул пача Иорамги Ягьудиялъул пача Ахазиягьги, жинди-жиндир гьакидаги рекӀун Егьуда данде рахъана. Изреелалдаса Наватил букӀараб хуралда аскӀов дандчӀвана гьезда гьев[+].

22Егьу вихьидал, Иорамица цӀехана: «Мун рекъелгун вачӀунев чийищ, Егьу?». «Кинаб рекъел букӀунеб, – ин жаваб кьуна Егьуца, – дур эбелалъ гьересиаллагьзабазе гьабураб хъахӀбаяб хъулухъги сихӀручилъиги тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀунеб букӀадго?»

23«Хияналъи, Ахазиягь!» – инги ахӀун, Иорам нахъвуссун лъутизе жувана.

24Гьебмехалъ Егьуца чӀор речӀчӀана ва гьеб Иорамил бугьналугбузда гьоркьоб щвана. Гьеб чӀоралъ гьесул ракӀ борлъана ва гьев гьакида жанив гӀодов речӀчӀана. 25Егьуца жиндирго божарав чи Бидкарида абуна: «Изреелалдаса Наватил букӀараб хуриве рехе гъов. РакӀалда бугищ гъосул эмен Ахавгун чолгьаказда рекӀун гьесда цадахъ унаго БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда данде бицараб рагӀи: 26„Дида бихьана сон Наватил ва гьесул васазул би гӀодобе тӀураб куц, – ин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС, – ва, гьайгьай, гьелъухъ гьаб хуриб жанив жавабалде ахӀила Дицаги мун“, – инги абун? Гьединлъидал, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, босун гьеб хурибе рехе Иорамил жаназа»[+].

27Ккараб жо бихьарабго, Ягьудиялъул пача Ахазиягь Бет-Гьаганалде валагьун лъутана. Гьевги чӀвайиланги ахӀун, Егьу гьесда хадув лъугьана.

Жиндирго гьакидаги рекӀун Гуралде тӀаде унев вукӀаго, Йивлеамалда аскӀоб бугеб нухда лъукъана Ахазиягь, амма гьев гьениса Мегиддоялде лъутана ва гьенив хвана. 28Гьесул хъулухъчагӀаз гьакидаги лъун, Иерусалималде босана гьесул жаназа ва Давудил Шагьаралда гьесул умумузда аскӀов вукъана гьев[+]. 29Ахавил вас Иорам пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб соналъ вахъун вукӀана Ахазиягь Ягьудиялъул пачалъун.


Изавелил хвел

30Егьуца Изреелалде нух босана. Изавелида гьеб хабар рагӀидал, гьей бералги релъун, расги берцинго къачӀан, гординиса къватӀие ялагьун чӀана. 31Егьу кавабахъа жаниве лъугьидал, гьелъ абуна: «Рекъелгун вачӀинищха мун, Зимрида[*] релълъарав, жиндирго бетӀергьан чӀвалев чӀвадарухъан?»[+]

32Гордухъе тӀадеги валагьун, гьес ахӀана: «Дир рахъ ккурав чи щив вугев гьенив?» – ин. Гордухъа кӀиго-лъабго ахта ваккана.

33«ГӀодое рехе гьей!» – илан абуна Егьуца.

Гьез гьей гордухъа гӀодое рехана ва гьелъул чвахараб би къадада ва гьенир рарал чуязда. Гьел чуяз мерхьана цинги гьелъул къаркъала речӀчӀ-речӀчӀана.

34Егьу жаниве вилълъун квана-гьекъана. Хадуб гьес абуна: «Гъой нагӀана батад ялагье ва хабалъ юкъе; кин букӀаниги пачаясул яс йикӀиндал гъой»[+].

35Амма гьей юкъизе аразда гьелъул гвангвараги, хӀатӀалги, квералги гурони ратичӀо. 36ТӀадруссун гьеб Егьуда бицана гьез, ва гьес абуна: «Тишбиялдаса Иляс аварагас бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи буго гьеб: „Изреелалъул ракьалда гьабзаца тӀутӀун бала Изавелил къаркъала[+]. 37Хурибе щвараб боцӀул рак гӀадин букӀина Изавелил жаназа: гьай Изавелищиланцин абиларо лъицаниги“».

#### 10


Ахавил хъизан-къай тӀагӀинаби

1Ахавил лъабкъоялда анцӀго вас вукӀана Самариялда. Изреелалъул бутӀрузухъе, кӀудиял чагӀазухъе ва Ахавил васазул тарбиячагӀазухъе хъван кагътал ритӀана Егьуца Самариялде. Гьениб хъван букӀана:[+]

2«Нужехъ кодор ругелъул пачаясул васалги, гьакалги, чуялги, сверун къараб хъалаги, ярагъги – гьедин бугелъул, гьаб кагъат щварабго, 3пачаясул васазул бищун мустахӀикъав тӀаса вище ва жиндирго инсул тахида лъе. Хадур нужерго пачаясе ва гьесул хъизан-къаялъе гӀоло рагъизе рахъа».

4Амма гьел кутакалда хӀинкъана: «КӀиго пачаясда кӀвечӀо гьесда данде чӀезе, – ян кӀалъана гьел цоцада, – нилъедайищ кӀолеб?»

5КӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчияс, шагьаралъул бетӀерас, кӀудиял чагӀаз ва тарбиячагӀаз Егьухъе гьадинаб ругьел битӀана: «Ниж дур лагъзал руго ва дуца абураб гьабизе хӀадурал руго. Нижеца щивго теларо пачалъун, дуца дуего бокьухъе гьабе».

6Цинги Егьуца кӀиабилеб кагъат хъвана: «Нужеца дир рахъ кколеб батани, дие мутӀигӀалги ратани, росун пачаясул васазул бутӀрулгун, метер гьаб гӀужалда дихъе Изреелалде рачӀа».

Пачаясул лъабкъоялда анцӀавго вас, гьезие тарбиячилъи гьабизе жинда тӀад къарал шагьаралъул чӀухӀбузухъ рукӀана. 7Гьеб кагъат щварабго, гьез пачаясул лъабкъоялда анцӀавго вас чӀвана, ва гьезул бутӀрул гьагьазда жанирги лъун, Егьухъе Изреелалде ритӀана[+]. 8Пачаясул васазул бутӀрул гьанире щвезарун ругин бицана Егьуда вачӀун чапарас.

Егьуца абуна гьел кӀиго гохӀ гьабун шагьаралъул кавабазда аскӀор лъейилан ва рогьинегӀан гьенир теян.

9Нахъисеб къоялъ радал Егьу халкъалда цеве вахъана ва гьезда кӀалъана: «Гьале гьав дица, дунго ургъун чӀвана Иорам пача. Нужеда щибго гӀайиб гьечӀо гьелъул. Амма гьал киналго лъица чӀварал? 10Гьединлъидал, нужеда лъан букӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС Ахавил хъизан-агьлуялъул рахъалъ бицараб цониги рагӀи тӀубачӀого хутӀичӀо. БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго лагъ Иляс аварагги гьоркьов ккун кьураб рагӀи БЕТӀЕРГЬАНАС тӀубазабуна»[+].

11Цинги киналго Ахавил хъизан-къаялъул чӀаго хутӀаралщинал чагӀи, гьесул божарал чагӀигун, гьудул-гьалмагъзабигун, кашишзабигун[†] цадахъ, цо чи течӀого чӀвана Егьуца Изреелалда.

12Хадуб Егьуца Самариялде нух босана. Нухда унев вукӀаго, «ГӀухьбузул Бет-Экед» абураб бакӀалда[†] 13Ягьудиялъул пача Ахазиягьил гӀагарал чагӀи данде ккана гьесда, ва гьес гьезда цӀехана: «Нуж щал?» – ин.

Гьез абуна: «Ниж, эбел-бикал лъималазухъе ва пачаясул хъизамалъухъе щвезе къватӀире рахъарал, Ахазиягьил гӀагарал чагӀи руго», – ян.

14«ЧӀаго кверде росе гьел!» – ин буюрухъ кьуна Егьуца.

Гьел кквезеги ккун Бет-Экедалда бугеб лъадал гъуялда аскӀор чӀвана – кинавниги кӀикъоялда кӀиго чи. Гьезул цониги чи чӀаго нахъе ворчӀизе виччачӀо Егьуца.

15Гьениса къватӀиве вахъаравго, Рехавил вас Егьонадав данде ккана гьесда. Егьуца гьесие саламги кьун абуна: «Дуе дун гӀадин мунги вугищ дие ритӀухъав?» Вугилан абуна Егьонадавица. «Гьедин батани, квер баче», – ян абуна Егьуца.

Гьез кверал рачана ва Егьуца жиндирго гьакиде вахине кумек гьабуна гьесие. 16Егьуца абуна: «Дида цадахъ вилълъа. Дуда бихьила БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дун мутӀигӀав вугев куц», – ин. Егьонадав гьесда цадахъ вилълъана.

17Самариялде щваравго, БЕТӀЕРГЬАНАС Иляс аварагги гьоркьов ккун абураб рагӀуда рекъон, Ахавил агьлу-хъизамалъул нахъе хутӀаралщинал чагӀи чӀвана Егьуца[+].


БагӀалил кашишзаби гъурун тӀагӀинари

18Хадуб Егьуца тӀолабго халкъ данде ахӀана ва гьезда лъазабуна: «Ахавица гӀураб тӀагӀат-гӀибадат гьабичӀо БагӀалие[†] – Егьуца гьеб цӀикӀкӀун гьабизе буго[+]. 19Гьединлъидал, киналго БагӀалил аварагзаби, гьесул хъулухъчагӀи ва кашишзаби ахӀе дихъе. Вореха, цо хутӀичӀого киналго рачӀине ккола, щайгурелъул дие бокьун буго БагӀалие кӀудияб къурбан[†] гьабизе. ВачӀинчӀев чиясе гӀумру гьечӀо».

Амма Егьул гьеб сихӀру букӀана; БагӀалие бетӀер чӀвалевщинав чи чӀвазе къасд букӀана гьесул[+]. 20Гьес абуна: «БагӀал кӀодо гьавураб байрамалде халкъ бакӀареян ахӀи бай».

Гьелъул гӀакӀа ахӀана. 21Егьуца ГӀизраилалда киса-кибего хабар битӀана ва, цо хутӀичӀого, киналго БагӀалие бетӀер чӀвалевщинав чи гьениве вачӀана. Гьел киналго БагӀалил мукъадасаб[†] рокъоре жанире ракӀарана ва гьеб рукъ гъункун цӀуна[+]. 22РетӀел-куналъул тадбиралъе тарав чиясда абуна Егьуца: «Киналго БагӀалие тӀагӀат-гӀибадат гьабулел чагӀазе ретӀине, гьезул динияб ретӀел босе». Гьес гьезул ретӀел босун бачӀана гьезухъе тӀад ретӀине.

23Цинги Егьуги Рехавил вас Егьонадавги БагӀалил мукъадасаб рокъоре жанире рилълъана. Егьуца БагӀалил хъулухъчагӀазда абуна: «Хал-шал гьабе, гьанир БагӀалил тун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хъулухъчагӀиги ратизе гурин».

24Хадур гьел къурбанал ва тӀуран рухӀулел къурбанал гьаризе рилълъана. Егьуца кӀалтӀаялъул къватӀисахун рахъалда ункъого чи тана ва гьезда лъазабун букӀана: «Дица нужехъе кверде кьурал чагӀазул цонигияв лъихъаниги хвасарлъун ворчӀани, гьев живго хвезе вуго дов хвасарлъарав чиясул бакӀалда», – ян[+].

25ТӀуран рухӀулел къурбанал тӀоритӀун лъугӀаралго, Егьуца жиндирго рорчӀухъабазда ва аскаразул бутӀрузда лъазабуна: «Рилълъа гьанже, чӀвай гьел киналго, цогӀаги чи лъутун ворчӀизе виччаге», – ян.

Гьез гьел хучдуз чӀвана. РорчӀухъабаз ва аскаразул бутӀруз гьезул жаназаби къватӀире рехана ва жалго БагӀалил рукъалъул бищунго мукъадасаб бакӀалде рилълъана[+]. 26БагӀалие лъурал ганчӀил хӀубал гьениса къватӀиреги росун цӀадулъе рехана гьез[+]. 27БагӀалил мукъадасаб гамачӀги бекана гьез ва БагӀалил рукъги щущахъ базабун, гьеб бакӀ хӀажатханалде сверизабуна – жакъа къоялъги гьедин буго гьеб[+].

28Гьеб хӀалалда БагӀалил диналъул ахир гьабуна Егьуца ГӀизраилалда. 29Амма ГӀизраилги къосинабун Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьал течӀо гьесги, – меседил гьарурал Бет-Элалъул ва Даналъул бусбузе гӀибадат гьабуна[+].

30БЕТӀЕРГЬАНАС Егьуда абуна: «Дуца Дие бокьарабщинаб гьабуралъухъ ва Ахавил хъизан-агьлуялъе кинабго Дир амруялда рекъон тӀубазабуралъухъ, ункъабилеб кьералде гӀунтӀун дур наслуялъул чагӀи рукӀине руго ГӀизраилалъул тахида», – ян[+].

31Амма РакӀ-ракӀалъго мукӀурлъичӀо Егьу ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул Къануналъе – ГӀизраилги къосинабун, Яровамица гьарурал мунагьазде мугъ рехичӀо.


Егьул пачалъиялъул ахир

32Гьеб заманалда БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул ракь тӀаса къотӀизе[†] байбихьана. Сириялъул пача Хазаилица жиб-жиб гӀорхъи къотӀун тӀаде кӀанцӀун гӀизраилазул ракьал кверде росана:[+] 33Иорданалъул[†] бакъбаккул рахъ, ГилгӀадалъул кинабго ракь (Гадил, Рувимил ва Манассил ракьал), Арнон лъарахъ бугеб АрогӀер шагьаралдаса бахъараб ГилгӀад тун добехун Башаналде щвезегӀан ракьал[+].

34Егьул пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал ва гьесул гьунарал – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

35Егьу хвана ва жиндирго умумузда аскӀов Самариялда хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьоахаз пачалъун вахъана. 36Егьуца къоло микьго соналъ ГӀизраилалда тӀад пачалъи гьабуна.

#### 11


Аталияца Давуд пачаясул наслу тӀубан тӀагӀинабизе хӀалбихьи

1Ахазиягьил эбел Аталияда жиндирго вас хун вукӀин лъайдал, гьелъ тӀолалго пачаясул ирсилал буюрухъги кьун чӀвана[+]. 2Амма Егьорамил яс, Ахазиягьилги яц Егьошеваца Ахазиягьил вас Егьоашги гьесул рахьдал эбелги, чӀвазе къотӀарал пачаясул хъизан-къаялъул чагӀазда гьоркьоса балъго нахъеги рачун, бусен-къай лъолеб нахъарокъор рахчана. Гьедин вахчана гьев Аталиядаса, ва гьев чӀаго хутӀана. 3БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъов вахчана Егьошеваца гьев анлъго соналъ; пачалъиялъул тахида Аталия йикӀана.


Аталия пачалъиялдаса рехи

4Аталия пачалъун яхъун анкьабилеб соналъ ЕгьоядагӀица[*] пачаясул рорчӀухъабазул нусилбутӀрул ва кӀалгӀаялъул хъаравулзаби, хадур чагӀиги ритӀун, жиндихъего БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоре ахӀана. Гьес гьезулгун къотӀи-къай[†] гьабуна, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб гьезда гьаги базабуна. Цинги гьес гьезда пачаясул вас вихьизавуна, 5гьезие гьадинал тӀадкъаялги кьуна:

«Гьале нужеца гьабизе кколеб жо: шамат къоялъ[†] хъулухъалде рахъунезул лъабил бутӀаялъ пачаясул кӀалгӀа цӀуне, 6кӀиабилеб лъабил бутӀаялъ – Сур абураб каву, ва ахирисеб лъабил бутӀаялъ РорчӀухъабазул Кавуялдаса добехун бугеб каву цӀуне. Ирга гьабун кӀалгӀаялъе хъаравуллъи гьабе нужеца. 7Шамат къоялъ рокъоре унезул кӀиго къокъа пача цӀунизе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъор чӀезе ккола. 8Нуж ярагъги кодоб ккун, Егьоаш пачаясда сверун гор гьабун чӀа ва нужеда аскӀове къаравщинав чи чӀвай. Гьев ара-аралъуве ун пачаясда аскӀоса кьуруге».

9НусилбутӀруз кашиш[†] ЕгьоядагӀица абухъе гьабуна кинабго. Гьел киналго – шамат къоялъ хъулухъалде рахъунелги, шамат къоялъ хъулухъалдаса рокъоре унелги – кашиш ЕгьоядагӀихъе рачӀана, цадахъ жидерго чагӀиги рачун. 10Гьес нусилбутӀрузе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъоса росун Давудил рукӀарал хъалхъаналги хучдулги рикьана[+]. 11Ярагъги кодоб ккун, къилбаялъул рахъалдаса шималияб рахъалде щвезегӀан, къурбаналъе[†] бакӀги,[†] БетӀергьанасул Рукъги жанибеги бачун, пача цӀунизе эхетана рорчӀухъаби.

12Цинги ЕгьоядагӀица къватӀиве вачун вачӀана пачаясул вас; гьес гьесул ботӀрода тажги лъуна, пачалъиялъул къотӀи тӀад хъвараб кагъатги кьуна гьесухъе ва гьев пача вугилан ахӀана. Цинги гьесда зайтуналъул нах бахана. ЧӀвалаго хъатгун ахӀи-хӀуралда букӀана тӀолабго халкъ: «БетӀерчӀахъаяв пача! Дур гӀумру халалъаги!» – ян ахӀулеб букӀана гьез[+].

13РорчӀухъабазулгун халкъалъул ахӀи-хӀур рагӀун, Аталия гьезухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъое йилълъана. 14Гьениб, гьезул гӀадаталда рекъон, хӀобода цеве эхетун цӀияв пача вихьана гьелда. Рагъул церехъабиги, накъирачагӀиги рукӀана гьесда сверухъ ракӀарун, ва тӀолалго гӀадамал рачулаго накъирабигун кӀудияб рохел-разилъигун ахӀи-хӀуралда рукӀана. Аталия цинги жиндаго тӀад букӀараб тӀасанретӀелги бихъун: «Хияналъи! Хияналъи!» – ян ахӀдана[+].

15Кашиш ЕгьоядагӀица нусилбутӀрузда абуна: «Рукъ тун къватӀие, рорчӀухъабазул кьер тун доехун яче гьей, ва гьелда цадахъ аравщинав чи хочоца чӀвай», – ян.

БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъой жаний чӀвазе бегьуларин гьейин лъазабун букӀана кашишас.

16Гьей кквезеги ккун, пачаясул кӀалгӀаялде чуял рачунеб кавудухъа жаниеги ячун, гьений чӀвана.

17ЕгьоядагӀица БЕТӀЕРГЬАНАСДАГИ, пачагун халкъалдаги гьоркьоб, гьел БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мутӀигӀал рукӀине ругин абураб къотӀи гьабуна. Пачаясда ва халкъалда гьоркьобги гьабуна гьес къотӀи-къай. 18Хадуб тӀолабго пачалихъалъул гӀадамал БагӀалил[†] мукъадасаб рокъоре рилълъана ва гьеб щущахъ базабуна. Гьез гьениб букӀараб къурбаналъе бакӀги, гьересиаллагьзабиги гъурана ва гьеб къурбаналъе бакӀалда цеве вачун БагӀалил кашиш Маттанги чӀвана.

Цинги, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъги рорчӀухъабазда тӀад къан тун,[+] 19ЕгьоядагӀицаги, нусилбутӀрузги, пачаясул рорчӀухъабазги, тӀолабго халкъгун цадахъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса къватӀиве вачана пача ва РорчӀухъабазул Кавуги бахун, пачаясул кӀалгӀаялда жанире рилълъана. Гьенив пача жиндирго бакӀалда пачалъиялъул тахида гӀодов чӀезавуна, 20ва тӀолабго халкъ кутакалда разилъана. Пачаясул кӀалгӀаялда хочоца Аталия чӀван хадуб шагьаралда хӀалхьи ккана.


Егьоаш – Ягьудиялъул пача

21Пачалъун вахъаравго Егьоашица анкьго сон бан букӀана.

#### 12

1Егьу пачалъун вахъун анкьабилеб соналъ Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъана, ва кӀикъого соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Цивия букӀана; гьей Беэр-Шеваялдаса гӀадан йикӀана. 2Кашиш[†] ЕгьоядагӀил гӀакълуялда рекъон жив хьвадулебгӀанаб заманалда, Егьоашица БЕТӀЕРГЬАНАСДА битӀун бихьанщинаб гьабуна. 3ЦохӀо гохӀазул мукъадасал бакӀал[†] тун рукӀана риххичӀого ва халкъалъ гьенир жеги къурбанал[†] гьарулел ва кьеккенги бухӀулеб букӀана[+].


Егьоашица Мукъадасаб Рукъ цӀи гьаби

4Егьоашица кашишзабазда абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рукъалъе къваригӀараб-тараб босизе халкъалъ кьолеб кинабго гӀарац данде гьабе, – жив-жив чияс жинда тӀадаб фарз тӀубазабун кьурабги ва гӀадамаз жиндиего бокьун кьурабги. 5Биччанте кашишзабазул щивас жиндирго чагӀазухъа босун гьеб гӀарац Мукъадасаб Рукъалъул биххараб-тараб бакӀ къачӀазе хӀалтӀизабизе», – ян.

6Егьоаш пачалъун вахъун къоло анлъабилеб сон сверана, амма кашишзабаз Мукъадасаб Рукъ жеги цӀи гьабун бахъинчӀо.

7Цинги Егьоаш пачаяс кашиш ЕгьоядагӀги цогидал кашишзабиги ахӀана жиндихъего ва гьездаса жаваб тӀалаб гьабуна: «Щай нужеца Мукъадасаб Рукъ къачӀалареб? Халкъалъ бачӀараб гӀарац тӀокӀаб нужеего босуге. Рукъ къачӀаялъе хӀалтӀизабизе кье гьеб», – ин.

8Гьебмехалъ кашишзаби разилъана тӀокӀаб гӀарац жидеего босичӀого тезе ва Рукъ къачӀаялъул жавабчилъиги цогидаз гьабизе тезе.

9Кашиш ЕгьоядагӀица гьитӀинаб цӀулал гъамас босана ва гьелъул тӀалъелалда каратӀ бахъана. Цинги гьес гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀалтӀа, кваранаб рахъалда, къурбаналъе бакӀалда аскӀоб лъуна. Гьенир кӀалтӀа хъаравуллъиялда чӀарал кашишзабаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бачӀарабщинаб гӀарац гьеб гъансинибе балеб букӀана[+]. 10Гъамас гӀарцул цӀурабщинаб мехалъ, пачаясул хъвадарухъанги кӀудияв кашишги вачӀун, гьез гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бачӀараб гӀарац малъун къандалъоялда жанибе чӀехьолаан. 11Хадуб гьеб гӀарац цӀалаан ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул хӀалтӀабазда тӀад тарал чагӀазухъе кьолаан. Гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ къачӀалел хӀалтӀухъабазе мухь кьолаан: цӀулал ва бакӀал раялъул устарзабазе, 12къадахъабазе ва ганчӀил устарзабазе. Гьединго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀи гьабизе цӀул ва бекӀараб гамачӀ босулаан гьез гьелъухъ ва Мукъадасаб Рукъ цӀи гьабиялъе къваригӀарабщиналъеги хӀалтӀизабулаан.

13Амма я гӀарцул щурмал гьаризе, я нахучирахъазул билтабазе квекьмаххал, я суркӀаби, я сурал, я БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе цоги меседил ва гӀарцул тӀагӀелал гьариялда тӀад хӀалтӀизабичӀо гьеб гӀарац. 14Гьеб кинабго гӀарац кьолаан БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀи гьабулел чагӀазухъе, гьез гьеб гьениб къваригӀараб-таралъе хӀалтӀизабизе. 15ХӀалтӀухъабазе мухь кьезе гӀарцул тадбиралъе таразухъа хӀисабкьей тӀалаб гьабулароан, щайгурелъул гьез ракӀбацӀцӀадго гьабулеб букӀиндал гьеб хӀалтӀи[+]. 16Ккараб такъсир бецӀизелъун ва мунагьаздаса рацӀцӀалъизелъун хъолел къурбаназухъ кьураб гӀарац БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе босулароан – гьеб кашишзабазе кьолаан[+].


Егьоашица Иерусалим цӀуни

17Гьебго заманалда Сириялъул пача Хазаил тӀаде кӀанцӀана Гат абураб шагьаралде ва гьеб кверде босана. Хадув Иерусалималде тӀаде кӀанцӀизе ине къасд ккана гьесул[+]. 18Гьебмехалъ Ягьудиялъул пача Егьоашица жиндирго умумул Егьошафатица, Егьорамица, Ахазиягьица ва гьес жинцаго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сайгъат гьарурал мукъадасал тӀагӀелалги, Мукъадасаб Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялъуб батарабщинаб меседги босун, Хазаил пачаясе битӀана. Гьебмехалъ гьев Иерусалимги тун нахъе тана[+].


Егьоашил хвел

19Егьоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва цоги киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Гьесул хъулухъчагӀаз гъоркьчӀелги гьабун Силлаялде гӀодоре унеб нухда бугеб Бет-Миллоялда чӀвана гьев. 21ШимгӀатил вас Иозавад ва Шомерил вас Егьозавад рукӀана гьев чӀварал чагӀи. Гьев Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Амациягь гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.

#### 13


Егьоахаз – ГӀизраилалъул пача

1Ахазиягьил вас Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъун къоло лъабабилеб соналъ Егьул вас Егьоахаз ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва анцӀила анкьго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда[+]. 2Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна: ГӀизраилги хадуб цӀан, Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьазда хадув ана гьев ва гьел мунагьаздаса кьуричӀо[+]. 3БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццин бахъана ГӀизраилалде ва гӀезегӀан мехалъ Сириялъул пача Хазаилил ва гьесул вас Бен-Гьададил кверщелчилъиялда гъоркь чӀезаруна Гьес гьел[+].

4Амма Егьоахаз БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана ва, Сириялъул пачаяс ГӀизраилалъе кьолеб гӀазаб-гӀакъуба бихьун, БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабуна гьесул гьари[+]. 5Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраил хвасар гьабизе чи витӀана, ва гьел Сириялъул кверщаликьа рорчӀана. Цебего гӀадин ракълилаб заман бачӀана гӀизраилазе. 6БукӀаниги, ГӀизраилги хадуб цӀан Яровамица гьарурал, гьесул хъизан-агьлуялъул мунагьазде мугъ рехичӀо гьез; гьелго мунагьазда хадур рилълъана. Ашерал[†] хӀубиги эхетаралъубго букӀана Самариялда[+].

7КӀикъоялда анцӀго чотӀахъанги, анцӀго чолгьокоги ва анцӀазарго лъелал рагъухъабиги гурони, тӀокӀаб щибго хутӀичӀо Егьоахазил аскаралъул, щайгурелъул Сириялъул пачаяс гьабихъ хӀур гӀадин тӀагӀинаруна хутӀаралщинал.

8Егьоахазил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва гьесул бахӀарчиял ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 9Егьоахаз хвана ва Самариялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда[†] гьесул вас Иоаш вахъана пачалъун.


Иоаш – ГӀизраилалъул пача

10Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда анкьабилеб соналъ Егьоахазил вас Иоаш ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 11Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьулебщинаб гьабуна. ГӀизраилги хадуб цӀан, Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьазул цохӀоги гьоркьоб биччачӀо; гьел мунагьазукь хьвадана гьев[+].

12Иоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва Ягьудиялъул пача Амациягьида данде вагъулаго гьес бихьизабураб бахӀарчилъиялъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилазул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда[+].

13Иоаш хвана ва гьесул бакӀалда Яровоам пачалъун вахъана. Иоаш Самариялда ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна.


ЭлишагӀ аварагасул хвел

14ЭлишагӀ аварагасда хвалил унти чӀван букӀана. Цинги ГӀизраилалъул пача Иоаш вачӀана гьесухъе ваккизе, ва гьесда тӀадеги къулун гӀодана гьев. «Вай дир эмен! Вай дир эмен! ГӀизраил цӀунараб лебалаб хъергъу! Унев вуго гьанже гьадин нижги тун!» – ин чӀвачӀвадана гьев[+].

15ЭлишагӀица абуна: «Бахъе къватӀибе чӀорбутӀги чӀоралги». Гьес гьедин гьабуна.

16«ЧӀорбутӀ кодобе босе», – ян абуна гьес ГӀизраилалъул пачаясда.

Гьес гьеб кодобе босидал, ЭлишагӀица ГӀизраилалъул пачаясул кверазда тӀад лъуна жиндирго кверал.

17«Бакъбаккул рахъалдехун бугеб гордо рагье», – ян абуна гьес. Гьес гордо рагьана. «Гьанже речӀчӀе», – ян абуна ЭлишагӀица. Гьес речӀчӀана.

«Гьеб буго Сириялда тӀад босизе бугеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бергьенлъиялъул чӀор! – ин абуна ЭлишагӀица. – Мун вагъизе вуго сириялгун Апекалда ва дуца тӀуран гъуризе руго гьел»[+].

18Хадуб гьес абуна: «ЧӀорал кодоре росе». ГӀизраилалъул пачаяс гьел росана.

ЭлишагӀица абуна гьесда: «Ракьалда кьаб-кьабгӀе гьел». Гьес лъабго нухалъ кьабуна.

19Цинги ЭлишагӀ кутакалда ццидахана ва гьес абуна: «Дуца щуго яги анлъго нухалъ кьабизе кколаан гьел ракьалда. Гьебмехалъ дуца сириял тӀуран гъура-чункилаан. Гьанже лъабго нухалъ гурони къезаризе гьечӀо дуца дол».

20ЭлишагӀ авараг хвана, ва гьев хабалъ лъуна.

Щибаб соналъул ихдалил гӀужалъ МогӀавалдаса хъачагъаз чабхъен гьабизе лъугьана ГӀизраилалде. 21Цо нухалъ, хварав чи вукъизе унел гӀадамаз, хъачагъазул къокъа бихьун, гьеб жаназа ЭлишагӀ аварагасул хабал нохъоде рехун балагьизабуна. Хварав чиясул жаназа ЭлишагӀил рукьбузда хъварабго гьев чи чӀаголъун тӀаде вахъун вачӀана.


ЭлишагӀ аварагас ахиралда бицараб рагӀи тӀубараб куц

22Егьоахаз пачалъун вугебгӀан заманалда Сириялъул пача Хазаилица ГӀизраилалда тӀад кверщел гьабуна[+]. 23Амма Ибрагьимгун, ИсхӀакъгун ва Якъубгун гьабураб Жиндирго къотӀиялъе[†] гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАС цӀоб лъуна гӀизраилазда, гьезда гурхӀана ва гьезие кумекалъе чӀана. Гьесие бокьичӀо гьел тӀагӀинаризе ва Жиндирго берда цереса тӀуранго нахъе къотӀичӀо гьел жакъа къоялъги.

24Сириялъул пача Хазаил хвана, гьесул бакӀалда гьесул вас Бен-Гьадад пачалъун вахъана. 25Цинги Егьоахазил вас Иоашица, жиндирго эмен Егьоахазихъа Хазаилил вас Бен-Гьададица рахъун рукӀарал шагьарал нахъе рахъана. Иоашица лъабго нухалъ бергьенлъи босана гьесда тӀад ва ГӀизраилалъул шагьарал гьесухъа нахъруссинаруна[+].

#### 14


Амациягь – Ягьудиялъул пача

1ГӀизраилалъул пачалъун Егьоахазил вас Иоаш вахъун кӀиабилеб соналъ Егьоашил вас Амациягь пачалъун вахъана Ягьудиялда[+]. 2Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва къоло ичӀго соналъ Иерусалималда пачалъи гьабуна гьес. Гьесул эбелалда цӀар Егьоаддан букӀана, гьейги Иерусалималдаса гӀадан йикӀана. 3Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна, амма Давудида ващалъичӀо. Сундулъго жиндирго эмен Егьоашидаса мисал босун хьвадана гьев. 4ЦохӀо рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал[†] риххизарун рукӀинчӀо ва халкъалъ гьенир къурбанал[†] гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана[+].

5Жиндирго хъатикь пачалъи щулалъарабго, гьес жиндирго эмен чӀварал чагӀазе жаза гьабуна[+]. 6Амма, Мусал Къануналда гьабураб хъвай-хъвагӀаялда рекъон, гьезул лъимал чӀвачӀого тана. Гьениб хъван бугелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру: «Лъималазул такъсиралъе гӀоло эбел-эмен чӀвазе бегьуларо, ва эбел-инсул такъсир сабаблъун, лъимал чӀвазе бегьуларо; жив-жив чияс жиндирго такъсиралъухъ босе абе гӀажал», – ин[+].

7Гьесин ЦӀамгӀалаб расалъи абулеб бакӀалда анцӀазарго эдомиял чӀварал ва Села абураб шагьарги кверде босараб. Гьес гьелда Ёктеил абун цӀар лъуна, гьедин абула гьелда жакъа къоялъги[+].


Амациягьидаги Иоашидаги гьоркьоб рагъ

8Егьоахазил вас, Егьул васасул вас, ГӀизраилалъул пача Иоашихъе чапарзаби ритӀана Амациягьица цо чӀухӀараб рагӀигун: «РачӀа кӀиялго цоцалъ рагъизе рахъине!» – ян.

9Амма ГӀизраилалъул пача Иоашица гьадинаб жаваб гьабуна Ягьудиялъул пача Амациягьие: «Ливаналъул зазил хъархъица Ливаналъул кедралъухъе вакил витӀаравила: „Дур яс кье дир васасе“, – янги абун. Амма бачӀун гӀалхул жанаваралъ мерхьарабила гьеб зазил хъарахъ. 10Дуца Эдомалда тӀад бергьенлъи босун букӀиндал дур гӀамал кӀодолъун буго. Дурго бергьенлъигун ва къадру-къиматгун рокъов чӀун лъикӀ дуе! Мунгоги, цадахъ Ягьудияги щапизе дагӀба-рагӀи щай дуе?»

11Амма Амациягьица гӀин тӀамичӀо гьеб рагӀухъ ва ГӀизраилалъул пача Иоашица жиндирго аскаралгун цадахъ гьужум гьабуна гьесда тӀаде. Ягьудиялда бугеб Бет-Шемешалда ккана гьеб рагъ. 12Ягьудиял гъурун рана гӀизраилаз ва гьезул рагъухъаби рокъо-рокъоре лъутун ана.

13ГӀизраилалъул пача Иоашица Ягьудиялъул пача Амациягь Бет-Шемешалда асир гьавуна. Хадув Иоашица Иерусалималде нух босана ва Ефраимил абулеб кавудухъа байбихьун «Солбол каву» абулеб бакӀалде щвезегӀан ункънусго натӀ[†] шагьаралъул къадал биххана. 14БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялъуб батарабщинаб гӀарац-меседги, хазинаги ва киналго тӀагӀелалги росана Иоашица; гьениса асир гьарурал гӀадамалги цадахъ рачун гьев Самариялде тӀадвуссана[+].


Иоашил хвел

15Иоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул лебаллъи ва Ягьудиялъул пача Амациягьгун гьес гьабураб рагъ – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда[+]. 16Иоаш хвана ва Самариялда ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Яровоам вахъана гьесул бакӀалда пачалъун.


Амациягьил хвел

17ГӀизраилалъул пача Иоаш хун хадуб жеги анцӀила щуго соналъ гӀумру гьабуна Ягьудиялъул пача Амациягьица. 18Амациягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

19Иерусалималда Амациягь чӀвазе гьесда данде гъоркьанго рекӀкӀ ургъун букӀин лъан гьев Лахишалде лъутана. Амма Лахишалдеги гьесда хадур чагӀи ритӀун, гьенив чӀвана гьев. 20Чода тӀад лъун Иерусалималде босана гьесул жаназа ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀоб хабалъ лъуна.

21Цинги Ягьудиялъул жамагӀаталъ анцӀила анлъго сон барав Азариягь пачалъун гьавуна гьесул эмен Амациягьил бакӀалда. 22Амациягь хун хадуб гьесин Элат абураб порт Ягьудиялъул кверщаликье нахъбуссинабураб ва цӀидасан бараб[+].

23Ягьудиялъул пача Егьоашил вас Амациягь Ягьудиялда тӀад пачалъун вахъун анцӀила щуабилеб соналъ, ГӀизраилалда Иоашил вас Яровоам пачалъун вахъана, ва Самариялда кӀикъоялда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес. 24Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна ва Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьазул цохӀоги гьоркьоб биччачӀо[+].

25Шималияб рахъалда бугеб Лево-Хаматалдаса бахъараб къилбаялъул рахъалда бугеб ЦӀамгӀалаб ралъдахъе щвезегӀан ГӀизраилалъул ракьал гьесин тӀадруссинарурал. Гьеб ккана БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго Амитавил вас Гат-Хепералдаса Юнус аварагги гьоркьов ккун бицараб рагӀуда рекъон[+]. 26БЕТӀЕРГЬАНАСДА бихьана, я лагъ, я эркенав батӀалъи гьечӀого, тӀолалго ГӀизраилазе бугеб кӀудияб гӀазаб-гӀакъуба ва гьезие кумекалъе щивго гьечӀевлъи[+]. 27БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул цӀар дунялалдасаго тӀагӀинабилин абун букӀинчӀелъул, Гьес Иоашил вас Яровоамги гьоркьов ккун хвасар гьаруна гьел.

28Яровоамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб, ва гьес рагъулъ бергьун, Дамаскги Хаматги Ягьудиялъухъа нахъе рахъун ГӀизраилалъухъе тӀадруссинариги рикӀкӀун, гьесул киналго бергьенлъабазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

29Яровоам хун жиндирго умумузда, ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна ва гьесул бакӀалда гьесул вас Закариягь пачалъун вахъана.

#### 15


Азариягь – Ягьудиялъул пача

1ГӀизраилалъул пачалъун Яровоам вахъун къоло анкьабилеб соналъ Ягьудиялда Амациягьил вас Азариягь пачалъун вахъана[+]. 2АнцӀила анлъго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва кӀикъоялда анцӀила кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Ехолия букӀана, гьейги Иерусалималдаса гӀадан йикӀана. 3Гьесул эмен Амациягьицаго гӀадин, гьесги БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна. 4Амма рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал[†] риххизарун рукӀинчӀо жеги, ва халкъалъ гьенир къурбанал[†] гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана[+].

5БЕТӀЕРГЬАНАС барасалъул унти биччана гьесда тӀаде ва гӀумруялъул къоял лъугӀизегӀан гьеб унтиялъул гӀазаб гьесда тӀаса босичӀо; гьев батӀа гьабураб минаялъуве вахъана. Халкъалда тӀад кверщел гьаби ва пачалихъ нухда бачи пачаясул вас Ётамица тӀаде босана[+].

6Азариягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 7Азариягь хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ётам пачалъун вахъана.


Закариягь – ГӀизраилалъул пача

8Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда микьабилеб соналъ Яровоамил вас Закариягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва анлъго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 9Гьес жиндирго умумузда релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна – Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса дове-гъове кьуричӀо[+].

10Явешил вас Шалумица гъоркьчӀелги гьабун Кавал-Амалда чӀвана гьев ва гьесул бакӀалда пачалъун живго чӀана. 11Закариягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 12Гьедин тӀубана БЕТӀЕРГЬАНАС Егьуе кьураб рагӀи: «Ункъабилеб кьералде гӀунтӀун дур наслуялъул чагӀи рукӀине руго ГӀизраилалъул тахида», – ян абураб[+].


Шалум – ГӀизраилалъул пача

13Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда ичӀабилеб соналъ Явешил вас Шалум ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва цо моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 14Гадил вас Менагьем вачӀана Тирзаялдаса Самариялде, гьенив Явешил вас Шалумги чӀван, живго гьесул бакӀалда пачалъун чӀана[+].

15Шалумил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабураб гъоркьчӀелалъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

16Гьебго заманалда Менагьемица ТипсахӀ абураб шагьар кверде босана, ва гьелъул жамагӀатгун цадахъ гьеб тӀатӀала ккезабуна; Тирзаялде щвезегӀан гьеб шагьаралъул сверухълъиялда бугеб халкъги гъурана гьес, щайгурелъул гьез гьесие шагьаралъул каваби ричӀичӀелъул. Гьеб шагьаралъул лъимаде ругел руччабазул чахьалцин рихъана гьес.


Менагьем – ГӀизраилалъул пача

17Ягьудиялъул пачалъун Азариягь вахъун лъебералда ичӀабилеб соналъ ГӀизраилалда Гадил вас Менагьем пачалъун вахъана ва анцӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 18Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса кьуричӀо гьевги пачалъун вугебгӀан заманаялъ[+].

19Гьеб заманалда Ассириялъул[†] пача Тиглатпаласар ГӀизраилалде тӀаде кӀанцӀана. Цинги Менагьемица гьесие азарго талант[*] гӀарцул кьуна, жиндирго хъатикь пачалъи щула гьабизе гьесдасан кумек щвезе гӀоло. 20Гьеб гӀарцул къадар гьес ГӀизраилазда тӀад лъуна. Ассириялъул пачаясе гӀарац бакӀаризе, бечедавщинав чиясухъа кӀикъоялда анцӀго шекел[*] тӀалаб гьабуна. Цинги Ассириялъул пача нахъе ана.

21Менагьемил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 22Менагьем хвана ва жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас ПекахӀиягь пачалъун вахъана.


ПекахӀиягь – ГӀизраилалъул пача

23Ягьудиялъул пачалъун Азариягь вахъун кӀикъоялда анцӀабилеб соналъ Менагьемил вас ПекахӀиягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 24Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьазде мугъ рехичӀо гьес[+].

25Ремалиягьил вас ПекахӀ, гьевги ПекахӀиягьил аскаралъул бетӀер, пачаясда данде гъоркьанго ургъана. КӀикъоялда анцӀго чи гилгӀадиязулги вачун, цадахъ Ариягьгун ва Арговгун, Самариялда пачаясул кӀалгӀаялда бугеб щулалъиялда жанир ПекахӀиягьида тӀад речӀчӀана гьел. Гьенив ПекахӀиягьги чӀван гьев живго гьесул бакӀалда пачалъун вахъана. 26ПекахӀиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.


ПекахӀ – ГӀизраилалъул пача

27Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀикъоялда анцӀила кӀиабилеб соналъ Ремалиягьил вас ПекахӀ ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва къого соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 28БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна гьес. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса кьуричӀо гьев[+].

29ГӀизраилалда ПекахӀ пачалъун вугел къояз Ассириялъул пача Тиглатпаласарица кверде росана Иён, Авел-Бет-Мааха, Янох, Кедеш, Хацор абурал шагьаралги, ГилгӀадалъул ва Галилеялъул ракьалги, тӀолабго Нафталил ракьги, гьениса гӀадамалги ана Ассириялде асирлъуде рачун. 30Элагьил вас Гьошеа гъоркьанго ургъана Ремалиягьил вас ПекахӀида данде. Гьес гьев тӀадги речӀчӀун чӀвана ва живго гьесул бакӀалда пачалъун вахъана. Азариягьил вас Ётам пачалъун вахъун къоабилеб сон букӀана гьеб.

31ПекахӀил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.


Ётам – Ягьудиялъул пача

32Ремалиягьил вас ПекахӀ ГӀизраилалъул пачалъун вахъун кӀиабилеб соналъ Азариягьил вас Ётам Ягьудиялъул пачалъун вахъана[+]. 33Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Еруша букӀана, гьейги Цадокил яс йикӀана. 34Гьес, жиндирго эмен Азариягьицаго гӀадин, БЕТӀЕРГЬАНАСДА битӀун бихьанщинаб гьабуна. 35Амма рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал риххизарун рукӀинчӀо ва халкъалъ гьенир къурбанал гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана. Ётамицайин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рукъалъул ТӀадехунаб абулеб каву цӀидасан бараб[+].

36Ётамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул ишал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 37Гьев пачалъун вугел къоязин БЕТӀЕРГЬАНАС Ягьудиялда данде Сириялъул пача Рецин ва Ремалиягьил вас ПекахӀ тӀамизе байбихьараб[+]. 38Ётам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ахаз пачалъун вахъана.

#### 16


Ахаз – Ягьудиялъул пача

1Ремалиягьил вас ПекахӀ пачалъун вахъун анцӀила анкьабилеб соналъ Ягьудиялда Ётамил вас Ахаз пачалъун вахъана. 2Къого сон барав чи вахъана Ахаз пачалъун ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Жиндирго умумузул чи Давудида релълъарав вахъинчӀо гьев, гьелъул гӀаксалда, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна. 3ГӀизраилалъул пачабазул нухккун хьвадана гьев, ва БЕТӀЕРГЬАНАС жидеда цереса нахъе гъурал халкъазул къосарал ишаздаса мисалги босун, жиндирго васгицин къурбаналъе[†] вухӀана[+]. 4Гьес гохӀ-щобазда, гьересиаллагьзабазе как-диналъе рарал бакӀазда[†] ва щибаб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь къурбанал хъолел ва кьеккен бухӀулеб букӀана[+].


Ахазица ассирияздасан кумек гьари

5Гьеб заманалда Сириялъул пача Рецинги ГӀизраилалъул пача, Ремалиягьил вас ПекахӀги Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна, амма Ахаз кверде восизе кӀвечӀо[+]. 6Гьел къояз Сириялъул пача Рециница Элат ягьудиязухъа нахъе бахъун сириязул кверщаликье ккезабуна, гьениса ягьудиялги нахъе къотӀана. Элат сирияз ккуна, жакъа къоялъги гьезул чӀел гьениб буго[+].

7Ахазица Ассириялъул[†] пача Тиглатпаласарихъе вакилзаби ритӀун ана гьадинаб ругьелгун: «Дун дуе ритӀухъав дур лагъ вуго. ВачӀа дие кумекалъе, диде тӀаде кӀанцӀун ругел, Сириялъулги ГӀизраилалъулги пачабаздаса дун хвасар гьавизе»[+].

8БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарац-меседги битӀана Ахазица Ассириялъул пачаясе сайгъаталъе[+]. 9Ассириялъул пачаяс гьеб рагӀи къабул гьабуна ва Дамаскалде тӀаде кӀанцӀун, гьеб кверде босана. Гьес гьелъул жамагӀат асирлъуде Киралде бачун ана, Рецинги чӀвана.


Мукъадасаб Рокъоб Ахазица хиса-баси гьаби

10Цинги Ахаз Дамаскалде Ассириялъул пача Тиглатпаласаргун дандчӀвазе ана. Дамаскалда гьесда бихьана гьезул къурбаналъе бакӀ, ва кашиш[†] Уриягьихъе гьелъул суратги, рагӀа-ракьанде щун гьеб гьабизе кколеб куцалъул малъа-хъваялги ритӀана. 11Кашиш Уриягьица, Дамаскалдаса Ахазица ритӀун рачӀарал киналго малъа-хъваязда рекъон, цӀияб къурбаналъе бакӀ бана ва пача тӀадвуссун вачӀиналде бан рагӀалде бахъинабуна гьеб. 12Дамаскалдаса тӀадвуссун вачӀиндал, пачаясда бихьана къурбаналъе бакӀ хӀадурун букӀин ва гьес гьелда тӀад къурбанал тӀоритӀана: 13къурбаналъе хӀайванал ва ролъул сайгъатал рухӀана гьенир, чагъиралъул сайгъаталги, ракълил къурбаналъе хъурал хӀайваназул биги гьелда тӀаде щвана. 14БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мазгарул къурбаналъе бакӀ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалда ва цӀияб къурбаналъе бакӀалда гьоркьоб ккана. Гьес гьеб гьениса нахъеги бахъун цӀияб къурбаналъе бакӀалъул хьибилалде, шималияб рахъалдехун хъурщизабуна[+].

15Хадуб Ахазица кашиш Уриягьие буюрухъ кьуна:

«Гьаб кӀудияб цӀияб къурбаналъе бакӀалда рухӀе гьанжеялдаса нахъе рогьалил тӀуран рухӀулел къурбаналги бакъанигӀужалъул ролъул сайгъаталги. Гьединго пачаясул ва тӀолабго халкъалъул рахъалъ рогьалил тӀуран рухӀулел къурбаналги, халкъалъул чагъиралъул сайгъаталгун цадахъ бакъанигӀужалъул ролъул сайгъаталги гьаб бакӀалда тӀуразаре. Киналго къурбаназул биги гьалда тӀаде щвай. Мазгарул къурбаналъе бакӀалъе гьабизе жоялда тӀад дунго ургъила»[+].

16Ахаз пачаяс абухъе гьабуна Уриягьица кинабго. 17Цинги Ахазица Мукъадасаб Рукъалъул гьаказул горал рекана ва гьезда тӀаса тӀарсал нахъе росана. «Ралъад»[†] абулеб хӀавуз тӀад лъун рукӀарал мазгарул оцалги нахъе росана гьес ва ганчӀил кьучӀги гьабун, гьелда тӀад лъуна гьеб[+]. 18Гьединго, Ассириялъул пачаясда берцин вихьизе гӀоло, шамат къоялъ[†] хӀалтӀизабизе халкъалъ бан букӀараб тӀокъоги биххана гьес ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове жаниве лъугьине пачаясе батӀаго гьабураб кавуги нахъе гьабуна.


Ахазил хвел

19Ахазил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Ахаз хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Хизкиягь пачалъун вахъана.

#### 17


Гьошеа – ГӀизраилалъул ахирисев пача

1Ягьудиялъул пачалъун Ахаз вахъун анцӀила кӀиабилеб соналъ Элагьил вас Гьошеа вахъана ГӀизраилалъул пачалъун ва ичӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда[+]. 2Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна, амма цере рукӀарал ГӀизраилалъул пачабаз гӀадин гӀорхъи тун гьабичӀо.

3Ассириялъул[†] пача Шалманасарица[*] Гьошеада данде рагъ гьабуна, Гьошеа гьесул кверщаликье ккана, ва гьесда тӀад ясахъ лъуна[+]. 4Амма цодагьаб заманалдаса Гьошеаца Мисриялъул пача Сохъе чапарзаби ритӀана, ва лъагӀалидаса лъагӀалиде Ассириялъул пачаясе гьес кьезе кколеб ясахъ кьечӀо. Гьединлъидал, Шалманасарица гьев кквезеги ккун, туснахъалде рехана.


ГӀизраил асирлъуде ккей

5Ассириялъул пача ГӀизраилалде тӀаде кӀанцӀана ва Самария сверун ккуна – лъабго соналъ сверун ккун букӀана гьеб[+]. 6Гьошеа пачалъун вахъун ичӀабилеб соналъ Ассириялъул пачаяс Самария кверде босана, ва гӀизраилал Ассириялде асирлъуде рачун ана. Гьес ХалахӀ, ХӀавор гӀурухъ бугеб Гозан, ва мадаязул шагьарал рихьизаруна гьезие яшав гьабизе.

7Гьеб кинабго ккана, жалго Мисриялдаса пиргӀавнасул лагълъиялдаса хвасар гьарурав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда данде гӀизраилаз гьарурал мунагьал сабаблъун: гьез чияр аллагьзабазул дин гьабуна,[+] 8БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда цереса нахъе гъурал халкъазул гӀадатал росана, ва ГӀизраилалъул пачабаз чӀезарурал гӀадатазда хадур хьвадана[+].

9ГӀизраилаз балъго лъугьун жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна; киса-кирего, щибаб росулъ ва щибаб шагьаралда, жиндиего батӀи-батӀиял аллагьзабазе гӀибадаталъе бакӀал[†] гьаруна[+]. 10Ашерае[†] гӀибадаталъе ганчӀалги хӀубалги лъуна жиб-жиб гохӀда ва жиб-жиб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь[+]. 11БЕТӀЕРГЬАНАС жидеда цереса нахъе ахӀарал халкъазда релълъун, гьез кьеккенал рухӀулаан гьел рорхалъабазда гьарурал гӀибадаталъе бакӀазда. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццинги бахъинабун гьел квешал ишал гьаруна гьез. 12БЕТӀЕРГЬАНАС гьабуге гьеб жоян лъазабун букӀаниги, гьез гьересиаллагьзабазе сужда-тӀагӀатги гьабуна[+]. 13БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго аварагзабиги Гьесул амру лъалел чагӀиги гьоркьор ккун, ГӀизраилалдаги Ягьудиялдаги лъазабун букӀана: «Квешал нухазде мугъ рехе! Дица Дир лагъзал аварагзабиги гьоркьор ккун, нужеда тӀад лъураб ва гьеб тӀубазабеян нужер умумузда тӀад къараб Къануналда рекъон, Дир амруялги ахӀкамалги цӀунун хьваде», – ян.

14Амма гьез гьелъухъ гӀинтӀамичӀо; жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда божуларел гьезул умумузда релълъун, гӀорцӀмал гӀамал течӀо гьез[+]. 15Бичасул ахӀкамал, Гьес гьезул умумулгун гьабураб КъотӀи,[†] Гьесул амруял – гьеб киналдего мугъги рехун, къабихӀал гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабуна ва гьелъ жалгоги къабихӀлъана. Жидедаго свера-тирун ругел халкъаз гьабу-гьабураб гьабуна гьез, гьедин гьабугеян БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабун букӀаниги[+].

16Жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул киналго амруязде мугъги рехун, кӀиго гьересиаллагь гьабуна гьез басидул сураталда ва Ашерал хӀубиги лъуна. Киналго зодир ругел цӀвабзазеги гьабуна гьез сужда-тӀагӀат, БагӀалиеги[†] гьабуна гӀибадат[+]. 17Жидерго лъимал къурбаналъе[†] рухӀун, пал тӀамун, сихӀру гьабун, Бичасул ццин гьалаглъизабуна ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуна гьез[+]. 18Кутакалда ццин бахъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀизраилазде ва, цохӀо Ягьудал къавм[†] тун, гьел Жиндасаго рикӀкӀад гьаруна, 19амма Ягьудиязгицин тӀуразарулел рукӀинчӀо жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруял. ГӀизраилазул гӀадатал росана гьезги. 20Гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАНАС тӀолалго ГӀизраилалъул наслабазде мугъ рехана. Гьес гьезие тамихӀ гьабун, гьел хъачагъазул кверде кьуна ва Жиндаго цереса нахъе къотӀана[+].

21БЕТӀЕРГЬАНАС Давудил наслуялъухъа ГӀизраилалда тӀад кверщеллъи нахъе босараб мехалда, гьез Наватил вас Яровам гьавуна пачалъун. Яровамица ГӀизраил БетӀергьанасул нухдаса къосинабуна ва кӀудияб мунагьалде бачана[+]. 22ГӀизраилал Яровамил мунагьазукь къан хутӀана, – гьезде мугъ рехичӀо гьез. 23Ахирги БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндирго лагъзал ва аварагзаби гьоркьор ккун цебеккунго лъазабун букӀараб рагӀуда рекъон, Жиндаго цереса нахъе къотӀана гьел. Гьедин ГӀизраилалъул халкъ жиндирго ватӀанги тун Ассириялде асирлъуде бачун ана, – жакъа къоялъги гьенир руго гьел.


Самариялде къватӀиса халкъал рахъинари

24Ассириялъул пачаяс Вавилоналдаса,[†] Кутагьалдаса, Авваялдаса, Хаматалдаса ва Сепарвайималдаса гӀадамал рахъинаруна Самариялъул шагьаразде, гӀизраилазул бакӀалда яшав гьабизе. 25Гьел гьенире рахъун байбихьуда гьез жеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ как-дин гьабулеб букӀинчӀо; БЕТӀЕРГЬАНАС гъалбацӀал риччалел рукӀана гьезда тӀаде ва гьезул цо-цоял гьез чӀвалел рукӀана. 26Ассириялъул пачаясухъе гьелъул хӀакъалъулъ ругьел битӀана:

«Дуца Самариялъул шагьаразде рахъинарурал халкъазда гьаб ракьалъул Аллагьасул Къанун лъалеб гьечӀо. Гьеб сабаблъун, Гьес гъалбацӀал ритӀулел руго гьезда тӀаде, ва гьез чӀвалел руго гьел».

27Цинги Ассириялъул пачаяс буюрухъ кьуна: «Самариялдаса асирлъуде рачарал кашишзабазул[†] цояв тӀадвуссун витӀе дове. Биччанте гьес Самариялда чӀел гьабизе ва дозда доб ракьалъул Аллагьасул Къанун малъизе».

28Гьедин цо Самариялдаса асирлъуде вачун ун вукӀарав кашиш вахъинавуна Бет-Элалде, гьес гьениб гӀумру гьабизе ва гьезда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ дин малъизе[+].

29Амма Самариялде бахъинабураб жиб-жиб халкъалъ жинди-жиндир аллагьзабиги гьаруна ва ГӀизраилаз гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда лъуна. 30Вавилоналдаса гӀадамаз Суккот-Бенотие гьабулаан гӀибадат, кутагьияз – Нергалие, хаматаз – Ашимае, 31аввияз – Нивхазие ва Тартакие. Сепарвайималдаса чагӀаз Сепарвайималъул аллагьзаби Адрамелехиеги ГӀанамелехиеги къурбаналъе лъимал рухӀулаан[+]. 32Гьелдаго цадахъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динги гьабулеб букӀана гьез. Амма жидедаго гьоркьоса, гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда тезе кашишзабиги рищана[+]. 33Гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динги гьабулеб букӀана, жидерго аллагьзабазеги гьабулеб букӀана тӀагӀат-гӀибадат – гьезул цебе букӀараб улкаялъул гӀадатазда рекъон. 34Жакъа къоялъги цӀунун руго гьез жидерго цересел гӀадатал. Гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъуларо, ва БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилин цӀар лъурав Якъубил наслуялъе загьир гьарурал Бичасул амруялги, къануналги, ахӀкамалги гьез тӀуразаруларо[+].

35ГӀизраилазулгун къотӀи гьабулеб мехалда БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда лъазабун букӀана: «Чияр аллагьзабазул дин гьабуге, гьезие наку чӀваге, гьезие хъулухъ гьабуге ва къурбанал гьаруге[+]. 36Кутакаб къуваталдалъун ва хӀалкӀолъиялдалъун нуж Мисриялдаса хвасар гьарурав БЕТӀЕРГЬАН вуго! Гьеле Гьев кӀодо гьавизе ккола нужеца. Гьесие чӀвай наку, Гьесие гьаре къурбаналги[+]. 37Гьес нужеда тӀад лъурал Бичасул амруялги, фарзги, Гьесул къануналги, ахӀкамалги тӀуразаре абадиялъго. БатӀиял аллагьзаби кӀодо гьаруге[+]. 38Дица нужергун гьабураб къотӀи кӀочон тоге ва батӀиял аллагьзаби кӀодо гьаруге. 39ЦохӀо нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀодо гьаве, Гьесги киналго тушбабаздаса хвасар гьарила нуж», – ин.

40Амма гьез гьелъухъ гӀин бачӀо ва цересел гӀадатал цӀунун чӀана. 41БЕТӀЕРГЬАНАСЕГИ гӀибадат гьабуна гьез, амма гьересиаллагьзабиги рехун течӀо. Жакъа къоялъги гьезул наслабаз жидерго умумуз гьабурабщинаб гьабулеб буго[+].

#### 18


Хизкиягь – Ягьудиялъул пача

1Элагьил вас Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ, Ахазил вас Хизкиягь Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 2Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва къоло ичӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Ави букӀана, гьей Закариягьил яс йикӀана. 3Гьес, жиндирго умумузул чи Давудидаса мисал босун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна. 4ГохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀалги[†] риххана, «мукъадасал» ганчӀалги щущахъ разаруна ва Ашерал[†] хӀубиги къотӀ-къотӀана гьес. Муса аварагас гьабун букӀараб пахьул борохьги бек-бекун бана гьес, щайгурелъул Нехуштан[*] абун цӀарги лъун, чӀечӀого гьелда цере кьеккенал рухӀулел рукӀана гӀизраилаз[+].

5ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде божи щулияб букӀана Хизкиягьил. Ягьудиялъул пачабазда гьоркьов гьесде вахъарав цонигияв вукӀинчӀо – я гьесда цере рукӀаразда, я хадур рукӀаразда гьоркьов[+]. 6Гьес кутакалда БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ мугъ чӀвана ва кьуричӀого Гьесул нухккун хьвадана; Муса аварагги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀад лъурал Гьесул амруял рагӀа-ракьанде щун тӀуразарулаан гьес. 7БЕТӀЕРГЬАНАСГИ гьесие сундулъго кумек гьабулеб букӀана, гьединлъидал гьесул гьабулебщиналъулъ баракат букӀана. Гьелда тӀадеги Ассириялъул[†] пачаясе мукӀурлъизе инкар гьабуна гьес ва гьесул кверщелчилъиялда данде чӀана. 8Пилистималги[†] тӀуран къезарун, Газа ва гьелъул тӀолабго сверухълъи кверде босана гьес – гьитӀинаб росу букӀа, кӀудияб щула гьабураб шагьар букӀа, батӀалъи гьечӀого[+].


Ассирияз Самария кверде боси

9Хизкиягь пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ (Элагьил вас Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анкьабилеб сон букӀана гьеб) Ассириялъул пача Шалманасар Самариялде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна[+]. 10Гьеб сверун ккун лъабабилеб соналъ Самария кверде босизе кӀвана ассириязда. Гьеб букӀана Хизкиягь пачалъун вахъун анлъабилеб сон ва Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун ичӀабилеб сон. 11Ассириялъул пачаяс ГӀизраилалъул халкъ жиндирго ракьалде асирлъуде бачун ана ва ХалахӀ, ХӀавор гӀурухъ бугеб Гозан ва мадаязул шагьарал рихьизаруна гьезие яшав гьабизе. 12Гьеб гьедин ккана гьел жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀлъунгутӀиялъ ва гьез Гьесул КъотӀи[†] хвезабиялъ – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] лагъ Мусаца тӀадкъарабщинаб гьабичӀо гьез. Гьел гьелъухъ гӀенеккичӀо ва гьеб тӀубазабичӀо.


Сенахеривица Иерусалималъе хӀинкъи кьей

13Хизкиягь пачалъун вахъун анцӀила ункъабилеб соналъ[*] Ассириялъул пача Сенахерив[*] Ягьудиялда тӀаде кӀанцӀана ва къед сверун бан щула гьарурал киналго шагьарал кверде росана.

14Цинги Ягьудиялъул пача Хизкиягьица Лахиш абураб шагьаралда вугев Ассириялъул пачаясухъе ругьел битӀана: «Дида гӀайиб ккана. ТӀад вуссун нахъе а, цинги дуца тӀад лъураб жо кьела дуе».

Ассириялъул пачаяс лъабнусго талант[*] гӀарцулги, лъеберго талант[*] меседилги тӀад лъуна Хизкиягьида. 15БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарац-месед бакӀарун Хизкиягьица гьесие кьуна;[+] 16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул нуцӀбузда ва нуцӀбузул гьундузда бекьун букӀараб меседгицин бахъун гьес Ассириялъул пачаясе битӀана.

17Амма букӀаниги, Ассириялъул пачаяс Лахишалдаса, кӀудияб аскаргун цадахъ жиндирго бищун кӀудияв аскаралъул бетӀерги, хъулухъчагӀазул бетӀерги, бетӀерав гӀакълучиги ритӀана Хизкиягьихъе. Иерусалималде щведал, ретӀел-кун чурулеб авлахъалде унеб нухда, «ТӀадехунаб» абулеб къулгӀаялдаса чвахулеб лъадал рахънида аскӀор чӀана гьел.

18Гьез пачаясде ахӀи бана; гьебмехалъ Хилкиягьил вас кӀалгӀаялъул бетӀерав тадбирчи Элияким, хъвадарухъан Шевна ва Асапил вас тарихчи Ёах рачӀана къватӀире гьезухъе.

19БетӀерав гӀакълучияс абуна:

«Хизкиягьида абе: „Гьадин абулеб буго тӀадегӀанав Ассириялъул пачаяс: ‘Мун сунда мугъ чӀварав чи? 20Дур гьодорал рагӀаби рагъул махщалида ва къуваталда данде кквезе ракӀалдейищ ккараб дуда? Лъиде хьулги лъун мун дида данде чӀарав? 21Мисриялде хьулги лъун вуго мун гьанже, гьеб жинде къуланщинасул квер борлъулеб бекараб гӀонсоде. Гьелде мугъчӀванщинасе гьеб гӀонсода релълъуна Мисриялъул пача пиргӀавн. 22Нагагьлъун нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде хьул бугин ракӀалде ккун батани нужеда, Иерусалималда бугеб цохӀо гьаб къурбаналъе[†] бакӀалда цебе гурони гьабуге тӀагӀат-гӀибадатилан киналго ягьудиязда ва Иерусалималъул жамагӀаталдаги лъазабун, гохӀ-щобаздаса Гьесул гӀибадаталъе бакӀалги къурбаналъе бакӀалги гурелищ Хизкиягьица тӀагӀинарурал?’“[+]

23Гьединлъидал, дир бетӀергьан Ассириялъул пачаясулгун къотӀи гьабе: дица кӀиазарго чу кьела дуе, гьезда рекӀине чотӀахъаби дур ратани. 24Дуе гьакалги чотӀахъабиги ритӀун рачӀинилан Мисриялде хьулги лъун вугев чи, дир бетӀергьанасул бищун гьитӀинав рагъул бетӀерасда данде вагъунцин бажарулищ духъа? 25БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гуревищ дун Иерусалим щущахъ базабизе гьаниве вачӀун вугев? БЕТӀЕРГЬАНАС абуна дида, тӀадеги кӀанцӀун гьаб бакӀ щущахъ базабеян».

26Гьебмехалъ Хилкиягьил вас Элиякимица, Шевнаца ва Ёахица бетӀерав гӀакълучиясда абуна: «Гьарула дуда, нижеда арам мацӀалда кӀалъай, – нижеда гьеб мацӀ бичӀчӀула. Шагьаралъул къеда тӀад бахъун чӀун бугеб халкъалда рагӀизе жугьутӀ мацӀалъ кӀалъаге нижеда»[+].

27Амма бетӀерав гӀакълучияс абуна: «Гьаб каламги босун цохӀо нужехъеги нужер пачаясухъеги витӀарав чи вугин дуниланищ нужеда ккараб? Нужецаго гӀадин жиндирго гъвес кваназе ва кӀварщ гьекъезе бугел дол къеда тӀад чӀарал гӀадамаздагийин гьаб хабар рагӀизе кколеб».

28Цинги бетӀерав гӀакълучияс тӀадеги вахъун, ахӀун гьаракьги биччан, жугьутӀазул мацӀалда абуна: «ГӀенекке тӀадегӀанав Ассириялъул пачаясул рагӀухъ! 29Гьадин лъазабулеб буго гьес: „Хизкиягьица махсароде кквезе чӀоге нуж. Гьесда бажаруларо дир квердаса нуж хвасар гьаризе. 30БЕТӀЕРГЬАНАС ракӀчӀун хвасар гьаризе ругин нилъ, гьаб шагьарги Ассириялъул кверде кьезе гьечӀинги абун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ нужерго хьул ккезабизе биччаге Хизкиягьида. 31ГӀинцин тӀамуге гьесухъ“.

Гьадин абулеб буго Ассириялъул пачаяс: „Диргун ракълилаб къотӀиги гьабун, дихъе къватӀире рачӀа. Цинги нужерго цӀолбол гъабуялдаса ва инжиралъул гъутӀбуздаса пихъ кванай ва нужерго гъуязухъа лъимги гьекъе:[+] 32ролъги, чагъирги, чедги, цӀолбол ахалги, зайтуналъул гъутӀбиги, гьоцӀоги гьарзаяб нужералда релълъараб улкаялде нуж рачине дун нужеда хадув вачӀинегӀан. ГӀумру тӀаса бище, хвел бищичӀого! Хизкиягьихъ гӀенеккуге; БЕТӀЕРГЬАНАС хвасар гьарила нилъиланги абун, гьес мекъи ккезарулел руго нуж[+]. 33Цогидал халкъазул аллагьзабаз гьезул цонигиял хвасар гьарунищ Ассириялъул пачаясул квердаса? 34Кир ругел Хаматалъулги Арпадалъулги аллагьзаби? Сепарвайималъул, Гьенаялъул ва ГӀиввагьалъул аллагьзаби кир ругел? Самария хвасар гьабунищ лъицаниги дир квердаса[+]? 35Гьел ракьазул аллагьзабазул лъида кӀвараб дидаса жиндирго ракь хвасар гьабизе? БЕТӀЕРГЬАНАСДАЙИЩ дихъа Иерусалим цӀунун бажаризе бугеб“»[+].

36Амма халкъ буцӀцӀухӀун чӀун букӀана, щайгурелъул пачаяс гьесда данде щибго жаваб гьабугеян лъазабун букӀиндал. 37Хелкиягьил вас, пачаясул кӀалгӀаялъул тадбирчи Элиякимги, хъвадарухъан Шевнаги, тарихчи Ёахги бихъун тӀад букӀараб ретӀелгун Хизкиягьихъе рилълъана ва бетӀерав гӀакълучияс абурабщинаб жо гьесда бицана.

#### 19


Ишаягь аварагас Иерусалим хвасарлъизе бугилан бици

1Гьеб кинабго рагӀидал, Хизкиягьица тӀад букӀараб ретӀел бихъана ва хӀебтил гӀабаги тӀад ретӀун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъове вилълъана. 2Гьединго хӀебтил гӀабабиги тӀад ретӀун, кӀалгӀаялъул тадбирчи Элиякимги, хъвадарухъан Шевнаги, чӀахӀиял кашишзабиги[†] гьес Амоцил вас Ишаягь аварагасухъе ритӀун ана

3гьадинаб ругьелгун: «Гьадин абулеб буго Хизкиягь пачаяс: „Балагь-жазаялъ ва инжитлъиялъ къвал бараб къо бачӀана жакъа нижеде; лъимер гьабизе хӀара чӀварай, амма гьункьизе къуват гӀоларей чӀужугӀадан гӀадин хутӀун руго ниж. 4Ассириялъул[†] пачаяс хӀакъав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀар инжит гьабизе гьесул бетӀерав гӀакълучи витӀун вачӀана. Щиб лъалеб, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда гьебги бихьун, Гьес гьел рагӀабазухъ гьезие жаза гьабизе бегьулагури. Гьабе гьанже дугӀа нижер жеги чӀаго хутӀун ругезул рахъалъ“»[+].

5Хизкиягьица ритӀун рачӀарал чагӀазда Ишаягь аварагас абуна: 6«Гьадин абе пачаясда:

„Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима: ‘Диде рогьоги бан, Ассириялъул пачаясул чукъбуз рицарал рагӀабазукьа мун хӀинкъуге. 7Дица гьесда цо хабар рагӀизабила. Гьеб рагӀараб сагӀаталда гьев жиндирго ракьалде тӀадвуссина. Цинги гьенив жиндирго ракьалда хвалчадалъун хвезе хъван буго Дица гьесие’“».

8Ассириялъул пачаясул бетӀерав гӀакълучи пачаясухъе тӀадвуссана, амма пача, Лахишги тун, Ливнаялде тӀаде кӀанцӀизе ун ватана. Гьединлъидал гьесги гьенибе нух босана.


Сенахеривил цӀиял хӀинкъалаби ва Хизкиягьил дугӀа

9Цинги Сенахеривихъе хабар бачӀана Кушалъул[*] пача Тиргьака вачӀунев вугин гьесде тӀаде кӀанцӀизеян. Гьебмехалъ гьес нахъеги Хизкиягьихъе чапарзаби ритӀана гьадинал хӀинкъалабигун:

10«Ассириялъ Иерусалим кверде босизе гьечӀилан Аллагьас абураб жоялде хьулги лъун, мун Гьес гуккизе чӀоге. 11Дуда рагӀанагури Ассириялъул пачабаз цогидал ракьазе гьабураб жо – тӀуран щущахъ разаруна гьел. Мун ворчӀилиланищ дуда ккун бугеб? 12Дир умумуз гъурарал цогидал халкъазул: Гозаналъул, Харраналъул, Рецепалъул, Теласаралда букӀараб халкъ Эденалъул аллагьзабаз гьел хвасар гьарунищ[+]? 13Кир ругел Хаматалъулги, Арпадалъулги пачаби? Сепарвайим, Гьена ва ГӀиввагь шагьаразул пачаби кир ругел?»[+]

14Чапарзабаз гьеб кагъат босун бачӀиндал Хизкиягьица гьеб цӀалана, цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъовеги вилълъун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъуна гьеб кагъат.

15Ва гьадинаб дугӀа гьабуна Хизкиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ:

«Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Гьаб дунялалъул тӀолалго пачалихъазда тӀад цохӀо Мун вуго Аллагь. Зобалги ракьалги Дуца рижана[+]. 16Гьарула БЕТӀЕРГЬАН, Мун гӀенекке ва балагье, БЕТӀЕРГЬАН, Сенахеривица хӀакъав Аллагьасул цӀарги инжит гьабун ритӀун рачӀарал гьал рагӀабазухъ[+]. 17Гьебги битӀараб буго, БЕТӀЕРГЬАН, Ассириялъул пачабаз унго-унголъунги халкъал гъурана, гьезул улкаби чӀунтизаруна, 18гьезул аллагьзабаздаги цӀа гъуна. Гьел инсанасул квераз бекӀараб ганчӀил ва цӀулал гьарурал жал – хӀакъикъаталда гьел аллагьзаби рукӀинчӀелъул. 19Гьанже нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, гьарула Дуда, цо Мун БЕТӀЕРГЬАН гурев тӀокӀав батӀияв Аллагь гьечӀевлъи гьаб дунялалъул тӀолалго пачалихъазда лъан букӀине, хвасар гьаре ниж гьесул квердаса».


Ишаягь аварагас Сенахерив щапулин бици

20Амоцил вас Ишаягьица Хизкиягьихъе гьадинаб хабар битӀана:

«Гьадин лъазабулеб буго ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: „Ассириялъул пача Сенахеривил хӀакъалъулъ дуца гьабураб дугӀа Дица къабул гьабуна“.

21Гьале Гьесул рахъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго:

„Сионалъул ясалъ[*]
басра гьавила мун,
гьей елъанхъила дуда тӀад.
Лъутун унев дуда хадуб бетӀер кӀибикӀила
Иерусалималъул ясалъ.
22Мун лъиде рогьо балев, щив инжит гьавулев чи?
Лъида данде гьаракь борхараб дуца,
лъиде чӀухӀун валагьарав?
Хирияв ГӀизраилалъул Аллагьасде?!
23Чапарзабиги ритӀун
БетӀергьанасул цӀар инжит гьабуна дуца.
Дуца абуна:
‘Дирго гӀемерал чолгьакалгун
мугӀрузул тӀогьал кверде росана дица,
Ливаналъул бакълъабазде вахана.
Гьелъул руччарал рохьал кверде росун,
гьениса лъикӀал тӀаса рищун,
кедралъул гъутӀби ва накӀкӀигъутӀби къотӀана.
24Дица чияр ракьазда гъуялги рухъун,
гьезул лъим гьекъана.
Мисриялъул гӀорал
дица мерхьун ракъвазаруна’.

25Дуда рагӀун букӀинчӀищ,
Дица цебего, некӀсияб заманалдаго
гьедин хъван букӀараблъи? Гьанже
Дица гьеб тӀубазабуна –
гьел щула гьарурал шагьарал
чӀвадназде руссинаризе дудаса пайдаги босун.
26Гьезул жамагӀатал тату хун,
хӀинкъиялъ рухӀ лъугӀун, инжитлъиялъ чара бухӀун руго.
Гьел авлахъалда хер гӀадин,
цӀиял раккарал чӀимигӀал чӀорал гӀадин,
тӀохда бижун,
къватӀибе баккарабго бакъуца бухӀараб хер гӀадин руго.

27Амма дуца гьабулебщинаб, дур хьвада-чӀвади –
дур рахъалъ кинабго лъала Дида.
Дур рекӀелъ Дидехун бугеб ццинги лъала.
28Гьеб дур Дида данде бугеб ццинги
чӀухӀиги сабаблъун,
Дица дур къалазда кӀиликӀги бан,
кӀалдиб чӀолохъжоги бан,
вачӀарабго нух ккун
тӀадвуссинавила мун“.

29Хизкиягь, гьале дуе гӀаламат.

Исана нужеца кваназе буго хурзабахъ жибго бижараб нигӀмат,
тӀадияб соналъги гьелдасаги жибго бижараб нигӀмат.
Амма хариялъул хурзал рекье, хурисажо бакӀаре,[†]
цӀолбол ахал гӀезаре – гьезул пихъ кванай.
30Ягьудал къавмалъул[†] чӀаго хутӀараз цӀидасан ракьулъе кьалбал риччазе руго
ва гьезда пихъ бижизе буго.
31ЧӀаго хутӀаразул гьитӀинаб къокъа бачӀина Иерусалималдаса къватӀибе
ва хвалдаса рорчӀарал Сионалдаса гӀодоре лъугьина.
Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндирго халкъ Гьесие гӀемер хиралъиялъ, тӀубазабизе буго гьеб.

32Гьединлъидал, Ассириялъул пачаясул хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго:

„Гьев гьаб шагьаралда жаниве лъугьине гьечӀо,
гьес речӀчӀараб чӀор гьенибе гӀунтӀизе гьечӀо.
Хъалхъаналгун гьесул рагъухъаби гьелда аскӀоре къазе гьечӀо,
гьеб сверун ккун, гьес буцурал разе гьечӀо[+].
33ВачӀарабго нух ккун тӀадвуссун ине вуго гьев,
гьаб шагьаралда жаниве лъугьине гьечӀо, –
БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабулеб буго гьедин.
34Дирго цӀаралъе гӀоло ва Дир лагъ Давудие гӀоло
Дица цӀунила гьаб шагьар“».


Ассириялъул аскар къей

35Гьебго сордоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик рещтӀун ассириязул нусиялда ункъоялда щуазарго чи чӀвана. Нахъисеб къоялъ радал рагъухъаби рорчӀидал, гьезда свера-тирун киса-кирего жаназаби ратана[+]. 36Цинги Ассириялъул пача Сенахерив, рачун жиндирго рагъухъабигун, рокъове тӀадвуссун ана ва Ниневиялда чӀана гӀумру гьабун[+].

37Цо нухалъ жиндирго аллагь Нисроил рокъов гьесие сужда-тӀагӀат гьабулев вукӀаго, гьесул васал Адрамелехица ва Сарэцерица хечги къазабун чӀвана гьев, жалгоги Арараталъул ракьалде лъутана. Гьесул бакӀалда гьесул вас Эсархадон пачалъун вахъана[+].

#### 20


Хизкиягь хвалил унтудаса ворчӀи

1Гьеб заманалда Хизкиягьида хвалил унти чӀвана. Амоцил вас Ишаягь авараг вачӀана гьесухъе гьадинаб калимагун: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀи: „Амру-васигат гьабе дурго, щайин абуни, мун хвезе вугелъул; сахлъизе гьечӀо мун“».

2Гьебмехалъ къададехунги вуссун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана Хизкиягь: 3«Вай БЕТӀЕРГЬАН, Дуда лъалагури дун Дуе ритӀухъго, мутӀигӀго хьвадаравлъи ва ракӀ-ракӀалъго Дуда берцин бихьанщинаб дица гьабураблъи!»

Цинги гӀек-гӀекиялда гӀодана Хизкиягь[+].

4Ишаягь аварагас жеги кӀалгӀаялъул азбар тун букӀинчӀо, гьесухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана: 5«ТӀадги вуссун, Дир халкъалъул бетӀер Хизкиягьида абе: „Гьадин лъазабулеб буго дур умумузул чи Давудил БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: ‘Дида бихьана дур магӀу, ва дур гьари Дица къабул гьабуна – Дица сах гьавила мун. Лъабго къоялдаса мун вахъун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове ине вуго. 6Дица дур гӀумруялда тӀаде анцӀила щуго сон жубалеб буго. Мунги гьаб шагьарги Ассириялъул[†] пачаясул квердаса хвасар гьарила Дица. Диего гӀоло ва Дир лагъ Давудие гӀоло Дица цӀунила гьаб шагьар’“»[+].

7Ишаягь аварагас абуна: «Пачаясе инжиралъул къараб чед босе гьанибе», – ян.

Пачаясул чагӀаз гьеб босун бачӀана ва гьесул тӀихьалда лъуна, пача сахлъизе вукӀине. 8Хизкиягьица Ишаягь аварагасда цӀехана: «Кинаб гӀаламаталдалъун дун божилев лъабго къоялдаса БЕТӀЕРГЬАНАС сахги гьавун, дун тӀаде вахъун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове ине вукӀиналда?»

9Ишаягь аварагас абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго рагӀи тӀубазе букӀиналъул гӀаламат гьале дуе: бице, анцӀго болъо тун нахъищ рагӀад буссинабилеб, ялъуни анцӀго болъо тун цебейищ инабилеб?»

10«Цебехун ине бигьаяб букӀина рагӀадалъе, – ян абуна Хизкиягьица. – Биччанте анцӀго болъоялъ нахъбуссине».

11Цинги Ишаягь аварагас БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна ва Гьес рагӀад, Ахазица рарал балъаздаса гӀодобе, анцӀго болъоялъ нахъбуссинабуна.


Хизкиягьил гӀакъликъаб иш

12Гьеб заманалда Баладанил вас Вавилоналъул[†] пача Меродах-Баладаница Хизкиягьихъе, гьев унтун вугин рагӀун, кагъатги сайгъат-саламги битӀана. 13Хизкиягьица гьесул вакилзабазе лъикӀаб гьоболлъи гьабуна ва гьезда жиндирго бугебщинаб бечелъи бихьизабуна: гӀарац-месед, махӀ гьуинал хурдул, хириял рахулел нахал, кинабго ярагъ ва цогидабги тӀолабго хазина. Я кӀалгӀаялда, я тӀолабго гьесул пачалъиялда, гьес гьезда бихьизабичӀеб жо щибго хутӀичӀо.

14Ишаягь авараг вачӀана цинги пачаясухъе ва гьес цӀехана: «Дол чагӀи кинаб хабаргун ва киса рачӀун рукӀарал чагӀи духъе?» «РикӀкӀадаса рачӀун рукӀана, – ян абуна Хизкиягьица. – Дол Вавилоналдаса чагӀи рукӀана».

15Ишаягь аварагас цӀехана: «Дур кӀалгӀаялда жаниб щиб дозда бихьараб?» «Дир кӀалгӀаялда жаниб кинабго бихьана дозда, – ян жаваб гьабуна Хизкиягьица. – Дир хазинаялъул дозда бихьизабичӀеб жо щибго хутӀичӀо».

16Гьебмехалъ Ишаягь аварагас Хизкиягьида абуна:

«ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ: 17„Дур кӀалгӀаялъул кинабго буголъи ва дур умумуз жакъа къо щвезегӀан данде гьабураб тӀолабго бечелъи Вавилоналде хъамун унеб къо ракӀчӀун тӀаде щвезе буго гьанже. Щибго хутӀизе гьечӀо“, – ян лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС[+]. 18– Дудаса гьарурал, дур зурияталъул цо-цоял Вавилоналде асирлъуде ккезе руго ва гьел гьенир пачаясул кӀалгӀаялда ахтабилъун[*] рахъине руго»[+].

19Жиндирго гӀумруялда жаниб рекъелги букӀинехъин бугин ва хӀинкъиги гьечӀин пикруги гьабун, Хизкиягьица жаваб гьабуна: «Гьеб дуца бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи лъикӀаб рагӀи буго», – ян.


Хизкиягьил хвел

20Хизкиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва шагьаралде лъим бачизе гьес бараб къулгӀаги рухъарал рахъалги рикӀкӀун, киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 21Хизкиягь хвана ва умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Манасс гьесул бакӀалда[†] пачалъун вахъана.

#### 21


Манасс – Ягьудиялъул пача

1АнцӀила кӀиго сон барав чи вахъана Манасс пачалъун ва кӀикъоялда анцӀила щуго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хефциба букӀана. 2БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал халкъазул къосарал гӀадатаздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуна. 3ГохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе бакӀал[†] цӀидасан рана гьес – гьесул инсуца риххизарун рукӀарал: ГӀизраилалъул пача Ахавидаса мисал босун, БагӀалие[†] къурбаналъе[†] бакӀ бана, Ашерае[†] хӀуби чӀана. Гьес зобалазул цӀвабзазе сужда-гӀибадат гьабуна;[+] 4«Иерусалималда букӀине буго Дир цӀар чӀвараб бакӀ», – инги абун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса бищараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъобцин гьересиаллагьзабазе къурбаналъе бакӀал рана[+]. 5БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀиябго азбаралдаги зобалазул цӀвабзазе къурбаналъе бакӀал рана[+]. 6Гьес жиндирго вас къурбаналъе вухӀана, пал тӀамуна, сихӀру гьабуна, ва хварал чагӀазул рухӀазда кӀалъалел чагӀигун ва сихӀручагӀигун гьоркьоблъи ккуна. БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гӀемераб квешлъи гьабуна гьес, Гьесул ццинги гьалаглъизабун[+].

7Манассица Мукъадасаб Рокъоб жаниб Ашерал хӀубигицин эхетана. БЕТӀЕРГЬАНАС Давудидаги гьесул вас Сулейманидаги абун букӀана: «ГӀизраилалъул наслабазул киналго бакӀазда гьоркьоб Дица тӀаса бищараб Иерусалималда, Гьаб Рокъоб букӀине буго Дие гӀибадаталъе бакӀ абадиялъего. 8Дица гьезие аманат гьабурабщинаб гӀизраилаз тӀубазабуни, ва Дир лагъ Мусаца гьезда тӀад лъураб Къануналда рекъон гьел хьвадани, Дица гьел кидаго, гьезул умумузе кьураб гьаб ракьги тун, апараглъуде ине ккезаризе гьечӀо», – ян[+].

9Амма халкъалъ гьеб гӀадахъ босичӀо. Манассица гьел тӀуран къосинаруна ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда цереса нахъе гъурал халкъаздаса цӀикӀкӀунгицин мунагьал гьаруна гӀизраилаз. 10Жиндирго лагъзал аварагзабиги гьоркьор ккун, БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

11«Ягьудиялъул пача Манассица кутакалда гӀасиял мунагьал гьаруна. Гьес цебе гьениб букӀараб халкъ аморияздасаги цӀикӀкӀун квешлъаби гьаруна ва гьересиаллагьзабаздалъун Ягьудия къосинабуна[+]. 12Гьединлъидал, гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул рагӀи: „Дица Иерусалималде ва Ягьудиялде тӀаде бачине буго бицун гьеб рагӀарабщинав чиясул ракӀ сородизабулеб кутакаб балагь[+]. 13Самариялъе ва Ахавил хъизан-агьлуялъе гьабураб жаза гьабила Дица Иерусалималъеги. Дица лъухъала Иерусалим – кванан хадуб чура-хулун тӀаса гъоркье буссун лъураб суркӀа гӀадин гьабила гьеб[+]. 14Дирго халкъалъул наслабазул гьеб хутӀелалде мугъ рехила Дица ва тушбабазухъе кверде кьела. Киналго гьезул тушбабаца толохӀоч гьарун, жалгоги гьезул давлалъун ккезе руго гьел, 15щайгурелъул Мисриялдаса къватӀире гьезул умумул рахъаралдаса нахъего, жакъа къо щвезегӀан гьез Дир ццинги гьалаглъизабун Дида рихарабщинаб гьабуна“».

16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухдаса Ягьудия къосинабун гьабураб квешлъи гӀечӀого, Манассица гӀайибго гьечӀого чӀварал чагӀазул гӀемерлъиялъ бидул гӀорал чвахизаруна Иерусалималъул къватӀахъа[+].

17Манассил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал, гьес гьарурал мунагьал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 18Манасс хвана ва жиндирго кӀалгӀаялъул ахикь – Уззал ахикь – умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Амон гьесул бакӀалда пачалъун вахъана[+].


Амон – Ягьудиялъул пача

19Къоло кӀиго сон барав чи вахъана Амон пачалъун ва гьес Иерусалималда кӀиго соналъ пачалъи гьабуна. Гьесул эбелалда цӀар Мешулемет букӀана ва гьей Ятбаялдаса ХӀарузил яс йикӀана. 20Жиндирго эмен Манассица гӀадин Амоницаги БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна. 21Гьев жиндирго инсул нухккун хьвадана – инсуца гӀадин гьесги гьересиаллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадат гьабуна[+]. 22БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ, жиндирго умумузул Аллагьасде, мугъ рехана; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нух Амоница гӀадахъцин босичӀо.

23Амонил божарал чагӀаз гъоркьчӀелги гьабун, гьев жиндирго кӀалгӀаялда чӀвана. 24Амма халкъалъ киналго Амонида данде гъоркьанго ургъаралщинал чагӀи чӀвана ва гьесул бакӀалда гьесул вас Ёшиягь пачалъун тана.

25Амонил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 26Гьев Уззал ахикь бугеб хабалъ лъуна ва гьесул бакӀалда гьесул вас Ёшиягь вахъана пачалъун[+].

#### 22


Ёшиягь – Ягьудиялъул пача

1Микьго сон барав чи вахъана Ёшиягь пачалъун ва лъебералда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Едида ва гьей Боцкаталдаса ГӀадаягьил яс йикӀана. 2Ёшиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе ритӀухъабщинаб гьабуна ва дове-гъове кьуричӀого жиндирго умумузул чи Давудил нухккун хьвадана[+].

3Пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ Мешуламил васасул вас, Азалиягьил вас хъвадарухъан Шафан витӀана Ёшиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъове гьадинаб тӀадкъайгун: 4«КӀудияв кашиш[†] Хилкиягьихъе а. Кавудахъ тарал кашишзабаз халкъалъухъа БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бакӀарарабщинаб[†] гӀарац рикӀкӀине биччанте гьес[+]. 5Цинги гьеб гӀарац БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул хӀалтӀабазда тӀад тарал чагӀазухъе кье, биччанте гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀигьабулел ругел хӀалтӀухъабазе мухь кьезе, – 6цӀулал, ганчӀил устарзабазе ва къадахъабазе. Биччанте гьединго Мукъадасаб Рукъ цӀи гьабизе цӀул ва бекӀараб гамачӀ бичун босизе гьелъухъ. 7Гьеб гьезда божун кьураб гӀарцул хӀисаб-суалги тӀалаб гьабуге гьездаса, щайгурелъул гьел ракӀбацӀцӀадаб хьвада-чӀвадиялъул чагӀи ругелъул»[+].


Мукъадасаб Рокъоб Къануналъул ТӀехь бати

8КӀудияв кашиш Хилкиягьица хъвадарухъан Шафанида абуна: «Дида БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб Къануналъул тӀехь батана», – ян.

Гьес гьеб Шафанихъе кьуна ва Шафаница гьеб цӀалана[+]. 9Хадуб хъвадарухъан Шафан пачаясухъе вилълъана: «Дур хъулухъчагӀаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батарабщинаб гӀарац бакӀарун, хӀалтӀухъабазда тӀад тарал чагӀазухъе кьуна», – ян бицана гьес.

10Хадуб хъвадарухъан Шафаница пачаясда абуна: «Кашиш Хилкиягьица цо тӀехь кьуна дихъе». Ва Шафаница гьеб пачаясе цӀалана.

11Гьеб Къануналъул тӀехьалда хъварал рагӀаби рагӀидал, пачаяс тӀад букӀараб ретӀел бихъана. 12Гьес кашиш Хилкиягьиеги, Шафанил вас АхӀикамиеги, Микаягьил вас ГӀахбориеги, хъвадарухъан Шафаниеги, пачаясул божарав лагъ ГӀасаягьиеги буюрухъ кьуна:

13«Дирги, халкъалъулги, Ягьудиялъулги цӀаралдасан гьаб тӀехьалда хъвараб жоялъул хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьаризе ва гӀакълу дандбазе а. Гьаб тӀехьалда хъварал рагӀабазухъ нилъер умумуз гӀинтӀамичӀолъиялъ ва гьелда бихьизабураб гьез тӀубазабичӀолъиялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кутакаб ццин рещтӀун буго нилъеда тӀаде»[+].

14Кашиш Хилкиягьги, АхӀикамги, ГӀахборги, Шафанги, ГӀасаягьги ХӀулдагь аварагалъухъе рилълъана. Тиквагьил вас, Хархасил васасул вас, Мукъадасаб Рукъалъул ретӀел-куналъул тадбирчи Шалумил лъади йикӀана гьей. Гьелъул яшав Иерусалималъул цӀияб рахъалда букӀана. Цинги гьез гьелда кинабго бицана[+]. 15Гьелъ гьезда абуна:

«Гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул калима: „Нуж Дихъе вакил гьарурав чиясда абе 16гьадин абулеб бугин БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Ягьудиялъул пачаяс цӀалараб гьеб тӀехьалда хъварабщиналда рекъон гьаб бакӀалде ва гьалъул жамагӀаталда тӀаде балагь биччазе буго Дица. 17Диде мугъги рехун чияр аллагьзабазе кьеккенал рухӀаралъухъ ва дир ццин бахъинабулел ишал гьаруралъухъ, гьаб ракьалде бахъараб Дир гьелегьараб ццин гӀодобе къазе гьечӀо’[+]. 18БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀакълу тӀалаб гьабизе нуж ритӀарав Ягьудиялъул пачаясда абе ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьадин абулеб бугин гьесда жиндаго: 19‘Гьаб бакӀалъе ва гьалъул жамагӀаталъе Дица жаза гьабизе букӀин ва гьезие нагӀанаги чӀунтиги насиблъизе букӀин рагӀидал, мун Дида цеве бихъун ретӀелгун, магӀуги тӀун рекӀекълъаралъухъ ва Дие мун мукӀурлъаралъухъ Дица къабул гьабуна дур дугӀа, – ян лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС[+]. 20Гьединлъидал, дур гӀумруялда жаниб рекъел букӀина ва мун берцинго хабалъ лъела. Дица гьаб ракьалда тӀаде бачине бугеб балагь дур беразда бихьиларо’“». Цинги гьез гьелъул жаваб пачаясухъе щвезабуна[+].

#### 23


Ёшиягьица БетӀергьанасулгун къотӀи цӀи гьаби

1Гьебмехалда пачаяс киналго Ягьудиялъул ва Иерусалималъул кӀудиял чагӀи жиндихъего ахӀана. 2Цадахъ Ягьудиялъул халкъгун, Иерусалималъул жамагӀатгун, кашишзабигун[†] ва аварагзабигун, гӀисинал-чӀахӀиял киналго гӀадамалгун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъове вилълъана пача. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батараб КъотӀиялъул[†] тӀехьалда хъварабщинаб гьес гьезда рагӀун цӀалана[+]. 3Цинги хӀобода аскӀов пачаясул бакӀалда[†] вахъун чӀана пача ва ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун КъотӀиялъул тӀехьалда хъварал рагӀаби тӀуразаризе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухда хьвадизе ва Бичасул амруялги, ахӀкамалги тӀуразаризе ругилан БЕТӀЕРГЬАНГУН къотӀи гьабуна гьес. ТӀолабго халкъги разилъана гьеб къотӀи цӀунизе[+].

4БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса БагӀалие,[†] Ашерае[†] ва зобалазул цӀвабзазе гьарурал жал нахъе рехеян, КӀудияв кашиш Хилкиягьие, гьесул цогидал кашишзабазе ва кӀалтӀа хъаравуллъи гьабулел кашишзабазе буюрухъ кьуна пачаяс. Гьес гьел Иерусалим тун къватӀирехун, Кедрон расалъиялда рухӀана ва гьезул рахъу Бет-Элалде щвезабуна[+]. 5Ягьудиялъул шагьаразда ва Иерусалималда сверухъ гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда БагӀалие, бакъуе, моцӀрое, зобалазул жалазе ва цӀвабзазе кьеккен бухӀизе Ягьудиялъул пачабаз тарал кашишзабиги нахъе ахӀана гьес[+]. 6БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса нахъе босун Ашерал хӀуби Кедрон расалъиялда бухӀана. Гьелъул хӀур лъугьинабун жамагӀаталъул хабалалъ щущана гьеб[+]. 7Гьединго, гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабулел бихьинал хъахӀбабаз[*] ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъор рарал, Ашерал рукъарухъабаз чӀел гьабулел рукъзалги риххана гьес[+].

8Геваялдаса Беэр-Шеваялде гӀунтӀун, Ягьудиялъул шагьараздаса кашишзабиги нахъе ахӀана Ёшиягьица ва гьез кьеккен бухӀулел рукӀарал гохӀ-шобазул гӀибадаталъе бакӀалги хъублъизаруна. Гьединго шагьаралъул бетӀер Егьошуал кавуда цебе, шагьаралъул кавабазул квегӀаб рахъалда бараб борхалъиги биххана гьес. 9Гьел гохӀ-щобазул кашишзабаз, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛАБ гӀибадаталъе бакӀалда тӀагӀат-гӀибадат гьабизе гьезул ихтияр букӀинчӀониги, Иерусалималъул кашишзабазго гӀадин реччичӀел чадал кваназе бегьулаан.

10Гьес Бен-Гьинном абураб расалъиялда бугеб Топет абураб къурбаналъе[†] бакӀги хъублъизабуна, лъицаниги – я жиндирго яс, я вас Молохие[*] къурбаналъе рухӀичӀого рукӀине[+]. 11Бакъуе гӀибадаталъе хӀалтӀизаризе рищун ратӀа гьарун тарал чуялги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀалтӀаса нахъе рачизаруна гьес. ХӀаким Натан-Мелехил рукъалда аскӀоб бугеб азбаралда эхетун рукӀунаан гьел.

Хадуб Ёшиягьица бакъуе гӀибадаталъе хӀалтӀизаризе ратӀа гьарурал чолгьакал рухӀана. 12Ягьудиязул пачабаз Ахазил тӀадрукъалъул тӀохда рарал ва Манассица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀиябго азбаралда рарал къурбаналъе бакӀалги гъурана. Гьес гьел гьениса нахъеги рахъун рек-рекана ва Кедрон расалъиялда бугеб гӀалагъважа балеб бакӀалде рехана[+].

13Иерусалималъул бакъбаккул рахъалда бугеб ГӀажалалъул мегӀералъул[*] къилбаялъул рахъалдехун гохӀ-щобазда ГӀизраилалъул пача Сулейманица сидониязул балканай аллагь Ашторатие,[†] МогӀавалъул балканав аллагь Кемошие[*] ва аммониязул хъубав аллагь Молохие гӀибадаталъе рарал бакӀалги щущахъ разаруна пачаяс[+]. 14Ёшиягьица гьезул «хириял» ганчӀал гъурана, Ашерал хӀубалги нахъе рахъана ва гьел рукӀарал бакӀазде гӀадамасул рукьби рана[+].

15Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун Бет-Элалъул борхалъиялда бараб къурбаналъе ва гӀибадаталъе бакӀгицин биххана гьес. Гьелъул бухӀун рахъу лъугьинабуна ва Ашерал хӀубиги бухӀана[+]. 16Хадуб свера-тирун хал-шал гьабидал, гохӀалъул санда хабал рихьана Ёшиягьида ва гьениса рукьбиги рахъун, гьел къурбаналъе бакӀалда тӀад рухӀеян буюрухъ кьуна гьес – аварагас бицун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, гьеб хъублъизабизе[+].

17Цинги пачаяс цӀехана: «Гьаб зани лъил кколеб?»

Шагьаралъул жамагӀаталъ бицана: «Гьеб буго Аллагьасул аварагасул хоб. Гьес Ягьудиялдаса вачӀун цебеккунго бицун букӀана гьеб дуца Бет-Элалъул къурбаналъе бакӀалъе гьабулеб бугеб жо»[+].

18«Гьесул хоб жибго те, – ян абуна гьес. – Гьесул рукьбиги парахат те».

Гьел гьесул рукьбуздаги ГӀизраилалдаса вачӀун вукӀарав цогидав аварагасул рукьбуздаги хъвачӀо.

19Жеги ГӀизраилалъул пачабаз, БетӀергьанасул ццинги бахъинабун, Самариялъул шагьаразда гохӀ-щобазда рарал киналго гӀибадаталъе бакӀалги щущахъ разаруна Ёшиягьица. Бет-Элалда гьабураб гьабуна гьес гьезиеги. 20Ёшиягьица гохӀ-щобазул киналго кашишал чӀвана ва гьезул къурбаналъул бакӀазда тӀад гӀадамасул рукьби рухӀана. Цинги гьев Иерусалималде тӀадвуссана[+].


ЦӀидасан Пасхаялъул байрам тӀобитӀи

21Пачаяс халкъалъе буюрухъ кьуна: «Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀодо гьавун, КъотӀиялъул тӀехьалда хъваралда рекъон, Пасхаялъул[†] байрам тӀобитӀе»[+].

22Къадизабазул нухмалъиялда гъоркь ГӀизраил букӀараб заманалдаса нахъе, я ГӀизраилалъул пачабазул заманалда, я Ягьудиялъул пачабазул заманалда гьелде бахъараб хӀалалда Пасхаялъул байрам тӀобитӀун букӀинчӀо. 23Ёшиягь пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб Пасхаялъул байрам тӀобитӀана Иерусалималда.


Ёшиягьил пачалъиялъул цоги ишал

24Гьединго Ёшиягьица тӀагӀинаруна: хваразул рухӀазда кӀалъалел ва пал тӀамулел чагӀи, терафимал,[†] киналго гьересиаллагьзаби ва цоги Ягьудиялда ва Иерусалималда ратарал киналго хъубалщинал жал. Гьес гьеб кинабго гьабуна Хилкиягьида БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батараб тӀехьалда хъвараб Къануналъул амруял тӀуразариялъе гӀоло[+]. 25Я цеве, я нахъа Ёшиягь гӀадин Мусал Къануналда рекъон, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун, тӀолабго къуват-жаналдалъун ва гӀакълу-хӀисабалдалъун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ вуссарав пача тӀокӀав вахъинчӀо[+].

26БукӀаниги, Манассица гьабурабщинаб сабаблъун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Ягьудиялде букӀараб гьелегьараб гьалагаб ццин гӀодобе къачӀо[+]. 27БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Дица ГӀизраилго гӀадин цебеса тӀагӀинабила Ягьудия. Дица квер хьвагӀила Дицаго тӀаса бищараб Иерусалималде ва Дирго цӀар чӀвараб Мухъадасаб рукъалде»[+].


Ёшиягьил хвел

28Ёшиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабурабщинаб – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

29Ёшиягьил пачалъиялъул къояз, Мисриялъул пиргӀавн Нехо, цадахъ жиндирго аскаргун, къватӀиве вахъана, Ефрат гӀурухъ Ассириялъул[†] пачаясда данде вагъизе. Ёшиягь пача вахъана гьесда данде вагъизе, амма Мегиддоялде щваравго, гьев Нехоца чӀвана. 30Ёшиягьил чагӀаз гьесул жаназа чолгьакидаги лъун, Мегиддоялдаса Иерусалималде босана, ва гьенив жиндирго хабалъ лъуна гьев. Халкъалъ гьесул вас Егьоахаз ахӀана, гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьев жиндирго инсул бакӀалда пачалъун тана[+].


Егьоахаз – Ягьудиялъул пача

31Къоло лъабго сон барав чи вахъана Егьоахаз пачалъун ва лъабго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хамутал букӀана, гьейги – Йирмеягьил яс; Ливнаялдаса гӀадан йикӀана гьей[+]. 32Квешал умумуздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьулебщинаб гьабуна.

33ПиргӀавн Нехоца хӀатӀазда маххалги ран Хаматалда бугеб Ривла абураб шагьаралда туснахъ гьавуна Егьоахаз – Иерусалималда гьес тӀокӀаб пачалъи гьабичӀого букӀине; Ягьудияги ясахъ кьезе тӀамуна – нусго талант гӀарцул[*] ва цо талант меседил[*][+]. 34ПиргӀавн Нехоца Ёшиягьил вас Элияким тана пачалъун жиндирго инсул бакӀалда ва гьесда цӀар хисун Егьояким лъуна. Егьоахазин абуни Мисриялде вачун ана ва гьев гьенив хвана[+].


Егьояким – Ягьудиялъул пача

35Егьоякимица пиргӀавн Нехое гьес тӀад лъураб гӀарац-месед кьуна. Гьелъул гӀураб къадар бакӀаризе гӀоло жив-живасул боцӀи-рикъзиялъул багьа гьабун халкъалдаго тӀад магъало лъуна ва, пиргӀавн Нехое кьезе, халкъалъухъа гӀарац-месед тӀалаб гьабуна. 36Къого сон барав чи вахъана Егьояким пачалъун ва анцӀила цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Зевудда букӀана, гьейги Румалдаса Педаягьил яс йикӀана. 37Квешал умумуздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна.

#### 24

1Егьоякимил пачалъиялъул къояз Вавилоналъул[†] пача Навуходоносор Ягьудиялде тӀаде кӀанцӀана ва лъабго соналъ гьесул кверщаликье ккана Егьояким. Хадув гьев Навуходоносорида данде чӀана[+]. 2БЕТӀЕРГЬАНАС Касдималдаса[*], Сириялдаса, МогӀавалдаса ва Аммоналдаса хъачагъал риччана ягьудиязда тӀаде, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] аварагзабаз цебеккун бицараб Гьесул рагӀуда рекъон гьел щущахъ разаризе[+]. 3Ягьудиялъе гьеб кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун ккана, Гьесда цереса гьел нахъе гъезелъун – Манассил мунагьал ва кинабго гьес гьабурабщинаб,[+] 4тӀокӀалъго гьес гӀайибго гьечӀого гӀодобе тӀураб би сабаблъун. ГӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб бидулъ Иерусалимго ччун бахъидал гьес, – БЕТӀЕРГЬАН гьелда тӀаса лъугьинчӀо.

5Егьоякимил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва киналго гьес гьарурал ишал – гьеб хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 6Егьояким хвана ва гьесул бакӀалда[†] гьесул вас Егьояхин пачалъун вахъана.

7Мисриялъул пача тӀокӀав чабхъаде вахъинчӀо, щайгурелъул Мисриялъул лъадал мухъалдаса байбихьун Ефрат гӀурухъе щвезегӀан гьесул киналго ракьал Вавилоналъул пачаяс кверде росидал.


Егьояхин – Ягьудиялъул пача

8АнцӀила микьго сон барав чи вахъана Егьояхин пачалъун ва лъабго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Нехушта букӀана ва гьей Иерусалималдаса Элнатанил яс йикӀана. 9Егьояхиница киналъулъго жиндирго инсуда релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьараб гьабуна.

10Гьеб заманалда Вавилоналъул пача Навуходоносорил аскарал Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна. 11Гьез гьеб сверун ккун букӀаго, живго Навуходоносорги вачӀана гьениве. 12Цинги Ягьудиялъул пача Егьояхин, цадахъ эбелгун, божарал чагӀигун, аскаразул бутӀрулгун ва хъулухъчагӀигун гьесухъе кверде ана.

Гьеб ккана Вавилоналъул пачалъун Навуходоносор вахъун микьабилеб соналъ[+]. 13БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго бицараб рагӀуда рекъон, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса ва пачаясул кӀалгӀаялъуса кинабго хазина Навуходоносорица босун ана, ва ГӀизраилалъул пача Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьарурал киналго меседил тӀагӀелазул гьес кескал гьаруна[+]. 14Иерусалималъул жамагӀатги гьес асирлъуде бачана: киналго чӀухӀби, аскаразул бутӀрул ва рагъухъаби, цӀулал устарзаби, къебедзаби – кинавниги анцӀазарго чи. Мискинал чагӀи гурони хутӀичӀо гьенир. 15Навуходоносорица Егьояхин асирлъун Вавилоналде вачана; гьесда цадахъ пачаясул эбелги, лъудбиги, ахтабиги ва Ягьудиялъул чӀухӀби-хӀакимзабиги рачана Иерусалималдаса Вавилоналде[+]. 16Гучал рагъухъаби – кинавниги анкьазарго чи, азарго устар ва къебед, ва рагъде махщел бугелщинал чагӀи, Вавилоналде асирлъуде рачун ана Вавилоналъул пачаяс. 17Егьояхинил инсул вац Матаниягь тана Вавилоналъул пачаяс гьесул бакӀалда ва гьесда цӀарги хисун Цидкиягь лъуна[+].


Цидкиягь – Ягьудиялъул пача

18Къоло цо сон барав чи вахъана Цидкиягь пачалъун ва анцӀила цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хамутал букӀана, гьей Ливнаялдаса Йирмиягьил яс йикӀана[+]. 19Цидкиягьица киналъулъго Егьоякимида релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьараб гьабуна. 20Иерусалималде ва Ягьудиялде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бахъараб ццидаца Гьес гьел Жиндаго цереса нахъе къотӀана ва гьезде квер хьвагӀана.


Иерусалим кверде боси

Цидкиягь Вавилоналъул пачаясда данде чӀана.

#### 25

1Цидкиягь пачалъун вахъун ичӀабилеб соналъ, анцӀабилеб моцӀрол анцӀабилеб къоялъ[*] Вавилоналъул[†] пача Навуходоносор тӀолабго жиндирго аскаргун Иерусалималда данде рагъде вахъана. Гьес Иерусалималда сверун къайи чӀвана ва шагьаралда свера-тирун буцралги ран, гьеб сверун ккуна[+]. 2Цидкиягь пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб сон щвезегӀан сверун ккун букӀана Иерусалим.

3Ункъабилеб моцӀрол[*] ичӀабилеб къоялъ ракъи кутаклъана шагьаралда ва гӀадамазе щибго кваназе жо хутӀичӀо. 4Гьебмехалда шагьаралъул къедги биххун, гьеб кверде босизе кӀвана тушбабазда. Цинги, шагьар тушбабаз сверун ккун букӀаниги, къаси сардилъ тӀолабго аскар, пачаясул ахалда аскӀоб кӀиго къадада гьоркьоб бугеб кавудухъа къватӀире рорчӀана ва иорданалъул[†] расалъиялдехун ралагьун лъутана. 5Амма вавилониязул аскар пачаясда хадуб бортана ва Ерихоналъул расалъиялда гьесда нахъ гӀунтӀана. Цинги пачаясул рагъухъаби гьевги вугелъув тун, рахъ-рахъалде тӀурана. 6Цидкиягь кверде восун, Ривла абулеб шагьаралде Вавилоналъул пачаясухъе вачана, ва гьениб гьесие хӀукму къотӀана[+]. 7Цидкиягьил васал гьесул берда цере чӀвана, цинги гьесул бералги рахъун, мазгарул рахсалги ран гьев Вавилоналде вачана[+].

8Вавилоналъул пачалъун Навуходоносор вахъун анцӀила ичӀабилеб соналъ, щуабилеб моцӀалъул анкьабилеб къоялъ, пачаясул рорчӀухъабазул бетӀер, Вавилоналъул пачаясул цевесев хъулухъчи Невузарадан вачӀана Иерусалималде. 9Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рукъалда, пачаясул кӀалгӀаялда ва киналго ярагьунелщинал минабазда цӀа гъуна[+]. 10Иерусалим сверун къарал къадалги тӀуран щущахъ разаруна гьесул рагъухъабаз. 11РорчӀухъабазул бетӀер Невузараданица шагьаралда хутӀарабщинаб халкъ, Вавилоналъул пачаясул рахъалде лъутаралги рикӀкӀун, гӀемерал чагӀи асирлъуде рачун ана. 12Амма, цӀолбол ахазукь ва хурзабахъ хӀалтӀизаризе цо-цо мискинал чагӀи нахъа тана гьес.

13БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъор рукӀарал мазгарул хӀубал, гьакал ва мазгарул хӀавуз рекана вавилонияз ва мазгар Вавилоналде босана[+]. 14Гьединго гьез росана хъуби, гулдул, нахучирахъазул билтабазе хӀалтӀизарулел квекьмаххал, суркӀа-щурун ва как-диналъе хӀалтӀизарулел киналго пахь-мазгаралъул тӀагӀелал[+]. 15Жеги рорчӀухъабазул бетӀерас росана гӀарац-меседалъул гьарурал киналго тӀагӀелал: кьеккен жаниб бухӀулел рагӀал ва суркӀа-щурун. 16Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьабураб кӀиго хӀободаса, хӀавузалдаса ва гьаказдаса бахъараб мазгар, гӀемерлъиялъ цӀазе хӀал кӀвечӀо[+]. 17Жиб-жиб хӀуби анцӀила микьго натӀалъ[†] борхатаб букӀана. Мазгарул хӀобокькквел лъабго натӀалъ борхатаб букӀана – мазгарул гьинкатаналъ ва мазгарул соноялъ къачӀан букӀана гьеб сверуда-сверун. Гьединабго букӀана кӀиабилеб хӀубиги[+].

18Пачаясул рорчӀухъабазул бетӀерас кӀудияв кашиш[†] Сераягьги гьесда хадусев кашиш Цепаниягьги Мукъадасаб Рукъалъул лъабго кӀудияв хъулухъчиги асир гьаруна. 19Шагьаралдасаги рагъухъабазе нухмалъиялъе тарав цо ахтаги, пачаясул щуго гӀакълучиги, халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабулев аскаразул бетӀерав хъвадарухъанги, жеги лъабкъого хӀакимчиги асир гьаруна гьес. 20Гьел киналго Невузараданица Вавилоналде Ривлаялде щвезаруна. 21Хаматалъул ракьалда бугеб Ривла абураб шагьаралда, Вавилоналъул пачаяс хӀукмуги къотӀун, чӀвана гьел.

Гьедин ягьудиял, жиндирго ракьги тезабун, чияр ракьалде къотӀана.


Гедалиягь чӀвай

22АхӀикамил вас, Шафанил васасул вас Гедалиягь тана Вавилоналъул пача Навуходоносорица Ягьудиялда хутӀараб халкъалда тӀад бетӀерлъун[+]. 23Вавилоналъул пачаяс Гедалиягь тун вугин бетӀерлъунин рагӀидал аскаразул бутӀрулги цогидал гӀадамалги рачӀана Гедалиягьихъе Мицпаялде. Гьел рукӀана: Нетанягьил вас ИсмагӀел, Кареахил вас Ёханан, Нетофалдаса Танхуметил вас Сераягь, МагӀахаялдаса Яазаниягь ва гьезул чагӀи. 24Гьезул ракӀал гӀодоре риччазаризе гьезие ва гьезул чагӀазе гьа гьедана Гедалиягьица.

«Вавилониязул хӀакимзабазухъа хӀинкъуге нуж, – ин абуна гьес. – Вавилоналъул пачаясе хъулухъ гьабун парахатго гӀумру гьабе гьаб ракьалда ва нужее лъикӀ букӀине буго».

25Амма анкьабилеб моцӀалъ Нетанягьил вас, Элишамил васасул вас, пачаясул гӀагарлъиялъул чи ИсмагӀелица анцӀго чигун цадахъ вачӀун Гедалиягьги, ягьудиялги, гьесда цадахъ Мицпаялда рукӀарал вавилониялги чӀвана. 26Гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб кинабго халкъ, гӀисинал-чӀахӀиял батӀалъи гьечӀого, аскаразул бутӀрулгун цадахъ, вавилониязухъа хӀинкъун Мисриялде лъутана.


Егьояхин туснахъалдаса эркен гьави

27Ягьудиялъул пача Егьояхин асир гьавун лъебералда анкьабилеб соналъ Эвил-Меродах вахъана Вавилоналъул пачалъун ва анцӀила кӀиабилеб моцӀрол къоло анкьабилеб къоялъ[*] гьес Егьояхин туснахъалдаса къватӀиве виччана[+]. 28Цогидал асир гьарурал пачабазда гьоркьов гьес гьев бищун тӀадегӀан гьавуна. 29Туснахълъиялъул ретӀелги хисана ва гьелдаса хадув пачаясда цадахъ квана-гьекъолезда гьоркьове ккана. 30Щибаб къоялъ гьесие къваригӀараб-тараб чӀезабуна пачаяс.

### Эстер

#### Эстер

Эстер


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


#### ЦеберагӀи


Юнус авараг


Рут


Эстер


Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Москва


2017


Юнус авараг, Рут, Эстер

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: https: ibt.org.ru/media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-241-2

© Институт перевода Библии, 2017


ЦеберагӀи

ХӀурматияв цӀалдолев!

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб ва лъабго цадахъ къватӀибе биччараб Аллагьасул Калимаялъул тӀехь. Аллагьасул Калима ккола дунялалдаго бищун гӀемер жал цӀалулезул ва къиматазул цояблъун кколеб тӀехь. Гьединлъидал, щиб улкаялъул, кинаб диналъул ва мацӀалъул вукӀин батӀалъи гьечӀого, жив-жив чиясе рес инсан щвезе ккола гьаб тӀехь жиндирго гӀагараб мацӀалда цӀализе. Аллагьасул Калимаялда руго гӀемерал, жиб-жиб гӀасруялда гӀадамазе кӀвар бугел суалазе жавабал: нилъ киса рачӀарал гьаб ракьалде, щиб гьабизе нилъ гьаб дуниялалда ругел, щай гьадигӀан гӀемераб квешлъи бугеб гьаб ракьалда, гьаб дуниял тун хадув киве инсан кколев. Аллагьасул Калима буго христианазул аслияб тӀехь, амма гьеб цохӀо христианазе хъвараб тӀехь бугин абулел чагӀи мекъи руго. Аллагьасул Калимаялъул чанги бутӀаби бусурбабазеги хирияллъун ккола.

Гьаб басмаялда бахъараб лъабго гьитӀинаб тӀохьол цоялда бицунеб буго Юнус аварагасул, цогидалда – цӀар рагӀарав Давуд ханасул умумузул хӀакъалъулъ.

Жиб-жиб тӀехьалъул цеберагӀиялда бицунеб буго гьелъул аслиял темабазул ва гьенир рицунел лъугьа-бахъиназул тарихияб баяналъул хӀакъалъулъ. Гьаб тӀехьалъул ахиралда кьун руго, Библиялъул тӀахьазда ругел лъугьа-бахъинал жинда жаниб ккарал цебесеб дуниялалъул картаби.

Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъ 2008 соналда магӀарул мацӀалда басмаялде бахъана «Инжил» («ЦӀияб къотӀи»), 2005 соналда бахъана «НекӀсияб къотӀиялъул» цо тӀехь – «Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби». 2011-леб соналъ басмаялде бахъана цоги «НекӀсияб къотӀиялдаса» тӀехь – «Байбихьи».

Гьаниб баркала кьезе бокьун буго гьаб лъабго тӀехь магӀарул мацӀалде буссинабуразе, редакторазе ва басмаялда бахъизе квербакъи гьабуразе.

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: www.ibt.org.ru.

ТӀехь басмаялда бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб ва маданияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.

Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Эстерил хӀакъалъулъ тӀехь

Гьаб тӀехьалда хъвараб лъугьа-бахъин ккана Шушан абулеб шагьаралда, Персиялъул парччахӀ Ахашверошил кӀалгӀаялда. Шушан букӀана некӀсияб шагьар; Вавилоналдаса 320 километралъ рикӀкӀад букӀана гьеб. ПарччахӀ Ахашверош (Ксеркс I) вукӀана цебесеб эраялъул 486–465-лел соназ Персиялда тӀад парччахӀлъун.

Ахашверошил лъади Ваштица гьес абураб рагӀи тӀубазабизе инкар гьабидал, гьес гьей ятӀа гьаюна ва гӀолохъанай Эстерин абун цӀар бугей жугьутӀазул яс ячана ва гьей цӀияй бикалъун гьаюна. Гьей йикӀана бесдалай. Гьелъул вацгӀал Мардохайица жиндирго ясалъул бакӀалда тун хьихьун йикӀана гьей. Мардохай вукӀана парччахӀасул хъулухъчи. Мардохайица лъазабуна Эстерида жий жугьутӀай йикӀин лъидаго бицунгейин.

Ахашверошил кӀиго ахтаяс парччахӀ чӀвазе хӀилла ургъидал, Мардохайида гьеб иш лъана, парччахӀасухъе гьелъул хабар щвезабуна ва гьединан парччахӀасул гӀумру цӀунана.

ПарччахӀасул вазирзабазда гьоркьов бищун тӀадегӀанавлъун вукӀана Гьаман. Мардохайица жинда цебе наку чӀвалеб гьечӀолъи бихьидал, Гьамание гьев кутакалда рихана ва парччахӀасдасан, гьесул парччахӀлъиялда ругел киналго жугьутӀал чӀвазе ихтияр бугеб буюрухъ тӀалаб гьабуна. Хадуб тӀехьалда бицунеб буго Эстер жиндирго халкъ хвасар гьабизе гӀоло жиндирго рухӀалдацин барахщичӀолъиялъул.

Хадуб Мардохайицаги Эстерицаги хъвана киналго жугьутӀаз лъагӀалидаса лъагӀалиде Пурим байрам тӀобитӀеян лъазабураб кагъат, жалго доб мехалда кин хвасарлъараблъи ракӀалде щвезабун. Пурим ккола рохалил байрам. «Пур» абураб рагӀул магӀна ккола «можоро». ЖугьутӀазул тушман Гьаманица можоро тӀамун букӀана жугьутӀал гъурулеб къо тӀаса бищизе гӀоло, гьединлъидал гьеб байрамалда Пурим абула.

Цебесеб эраялъул 722–721 соназ Ассириялъул империялъ бахъун букӀана ГӀизраилалъул шималияб рахъ. ГӀемерал жугьутӀалги асирлъуде рачун ана доб мехалда Ассириялде. Цебесеб эраялъул 587-леб соналъ Вавилоналъул империялъ бахъана ГӀизраилалъул югалъулаб рахъ (ай, Ягьудия). Гьединго гӀемерал жугьутӀалги рачун ана Вавилоналде асирлъуде.

Цебесеб эраялъул 539-леб соналъ парсаз ва мадаяз бахъана Вавилон. Гьебго эраялъул 537–536-лел соназ Вавилоналда рукӀарал жугьутӀазе ихтияр щвана ГӀизраилалде – жидерго ватӀаналде тӀад руссине. Амма гӀемерисел тӀад руссинчӀо. Гьединлъидал, Мардохайги Эстерги гӀадал гӀезегӀан жугьутӀал рукӀана Персиялъул шагьаразда гӀумру гьабун чӀарал.

Гьаб тӀехьалда Аллагь рехсолев гьечӀониги, Аллагьас батӀи-батӀиял чагӀаздаса ва гьезул ахӀвал-хӀалалдаса пайда босула жугьутӀал цӀунизе. Эстер ва Мардохай тӀатӀала квералги лъун чӀечӀо, гьел жидерго халкъ цӀуниялъе гӀоло къеркьана ва гьезие Аллагьас кумек гьабуна.

Ваштие гьабураб тамихӀ (1:1-22).
Эстер бикалъун яхъин (2:1-18).
Мардохайил ритӀухълъи (2:19-23)
Гьаман ягьудиял тӀагӀинаризе ургъи (3:1-15).
Мардохайица Эстерида кумек гьари (4:1-17).
Эстерил гьари (5:1-8).
Гьаман Мардохай чӀвазе ургъи (5:9-14).
ПарччахӀас Мардохай кӀодо гьави (6:1-14).
ПарччахӀас Гьамание гьабураб жаза (7:1-10).
Ягьудиязе жалго цӀунизе парччахӀас изну кьей (8:1-17).
Ягьудиязул бергьенлъи (9:1-19).
Пурим байрам (9:20-32).
Мардохайил кӀодолъи (10:1-3).

#### 1


Ваштие гьабураб тамихӀ

1Гьаб лъугьа-бахъин ккана Ахашверошил зманалда. Гьиндустаналдасан Эфиопиял – щвезегӀан нусиялда къоло анкьго вилаяталда тӀад парччахӀлъун вукӀана гьев Ахашверош[+].

2Доб заманалда Шушан абулеб шагьаралда бугеб хъалаялда букӀана парччахӀасул тах. 3ПарччахӀлъун вахъун лъабабилеб соналъ гьес жиндирго киналго чӀухӀбузе ва чукъбузе гӀуцӀана кӀудияб сухӀмат. Гьенире ахӀана Персиялъул ва Мадаялъул аскаразул бутӀрул, чӀухӀби ва вилаятазул сардарал. 4Нусиялда ункъого къоялъ гьоркьоса къотӀичӀого бихьизабуна гьес жиндирго парччахӀлъиялъул гуч, бечелъи, ва жиндирго къадру-къиматалъул кӀодолъи.

5Хадуб Шушан хъалаялъул кинабго халкъалъе парччахӀасул кӀалгӀаялъул ахикь гӀуцӀана квана-гьекъей; мискинал-бечедал батӀа гьаричӀого, тӀолабго гӀаламалъе гьабуна анкьил сухӀмат. 6ХъахӀал ва канчӀхъахӀилал, хирияб харайдул гьарурал пардавалги ригъун къачӀан букӀана ах. Гьел пардавал, хъахӀал ва билбагӀарал кваралги цӀан, рухьун рукӀана мармаралъул хӀубазда тӀад рарал гӀарцул горазда. Меседил ва гӀарцул тахбакӀал лъун рукӀана порфир, мармар, гьулимаргъал ва цоги батӀи-батӀияб хирияб гамачӀ гӀодоб бекьун къачӀараб азбаралда.

7Чагъир гьекъолеб букӀана батӀи-батӀиял, цояздаса цоял берцинал меседил щурмазухъе тӀун ва гьеб парччахӀасул чагъир гьесул сахаватлъиялда рекъон гьарзаго тӀолеб букӀана. 8Жив-жив чияс жиндиего бокьарабгӀан гьекъолеб букӀана гьеб, щайгурелъул, парччахӀас жиндирго вазирзабазе буюрухъ кьун букӀана халкъалъул щивав чиясе бокьарабгӀан чагъир тӀеян.

9ПарччахӀасул кӀалгӀаялда, парччахӀасул лъади Ваштицаги гӀуцӀана руччабазе сухӀмат.

10Анкьабилеб къоялъ гьекъон кепалда вугев парччахӀ кӀалъана гьесда цере хӀалтӀулел анкьго ахтабазда[*], – гьезул цӀарал рукӀана Мегьуман, Бизтан, Харбон, Бигьтав, Авагтан, Зетар ва Каркас[+]. 11ПарччахӀлъиялъул тажги ботӀрода лъун Вашти бика жинда цее ячеян буюрухъ кьуна гьес – халкъалда ва чӀухӀбузда гьелъул берцинлъи бихьизабизе – гьей кутакалда гьайбатай гӀадан йикӀиндал. 12Амма парччахӀасул чӀужу Ваштица инкар гьабуна парччахӀас ахтабаздаса кьураб буюрухъалда рекъон гьесда цее ячӀине. Гьебмехалда кутакалда ццин бахъана парччахӀасул ва битӀахъе гьалаглъана гьев.

13Гьес гьеб иш жиндирго расму-къанун лъалел гӀакъилзабазда данд бана – парччахӀасул гӀадат букӀана гьабулеб жо киналго гӀакъилзабазда дандбан гьабулеб. 14Гьесул бищун цереселлъун рукӀана Каршен, Шетар, Адматан, Таршиш, Мерес, Марсена ва Мемухан – гьел анкьалго Персиялъул ва Мадаялъул чӀухӀбузул ихтияр букӀана бокьараб мехалъ парччахӀасда цере рачӀине ва парччахӀлъиялда жаниб бищун цӀикӀкӀараб кьадруги букӀана гьезул.

15ПарччахӀас ахтаби гьоркьор ккун лъазабураб амру тӀубазабичӀей Ваштида, къануналда рекъон, щиб гьабизе кколебин цӀехана парччахӀас гьезда.

16ПарччахӀасда ва чӀухӀбузда цеве вахъун гьадин кӀалъана Мемухан: «Цо парччахӀасда цее гурейги, киналго чӀухӀбузда ва парччахӀ Ахашверошил киналго вилаятазул тӀолалго халкъазда цее гӀайибияй йиго Вашти бика. 17Гьанже киналго руччабазда лъазе буго гьелъ гьабураб жо ва „живго парччахӀ Ахашверошица жиндихъе Вашти бика ячеян буюрухъ кьедал, гьелъ инкар гьабуна ячӀине“, – янги абун, росабазул тӀокӀалъ адаб-хӀурмат гьабиларо лъудбуз. 18Гьанже Ваштица гьабураб рагӀарал Персиялъул ва Мадаялъул къадру-къимат тӀадегӀанал руччабазги гьединго абила киналго парччахӀасул чӀухӀбузда ва росабазухъ гӀенеккиларо, цинги дагӀба-рагӀи ва инжитлъи гӀемерлъила. 19Гьединлъидал, парччахӀасе къабуллъани, биччанте гьес тӀокӀаб хисизе рес гьечӀеб ва Персиялъулгун Мадаялъул къануналдаги хъвазабураб, парччахӀ Ахашверошида цее Вашти ячӀине гьукъараб буюрухъ кьезе. Гьелъул бикалъиялъул цӀарги цоги, гьелдаса тӀокӀай чӀужугӀаданалъе кьезе биччанте парччахӀас[+]. 20Гьеб парччахӀасул буюрухъ гьесул кӀудияб парччахӀлъиялда киса-кибего лъазабун хадуб, тӀолалго руччабаз адаб-хӀурмат гьабизе буго жидерго росабазул, бечедал-мискинал батӀалъи гьечӀого»[+].

21Гьеб рагӀи рекӀее гӀуна парччахӀасе ва гьесул чӀухӀбузе, ва Мемуханица абухъе гьабуна гьес гьеб иш. 22ПарччахӀлъиялъул тӀолалго вилаятазде, щибаб халкъалъухъе, гьезул жидерго мацӀазда ва гьезул жидерго хъвай-хъвагӀаязда рекъон, ритӀун ана кагътал. «Бихьинчи вукӀине ккола жиндирго хъизан-рукъалъул бетӀерлъун», – абун хъван букӀана гьел кагътазда ва жиб-жиб мацӀалда ахӀун лъазабуна гьеб.

#### 2


Эстер бикалъун яхъин

1Пуланаб заман ун хадуб парччахӀ Ахашверошил ццин чучана ва гьесда ракӀалде щвана Вашти, гьелъ гьабураб жо ва гьелъие гьабураб тамихӀ[+]. 2Гьебмехалда чукъбуз абуна парччахӀасда: «Риччанте берцинал гӀолохъанал ясал ралагьизе парччахӀасе. 3Жиндирго божарал чагӀи ритӀе абе парччахӀас парччахӀлъиялъул тӀолалго вилаятазде, киналго берцинал ясал Шушан хъалаялде парччахӀасул руччабазул рокъоре ракӀаризе. ПарччахӀасул ахта ва гьесул руччабазул тадбирчи Хегайида тӀадкъазе биччай гьезул тӀалаб гьабизе ва махӀ гьуинал нахалги кье абе гьезие черхалда рахине. 4Биччанте парччахӀасул берда бищун берцин йихьарай яс Ваштил бакӀалда бикалъун тезе». Гьеб рагӀи парччахӀасе рекӀее гӀуна ва гьедин гьабизеги разилъана гьев.

5Доб заманалда Шушан шагьаралъул хъалаялда вукӀана Мардохай абун цӀар бугев ягьудияв. Гьесул инсуда цӀар Яир, Яирил инсуда цӀар Шими, Шимил инсуда цӀар Киша букӀана ва гьевги вукӀана Буняминил кьибилалъул чи. 6Цо кидаялиго Вавилоналъул парччахӀ Навуходоносорица Иерусалималдаса гочинавун вукӀана гьев Ягьудиялъул парччахӀ Иехониягьида цадахъ асир гьабураб халкъгун[+]. 7Мардохайица хьихьулей йикӀана жиндирго бесдал хутӀарай яцгӀал Хадасса, гьейги – Эстер. Гьей йикӀана берцинай, гьайбатаб лага-черхалъул яс. Гьелъул эбел-эмен хун хадуб Мардохайица жиндирго ясалъул бакӀалда тун хьихьана гьей.

8Гьеб парччахӀасул аманат къватӀибе загьир гьабун хадуб, гӀемерал ясал ракӀарун Шушан хъалаялде щвезаруна ва гьел Гьегайида тӀадкъана. Эстерги ячана парччахӀасул кӀалгӀаялде Гьегайихъе, гьев вукӀиндал руччабазул рукъалъул тадбирчи. 9Гьей яс рекӀее гӀуна Гьегайие ва гьесул ракӀ рекъана гьелда; гьес хехлъи гьабун гьелъие чӀезаруна махӀ берцинал нахалги ва гьелъие кколеб квен-тӀехги. Гьес гьелда аскӀор рахъун чӀезаруна парччахӀасул рокъоса тӀаса рищарал анкьго гъаравашал ва гьелгун цадахъ руччабазул рокъоб бищун лъикӀаб бакӀалде яхъинаюна.

10Эстерица гьезда бицинчӀо, я жиндирго халкъалъул, я гӀагарлъиялъул, щайгурелъул Мардохайица гьеб бицунгеян лъазабун букӀиндал. 11Щибаб къоялъ вачӀунаан Мардохай руччабазул рукъалда цеве, Эстерил сахлъи цӀехезе ва гьелъул ахӀвал-хӀал лъазабизе.

12Щияй яс анцӀила кӀиго моцӀалъ хӀадуризе кколаан, руччабазе бихьизабураб къагӀидаялда, парччахӀ Ахашверошихъе ине жинде ирга щвезегӀан. Гьеб букӀана нах бахун черх лъухьизе чӀезабураб заман: анлъго моцӀалъ кутакалда хирияб мирралъул нах бахунаан, цоги анлъго моцӀалъ батӀи-батӀиял махӀ гьуинал нахал рахунаан. 13Хадуй яс унаан парччахӀасда аскӀое. Гьей парччахӀасул кӀалгӀаялъуе гьесда цее ине къачӀалаго, гьелъ гьарараб бокьараб жо тӀаса бищун кьолаан гьей ясалъе. 14Къаси гьей парччахӀасда аскӀое унаан, нахъисеб къоялъул радал цогидаб, ахта Шаашгазил тадбиралда гъоркь бугеб парччахӀасул лъудбузул рокъое юссунаан. Шаашгаз вукӀана гьезул тадбирчи. ТӀокӀай гьей парччахӀасухъе унароан – парччахӀасе жиндиего бокьун гьес цӀар ахӀун гурони.

15Мардохайица жиндирго яс гӀадин хьихьарай гьесул яцгӀал, Абихалилил яс Эстериде парччахӀасухъе ине ирга щведал, гьелъ ясазул тадбирчи Гьегайица малъараб жо тун, тӀокӀаб щибго тӀалаб гьабичӀо. Эстер йихьаралщиназе рекӀее гӀолей йикӀана[+].

16ПарччахӀ Ахашверошил кӀалгӀаялде Эстер ячана ичӀабилеб моцӀалъ, гьеб ккола тевет[*] моцӀ. Гьеб букӀана Ахашверош парччахӀлъун вахъун анкьабилеб сон. 17ПарччахӀасе тӀолалго гьесул лъудбуздаса Эстер хиралъана; киналго ясазда гьоркьобги бищунго гьелда ракӀ рекъана гьесул. Гьес гьелъул ботӀрода парччахӀлъиялъул таж лъуна ва Ваштил бакӀалда бикалъун гьаюна. 18Хадуб парччахӀас, Эстер кӀодо гьаюн, тӀолалго жиндирго чӀухӀбузе ва чукъбузе гьабуна кӀудияб сухӀмат; щибаб вилаят рази гьабуна ва сахаватго парччахӀасул рахъалъ сайигъатал рикьана.


Мардохайил ритӀухълъи

19КӀиабилеб нухалъ ясал данде ахӀулаго, Мардохай вукӀана гӀодов чӀун парччахӀасул кавабахъ. 20Эстерица бицун букӀинчӀо жеги жиндирго халкъалъул ва гӀагарлъиялъул, щайин абуни Мардохайица гьедин лъазабун букӀиндал гьелда. Мардохайица малъараб гьабулеб букӀана Эстерица гьанжеги, гьесул рокъой гьес хьихьун жий йикӀараб мехалъго гӀадин.

21Цо пуланаб къоялъ парччахӀасул кавабахъ Мардохай гӀодов чӀун вукӀаго, парччахӀасул кавудал хъаравулзабилъун тарал кӀиго ахтаби – Бигътан ва Тереш кутакалда ццидахун рукӀана ва парччахӀ чӀвазе гъоркьанго къотӀи гьабуна. 22Мардохайида лъана гьеб иш ва парччахӀ Эстерида бицана, Эстерицайин абуни парччахӀасда лъазабуна гьеб Мардохайил цӀаралдасан. 23Гьеб ишалъул мухӀканго хал-шал гьабуна, хӀилла-рекӀкӀ тӀатана ва хиянатчагӀи хӀободаги ран чӀвана. Гьеб кинабго парччахӀасда цебе гьесул къойил лъугьа-бахъиназул тӀад хъвай-хъвагӀай гьабулеб, парччахӀлъиялъул тарихалъул тӀехьалда хъвана[+].

#### 3


Гьаман ягьудиял тӀагӀинаризе ургъи

1Гьелдаса заман ун хадуб, парччахӀ Ахашверошица тӀадегӀанлъизавуна АгагӀил наслуялъул чи Гьамедатил вас Гьаман. Гьес гьев киналго чӀухӀбузда гьоркьоб бищун борхатаб бакӀги кьун, кӀодо гьавуна. 2ПарччахӀасул кавудахъ гьесда цере хӀалтӀулел киналго чукъби, Гьаманида цере наку чӀван къулулаан, гьединаб букӀиндал парччахӀасул буюрухъ. Амма Мардохайица чӀвалеб букӀинчӀо гьесда цебе наку ва бетӀерги къулулеб букӀинчӀо гьесие.

3«Аб щай дуца парччахӀасул амру тӀубазабулареб?» – ан цӀехолеб букӀана Мардохайида парччахӀасул кавудахъ хъулухъ гьабулел чукъбуз. 4Къоялдаса къоялде гьедин гаргадулаан гьел, амма гьес гӀинцин тӀамулеб букӀинчӀо. Цинги гьез кинабго Гьаманида бицана, Мардохайида жиндирго рагӀудаса кьуричӀого чӀезе кӀолищали хӀалбихьизе – Мардохайица жив ягьудияв вугин бицун букӀиндал гьезда.

5Мардохайица жинда цебе наку чӀвалеб гьечӀолъи ва гьес жиндие бетӀер къулулеб гьечӀолъи бихьидал, Гьаманил кутакалда ццин бахъана. 6Амма цохӀо Мардохай тӀагӀинави цӀакъго гӀодобегӀанаб ишлъун бихьана гьесда. Гьесда бицана щиб халкъалъул чи Мардохай кколевали. Гьединлъидал Гьаманил къасд ккана тӀолабго Ахашверошил парччахӀлъиялда бугеб, кинабго Мардохайил халкъ – ягьудиял гъуризе.

7Ахашверош парччахӀлъун вахъун анцӀила кӀиабилеб соналъул тӀоцебесеб моцӀалъ, ай, нисан моцӀалъ[*], Гьаманида цебе рехана «пур», ай, можоро[*], жиб-жиб къоялъе ва моцӀалъе. Можоро анцӀила кӀиабилеб моцӀалде[*], ай, адар моцӀалде ккана[+].

8Гьаманица абуна парччахӀ Ахашверошида: «Дур парччахӀлъиялъул киналго вилаятазул тӀолалго халкъазда гьоркьоб тӀибитӀараб, амма гьезие чияраб цо халкъ буго. Гьезул къануналги цогидал халкъазулалда релълъарал гьечӀо ва парччахӀасул къануналги гьез гӀадахъ росуларо. ПарччахӀас гьеб жо хӀехьезе бегьиларо[+]. 9ПарччахӀасе бокьани, биччанте гьес буюрухъ кьезе гьеб халкъ тӀагӀинабеян, цинги дица цӀан анцӀазарго талант[*] гӀарцул кьела парччахӀасул гӀарац-меседалъул тӀалаб гьабулел рагьтӀателазухъе гьесул хазинаялде тӀаде жубазе».

10ПарччахӀас жиндирго килщидаса бахъун, парччахӀасул мугьру тӀад бикӀараб баргъич кьуна агагӀияв Гьаммедатил вас Гьаманихъе, ягьудиязул тушманасухъе[+]. 11Гьес абуна Гьаманида: «Гьеб гӀарацги дур, ва гьеб халкъалдаги дуего бокьараб гьабе», – ян.

12ТӀоцебесеб моцӀалъул анцӀила лъабабилеб къоялъ ахӀана парччахӀасул катибал[*]; Гьаманил аманаталда рекъон хӀадурана буюрухъ ва хъвана кагътал. Гьел буюрухъ тӀад хъварал кагътал ритӀана парччахӀасул вилаятазул бутӀрузухъе, щибаб вилаяталъул сардарасухъе, киналго халкъазул нуцалазухъе, щибаб халкъалъухъе гьезул жидерго мацӀалда ва хъвай-хъвагӀаялда рекъон. Гьел кагътал хъвана парччахӀ Ахашверошил цӀаралдасан ва гьесул мугьруги чӀвана гьезда[+].

13ПарччахӀасул тӀолалго вилаятазде ритӀана чапарзаби гьеб буюрухъгун, гӀисинал-чӀахӀиял батӀалъи гьечӀого, лъималгун ва руччабигун киналго ягьудиял цохӀо къоялда жанир – анцӀила кӀиабилеб моцӀрол анцӀила лъабабилеб къоялъ, ай, адар моцӀалъ – гъурун, чӀван тӀагӀинареян, ва гьезул боцӀи-рикъзиги хъамал гьабеян[+].

14Къануналъулалда бащад жиндир кӀвар бугеб гьеб хъвай-хъвагӀаялъул кагътал киналго вилаятазда тӀиритӀизареян, ва, киналго халкъазда рагӀизе ва гьел гьеб къоялде хӀадурун рукӀине, гьелъул гӀакӀа ахӀеян лъазабуна. 15ПарччахӀасул амруялда рекъон чапарзаби хехлъи гьабун нухде рахъана. Гьеб буюрухъалъул Шушан хъалаялда гӀакӀа ахӀана. ПарччахӀ ва Гьаман сухӀмат-кепалде журана, Шушан шагьарин абуни кӀудияб ургъаликье ккана[+].

#### 4


Мардохайица Эстерида кумек гьари

1Гьеб хабар рагӀидал Мардохайица, бихъбихъун тӀад букӀараб ретӀелги бан, хӀебет ретӀана ва ботӀроде рахъуги бан, шагьар бакьулъеги ун, кӀудияб гьаракьги биччан гӀодана[*]. 2Гьеб хӀалалда парччахӀасул кӀалгӀаялъул кавуда цеве щвезегӀан ана гьев, хӀебет тӀад ретӀарав чи парччахӀасул кӀалгӀаялде жаниве лъугьине гьукъун букӀиндал. 3Гьеб буюрухъ ва парччахӀасул амру рагӀанщинаб вилаяталда ягьудиял кӀудияб къварилъиялде ккана, кӀалалги ккун, кӀудиял гьаркьалги риччан гӀодана; гӀемерисел, ретӀун хӀебетгун, рохъдолъ кӀалагъоркье регана[+].

4Эстерил гъаравашал ва ахтаби рачӀун гьез гьелда Мардохайил ахӀвал-хӀал бицана. Гьелда кӀудияб ургъел чӀвана ва гьелъ Мардохайие ретӀел битӀана, хӀебетги бахъун, тӀад ретӀине. Амма гьес инкар гьабуна. 5Цинги Эстерица, ГьатахӀин абулев, гьелъие хъулухъалъе чӀезавурав парччахӀасул ахта ахӀизавуна жиндихъего ва гьесда тӀад къана гьеб киналъулго магӀна щиб кколебин, ва сунца гьесул рахӀат хвезабун бугебин Мардохайида цӀехезе.

6ГьатахӀ ана Мардохайихъе, парччахӀасул кӀалгӀаялъул кавабазда цебе бугеб, шагьаралъул майданалде. 7Мардохайица ГьатахӀида бицана кинабго ккараб жо, ва Гьаманица, ягьудиял гъураралъухъ, парччахӀасул хазинаялде тӀаде жубазе рагӀи кьураб гӀарцул къадарги абуна[+]. 8Шушаналда къватӀибе бахъараб, ягьудиял гъуреян хъвараб амруялъул кагъатги кьуна гьес ахтахъе Эстерида бихьизабизе ва кинабго ккарабщинаб гьелъие баян гьабизе. Мардохайица гьесда абуна: «Гьелда лъазабе, парччахӀасухъеги ун, жиндирго халкъалъе гурхӀел-рахӀму гьареян гьесдасан»[+].

9ГьатахӀ тӀадвуссана ва кинабго Мардохайица бицанщинаб жо Эстерида лъазабуна. 10Амма Эстерица гьадинаб жавабги босун ГьатахӀ Мардохайихъе витӀана: 11«ТӀолабго парччахӀасул чукъа-рахьаналда ва киналго гьесул вилаятазул халкъазда лъала: нагагьлъун, бихьинчи-чӀужугӀадан батӀалъи гьечӀого, цониги чи парччахӀасул кӀалгӀаялда бугеб жанисеб азбаралде, гьес ахӀичӀого, гьесда цеве вачӀани, къануналда рекъон гьесие гьабулеб хӀукму цо буго – чӀвазе къотӀи. ПарччахӀас жиндирго меседил гӀанса гьесул рахъалде балагьун гӀебеде битӀани, цохӀо гьев чи чӀаго тола. Дунилан абуни гьале лъеберго къо буго парччахӀас жиндихъего ахӀичӀелдаса»[+].

12Мардохайида бицана Эстерица абураб. 13Мардохайица гьадинаб жаваб битӀана Эстерихъе: «Дуда ракӀалде ккоге киналго ягьудиязда гьоркьой цо мун хвасарлъилин гьений парччахӀасул кӀалгӀаялда. 14Жакъа мун юцӀцӀун чӀани, тархъанлъи ва хвасарлъи кисахун щунги щвела ягьудиязе, амма мунги дур инсул агьлуги паналъила гьеб мехалъ. Щиб лъалеб, гьаб къоялъе гӀолоцин гурищ мун бикалъун яхъараяли?»

15Гьебмехалда Эстерица гьадинаб жаваб кьуна: 16«Мун а гьанже, ва киналго Шушаналда ругелщинал ягьудиялги данде ракӀарун, кинацаго кӀал ккве[*] дие гӀоло – лъабго сордо-къоялъ щибго кванаге ва гьекъоге. Гьединго дицаги кквела кӀал дирго гъаравашалгун цадахъ ва, гьеб парччахӀасул къануналъ гьукъараб иш букӀаниги, хадуй ина парччахӀасда цееги. Цинги хвани, хун йикӀа абе дун».

17Мардохайица кинабго Эстерица малъухъе гьабуна.

#### 5


Эстерил гьари

1Лъабабилеб къоялъ, тӀад ретӀун парччахӀлъиялъул ретӀелгун, Эстер лъугьана парччахӀасул кӀалгӀаялъул жанисеб азбаралде ва парччахӀасул тах лъураб рукъалда цее яхъун чӀана. ПарччахӀ гьеб заманалда тахида, рукъалъул кӀалтӀехун валагьун, гӀодов чӀун вукӀана[+].

2Азбаралъуй эхетун Эстер бика йихьидал, гьев гьелда гурхӀана. ПарччахӀас жиндирго кодоб букӀараб парччахӀлъиялъул меседил гӀанса гьелъул рахъалде гӀебеде битӀана. Эстер аскӀое ячӀана ва гӀансил бетӀералда хъвана[+].

3ПарччахӀас цӀехана гьелда: «Щиб дур къваригӀел, Эстер бика? Щиб бугеб дур гьари? Щиб бокьаниги гьаре, бащдаб парччахӀлъицин – кинабго кьела дуе»[+]. 4Эстерица абуна: «ПарччахӀасе къабуллъани, вачун цадахъ Гьаманги, дица парччахӀасе къачӀараб сухӀматалде вачӀа абе парччахӀ къаси». 5ПарччахӀас лъазабуна: «Хехлъи гьабун ахӀе Гьаман гьаниве, биччай Эстерица абухъе букӀине!» ПарччахӀги Гьаманги, Эстерица хӀадурараб сухӀматалде рачӀана.

6Гьенир квана-гьекъолел рукӀаго парччахӀас Эстерида цӀехана: «Щиб бугеб дур къваригӀел? Щиб бокьаниги кьела дуе. Кинаб бугеб дур гьари-мурад? Дуца гьарараб жо, бащдаб парччахӀлъиялде гӀунтӀунгицин – кинабго тӀубазабила». 7Эстерица данде жаваб кьун, гьадин абуна: «Гьале дир рекӀел мурад ва дир гьари: 8ПарччахӀасул дида ракӀ рекъолеб батани ва парччахӀасда дир къваригӀел тӀубазе ракӀалда батани, рачӀа абе парччахӀ ва Гьаман метеркъасиги дица гьезие хӀадуризе бугеб сухӀматалде, цинги кьела дица парччахӀасул суалалъе жаваб»[+].


Гьаман Мардохай чӀвазе ургъи

9Доб къоялъ аваданго, кутакалда разиго вахъана Гьаман къватӀиве. Амма парччахӀасул кавабахъ вугев Мардохайида бер чӀвайдал, ва гьев жинда цеве тӀадецин вахъинчӀевлъи ва цо тӀуркӀичӀевлъи бихьидал, Гьаманил кутакалда ццин бахъана Мардохайида[+]. 10Амма гьес хӀал лъазе биччачӀо ва рокъобе нух босана.

Рокъове щведал, жиндирго гьудул-гьалмагъзаби данде ракӀареян ва жиндирго лъади Зерешги ахӀеян буюрухъ кьуна Гьаманица[+]. 11Гьаман лъугьана гьезда цеве живго жиндицаго веццизе: гьес бицана жиндирго бугеб кутакаб къадру-къиматалъул, бечелъиялъул, жиндирго васазул гӀемерлъиялъул, ва парччахӀас жив цогидал киналго вазираздасаги ва нуцалаздасаги тӀадегӀанлъизавун кӀодо гьавураб куцалъул[+].

12«Гьелда тӀадеги, – ян абуна Гьаманица, – Эстер бикацаги парччахӀасда цадахъ сухӀматалде цохӀо дун тун батӀияв чи ахӀичӀо. Метеркъасиги ахӀун вуго дун гьелъухъе парччахӀгун цадахъ. 13Амма дов Мардохай парччахӀасул кавудахъ вукӀаго, дие гьеб киналъулго щибго лазат гьечӀо».

14Гьесул лъади Зерешица ва киналго гьудул-гьалмагъзабаз гьадинаб гӀакълу кьуна гьесие: «КӀикъоялда анцӀго натӀ борхалъи бугеб хӀуби чӀваян буюрухъ кье дуца ва радал парччахӀасда абе, гьенивги ван Мардохай гъанкъеян, хадув парахатго парччахӀгун цадахъ сухӀматалде а».

Гьамание гьеб гӀакълу рекӀее гӀуна ва хӀуби эхетизабеян буюрухъ кьуна[+].

#### 6


ПарччахӀас Мардохай кӀодо гьави

1Доб сордоялъ парччахӀасда макьу щвечӀо. Къойил лъугьа-бахъиназул хъвай-хъвагӀай жинда тӀад гьарулеб тарихалъул тӀехь босеян ва рагӀун цӀалеян лъазабуна гьес[+]. 2Гьениб хъван батана парччахӀасул каву цӀунизе тарал Бигътан ва Тереш абурал кӀиго ахтабаз, парччахӀ Ахашверош чӀвазе гьабураб хӀилла-макру Мардохайица къватӀиб чӀвазабиялъул[+]. 3ПарччахӀас цӀехана: «Щиб лъикӀлъи гьабураб Мардохайие гьаб ишалъухъ ва кин гьев кӀодо гьавурав?» Гьесие щибго лъикӀлъи гьабичӀин бицана гьесул чукъбуз.

4«Доба къватӀибехунисеб азбаралда щив вугев?» – ин цӀехана парччахӀас. Гьаман вукӀана гьениве вачӀун парччахӀасда кӀалъазе, жиндицаго гьесие къачӀараб хӀобода Мардохай ваян абун[+].

5Чукъбуз парччахӀасда абуна: «Гьаман вуго дове вачӀун», – ин. ПарччахӀас абуна: «Жаниве вачӀаян абе», – ян. 6Гьаман жаниве вачӀана ва парччахӀас гьесда цӀехана: «ПарччахӀасе кӀодо гьавизе бокьарав чиясе щиб гьабизе кколеб?» – ан. «Дун тун батӀияв тӀокӀав щив парччахӀас кӀодо гьавилев?» – ан пикру гьабуна Гьаманица. 7Ва гьес жаваб кьуна: «ПарччахӀасе цо чи кӀодо гьавизе бокьун батани,[+] 8парччахӀас ретӀунеб партал босун бачӀине биччай, гьединго парччахӀ рекӀунеб чӀухӀадго бетӀерги къачӀараб гьесул чуги бачеян абе. 9Гьеб парталги, гьеб чуги кье абе парччахӀасул чӀухӀбузда гьоркьов бищун тӀадегӀанасухъе ва гьес ретӀе абе парччахӀас кӀодо гьавизе бокьарав чиясда тӀад гьеб партал, гьесго рекӀинаве абе гьев чодаги. Хадуб гьев чияс, чӀолохъжоги ккун, цӀан баче абе гьеб чу шагьаралъул майданалде ва ахӀе абе гьес: „Гьале гьадин гьабула парччахӀас кӀодо гьавизе бокьарав чиясе!“ – ян».

10«Дуца бицухъе, хехлъи гьабун босе парталги чуги ва гьеб кинабго гьабе дов парччахӀасул кавудахъ гӀодов чӀун вугев ягьудияв Мардохайие! Щибго гьоркьоб течӀого дуца абухъе тӀубазабе кинабго», – ян лъазабуна парччахӀас Гьаманида.

11Босана Гьаманица партал ва бачана чу, ретӀана Мардохайида тӀад гьеб партал, вахинавуна гьев гьеб чоде, ва, ккун чӀолохъжогин, бачана гьеб чу шагьаралъул майданалде ва гьес ахӀулеб букӀана: «Гьале гьадин гьабула парччахӀасе кӀодо гьавизе бокьарав чиясе!» – ян.

12Хадув Мардохай парччахӀасул кавудахъе тӀадвуссана, Гьаманин абуни балагьалъул гьир тӀаде бегарав чи гӀадин, къулун бетӀергин рокъове гӀедегӀана[+]. 13Гьаманица гьеб кинабго бицана жиндирго лъади Зерешида ва гьудул-гьалмагъзабазда. Гьесул гӀакъилзабаз ва гьесул лъади Зерешица жаваб кьун абуна: «Гьев ягьудиязул агьлуялъул чи Мардохай сабаблъун мун гӀодовегӀан ккезе байбихьун батани, бажаруларо дуда гьесдаса бергьине, щапула мун гьесда цеве!» – ян[+].

14Гьеб рагӀи абун бахъиналде, рачӀун парччахӀасул ахтаяз, хехлъи гьабун вачун ана Гьаман Эстерица хӀадурараб сухӀматалде.

#### 7


ПарччахӀас Гьамание гьабураб жаза

1ПарччахӀ, цадахъ Гьамангун, парччахӀ Эстерихъе сухӀматалде щвана[+]. 2Нахъеги, цебесеб къоялъго гӀадин квана-гьекъолел рукӀаго, парччахӀас цӀехана Эстерида: «Щиб бугеб дур къваригӀел, Эстер бика? Щиб бокьаниги кьела дуе. Кинаб бугеб дур гьари? Дуца гьарараб жо, бащдаб парччахӀлъиялде гӀунтӀунги – кинабго тӀубазабила».

3Эстер бикаца абуна: «ПарччахӀасул дида ракӀ рекъолеб батани, ва парччахӀасе гьеб жо къабуллъани, гьарула дир гӀумру цӀуне – гьеб буго дир къваригӀел! Мун гурхӀа дир халкъалда – гьеле дир рекӀел гьари![+] 4Щайгурелъул, ричун ругелъул ниж – дунги дир халкъги гъуризе, чӀвазе ва тӀагӀинаризе къотӀун руго ниж! Ниж лагълъиялде ричун, лагъзаллъун гьаризехъин рукӀараланицин, дун юцӀцӀун чӀелаан – гьединаб балагь сабаблъунцин парччахӀасул рахӀат хвезабилароан!»[+]

5ПарччахӀ Ахашверошица Эстерида цӀехана: «Щив кколев гьев чи? Кив гьев вугев? Лъида кӀвараб щибго нахъе къачӀого гьединаб пикру рекӀелъе биччазе?» 6«Гьев тушман ккола гьале гьав хӀалихьат Гьаман!» – ин жаваб кьуна Эстерица. Гьаманиде кутакаб хӀинкъи рещтӀана парччахӀасда ва гьесул лъадуда цебе[+].

7Ццидаца гьалаглъарав парччахӀ, квана-гьекъейги тун, тӀадеги вахъун, къватӀивехун кӀалгӀаялъул ахикье ана, Гьаманин абуни Эстер бикада, жинда гурхӀун, гӀумру цӀунейин гьардезе лъугьана: гьесда бичӀчӀана, парччахӀас жиндие гӀасияб хӀукму къотӀараблъи.

8КӀалгӀаялъул ахикьа квана-гьекъолеб рокъове тӀадвуссиндал, парччахӀасда бихьана Гьаман, Эстер бикал тахбакӀалде кӀалагъоркье щапун. «Гьанже дир лъадуде тӀаде лъугьинегийищ къасд ккараб, битӀахъе дир кӀалгӀаялъуб?!» – ан ахӀдана парччахӀ.

ПарччахӀасул кӀалдиса къватӀибе гьеб рагӀи араб сагӀаталъ, Гьаманил гьумер, тӀаде жо рехун, бахчизабуна.

9ПарччахӀасул ахтабазул цояв, гьесие хъулухъалъе чӀезавурав Харвоница абуна: «ПарччахӀасе лъикӀлъи гьабурав Мардохай вазе хӀубицин къачӀан букӀана Гьаманица, – кӀикъоялда анцӀго натӀалъ борхатаб гьеб хӀуби Гьаманил минаялда цебе чӀван буго!» – ян.

«Гьеле гьеб хӀобода вай гьев!» – ин буюрухъ кьуна парччахӀас[+]. 10Гьедин Мардохайие гьес къачӀан букӀараб хӀобода Гьаман живго вана, ва парччахӀасул ццин гӀодобе буссана[+].

#### 8


Ягьудиязе жалго цӀунизе парччахӀас изну кьей

1Доб къоялъ парччахӀ Ахашверошица ягьудиязул тушман Гьаманил кинабго боцӀи-рикъзи Эстер бикае кьуна. Мардохай парччахӀасда цеве ахӀана, гьев щив жиндие кколевали Эстерица бициндал. 2ПарччахӀас Гьаманихъа нахъе босараб баргъич, бахъун Мардохайие кьуна. Эстерицайин абуни Мардохай тӀолабго Гьаманил букӀараб рателалда тӀад тана[+].

3Нахъеги Эстер парччахӀасда цее яхъун кӀалъана: гьесул хӀатӀазда цее щапун, гӀодун гьардана, агагӀияв Гьаманица ягьудиязе ургъараб вахӀшияб къисмат хисизабеян[+]. 4ПарччахӀас Эстерил рахъалде балагьун жиндирго меседил гӀанса гӀебеде битӀана.

Эстер тӀаде яхъана ва парччахӀасда цее яхъун чӀана[+]. 5Цинги гьелъ абуна: «ПарччахӀасе къабуллъани, ва дида парччахӀасул ракӀ рекъолеб батани, парччахӀасда гьеб иш битӀараблъун бихьани, ва гьев дида гурхӀулев ватани, биччанте гьес буюрухъ кьезе дов АгагӀил наслуялъул чи Гьамедатил вас Гьаманица тӀолалго парччахӀасул вилаятазда ругел ягьудиял гъуреян хъварал кагътал нахъ руссинареян. 6Дир халкъалде тӀаде гьадинаб балагь рещтӀунеб букӀаго, кӀвелищ дида парахат чӀезе, дир агьлу гъурулеб бугони кин дица гьеб хӀехьелеб?»

7ПарччахӀ Ахашверошица Эстер бикадаги ягьудияв Мардохайидаги абуна: «Дица кинабго Гьаманил рател кьуна Эстерие, гьев живгоги хӀобода ван чӀвана, гьес ягьудиял тӀагӀинаризе макру гьабуралъухъ. 8Гьанже нужецаги хъвай парччахӀасул цӀаралдасан ягьудиязе рекъараб буюрухъ, нужеего бокьараб къагӀидаялъ, ва парччахӀасул мугьру тӀад бикӀараб баргъичги чӀвай гьелда. ПарччахӀасул цӀаралдасан хъвараб ва гьесул мугьру тӀад чӀвараб буюрухъ хисулареб букӀуна»[+].

9Хадуб, лъабабилеб моцӀрол, ай сиван моцӀрол[*] къоло лъабабилеб къоялъ ахӀана парччахӀасул катибал, ва Мардохайица малъухъе, хъвана цӀияб буюрухъ. Хъвана кагътал ягьудиязул халкъалъухъе, парччахӀасул Гьиндустаналдаса Эфиопиялде щвезегӀан нусиялда къоло анкьго вилаятазул вазиразухъе, сардаразухъе, киналго халкъазул чӀухӀбузухъе, щибаб халкъалъухъе гьелъул жиндирго мацӀалда ва хъвай-хъвагӀаялда рекъон, гьединго ягьудиязухъе гьезул жидерго мацӀалда ва хъвай-хъвагӀаялда рекъон[+]. 10Буюрухъ хъвана парччахӀасул цӀаралдасан ва гьесул мугьруги чӀвана гьелда. ПарччахӀасул чол рехъалъа тӀаса рищарал чуязда рекӀун чапарзаби ритӀана гьел кагътал киса-кирего щвезаризе[+].

11Гьеб парччахӀасул буюрухъалда рекъон ягьудиязул ихтияр букӀана жиб-жиб шагьаралда жалго цӀуниялъе гӀоло данделъизе: жиб-жиб агьлуялъул ва вилаяталъул киналго, ягьудиязда данде рахъарал тушбабазул руккелал лъималгун ва руччабигун цадахъ гъурун-чӀван тӀагӀинаризе ва гьезул боцӀи-магӀишатги хъамал гьабизе. 12Гьеб иш тӀубазабизе, тӀолалго парччахӀ Ахашверошил вилаятазда чӀезабуна цо къо – анцӀила кӀиабилеб моцӀрол, ай, адар моцӀрол, анцӀила лъабабилеб къо. 13Гьеб хъвай-хъвагӀаялъул кагътал, киналго вилаятазда тӀиритӀизареян, ва, киналго халкъазда рагӀизе ва тушбабаздаса рецӀел босизе, гьеб къоялде ягьудиял хӀадур рукӀине, гьелъул гӀакӀа ахӀеян лъазабуна.

14ПарччахӀасул хехал чуязда рекӀун, чапарзаби гӀедегӀана гьесул амру тӀубазабизе. Гьеб буюрухъалъул гӀакӀа ахӀана Шушан хъалаялдаги[+].

15Мардохай парччахӀасухъа къватӀиве вачӀунаго, гьесда ретӀун букӀана хирияб хъахӀаб ва канчӀхъахӀилаб парччахӀлъиялъул ретӀел, ботӀрода лъун букӀана кӀудияб меседил таж ва тӀасан ретӀун букӀана, цӀакъго хирияб, хъахӀаб ва билбагӀараб квас-квасул ххамил гьабураб гӀаба. Шушан шагьаралде кӀудияб разилъи-рохел рештӀана[+]. 16Ягьудиязе дуниял къалъана, кутакаб рохел-разилъи ва кӀодолъи насиблъана. 17Гьеб парччахӀасул буюрухъ бачӀарабщинаб вилаяталда ва шагьаралда, ягьудиязул кӀудияб разилъи-рохел букӀана, ва сухӀмат-кепалде журалел рукӀана. Цинги батӀиял халкъазул гӀемерал гӀадамаз ягьудиязул дин босана, щайгурелъул ягьудияздаса кӀудияб хӀинкъи рещтӀана гьезде.

#### 9


Ягьудиязул бергьенлъи

1АнцӀила кӀиабилеб моцӀрол, ай, адар моцӀрол, анцӀила лъабалилеб къо – парччахӀасул буюрухъ тӀубазе чӀезабураб къо тӀаде щведал, ягьудиял рихаразул, гьел гъурун тӀагӀинаризе букӀараб къасд гӀаксалда ккана ва ягьудияз гьезда тӀад бергьенлъи босана[+]. 2ПарччахӀ Ахашверошил тӀолалго вилаятазул щибаб шагьаралда данделъана ягьудиял, жинда данде квешлъи гьабизе къачӀаразда тӀаде кӀанцӀизе. Амма лъидаго кӀвечӀо ягьудиязда данде рахъине, щайин абуни, киналго халкъал гьездаса хӀинкъидал. 3ТӀолалго вилаятазул чӀухӀбуз, сардараз ва парччахӀасул вазирзабаз, Мардохайикьа хӀинкъиялъ, ягьудиязул рахъ ккуна. 4ПарччахӀасул кӀалгӀаялда Мардохайил къадру цӀикӀкӀиндал, гьесул цӀар тӀолалго вилаятазда машгьурлъана. Гьесул къуват къоялдаса къоялде жеги цӀикӀкӀунеб букӀана[+].

5Ягьудиязин абуни киналго тушбаби гъурана, хвалчаца къотӀана, ва чӀван тӀагӀинаруна – жидеего бокьараб гьабуна гьез тушбабазе. 6Шушаналъул хъалаялда ягьудияз чӀвана ва гъурун тӀагӀинавуна щунусго чи. 7Гьенир чӀвана Паршандад, Далфон, Аспатав, 8Поратав, Адальят, Аридад, 9Пармаштад, Арисав, Аридав ва Вайзатад – 10анцӀалго ягьудиязул тушман Гьаммедатил вас Гьаманил васал. Амма гьезул боцӀи-рикъзиялде квер бегьичӀо ягьудияз.

11Гьебго къоялъ парччахӀасда лъазабуна Шушан хъалаялда чӀваразул къадар. 12«Шушан шагьаралъул хъалаялда ягьудияз щунусго чиги, Гьаманил анцӀго васги чӀван вуго. Цогидал парччахӀасул ракьазда щибдай гьез гьабураб? Цоги щиб бугеб дур рекӀел мурад? Кинабго тӀубазабила. Кинаб бугеб дур гьари? Щиб бокьаниги къабул гьабила», – ян кӀалъана парччахӀ Эстерида[+].

13«ПарччахӀасе къабуллъани, биччанте жакъаго гӀадинаб амру метерги тӀубазе ягьудияз Шушаналда, Гьаманил анцӀалго васалги хӀобода рай абе», – ян кӀалъана Эстер.

14ПарччахӀас гьедин тӀубазабеян буюрухъ кьуна, Гьаманил васазул къаркъалабиги хӀобода рана. 15Шушаналдаса ягьудиял нахъеги данделъана – адар моцӀрол анцӀила ункъабилеб къоялъ – ва жеги лъабнусго чи чӀвана Шушаналда, амма гьезул боцӀи-рикъзиялде квер бегьичӀо.

16Гьединго цогидал парччахӀасул ракьаздаги ягьудиял данделъана жалго цӀунизе ва тушбабаздаса жалго хвасар гьаризе, ва лъабкъоялда анцӀила щуазарго тушман чӀвана, амма гьезул боцӀи-рикъзиялде квер бегьичӀо. 17Гьеб ккана адар моцӀрол анцӀила лъабабилеб къоялъ, анцӀила ункъабилеб къоялъин абуни гьел парахалъана ва гьеб къо букӀана рохалил, сухӀмат-кепалъул къо.

18Шушан шагьаралда ругел ягьудиял анцӀила лъабабилеб къоялъги, анцӀила ункъабилеб къоялъги данделъана ва анцӀила щуабилеб къоялъ парахалъана – гьеб къо букӀана рохалил ва сухӀмат-кепалъул къо. 19Гьединлъидалин росабалъ, сверун къачӀел шагьаразда гӀумру гьабун чӀарал ягьудияз, адар моцӀрол анцӀила ункъабилеб къоялъ, байрамкъоялъ гӀадин, сухӀмат ва квана-гьекъей гьабулеб, цоцае квен-тӀехалъул сайгъаталги ритӀулел.


Пурим байрам

20Гьеб киналъулго хъвай-хъвагӀай гьабуна Мардохайица ва гьеб тӀад хъварал кагътал ритӀана парччахӀ Ахашверошил киналго вилаятазде, тӀолалго ягьудиязухъе, гӀагарав-чиярав батӀа гьавичӀого. 21Гьениб хъван букӀана, щибаб соналъ адар моцӀрол анцӀила лъабабилеб ва анцӀила ункъабилеб къо байрамкъояллъун чӀезареян, 22гьел къояз ягьудиял тушбабаздаса хвасарлъун рукӀиндал, ва гьеб моцӀалъ гьезул къварилъи рохалиде ва магӀу сухӀматалде сверидал – гьел къоял квана-гьекъеялъул ва байрамалъул къояллъун чӀезареян ва цоцае сайигъатал кьеян ва мискиназе садакъаги бикьеян.

23Гьелдаса нахъе, Мардохайица гьеб къоялъ аманат гьабурабщинаб жо, ягьудиязул гӀадатлъун лъугьана. 24АгагӀияв Гьаммедатил вас, киналго ягьудиязул тушман Гьаманица, ягьудиял чӀвазе къваригӀун, рехана «пур», ай, можоро, гьел гъуриялъе ва тӀагӀинариялъе гӀоло[+]. 25Амма Эстер парччахӀасухъе ячӀиндал, гьес буюрухъ кьуна ва Гьаманица ягьудиязда данде ургъараб гӀасияб макру гьесде жиндего тӀаде буссана. Гьаман ва гьесул васал хӀободаги ран чӀвана. 26Гьединлъидал гьел къоязда «Пурим» абула, «пур» абураб рагӀудасан.

Гьеб кагътида хъварабщиналъул, гьезда жидедаго бихьаралъул ва гьел киналго лъугьа-бахъиназул хӀасилалда, 27ягьудияз хӀукму къотӀана жидеего, жидерго рукӀинесел гӀелазе ва киналго гьезул диналде руссарал чагӀазе хисулареб гӀадат чӀезабуна: гьеб хъвай-хъвагӀаялда ва гьабураб хӀукмуялда рекъон, гьелъие бихьизабураб къагӀидаялда ва заманалда, лъагӀалидаса лъагӀалиде гьеб кӀиябго къо тӀобитӀизе. 28Гьел къоял ракӀалде щвезе ва тӀоритӀизе ккола щибаб гӀелалъ, щибаб хъизан-къаялъ, щибаб вилаяталда ва щибаб шагьаралда. Гьел Пурималъул къоял кидаго я хисизе, я кӀочене бегьуларо ягьудиязда ва гьезул наслабазда.

29Абихалилил яс Эстер бикаца ва ягьудияв Мардохайица, тӀолабго жидерго кверщелалдалъун ва хъвай-хъвагӀаялдалъун тасдикъ гьабуна гьеб Пурим-байрамалъул хӀакъалъулъ хъвараб кӀиабилеб кагъат[+]. 30Ва Ахашверошил улкаялъул нусиялда къоло анкьго вилаятазул ягьудиязде битӀана гьеб саламалъул кагъат –[+] 31Пурим байрам, ягьудияв Мардохайица ва Эстер бикаца малъухъе, гьелъие бихьизабураб заманалда, жалго ягьудияз дол магӀил ва кӀалкквеялъул къояз, жидеего ва жидерго наслабазе чӀезабураб къагӀидаялъ тӀобитӀеян[+]. 32Эстерил буюрухъалдалъун тасдикъ гьабуна Пурим-байрам ва гьелъул хъвай-хъвагӀайги гьабуна.

#### 10


Мардохайил кӀодолъи

1ПарччахӀ Ахашверошица цӀияб магъало лъуна халкъазда тӀад киса-кибего, ралъдал чӀинкӀиллъабазде гӀунтӀун. 2Киналго гьесул лебалал ва къудратал ишал ва гьес Мардохай кутакалда кӀодо гьавиялъул якъинаб хабар хъван буго Персиялъул ва Мадаялъул парччахӀзабазул тарихалъул тӀахьазда[+].

3ПарччахӀасда хадув парччахӀлъиялда жанив бищун къуватавлъун вукӀана ягьудияв Мардохай. Ягьудиязда гьоркьов бищун къадруяв, киналго агьлуцоязе хирияв гьев, халкъалъе лъикӀлъиялъе хӀалтӀулаан ва квешлъиялдаса жиндирго агьлу цӀунизе кӀалъалаан[+].

### ГӀакъилал рагӀаби

#### ГӀакъилал рагӀаби

ГӀакъилал рагӀаби


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


#### ЦеберагӀи


СУЛАЙМАН АВАРАГАСУЛ ГӀАКЪИЛАЛ РАГӀАБИ


Библия таржама гьабиялъул институт


Москва


2005

Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби

Авар мацӀалде таржама

ISBN 5-93943-053-8

ISBN 91-89122-97-6

© Библия таржама гьабиялъул институт, 2005


ЦеберагӀи

Хирияв цӀалдохъан!

Гьале дуца цӀализехъин буго «Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби» абураб тӀехь. Гьелда жанир руго гӀемерал гӀакъилал кицабиги инсанасе пайдаял гӀакълабиги. ЖугьутӀазул ва христианазул хирияб тӀехь Библиялъул цо бутӀалъун ккола гьеб. ЖугьутӀ мацӀалда хъвараб гьеб тӀехь буссинабун буго батӀи-батӀиял халкъазул нус-нус мацӀазде. МагӀарул мацӀалде буссинабураб гьеб хӀикматаб тӀехь рагьун цебе лъун буго дуцаги.

Израилалъул халкъалда гьоркьоса рахъарал гӀакъилал гӀадамаз гӀакълабазулги кицабазулги гьаб тӀехь данде гьабизе байбихьана гьанжеялдаса кӀиазаралда щунусгоялдасаги цӀикӀкӀун соналъ цебе. Гьанир ругел гӀемерисел гӀакъилал рагӀабазул авторлъун рикӀкӀунев вукӀана Давуд аварагасул вас Сулайман. Сулайман авараг Израилалъул парччахӀлъун вукӀана нилъер эраялде щвелалде X гӀасруялда. Сулайман машгьурлъун вукӀана цӀакъго гӀакъилав чийилан, гьаб тӀехьги кидагоги гьесул цӀаралда бухьараб букӀана.

Библиялда бицен гьабулеб буго, дуе бокьарабщинаб кьелилан Сулайман аварагасда Аллагьас абураб мехалда, гьес Аллагьасда гьарун бугин, дур халкъалъе ритӀухъаб диван къотӀизеги квешаб-лъикӀаб батӀа гьабизе лъазеги гӀакъилаб бетӀер кьейин дурго лагъасеян. Аллагьас Сулайман аварагасда абун буго: «Халатаб гӀумру гьаричӀого, бечелъи гьаричӀого, тушбабазда тӀад бергьенлъи гьаричӀого, дуца гьарулеб бугелъул диван къотӀизе гӀакъиллъи, – гьеб дур гьари къабул гьабун, гьале дица дуе кьолеб буго гӀакъилаб бетӀер. Дуде щвезегӀанги вижичӀо мун гӀадинав гӀакъил, дудаса хадувги вижиларо». Аллагьасдасан гӀакъиллъи щун хадуб, Сулайман авараг лъугьана гьаб дуниялалда рижаразда гьоркьов бищунго гӀакъилав чилъун.

Гьаб тӀехь гӀуцӀун буго чанго гӀасруялъул заманаялда данде ракӀарарал ва цоцаздасан хъварал мажмугӀаздасан (масала, Агурил ва Лемуэл парччахӀасул мажмугӀал). ТӀехьалда цо-цо бакӀал такрарлъиялъе гӀиллабазул цояблъунги ккола гьеб батӀи-батӀиял гӀисинал тӀахьаздасан гӀуцӀун букӀин.

«Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби» абураб гьаб тӀехь магӀарул мацӀалде буссинабуна Библия таржама гьабиялъул институталъул хӀалтӀухъабазулги Дагъистаналъул гӀалимзабазулги гӀахьалаб хӀаракатчилъиялдалъун. ТӀехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ цо бегьулеб бакӀ кквелин авар халкъалъул маданияб гӀумруялда жаниб.

Библия таржама гьабиялъул институт

#### БЕТӀЕР 1


Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби


Байбихьи

1Давудил вас Сулайманил –
Израилалъул парччахӀасул гӀакъилал рагӀаби руго гьал[+].

2Гьел хъван руго гӀадамазда гӀакълу щвезе,
цӀодорго ва гӀадлу-тадбиралда гьел хьвадизе,
гӀакъилал рагӀабазул магӀна гьезда бичӀчӀизе.
3Гьел хъван руго гӀадамазулъ гӀадлу-тадбир цӀикӀкӀине,
хӀакъабщинабги, ритӀухъабщинабги, бацӀцӀадабщинабги гьезул рекӀелъе лъугьине[+].
4Жагьилчиясе гӀакълу щвезе,
гӀолохъанчиясе гӀелму-лъайги бичӀчӀиги щвезе[+].
5Гьел рагӀаби гӀадахъ росани, гӀакъиласулги лъай цӀикӀкӀина,
цӀодорасулги цӀодорлъи-гӀакъиллъи камиллъила.
6Кици-биценалъул магӀнаги гӀужилаб каламги бичӀчӀизе,
гӀакъилазул рагӀабазулъ бахчараб балъголъиги лъазе хъван руго гьал гӀакълаби.


Инсул малъа-хъваялъухъ гӀенекке!

7Аллагьасукьа хӀинкъи – гьеб буго гӀелму-лъаялъул авал.
ГӀабдалзабазни гӀад-хочӀ гьабула гӀакъиллъиги гӀадлу-тадбирги[+].
8Мун гӀенекке, дир вас, инсул малъа-хъваялъухъ,
эбелалъ малъарабги рехун тоге[+].
9Дур бетӀералъе бищунго гьайбатаб таж букӀина гьеб,
гарбида базе берцинаб рахаслъунги лъугьина[+].
10Я дир вас, мунагь-хӀакъалъул агьлуялъ къосинавулев вугони,
мун гьезда нахъвилълъунге[+].
11Гьез дуда гьадин абила:
«ГъоркьчӀел гьабун, пуланав чи чӀвазе вилълъа нижеда цадахъ.
Багьана-гӀайибго гьечӀев чиясе нух кквезе вилълъа.
12Кквезеги ккун гьел гӀадамал нилъеца,
жужахӀалъ кинигин, тӀубанго къулчӀила,
хобалъ кинигин, цадахъго ракьулъе тӀерхьинарила[+].
13Нилъее щвела батӀи-батӀияб хазина,
нилъерго рукъзалги бечедаб давлаялъ кьабун цӀезарила.
14Дуцаги нижеда цадахъ можоро рехила,
щвараб давлаги нилъер гӀахьалаб букӀина!»
15Воре, мун гьезул нухдасан унге, дир вас,
гьезул нухдаса рикӀкӀад гьабе дуца дурго хӀетӀ[+].
16Гьезул хӀатӀал квешлъиялде рекерулел руго,
би гӀодобе тӀезе гӀедегӀулел руго гьел[+].
17ХӀанчӀазда бихьулеб бакӀалда
гьезие гьин гъеялъул пайда букӀунаро.
18Жидерго би гӀодобе тӀезейин доз гъоркьчӀел гьабулеб бугеб,
жидерго рухӀ паналъизабулебин доз бугеб.
19ХӀарамаб давлаялъухъ гӀашикълъаравщинасул нух гьединаб букӀуна,
гьеб давла кодобе щваравги хвезавула гьелъ[+].


ГӀакъиллъи буго гӀадан гӀадин кӀалъалеб

20ГӀакъиллъиялъ къотӀноб ахӀи балеб буго,
годекӀанибе бахъун гьелъ гьаракь гьабулеб буго,[+]
21гьаракь-хъуй гьарзаял бакӀазда ахӀдолеб буго,
шагьаралъул кавабахъ чӀун, гӀакъиллъиялъ гьадинал рагӀаби абулел руго:
22«Ле, жагьилзаби,
кидалъагӀан нужее гьеб жагьиллъи хиралъизе бугеб?
Ле, яхӀ-намус гьечӀел гӀадамал,
хириябщинаб гӀад-хочӀ гьабиялдаса
кидалъагӀан нужеца кеп босизе бугеб?
Ле, гӀабдалзаби,
кидалъагӀан нужеда гӀелму-лъай рихине бугеб[+]?
23Дир рагӀаби гӀадахъ росун, нуж кантӀани,
дица нужеде чвахизабила дир рекӀелъ бугебщинаб,
дирго рагӀабиги гьурщила нужеде.
24Дица ахӀи бана – нужеца гӀинтӀамичӀо,
дица квербакъана – лъицаниги гьеб къабул гьабичӀо.
25Нужеца жолъунго рикӀкӀинчӀо киналго дир гӀакълаби,
дир малъа-хъваялги нужее рекӀее гӀечӀо.
26Гьединлъидал дунги белъанхъила
нужеде балагь бачӀараб мехалъ,
дицаги кеп босила
нужеда тӀаде гӀасияб хӀинкъи рещтӀараб мехалъ.
27Зобалазул горо-цӀер гӀадин,
гӀасияб хӀинкъи тӀаде рещтӀараб,
гьалагаб гьури гӀадин,
балагь тӀаде гӀунтӀараб,
гӀакъуба-къварилъиялъ къахӀан ккураб мехалда,
28гьел диде ахӀдезе лъугьаниги,
дица гӀинтӀамиларо,
дун балагьизе лъугьаниги,
гьезда дун батиларо, –[+]
29гӀелму-лъайги гьезда рихиндал,
БетӀергьанасукьа хӀинкъиги гьез тӀаса бищичӀелъул,
30дир гӀакълу-насихӀат гӀадахъ босичӀелъул,
дир малъа-хъвайги сан гьабичӀелъул.
31Жидерго квешал ишазул гъотӀода бижараб пихъ кванала гьез,
жидерго квешал къасдаз гӀорцӀила гьел.
32ТӀирунчӀеялъин жагьилзаби хвезарулел,
пикру гьечӀолъиялъин гӀабдалзаби паналъизарулел.
33Амма дихъ гӀинтӀамулев чи сах-саламатго хутӀила,
балагьалдаса хӀинкъичӀого хӀалхьун вукӀина гьев».

#### БЕТӀЕР 2


ХӀакъабщиналде, ритӀухъабщиналде ва бацӀцӀадабщиналде рачунел нухал

1Я дир вас, дир рагӀаби гӀадахъ росани
ва дир амруялги дуца рекӀелъ цӀунани,[+]
2гӀакъиллъиялъухъ гӀенеккизе гӀинги ругьунлъани,
гӀакълу бичӀчӀиялде ракӀги гьетӀани,
3гӀакълу-насихӀатги дуца духъего ахӀани,
бичӀчӀи-лъайги духъего гьарани,
4гӀарцул тӀагӀел гӀадин дуца гьебги балагьани,
ракьулъ бахчараб хазинаялда гӀадин, мун гьелда хадувги лъугьани,[+]
5БетӀергьанасукьа хӀинкъи щиб жояли лъала дуда,
Аллагь вичӀчӀиялъул гӀелмуялдеги вагьила[+].
6БетӀергьанасин гӀакъиллъи кьолеб,
Гьесдасанин цӀодорлъиги лъайги щолеб[+].
7РакӀбацӀцӀадал гӀадамазе квербакъизе кидаго хӀадур вуго Гьев,
хӀалаллъиялда хьвадулезе хъалхъанлъунги чӀола Гьев[+].
8РитӀухъго хьвадулесул нухалги цӀунула Гьес,
муъминчиясул сухъмахъалги хӀинкъи гьечӀеллъун лъугьинарула[+].
9Гьеб мехалда дуда лъала хӀакъабщиналде,
ритӀухъабщиналде ва бацӀцӀадабщиналде рачунел киналго нухал[+].
10Дур рекӀелъе гӀакъиллъи лъугьина,
гӀелму-лъаялъ рухӀалъе разилъи-лазат босун бачӀина.
11Квешаб-лъикӀаб бичӀчӀиялъ цӀунила мун,
цӀодорлъиялъ хвасарги гьавила.
12Квешал гӀадамазул нухалдаса мун гӀакъиллъиялъ цӀунила,
мекъаб-тӀекъаб бицунездасаги хвасар гьавила.
13БецӀал сухъмахъаздасан ине бокьун,
битӀараб нух рехун тола гьез.
14Квешлъи гьабиялдаса рохула гьел,
квешаб пасалъиялдасаги разилъула[+].
15Гьезул сухъмахъалги кӀичӀ-кӀичӀарал руго,
гьенисан аралги нух къосун хутӀула[+].
16ГӀакъиллъиялъ цӀунула мун чияр лъадудаса,
кӀал бахьинай чияр лъадудаса[+].
17ГӀолохъанаб мехалъ вукӀарав гьудулги рехун тарав гьелъ,
жиндирго Аллагьасул амруги кӀочон тараб гьелда.
18Гьелъул къайи-свериялъ мун хвалде вачуна,
гьелъул нухги хваразухъе унеб нух буго[+].
19Гьелда аскӀове арав цониги чи нахъвуссунаро,
цӀидасан гӀумруялъул нухги гьезие щоларо.
20Гьединлъидал мун лъикӀазул нухдасан хьваде,
муъминзабазул нухги ккве дуца.
21РакӀбацӀцӀадал гӀадамал гьаб ракьалда рукӀине руго,
мунагь гьечӀелалги ракьалда тӀад хутӀизе руго[+].
22РакӀхъубал гӀадамал ракьалдаса лъухъан рехизе руго,
хиянатчагӀиги гьениса лъугӀизаризе руго[+].

#### БЕТӀЕР 3


Дир малъа-хъваял кӀочене риччаге

1Я дир вас, дир малъа-хъваял дуца кӀочене риччаге,
дир амруялги рекӀелъ цӀуне[+].
2Гьез дур гӀумру халалъизабила,
дуе сах-саламалъиги насиблъизабила[+].
3ГурхӀел-цӀобги божилъиги рехун тоге,
гарбида маххаллъун жеме дуца гьел,
рекӀел тӀанчазда хъванги те[+].
4Гьебмехалда Аллагьги гӀадамалги разилъила дудаса,
лъикӀаб цӀарги чӀвала дуда.
5РакӀ-ракӀалъго БетӀергьанасда божа мун,
дурго бичӀчӀи-лъаялда божун хьвадуге.
6Кинаб нух ккун гьабуниги,
Аллагь вичӀчӀизе тӀалаб гьабе дуца –
дуе нух битӀизабила Гьес[+].
7Дудаго мунго гӀакъилав чийилан ккоге.
БетӀергьанасукьа хӀинкъа, квешлъиялдаса рикӀкӀалъе;[+]
8Дур чорхое дарулъун лъугьина гьеб,
дур рукьбиги къвакӀизарила гьелъ.
9БоцӀи-рикъзиялъул бутӀаги
ва хуриб-ахикь гӀезабурабщиналъул тӀоцебесеб бачӀинги
дуца БетӀергьанасе назру гьабе[+].
10Гьеб мехалда дур царгъал хӀалухъадул цӀела,
чаназухъ цӀияб чагъирги кидаго тӀасан чвахулеб букӀина[+].
11БетӀергьанасул гӀадлу-тамихӀалдаса мун рекӀекълъуге, дир вас,
Гьес дуда гӀайиб чӀвараб мехалъги, мун данде чӀоге.
12Жиндиего вокьулев чиясе гьабула БетӀергьанас гӀадлу;
инсуца васасул гӀадин, гьесул тӀалабги гьабула[+].
13Гьардарав гурищ гӀакъиллъи жинда батарав чи
ва жиндие бичӀчӀи-лъай щварав чи!
14ГӀакъиллъи щвей лъикӀаб буго
гӀарцул тӀагӀел щвеялдаса,
бацӀцӀадаб меседалдаса лъикӀаб буго
гӀакъиллъиялдасан бачӀунеб хайирги[+].
15Жавгьар-якъуталдасаги багьаяб буго гьеб,
дуца анищ гьабулебщинабги гьелда дандеккун бажаруларо[+].
16Гьелъул кваранаб хъатикь буго гӀумру халалъи,
квегӀаб хъатикь буго бечелъиги къадру-къиматги[+].
17РакӀ рази гьабулел нухал руго гьелъул,
киналгоги гьел нухаз ракълиде рачуна.
18ГӀакъиллъиялда рекъон хьвадулезе
гӀумруялъул гъветӀ буго гьеб,
гьелде мугъчӀваралги гьардарал гурищ[+].
19ГӀакъиллъиялдалъунин БетӀергьанас
гьаб ракьалъе кьучӀ лъураб,
гӀакълуялдалъунин зоб къвакӀизабураб[+].
20Гьесул лъаялдалъунин ракьулъан лъадал иххал чвахизарурал,
накӀкӀилъан ракьалде цӀад базабураб[+].
21Я дир вас, кӀиго жо берзукьа биччаге дуца –
гӀакълуялда нахъгӀунтӀиги ва квешаб-лъикӀаб бичӀчӀиги.
22Гьеб букӀина дур рухӀалъе чӀаголъилъун
ва гарбида балеб берцинаб рахаслъун.
23Гьебмехалда мун щибго хӀинкъи гьечӀого ина дурго нухдасан,
хӀетӀеги гӀодоб тункиларо[+].
24Кьижизе вегараб мехалъги дуда хӀинкъи лъаларо,
вегун щвараб макьуги гьуинаб букӀина.
25Нагагьаб балагьалдасаги хӀинкъуге,
мунагь цӀикӀкӀаразде бачӀунеб къварилъиялдасаги хӀинкъуге.
26БетӀергьан вукӀина дуе мугъ чӀвазе ва ракӀ гъезе,
дур хӀетӀе кӀичӀикье ккезе биччаларо Гьес.
27Духъа бажарулеб бугони,
воре, рес къотӀарасе лъикӀлъи гьабичӀого тоге[+].
28Гьесие къваригӀараб-хӀажатаб жо духъ бугони,
гӀагарав чиясдаги абуге дуца,
гьанже нахъе айин, цинги вачӀайин, метер кьелин[+].
29Божа-рокьигун дуда аскӀов вугев мадугьаласе
квешлъиялъеги ургъуге.
30Дуе квешлъи гьабичӀев чигун гӀадада дагӀбадуге.
31Зулмучиясдаги мун бахиллъуге,
гьесул киналго нухазул цонигияб тӀаса бищуге[+].
32Зулмучи БетӀергьанасеги рихарав вуго,
вализаби Гьес жиндего гӀагар гьарула.
33Квешасул рукъалде БетӀергьанасул нагӀана рещтӀуна,
муъминзабазул къайи-свериялде Гьес баркат рещтӀинабула[+].
34ЯхӀ-намус гьечӀезда тӀад Гьев велъанхъулев ватани,
мутӀигӀаздаса Гьев разилъула[+].
35ГӀакъилазе ирсалъе къадру-къимат щола,
гӀабдалзабаз жидедаго тӀаде хӀакъирлъи-къабихӀлъи чвахизабула.

#### БЕТӀЕР 4


ГӀакъиллъиялъул пайда

1Инсул малъа-хъваялъухъ гӀенекке, васал,
лъикӀго гӀинтӀаме, нужеего гӀакълу щвезе[+].
2ЛъикӀаб гӀакълуйин дица нужее кьолеб бугеб.
Дир амруги рехун тоге нужеца.
3Дунги вукӀана дирго инсул васлъун
ва дирго эбелалъул хӀеренав-недегьав
ва цохӀо вугев рижилъун.
4Дие гӀакълу кьун, гьес дида абулаан:
Дир рагӀаби рекӀелъе риччай;
дир амруялда рекъон хьвадани, чӀаго хутӀила мун[+].
5ГӀакъиллъи тӀалаб гьабе, гӀакълу-насихӀат тӀалаб гьабе.
Дир кӀалдисан рачӀарал рагӀаби кӀочон тоге,
дица малъаралдаса кьуруге.
6ГӀакъиллъи рехун тоге, гьелъ цӀунила мун;
гьеб бокьа дуе, гьелъ тӀалаб-агъаз гьабила дур.
7ГӀакъиллъиялъул аслу сундулъ бугеб?
ГӀакъиллъи тӀалаб гьабун, дурго бечелъиги кьун,
бичун босе дуца гӀакълу-насихӀат.
8ГӀакъиллъи дуца кӀодо гьабе, гьелъ мунги кӀодо гьавила,
дуца гьелда къвал бай, гьелъ дур къадру-къимат борхизабила[+].
9Дур бетӀералда тӀад берцинал тӀугьдузул гор лъела гьелъ,
гьайбатаб тажги щвезабила дуе[+].
10Я дир вас, дихъ гӀенекке мун, дир рагӀабиги гӀадахъ росе –
гьелдалъун дур гӀумру халалъила[+].
11Дица дуда бихьизабулеб буго гӀакъилаб нух,
битӀараб шагьраялдасанги вачунев вуго дица мун.
12Вилълъун унаго, гали бахъизе захӀмалъиларо дуе,
векерун унагоги, хӀетӀе гӀодоб чӀваларо[+].
13Малъа-хъвай щулаго ккве, ккун чӀезабе,
рекӀелъ цӀуне – дур чӀаголъийин гьеб кколеб[+].
14Пасикъал гӀадамазул нухде лъугьунге мун,
квешазул шагьраялдасанги хьвадуге[+].
15Гьеб нух рикӀкӀад гьабе, гьеб нухдасан унге,
гьебги жибго тун, хьибилалдасан а.
16Квешлъи гьабичӀого гьезул бер данде унаро,
цо щивниги кӀалагъоркье речӀчӀизавичӀони,
гьезул макьу тӀурула!
17Гьез хӀарамлъи-пасалъи гьабула, чед кваналеб гӀадин,
Гьез зулму-хӀалги гьабула, чагъир гьекъолеб гӀадин.
18Муъминзабазул нух релълъуна баккудасаго бакъул кунчӀиялда,
цинги къалъуде щвезегӀан гвангъулебго гвангъулеб букӀуна гьеб[+].
19Квешал гӀадамазул нух бецӀаб букӀуна,
киб хӀетӀе хъущтӀилебали лъаларо гьезда[+].
20Я дир вас, дир рагӀабиги гӀадахъ росе,
дир каламалда гъоркье гӀинги ккве.
21Дуца берзукьа риччаге гьел, рекӀел тӀинда цӀуне.
22Гьел рагӀаби жидеда ратаразе чӀаголъи щола,
гьезул чорхое дарулъунги лъугьуна[+].
23Дурго хазинаялдаса цӀикӀкӀун цӀуне дурго ракӀ,
гьенисанлъидал чвахулел чӀаголъиялъул иццал.
24Дурго кӀалзул макру-гьереси аскӀоса бачахъе,
мацӀалзул хӀилла-рекӀкӀги рикӀкӀад гьабе[+].
25Дур берал ритӀун ралагьизе те,
дур балагьиги дудаго цебе буссинабе.
26БитӀараб нух тӀаса бищани,
киве аниги хӀинкъи букӀинаро дуе[+].
27Я квараниса, яги квегӀиса сверуге мун;
дурго хӀетӀги квешлъиялдаса рикӀкӀад гьабе[+].

#### БЕТӀЕР 5


ХъахӀбаяй чӀужугӀадамалда аскӀове къаге

1Я дир вас, дир гӀакълу гӀадахъ босе,
дица бицунелда гъоркье гӀинги ккве[+].
2Гьелдалъун дуе гӀакъиллъи щвела,
дур кӀалзул каламалъулъ гӀелму-лъайги букӀина.
3Чияр лъадул кӀалдисан гьоцӀо бецӀцӀула,
нахалдаса хӀеренаб букӀуна гьелъ бицунеб хабарги[+].
4Амма гьей сабаблъун кколеб жо рикӀкӀгӀан кьогӀаб букӀуна,
кӀибалаб ханжаргӀан рекӀараб букӀуна.
5Гьелъул бохдуз хвалде рачуна,
жужахӀалде унел руго гьелъул хӀатӀалги[+].
6Жиндирго гӀумруялъул нухлул пикруцин гьабуларо гьелъ,
кӀичӀ-кӀичӀарал сухъмахъаздасан уней йиго гьей,
жиндагоцин лъачӀого.
7Гьанжеги дихъ гӀенекке, дир васал,
дир кӀалдисан рачӀарал рагӀабиги рехун тоге.
8Гьей чӀужугӀадамалдаса рикӀкӀад гьабе дурго нух,
гьелъул нуцӀил кӀалтӀеги къаге,
9дурго къуват чидае кьечӀого хутӀизе,
гурхӀел гьечӀесе дурго гӀумруялъул соналги кьечӀого хутӀизе;
10дур боцӀи-рикъзиялъ чияр чагӀи гӀорцӀизаричӀого хутӀизе,
дуда захӀмат бихьун гьабурабги чияр рокъобе инчӀого хутӀизе.
11Гурони – мун нахъа зигардизе вуго,
къуватги лъугӀараб черхги загӀиплъараб мехалъ.
12Ва дуца абила: «Малъа-хъвайги гӀакълуги
дида рихун рукӀарал куц,
кантӀизавулеб хабарги
дица сан гьабичӀеб куц!
13Дие малъа-хъвай гьабулезул калам гӀадахъ босичӀо дица,
гӀакълу-насихӀат кьолезда гъоркье гӀинги кквечӀо.
14КӀудияб балагьалде гъоркье ккезе вахъана дун
халкъалдаги жамагӀаталдаги цеве».
15Дурго иццдасан чвахулеб
ва дурго гъуялъусан бецӀцӀулеб лъим гьекъе.
16Дур иццул лъим къватӀаздасан чвахизе кколаро,
байдабаздасан иххал рахъун инеги кколаро гьеб.
17ГӀицӀго мун бетӀергьанаб букӀине ккола дур иццул лъим,
чияе гӀахьал гьабизе бегьуларо.
18-19Дур иццалда баркат лъеги,
гӀолохъанаб мехалдаго ячарай лъадуца вохизавеги.
Дуе хирияб ритӀучӀги гьей, гьайбатаб жайранги гьей!
Гьелъул берцинлъиялъ кидаго гӀорцӀизавеги мун,
гьелъул рокьуе мутӀигӀлъун хутӀаги мун даимго[+].
20Дуе щай, дир вас, чияр чӀужуялдехун женжедизе,
чияр лъади каранде къазе.
21БетӀергьанасул берда цебе буго инсанасул гӀумру,
инсанасул киналго нухалги лъала гьесда.
22Мунапикъ жиндирго квешал ишаз къахӀан кквела,
жиндирго мунагьаз гарацӀ бан вухьина гьев.
23Малъараб босичӀелъул, паналъила гьев,
жиндирго ахӀмакълъиялъ къосинеги гьавила.

#### БЕТӀЕР 6


ХӀалихьатав-къадарав чи довегӀан те

1Я дир вас, мунго гӀадав чиясе гӀоло мун гъоркье чӀани,
чияр чиясе гӀоло къотӀи гьабун, къан кверги бачани,
2дур кӀалдисан бачӀараб рагӀуца мун къорикье ккезавула,
дуца кьураб рагӀуцаги къахӀан ккола мун.
3Мунго гӀадав чиясул кверзукье ккун вугелъул,
щиб гьабунги гьелдаса ворчӀизе гӀамал гьабе, дир вас.
Инеги ун, инжитаб хӀалалда гьесда цеве чӀун, гьарде.
4Беразда макьу хурхине биччаге,
макьие берзул тӀелхалги данде рачунге.
5Чанахъанасдаса борчӀизе
жайраналъ гьабулеб гӀадин,
хӀанчӀи кколев чиясул кверзукьа борчӀизе
хӀанчӀица гьабулеб гӀадин,
мунго хвасарлъизе гӀамал гьабе.
6Ле кӀвахӀалав чи, дуего гӀакълу щвезе, мун
цӀунцӀраялъухъе а,
гьеб хьвадулеб куцалъухъ валагье[+].
7Гьелъул я хӀаким гьечӀо,
я тӀад хъаравуллъун тарав чи гьечӀо, я хан гьечӀо.
8Амма риидал жиндиего нахърателги гьабула гьелъ,
хур лъилъулеб заманалда квинежоги бакӀарула[+].
9Ле кӀвахӀалав чи, кидалъагӀан мун кьижун вукӀинев?
Кида мун макьидаса вигьинев[+]?
10Цодагьалъги кьижила, цодагьалъги бер данде бачина,
тӀатӀала квералги лъун цодагьалъги вегун чӀела мун.
11Гьебмехалъ, хъачагъ гӀадин, бачӀина духъе мискинлъи,
талавурчи гӀадин, бачӀина духъе ресукълъиги[+].
12РекӀкӀал рагӀабазул кӀалги цӀезабун хьвадула
хӀалихьатав-къадарав чи[+].
13Гьес бер къинкӀула, хӀатӀаз наку бачуна,
килщаца ишанал гьарула[+].
14Гьесул рекӀелъ хӀилла-рекӀкӀ буго;
кидаго квешлъиялъе ургъулев вукӀуна гьев
ва гӀадамазда гьоркьоб кьал ккезабула.
15Амма тохлъукьего паналъи рещтӀуна гьесда тӀаде,
цойидасанго гьалаглъи насиблъула гьесие –
гьесие кумек щвеларо.
16Гьале БетӀергьанасе бокьулареб анлъго жо
ва Гьев рекӀекълъулеб анкьабилебги:[+]
17беразул чӀухӀараб балагьи, гьереси бицунеб мацӀ,
багьана-гӀайиб гьечӀеб би гӀодобе тӀолел кверал,[+]
18квешаб къасд рещтӀараб ракӀ,
квешлъиялде гӀедерал хӀатӀал,[+]
19гьерсал хъурулев гьересинугӀ
ва вацазда гьоркьоб кьал ккезабулев чиги[+].
20Я дир вас, инсул гьаб амру-насихӀат цӀуне,
эбелалъ малъарабги рехун тоге[+].
21Гьеб кинабго дуца абадиялъего рекӀелъ бухьун те,
гарбида жемун те[+].
22Мун кивениги унелъул, гьелъ нух бихьизабила дуда,
кьижизе вегараб мехалъги гьелъ цӀунила мун,
макьидаса вигьараб мехалъги гьелъ накъит гьабила дургун.
23Гьеб амруги – чирахъ буго, насихӀатги – нур буго,
малъа-хъваялдалъун кантӀизариги – гӀумруялъул нух буго[+].
24Квешай чӀужугӀадамалдасаги,
чияр лъадул бахьинаб кӀалалдасаги цӀунула мун гьез[+].
25Гьелъул берцинлъиялъ ракӀ асир гьабизе биччаге дуца,
гьелъ бер къинкӀунилан, гьелда хадувги унге[+].
26ХъахӀбаяй чӀужугӀадамалъ мун хинкӀ-чедалдаса махӀрум гьавула,
чияр лъадуцайин абуни, дуе хирияб гӀумру хвезабула!
27ЦӀа квенчӀелтӀа лъуни, гурде бухӀичӀого хутӀулищ?
28ЦӀа рекӀарал тӀорччол гӀеркъазда
тӀасан хьвадарасул хӀатӀал рухӀичӀого хутӀулищ?
29Чияр лъадуда аскӀове лъугьарав,
гьелда квер хъварав чиги тамихӀалдаса ворчӀуларо.
30Вакъун хутӀараб мехалъ
живго гӀорцӀизейилан жо бикъарав цӀогьор
гьедигӀанго хӀакъир гьавуларо.
31Амма цӀогьотӀа ккун хадуб,
анкьго нухалъ цӀикӀкӀун бецӀизе ккола гьес,
рокъоб бугебщинабцин кьезе ккола[+].
32ЧӀужугӀадамалъулгун зина гьабулев чи –
гӀакълу гьечӀев чи вуго.
Гьес жиндирго гӀумру хвезабула[+].
33Вухи-кьабиги рогьо-ничги насиблъула гьесие.
ХӀакъирлъиги киданиги тӀаса унаро гьесдаса.
34Росасул щакдари гӀасияб ццидал цӀураб букӀуна,
къисас босулеб къоялъ гьесда гурхӀел-рахӀмуги лъаларо[+].
35КигӀан гӀемераб гӀарац-месед кьуниги,
гьес гьеб къабул гьабуларо,
кигӀан гӀемерал сайигъатал дуца рачӀаниги,
дуда гьев гурхӀуларо.

#### БЕТӀЕР 7

1Я дир вас, дир рагӀаби гӀадахъ росе
ва дир амруялги дуца рекӀелъ цӀуне[+].
2Дир амруял дуца рекӀелъ цӀунани, мун чӀаго хутӀила.
Дица малъарабги ясбер гӀадин цӀуне[+].
3Дурго килщазда ххун те гьел,
рекӀел тӀанчазда хъван те гьел[+].
4ГӀакъиллъиялда дуца абе, мун дир яц йигилан,
гӀакълуялдаги абе дир хириябилан,
5чияр лъадудаса, кӀал бахьинай чияр чӀужугӀадамалдаса
мунго цӀунизе[+].


Жагьилав гӀолохъанчиги хъахӀбаяй чӀужугӀаданги

6Щаяли бицинин: горда бигъараб гьиналда гьоркьосан
дун дирго рукъалъул гордухъа къватӀиве ваккана.
7Дида вихьана жагьилал гӀадамазда гьоркьов,
гӀолохъабазда гьоркьов цо гӀакълу гьечӀев гӀолохъанчи[+].
8Цо гӀадамалъул бакӀалде
къватӀ къотӀун унев вукӀана гьев.
9Бакъ тӀерхьана, маркӀачӀумех щвана,
сордо бачӀана.
10Гьале гьесда данде къватӀие ячӀуней йиго
хъахӀбабазул ретӀел ретӀарай, макруяб ракӀалъул чӀужугӀадан[+].
11АхӀи-хӀур гӀемерай ва кквезе квелъ-чангит гьечӀей гӀадан йиго гьей.
Рокъойги гьей къанагӀатги йикӀунаро.
12Цин къотӀное яхъун, цин годекӀание ячӀун,
щибаб бокӀнилъ гъоркьчӀел гьабун чӀола гьей[+].
13Гьале къан ккуна гьелъ гьев гӀолохъанчи,
гьесда къочаризе лъугьана,
гьурмада нич гьечӀого, абула гьелъ:
14«Дица жакъа къурбан хъвезабуна,
гьелъул гьанги буго рокъоб.
Гьедин дирго назру тӀубазабуна жакъа дица.
15Гьедин яхъана дун дуда данде, мун валагьизе.
Гьале ватана гурищ дида мун.
16Халичаби тӀамун,
Мисриялдаса рачӀарал чӀухӀарал шаршаваз
къачӀан буго дица дирго бусен.
17Мирраялъул, алоэялъул ва дарчиналъул махӀал
гьарун руго дица бусада.
18Жаниве вилълъа, сордо рогьинегӀан
нилъецаго рокьул лазат босизе,
рокьул рохалилъ нилъго лъедезе.
19Дир росги рокъов гьечӀо.
РикӀкӀадаб сапаралъ ана гьев.
20ГӀарцул цӀураб киса ана цадахъ босун,
моцӀ рещалъизегӀан вуссунаро гьев».
21Жиндирго кӀалдир ругьунал гьединал рагӀабаз
сагьвил гьавуна гьелъ гьев,
хӀеренаб каламалъ
кодове восана гьев[+].
22ГъобсагӀатго гьелда хадув ана гӀолохъанчи.
Ана, хъвезе бачун унеб оц гӀадин.
Ана, жиб кквезе рехараб кӀичӀида данде ритӀучӀ гӀадин.
23РечӀчӀун бачӀараб чӀоралъ тӀул борлъула гьеб ритӀучӀалъул.
Хвалил кӀичӀ букӀин лъачӀого,
жиндиего гьин гъураб бакӀалде
гӀедегӀараб хӀинчӀ гӀадин ана гьев.
24Гьанже, дир васал, нуж дихъ гӀенекке,
дир кӀалдисан рачӀунел рагӀабазухъ гӀин тӀаме.
25Нужер ракӀал гьелъул нухдехун цӀагегиха,
гьелъул нухаздасан хьвадуге нуж.
26Чанги чи хвезавидалха гьелъ,
гьелъ чӀваралги цӀакъго гӀемер ругелъулха!
27Гьелъул рокъосан буго жужахӀалде рачунеб нух,
гьеб нухалъ рачуна хваразул агьлу бугеб бакӀалде[+].

#### БЕТӀЕР 8


ГӀакъиллъиялъе рецц!

1ГӀакъиллъи гуродай ахӀдолеб бугеб,
гӀакълуялъ гуродай ахӀи балеб бугеб[+]?
2Нухал рорхатал бакӀазда
ва нухал рикьулел бакӀазда чӀун буго гьеб гӀакъиллъи.
3Шагьаралъул кавудухъ чӀунги,
щибаб рукъалъул нуцӀикӀалтӀа чӀунги
ахӀи балеб буго гьеб:
4«Нужедейин, гӀадамал, дун ахӀдолеб бугеб,
кинабго халкъалдейин дица гьаракь гьабулеб бугеб!
5Ле жагьилал гӀадамал,
нужеего гӀелму-лъай тӀалаб гьабе!
Ле гӀабдалзаби,
гӀакълу гӀадахъ босе![+]
6Дихъ гӀенекке нуж, пайдаяб жойин дица бицинехъин бугеб,
битӀараб бицинейин дица кӀал бичӀизехъин бугеб.
7ХӀакъаб гуреб рагӀи бачӀунаро дир мацӀалде,
гьересиги буго дир кӀутӀбузе сурукъаб-къабихӀаб жо.
8Дир кӀалдисан бачӀараб щибаб рагӀи битӀараб букӀуна,
хӀилла-рекӀкӀги мекълъи-тӀекълъиги букӀунаро гьезулъ.
9БичӀчӀулев чиясе хӀакъал рагӀаби руго гьел,
лъай бугесе ритӀухъалги руго.
10ГӀарац-месед балагьичӀого,
дир малъа-хъвай босе,
багӀараб месед тӀалаб гьабичӀого,
гӀелму-лъай тӀалаб гьабе[+].
11Маргъал-якъуталдасаги лъикӀаб буго дун,
ва дуе бокьулебщинаб жоги дида данде кквезе бажаруларо[+].
12Дилъ – гӀакъиллъиялъулъ буго сундаго нахъгӀунтӀи
ва дида батула пикру камиллъулеб гӀелму-лъайги.
13БетӀергьанасукьа хӀинкъи –
гьеб ккола квешабщиналде рокьукълъи.
Дие рихараб буго чӀухӀи-пахрулъи,
ва квешлъиялде нух,
ва гьереси бицунеб кӀал[+].
14ГӀакълу кьезеги лъала дида,
кумек гьабизеги кӀола дида.
Дилъ гӀакълу-насихӀат буго,
дилъ къуват-гуч буго.
15Дидалъунин парччахӀзабаз парччахӀлъи хӀалтӀизабулеб,
хӀакимзабаз битӀараб диванги къотӀулеб.
16Дидалъунин ханзабаз ханлъи гьабулеб,
киналго къиралзабаз ритӀухъго хӀукмуги гьабулеб.
17Дун бокьулел диеги рокьула,
балагьизе лъугьаразда батулебха дун![+]
18Дидасан буго бечелъи ва къадру-къимат,
тӀасаго унареб боцӀи-рикъзи ва лъикӀаб бетӀербахъи[+].
19Дидасан щолеб жо
лъикӀаб буго багӀараб меседалдаса,
дидасан лъугьунеб жоги
лъикӀаб буго хъахӀаб гӀарацалдаса[+].
20Дун уна ритӀухълъиялъул нухдасан,
ритӀухъаб хӀукмуялъул нухдасан.
21Дун бокьулезе кьезе бечелъиги буго дир,
гьезул гъансалги хазинадул цӀезарула дица.
22Бищунго цебе бижана дун БетӀергьанас,
цӀакъго некӀсияб заманалдаго букӀана дун[+].
23Сундасаго цебе – авалалдаго бижана дун,
дуниял бижилалдего бижана.
24Дун бижараб мехалъ гъваридал ралъадал рукӀинчӀо,
лъим гьарзаял иццалги рукӀинчӀо.
25МугӀрул рорхизарилалдего,
гохӀал лъугьинарилалдего бижана дун.
26БетӀергьанас жеги ракьги, гьенир хурзалги,
ракьул тӀоцересел гӀеркъалги рижилалдего букӀана дун.
27Гьес зобал къачӀалеб мехалъ, дун гьениб букӀана.
НекӀсияб ралъдатӀа гьаб дуниял бижизе бакӀ тӀаса бищун,
гор лъугьинабун Гьес хӀучч цӀалеб мехалдаго букӀана дун[+].
28Гьес зобалазда накӀкӀал чӀезарулеб мехалдаго,
некӀсияб ралъадалдасан
лъарал-гӀорал чвахизарулеб мехалдаго букӀана дун[+].
29Жиндир амру хвезабун,
ралъдал лъим къватӀибе чвахунгутӀизе,
Гьес гӀурхъи чӀезабураб
ва ракьалъе кьучӀ лъолеб мехалдаго букӀана дун[+].
30Гьебмехалда дун букӀана
Гьесие хӀалтӀулеб устарлъун,
щибаб къоялъ Гьесие рохеллъун.
Кидаго Гьесдаса бохун букӀунаан дунги.
31Бохун букӀунаан гьаб дуниялалдаса,
дуниялалда Гьес бижараб гӀаламалдаса
разиго букӀунаан.
32Ворея, гӀадамал, гӀенекке гьанжеги дихъ:
гьардарал гурищха дир нухал цӀунарал чагӀи.
33ГӀенекке дир малъа-хъваязухъ,
гӀакъилаллъун рукӀа, гьел рехун тоге.
34Гьардарав гурищ щибаб къоялъ дир кавудухъ ворчӀуда чӀун
ва дир нуцӀил рагьумахӀуялда цеве хъаравуллъуда чӀун,
дихъ гӀенеккулев чи.
35Дун жиндие щварав чиясе чӀаголъиги щола,
БетӀергьанги разилъула гьесдаса[+].
36Дида хьолбохъан арас жиндиего зарал гьабула;
дун бокьуларелщиназе хвел бокьула».

#### БЕТӀЕР 9


ГӀакъиллъиги гӀантлъиги

1ГӀакъиллъиялъ жиндиего рукъ бана,
гьелъие анкьго хӀуби къачӀана,
2гьениб къурбан хъуна, чагъир тӀуна,
столалда тӀад квен лъуна.
3Гьелъ гъаравашал ритӀана,
шагьаралъул бищунго борхатаб бакӀалде рахун:[+]
4«Жагьилав чи гьанивехун свере», – ян ахӀдезе.
ГӀакълу гьечӀездехун гӀакъиллъиялъ абуна:
5«Гьанире рачӀун, дир столалдаса чедги кванай
дица тӀураб чагъирги гьекъе[+].
6Жагьиллъиги рехун тун, гьабе нужеца гӀумру.
ГӀакълу-насихӀаталъул нухдасан хьваде нуж!»
7ЯхӀ-намус гьечӀесе бадибчӀвай гьабулев чи
гьес гӀад-хочӀ гьавула,
квешав чи кантӀизавизе лъугьарасеги
гьесдасан квешаб рагӀи насиблъула.
8ЯхӀ-намус гьечӀев чи кантӀизавуге –
гьесие мун рихина;
гӀакъилав чи кантӀизаве –
гьесие мун вокьила.
9ГӀакъиласе кье гӀакълу –
гьев дагьавги гӀакъиллъила;
муъминчиги цӀодор гьаве –
гьесул лъай цӀикӀкӀина[+].
10Аллагьасукьа хӀинкъи –
гьеб буго гӀакъиллъиялъул авал,
ТӀадегӀанав вичӀчӀиялъул гӀелму
тӀалаб гьабиги цӀодорлъи буго[+].
11Дидалъун цӀикӀкӀина дур гӀумруялъул къоял,
дур гӀумруги халалъила[+].
12Мун гӀакъилав ватани,
гьеб гӀакъиллъи дуего пайдаялъе буго,
яхӀ-намус гьечӀев чи мун ватани,
гьелъул гӀакъуба-къварилъиги дуего буго.
13ГӀантлъи буго гӀакълу гьечӀей чӀужугӀадан гӀадаб жо,
цӀакъго ахӀи-хӀуралда йикӀуней,
жийго кквезе квелъ-чангит гьечӀей
ва жагьиллъиялда йигей[+].
14Жиндирго кавудал кӀалтӀа кӀусун,
яги шагьаралъул бищунго рорхатал бакӀазде яхун:
15-16«Жагьилав чи гьанивехун свере», – ян
ахӀула гьелъ аскӀосан унездеги
жидерго нухдасан къокъунездеги.
ГӀакълу гьечӀездехун гьелъ абула:
17«Бикъараб лъимги гьуинаб букӀуна,
балъго кваналеб чедги тӀагӀамаб букӀуна», – ян[+].
18ГӀакълу гьечӀезда лъаларо
гьелъул рокъоре лъугьарал гӀадамал хвалде унеллъи,
гьелъул гьалбалги жужахӀалъул тӀинда ругеллъи.

#### БЕТӀЕР 10


Сулайманил кицаби

1ЦӀодорав васас эмен вохизавула,
гӀантав васас эбелалъул ракӀ унтизабула[+].
2ХӀарамаб хазинаялъ хайир кьоларо,
ритӀухълъиялъ хвалдаса рорчӀизарула[+].
3Муъминчиясде БетӀергьанас ракъул гӀазаб биччаларо,
пасикъасе бокьарабги Гьес нахъчӀвала[+].
4КӀвахӀалал квераз чи мискинлъизавула,
квалквадулел квераз – бечелъизавула[+].
5Риидал хур бакӀарулев чи – цӀодорав чи вуго,
лъилъарулъ кьижун чӀаравги инжитлъула.
6Муъминчиясул бетӀералде баркат рещтӀуна,
пасикъасул кӀалдиб зулму бахчун букӀуна.
7Муъминчи ракӀалде щвезавуни – баркат лъола,
пасикъасул цӀаргицин кӀочон тола.
8ГӀакъилас лъикӀаб амру ракӀ-ракӀалъго къабул гьабула,
амма гӀантав чӀандачи хъущтӀула-тарула.
9ВацӀцӀадго хьвадулесе хӀинкъи букӀунаро,
мекъаб-тӀекъаб нух тӀаса бищарав ккун вачун уна[+].
10Квешлъиялъе бер къинкӀулес пашманлъизарула,
ракӀрагьун кӀалъалес маслихӀат гьабула[+].
11Муъминчиясул кӀалдисан маулхӀаят бецӀцӀула,
пасикъасул кӀалдиб зулму бахчун букӀуна[+].
12Рокьукълъиялъ кьалде рачуна,
рокьиялъ киналго мунагьал рахчула[+].
13ЦӀодорасул кӀалдиб гӀакъиллъи батула,
гӀакълу гьечӀесул гьодилъ кьабизе хьоп батула[+].
14ГӀакъиласул ракӀалъ гӀелму-лъай цӀунула,
гӀабдаласул кӀалалъ паналъи-пасалъи тӀаде цӀала[+].
15Бечедасул боцӀи-рикъзи – щулияб хъала,
мискинасул язихълъи – чӀобогояб чӀвадан[+].
16Муъминчиясул бетӀербахъиялъ гьесие чӀаголъи кьола,
пасикъасе щвараб хайиралъ гьев тамихӀалде вачуна[+].
17Малъараб гӀадахъ босулев чи гьелъ чӀаголъиялде вачуна,
кантӀизави къабул гьабуларев чи къосуна[+].
18Тушманлъи рекӀелъ бахчарасул кӀалдиб гьереси букӀуна,
мацӀ гьабун гаргадулев чиги гӀабдал вуго.
19РагӀи гӀемералъуб мунагь гьечӀого хутӀуларо,
жиндирго кӀалалда кӀулал раравги цӀодорав чи вуго[+].
20Муъминчиясул кӀалдиб мацӀ – гӀарац-меседалда релълъуна,
пасикъасул ракӀ – щибго гуреб жо ккола.
21Муъминчиясул кӀалалъ чанги чи хьихьула,
гӀабдалзаби жидерго гӀакълу дагьлъиялдалъун хола.
22БетӀергьанасул баркаталъ бечелъизарула,
баркатгун вугев чиясда ургъелги къварилъиги лъаларо.
23ГӀабдал квешаб гӀамалалдаса вохула,
гӀакъилав чи жиндирго цӀодорлъиялдаса вохула[+].
24Пасикъав чи жиндаса хӀинкъараб жо гьесда тӀаде бачӀуна,
муъминчиясул мурад тӀубачӀого хутӀуларо.
25Кутакаб гьури бахъанищ –
пасикъав чи араб бакӀ лъачӀого тӀагӀуна,
муъминчийин абуни щулаго чӀола[+].
26ГӀусазе къанцӀа гӀадаб ва беразе кӀкӀуй гӀадаб жо буго
кӀвахӀалав чи къваригӀелалъ витӀи[+].
27БетӀергьанасукьа хӀинкъиялъ гӀумру халалъизабула,
пасикъазул гӀумру къокълъула[+].
28Муъминчиясул хьул лъуни, рохел насиблъула,
пасикъасул хьул лъуни, балагь насиблъула[+].
29БетӀергьанасул нух – ракӀбацӀцӀадав чиясе щулияб хъала,
квешлъи гьабулевги гьелъ паналъиялде вачуна.
30Муъминчи киданиги хъущтӀиларо-тариларо,
пасикъав чиги ракьалда тӀад хутӀиларо[+].
31Муъминчиясул кӀалдисан гӀакъиллъи бецӀцӀула,
квешлъиялъе кӀалдиб багъарараб мацӀ къотӀун рехула[+].
32Муъминчиясул кӀалалда лъала рекӀелъ рекъолеб рагӀи бицине,
пасикъасул кӀалалъ кинабго кӀалагъоркье чӀвазабула.

#### БЕТӀЕР 11

1ХӀилла-рекӀкӀ гьабурал цӀадираби БетӀергьанасе рихарал руго,
битӀун цӀалел гираби Гьесие рокьула[+].
2ГӀамалкӀодолъиялда цадахъ инжитлъи-къабихӀлъи букӀуна,
хӀеренлъи-хӀалимлъиялда цадахъ гӀакъиллъи букӀуна[+].
3РитӀухъазул ракӀбацӀцӀалъиялъ гьел нухда рачуна,
божизе бегьуларезул хиянаталъ жалго гьалаглъизарула[+].
4БетӀергьанасул ццин бахъараб къоялъ
бечелъиялъ кумек гьабуларо,
ритӀухълъиялъ хвалдаса хвасар гьавула[+].
5РакӀбацӀцӀадав чиясул ритӀухълъиялъ гьесул нух битӀизабула,
квешалги жидерго квешлъиялъ хвезарула[+].
6Муъминчиясул ритӀухълъиялъ гьев хвасар гьавула,
хиянатчагӀи жидерго рекӀел гьаваялъул гьиналъ ккун руго[+].
7Квешав чи хвараб мехалъ
гьесул букӀараб хьул-къасд гӀадада ккола,
жиндирго къуват-жаналдалъун щвезе
ракӀалда букӀарабги лъугӀун уна[+].
8Муъминчи балагьалдаса хвасарлъула,
яхӀ-намус гьечӀев чи гьесул бакӀалда балагьалда гъоркье ккола[+].
9ЯхӀ-намус гьечӀесул кӀалалъ мадугьал паналъизавула,
Аллагь вичӀчӀиялъул гӀелмуялъ муъминчи хвасар гьавула.
10Муъминчиясде гьарзалъи-баркат рещтӀараб мехалъ,
шагьарго бохула,
яхӀ-намус гьечӀев чи паналъараб мехалъ,
киназго рохел лъазабула[+].
11Муъминзабазул баркаталдалъун шагьаралъул цӀар борхизабула,
пасикъазул кӀалалъ гьеб щущазабула[+].
12ГӀакълу гьечӀев чи мадугьаласда тӀад велъанхъула,
гӀакъилас кӀал данде бачун тола.
13МацӀихъанас чияр балъголъи къватӀибе загьир гьабула,
гӀакъилав чияс балъголъи цӀунула[+].
14НасихӀатал гьечӀони, халкъ паналъула,
гӀакълучагӀи цӀикӀкӀанагӀан бергьенлъиги хӀакълъула[+].
15Чияе гӀоло гъоркье чӀарав чияс жиндиего квешлъи гьабула,
квер бачун рагӀи кьей рихарасе хӀинкъи букӀунаро.
16РакӀ лъикӀай чӀужугӀадамалъ лъикӀаб цӀар-рецц балагьула,
ракӀ квешав бихьинчияс гӀицӀго бечелъи балагьула.
17РакӀ лъикӀасе пайда-хайир насиблъула,
ракӀ квешас жиндаго тӀаде балагь бачуна.
18Квешлъиялъухъ щолеб хайир рекӀкӀаб букӀуна,
ритӀухълъи бекьулесул хур цӀун бачӀиналда божизе бегьула[+].
19Унго-унголъун ритӀухъав чи чӀаго хутӀула,
квешлъиялда хадув лъугьарасде хвел тӀаде гӀунтӀула[+].
20РекӀелъ хӀилла-рекӀкӀ бугев чи БетӀергьанасе рихарав вуго,
ракӀбацӀцӀадго хьвадулесдаса Гьев разилъула.
21РакӀчӀун абизе бегьула
квешав чи тамихӀалдаса ворчӀиларилан,
амма муъминчи хвасарлъила[+].
22Берцинай, амма цӀодорлъи гьабуларей чӀужугӀадан релълъуна
болъонил магӀарзукъалазда бараб меседил кӀиликӀалда.
23Муъминзабаз хӀаракат бахъула гӀицӀго лъикӀлъи гьабизе,
пасикъазул хӀаракаталъ БетӀергьанасул ццин бахъиналде рачуна.
24Цояс сахаватго чвахизабула садакъаде кьолеб жо,
ва гьесул бечелъи жеги цӀикӀкӀуна,
цогидас къан ккун тола –
жиндиего заралалъе[+].
25Сахаватав чиясул лъикӀаб гӀумру букӀуна,
цогидазул хӀалхьезабулев чи хӀалхьиялда хутӀула.
26Жиндиего чед нахъе цӀунарав чиясе халкъалъ нагӀана кьола,
амма гьеб бичулесул надалда баркаталъул мугьру букӀуна[+].
27ЛъикӀлъи гьабизе гӀедегӀулев чи ккола
Аллагьасдасан баркат балагьулев чи,
амма квешлъи балагьулев чиясда тӀаде
квешлъи рещтӀуна[+].
28Бечелъиялде мугъ чӀварав чи гӀодов ккола,
муъминчиясул хуриб тӀор цӀубараб букӀуна.
29Жиндирго хъизан биххизабурасе гьури насиблъула,
гӀабдаласни гӀакъиласе лагълъи гьабизе ккола.
30Муъминчиясул гӀамал – гӀумруялъул гъветӀ,
гӀакъилав чияс гӀадамазул ракӀ жиндехунго цӀала[+].
31Муъминчиясе дуниялалда щола шапакъат,
пасикъазеги мунагьал гьарулезеги щолеб гӀазаб-гӀакъуба
гӀемерго цӀикӀкӀараб букӀуна[+].

#### БЕТӀЕР 12

1НасихӀат бокьулесе гӀелму-лъайги бокьула,
кантӀизе бокьуларев чиги гӀабдал вуго[+].
2ЛъикӀасдаса БетӀергьан разилъула,
макруяв чиясени Гьес тамихӀ гьабула.
3Пасикъасул гъотӀоца кьалбал риччаларо,
муъминзабазул гъотӀол кьалбал щулиял рукӀуна[+].
4ГӀамал лъикӀай лъади –
росасул бетӀералда лъолеб таж ккола,
инжитай лъади –
гьесул рукьбузда чӀвалеб ккал буго[+].
5Муъминчиясул къасд-ният ритӀухълъиялде буссараб букӀуна,
пасикъазул ишазулъ хӀилла-макру букӀуна[+].
6Пасикъазул кӀалзул калам ккола
гӀадамазул би гӀодобе тӀезе гьабулеб гъоркьчӀел,
муъминзабазул кӀалалъ гӀадамал хвасар гьарула[+].
7Пасикъав чи кӀалагъоркье речӀчӀула,
гьесул иш лъугӀула,
муъминчиясул рукъалъул кьучӀ щулияб букӀуна.
8Инсан веццула гьесул цӀодорлъи бихьун,
рекӀелъ хӀилла-рекӀкӀги хиянатги бугев халкъалъе инжитлъула.
9ЦохӀо лагъасул бетӀергьанлъун вукӀун,
живго гӀодовегӀанлъун вихьи лъикӀ,
чадил мочӀу гьечӀеб мехалъги гӀамал кӀодолъун вукӀиналдаса.
10Муъминчиясда лъала жиндирго хӀайваназе хӀажатаб жо,
пасикъасул ракӀ бицатаб букӀуна[+].
11Хур бекьулев чи чадица гӀорцӀула,
гьодорал анищазда гӀумру тӀамулевги гӀакълу гьечӀев чи вуго[+].
12Пасикъазул хъала – чвахун унеб сали,
муъминзабазул гъотӀол кьибил къвакӀараб ракьулъ букӀуна.
13Пасикъасе жиндирго мунагьаб кӀалалъ къор гъола,
муъминчи балагьалдаса ворчӀула[+].
14Кверал квалквадун щолебго гӀадин,
кӀалзул каламалдалъунги щола инсанасе боцӀи-рикъзи[+].
15ГӀабдаласда ккола жиндир нух битӀараб бугилан,
цӀодорав чи цогидасул гӀакълуялъухъ гӀенеккула[+].
16ГӀабдалас гъобсагӀатго тӀатинабула жиндирго рекӀекълъи,
цӀодорас пикруцин гьабуларо жиндир ракӀ лъукъиялъул[+].
17РитӀухъав нугӀас битӀараб бицуна,
гьересинугӀас гьерсал рицуна[+].
18УргъичӀого рехараб рагӀуца хвалчаца гӀадин лъукъула,
гӀакъилазул мацӀалдасан дару бецӀцӀула[+].
19БитӀараб рагӀи абадиялъего хутӀула,
гьереси цохӀо лахӀзаталда тӀатуна[+].
20Квешлъиялъе ургъулез жидеего хӀилла-рекӀкӀ гьабула,
маслихӀатчагӀазул рекӀелъ рохел букӀуна.
21Муъминчиясде балагь бачӀунаро,
пасикъал гӀадамал балагьалъулъ къан рукӀуна.
22Гьереси бицунеб кӀал БетӀергьанасе рихараб буго,
ритӀухъал чагӀаздаса Гьев разилъула[+].
23ЦӀодорас жиндирго гӀелму-лъай бахчула,
гӀабдаласул рекӀелъан гӀантлъи гьулчун бачӀуна[+].
24Квалквадулеб квер ханлъуда букӀина,
кӀвахӀалъ лагълъиялде ккезарула.
25РакӀкъварилъиялъ чи чурхъула,
лъикӀаб рагӀуца вохизавула.
26Муъминчияс мадугьаласе нух бихьизабула,
пасикъазул гӀамал-хасияталъ жалго къосинарула.
27КӀвахӀалав чияс жиндирго чанил гьан бежуларо,
кӀвахӀ гьечӀесе боцӀи-рикъзи камуларо.
28РитӀухълъиялъул нух – чӀаголъиялъул нух,
мекъаб-тӀекъаб нухалъ хвалде рачуна.

#### БЕТӀЕР 13

1ЦӀодорав васас инсуца малъараб босула,
яхӀ-намус гьечӀев чи кантӀизавиялъухъ гӀенеккуларо[+].
2КӀалзул каламалдалъун инсанасе лъикӀлъи щола,
хиянатчиясул рекӀелъ квешлъи букӀуна[+].
3КӀал цӀунарас рухӀги цӀунула,
ургъичӀого кӀалъалесде балагь бачӀуна[+].
4КӀвахӀаласул рекӀее гӀемераб жо бокьула – щибниги щоларо,
кӀвахӀ гьечӀезейин абуни, рекӀее бокьарабщинаб щола[+].
5Муъминчиясе гьереси рихараб буго,
пасикъав чи инжитго ва къабихӀго хьвадула.
6РакӀбацӀцӀадав инсан ритӀухълъиялъ сапаралдаги цӀунула,
пасикъав чи мунагьалъ гӀодов ккезавула[+].
7Цояв жив бечедав вугилан чӀола,
жиндир щибниги гьечӀониги,
цогидавин абуни, кигӀан кӀудияб бечелъи жиндир бугониги,
щибниги гьечӀилан чӀола[+].
8Инсанасул бечелъи – гьесул гӀумруялъухъ бахъулеб магъало,
мискинчиясе гьелъул хӀинкъи букӀунаро.
9Муъминчиясда тӀад нур чӀун букӀуна,
пасикъазул чирахъ сун уна.
10ГӀамалкӀодолъиялдалъун гӀицӀго дагӀба-рагӀи ккола,
гӀакълу дандбалезулъ гӀакъиллъи букӀуна[+].
11ГӀедегӀун данде бакӀарараб бечелъи
хехго лълъаранибе уна,
дагьа-дагьабккун данде бакӀарараб –
цӀикӀкӀунебго цӀикӀкӀунеб букӀуна.
12Хьул хӀорлъани – ракӀ чӀунтула,
анищ тӀубайги гӀумруялъул иццлъун рикӀкӀуна[+].
13НасихӀат гӀадахъ босуларесе гӀазаб хӀакълъула,
амруял тӀуразарулесе кири хъвала.
14ГӀакъиласул насихӀат – маулхӀаяталъул ицц,
хвалил кӀичӀикьа гьелъин рорчӀизарулел[+].
15ГӀакълу камиллъиялъ ракӀ рази гьабула,
хиянатчиясул нух цӀакъ захӀматаб букӀуна.
16ЦӀодорав чи гӀелму-лъаялда нахъвилълъуна,
гӀабдалас жиндирго гӀантлъи тӀатинабула.
17Намус гьечӀев чапарас балагьалде рачуна,
божи бугев вакил унтуе дару гӀадин вукӀуна[+].
18Малъараб босуларесда тӀаде ресукълъиги хӀакъирлъиги бачӀуна,
малъухъе хьвадулесул хӀурмат гьабула[+].
19Мурадалде щвеялъ ракӀ бохизабула, гӀабдалзабазин абуни,
квешлъиялдаса инкар гьаби балагьлъун рикӀкӀуна.
20ГӀакъиласулгун гьоркьоблъи ккурасе гӀакълу щола,
гӀабдаласулгун гьудуллъи гьабурасе зарал ккола.
21Мунагь гьабурасда хадубчӀун балагь букӀуна,
муъминчиясе шапакъаталъе лъикӀлъи щола.
22ЛъикӀав чияс лъималазул лъималазеги ирс нахъе тола,
мунагьчияс данде гьабураб боцӀи-рикъзи муъминзабазе хутӀула[+].
23Мискинасулги хур цӀун бачӀине бегьула,
хӀилла-рекӀкӀалъ хурул бачӀин хӀурудахъ инабула.
24Хьопалда гурхӀарав чи – жиндирго вас рихарав чи,
вас вокьулес гьесие гӀадлу гьабичӀого толаро[+].
25Муъминзаби гӀорцӀизегӀан кванала,
пасикъазул чехь бакъун хутӀула[+].

#### БЕТӀЕР 14

1ГӀакъилай лъадуца рукъ гӀуцӀула,
гӀанталъ гьеб жиндирго квераз биххизабула.
2БитӀараб нухдасан унев чи БетӀергьанасукьа хӀинкъула,
кӀичӀ-кӀичӀараб нухдасан унес Гьев сан гьавуларо[+].
3ГӀабдаласул кӀалалъе жиндирго гьодилъ кьабизе хьоп хайирлъула,
гӀакъиласул кӀалалъ живго цӀунула[+].
4Оцал гьечӀесул руссун чӀобого букӀуна,
оцал хӀалтӀизарулесул хур цӀун бачӀуна.
5РитӀухъав нугӀас гьереси бицунаро,
гьересинугӀас гьерсал хъурула[+].
6ЯхӀ-намус гьечӀесе, кигӀан балагьаниги, гӀакъиллъи щоларо,
цӀодорасе гӀелму-лъай бигьаго щола[+].
7ГӀантав чиясдаса рикӀкӀалъе,
гьесул рагӀулъ гӀакъиллъи батуларин дуда.
8ГӀакъиласул цӀодорлъи –
жиндирго нух лъай,
гӀабдалзабазул гӀакълу гьечӀолъи –
хӀилла-макруялъул нух тӀаса бищи.
9ГӀабдалзаби – мунагьалдаса лъутулезда тӀад релъанхъула,
лъикӀал гӀадамазул рукъалда баркат лъола.
10РекӀеда лъала жиндилъго бугеб пашманлъи-къварилъи,
рекӀелъ бугеб рохалилъе чияр чи лъугьунаро.
11Пасикъав чиясул рукъзал риххула,
муъминчиясул чадир берцинлъула[+].
12Буго нух инсанасда битӀарабилан кколеб,
амма ахиралда гьелъ хвалде рачуна[+].
13Велъанхъулеб мехалъгицин унтизе бегьула инсанасул ракӀ,
рохелги пашманлъиялде сверизе бегьула[+].
14Пасикъазе – жидерго ишазухъ жаза насиблъула,
лъикӀазе – жидерго ишазухъ кири насиблъула.
15Жагьилав чи сундаго божула,
цӀодорав чи щибаб гали тӀамизе ургъула.
16ГӀакъилав чи, квешлъиялдаса хӀинкъун,
гьелдаса рикӀкӀад чӀола,
гӀабдал сункьаниги хӀинкъуларо,
ва лъиданиги кӀоларо гьесда квелъ базе.
17Ццин хехас гӀантал жал гьарула,
квешлъиялъе ургъулев чи халкъалда рихуна.
18Жагьилал гӀадамазе гӀантлъи насиблъула,
цӀодорал гӀадамазе гӀелму-лъаялъул таж щола.
19Квешаз лъикӀазда цебе бетӀер къулизе буго,
пасикъазги муъминзабазул кавудухъ бетӀер къулизе буго[+].
20Мискинчиясдаса мадугьалгицин лъутула,
бечедасул гьудулзаби гӀемер рукӀуна[+].
21Мискинав мадугьал сан гьавуларесе мунагь букӀуна,
гьардарав гурищ мискинзабазда гурхӀулев чи![+]
22Квешлъиялъе ургъулел чагӀи къосун ккун гьечӀелищха?
Амма лъикӀлъиялъе ургъулев чи гӀадамазе вокьула
ва гьесде божилъиги букӀуна.
23Щибаб хӀалтӀи-пишаялъулъ пайда-хайир букӀуна,
гӀадада кӀалъалеб кӀалалдасан зарал гуреб жо букӀунаро[+].
24ГӀакъилазул бечелъи – жидерго бетӀералда лъолеб таж,
гӀакълу гьечӀелалги жидерго гӀантлъиялдалъун лъала.
25БитӀараб бицунев нугӀас гӀадамал хвасар гьарула,
гьересинугӀас хиянат гьабула.
26Аллагьасукьа хӀинкъи – бахъизе кӀолареб хъала,
Гьесукьа хӀинкъулесул лъималазеги
гьеб хъалаялъуб хӀинкъи букӀунаро.
27Аллагьасукьа хӀинкъи – маулхӀаяталъул ицц,
хвалил кӀичӀикьаги гьелъин рорчӀизарулел[+].
28Халкъ гӀемерлъани – хан тӀадегӀанлъула,
гӀадамал дагьлъани – пача паналъула.
29Сабру кӀудияв чи жиндирго гӀакълуялдалъун тӀадегӀанлъула,
ццин хехас жиндирго гӀантлъи тӀатинабула[+].
30РекӀел сабруялъ чорхое чӀаголъи кьола,
бербахиллъиялъ рукьби туризарула[+].
31Мискиназе зулму гьабулес гьел рижарав Аллагь какула,
хӀажатасда гурхӀулес Гьесие рецц гьабула[+].
32Пасикъал чагӀи жидерго квешлъиялъулъ гъанкъула,
муъминзаби жидерго лъикӀлъиялъ хвасар гьарула.
33ЦӀодорасул ракӀ гӀакъиллъиялъе рекъон ккола,
гӀабдалзабазда гьеб бугеблъигицин лъаларо.
34РитӀухълъиялъ халкъ кӀодо гьабула,
мунагьалъ щибаб къавмалъе рогьо-нич гьабула.
35ЦӀодорав лагъас хан вохизавула,
инжитав лагъас гьесул ццин бахъинабула.

#### БЕТӀЕР 15

1ХӀеренаб жавабалъ ццин гӀодоцинабула,
хъачӀаб рагӀуца ццин гьалаглъизабула[+].
2ГӀакъилазул мацӀалдасан гӀелму-лъай бецӀцӀула,
гӀабдалзабазул кӀалдисан гӀантаб рагӀи бурула.
3БетӀергьанасул бер щолареб бакӀ гьечӀо:
квешалги рихьула, лъикӀалги рихьула.
4КӀалзул хӀеренлъи – чӀаголъиялъул гъветӀ,
кӀалзул гьересиялъ ракӀ чӀунтизабула[+].
5ГӀабдалас инсул малъа-хъвай гӀад-хочӀ гьабула,
кантӀизави къабул гьабурасе гӀакълу щола.
6Муъминчиясул рукъ хазинадул цӀун букӀуна,
пасикъасул боцӀи-рикъзиялъ балагь тӀаде цӀала.
7ЦӀодоразул кӀалалъ гӀелму-лъай тӀибитӀизабула,
гӀабдалзабазул ракӀал гьелдаса рикӀкӀад рукӀуна.
8Пасикъазул къурбан БетӀергьанасе рихараб буго,
муъминзабазул гьари-дугӀаялдаса Гьев разилъула[+].
9Пасикъасул нух БетӀергьанасе рихараб буго,
витӀун хьвадулев чи Гьесие вокьула.
10Нухдаса тарарасе тамихӀ кӀудияб букӀуна,
малъараб гьабуларевги хвалде уна[+].
11ЖужахӀги Жагьандаманги БетӀергьанасул берда цебе буго,
гӀадамазул рекӀелъ бугеб Гьесда дагьабги лъикӀ бихьиларищха![+]
12ЯхӀ-намус гьечӀесе бокьуларо живго кантӀизавизе,
гӀакъилазда аскӀовеги унаро гьев.
13РекӀелъ рохел бугони, гьумерги бохун букӀуна,
рекӀелъе рещтӀараб ургъелалъ ракӀ чӀунтизабула[+].
14ЦӀодорасул рекӀеца гӀелму-лъай тӀалаб гьабула,
гӀабдалзабазул кӀалалъ кунеб жо гӀантлъи букӀуна[+].
15Мискин-пакъирасе киналго къоял квешал рукӀуна,
ракӀ бохун вугесе кидаго бертин букӀуна.
16БетӀергьанасукьа хӀинкъун щвараб дагьаб лъикӀ,
гӀемераб бечелъиги щун,
гьелъул хӀинкъиялда гъоркь рукӀиналдаса[+].
17Рохалида кванараб чӀахӀил квен лъикӀ,
мачӀадалъе хьихьараб оцол гьан ццин къулчӀун кванаялдаса[+].
18Ццин хехас кьалул цӀа рекӀинабула,
сабру бугес дагӀба-рагӀи свинабула[+].
19КӀвахӀаласул нух зазил цӀун букӀуна,
муъминчиясул нух цӀан битӀараб букӀуна[+].
20ЦӀодорав васас эмен вохизавула,
гӀантас эбел сан гьаюларо[+].
21ГӀабдал жиндирго гӀантлъиялдаса вохун вукӀуна,
цӀодорав чи битӀараб нухдасан уна[+].
22ГӀакълу-насихӀат гьечӀони, мурадалде щоларо,
гӀакълу кьолел гӀемерлъани, мурад тӀубала[+].
23Жиндирго кӀалзул берцинаб жавабалъ инсан вохизавула,
абизе кколелъуб абураб рагӀул лъикӀлъиха![+]
24ЦӀодорав чиясул нухалъ борхалъуде рачуна,
ахада бугеб жужахӀалдаса гьев хвасарлъизе[+].
25ЧӀухӀарав чиясул рукъ БетӀергьанас кӀалагъоркье чӀвазабула,
къоролалъул хурул гӀурхъи-ссан Гьес букӀаралъубго чӀезабула.
26Квешасул ният-къасд БетӀергьанасе рихараб буго,
лъикӀасул каламалдаса Гьев разилъула[+].
27ХӀарамаб боцӀи-рикъзиялда хъантӀарас рукъ чӀунтизабула,
ришват рихаравги чӀаго хутӀула[+].
28Муъминчияс рагӀи ургъун бицуна,
пасикъасул кӀалалъ квешлъи лагӀула[+].
29Пасикъав чиясдаса рикӀкӀад вуго БетӀергьан,
муъминчиясул гьари-дугӀа Гьесда рагӀула.
30РакӀ аваданго бугесул балагьиялъ чи вохизавула,
лъикӀаб ругьелалъ ракьа щулалъизабула[+].
31ГӀакъилзабазда гьоркьов ватула гӀумру-яшав лъикӀлъулеб
насихӀаталъухъ гӀенеккулев чи.
32Малъараб гӀадахъ босуларес жиндирго гӀумру инжит-хӀакъир гьабула,
насихӀаталъухъ гӀенеккарасе гӀакълу щола[+].
33Аллагьасукьа хӀинкъи – гӀакъиллъи-цӀодорлъи ккола,
хӀурмат-къадруялъул цебехъан – хӀалимлъи-хӀеренлъи буго[+].

#### БЕТӀЕР 16

1РекӀел пикру-хиял инсанасдасан буго,
кӀалзул жаваб БетӀергьанасдасан буго[+].
2Инсанасда ракӀалде ккола жиндир ният-къасд бацӀцӀадаб бугилан,
БетӀергьанас борцун-цӀан буго щибаб рухӀалъул пикру-хиял[+].
3Дурго ишал БетӀергьанасде тӀамун тани,
ракӀалда бугебщинаб тӀубала.
4Цо мурад гьечӀого щибниги бижичӀо БетӀергьанас,
пасикъалгицин гьес рижун руго
балагьалъул къоялъ паналъизе[+].
5ГӀамал кӀудиявщинав чи БетӀергьанасе рихарав вуго,
гьев тамихӀалдаса ворчӀунгутӀиялда ракӀчӀараб буго[+].
6ГурхӀел-рахӀмуялъги божилъиялъги мунагьал рахчула,
БетӀергьанасукьа хӀинкъиялъ квешлъи нахъчӀвала[+].
7Инсанасул ишаздаса БетӀергьан разилъун вугони,
гьесул тушманзабазулгунцин рекъел букӀинабула Гьес[+].
8ХӀалалаб-бацӀцӀадаб дагьаб лъикӀ,
хӀилла-рекӀкӀалдалъун щвараб гӀемералдаса[+].
9Инсанас тӀаса бищула живго хьвадизе нух,
гьеб нухдасанги гьев БетӀергьанас вачуна[+].
10Аллагьасул кӀалдисан кӀалъала парччахӀ,
диван къотӀулеб мехалъги гьесул мацӀалца мунагь гьабуларо[+].
11РитӀарал цӀадирабиги
цӀадирабазул суркӀбиги
БетӀергьанасдасан руго,
базарганасул таргьинир ругел гирабиги
Гьесдасан руго[+].
12Квешлъи гьаби парччахӀзабазе рихараб буго,
ритӀухълъиялъин гьесул ханлъи щулалъизабулеб![+]
13Гьереси бицунареб кӀал парччахӀзабазе бокьула,
битӀараб бицунесул къиматги гьабула гьез[+].
14ПарччахӀасул ццин – хвалил чапар,
амма гӀакъилав чиясда кӀола гьев гӀодове виччазавизе[+].
15ПарччахӀасул гьумер роцӀун бугони, рагӀияталъул хӀал хьола,
гьев разилъи релълъуна ихдалил цӀадал накӀкӀалда.
16ГӀакъиллъи щвей – месед щвеялдаса лъикӀ,
гӀакълу-насихӀат щвейги лъикӀ – бацӀцӀадаб гӀарац щвеялдаса[+].
17РацӀцӀадал гӀадамазул нух – квешлъиялдаса лъути;
жиндирго нух цӀунарас рухӀги цӀунула.
18Гьалаглъи-паналъиялъул цебехъан – чӀухӀи,
кӀалагъоркье речӀчӀиялъул цебехъан – гӀамалкӀодолъи[+].
19Мискиназда гьоркьов сабруялда вукӀин лъикӀ,
чӀухӀаразулгун давла бикьулев вукӀиналдаса.
20БетӀергьанасул рагӀи гӀадахъ босарасе лъикӀлъи насиблъула,
гьардарав гурищха Гьесде тӀамун тарав[+].
21БотӀролъ гӀакълу бугесда цӀодоравилан абула,
гьуинаб кӀал кӀалъалесул гӀелму-лъайги цӀикӀкӀуна.
22ЦӀодорасе малъа-хъвай – маулхӀаят ккола,
гӀабдалзабазе тамихӀ-жаза жидерго гӀантлъи буго[+].
23ГӀакъиласул рекӀеда бараб буго гьесул кӀалалъ бицунебги,
гьесул кӀалдисанин гӀакълу-насихӀатги бачӀунеб.
24Гьуинаб калам найил гьоцӀолъун рикӀкӀуна:
рекӀее лазатги кьола гьелъ, рукьбузе сахлъиги кьола[+].
25Буго нух инсанасда битӀарабилан кколеб,
амма ахиралда гьелъ хвалде рачуна[+].
26Гьавудулев чи ракъиялъ хӀалтӀизавула,
гьесул чохьоца квалквадизе тӀамулев вугелъулха гьев.
27ХӀалихьатав-къадарав чияс квешлъи ургъула,
гьесул мацӀалдасан гьелегьараб цӀа бурулеб бугин ккола[+].
28ТӀекъав чияс дагӀба-рагӀи тӀибитӀизабула,
мацӀихъанас гьудулзабиги цоцаздаса ратӀа гьарула[+].
29Хъубаб къасд бугес живго гӀадинав чи къосинавула,
квешаб нухдасан ине гьесизавула гьев[+].
30Берзул ишанал гьарун валагьула макруялъе ургъулев чи,
рекӀелъ квешлъи бугесги кӀал кӀичӀизабула.
31ХъахӀаб рас ккола чӀухӀараб таж,
ритӀухъго гӀумру тӀамурасдайин гьеб баккулеб[+].
32Сабру кӀудияв чи
багьадурасдасаги лъикӀавила,
жиндирго напс квегъизе кӀолевги –
шагьар кверде босарасдаса лъикӀавила[+].
33Можоро квенчӀелтӀе рехула,
амма можороялъул тӀолабго хӀукму БетӀергьанас къотӀула[+].

#### БЕТӀЕР 17

1ХӀалхьиялда кваназе бакъвараб чадил мочӀу лъикӀ,
дагӀба-рагӀиялда кваназе бечедаб столалда нахъа гӀодорчӀеялдаса[+].
2ЛъугьинчӀев васасдаса цӀодорав лагъ тӀадегӀанавила,
вацазда гьоркьоб бикьараб ирсалъул бутӀаги щолебила гьесие[+].
3ГӀарцул хӀалбихьула цӀадул гьелегьиналъ,
меседил хӀалбихьула цӀадул кутакалъ.
Инсанасул рекӀел хӀал БетӀергьанас бихьула[+].
4Квешав чи квешаб кӀалалъухъ гӀенеккула,
гьересичиясги гьерсилаб мацӀ гӀадахъ босула.
5Мискинасда тӀад велъанхъулев чи ккола
жив вижизавурасда гӀайиб чӀвалев чи,
чияде балагь бачӀиналдаса вохулев чиги
тамихӀалдаса ворчӀуларо[+].
6Херазе ботӀрода лъезе таж – гьезул лъималазул лъимал,
лъималазе чӀухӀи – жидерго эмен.
7ГӀабдаласул кӀалдир тӀадегӀанал рагӀаби рекъоларо,
къо-асс бугесдаги гьерсилаб мацӀ дагьабги цӀакъ рекъоларо[+].
8Ришват кьолев чиясда ракӀалде ккола
гьелда гьабизе кӀолареб жо гьечӀилан,
киве гьеб босун аниги, мурад тӀубалебилан[+].
9Чияр гӀайиб-хатӀаялда тӀаса лъугьунев чияс божа-рокьи цӀикӀкӀинабула,
амма гьеб тӀатинабулес гьудулзаби цоцаздаса ратӀа гьарула.
10БадибчӀваялъ гӀакъиласе гьабулеб асар цӀикӀкӀараб букӀуна,
нусго тӀил кьабиялъ гӀабдаласе гьабулеб асаралдаса.
11Квешав чи питна балагьулев вукӀуна,
амма малакулмавт рещтӀуневха гьесухъе.
12ТӀанчӀи кодоса рахъараб цигун дандчӀвай лъикӀ,
гӀантлъиялъ квелъ барав гӀабдал дандчӀваялдаса[+].
13ЛъикӀлъиялъухъ квешлъи гьабурасул рокъоса
квешлъи лъугӀизе рес гьечӀо.
14ДагӀба-рагӀи ккезаби релълъуна
лъадада цебеса сангар биххизабиялда;
лъим гьулчун бачӀиналде лъугӀизабе кьал[+].
15БетӀергьанасе рихарал руго –
гӀайиб ккарав ритӀухъ гьавулевги
гӀайиб гьечӀесе тамихӀ гьабулевги[+].
16ГӀабдаласул хъатикь гӀарац щибизе?
ГӀакъиллъи бичун босизейищ?
Гьелъиегицин гӀакълу гӀоларо гьесул.
17Гьудуласул рокьи лъикӀалъулъги квешалъулъги загьирлъула,
къварилъи тӀаде бачӀиндалги ратизейин вацал рукӀунел[+].
18ГӀакълу гьечӀев чияс кьабун квер бачун къотӀи гьабула,
чияр налъи бецӀилилан рагӀи кьола.
19ДагӀба-рагӀи бокьулев чи ккола
мунагь гьабизе бокьулев чи.
ЧӀухӀдаего каву борхат гьабулев чи ккола
жиндиего паналъи балагьулев чи[+].
20РекӀелъ хӀилла-рекӀкӀ бугесде лъикӀаб къо бачӀунаро;
гьерсилаб мацӀ кӀалдиб бугесде балагь бачӀинчӀого хутӀуларо.
21ГӀантав вас къавулъ вугони къварилъи тӀаса унаро,
гӀакълу гьечӀев васасги эмен вохизавуларо[+].
22РакӀ аваданлъи – инсан сахлъулеб дару,
ракӀ бечӀаялъ ракьа бакъвазабула[+].
23Пасикъасе ришват лъороса бахъун кьола,
гьес мекъаб диван къотӀизе гӀоло[+].
24ЦӀодорав чи битӀахъе гӀакъиллъи бугелъуве валагьун вукӀуна,
гӀабдаласул берал рахъ-рахъалде ралагьун рукӀуна.
25ГӀантав вас – инсул рекӀее унти
ва жив гьавурай эбелалъул рекӀее пашманлъи[+].
26ГӀайиб гьечӀесе тамихӀ гьаби
квешаб жо буго,
гьединго квешаб буго
ракӀбацӀцӀалъи сабаблъун саламатал гӀадамал цӀалаца рухи.
27ГӀелму-лъай бугес рагӀи ургъун бицуна,
цӀодорав чиясги жиндаго квелъ бала[+].
28ВуцӀцӀун чӀолев гӀабдалги гӀакъилавлъун рикӀкӀуна,
кӀал данде бачун чӀани, цӀодоравлъунги рикӀкӀуна.

#### БЕТӀЕР 18

1БатӀа кӀанцӀун чӀарав чи – жиндиего пайда балагьулев чи;
цогидазул пикру гьес гӀадахъ босуларо.
2БичӀчӀизе-лъазе гуро гӀабдаласе бокьулеб,
гьесие бокьула рекӀелъ бугеб пикру загьир гьабизе.
3Иман гьечӀолъиялда хадуб хӀакъирлъи-къабихӀлъиги букӀуна,
инжитал ишазда хадуб рогьо-ничги букӀуна.
4Инсанасул кӀалдир гӀакъилал рагӀаби гъваридаб ралъадлъун рикӀкӀуна,
гӀакъиллъиги – чвахун унеб лъимлъун рикӀкӀуна[+].
5Диван къотӀулаго, гӀайиб бугев бергьинавун,
гӀайиб гьечӀев къезави лъикӀаб жо гуро[+].
6ГӀабдаласул мацӀалца кьалде рачуна,
кӀал сабаблъун гьесул гьодилъ тӀилал щола[+].
7ГӀабдаласул кӀалдиб мацӀ – гьев паналъизавулеб жо,
гьесул кӀутӀбуздасан бачӀарабги – гьев жаниве вортулеб гвенд[+].
8МацӀихъанасул рагӀаби –
гӀенеккулесе бищунго гьуинаб квен,
лазаталда уна гьел гьесул ургьире[+].
9ТӀаса-масаго мина балев чи ккола гьеб щущазабулесул вац.
10БетӀергьанасул цӀар – щулияб хъала;
муъминчи гьениве векерула,
гьесие щибниги хӀинкъи букӀунаро[+].
11Бечедасул гӀемераб боцӀи-рикъзи – гьесул щулияб хъала,
гьесда ракӀалде ккола жив цӀунулеб сангар бугин гьебилан[+].
12Паналъилалде цебе инсанасул ракӀ кӀодолъула,
машгьурлъилалде цебе гьесул хӀалимлъи-хӀеренлъи цӀикӀкӀуна[+].
13Бицун бахъиналдего дандиясе жаваб кьолев чи гӀабдаллъун рикӀкӀуна,
гӀантлъи сабаблъун хӀакъирлъиги тӀаде бачӀуна гьесде.
14Инсанасул рухӀ-жаналъ гьесул унти къезабула,
амма ракӀбечӀай лъида хӀехьезе кӀолеб[+]?
15ЦӀодорав чиясул рекӀее гӀелму-лъай щола,
гӀакъиласул гӀиналъ гӀакълу тӀалаб гьабула.
16Сайигъатал кьолес жиндиего дуниял гӀатӀид гьабула,
къо-асс бугезул даражаялде вахуна гьев[+].
17Диван къотӀулеб мехалъ цеве кӀалъарав витӀарав вугилан ккола,
вачӀун гьесул дандияс суалал кьезегӀан.
18Можоро тӀамиялъ дагӀба-кьал лъугӀизабула,
рекъеларилан чӀаразда гьоркьоб маслихӀатги гьабула.
19Гуккун вукӀин лъарав вац бахъизе кӀолареб шагьаралда релълъуна,
дагӀба-къецги релълъуна хъалаялъул рахараб кавуялда.
20Инсанасул кӀалалъгийин чохьое
квен балагьулеб,
гьесул кӀутӀбуздасан рачӀарал рагӀабазгийин гьесие
хинкӀ-чед щвезабулеб[+].
21МацӀалца чиги чӀвала, чӀаголъизеги гьавула,
гӀемерго кӀалъалесда лъазе ккола гьеб.
22Лъади щварасе – лъикӀлъи щола,
БетӀергьанасул баркатги щола[+].
23Мискинчияс хӀеренго-хӀалимго гьарула,
амма бечедас жаваб хъачӀго кьола.
24Гьудулин абунщинав чи гьудул вукӀунаро,
амма цо-цо гьудул вукӀуна вацасдасаги лъикӀав[+].

#### БЕТӀЕР 19

1ВацӀцӀадго хьвадулев мискинчи лъикӀ,
кӀалдиб мацӀги макирав
ва ботӀролъ гӀакълуги гьечӀев чиясдаса[+].
2ГӀелму-лъаялъе жанибе нух щвечӀеб бетӀерги лъикӀ гуро,
хӀетӀ хех гьабуравги хъущтӀичӀого, таричӀого хутӀуларо[+].
3Инсанасул гӀантлъиялъ гьесул иш мекъса ккезабула,
амма гьесул рекӀелъ БетӀергьанасде ццин бижула[+].
4Бечелъиялъ гьудулзаби гӀемер гьарула,
амма мискинчи цо вукӀарав гьудуласгицин рехун тола[+].
5ГьересинугӀ тамихӀалдаса ворчӀуларо,
гьерсал гӀемер рицунев чи хвасарлъуларо[+].
6ГӀемерисез гурхӀел гьарула къо-асс бугел гӀадамазда цере чӀун,
сайигъатал гьарзаясул гьудуллъун кинавго чи лъугьуна[+].
7Мискинчи гьесул вацазегицин рихуна,
гьудулги гьесдаса дагьавги цӀакъ рикӀкӀалъула.
Гьез кьун рукӀарал, амма киданиги
тӀуразе гьечӀел рагӀабазда хадув лъугьун хутӀула гьев[+].
8Живго вокьулес гӀакълу тӀалаб гьабила,
гӀакъилго-цӀодорго хьвадарасе битӀ ккела[+].
9Гьересиго нугӀлъи гьабурав чи тамихӀалдаса ворчӀуларо,
мекъаб-тӀекъаб рагӀи бицунев чиги паналъула[+].
10ГӀабдаласда гьарзалъи-бечелъи рекъоларо,
дагьабги цӀакъ рекъоларо
къо-асс бугезда тӀад лагъас ханлъи гьаби[+].
11Инсанасул гӀакълуялъ гьесулъ сабру цӀикӀкӀинабула,
гӀайиб-хатӀаялда тӀаса лъугьиналъ гьев машгьурлъизавула[+].
12ПарччахӀасул ццин бахъин релълъуна
гъалбацӀалъул гӀергӀедиялда,
гьесул лъикӀаб бербалагьиги релълъуна
харде ккараб щубалда[+].
13ГӀантав вас лъугьин – инсул талихӀ къосин,
лъадул дагӀба-рагӀи – нахъаса къотӀичӀого гӀекколеб тӀох[+].
14Мина-мулкги бечелъиги – умумузуздасан щолеб ирс,
амма цӀодорай лъади – БетӀергьанасдасан сайигъат[+].
15КӀвахӀаллъиялъ макьилъ къазарула,
гьавудизе бокьуларесул чехь бакъун хутӀула[+].
16БетӀергьанасул амруялда рекъон хьвадулес
жиндирго рухӀ цӀунула,
Гьесул нух къабул гьабичӀевги хола[+].
17Мискинасе кьураб садакъа ккола
БетӀергьанасухъе налъуе кьураб гӀарац,
гьабураб лъикӀлъи Гьес бецӀичӀого толаро[+].
18КӀудияв гӀелалде гьабе васасе гӀадлу, –
гӀадада хвезе гурин гьев[+].
19Ццин бахъунесе тамихӀ гьабизе ккола,
гьесда мун гурхӀани, – квеш ккезе гурин.
20Малъаралъухъ гӀенекке, насихӀатги гӀадахъ босе,
дудаго гӀакълу щвезе.
21Инсанасул рекӀелъе гӀемераб пикру-хиял рещтӀунеб,
амма БетӀергьанас хъвараб гурони лъугьунареб[+].
22ГурхӀел-рахӀмуялъ инсанасул ракӀ бохизабула,
гьерсал рициналдаса мискинлъиго лъикӀ.
23БетӀергьанасукьа хӀинкъулес гӀумру цӀунула,
гӀорцӀунги вукӀуна гьев, квешлъиги хъатӀуларо гьесда[+].
24КӀвахӀалас квер суркӀиде бегьула,
амма нахъбуссун кӀалалде гӀагар гьабуларо[+].
25ЯхӀ-намус гьечӀев чи вухе-кьабе –
жагьиласдаги гӀакълу щола,
гӀакълу бугесда малъе –
гьесие гӀелму-лъай щола[+].
26Инсул адаб гьабуларев
ва эбел къватӀие гъолев вас инжитлъула-къабихӀлъула[+].
27Малъа-хъваялъухъ гӀенеккичӀони,
гӀелму-лъаялдаса рикӀкӀалъила, дир вас, мун.
28ХӀилла-рекӀкӀ бугев нугӀ диван къотӀиялда тӀад велъанхъула,
квешав чиясул кӀал гьерсазул цӀун букӀуна.
29ЯхӀ-намус гьечӀесде тӀаде бачӀине къачӀан
тамихӀ-жаза букӀуна,
гӀабдалзабазул мугъзалъ кьабизе къачӀан тӀил букӀуна[+].

#### БЕТӀЕР 20

1Чагъир яхӀ-намус гьечӀеб жо буго, чӀагӀа гьалагаб жо буго.
Гьеб кӀиялъго къосинавурасулги гӀакълу биххула[+].
2ПарччахӀасул ццидахин гъалбацӀалъул гӀергӀедиялда релълъуна;
гьесул ццин бахъинабулев чиясги хвел тӀаде цӀала[+].
3ДагӀба-къецалдаса цӀунун чӀеялъ инсанасул къадру борхула,
амма цониги гӀабдаласда кӀоларо жиндирго квелъ къан вукӀине.
4КӀвахӀалас хур заманалда бекьуларо,
хур лъилъулъ гьев хӀалухъен балагьизе лъугьуна, амма батуларо[+].
5Инсанасул рекӀел ният-къасд – гъваридаб ралъад,
цӀодорав чиясда гьелъул тӀину батула[+].
6Жидеда божизе бегьулин ахӀдолел гӀадамал гӀемер рукӀуна,
амма божизе бегьулев ватизе лъихъаха бажарулеб?
7Муъминчи хӀалаллъиялда хьвадула,
гьардарал гурищ гьесдасан лъугьарал лъимал.
8Диван къотӀизе тахида тӀад гӀодов чӀарав парччахӀас,
бер речӀчӀизабун, кинабго квешлъи цӀалкӀица гӀадин цӀалкӀула.
9Лъидаха абизе кӀолеб дица дирго ракӀ бацӀцӀад цӀунанилан,
дун мунагьалдаса вацӀцӀад вугилан[+].
10БитӀун цӀаларел гирабиги къокълъизабураб натӀги
БетӀергьанасе рихарал руго[+].
11Лъимергицин лъала гӀамалалъухъ балагьун,
гьесул ишал рацӀцӀадал ва ритӀухъал рукӀиналъухъ балагьун.
12РагӀизе гӀинги бихьизе берги БетӀергьанас бижараб буго[+].
13Дуе макьу бокьуге – мунго мискинлъулевин,
берал ричӀун чӀезаре – хинкӀ-чед гьарзалъулебин[+].
14Бичун босулес абула квешаб бугилан, квешаб бугилан,
амма гьебги босун довегӀан араб мехалъ беццизе лъугьуна.
15Меседги буго, маргъал-якъутги гӀемер буго,
амма цӀодораб кӀал къанагӀатаб жо буго.
16Чияе гъоркье чӀарав чиясухъа ретӀелги бахъе,
гьес рахъ ккуразе гӀоло гьесухъа гъоркьлъелалъе жоги босе[+].
17ХӀарамго щвараб чедги чиясе гьуинлъула,
амма хадуб гьесул кӀал чабхил цӀола[+].
18ГӀакълу дандбани, мурадалде щвела;
гӀакълучагӀигун ургъун гурони рагъги гьабуге[+].
19МацӀихъанас божилъи хвезабула;
кӀалгӀемерилгун гӀахьаллъиги гьабуге[+].
20Эбел-инсуе нагӀана кьолесул чирахъ
бищунго бецӀаб бакӀалда свина[+].
21БачӀинахъего хехго щвараб боцӀи-рикъзиялда
ахиралда баркат лъоларо[+].
22«Дуца гьабураб квешлъи дица бецӀила», – ян абуге,
БетӀергьанасде тӀамун те, Гьес кумек гьабила дуе[+].
23БитӀун цӀаларел гираби БетӀергьанасе рихарал руго,
хӀилла-рекӀкӀ гьабурал цӀадирабиги рокьуларо Гьесие[+].
24БетӀергьанасул амру гьечӀого гали бахъуларо инсанас.
Кинха гьесда лъалеб жиндирго нухалъ гьев киве вачуневали[+].
25УргъичӀого цо жо БетӀергьанасе назруги гьабун,
цинги дица гьабураб щибилан абиялъ инсанасе къор гъола.
26ГӀакъилав парччахӀас квешал гӀадамал цӀалкӀица гӀадин цӀалкӀула,
цинги гьезда тӀад лал тӀамула.
27БетӀергьанас инсанасул рухӀ чирахъалъ гӀадин гвангъизабула,
гьесул рекӀел тӀиналда бугелъулги хӀалбихьула[+].
28ГурхӀел-рахӀмуялъ ва божилъиялъ цӀунула парччахӀ,
лъикӀлъиялъин гьесул тахги цӀунулеб.
29ГӀолохъабазе машгьурлъи жидерго къуват-жаналъ щвезабула,
хералги хъахӀаб расалъ берцинлъизарула[+].
30Вухи-кьабиялъ квешав чи лъикӀлъизавула,
ругънацаги гьесул черх бацӀцӀад гьабула.

#### БЕТӀЕР 21

1ПарччахӀасул ракӀ БетӀергьанасул ихтияралда буго.
Бокьаралъуре лъарал чвахизарулел гӀадин,
Гьес парччахӀги жиндие бокьухъе хьвадизавула.
2Щивав чиясда ккола жиндир нух битӀараб бугилан,
амма БетӀергьанас борцуна гьесул рекӀелъ бугеб жо[+].
3Къурбан хъвеялдаса хирияб буго БетӀергьанасда цебе
ритӀухълъи цӀуниги вацӀцӀадго хьвадиги[+].
4Берзул чӀухӀиги рекӀел пахрулъиги –
гьеле пасикъазул чирахъ, мунагьги ккола гьеб[+].
5КӀвахӀ гьечӀесул пикрабаз-къасдаз пайда-хайиралде рачуна,
хехдариялъ мискинлъиялде рачуна[+].
6Гьересиялдалъун данде гьабураб хазина –
гьороца хъамун унеб хӀухьел.
Гьединаб хазинаялъ хвел тӀаде цӀала[+].
7Пасикъал гӀадамал зулму-хӀалалъ паналъизарула,
битӀараб нухдасан унарелъулха гьел.
8ГӀайиб бугесул нух кӀичӀ-кӀичӀараб букӀуна,
гӀайиб гьечӀесул ишал ритӀарал рукӀуна.
9ТӀохил рагӀалда гӀумру гьаби лъикӀ,
кӀалквешай лъадуда цадахъ цо рокъов чӀеялдаса[+].
10Пасикъасул рекӀелъ квешал къасдал рукӀуна,
мадугьаласдаги бихьиларо гьесдасан гурхӀел-рахӀму.
11ЯхӀ-намус гьечӀесе тамихӀ гьабулеб бихьани,
жагьилчиги цӀодорлъула.
ЦӀодорасул малъа-хъваялъухъ гӀенеккани, гӀелму-лъай щола[+].
12Пасикъасул рокъоб кколебщинаб бихьулев
ритӀухъав БетӀергьанас гьев паналъизавула.
13Мискинасул ахӀи рагӀичӀого букӀине гӀин бацулев чи
ахирги живго ахӀдезе ккола,
амма лъицаниги гьесие жаваб гьабуларо[+].
14Балъго кьураб сайигъаталъ ццин гӀодоцинабула,
лъороб лъун бачӀаралъ ццидал цӀа свинабула[+].
15БитӀараб диван къотӀиялъ муъминзаби рохизарула,
квешлъи гьабулесде хӀинкъи рещтӀинабула.
16ГӀакъиллъиялъул нухдаса тарарас
хӀухьбахъи гьабула хваразул агьлуялда гьоркьоб.
17Кеп-ихтилат хирияв чи язихълъиялде ккола,
чагъирги тӀагӀамаб квенги бокьулев чи бечелъуларо.
18Пасикъав чи муъминчиясе аманатлъун вукӀуна,
хиянатчиги ритӀухъасе аманатлъун вукӀуна[+].
19ГӀицӀаб авлахъалда гӀумру гьаби лъикӀ,
кӀалквешай ва ццидалай лъадуда аскӀов чӀеялдаса[+].
20ГӀакъиласул рокъоб гьарзаяб нахърател букӀуна,
гӀабдалас рокъоб бугебщинабги гьородахъ биччала.
21РитӀухъавлъун ва гурхӀулевлъун вукӀине
хӀаракат бахъулев чиясул бетӀербахъи лъикӀлъула,
къадру-къимат борхула.
22ГӀакъилас гьужум гьабун бахъула гучал тушбабазул шагьар,
дозда щулиябин кколеб хъалаги кӀалагъоркье чӀвазабула.
23Жиндирго кӀалги кӀалдиб мацӀги цӀунарав чияс
жиндирго рухӀги балагьаздаса цӀунула[+].
24ГӀамал кӀудияв ва нич гьечӀев инсанасдайин абулеб
яхӀ-намус гьечӀев чийилан,
хӀаталдаса араб чӀухӀи-пахрулъи букӀунелъулха гьесул рекӀелъ[+].
25Анищилан ккарабщиналъин кӀвахӀалав чи паналъизавулев,
квалквадиларилан чӀолелъулха гьесул кверал[+].
26Бер хъантӀарабщинаб щвелародайилан
анищазда вукӀуна гьев тӀубараб къоялъ,
муъминчи жиндиего щварабги
щибго барахщичӀого кьезе къачӀан вукӀуна[+].
27Пасикъазул къурбан – сурукъаб-къабихӀаб жо,
хасго гьеб къурбан рекӀелъ квешаб къасдгун хъолеб бугони[+].
28Гьересиго нугӀлъи гьабулев чи паналъула,
нугӀзабазухъ гӀенеккун, къадияс къотӀараб хӀукму нахъе хутӀула[+].
29Пасикъав чиясул гьурмада нич букӀунаро,
ритӀухъав чияс ургъун гурони гали тӀамуларо.
30БетӀергьанасдаса бергьунеб гӀакъиллъиги гьечӀо,
цӀодорлъиги гьечӀо, ният-къасдги гьечӀо[+].
31Рагъде рачине чуял къачӀала,
амма бергьенлъи БетӀергьанасдасан букӀуна.

#### БЕТӀЕР 22

1ЛъикӀаб цӀар-рецц кӀудияб бечелъиялдаса къиматаб букӀуна,
гӀадамал рази гьариги дуе гӀарац-меседалдасаги лъикӀ.
2Бечедалги мискиналги релълъарал руго:
гьел киналго БетӀергьанас рижарал руго[+].
3ЦӀодорав чиясе хӀинкъи бугони, гьев вахчун чӀола,
амма жагьилав чи лъалхъичӀого цеве уна
ва балагьалда дандчӀвала[+].
4ХӀалимлъи-хӀеренлъиялъги БетӀергьанасукьа хӀинкъиялъги
дуе насиблъула бечелъиги, хӀурмат-хъатирги ва чӀаголъиги[+].
5Пасикъасул нухазда зазги букӀуна,
гьесие гъураб къорги букӀуна;
жиндирго рухӀ цӀунизе бокьарав гьездаса рикӀкӀад чӀела[+].
6ГӀолохъанчи нухда витӀун ккезавуни,
херлъараб мехалъги рехун толаро гьес гьеб[+].
7Бечедас мискинзабазда тӀад ханлъи гьабула,
налъулавги ккола гьесухъе налъуда гӀарац кьурасул лагълъун.
8Квешлъи бекьулес балагь-гӀазаб лъилъула,
гьесул ццидал цӀалги бекун уна[+].
9Сахаватав чиясда баркат лъола,
гьес мискиназе хинкӀ-чед кьолелъулха[+].
10ЯхӀ-намус гьечӀев чи аскӀоса вачахъе –
питна-рагӀиги рикӀкӀалъила, дагӀба-къецги лъугӀила[+].
11ПарччахӀасгицин гьудуллъи ккола
ракӀбацӀцӀалъи бокьулев ва кӀалзул калам гьуинав чиясулгун[+].
12ГӀелму-лъай бугезул тӀалаб гьабула БетӀергьанас,
божизе бегьуларезул гьерсал къватӀир чӀвазарула Гьес.
13КӀвахӀалас абула доба къватӀиб гъалбацӀ бугин,
яги къотӀнов жив чӀвалин[+].
14Чияр лъадул кӀалги мацӀги – гъваридаб кӀкӀалила,
БетӀергьанасул ццин бахъарав гьениве вортулевила[+].
15ГӀолохъанчиясул рекӀелъе гӀантлъи лъугьун буго,
гӀакълу-насихӀаталъул хьопоца бачахъила гьеб[+].
16БоцӀи-рикъзи цӀикӀкӀине бокьун, мискинасда зулму гьабулев,
яги бечедасе сайигъатал кьолев чи мискинлъула[+].


Лъеберго кици

17ГӀин гъоркье ккун гӀенекке мун гӀакъилазул рагӀабазухъ,
дица малъулеб бугелдехун ракӀги буссинабе[+].
18Гьел рекӀелъ цӀунарав разилъила,
хӀажалъани – кӀалалдеги рачӀина гьел.
19БетӀергьанасде дур мугъчӀвай букӀине,
жакъаги кьолеб буго дица дуе гӀакълу.
20Дуе гӀакълу-насихӀаталъе
лъеберго кици хъван букӀинчӀищ дица.
21Дурго хӀакимасе гӀакъилаб ва битӀараб жаваб кьезе
духъа бажарулел кицаби рукӀана гьел.


Кици 1

22Мискинав вугилан мискинчи тала гьавуге,
кавудухъе вачӀарав гьардухъанги къварид гьавуге[+].
23БетӀергьанас гьезул рахъ кколелъулха,
гьезухъа жо бахъаразул рухӀалги Гьеслъидал рахъулел[+].


Кици 2

24Ццин бахъунесулгун гьудуллъиги ккоге,
манзил къокъасулгун гьоркьоблъиги гьабуге.
25Гьесул гӀамалги босун, дуего къор гъезе гурин.


Кици 3

26Кьабун квер бачун къотӀи гьабулел
ва къарзалъе гъоркье чӀолел чагӀазда релълъунги хьвадуге.
27Налъи бецӀизе дур рес гьечӀони,
дуда гъоркьа бусенгицин бахъила[+].


Кици 4

28Умумуца чӀезабураб гӀорхъи-ссан хисизабуге[+].


Кици 5

29Жиндирго махщел лъикӀ лъалев чи вихьулищ дуда?
ЧӀегӀерхалкъалъе гуребха гьес хъулухъ гьабулеб – парччахӀзабазейин.

#### БЕТӀЕР 23


Кици 6

1Ханасда цадахъ кваналеб мехалъ,
дуца лъикӀаб хӀалалъ хал гьабе дуда цебе щиб лъун бугебали.
2Чехь квешав чи мун ватани,
дурго мукъулукъалда нус цвизабе.
3Гьесул тӀотӀода ругел тӀагӀамал нигӀматазде хьулхьудуге,
мун гуккулеб квенин гьеб.


Кици 7

4Бечелъизейиланги чӀвачӀвадуге мун,
гӀорхъулъа ворчӀичӀого чӀезе гӀакълу гӀезе кколебин[+].
5Дур бер чӀварабго, бечелъи цебеса тӀагӀуна –
куркьбал рижизарула гьелъ жиндаго
ва цӀумлъун зодихъе боржун уна[+].


Кици 8

6Бер хъантӀарав чиясул чед кванаге,
гьесул нигӀматаздеги хьулхьудуге.
7Жиндаго тӀаса унеб харжалъул пикрабаздайин кидаго гьев вукӀунев.
Кванайилан, гьекъейилан абула, амма гьесул ракӀ дудаса рикӀкӀад букӀуна.
8Кванараб чадил мочӀуги лагӀун къватӀибе бачӀина,
гьесие рицарал дурго хӀеренал рагӀабиги гӀадада ккела.


Кици 9

9ГӀабдалгун гаргадуге, – дур гӀакъилал рагӀаби
гьес инжит-хӀакъир гьарила.


Кици 10

10Цебего чӀезабун батараб гӀорхъи-ссан хисизабуге,
бесдалазул хурзабахъеги лъугьунге[+].
11Гьезул рахъ кколевав къудратав вугевин,
дуда данде диваналъеги вахъуневин Гьев[+].


Кици 11

12ГӀакълу-насихӀаталде ракӀ гӀедегӀизабе,
гӀакъилал рагӀабазде гӀундулги гӀедегӀизаре.


Кици 12

13Васасе гӀадлу гьабичӀого тоге,
дуца хьопоца вухунилан гьев холаревин[+].
14Дуца гьев хьопоца вухила, –
гьесул рухӀги жужахӀалдаса хвасарлъила.


Кици 13

15Я дир вас! Дур ботӀролъе гӀакълу-цӀодорлъи лъугьани,
дир рекӀелъе рохелги лъугьина.
16Дур кӀалалъ битӀараб бицунеб мехалъ,
дир нусабго логолъ рохел цӀикӀкӀина.


Кици 14

17Мунагьал гьарулезда дур ракӀ бахиллъуге;
кидаго БетӀергьанасукьа хӀинкъун вукӀине хӀаракат бахъе[+].
18Цо къо бачӀунеблъи хӀакъаб бугелъул,
гьелде бугеб дур хьул гӀадада хвеларо[+].


Кици 15

19Дихъ гӀенекке, дир вас, цӀодорго хьваде,
дурго рекӀее бокьун, битӀараб нухги тӀаса бище.

20МехтизегӀан чагъир гьекъолезда гьоркьовги вукӀунге,
гьанаца чехь цӀезабулезда цадахъги вукӀунге[+].
21Гьекъолдухъанги чохьохъанги мискинлъула,
макьу хиралъиялъги дуда тӀад тӀутӀу-хъухъураб ретӀел ретӀуна.


Кици 16

22Дурго инсухъ гӀенекке:
гьесдасан лъугьарав васин мун,
херлъараб мехалъ эбелги рехун тоге[+].
23Божилъи дуца бичун босе,
гӀакъиллъиги, гӀелму-лъайги, гӀакълу-насихӀатги бичизе лъугьунге мун.
24Муъминчияс эмен цӀакъ вохизавула,
цӀодорав вас лъугьаравги гьесдаса разилъун вукӀуна.
25Эбел-эмен рохаги дудаса,
мун гьавуралги разилъаги.


Кици 17

26Дуца дурго ракӀ дидехун буссинабе, дир вас,
дица бихьизабураб нухде ралагьун хутӀагийин дур берал.
27Дуда лъай:
хъахӀба ккола гъваридаб гвенд,
чияр лъадиги ккола къваридаб гъуй[+].
28Гьелъ, хъачагъас гӀадин, гъоркьчӀел гьабула
ва гӀадамазда гъорлъ мунапикъалги цӀикӀкӀинарула[+].


Кици 18

29Огь-агьилан щив зигардулев?
Пайда щибхайилан лъица абулеб?
ДагӀба-рагӀи лъил букӀунеб?
ГӀодун магӀу лъица тӀолеб?
ГӀададаго ругънал лъун лъида рукӀунел?
Берал багӀарлъун лъил рукӀунел?
30Гьеб букӀуна къаси сордо кватӀизегӀан
гӀодор чӀун чагъир гьекъолезул,
цӀияб чагъир кинаб бугебали
хал гьабизе рачӀаразул.
31Чагъир дуда берцин бихьуге,
гьеб багӀараб букӀаниги,
лълъаралъуб гьеб кенчӀелеб букӀаниги
ва бигьаго гьекъон унеб букӀаниги[+].
32Хадуб гьелъ борхьица гӀадин хӀанчӀула,
чӀегӀераб борхьица гӀадин загьруги лагӀула гьелъ.
33Дур беразда цере тамашаял церетӀамиял лъугьуна,
ботӀролъеги рикьа-риххарал пикраби рачӀуна.
34Мун вукӀина ралъдал бакьулъ,
гамил рулалда тӀад кьижарав гӀадин.
35«Дун вухун вуго – унти лъалеб гьечӀо,
дида кьабун буго – ругъун лъураб бакӀ лъалеб гьечӀо.
Вигьаравго гьекъезе жо кисадай дие щвелеб?»

#### БЕТӀЕР 24


Кици 19

1Квешал гӀадамазда бахиллъуге,
гьезулгун гьудуллъиги гьабуге[+].
2Гьезул рекӀелъ зулму гурони гьечӀебин,
гьезул кӀалалъги чияе квешлъи гьабиялъул гурони бицунаребин.


Кици 20

3ГӀакъиллъиялъ рукъ бала,
цӀодорлъиялъги гьелъие кьучӀ лъола.
4ГӀелму-лъаялъ гьеб батӀи-батӀияб къиматабщиналъулги
къанагӀатабщиналъулги цӀезабула[+].


Кици 21

5ГӀакъилав чи къуватав вукӀуна,
гӀелму-лъай бугесул гуч цӀикӀкӀуна[+].
6Рагъде вахъине ккани, гӀакъилазухъ гӀенеккизе ккола,
гӀакълучагӀи цӀикӀкӀанагӀан бергьенлъиги хӀакълъула[+].


Кици 22

7ГӀакъиллъиялде гӀабдаласул квер гӀунтӀуларо,
годекӀаниб бицине хабарги гьесул букӀунаро.


Кици 23

8Квешлъи гьабизе ракӀалде ккарав чиясда
питна бекьулев чийилан абула.
9ГӀантлъиялъ бижизабураб пикруялъ мунагьалде цӀала,
яхӀ-намус гьечӀев чи гӀадамазе сурула[+].


Кици 24

10КӀудияб къварилъи-балагь бачӀараб къоялъ чучулев вугони,
цӀакъ мукъсанаб гурони къуват букӀун гьечӀо дулъ[+].


Кици 25

11ЧӀвазе рачун унел гӀадамал хвасар гьаре,
чӀвазе къотӀаралги хвалдаса рорчӀизаре.
12Гьеб нижеда лъалеб букӀинчӀилан дуца абуниги,
дур РекӀел хӀал бихьулесда лъаларебищ гьеб,
дур РухӀ цӀунулесда бихьуларебищ?
Щивасул ишазда рекъон гурищ
Гьес диван къотӀизе бугеб[+]?


Кици 26

13Дуца, дир вас, гьоцӀо кванай, –
найил гьацӀуца щекъер-мукъулукъ гьуинлъизабула.
14Гьелдаго релълъуна дур напсалъе гӀакъиллъи.
Дуе гьеб щвани, метерисеб къоялде хьул насиблъила дуе,
гьеб дур хьулги гӀадада хвеларо[+].


Кици 27

15Хъачагъ гӀадин, муъминчиясул къавулъе цӀогьохъего унге мун,
рахӀаталда гьев вугеб бакӀги дуца щущазабуге.
16Анкьго нухалъ гӀодов кканиги, муъминчи тӀаде вахъуна,
пасикъазде балагь бачӀуна.


Кици 28

17Дурго тушман гӀодов ккани, мун вохуге,
гьесул хӀетӀе хъущтӀани, гьелдасаги дур ракӀ разилъуге.
18Цинги БетӀергьанасда гьеб бихьула, Гьесие рекӀее гӀоларо
ва дур тушманасде Гьесул букӀараб ццинги гӀодобе буссуна[+].


Кици 29

19Квешлъи гьабулезухъ балагьун ццин бахъунге,
хӀакъирлъи рекӀелъ бугездаги бахиллъуге[+].
20Квешасе метерисеб къоялде хьул насиблъуларо,
пасикъазул чирахъ сун уна[+].


Кици 30

21БетӀергьанасукьа хӀинкъа, дир вас,
парччахӀасукьаги хӀинкъа,
питначагӀазулгун хурхенги гьабуге[+].
22РакӀалдаго гьечӀогойин питначагӀазде паналъи щолеб,
тохлъукьегойин гьезде БетӀергьанасги парччахӀасги балагь рещтӀинабулеб.


ГӀакъилазул цогиги гӀакълаби

23Гьале гӀакъилазул цогиги гӀакълаби:
диван къотӀулеб мехалъ гьурмахъ балагьун
хӀукму гьаби лъикӀаб жо гуро[+].
24ГӀайиб бугесда мун витӀарав вугилан абулесе
халкъаз нагӀана кьола,
къавмазги абула гьесие нагӀана батагийилан[+].
25ГӀайиб ккарасе битӀун хӀукму къотӀулесул иш лъикӀ букӀуна,
лъикӀго баркатги лъола гьесда.
26БитӀараб бицун кьолеб жаваб – кӀалалда гьабулеб убач.
27КъватӀиб хӀалтӀиги лъугӀизабун,
хурги бекьун хадуб тӀаме минаялъе кьучӀ.
28Мадугьаласе гьересиго нугӀлъи гьабуге,
дурго рагӀабаз гӀадамал гуккуге[+].
29Гъос дие гьабураб дица гъосиеги гьабилилан,
гъос гьабуралъухъ къисас босилилан абуге[+].
30Дун унев вукӀана кӀвахӀалав чиясул хурда аскӀосан
ва гӀакълу гьечӀев чиясул цӀолбол ахида аскӀосан.
31Гьале гьениб мичӀчӀил рохь лъугьун буго,
киса-кибего чӀахӀица бацун буго,
сверун къараб ганчӀил къедги биххун буго.
32Гьезухъ валагьун – рекӀее асар лъугьана,
хал гьабидал – дие гьеб дарслъун лъугьана.
33Цодагьалъги кьижила, цодагьалъги бер данде бачина,
тӀатӀала квералги лъун цодагьалъги вегун чӀела мун.
34Гьебмехалъ, хъачагъ гӀадин, бачӀина духъе мискинлъи,
талавурчи гӀадин, бачӀина духъе ресукълъиги[+].

#### БЕТӀЕР 25


Сулайман парччахӀасул гӀакъилал рагӀаби

1Гьале Сулайманил цогиги гӀакъилал рагӀаби,
Ягьудиялъул парччахӀ ХӀизкъиял гӀадамаз хъварал:[+]

2Нилъеца Аллагьасе рецц гьабула,
Гьес балъгоябги бахчун бугелъул,
парччахӀзабазе рецц гьабула,
гьез балъгоябги тӀатинабулелъул[+].
3Зобалазул борхалъиги, ракьалъул гъварилъиги,
парччахӀзабазда ракӀалда бугебги лъазе кӀоларо.
4БацӀцӀадаб гӀарацалдаса хъублъи батӀа гьабуни,
устарас гьелъул сурахӀи лъугьинабула.
5Квешав гӀакълучи парччахӀасдаса рикӀкӀад гьавуни,
ритӀухълъи бергьуна ва гьесул тах щулалъула[+].
6ПарччахӀасда цебе дурго кӀодолъи бихьизабуге,
чӀахӀиял чагӀи чӀолеб бакӀалдаги чӀоге[+].
7Гьаниве тӀаде вачӀайилан гьес аби лъикӀ дуе,
дудаса къо-асс бугел гӀадамал гӀодор чӀезе риччайилан,
гьес инжит-хӀакъир гьавизегӀан.
8Питна гьабизе гӀедегӀуге,
дурго дандияс намуслъизавуни, щиб дуца гьабилеб?
9Мадугьаласулгун дагӀба ккедал,
балъголъи къватӀибе загьир гьабуге;
10духъ гӀенеккарас мунго инжит-хӀакъир гьавулевин,
лъикӀаб цӀарги духъе тӀокӀаб тӀад буссунаребин.

11ГӀужилаб рагӀи релълъуна гӀарцул тӀагӀелалда нагӀлиялъе лъураб
меседил гороялда[+].
12ГӀакъиласул насихӀаталъухъ гӀенеккулесе
гьесул гӀакълу релълъуна меседил баргъичалда
ва бацӀцӀадаб меседил рахасалда.
13Хур лъилъулеб къоялъ гӀаздалаб гьогьеналда релълъуна
жив цо ишалъ витӀаразе божарав чапар.
Жиндирго бетӀергьанасул ракӀ бохизабула гьес[+].
14НакӀкӀал рачӀана, гьури пуна, амма цӀад бачӀо –
гьелда релълъуна кьезе ракӀалда гьечӀел
сайигъатал кьелилан гаргадулев чи[+].
15Сабруяб каламалъ хӀакимгицин хӀеккинавулев,
бахьинаб кӀалалъ ракьаги бекулеб.
16Дуе гьоцӀо щвани, гӀурабгӀан кванай гьеб,
гурони – мун гьелъ гӀуризавила, лагӀизавила[+].
17Мадугьаласухъе гӀемерго хьвадиялдаса хӀетӀ цӀуне дуца,
гурони – мун гӀемерав вачӀун «гӀорцӀила» гьев ва мунги рихина.
18ГӀарчӀтӀилги, хвалченги ва бегӀераб чӀорги –
гьезда релълъуна мадугьаласда данде гьересиго нугӀлъи гьабулев чи[+].
19Унтараб гӀусги бекараб бохги –
гьезда релълъуна къварилъи ккараб къоялъ ватуларев чиясда божи.
20Квачараб къоялъ чиядаса ретӀел бахъулев чиясда
ва содаялда гьоркьобе тӀураб къанцӀаялда релълъуна
ракӀ къваридго вугесе кечӀ ахӀулев чи.
21Дур тушман вакъун вугони,
чед кьун кваназаве,
гьев къечон вугони,
лъим кьун гьекъезаве[+].
22Гьелдалъун гьесул бетӀералда тӀаде
цӀа рекӀарал тӀорччол гӀеркъалин дуца ралел ругел.
Ва БетӀергьанас дуе гьелъул кири хъвала[+].
23Шималалдасан пулеб гьороца цӀад босун бачӀуна,
мацӀихъанасул мацӀалъ гӀадамазул гьурмал кьерхинарула.
24ТӀохил рагӀалда гӀумру гьаби лъикӀ,
кӀалквешай лъадуда цадахъ цо рокъов чӀеялдаса[+].
25Къечалъ бухӀулеб бугеб щекъер-мукъулукъалъе
цӀорораб лъим гӀадаб жо буго
рикӀкӀадасан бачӀунеб лъикӀаб ругьел[+].
26Хъублъараб иццалда, чӀунтараб къулгӀаялда релълъуна
пасикъав чиясда цебе яхӀ рехарав муъминчи.
27ГӀемераб гьоцӀо кванайги лъикӀаб жо гуро,
гӀемераб рецц-бакъ тӀалаб гьабиги цӀакъаб жо гуро.
28Сверун къарал сангарал риххизарураб шагьаралда релълъуна
жиндирго напсалда кверщел гьабизе кӀоларев чи.

#### БЕТӀЕР 26

1Риидал бараб гӀазуялда
ва хур лъилъулеб къоялъ бараб цӀадалда релълъуна
гӀабдаласул къадру-къимат гьаби[+].
2ХӀинчӀ пархун уна, къадако боржун уна, –
гӀайиб-хатӀа гьечӀев чиясе кьураб нагӀанаги, гьесда тӀад чӀоларо[+].
3Чое – цӀал, хӀамие – чангит,
гӀабдаласул гьодие – гьеб бухизе хьоп[+].
4ГӀабдаласе гьесул гӀантлъиялда рекъараб жаваб гьабуге,
мунгоги гьесда релълъине гурин.
5ГӀабдаласе гьесул гӀантлъиялда рекъараб жаваб гьабе,
гурони – гьесда ракӀалде ккола живги цӀодорав чи вугилан[+].
6ГӀабдаласухъ ругьел битӀарав чи релълъуна
жиндирго хӀатӀал къотӀарав ва балагь тӀаде босарав чиясда.
7Бох бекарав чи рекълъичӀого хутӀуларо,
гӀабдаласул кӀалдиб гӀакъилаб кициги рекъон кколаро.
8РечӀчӀулеб чӀор бутӀалда бухьунев чиясда релълъуна
гӀабдаласул хӀурмат гьабулев чи[+].
9Мехтарасул хъатикь бугеб зазил тӀилалда релълъуна
гӀабдаласул кӀалдиб гӀакъилаб кици.
10Цебе ккаралъубе чӀор речӀчӀулев чиясда релълъуна
цеве ккарав гӀабдал хӀалтӀизе вачунев чи.
11Жинцаго лагӀараб жо кваназе гьве тӀадбуссунеб гӀадин,
гӀабдалги жиндирго гӀантлъиялде тӀадвуссуна[+].
12Живго жиндаго гӀакъилав-цӀодоравилан кколев чи вихьанищ дуда?
Гьесиеялдаса лъикӀ букӀина гӀабдаласе[+].
13КӀвахӀалас абула къватӀиб гъалбацӀ бугилан,
къотӀноб гӀасияб жанавар бугилан[+].
14НуцӀа некьалда тӀад сверула,
кӀвахӀалав чи бусада тӀад сверула.
15КӀвахӀалас квер суркӀиде бегьула,
кӀалалда аскӀобе гьеб босизе захӀмалъула[+].
16КӀвахӀаласда ракӀалде ккола
гӀакълу кьезе лъалев анкьго чиясдасаги цӀодорав вугин живилан.
17Чияр дагӀба-рагӀиялде гьоркьове лъугьунев чи релълъуна
аскӀосан бекерун унеб гьойдул
кӀиябго гӀин кколев чиясда.
18ГӀадамазде цӀаги хвалил чӀоралги рехулев гӀабдаласда релълъуна
19мадугьал гуккулев
ва цинги гьеб махсара букӀанилан абулев чи.
20ЦӀул гьечӀони цӀа суна,
гьоркьоб мацӀ гьечӀони, дагӀба-рагӀи лъугӀула[+].
21ЦӀул – цӀа рекӀинабизе,
тӀурччи – цӀа гьелегьинабизе,
кӀалквешав чи – дагӀба-рагӀи ккезабизе.
22МацӀихъанасул рагӀаби – гӀенеккулесе бищунго гьуинаб квен,
лазаталда уна гьел гьесул ургьире[+].
23ГӀарац тӀаде биччараб щагӀил хъабаялда релълъуна кӀал бахьинав, махьа чӀегӀерав чи[+].
24ХӀалихьатас жиндирго квешлъи кӀалзуца бахчула,
квешлъи жаниб хӀебтӀараб ракӀги букӀуна гьесул.
25Гьесул каламалъ хӀайранлъизавуниги, гьесда божуге.
Анкьго къабихӀлъи-къадарлъийин гьесул рекӀелъ букӀунеб.
26Бадибе реццалъ ццин бахчун бугониги,
гьесул рекӀелъ бугеб квешлъи
жамагӀаталда цебе тӀатинчӀого хутӀуларо.
27Чияе гвенд бухъани, живго жаниве ккола,
гьорчо эхеде гирани, гирун бачӀун, жиндаго щола[+].
28Гьерсилаб мацӀалъе рокьуларо
жиндалъун зарал кколел гӀадамал.
Бадибе рецц гьабулеб кӀалалъ инсан гъоркье рехула.

#### БЕТӀЕР 27

1Метерисеб къоялъул бицун веццаруге,
метер къо кинаб бачӀинебали лъаларин[+].
2Мунго дуцаго веццуге – цогидас веццизе виччай,
дурго кӀалалъ гуреб, чияр кӀалалъ веццеян абе.
3ГамачӀ бакӀаб жо буго, салиги баччизе захӀмалъула,
амма гӀабдаласдасан балагь – бищунго бакӀаб гьир.
4Ццин – гьалагаб жо, гьалаглъиги – щвараб гӀор гӀадаб жо,
амма щакдариялда данде чӀезе кӀолев чи щив вукӀунев[+]?
5Рагьун гӀайиб чӀвай лъикӀ,
къватӀибе загьирлъулареб рокьиялдаса[+].
6Гьудуласдасан ругъун щваниги, божилъи холаро,
тушманас убачал гьаруниги, гьесда божизе бегьуларо.
7ГӀорцӀарав чиясе найил гьоцӀоги рихуна,
вакъарасе кьогӀабщинабги гьуинлъула[+].
8Бусен рехун тун унеб хӀанчӀида релълъуна
жиндирго рукъ рехун тун унев чи.
9МахӀберцинал хурдуцаги
махӀгьуинаб нахуцаги
ракӀ авадан гьабула,
гьудуласул гьуинлъи –
гьес кьураб гӀакълуялъулъ загьирлъула.
10Дурго гьудулги ва инсул гьудулги рехун тоге,
дуде къварилъи бачӀараб къоялъ вацасул къавулъе унге:
рикӀкӀада вугев вацасдаса гӀагарда вугев мадугьал лъикӀ[+].
11Я дир вас, гӀакъилавлъун вукӀа мун
ва дир ракӀ бохизабе.
Дун гӀодовегӀанлъизавулезе жаваб кьезе
кӀолебин дида гьебмехалъ.
12ЦӀодорав чиясе хӀинкъи бугони, гьев вахчун чӀола,
амма жагьилав чи лъалхъичӀого цеве уна
ва балагьалда дандчӀвала[+].
13Чияе гъоркье чӀарав чиясухъа ретӀелги бахъе,
гьес рахъ ккуразе гӀоло гьесухъа гъоркьлъелалъе жоги босе[+].
14Радал хехго вахъун, мадугьаласул рахӀат хвезабун, баркат лъегиян ахӀдей рикӀкӀуна досие нагӀана кьейлъун.
15КӀалквешай лъади релълъуна
цӀадал къоялъ нахъаса къотӀичӀого гӀекколеб тӀохалда[+].
16Гьей лъади чӀезайизе лъугьарав чи релълъуна
гьури чӀезабизе
яги лъамияб нах кодобе босизе лъугьарав чиясда.
17Махх маххуца бегӀер гьабула,
инсанги инсанас бегӀер гьавула.
18Инжиралъул гъотӀое хъулухъ гьабулес
гьелда тӀаса пихъ кванала,
жиндирго бетӀергьанасе хъулухъалъе чӀарав лагъасулги
хӀурмат гьабула[+].
19Лъим – инсанасул гьумер жанисан бихьулеб матӀу,
ракӀги – инсанасул гӀамал-хасияталъул матӀу.
20ЖужахӀги Жагьандаманги гӀорцӀи-цӀей гьечӀел жал руго,
инсанасул берги гӀорцӀуларо[+].
21ГӀарцул хӀалбихьула цӀадул гьелегьиналъ,
меседил хӀалбихьула цӀадул кутакалъ,
инсанасул хӀалбихьула гьесие гьабулеб цӀар-реццалъ[+].
22Ражихоялъуве рехун ханица чухӀаниги,
гьоцӀиве вачун тӀад лал тӀамуниги,
гӀабдаласдаса гӀантлъи батӀалъуларо.
23Дурго чахъабазе хъулухъ лъикӀ гьабе,
дурго рехъабазул тӀалабги гьабе.
24Бечелъи абадиялъе хутӀулеб жо гурин,
парччахӀлъиялъул тажги
киналго наслабазе ирсалъе щолеб жо гурин[+].
25МихӀи баккила, гӀурччинхер бижила,
мугӀрузул хер бецун нахъе лъела дуца.
26Чахъабаз ратӀлие квас кьела,
дугӀби ричун, хурзал росила.
27ЦӀцӀаназул рахьги гӀела дуе квание,
рукъалъул агьлуялъе кваниеги ва гъаравашал хьихьизеги.

#### БЕТӀЕР 28

1Хадув лъугьунев чи гьечӀониги, пасикъав чи лъутун унев вуго,
муъминчиясе гъалбацӀалъегӀанги хӀинкъи гьечӀо[+].
2Улкаялда мунагь гӀемерлъани, хӀакимзабиги гӀемерлъула,
амма гӀакъилав-цӀодорав чияс гӀадлу-низам букӀинабула[+].
3Язихъазе зулму гьабулев мискинчи релълъуна
хуриб бугебщинаб чучазабулеб
ва хӀалухъен бижизе биччалареб чвахунцӀадалда[+].
4Къанун рехун толес пасикъав чи веццула,
Къануналда рекъон хьвадулев чи пасикъасда данде къеркьола.
5Квешал гӀадамазда лъаларо щиб битӀараб бугебали,
жидеца БетӀергьан валагьулезда кинабго бичӀчӀула.
6ВацӀцӀадго хьвадулев мискинчи лъикӀ,
мекъаб-тӀекъаб нухдасан хьвадулев бечедав чиясдаса[+].
7ЦӀодорав вас Къануналъ малъухъе хьвадула,
чехьквешазул гьудулас инсуе рогьо-нич гьабула.
8Налъуда кьуралдаги тӀаде гӀарац бахъулев рибачияс данде бакӀарула
ахирги мискинзабазда гурхӀулев чиясе щвезе бугеб бечелъи[+].
9Къануналъухъ гӀенеккиларилан гӀин добехун буссинабулев чиясул гьари-дугӀаги
БетӀергьанасда цебе сурукъаб-къабихӀаб жо буго[+].
10Муъминчи квешлъиялъул нухде вуссинавурав чи
жинцаго бухъараб гвандиниве ккола,
амма ракӀбацӀцӀадав чиясе лъикӀлъи насиблъула[+].
11Бечедав чиясда ккола жив гӀакъилавилан,
цӀодорав мискинчиясдани гьесда гьоркьосан канлъи бихьула[+].
12Муъминзабазе бергьенлъи щведал, кӀудияб рохел тӀаде рещтӀуна,
амма пасикъал тӀаде ккедал, гӀадамаз рахчизе бакӀ балагьула[+].
13Жиндирго мунагь бахчулесе талихӀ кьоларо,
мунагьазда мукӀурлъун, квешлъи тарасда баркат лъола[+].
14Гьардарав гурищ кидаго БетӀергьанасукьа хӀинкъун вугев чи,
жиндирго ракӀ бицалъизе биччарасде балагь бачӀуна.
15ГӀергӀедулеб гъалбацӀалдаги хъантӀараб циялдаги релълъуна
загӀипаб халкъалда тӀад тарав пасикъав хӀаким[+].
16ГӀакълу гьечӀев хӀаким кӀудияв зулмучи ккола,
хӀарамаб боцӀи-рикъзи рихарасул гӀумру халалъула.
17Чи чӀвай сабаблъун валагьулев вугев бидулав
хабал мицӀиралде щвезегӀан векерула,
лъихъениги кквезе щунгутӀизе[+].
18РакӀбацӀцӀадго хьвадарасе хӀинкъи букӀунаро,
мекъал-тӀекъал нухаздасан хьвадулев чи
ракӀалдаго гьечӀого гӀодов ккола[+].
19Хур бекьулев чи чадица гӀорцӀула,
гӀададисел анищазул хур бекьарасе тӀубанго мискинлъи щола[+].
20РитӀухъав чиясда баркат лъола, бечелъиги щола,
бечелъизе гӀедегӀаравги тамихӀ-жаза гьечӀого хутӀуларо[+].
21Гьурмахъ балагьун диван къотӀи лъикӀаб жо гуро,
чадил мочӀу сабаблъунги чи мунагь-хӀакъалда гъоркье ккола[+].
22Барахщарав чи бечелъиялъухъ хъантӀун вукӀуна,
ва гьесда лъаларо жинда тӀаде мискинлъи бачӀине букӀин[+].
23Бадибе рецц гьабун гаргадарасдаса ахирги цӀикӀкӀун рекӀее гӀола инсанасе,
жив кантӀизе гӀоло, какун кӀалъарав чи[+].
24Жиндирго эбел-эмен тала гьарулев ва гьелъул мунагь букӀунарин абулев чи ккола
гьалаглъи-пасалъи гьабулесул гьалмагъ[+].
25ХъантӀиялъ дагӀба-рагӀи ккезабула,
БетӀергьанасде тӀамун тарасда баркат лъола[+].
26Жиндаго ракӀалде ккараб гьабулев чи гӀабдал вуго,
гӀакълуялда рекъон хьвадарав хвасарлъула.
27Мискинасе кьолев чи гьечӀолъигун хутӀуларо,
кьезе бокьичӀого, берал къанщарасе щолеб нагӀана гӀемерлъула[+].
28Пасикъал тӀаде ккедал, гӀадамаз рахчизе бакӀ балагьула,
пасикъал паналъараб мехалъ, муъминзаби тӀадегӀанлъула[+].

#### БЕТӀЕР 29

1КигӀан гӀемер кантӀизавуниги,
тӀирун чӀун, габур кьуризабуларев чи тохлъукьего гьалаглъила,
гьесие кумек щвеларо[+].
2Муъминзаби тӀадегӀанлъараб мехалъ, халкъ бохула,
пасикъаз ханлъи гьабулеб мехалъ, халкъ зигардула[+].
3ГӀакъиллъи бокьулев васас эмен вохизавула,
хъахӀбабазул гьудулас инсул бечелъи пасат гьабула[+].
4РитӀухъаб диван къотӀулев парччахӀас
улка щулалъизабула,
халкъалда тӀад лъураб магъало цӀикӀкӀинабулес
улка чӀунтизабула.
5Мадугьаласе бадибе рецц гьабулев чи ккола
досул хӀатӀазда цебе гьин гъолев чи[+].
6Квешав чиясе жиндирго мунагьалъ къор гъола,
муъминчи ахӀулев-абулев вукӀуна.
7Муъминчияс хӀаракат бахъула
мискинчиясе ритӀухъаб диван къотӀизе,
пасикъав чиясе гьелъул ургъелцин кколаро.
8ЯхӀ-намус гьечӀез шагьаралда питна багъаризабула,
амма гӀакъилаз гӀадамазул ццин гӀодоцинабула[+].
9ГӀакъилас гӀабдал диваналде ахӀани,
гӀабдалас гьениб гъалмагъир гьабула,
яги гӀагӀадун велъанхъула, – гьезул рахӀат хвезабула.
10Бидухъ гӀашикъасе ритӀухъав чи рихуна,
муъминзаби чӀвазе хӀаракат бахъула[+].
11ГӀабдалас жиндирго кинабго ццин къватӀибе гьулчула,
гӀакъиласда кӀола жиндаго квелъ базе[+].
12ХӀакимас гьерсазухъ гӀинтӀамулеб бугони,
гьесул киналго хъулухъчагӀи квешлъула.
13Мискинчиги зулмучиги релълъарал руго,
гьел кӀиязулгоги беразе БетӀергьанаслъидалха канлъи кьолеб[+].
14ПарччахӀас мискинзабазе битӀараб диван къотӀулеб бугони,
гьесул парччахӀлъи киданиги биххун унаро[+].
15НасихӀаталъул хьопоца гӀакълу щвезабула,
тӀалаб гьабичӀого тараб лъимаца эбелалъе рогьо-нич гьабула[+].
16Пасикъал кӀодолъиялде рахараб мехалъ,
мунагьалги кӀодолъула,
амма муъминзабазда бихьила
гьел кӀалагъоркье речӀчӀараб заман.
17Дурго васасе гӀадлу гьабе, – гьес мун вохизавила
ва дур рекӀел хӀалхьезабила[+].
18Аллагьасул калам рехун тараб халкъ пасалъула,
гьардарав гурищха Къануналда рекъон хьвадулев чи[+].
19Малъунилан лагъасул гӀамал хисуларо, –
дуца абураб гьесда бичӀчӀаниги, гьес гӀадахъ босуларо.
20КӀалъазе гӀедегӀулев чи вихьанищ дуда?
Гьесиеялдаса лъикӀ букӀина гӀабдаласе[+].
21ГьитӀинаб мехалдасаго лагъ гогьдаризавуни, –
хадуб гьес балагь бачӀинабула.
22Ццидалав чияс питна багъаризабула,
ццин хехасулги мунагьал гӀемерлъула[+].
23ГӀамалкӀодолъиялъ инсан гӀодовегӀанлъизавула,
рекӀелъ хӀеренлъи-хӀалимлъи бугес хӀурмат-хъатир тӀаде цӀала[+].
24ЦӀогьорасулгун гьудуллъи гьабулев чи
живго жиндиего рихарав чи ккола.
Диванбегзабазда цебе гьа гьеданиги, гьес битӀараб бицунаро[+].
25Инсанасукьа хӀинкъиялъ къор гъола,
БетӀергьанасде тӀамун тарасе хӀинкъи букӀунаро[+].
26ГӀемерисезе бокьула дагӀба-рагӀиялъулъ
хӀакимзабаз жидер рахъ кквезе,
амма ритӀухъаб диван БетӀергьанасул хъатикь буго[+].
27Муъминзабазе квешал чагӀи рихуна,
пасикъазе иман бугелги рихуна.

#### БЕТӀЕР 30


Агурил гӀакъилал рагӀаби

1Якъейил вас Агурил – Массаъ къавмалъул чиясул рагӀаби,
гьес Итиэлидехун, гьединго Итиэлидехунги Ухалидехунги гьабураб калам.

2ГӀадамазда гьоркьов бищунго жагьилав чи вуго дун,
гӀадамазулъ букӀунеб бичӀчӀи-лъайги гьечӀо дилъ.
3ГӀакъиллъиги дие щвечӀо,
ТӀадегӀанав дида лъаялъул гӀелмуги насиблъичӀо.
4Зодиве щив вахарав
ва нахъ вуссун щив рещтӀарав,
дангъураялъ гьури лъица данде бакӀарараб,
гурдел квенчӀелалъ буххун ралъад лъугӀизабизе лъида кӀвараб?
Дуниялалъул рагӀал лъица чӀезабураб?
Гьединав чиясда цӀар щиб,
гьесул васасда цӀар щиб?
Дуда лъалеб батилаха гьеб[+]?
5Аллагьасул щибаб рагӀи бацӀцӀадаб буго.
РакӀчӀун жинде хьул лъуразе хъалхъанлъунги вуго Гьев[+].
6Аллагьасул рагӀабазде тӀаде дуца щибго жубаге,
Гьес мун къватӀив чӀвазавулевин
ва мун гьерсихъан вукӀинги загьирлъулебин[+].
7Я БетӀергьан, кӀиго жо гьарила дица Дуда,
дун хвезегӀан тӀубазабе Дуца гьеб:
8пайда гьечӀеб чӀандаги гьересиги дидаса рикӀкӀад гьабе;
я мискинлъи, я бечелъи кьоге дие.
БетӀербахъиялъе чара гьечӀеб хинкӀ-чед гурони кьоге Дуца дие[+].
9Дун гӀорцӀараб мехалъ, дица Дудаса инкар гьабунгутӀизе,
БетӀергьан щивали дида лъазего лъаларилан абунгутӀизе.
Мискинлъараб мехалъги, цӀогьодизе байбихьун,
дица дирго Аллагьасул цӀар хъублъизабунгутӀизеги[+].
10Лагъ какун, гьесул бетӀергьанасде мацӀ гьабуге, –
гьев лагъас дуе нагӀана кьела ва гьеб нагӀанаги дудего буссина.
11Вай, жидерго инсуе нагӀана кьолеб,
баркат лъегиян жидерго эбелалда абулареб наслу![+]
12Вай, жидедаго жалго рацӀцӀадалин кколеб,
амма жидер хъублъи-чороклъи чурун тӀаса унареб наслу![+]
13Гьезул беразулъ чӀухӀи-пахрулъи буго,
берзул балагьиялъулъ гӀамалкӀодолъиги буго.
14Ракьалда ругел мискинзабазул рикъзиги
гӀаламалда гьоркьор ругел язихъалщиназул хинкӀ-чедги кваназе
цаби хвалчабазда релълъараб
ва гӀусалги нусазда релълъараб наслу!
15Гуренжалъул кӀиго яс йиго,
кӀиялдаго цӀарги «кье», «кье» буго.
ГӀорцӀиго лъалареб лъабго жо буго,
гӀелилан киданиги абулареб ункъабилебги буго:
16жужахӀ, къинлъулареб чехь,
регьелалъ гӀорцӀулареб ракь
ва цӀул гӀелилан киданиги абулареб цӀаги.
17Инсуда тӀад велъанхъулесул
ва эбелги сан гьаюларесул берал
авлахъалъул гъудуца рахъула
ва гьесул гьанги чудкаца кванала![+]
18Лъабго жо буго дие балъгояб,
ункъабилебги буго – дида лъалареб:[+]
19зодисан боржунеб цӀудул нухги,
тӀалтӀасан шурулеб борхьил нухги,
ралъдадасан лъедолеб гамил нухги
ва гӀолохъанай ясалъухъе унев бихьинчиясул нухги.
20ХъахӀбалъи гьабулей гӀадамалъул гӀамал кинаб букӀунеб?
Кванала, кӀал бацӀцӀуна
ва щибниги квешаб жо гьабичӀилан абула гьелъ.
21Лъабго жо буго жинда гъоркь ракь гьаргьадулеб,
ункъабилебги буго – гьелда баччизе кӀолареб:
22парччахӀлъун вахъарав лагъги,
гӀорцӀизегӀан кваназе хинкӀ-чед щварав гӀабдалги,[+]
23гӀадамазе инжитлъун росасе арай чӀужугӀаданги
ва жиндирго бетӀергьаналъул бакӀ ккурай гъаравашги.
24Гьаб ракьалда бищунго гӀисинал,
амма цӀакъаб цӀодорлъи-гӀакъиллъи щварал рухӀчӀаголъаби ункъо руго:
25цӀунцӀраби – гьел руго загӀипал жал,
амма риидал жидеего кванил нахърател гьабула гьез;[+]
26мугӀрузул гӀункӀкӀалги кутакаб агьлу гуро,
амма кьурабазда гьоркьоб жидеего картӀал рахъула гьез;
27ракъул гарцӀал – цебехъанлъи гьабизе хан гьечӀониги,
амма рагъде унезул гӀадаб кьер букӀуна гьезул;
28кьинчӀборхьалги дуда квералъ кквезе кӀола,
амма парччахӀзабазул кӀалгӀабазухъги рукӀуна гьел.
29Лъабго жо буго ракьалдасан чӀухӀун хьвадулеб,
ункъабилебги – рилълъин берцинаб:
30гъалбацӀ – киналго жанавараздаса къуватаб буго гьеб
ва сундасаниги нахъе къаларо,
31цинги хӀелекоги, рехъадул цебехъан – чанил дегӀенги
ва кӀудияб бодул цевехъан – парччахӀги.
32ГӀамалкӀодолъиялдалъун дур цо гӀантлъи ккани,
яги духъа хӀилла-рекӀкӀ ккани,
гъобсагӀатго дурго кӀалалда хъат чӀвай.
33Щар чӀвани – нах лъугьуна,
къалазулъ зар бани – би бачӀуна,
ццин гьалаглъани – дагӀба-рагӀи ккола.

#### БЕТӀЕР 31


Лемуэл парччахӀасе эбелалъ гьарурал насихӀатал

1Массаъ къавмалъул парччахӀ Лемуэлие
эбелалъ гьарурал насихӀатал руго гьал.

2Дуда щибдай, дир вас, дица малъила?
Щибдай малъила, дир чохьол вас?
Щибдай малъила, дир гьари-дугӀа къабуллъун гьавурав вас?
3Дурго рухӀ-жан руччабазул хъатикье кьоге,
парччахӀзабигицин паналъизарулел руччабаз дурго нухал къосинаризе риччаге[+].
4Чагъир парччахӀзабаз гьекъезе рекъараб жо гуро, Лемуэл,
чӀагӀаги къо-асс бугез гьекъезе рекъараб жо гуро[+].
5Мехтараб мехалъ гьезда закон кӀочон толеб,
къварилъиялда бугеб рагӀияталъе диван къотӀизеги гьезухъа бажарулареб.
6ЧӀагӀа дуца кье холев вугев чиясе,
чагъирги тӀе ракӀ къварид бугесе.
7Биччанте гьес гьекъезе ва мискинлъиги кӀочон тезе,
жинда бугеб къварилъиги ракӀалде щунгутӀизе.
8Дуца кӀал ричӀе кӀалъазе лъаларезул рахъ кквезе,
загӀипалщиназул ихтияралги цӀунизе.
9Дуца кӀал ричӀе битӀараб диван къотӀизе,
мискинасулги язихъасулги ихтиярал цӀунизе[+].


ГӀамал лъикӀай лъадул хӀакъалъулъ

10ГӀамал лъикӀай лъади киса щолей?
Маргъал-якъуталдасаги гӀемерго къиматай йикӀуна гьей[+].
11Росги гьелда тӀубанго божула,
зарал-зиянги гьесие букӀунаро.
12ТӀолабго гӀумруялъ гьелъ росасе лъикӀлъи гьабула,
квешлъи гьабуларо.
13Гьелъ квасги самула, лъолъол кунги гьабула,
кӀудияб гъира-цӀаялда квалквадизарула гьелъ кверал.
14Базаргабазул гамица гӀадин,
рикӀкӀадасаги бачӀинабула гьелъ хинкӀ-чед.
15Сардилъго тӀаде яхъун, рукъалъул агьлуялъе квен гьабула
ва гъаравашалги квалквадизе тӀамула[+].
16Хурухъ балагьизе ун, гьеб бичун босула гьелъ.
ХӀалтӀун щвараб гӀарцухъ цӀолбол ах гӀезабула.
17Гьелъ рачел щулаго къала,
кверазда къуватги буго.
18Жиндир даран-базаралда баркат лъун букӀинги лъала гьелда, –
гьелъул чирахъ сардилъги сунаро.
19Квас чӀвалеб гьоркьоялда квалквадулел рукӀуна гьелъул кверал,
гьелъул килщазукь кьурдулеб букӀуна мергу.
20Мискинасе хъат гӀатӀидай йикӀуна,
язихъасе квер гӀатӀидай йикӀуна[+].
21ГӀазу баниги, рукъалъул агьлуялъул ургъел гьелда чӀваларо, –
бицатаб ххамил ретӀел ретӀун букӀунелъулха киназго.
22Гьелъ жиндиего халичаби рессула,
гьелъул ретӀелги лъолъол ххамил ва хирияб ххамил букӀуна.
23Шагьаралъул кавабахъ машгьурлъун буго гьелъул росасул цӀар,
улкаялъулго чӀахӀиял гӀадамазда аскӀов гӀодов чӀола гьев.
24Ричизе хъабалаби рукъула гьелъ,
базаргабазе рачелалги гьарула.
25Чорхолъ къуват-жанги буго гьелъул,
гӀадамазда гьоркьоб къадру-къиматги буго.
Метерисеб къоялъул ургъелги гьечӀо гьелъие.
26ГӀакъилаб рагӀуе гурони кӀалги ричӀуларо,
гьелъул мацӀалдасан бачӀунеб малъа-хъвайги
гурхӀел-цӀобалъул цӀураб букӀуна.
27Жиндирго къавулъ лъугьунебщиналда хадуб букӀуна гьелъул бер,
хӀалтӀичӀого щвараб хинкӀ-чедги гьелъ кваналаро.
28Лъималаз гьей еццула,
росасги гьабула гьелъие рецц-бакъ:
29«Чанги лъикӀай лъади лъугьана гьаб ракьалда, –
гьел киназдасаго мун лъикӀай йиго!»
30Гьайбатлъи – рекӀкӀаб жо буго,
берцинлъиги тӀаса уна,
амма БетӀергьанасукьа хӀинкъулей чӀужугӀадамалъул цӀар тӀибитӀула.
31Жийго мустахӀикълъанщинабги щвезе ккола гьелъие,
шагьаралъул кавабахъ хабарги тӀибитӀизабизе ккола
гьелъул лъикӀал ишазул хӀакъалъулъ[+].

### Даниял

#### Даниял

Даниял


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


#### ЦеберагӀи


Даниял


аварагасул тӀехь


Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Москва


2023


Даниял аварагасул тӀехь

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: https: ibt.org.ru/media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-323-5

© Институт перевода Библии, 2023


Даниял аварагасул тӀехь


ЦеберагӀи

Даниял аварагасул тӀехьалда бицунеб буго гӀолохъанав ягьудияв Даниялил гӀумруялъул ва гьесие загьирлъарал хӀикмалъабазул хӀакъалъулъ.

Цебесеб эраялъул 605 соналъ цогидал ягьудиялгун цадахъ Вавилоналде асирлъуде ккана Даниял, Иерусалим щущахъ базабилалде къого соналъ цебе (Дан. 1:1-2). Аллагьасде иман лъеялъ, Даниял Вавилоналъул ва Персиялъул пачалихъазул идарабазда тӀадегӀанал хъулухъазде вахана (1:19; 2:48; 5:29; 6:1-3,[28]). Аллагьас гьесие гъваридал балъголъаби тӀатинарулаан, букӀинесебги ахир заманалда ккезе бугебги загьир гьабулаан ва асирлъиялъул апараглъуда ругел гӀизраилазул ракӀ батизабулаан гьес (8:17; 10:14; 12:4).

Нилъер заманалде щвезегӀан цӀунун хутӀарал Персиялъул некӀсиял хъвай-хъвагӀаязда ратарал къо-моцӀазул баяназда рекъон, нилъеда дурусго чӀезабизе кӀола гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел ругел лъугьа-бахъинал ккараб заман ва гьанжесеб календаралда данде кквезе кӀола гьезул къо-моцӀги соналги.

Даниял ккола Йирмиягь аварагасулги Езекиэл аварагасулги заманалъул чи. Цебесеб эраялъул 538 соналъ, жеги Даниял чӀаго вугеб заманалдаго, асирлъиялъул апараглъуда рукӀарал ягьудиязул тӀоцебесеб бутӀа ватӀаналде тӀад буссана.

Даниялица бана ункъого сон (1:21; 10:4).

ТӀехьалъул аслияб пикру буго тӀолабго дуниял Бичасул кверщаликь бугин ва Гьесул кверщеллъи тӀолалго халкъазда тӀад тӀибитӀараб бугин абураб (2:44; 4:31-32; 5:21). ТӀехьалъул тӀоцебесеб бутӀаялда (бетӀ. 1–6), Даниялги мисалалъе вачун, бицунеб буго мунагьазукь къараб дунялалдацин чиякъго хутӀарав инсанасда Бичасе гӀибадат гьабизе ва Гьесие мутӀигӀго чӀезе кӀвеялъул хӀакъалъулъ (2:47; 4:34). Гьединго тӀехьалда бицунеб буго Жиндирго халкъалдехун БетӀергьанасул бугеб ритӀухъаб бербалагьиялъул ва, балагьалъукье ккедал, Гьев гьезие хӀалае вахъунев вукӀиналъул хӀакъалъулъ (2:18-19; 3:28; 6:22).

ТӀехьалъул кӀиабилеб бутӀаялда (бетӀ. 7–12) гъорлъе уна Даниялие загьирлъарал гӀаламатал. Гьенир гӀемер ратула, доб заманалъул диниял тӀахьазе ва вагӀзабазе хасиятал, ахир заманалда хурхарал хӀикматиял сипат-суратал. Гьел гӀаламатаз ва хӀикматиял сипат-суратаз цебеккунго бицунеб буго Бичасул парччахӀлъиялда данде чӀаразе ахиралда букӀине бугеб жазаялъул, ва инсанияталъул тарихалда жаниб гьеб парччахӀлъи тӀадеялдаса тӀаде цебетӀолеб букӀиналъул хӀакъалъулъ.

Даниял ва гьесул гьалмагъзаби Вавилоналда (1:1–6:28)
Даниял ва гьесул гьалмагъзаби пачаясул кӀалгӀаялда (1:1-21)
Даниялица Навуходоносорил макьу къотӀи (2:1-49)
Даниялил лъабавго гьалмагъ цӀадул коронире рехи (3:1-30)
Даниялица Навуходоносорил кӀиабилеб макьу къотӀи; гьеб макьу ритӀухълъи ва пачаяс тавбу гьаби (3:31–4:34)
Белшацарие Бичасул жаза (5:1-31)
Даниял гъалбацӀазул рукӀниве рехи (6:1-28)
Даниялие Бичасул балъголъаби загьирлъи (7:1–12:13)
Ункъо жанаваралъул хӀакъалъулъ макьу (7:1-28)
Куйдул ва дагӀнил сипатал цере тӀами ва гьелъул магӀна (8:1-27)
Даниялил дугӀа. Лъабкъоялда анцӀго анкьил магӀна (9:1-27)
ГӀизраилалъул букӀинеселда хурхун Даниялие рагьараб тӀарамагъадисеб балъголъи (10:1–12:13)

#### 1


Даниял ва гьесул гьалмагъзаби Вавилоналъул кӀалгӀаялда

1Егьояким Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ[*], Вавилоналъул пача Навуходоносорица[*] Иерусалималде тӀаде гьужум гьабуна ва шагьар сверун ккуна[+]. 2БетӀергьанас Ягьудиялъул пача Егьоякимги Аллагьасул Рукъалъул гӀемерисел тӀагӀелалги гьесул ихтияралде кьун тана. Навуходоносорица Шинар[*] улкаялде росун ана гьел тӀагӀелал ва жиндирго аллагьзабазул рокъор хазина цӀунулеб бакӀалда лъуна[+].

3Вавилоналъул пачаяс жиндирго чукъбузул бетӀер Ашпеназие буюрана пачабазул тухум-кьибилалъул ва чӀухӀби-хӀакимзабазул хъизаназда гьоркьоса чанго гӀизраилав тӀаса вищеян 4– щибгӀаги гӀузру гьечӀел, гьайбатаб сипаталъул, цӀали-хъваялъе ва гӀелмуялъе гьунар бугел, пачаясул кӀалгӀаялда хъулухъалъ рукӀине санагӀатал гӀадал. Гьезда вавилониязул мацӀ ва гьезул адабият малъеян лъазабуна. 5Пачаяс буюрана тӀаса рищарал гӀолилазе щибаб къоялъ жиндицаго кваналеб гӀадаб квен-тӀех ва тӀаса бищараб чагъир кьеян. Лъабго соналъ гӀелмуги малъун, хадур гьел жинда цере рачеян лъазабуна гьес.

6Гьезда гьоркьор рукӀана Даниял, Хананиягь, Мишаэл ва Азариягь – киналгоги Ягьудал къавмалъул васал. 7Ашпеназица цӀарал хисун, Даниялида – Белтешацар, Хананиягьида – Шадрах, Мишаэлида – Мешах, Азариягьида Авед-Него абун цӀарал лъуна[+].

8Амма Даниялица хӀукму гьабуна кинаб батаниги хъубаб кванда жиндица кӀал хъваларин[*] – я пачаясул квен кваналарин, я гьесул чагъир гьекъеларин. Цинги гьес Ашпеназида гьарана динияб къануналда рекъон жив хъублъизавулеб квен кваначӀого тезе изну кьеян. 9Аллагьас Ашпеназил рекӀелъ Даниялидехун гурхӀел-рахӀму батизабуна,[+] 10ва гьес Даниялида абуна: «Дун дир бетӀерчӀахъаяв пачаясукьа хӀинкъула; гьес жиндицаголъидал бихьизабун бугеб нужеца кваназе кколебги гьекъезе кколебги. Цогидазда данде ккун, нуж хӀалакъго ругеблъи гьесда бихьани, щиб цинги гьабилеб? Нуж сабаблъун пачаяс дир бетӀер къотӀилагури!»

11Гьебмехалъ Ашпеназица Хананиягьил, Мишаэлил, Азариягьил ва жиндирго тӀалаб-агъаз гьабизе тарав чиясда кӀалъана Даниял:

12«Бегьулеб батани, нижер, дур лагъзадерил, хӀалбихьи гьабе: нижее цохӀо лъимги пастӀаналъул нигӀматги гурони кваназе кьоге анцӀго къоялъ[+]. 13Хадуб нижер гьумер пачаясул квен-тӀех кваналел гӀолилазулалда данде ккве. Дудаго бичӀчӀила цинги дурго лагъзадерие щиб гьабизе кколебали».

14Ашпеназ гьелда разилъана, ва гьезул хӀалбихьи гьабиялъе анцӀго къо цӀана. 15АнцӀго къо ун хадуб, пачаясул квен кваналезулалдасаги гьезул гьурмал жанир цӀун берцинлъун ратана. 16Гьелдаса хадуб гьезие босун бачӀараб пачаясул квенги чагъирги нахъе босулаан гьев чияс, ва гьелъул бакӀалда гьезие пастӀаналъул нигӀмат кьолаан.

17Ункъавго васасе гъваридаб лъай-гӀакълуги, гӀелму босизе пагьмуги кьуна БетӀергьанас. Даниялие, гьелда тӀадеги, макьаби къотӀизе, балъголъаби рихьизе ва гьезул магӀна бичӀчӀизе рекӀел цӀодорлъиги кьуна[+].

18Пачаяс цӀараб заман рагӀалде щведал, Ашпеназица гьел Навуходоносорида цере рачана. 19Пача гьелгун гара-чӀварана ва гьесда бихьана киналго васазда гьоркьоб, гӀелму-лъаялъул рахъалъ, Даниялида, Хананиягьида, Мишаэлида ва Азариягьида бащадав щивго гьечӀолъи. Гьединлъидал, гьел тӀаса рищана пачаясул хъулухъалъе. 20Щибаб суалалда хурхунги, сундул хӀакъалъулъ пачаяс цӀеханиги, гьезул гӀакълу-лъай ва бичӀчӀи буголъи анцӀго нухалъ цӀикӀкӀараб букӀана пачалихъалда ругел тӀолалго балъголъи лъалел чагӀазда ва сихӀручагӀазда данде ккун[+].

21Ханасул кӀалгӀаялда хъулухъчилъун Даниял вукӀана Кир пачалъун вахъун тӀоцебесеб соналде щвезегӀан[*][+].

#### 2


Навуходоносорил макьу

1Пачалъун вахъун кӀиабилеб соналъ Навуходоносорида[*] хӀикматал макьаби рихьана; гьел макьабаз гьесул рахӀат хвезабуна ва макьу тӀуризабуна[+]. 2Цинги пачаяс буюрана тӀолалго балъголъи лъалел чагӀиги, сихӀручагӀиги, палихъабиги, гӀакълучагӀиги жиндихъе ахӀеян, гьез жиндир макьу къотӀизе абун. Гьел киналго пачаясда цере эхетана. 3Пачаяс абуна: «Кутакалда рахӀат хвезабураб макьу бихьун буго дида; гьелъул магӀна лъазе бокьун буго дие», – ян.

4ГӀакълучагӀи кӀалъана пачаясда арамеязул мацӀалда[*]: «БетӀерчӀахъаяв пача, дур гӀумру халалъаяв! Нижеда, дур лагъзадерида, бице гьеб макьу. Цинги нижеца бицина дуда гьелъул магӀна», – ян[+].

5Пачаяс гӀакълучагӀазе жаваб кьуна: «Гьале дир амру! Нужеца дида бихьараб макьу бицинчӀони ва гьеб макьуги къотӀичӀони, нужгоги къотӀ-къотӀун ран, нужер мина-къайги щущахъ биххизабизе буго[+].

6Амма нужеца дида бихьараб макьуги бицани ва гьеб макьуги битӀун къотӀани, нужее дир рахъалъан сайгъаталги, шапакъаталги ва кӀудияб адаб-хӀурматги букӀине буго. Гьанже бице доб дида бихьараб макьуги ва гьелъул магӀнаги»[+].

7Гьез нахъеги абуна: «БетӀерчӀахъаяв пача, бицеха нижеда, дур лагъзадерида, щиб макьилъ бихьарабали, цинги нижецаги бицина гьелъул магӀна», – ян.

8Пачаяс жаваб кьуна: «Гьеле, дида ракӀчӀун бихьулеб буго, нужеца заман цӀалеб букӀин. Нужеда лъалелъул дир къотӀи щулияб букӀин.

9Дир макьу бицинчӀони, нужее тамихӀ букӀине бугелъул. Гьединлъидал, гьерсалги рицун дун махсароде кквезе къеркьолел руго нуж, гьалъул хиса-баси ккезе бегьулин хьулазда. Бице дида макьу, гьебмехалъ божила дунги нужехъ гьелъул магӀна гьабизе гӀураб гьунар букӀиналда»[+].

10ГӀакълучагӀаз пачаясда абуна: «Гьаб дунялалъул рокъоб цониги чиясда бажарулеб жо гуро нижедаса пачаяс тӀалаб гьабулеб бугеб жо. Цониги пачаяс киданиги цӀехечӀо гьединаб жо балъголъи лъалел чагӀазда, сихӀручагӀазда ва гӀакълучагӀазда.

11Кутакалда захӀматаб суал кьолеб буго пачаяс. Аллагьзабазда гурони гьелъие жаваб лъаларо, амма гьел инсанияталъул дунялалда рукӀунаро».

12Гьел рагӀабаз пачаясул кутакалда ццин гьалаглъизабуна, ва тӀолалго Вавилоналъул гӀакъилзаби чӀваян буюрухъ кьуна гьес[+]. 13ТӀолалго гӀакъилзаби чӀваян абураб пачаясул буюрухъ къватӀибе бахъана. Гьединго Даниялида ва гьесул гьалмагъзабазда хадурги, гьелги чӀвазе, чагӀи ритӀун ана.

14Амма Вавилоналъул гӀакъилзаби чӀвазе витӀарав пачаясул рорчӀухъабазул бетӀер Ариохида берцинаб калам гьабун кӀалъана Даниял. 15Даниялица Ариохида цӀехана: «Пачаясул кӀудияв хӀаким! Щай пачаяс гьедигӀан гӀасияб буюрухъ кьураб?» – ин. Ариохица ккараб жо бицана гьесда.

16Гьебмехалъ Даниял пачаясухъе вилълъана ва пачаясул макьуги лъазе гьелъул магӀнаги къотӀизе жиндие заман кьеян гьарана.

17Гьениса рокъове щведал, гьес гьеб кинабго жиндирго гьудулзабазда, ай, Хананиягьида, Мишаэлида ва Азариягьида бицана[+]. 18Жидеда гурхӀел-рахӀму гьабун гьеб балъголъи тӀатинабеян зобалазул Аллагьасда гьареян абуна Даниялица гьудулзабазда, Вавилоналъул цогидал гӀакъилзабигун цадахъ жалгоги чӀвачӀого хутӀизе. 19Къаси сардилъ гьеб балъголъи Даниялие загьирлъана – кинабго гьесда цебе тӀамуна. Гьебмехалъ Даниялица Зобалазул Аллагьасе рецц гьабун,

20гьадинаб дугӀа гьабуна:

«Абадул абадиялъего Аллагьасе рецц!
Гьесулъ бугелъул гӀакълуги къуватги.
21Заманги гӀасрабиги Гьес хисизарула;
пачазаби тахиде рахинарула ва гъоркьеги рехула;
гӀакъилазе гӀакълу кьола,
цӀодоразе – лъай щола;[+]
22Гьес балъголъиялъул тӀину тӀатинабула,
бецӀлъиялъукь тӀупарабги Гьесда лъала.
Канлъиялъул хӀубилъунги Гьев вуго[+].
23Дир умумузул Аллагь, дица Дуе рецц гьабула,
Дуца дие гӀакълуги къуватги кьуна!
Нижеца Дуда гьарарабщинаб Дуца дие тӀатинабуна.
Пачаясул суалалъе жаваб Дуца загьир гьабуна».

24Цинги пачаяс Вавилоналъул гӀакъилзаби чӀвазе витӀун вукӀарав Ариохихъе вилълъана Даниял ва гьесда кӀалъана: «Вавилоналъул гӀакъилзаби чӀваге! Дун пачаясухъе ваче, дица бицина гьесда бихьараб макьуги гьелъул магӀнаги».

25ГьебсагӀаталдаго Ариохица Даниял пачаясухъе вачана ва пачаясда бицана: «Дида цо чи ватана Ягьудиялдаса гьанире гочинарурал асирзабазда гьоркьов. Гьес пачаясул макьу къотӀизе буго», – ян.

26Гьебмехалъ пача Даниялида кӀалъана (гьевго Белтешацар): «Дуда унго-унголъунги кӀолебищ дида бихьараб макьу бицине, гьелъул магӀнаги загьир гьабизе?»

27Даниялица пачаясе жаваб кьуна: «Пачаяс цӀехолеб балъголъи тӀатине кӀоларо, я гӀакъилзабазда, я сихӀручагӀазда, я балъголъи лъалел чагӀазда, я нужумчагӀазда.

28Амма балъголъаби загьир гьарулев Аллагь зобалазда вуго! Гьесин Навуходоносор пачаясда бихьизабураб гьаб дунялалъул ахиралда букӀине бугебги.

Гьале мун къаси кьижун вукӀаго дуда бихьараб макьу[+].

29Кьижизе вегарав чи, букӀинеселъул хивалазда вукӀана мун. Цинги балъголъи Рагьулес букӀинесеб бихьизабуна дуда. 30Дие гьеб балъголъи тӀатана дун цогидаздаса гӀакъилав вукӀиналъ гуреб, амма дуда, дир пача, гьелъул магӀна лъан букӀине ва дур рахӀат хвезабураб жо дудаго бичӀчӀун букӀине[+].

31Дир пача, гьале дуда бихьараб макьу: дуда бихьана тӀаде балагьизе хӀинкъараб, залимаб, берал беццлъизарулеб хӀалалъ паркъолеб, цебе эхетараб кӀудияб сипат-сурат[*]. 32Гьелъул бетӀер букӀана бацӀцӀадаб меседил, керенги квералги – гӀарцул, чехьги мачӀабиги – мазгарул, 33бохдул – маххул, хӀатӀал – бакӀбакӀалдаса маххул, бакӀбакӀалдаса хӀатӀул. 34Мун валагьун вукӀаго, инсанасул квер хъвачӀого кьурдаса батӀалъараб гамачӀ, бащдал хӀатӀул бащдал маххул гьарурал хӀатӀазда тӀад речӀчӀана, ва гьел щущазаруна. 35Гьебмехалъ хӀатӀги, мазгарги, гӀарацги, меседги цадахъ, риидал гьоцӀиб чӀахӀ гӀадин, щущахъ биххун ана. РукӀараб бакӀцин хутӀичӀого гьороца хъамун ана гьел. Гьеб сипат-сураталда тӀад речӀчӀараб гамачӀин абуни, кӀудияб мегӀералде сверана ва гьелъ тӀолабго дунял цӀезабуна.

36Гьеле макьу. Гьанже гьелъул магӀнаги бицинин. 37Мун вуго пачабазулги пача. Пачалъиги, гучлъиги, къуватги ва цӀар-реццги дуе кьун буго Зобалазул Аллагьас[+]. 38Дур ихтияралде кьун буго инсаниятго, гӀалхул жанаварал ва зобалазул хӀанчӀи. Гьел кир ратаниги, Гьес гьезда тӀад пачалъунги мун тун вуго. Мунин кколев гьеб меседил бетӀер.

39Мун ун хадуб бижила цӀияб пачалихъ, амма дур гӀадаб кӀудияб букӀинаро гьеб. Гьелдасаги хадуб лъабабилеб, мазгарул пачалихъ бижила – тӀолабго дунялалъул кверщеллъиги гьелъухъ букӀина. 40Ункъабилеб пачалихъ букӀина маххгӀан щулияб. Маххуца щибгоги гъурулеб гӀадин, гьелъги гъура-чункила киналго хутӀанщинал[+]. 41Гьединго дуда бихьана хӀатӀал ва хӀатӀил килщал бащдал маххул бащдал хӀатӀул рукӀин – гьединлъидал гьеб пачалихълъиги букӀина кӀийиде бикьараб. Маххул къуватги букӀина гьелъулъ, гьединлъидалин дуда бихьараб маххги хӀатӀги цадахъ. 42Гьел хӀатӀал бащдал маххул бащдал хӀатӀул рукӀиналъул магӀнаги ккола – гьеб пачалихъ цо рахъалъ къвакӀараб, цогидаб рахъалъ загӀипаб букӀин. 43Махх хӀатӀгун жубан букӀин дуда бихьараб гӀадин, гьелъул халкъги букӀина жубараб, амма цолъун бажарулареб, маххгун хӀатӀ цолъуларебго гӀадин.

44Гьел пачабазул заманалда Зобалазул Аллагьас абадияб, гучаб ва цогидал халкъазда жидерго кверщаликье ккезабизе кӀолареб пачалихъ бижизабизе буго. Гьелъ гъуризе ва щущазаризе руго гьел киналго пачалихъал, жибгойин абуни абадиялъего щулалъизе буго[+]. 45Гьединлъидалин дуда бихьараб жибго жиндаго кьурдаса бекун бачӀун гамачӀ батӀалъулеб ва маххги, мазгарги, хӀатӀги, гӀарацги, меседги гьелъ щущазабулеб.

Гьедин, Къудратав Аллагьас букӀинесеб бихьизабун буго пачаясда. Гьеб макьуги хӀакъаб, гьелъул магӀнаги битӀараб буго».

46Гьебмехалда Навуходоносор Даниялие наку чӀван къулана, ва гьесда цере гьуинал махӀал рухӀеян, гьесие сайгъаталги росеян буюрана[+].

47Пачаяс Даниялида абуна: «Унго-унголъунги нужер Аллагь вуго аллагьзабазулги Аллагь, пачабазулги БетӀергьан, балъголъаби Рагьулев – гьаб балъголъи загьир гьабизе духъа бажарун бугелъул!»[+]

48Гьелдаса хадуб пачаяс Даниял тӀадегӀан гьавуна, гьесие гӀемерал къиматал сайгъаталги кьуна. ТӀолабго Вавилоналда тӀад бищун кӀудиявлъун ва киналго гӀакъилзабазул бетӀерлъун тана гьев. 49Даниялил гьариялда рекъон, пачаяс Шадрахги, Мешахги, Авед-Негоги тана Вавилон пачалихъ нухда бачиналъул хӀалтӀабазда, живго Даниялин абуни, пачаясул кӀалгӀаялда чӀана.

#### 3


Даниялил гьудулзаби цӀадул коронире рехи

1Навуходоносор пачаяс буюрухъ кьуна лъабкъого натӀалъ борхатаб, анлъго натӀалъ гӀебаб меседил сипат-сурат гьабеян ва гьеб Вавилоналда бугеб Дура абулеб расалъиялда эхетеян[+]. 2Цинги Навуходоносорица ахӀана тӀолалго сардарал, шагьаразул бутӀрул, вазирзаби, гӀакълучагӀи, пачаясул хазиначагӀи, диванчагӀи ва вилаятазул чӀухӀби-хӀакимзаби гьеб сипат-сурат кӀодо гьабизе. 3Сардарал, шагьаразул бутӀрул, вазирзаби, гӀакълучагӀи, хазиначагӀи, диванчагӀи ва вилаятазул чӀухӀби-хӀакимзаби Навуходоносорил сипат-сураталда цере эхетидал,

4гӀакӀа ахӀулев чияс киназдаго рагӀун абуна: «ТӀолалго халкъал, къавмал ва киналго гӀадамал, гӀенекке гьанире!

5Нужеда суралъул, швантӀихалъул, лалуялъул, лираялъул, арфаялъул, къолол ва цогидал музыкалиял алатазул гьаракь рагӀидал, Навуходоносорил меседил сипат-сураталда цере накабазде ккун гьесие сужда гьабе нужеца! 6Гьедин гьабизе инкар гьабуравщинав вехъерхъун вачун боркьараб корониве рехизе вуго!»[+]

7Суралъул, швантӀихалъул, лалуялъул, лираялъул, арфаялъул, къолол ва цогидал музыкалиял алатазул гьаракь бахъараб сагӀаталда тӀолалго халкъал, къавмал ва батӀи-батӀиял мацӀазул гӀадамал накабазде ккана ва гьеб меседил сипат-сураталъе сужда гьабизе лъугьана.

8Амма гӀакълучагӀазда гьоркьоса чагӀаз ягьудияздасан мацӀ гьабуна[+]. 9Гьез Навуходоносорида абуна: «БетӀерчӀахъаяв пача, дур гӀумру халалъаяв![+]

10Дуца – нижер пачаяс, буюрухъ кьуна суралъул, швантӀихалъул, лалуялъул, лираялъул, арфаялъул, къолол ва цогидал музыкалиял алатазул гьаракь рагӀидал, щивав чи накабазде ккун, меседил сипат-сураталъе сужда гьабеян. 11Гьедин гьабичӀев чи цӀадул корониве рехизе вугилан. 12Амма дуца Вавилоналда тӀад тарал ягьудияз – Шадрахица, Мешахица ва Авед-Негоца – дуца абураб жо гӀадахъ босулеб гьечӀо, дур аллагьзабазе гӀибадатги гьабулеб гьечӀо, меседил аллагьасда цебе накуги чӀвалеб гьечӀо»[+].

13Кутакалда ццин бахъана гьебмехалъ Навуходоносорил ва Шадрахги, Мешахги, Авед-Негоги жиндихъе ахӀеян лъазабуна. Гьел гьесда цере рачӀиндал,[+] 14Навуходоносорица гьезда цӀехана: «Шадрах, Мешах ва Авед-Него, нужеца дир аллагьзабазе гӀибадат гьабуларин ва дир меседил аллагьасда цебе нужеца накуги чӀваларин абулеб жо битӀараб бугищ?

15Дихъ гӀенекке: нуж хӀадур ратани суралъул, швантӀихалъул, лалуялъул, лираялъул, арфаялъул, къолол ва цогидал алатазул гьаракь рагӀидал, накабазде ккун дица эхетарав аллагьасда цебе сужда гьабизе, лъикӀ буго. Амма нужеца гьелъие инкар гьабуни, гьабсагӀаталъго цӀадул коронире рехизе руго. Цинги кинав аллагьасдай нуж дир кверщаликьа хвасар гьарилел?»[+]

16Амма Шадрахица, Мешахица ва Авед-Негоца абуна: «Навуходоносор, гьеб каламалъе жаваб кьезе ккараб хӀал гьечӀо нижер.

17Пача, ниж цӀадул коронире рехани, нижеца Жиндие гӀибадат гьабулев Бичасул хӀалкӀолъи буго ниж гьениса хвасар гьаризе, ва Гьес дур квердасаги цӀунила ниж. 18Амма, Гьес хвасар гьаричӀониги, дуда лъан букӀа пача: дур аллагьзабазе нижеца гӀибадат гьабуларо, ва дуца эхетараб меседил аллагьасе нижеца бетӀерги къулуларо».

19Гьебмехалъ Шадрахиде, Мешахиде ва Авед-Негоде бахъараб гьалагаб ццидаца Навуходоносорил гьурмал кьер тӀуна ва анкьго нухалъ цӀикӀкӀун багӀаризабун кор боркьизабеян буюрана[+]. 20Гьес жиндирго аскаразул тӀаса рищарал рагъухъабазе буюрухъ кьуна Шадрахги, Мешахги, Авед-Негоги рухь-рухьун цӀадулъе рехеян. 21ТӀад ретӀелгун – тӀажал, гурдал, тӀагъралгун – гьел рухьана ва гьелегьараб цӀадулъе рехана.

22Пачаясул кьварараб буюрухъалда рекъон, гьалаг гьабураб цӀадул кутакалъ, Шадрахги, Мешахги, Авед-Негоги цӀадулъе рехулел рукӀарал пачаясул рагъухъаби, корониса къватӀире бурулел цӀадул мацӀаз рухӀун рехана. 23Гьел лъабалгойин абуни, ай, Шадрах, Мешах ва Авед-Него рухьухъего беролеб цӀадулъе ккана.

24ЦинтӀаго хӀикмалъун вачӀана Навуходоносор ва кӀанцӀун тӀаде вахъана. «Лъабгоял гурелищ нилъеца рухьинеги рухьун цӀадулъе рехарал?» – ин цӀехана гьес гӀакълучагӀазда:

Гьез жаваб кьуна: «БитӀараб буго, пача», – ян.

25Цинги пачаяс абуна: «Дида ункъгоял рихьулел ругогури цӀадулъ хьвадулел, эркенго ва щибго заралги ккечӀого! Ункъабилесул куц-мухъин абуни Аллагьасул Васасда релълъуна!»

26Боркьараб корол кӀалтӀа цевегӀанги къан, Навуходоносорица ахӀана: «Шадрах, Мешах ва Авед-Него, ТӀадегӀанав Аллагьасул лагъзал, къватӀире лъугьа! Гьанире рачӀа!» Гьебмехалъ Шадрах, Мешах ва Авед-Него цӀадулъа къватӀире рачӀана[+].

27ГьебсагӀатго сардараз, шагьаразул бутӀруз, вазирзабаз ва пачаясул тӀолалго чӀухӀби-хӀакимзабаз сверун ккуна гьел, ва гьезда бихьана гьел гӀолохъабазе цӀадуца щибго зарал гьабун гьечӀеблъи: я ботӀродаса рас чӀурхӀун гьечӀо, я ретӀел бухӀун гьечӀо, я кӀкӀуйдул махӀцин гьечӀо.

28Гьебмехалъ Навуходоносорица абуна: «Шадрахил, Мешахил ва Авед-Негол Аллагьасе рецц! Гьес, малаикги витӀун, Жиндирго лагъзал хвасар гьаруна! Пачаясул рагӀухъги гӀенеккичӀого, гьез Гьесде мугъ чӀвайдал! Жиндирго гӀумруялда барахщичӀого, гӀицӀго жиндирго Аллагьасе гурони накуги чӀвачӀо гӀибадатги гьабичӀо!

29Гьале киналго халкъазе, къавмазе ва батӀи-батӀиял мацӀазул гӀадамазе дир буюрухъ: Шадрахил, Мешахил ва Авед-Негол Аллагь гӀодовегӀан гьавуравщинав чи ункъиде къотӀизе вуго, гьесул мина-къайги чӀвадназде сверизабизе буго, щайгурелъул, гьедин инсан хвасар гьавизе хӀалкӀолев цоги батӀияв Аллагь гьечӀо тӀокӀалъ!»[+]

30Цинги пачаяс гьел Вавилон пачалихъалъул къадруял хъулухъазде тӀадруссинаруна.


КъотӀараб гъотӀол хӀакъалъулъ Навуходоносорил макьу

31«Навуходоносор пачаясул рахъалъ тӀолалго халкъазе, къавмазе ва батӀи-батӀиял мацӀазул гӀадамазе саламгун баракат![+]

32Дир мурад буго ТӀадегӀанав БетӀергьанас дир гӀумруялда жанир гьарурал кӀудиял ишазул ва мугӀжизатазул нужеда бицин.

33Гьесул гӀаламатазул кутаклъи!
Гьесул мугӀжизатазул гучлъи!
Гьесул парччахӀлъи – абадияб парччахӀлъи,
Гьесул кверщеллъи – гӀасрабазулъа гӀасрабазулъе![+]

#### 4

1Дун, Навуходоносор, парахатго дирго рокъов – кӀалгӀаялда – гьарзаяб ва рахӀатаб гӀумруялда вукӀана. 2Амма цо сордоялъ бихьараб макьуялъ кутакалда хӀинкъизавуна дун; сардилъ цере тӀамурал хӀинкъа-хӀинкъарал жалаз сородизавуна[+]. 3Цинги Вавилоналъул тӀолалго гӀакъилзаби раче дихъеян буюрухъ кьуна дица, гьез дир макьуялъул магӀна бицине букӀине. 4СихӀручагӀи, балъголъи лъалел чагӀи, гӀакълучагӀи ва нужумчагӀи дида цере рачӀиндал, дица макьу бицана гьезда. Амма лъидаго гьелъул магӀна бичӀчӀичӀо[+]. 5Ахирги Даниял вачӀана дихъе (дица гьесда Белтешацар абун цӀар лъун букӀана, дирго аллагьасул цӀар) – Хирияв Аллагьасул РухӀ жиндилъ бугев чи. Гьесдаги бицана дирго макьу[+].

6Дица абуна: „Белтешацар, тӀолалго балъголъи лъалезул бетӀер! Дида лъала дулъ Хирияв Аллагьасул РухӀ букӀин ва дуца бокьараб балъголъи бигьаго тӀатинабулеблъи. Гьанже бице дида, гьаб дида бихьараб макьу кинаб ва гьелъул магӀна щиб?

7Гьале къаси бусада кьижун вукӀаго дида бихьараб макьу. Дунялалъул бакьулъ борхатаб гъветӀ буго эхетун[+]. 8Гьеб кутакалда кӀодолъана, кар зобалазде гӀунтӀана. Дунялалда кисанго бихьулеб букӀана гьеб. 9ГъотӀода гьайбатаб тӀамахги букӀана, пихъги гьарзаго бижун букӀана – киназего гӀураб нигӀмат букӀана гъотӀода. Гьелда гъоркь гӀалхул жанаварал рахчана, гьелъул тӀамах-гӀаркьелазулъ зобалазул хӀанчӀаз бусаби гьаруна ва щибаб рухӀчӀаголъиялъ гьелдаса пихъ кваналеб букӀана.

10Цинги макьилъ дида малаик вихьана – зобалаздасан гӀодове рещтӀун вачӀунев Хирияв ВорчӀухъан. 11Гьес киназдаго рагӀун абуна: ‘ГъветӀ къотӀе, гьелъул гӀаркьалаби гъура-чунке, пихъги щущазабе. Жанаварал гьелда гъоркьа нахъе аян абе, хӀанчӀиги, гьелъул гӀаркьалабиги тун, нахъе роржаян абе. 12Амма хӀехьгин кьалбал, тӀад маххги мазгарги бан, гӀурдал харилъ те. Зодисан щвараб щубалъ чурулеб букӀа абе гьеб ва жанаваразда цадахъ букӀа абе, чӀахӀ-херги кванан. 13Инсанасул гӀакълуги нахъе босун, жанаваралъул гӀакълу кье гьесие. Гьедин букӀа абе анкьго соналъ. 14Гьаб хӀукму загьир гьабуна Зобалазул РорчӀухъабаз, Хириял малаикзабаз амруги босун бачӀана. ЧӀагоялщиназда лъан букӀа абе гӀадамазул пачалъи ТӀадегӀанасул кверщаликь букӀин. Жиндиего бокьарасе гьебги кьолеб, бищун гӀодовегӀанавцин пачалъунги гьавулев Гьес’.

15Гьеле Навуходоносор пачаясда къаси бихьараб макьу. Гьанже, Белтешацар, бице дида гьелъул магӀна, дир пачалихъалъул тӀокӀав цониги гӀакъиласда кӀолеб гьечӀо гьелъул магӀна гьабизе“»[+].


Даниялица макьу къотӀи

16Гьебмехалда Даниял (гьевго Белтешацар) кутакалда хӀал хисун лъугьана, ва гьев жиндирго пикрабаз хӀинкъизавуна.

Цинги пачаяс абуна: «Белтешацар, я гьеб макьуялъ, я гьелъул магӀнаялъ мун хӀинкъизавизе кколаро».

Цинги Белтешацарица абуна: «БетӀерчӀахъад, дур тушбабазе анищ гьеб макьу ва мун рихаразе анищ гьелъул магӀнаги![+]

17Дуда макьилъ бихьараб гъветӀ – кӀудияб ва щулияб, борхалъиялъ зодоб тункараб ва кисанго жиб бихьулеб, 18гьайбатаб тӀамахгун, кинацаго кваналеб лазатаб пихъгун, жиндир рагӀдукь гӀалхул жанаварал рахчулеб ва гӀаркьелазда зодил хӀанчӀаца бусен лъураб – 19мун ккола гьев, дир пача! Мун кӀодолъана, ва дур гуч цӀикӀкӀана; дур цӀар зобалазде бахана, ва дур кверщеллъи дунялалъул рагӀалдеги гӀунтӀана.

20Дир пача, цинги дуда вихьана зобалаздаса гӀодове рещтӀун вачӀунев Хирияв ВорчӀухъан, ва Гьес абуна: „ГъветӀ къотӀе, гьеб хвезабе, амма хӀехьги кьалбалги, тӀад маххги мазгарги бан, гӀурдал харилъ те. Зодил щубалъ чурулеб букӀа абе гьеб ва жанаваразда цадахъ букӀа абе, чӀахӀ-херги кванан. Гьедин букӀине те анкьго соналъ“.

21Гьале, дир пача, гьелъул магӀна ва гьале ТӀадегӀанас дир бетӀерчӀахъадие къотӀараб хӀукму: 22мун гӀадамазда гъорлъа вачахъизе вуго ва гӀалхул жанаваралгун цадахъ гӀумру гьабун вукӀине вуго. ХӀайван кинигин чӀахӀ-херги кванан зодил щубалъ чурулев вукӀина мун. Гьедин анкьго сон бала, цинги дуда бичӀчӀила гӀадамазул пачалъи ТӀадегӀанасул кверщаликь букӀинги, Жиндиего бокьарасе Гьес гьеб кьолеблъиги.

23Амма хӀехьги кьалбалги нахъе цӀунеян лъазабун бугелъул, дур пачалъи духъе тӀадбуссине буго, сундаго тӀад кверщеллъи Зобалазухъ букӀиналъе мун кантӀараб ва мукӀурлъараб мехалъ. 24Гьединлъидал, дир пача, гьаб дица кьолеб гӀакълу къабуллъаги дуе: ритӀухъал ишалги гьарун, дурго мунагьазул гьир тӀаса рехе ва зулмуялъул рахсалги чучун, мискинзабазе квер гӀатӀид гьабе»[+].


Макьу тӀубай

25ХӀакъикъаталдаги кинабго гьедин ккезеги ккана Навуходоносорие. 26Гьелдаса анцӀила кӀиго моцӀ ун хадуб, цо къоялъ Вавилоналда пачаясул кӀалгӀаялъул тӀохда хьвада-чӀвадилев вукӀаго, 27пачаяс абуна:

«Гьаб гурищ цӀар рагӀараб Вавилон! Пачабазул тахшагьар, дица дирго къуваталъ ва дирго хӀалкӀолъиялъ бараб, дир кутакги дир цӀарги машгьур гьабураб!»

28Пачаяс гьеб рагӀи бицун бахъиналде зобалаздасан гьаракь рагӀана: «ГӀенекке, Навуходоносор пача! Гьале дуе къотӀараб хӀукму: мун пачалъиялдаса рехулев вуго!

29ГӀадамазда аскӀоса нахъе гъезе вуго мун ва гӀалхул жанаваразда аскӀов хӀайван кинигин, чӀахӀ-херги кванан, вукӀине вуго. Гьедин анкьго сон бала. Цинги дуда бичӀчӀила гӀадамазул пачалъи ТӀадегӀанасул кверщаликь букӀинги, Жиндиего бокьарасе Гьес гьеб кьолеблъиги».

30ГьебсагӀаталдаго гьеб рагӀиги тӀубана. Навуходоносор гӀадамазда цевеса нахъе ахӀана; щубалъ черхги чурун, херги кванан, хӀайван гӀадин лъугьана гьев ва гьесул рас цӀумалъул хӀули гӀадаб халатаб бижана, малъалги, хъарчигъадул гӀадин, кӀудиял гӀуна.

31«Анкьго сон ахиралде щведал, дун, Навуходоносор, борхун бетӀергун, зодиве валагьана ва дихъе гӀакълу тӀадбуссана. Гьебмехалда дица ТӀадегӀанасе рецц гьабуна, Абадиясе реццгун гӀибадат гьабуна.

Гьесул кверщеллъи – абадияб,
Гьесул парччахӀлъи – гӀасрабазулъа гӀасрабазулъе![+]
32Гьаб дунялалъул гӀалам –
щибго гуреб жо.
Жиндиего бокьухъе гьабула Гьес
зобалазул боязеги
дунялалъул агьлуялъеги.
Гьесда данде чӀезе кӀолеб къуват лъилниги гьечӀо –
„Дуца гьабулеб жо щиб?“ – ин Гьесда лъицаго абуларо.

33Дун гӀакълуялде вачӀараб сагӀаталъго, пачаясул къадру-къиматги, чӀухӀиги, кӀодолъиги тӀадбуссана дихъе. ЧӀухӀби-хӀакимзабаз дун нахъеги къабул гьавуна. Дун цӀидасан пачалъун лъугьана, ва цебе букӀаралдасаги дир къадру-къимат цӀикӀкӀана. 34Гьанже, дица, Навуходоносорица, Зобалазул ПарччахӀасе рецц гьабула, щайгурелъул, Гьес гьабулебщинаб хӀакъаб бугелъул ва Гьесул нухал рацӀцӀадал ругелъул. ГӀамалкӀодого хьвадулелщиназда квелъ базеги Гьесул хӀалкӀолъи буго».

#### 5


Къадада хъвараб балъголъи

1Цо нухалъ Белшацар пачаяс[*] кӀудияб сухӀмат гӀуцӀана жиндирго чӀухӀби-хӀакимзабазе. Азарго чи ахӀана гьениве, ва гьезда цадахъ квана-гьекъолев вукӀана пача[+]. 2Гьекъолдун кеплъарав чияс, гьесул кӀудияв эмен Навуходоносорица Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоса росун рачӀарал меседил ва гӀарцул щурмал гьанире росеян буюрана гьес – жиндицаго, жиндирго чӀухӀби-хӀакимзабаз, лъудбуз ва гъаравашаз чагъир гьекъезе букӀине[+]. 3Иерусалималдаса БетӀергьанасул Рукъалъул меседил ва гӀарцул щурмал гьенире росун рачӀана ва гьезда жанибе чагъирги тӀун гьекъолдана гьев чӀухӀби-хӀакимзабигун, лъудбигун ва гъаравашалгун цадахъ. 4Гьекъолаго чагъиргун, жиндирго меседил, гӀарцул, мазгарул, маххул, цӀулал ва ганчӀил гьарурал аллагьзабазе рецц гьабулеб букӀана гьез.

5Цинги партӀан инсанасул квералъул гӀадал килщал раккун рачӀана, ва пачаясул кӀалгӀаялъул къеда бараб чирахъалда сверун къадал гачалда тӀад хъвадаризе жубана. Пача гьеб хъвадарулеб квералъухъ валагьун хутӀана. 6Гьесул гьумер хъахӀлъун ана, ва гӀемер хӀинкъиялъ гьесул накаби сородизе лъугьана.

7Ва пачаясул гьаркьал рахъана. Жиндихъе балъголъи лъалел чагӀи, гӀакълучагӀи ва нужумчагӀи рачеян ахӀана гьес. Вавилоналъул гӀакъилзабазда гьес абуна: «Гьаб хъвай-хъвагӀай цӀализе кӀварав ва дида гьелъул магӀна бицине лъарав чиясда тӀад дица пачаясул гӀаба ретӀине буго, горбода меседил рахасги базе буго, ва гьев тезе вуго дир пачалъиялъул бищун тӀадегӀаназул лъабабилев чилъун»[+].

8Киналго гӀакъилзаби гьеб къеда тӀаде руссана, амма, я къадада хъвараб жо цӀализе, я гьелъул магӀна пачаясда бицине бажаричӀо гьезда[+]. 9Гьебмехалъ пача жеги кутакалда хӀинкъана, гьурмал хутӀарабги кьер тӀуна, гьесул чӀухӀби-хӀакимзабиги щиб гьабилебали лъаларого хутӀана.

10Пачаясул ва чӀухӀби-хӀакимзабазул ахӀи-хӀур рагӀарай пачаясул эбел ячӀана квана-гьекъолеб рокъое жание. «БетӀерчӀахъаяв пача, дур гӀумру халалъаяв! – ин абуна гьелъ. – Гьеб хӀалалда дур ургъел ккезе ва дур кьер тӀезе щибго ккараб жо гьечӀо[+].

11Дур пачалъиялда вуго Хирияв Аллагьасул РухӀ жиндилъ бугев цо чи. Дур кӀудияв инсул заманалдаго жиндирго гӀелму-лъаялдалъун ва аллагьзабазул гӀадаб гӀакълуялдалъун машгьурлъана гьев. Дур кӀудияв эмен Навуходоносор пачаяс гьев тун вукӀана сихӀручагӀазул, балъголъи лъалел чагӀазул, гӀакълучагӀазул ва нужумчагӀазул бетӀерлъун[+]. 12Гьеле гьесулъ, пачаяс Белтешацарин жинда цӀар лъурав Даниялилъин батараб гӀакълудал бегӀерлъиги, гӀелму-лъайги, макьабазул ва гӀаламатазул магӀна бицине гьунарги, захӀматал суалазе битӀараб хӀукму къотӀизе бажариги. Гьев ахӀизе чагӀи ритӀе, цинги гьес бицина дуда гьеб хъвай-хъвагӀаялъул магӀнаги»[+].

13Гьебмехалъ Даниял вачун вачӀана пачаясухъе, ва пачаяс гьесда абуна: «Мунищ дов Даниял – дир кӀудияв инсуца Ягьудиялдаса рачун рачӀарал асиразул цояв?

14Дида рагӀана дулъ Бичасул РухӀ бугилан, ва мун, гӀелму-лъайги бугев, кутакалда гӀакъилав чи вугилан. 15ГӀакъилзабиги, балъголъи лъалел чагӀиги рачун рачӀун рукӀана дихъе, гьаб хъвай-хъвагӀай цӀализе ва дида гьелъул магӀна бицине, амма гьезухъа гьеб бажаричӀо. 16Дур хӀакъалъулъ абуни, дида рагӀана дуда балъгоябщиналъул магӀна лъалин ва захӀматал суалазе битӀараб хӀукму къотӀизеги бажарулин. Дуда гьаб хъвай-хъвагӀай цӀализе кӀвани ва гьелъул магӀна бицине бажарани, дуда тӀад дица пачаясул гӀаба ретӀине буго, горбода меседил рахасги базе буго ва мун тезе вуго дир пачалъиялъул бищун тӀадегӀаназул лъабабилев чилъун».

17Даниялица жаваб кьуна: «Дур сайгъатал дуего те, шапакъаталги цоги лъие букӀаниги кье. Пачаясе дица гьадингоги цӀалила къадада хъвараб жо, гьелъул магӀнаги бицина[+].

18БетӀерчӀахъаяв пача, ТӀадегӀанав Аллагьас дур кӀудияв эмен Навуходоносорие кьуна цӀар рагӀараб пачалъиги, кӀудияб къадру-къиматги, кутакаб бечелъиги. 19Бичас гьесие кьураб кӀодолъиялъ тӀолалго халкъал, къавмал ва батӀи-батӀиял мацӀазул гӀадамал хӀинкъун сородулаан гьесда цере. Бокьарал чӀвазе къотӀулаан гьес, бокьаразда гурхӀулаан, бокьарал тӀадегӀан гьарулаан, бокьарал гӀодорегӀан гьарулаан гьес. 20Амма гьесул ракӀ чӀухӀидал ва гӀамалкӀодолъиялъ тӀом биццалъидал, гьев пачалъиялъул тахидаса рехана ва къадру-къиматалдасаги махӀрумлъана[+]. 21Гьев гӀадамазда цевеса нахъе гъуна ва гьесул гӀакълуги хӀайваналъулалда релълъинабуна. ГӀалхул хӀамулгун цадахъ, бугъица гӀадин херги кванан, зодил щубалъ черхги чурун вукӀана гьев, гӀадамазул пачалъи ТӀадегӀанав Аллагьасул кверщаликь букӀинги, Жиндиего бокьарасе Гьес гьеб кьолеблъиги гьесда бичӀчӀизегӀан[+].

22Мунин абуни, Белшацар, гьесул наслу, гьеб кинабгоги лъалев чи, гӀодове вуссинчӀо! 23Мунго Зобалазул ПарччахӀасдасацин кӀудияв вугин ккана дуда. Гьесул Рукъалъул щурмалги рачӀинарун, гьезда жанибе чагъирги тӀун, дурго чӀухӀби-хӀакимзабигун, лъудбигун ва гъаравашалгун цадахъ гьекъолдана мун. ГӀарцул, меседил, мазгарул, маххул, цӀулал ва ганчӀил гьарурал, я балагьизе берал гурел, я рагӀизе гӀундул гурел, я бичӀчӀизе гӀакълу гурел аллагьзаби реццана дуца. Амма дур гӀумруги дур киналго нухалги Жиндир хъатикь ругев Аллагьасе гӀибадатги реццги гьабичӀо[+]. 24Гьединлъидалин Бичас битӀун бачӀараб гьеб квер ва къеда гьел рагӀабиги хъварал.

25Гьале гьениб хъван бугеб жо: „МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ, У-ПАРСИН“.

26Гьале гьелъул магӀна:

МЕНЕ[*] – Бичас дур пачалъиялъул къоязул къоязул къадар рикӀкӀана ва гьелъие ахир лъуна.
27ТЕКЕЛ[*] – Мун, цӀадирабаздаги лъун, цӀана ва цӀакъго тӀадагьав ватана.
28ПЕРЕС[*] – Дур пачалъи кӀийиде бикьана ва мадаязеги парисазеги кьуна».

29Гьебмехалъ, Белшацарил буюрухъалда рекъон, Даниялида пачаясул гӀаба ретӀана, гарбида меседил рахасги бана ва пачалихъалъул бищун тӀадегӀанал бутӀрузул лъабабилев чилъунги тана гьев.

30Гьебго сордоялъ халдеязул пача Белшацар чӀвана[*], 31Мадаялдаса Дарийица[*] пачалъиги кверде босана.

Лъабкъоялда кӀиго сон барав чи вукӀана Дарий[+].

#### 6


Даниялида данде хӀилла ургъи

1Дарий пачаясе бокьана, жиндирго пачалихъ цебе бачинелъун, нусиялда къого сардар тӀаса вищизе. 2Гьел киназдаго тӀад лъабго бетӀер тана. Гьезул цоявлъун Даниял вукӀана. Сардараз гьев лъабасдаго цебе жаваб кьезе кколаан жидерго хӀалтӀи-ишалъул, гьединаб къагӀидаялда пачалихъалда низам чӀезабизе ва цӀуна-къай букӀинабизелъун. 3Заманго иналде сардаразда ва гьезда тӀад тарал бутӀрузда гьоркьоб Даниял бищунго бажари-гьунар цӀикӀкӀарав вукӀин якъинлъана. Гьединлъидал пачаясе бокьана тӀолабго пачалихъалда тӀад бищун кӀудиявлъун гьев тезе[+]. 4Сардаралги цогидал чӀухӀби-хӀакимзабиги лъугьана Даниялица рекӀкӀ гьабулеб бугин абун гьесда бугьтан лъезе гӀоло багьана балагьизе. Амма гьезда кӀвечӀо Даниялилъ щибгӀаги рекӀкӀ батизе, щайгурелъул, гьев пачаясе ритӀухъав вукӀиндал. Щиб гьабулеб бугониги, я тасамахӀлъи, я тӀекълъи ккезе биччалароан гьес.

5Цинги гьез хӀукму гьабуна: «Даниялида гӀайиб чӀвазе бакӀ батуларо нилъеда, гьединлъидал, нилъеца гьесул диналдалъун къор гъела гьесие», – ян.

6Гьебмехалъ сардаралги чӀухӀби-хӀакимзабиги цадахъ пачаясухъе рилълъана ва гьесда кӀалъана: «БетӀерчӀахъаяв Дарий пача, дур гӀумру халалъаяв![+]

7ТӀолалго пачаясул чӀухӀби-хӀакимзабиги, аскаразул бутӀрулги, сардаралги, гӀакълучагӀиги тӀадрекъана лъеберго къоялъул манзилалда жаниб мун тун батӀияв инсанасда, яги аллагьзабазда цебе бетӀер къулун гьари-дугӀа гьабурав чи гъалбацӀазул рукӀниве рехизе вугин абураб пачаясул хӀукму бахъизе ккеялда. 8Гьединлъидал, нижер пача, дурго мугьруги чӀвараб гьединаб хӀукму бахъе, парисазул ва мадаязул къануналда рекъон, тӀокӀалъ гьеб хисизабизе бегьулареб хӀалалда»[+].

9Цинги Дарий пачаяс гьединаб, пачаясул мугьруги чӀвараб, буюрухъ бахъана.

10Гьединаб буюрухъ бахъун букӀин лъаниги, Даниял жиндирго тӀаса рокъове вилълъана – гьелъул гордал Иерусалималъул рахъалдехун ралагьарал рукӀана. Гьениб къойил лъабго нухалъ суждаялда чӀун цебе-цебе гьабулеб букӀарабго гӀадин, рецц-бакъгун Аллагьасе суждаялда чӀун, дугӀа-гӀибадат гьабуна[+].

11Даниялида данде чӀаразул къокъа бачӀана цо нухалъ тохлъукьего гьесул рокъобе. Гьев гурхӀел-рахӀму гьарун Аллагьасда цеве накабазда чӀун дугӀа гьабулев ватана гьезда. 12ГьебсагӀаталъго гьел пачаясухъе рилълъана ва, гьесул буюрухъги ракӀалде щвезабун, кӀалъана: «Дуца буюрухъ хъван гьечӀищ, нижер пача, лъеберго къоялда жаниб мун тун батӀияв инсанасе, яги аллагьзабазе гьари-дугӀа гьабурав чи гъалбацӀазул рукӀниве рехизе кколин абураб?»

Пачаяс жаваб кьуна: «Узухъда, гьедин буго, хисизабизе рес гьечӀеб мадаязул ва парисазул къануналда рекъон», – ин.

13Цинги гьез абуна: «Ягьудиялдаса асирзабазул цояв – Даниялица – дуца абураб рагӀухъ гӀин балеб гьечӀо, дур буюрухъалъулги милатцин гьабулеб гьечӀо. Гьес жиндирго къагӀидаялъ къойил лъабго нухалъ сужда-гӀибадат гьабулеб буго»[+].

14Гьеб хабар рагӀидал, пачаясул кутакалда ракӀ бакъвана. Амма Даниял хвасар гьавизе хӀукму гьабуна гьес ва бакъ тӀерхьинегӀан гьелъие хӀаракат бахъана.

15Амма гьел чагӀи рачӀана нахъеги пачаясухъе ва тӀаса ричӀичӀого кӀалъана: «Нижер пача, дуда кӀочонге мадаязул ва парисазул къануналда рекъон, пачаяс къватӀибе бахъараб цониги амру, я буюрухъ, хисизабизе бегьулареблъи», – ян.

16Гьебмехалъ пачаяс буюрухъги кьун, Даниял вачун вачӀана ва гъалбацӀазул рукӀниве рехана. Гьениве гьев рехулелъул, пачаяс Даниялида абуна: «Дуца ритӀухъго Жиндие гӀибадат гьабулев дур Аллагьас цӀунаги мун!» – ин.

17Хадуб босун кӀудияб гамачӀ гиризабуна гьеб гъалбацӀазул рукӀнил кӀалтӀуялда цебе ва пачаясулги гьесул чӀухӀби-хӀакимзабазулги мугьрабиги чӀван, гьеб кӀалтӀу щула гьабуна, Даниялие къотӀараб хӀукму лъидаго хисизабизе кӀолареб хӀалалда[+]. 18Цинги пача жиндирго кӀалгӀаялде тӀадвуссана. Я кӀалдиб квен лъечӀо, я щибго жоялдаса лазат босичӀо, я беразде макьу бачӀинчӀо пачаясул гьеб сордоялъ.

19ХъахӀлъи рехулаго пача бусадаса тӀаде вахъана ва гъалбацӀазул рукӀнил кӀалтӀуялъухъе гӀедегӀана. 20Гьениве щведал, пачаяс хӀинкъадго Даниялиде ахӀана: «Даниял, хӀакъав Бичасул лагъ! Дуца Жиндие ритӀухъго хъулухъ гьабулев Аллагьасда бажаранищ гъалбацӀазукьа мун цӀунизе?» – ян.

21Даниялица жаваб кьуна: «БетӀерчӀахъаяв пача![+]

22Дир Аллагьас, Жиндирго малаикги витӀун, гъалбацӀазул кӀалал данде къазаруна. Гьез дие щибго зарал гьабичӀо, щайгурелъул, дун Гьесда цеве вацӀцӀадав вукӀиндал. Дуда цебеги, дир пача, дица киданиги щибго хӀалихьалъи гьабичӀо».

23Гьебмехалъ пачаясул разилъиялъул гӀорхъи букӀинчӀо, ва Даниял гьениса къватӀиве вахъеян буюрана гьес. Даниял къватӀиве вахъидал, гьесда цониги ругъун батичӀо, щайгурелъул, гьев ракӀ-ракӀалъго Бичасда божарав чи вукӀиналъ[+].

24Пачаясул буюрухъалдалъун, Даниялида бугьтанал лъурал чагӀи гьенире рачун рачӀана ва, хъизан-лъималгун цадахъ, гьел гъалбацӀазул рукӀнире рехана. ГӀодор хъвалелдего гъалбацӀаз тӀу-тӀун рана гьел, гьезул рукьбиги гъурана[+].

25Гьебмехалда Дарий пачаяс тӀолалго халкъазухъе, къавмазухъе ва щибаб миллаталъухъе гьадинаб кагъат хъвана:

«Нужее киназего саламгун рекъел![+]

26Дица буюрухъ кьолеб буго дир пачалихъалъул тӀолалго халкъаз ва къавмаз Даниялил Аллагьасе сужда гьабеян ва Гьесукьа хӀинкъаян.

Гьевлъидал ХӀакъав Аллагь,
Абадияв Даимав!
Гьесул парччахӀлъи щулияб,
Гьесул ихтиярги ахир гьечӀеб[+].
27Гьес балагьазукьа цӀунула ва хвасар гьарула.
ГӀаламатал ва мугӀжизатал рихьизарула
Зобалаздаги ракьалдаги.
Гьес Даниял
гъалбацӀазул гажакьа хвасар гьавуна!»[+]

28Дарийилги парисав Кирилги пачалъиялъул заманалда Даниял кӀудияб къадру-къиматалда вукӀана.

#### 7


Даниялил макьу

1Белшацар Вавилоналъул пачалъун вахъун тӀоцебесеб соналъ[*], къаси бусада вегун вукӀаго, Даниялида цо хӀикматал макьаби рихьана ва гӀаламатал цере тӀамуна. Гьес гьеб киналъулго хӀакъалъулъ хъвай-хъвагӀай гьабуна. Гьале гьеб хъвай-хъвагӀай:[+]

2«Дида, Даниялида, сардилъ цебетӀамиялдалъун бихьана зобалазул ункъго гьуриги бахъун, гьез кӀудияб ралъад багъаризабулеб[+]. 3Цинги ункъго кӀудияб цоцада релълъинчӀеб жанавар бачӀана ралъдалъа къватӀибе[+].

4ТӀоцебесеб букӀана гъалбацӀалда релълъараб, цӀудул куркьбалги ругеб. Дун балагьун вукӀаго, гьелъул куркьби тӀун ана ва гьаваялда букӀараб гьеб жанавар, цинтӀаго, инсан гӀадин, кӀиго хӀатӀида эхетана. Гьелъие инсанасул гӀакълуги кьуна.

5КӀиабилеб жанавар квачӀид бахъараб циялда релълъараб букӀана ва гьелъул кӀалдиб ккун лъабго ракьа букӀана. Лъицаялиго гьелда абуна: „Бахъа, гӀорцӀизегӀан гьан кванай!“ – ян.

6Хадуб дида цоги, цӀиркъалда релълъараб жанавар бихьана. Гьелъул мугъалда хӀинчӀ-хъумуралъул гӀадаб ункъго кваркьи букӀана. Гьеб букӀана ункъбетӀераб жанавар, ва гӀадамазда тӀад ихтияр кьуна гьелъухъе[+].

7Гьелдаго хадуб дида бихьана ункъабилеб жанавар – тӀаде балагьизе хӀинкъараб, гӀасияб, кутакалда къуватаб. Гьелъул чӀахӀиял маххул гажал рукӀана; гьелъ гъура-хъурун кваналеб букӀана кодобе щварабщинаб, хутӀарабщинабги хӀатӀикь мерхьунеб букӀана. Цогидал жанаваразда релълъараб букӀинчӀо гьеб, гьелъул анцӀго лълъарги букӀана[+].

8Дун гьел лълъурдузухъ валагьун вукӀаго, гьезда гьоркьосан цоги гьитӀинаб лълъар баккун бачӀана, ва гьелъие бакӀ гьабизелъун лъабго лълъар кьолболъанго бахъун нахъе рехана. Гьеб лълъаралда инсанасул гӀадал берал рукӀана ва гӀамал кӀодого гаргадилеб кӀалги букӀана[+].

9Хадуб дида бихьана

тахбакӀал лъолел,
ва Жив Даимав тахида гӀодов чӀолев.
Гьесул ретӀел – гӀазу гӀадаб хъахӀаб,
ботӀрода расги – бацӀцӀадаб хъахӀаб квасалда релълъараб.
Гьесул тахбакӀ – цӀадулъ босун бугин ккола,
тахил гьакибераздасаги цӀа бурула[+].
10Гьесда цебесан бачӀун,
цӀадул гӀор чвахула.
Аза-азаргоял Гьесие хъулухъалъе чӀун руго,
нус-нусазарго Гьесда цере рахъун чӀун руго.
Диваналде къачӀана,
ва тӀахьал рагьана[+].

11Доб гьитӀинаб лълъар гӀамал кӀодого кӀалъалеб букӀиндал, гьелъухъ балагьун хутӀун вукӀана дун. Ахирги гьеб жанавар чӀвана ва гьелъул къаркъалаги, гъура-чункун цӀадулъеги рехун, бухӀана[+]. 12ХутӀарал жанаваразухъа гьезие кьун букӀараб ихтияр нахъе бахъана, амма дагьабги заманаялъе чӀаго тана гьел.

13Макьилъ дун валагьана ва гьале,

зобалазул накӀкӀалгун цадахъ ГӀадамил Лъимерин кколев щивалиго чи унев вуго.
Жив Даимасда аскӀове гӀунтӀана Гьев ва Гьесда цеве вачун вачӀана[+].
14Гьесие кьуна ихтияр, къудрат ва парччахӀлъи –
щибаб халкъалъул, къавмалъул, мацӀалъул ва миллаталъул гӀадамал Гьесие мукӀурлъизе рукӀине.
Гьесул ихтияр – абадул абадияб, кидаго ахир гьечӀеб,
ва Гьесул парччахӀлъи щулияб, кидаго тарулареб[+].


Макьуялъул магӀна

15Дун, Даниял, гьел церетӀамияз кутакалда хӀинкъизавун, рахӀат хун лъугьана[+]. 16Дун гьенир эхетаразул цоясда аскӀове вилълъана, ва дица гьеб киналъулго хӀакъаб магӀна щибилан цӀехана. Гьес дида бицана: 17„Ункъго кӀудияб жанавар ккола дунялалда букӀине бугеб ункъго пачалъи. 18Амма ахир-къадги тӀолабго пачалъи ТӀадегӀанасул халкъалъухъе кьезе буго ва абадул абадиялъе гьезул кверщаликь букӀине буго“[+].

19Ункъабилеб жанаваралъул магӀнаги лъазе бокьун букӀана дие – цогидал жанаваразда жиб релълъинчӀеб, бищунго гӀасияб, маххул гажалги мазгарул малъалги ругеб, кодобе щварабщинаб гъурун-хъурун кваналеб, хутӀарабщинабги жинца хӀатӀикь мерхьунеб. 20Жеги дие лъазе бокьун букӀана гьелъул анцӀабго лълъаралъулги ахиралда бижараб лълъаралъулги магӀна – жиндие бакӀ кьезе гӀоло цогидаб лъабго лълъар бортараб, хадуб бищун кӀудияб гӀураб, бералги ругеб, гӀамал кӀодого кӀалъалеб кӀалги бугеб. 21-22Дида бихьана гьеб лълъаралъ БетӀергьанасул халкъгун рагъ гьабулеб ва, ахир-къадги Жив Даимав вачӀинегӀан, гьезда тӀад бергьенлъи босулеб. Цинги Гьес гьеб лълъаралъе диван къотӀана, ТӀадегӀанасул халкъ ритӀухъ гьабуна ва пачалъи гьезул ихтияралде кьуна[+].

23Гьес дида абуна: „Ункъабилеб жанавар ккола дунялалда букӀине бугеб ункъабилеб пачалъи. Гьеб цере рукӀараздаса батӀияб букӀине буго; гьелъ тӀолабго дунял кваназе, гъуризе ва щущахъ биххизабизе буго[+]. 24АнцӀго лълъар ккола гьеб пачалъиялда жаниса вачӀине вугев анцӀго пача. Хадув вачӀине вуго батӀияв пача, гьезда релълъинчӀев; гьес лъабго пача жиндирго кверщаликье ккезавизе вуго. 25ТӀадегӀанасда данде чӀун кӀалъазе вуго гьев, ва ТӀадегӀанасул халкъалда тӀад зулму-хӀал гьабизе буго гьес. Диниял байрамал ва Къанун хисизабизе лъугьина гьев. Бичасул халкъ гьесул кверщаликье кьела цо лъагӀалие, кӀиго лъагӀалие ва бащдаб лъагӀалие[*]. 26Хадуб гьесие диван къотӀила ва гьесухъа ихтияр нахъе бахъила; абадиялъего тӀагӀинавила гьев. 27Дунялалъулго пачалихъазул гучги, бечелъиги, къудратги кьела божаразул – ТӀадегӀанасул халкъалъул – ихтияралде. Гьесул парччахӀлъи – абадияб-даимаб! Гьаб дунялалъул тӀолалго бутӀрул Гьесие мукӀурлъизе руго ва Гьесие хъулухъалъе эхетизе руго“[+].

28Гьанир лъугӀана дир церетӀамиял. Дун, Даниял, кутакалда рахӀат хун, гьурмал кьерги тӀун, пикрабаз чӀвалев вукӀана. Амма дица гьеб кинабго балъго рекӀелъ жаниб цӀунун тана[+].

#### 8


Даниялида кӀиго хӀайван цебе чӀей

1Белшацар пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ[*], цебе бихьун букӀаралда тӀадеги, дида цоги гӀаламат цебе чӀана[+]. 2Гьеб цебетӀамиялда дун дидаго вихьана Элам вилаяталда Улай лъарал рагӀалда бугеб Шушан хъалаялда[+]. 3БетӀер тӀаде борхидал, дида лъарал рагӀалда эхетараб куй бихьана. КӀиго лълъарги букӀана гьелда. КӀиябго лълъар кӀудияб букӀана, амма цо лълъар цогидалдаса дагьалъ халатаб букӀана – гьеб нахъа баккараб букӀана. 4Дида бихьана гьеб куйца бакътӀерхьул, ши ва къилбаялъул рахъалдехун хӀункулеб. Цониги чӀаголъиялда гьелда данде чӀун бажарулеб букӀинчӀо ва гьелдаса хвасарлъизаризе кӀолевги щивго вукӀинчӀо. Гьелъ жиндиего бокьа-бокьараб гьабулеб букӀана ва тӀадеялдаса тӀаде гьелъул гуч цӀикӀкӀунеб букӀана.

5Дун гьелъул пикрабазда вукӀаго, бакътӀерхьул рахъалдасан тохлъукьего дегӀен баккана. Гьеб гӀодоб хъвачӀого дунял къотӀун унеб букӀана. Гьеб дагӀнил беразда гьоркьоб кӀудияб лълъар букӀана. 6Дида лъарал рагӀалда чӀун бихьараб кӀилълъарилаб куялда аскӀобе бортана гьеб ва гӀасияб ццидалъ гьелда тӀад речӀчӀана. 7Дида бихьана гьеб дегӀен, тӀадеялдаса тӀаде ццинги гьалаглъун, куялда аскӀобе щвараб куц ва гӀасияб ццидалъ куйги лъукъун гьелъул кӀиябго лълъар бекараб куц. Куялда бажаричӀо дагӀнида данде чӀун; дагӀница гьеб гӀодоб тӀамуна ва хӀатӀикь мерхьана – гьеб хвасар гьабизе гьелъие хӀалае щивго ватичӀо[+]. 8Цинги дагӀнил къуват кутакалда цӀикӀкӀана. Амма цӀикӀкӀараб къуват-гучалде бахиндал, гьелъул кӀудияб лълъар бекана ва гьелъул бакӀалда, дунялалъул ункъабго рахъалде буссараб, ункъго лълъар бижана – щибаб рахъалдасан рихьулел рукӀана гьел лълъурдул[+].

9Гьел лълъаразул цоялдаса цоги лълъар къватӀибе баккана. Гьеб цин гьитӀинаб жо букӀана, амма хадуб гьеб къилбаялъул, бакъбаккул ва Реццалъул улкаялдехун[*] балагьун кутакалда кӀудияб гӀуна[+]. 10Зобалазул аскаралдецин[*] гӀунтӀана гьеб, ва гьезул цо бутӀа ракьалде гӀодобе рехана ва хӀатӀикь мерхьана гьелъ[+]. 11Гьеб аскаралъул БетӀерасда дандегицин чӀана гьеб гӀамал кӀодого: БетӀергьанасул къойилал къурбанал къотӀизаруна ва Гьесул Мукъадасаб Рукъ хъублъизабуна[+]. 12Гьеб аскарги къурбаналги гьелъул кверщаликье кьуна, мунагь-такъсир сабаблъун; гьелъ хӀакъаб Къанун хӀатӀикь мерхьана, ва гьелъ гьабулебщинаб цебетӀуна[*].

13Цинги дида рагӀана Бичасул агьлуялда гьоркьоса цоясул гьаракь ва гьесда кӀалъалев кӀиабилесул гьаракьги. Цояс абуна: „КигӀан мехалъ халат рахъине ругел гьаб цебечӀеялда рихьизарурал лъугьа-бахъинал? КидаллъизегӀан къурбанал гьукъун телел, гӀасияб мунагьалъе гӀорхъи лъелареб, Мукъадасаб Рукъ хъублъизабун, Зобалазул аскарги малакь мерхьун букӀинеб?“[+]

14КӀиабилес жаваб кьуна: „КӀиазаралда лъабнусго сордо-къоялъ; хадуб Мукъадасаб Рукъ цӀидасан бацӀцӀад гьабизе буго“.


ЦебечӀеялъул магӀна

15Гьаб дида цебечӀарабщинаб жоялъул магӀна щибдаян хивалазда дун вукӀаго, инсанасул сипаталда цо щивалиго цевечӀана дида. 16Цинги Улай лъарал добцояб рахъалдасан инсанасул гьаракь рагӀана:

„ЖабрагӀил! Гьесда бихьарабщиналъул магӀна бице гьев чиясда!“ – ян ахӀулеб[+].

17Гьебмехалъ гьев дун эхетараб бакӀалде вачӀана. Гьев аскӀове щведал, дун кутакалда хӀинкъана ва кӀалагъоркье речӀчӀана.

„ГӀадамил лъимер, – ин абуна гьес дида, – дуда бичӀчӀа, гьеб дуда бихьарабщинаб жо ахирзаманалда хурхараб букӀин“[+].

18Гьев дида кӀалъайдал, дун кӀотун гӀодов ккана. Цинги гьес кверги хъван дун хӀатӀиде вахъинавуна[+].

19Гьес абуна: „ГӀенекке, дица бицина дуе ахирзаманалда, Бичасул ццин рещтӀараб къо бачӀиндал, ккезе бугебщиналъул[+].

20Дуда бихьараб кӀилълъарилаб куй ккола Мадаялъул ва Персиялъул пачазаби. 21ДегӀен ккола Грециялъул пача. Гьелъул беразда гьоркьосан баккараб кӀудияб лълъарин абуни, гьеб ккола тӀоцевесев пача[*][+]. 22Гьебги бекун, гьелъул бакӀалда баккараб ункъго лълъар ккола гьеб пачалъиялдаса лъугьине бугеб ункъго пачалъи, амма гьезул къуват Грециялъулалде бахараб букӀинаро[*].

23Гьезул пачалъиялъул заман ахиралде щведал ва гӀемерисел чагӀи хӀарамаб-пасатаб гӀумруялде руссиндал, хӀалихьатав, вахӀшияв, илбисаб гӀамал-хасияталъул пача вахъине вуго. 24Гьесул кутакалда къуват цӀикӀкӀине буго, амма гьеб къуват гьесул жиндирго кколаро. Кутакал балагьал рачун рачӀине руго гьес ва гьабулебщинаб цебетӀезе буго гьесул. Бищун лебалалги гъуризе руго, Бичасул халкъги пасат гьабизе буго гьес[+]. 25СихӀру-макруялдалъун гьесул рекӀкӀабщинаб мурад цебетӀезе буго, ва гьес живго кутакав чилъун рикӀкӀине вуго. Бищунго гӀадамал тохлъараб мех хӀисабалдеги босун, гӀемерав чи гъуризе вуго гьес, ва пачабазулги ПарччахӀасда дандецин вахъине вуго гьев. Ахирги гьесул мугъ бекизе буго, амма инсанасул квераз гуреб.

26Сардал-къоязул рахъалъ дуда бихьизабураб жо, гьеб хӀакъаб буго. Амма дуца гьеб лъидаго бицунге, щайгурелъул, гьеб тӀубазе жеги гӀемер заман буго“[+].

27Гьелдаса нахъе дун, Даниял, свакан тату хун вукӀана ва, чанго къоялъ унтана. Хадув дун пачаясул ишазде тӀадвуссана. Бихьарабщиналъ дун кутакалда хӀикмалъизавун вукӀана – гьелъул магӀна кинго бичӀчӀулеб букӀинчӀо дида.

#### 9


Даниялил дугӀа

1Ахашверошил вас Дарий халдеязул пачалихъалда тӀад пачалъун вахъун тӀоцебесеб сон букӀана[*] – гьев Мадаялдаса кколаан[+]. 2Гьесул пачалъиялъул тӀоцебесеб соналъ дун, Даниял, Бичасул Калима цӀалулев вукӀана. Гьениб, Йирмиягь аварагасул тӀехьалда хъван батана, Йирмиягь аварагасухъе рещтӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, Иерусалим лъабкъоялда анцӀго соналъ чӀунтухъе хутӀизе бугилан. 3Гьебмехалъ дун кӀалги ккун, тӀад хӀебтил гӀабаги ретӀун, ботӀроде рахъуги бан, БетӀергьан Аллагьасде гьардана[+].

4Дица дирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде дугӀа гьабуна ва Гьесда цебе рекӀекълъи загьир гьабуна: „Вай дир БетӀергьан Аллагь, Гучав ва ХӀикматав, Мун хириязе ва Дур ахӀкамал тӀуразарулезе къотӀи цӀунулев![+]

5Нижеца мунагьал ва квешлъаби гьарун руго. Ниж мекъи хьвадана, Дуда данде питна гьабуна, Дур амрабазде ва къануназде нижеца мугъ рехана. 6Дур аварагзаби кӀалъана нижер пачабазда, хӀакимзабазда, умумузда ва нижер улкаялъул тӀолабго халкъалда Дур амруялдалъун, амма ниж гьезухъ гӀенеккичӀо.

7Мун ХӀакъав ва вацӀцӀадав вуго, нижецайин абуни: Ягьудиялъул тӀолабго халкъалъ, Иерусалималъул жамагӀаталъ, тӀолабго ГӀизраилалъ рогьо баччизе ккун буго. Киналго пачалихъазда – рикӀкӀада рукӀа, гӀагарда рукӀа, нижер мекълъаби сабаблъун Дуца щущазаруралщинал бакӀазда – инжитлъиялда руго ниж. 8Вай БЕТӀЕРГЬАН, нижецаго гьарурал мунагьал сабаблъун инжитлъиялда руго нижги, нижер пачазабигун чӀухӀби-хӀакимзабиги, нижер умумузул цӀаралги. 9Я БетӀергьан Аллагь, нижеца мунагьал гьаруна, амма Дур рахӀму гӀатӀидаб бугелъулха, Мун тӀаса лъугьине хӀадуравги вугелъул. 10Нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасухъ гӀин тӀамичӀо нижеца ва Дуца Дурго лагъзал аварагзабиги гьоркьор ккун кьурал къануналги гӀадахъ росичӀо. 11Дуца абуралъухъ гӀенеккизе бокьичӀого, тӀолабго ГӀизраилалъ Дур Къануналъул гӀорхъи бахун буго – гьелде мугъ рехун буго. Гьединлъидал, Бичасул лагъ Мусал Къануналда хъварал нагӀанаби рещтӀун руго нижеде – нижеца гӀорхъи тун мунагьал гьарун ругелъул Дуда данде[+].

12Нижер рахъалъ ва нижер пачазабигун чӀухӀби-хӀакимзабазул рахъалъ цебеккунго бицун букӀараб рагӀи тӀубазабуна Дуца гьанже. Дуца нижеда тӀаде гӀасияб балагь биччана. Дунялалъул цониги шагьаралъ хӀехьезе ккечӀо Иерусалималъ хӀехьараб гӀадинаб гӀазаб-гӀакъуба. 13Мусал Къануналда хъварабщиналда рекъон, нижеде тӀаде гьабгощинаб балагь рещтӀана, амма кинго ниж БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рахӀму-цӀобалде руссинчӀо, мунагьал рехун течӀо, тавбу гьабичӀо ва Дур хӀакъабщиналда тӀадги ургъичӀо[+]. 14БЕТӀЕРГЬАНАС биччана гьаб тӀолабго балагь нижеда тӀаде, нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вацӀцӀадав ва ритӀухъав вугелъул, амма кинго нижеца Гьесухъ гӀинтӀамичӀо.

15Я БетӀергьан Аллагь! Дурго къуват-гучалдалъун, халкъаздаго гьоркьоб Дурго цӀарги машгьур гьабун, Мисриялдаса Дурго халкъ нахъе бачарав! Жакъа къоялъги кӀочон толаро гьеб! Нижин абуни, къосун ккана – мунагьал гьаруна[+]. 16Вай БетӀергьан, гьарула Дуда, Дурго рахӀму-цӀобалдалъун Дурго шагьар Иерусалималдаса – Дурго Мукъадасаб мегӀералдаса – ццин нахъ буссинабе! Щайгурелъул, нижер мунагьал ва нижер умумузул такъсирал сабаблъун, Иерусалимги нижги – Дур хирияб халкъ – сверухъ ругел тӀолалго халкъазда рихун руго.

17Гьанже, нижер хирияв Аллагь, Дур лагъасул гьари-дугӀа къабул гьабе. Дурго цӀаралъе гӀоло, БетӀергьан, чӀунтун бугеб Дурго Мукъадасаб Рукъалъухъ гурхӀелгун валагье[+]. 18ГӀенекке, дир хирияв Аллагь, ва къабул гьабе Дуца! Нижер шагьаралде бер щвезабе ва балагье гьеб щущахъ биххизабун бугеб куцалъухъ – жинда Дур цӀар чӀвараб шагьар! Нижеца гьарулеб буго Дуда, нижер ритӀухълъиялъе гӀоло гуреб, амма Дур гурхӀел-рахӀмуялъул гӀатӀилъиялъе гӀоло[+]. 19БетӀергьан, нижер гьари къабул гьабе! БетӀергьан, тӀаса лъугьа! БетӀергьан, гӀенекке ва нижее хӀалае вахъа! Дурго цӀаралъе гӀоло, дир хирияв Аллагь, тӀокӀалъ нахъе тӀамун тоге. Дур цӀар чӀван бугелъул Дур шагьаралдаги Дур халкъалдаги“[+].


Лъабкъоялда анцӀго анкьсон ва гьелъул магӀна

20Хирияв БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде гьедин дугӀа гьабулев ва диргоги дир халкъ ГӀизраилалъулги мунагьазда тӀаса лъугьаян ва Гьесул Хирияб мегӀералде бер балагьеян гьарулев вукӀана дун. 21Дун жеги дугӀа гьабулев вукӀаго, дида цевеги вихьун вукӀарав ЖабрагӀил малаик вачӀана тохлъукьего, хьвагӀун куркьбалгун, дида аскӀове. Бакъаникъурбаналъул гӀуж[*] букӀана гьеб[+]. 22Гьес дие малъа-хъвай гьабуна ва абуна: „Даниял, дун вачӀана дуе гӀакълу-лъай ва бичӀчӀи кьезе.

23Дуца дугӀа гьабизе байбихьараб сагӀаталдаго, дур гьари къабуллъана ва жаваб босун вачӀана дун – мун кутакалда Аллагьасе хирияв вугелъул. Гьединлъидал, гӀенекке дихъ, Бичасул амру дудаго бичӀчӀизе букӀине:[+]

24Лъабкъоялда анцӀго анкьсон[*] цӀан буго дур халкъалъе ва хирияб шагьаралъе. Гьеб заман бихьизабун буго дур халкъалъул такъсиралъе ахир лъеялъе, мунагьал къотӀизариялъе, гӀайибалдаса рацӀцӀалъизариялъе, абадияб ритӀухълъи щулалъизабиялъе – аварагзабазе Бичас загьир гьабурабщинаб тӀубазабизе ва Бичасул Бищунго Мукъадасаб БакӀ бацӀцӀад гьабизе букӀине[+].

25Дуда бичӀчӀа ва лъай: Иерусалим цӀидасан байилан амру къватӀибе бачӀаралдаса нахъе МасихӀ вачӀиналде щвезегӀан анкьго анкьсон ине буго, хадуб гьелда тӀадеги лъабкъоялда кӀиго анкьсон ине буго. Гьеб заманалда шагьар цӀидасан базе буго: къватӀалгун, мажлисалъе халкъ бакӀаризе майданалгун, шагьар цӀунизе хандакъалгун. Амма гьеб захӀматаб заман букӀине буго. 26Лъабкъоялда кӀиго анкьсоналдасан МасихӀ чӀвазе вуго; кинацаго рехун тезе вуго Гьев. Хадув вахъине вугев пачаясул халкъалъ шагьарги Мукъадасаб БакӀги щущахъ базабизе буго[*]. Щвараб гӀор гӀадин бачӀине буго гьелъул ахир, рагъги хараблъиги ракӀчӀун букӀине хъвараб жо буго[+]. 27Гьес анкьго соналъул щулияб къотӀи гьабизе буго гӀемерал гӀадамалгун ва гьеб анкьсоналъул бащалъуда къурбаналги сайгъаталги къотӀизаризе руго; Мукъадасаб Рукъги хъублъизабун, гьенир цӀакъ къабихӀал ва чорокал ишал гьаризе руго. Бичас хӀарамзадае хъвараб ахир ва гьесие къотӀараб жаза гьесда тӀаде рещтӀинегӀан гьедин букӀине буго“»[+].

#### 10


Тигр абураб гӀурул рагӀалда Даниялида бихьараб балъголъи

1Персиялъул пачалъун Кир вахъун лъабабилеб соналъ Даниялихъе (Белтешацарин жинда абулев) Бичасул калима рещтӀана. Гьеб калима хӀакъаб, кӀудияб рагъда хурхараб букӀана. ЦебечӀеялдалъун гьесие загьир гьабун хадуб бичӀчӀана Даниялида гьелъул магӀна[+].

2«Доб заманалда дун, Даниял, лъабго анкьгӀанасеб заманалъ кутакалда къварид вукӀана. 3Лъабго анкьалъул болжалалда дица я тӀагӀамаб квен кваначӀо, гьан, ялъуни чагъир кӀалдибе босичӀо, махӀ гьуинал нахалги рахинчӀо.

4ТӀоцебесеб моцӀрол къоло ункъабилеб къоялъ[*], Тигр абулеб кӀудияб гӀурул рагӀалда вукӀаго,[+] 5бетӀер тӀаде борхун валагьидал, дида бихьана: хӀебтил ретӀелги ретӀарав, бацӀцӀадаб меседил гьабураб рачелги къарав, цо щивалиго вуго эхетун[+]. 6Гьесул черх – зубаржадалъул гӀадаб кунчӀараб, гьумер – пирхараб пири гӀадаб, берал – рекӀараб цӀа гӀадал, квералги бохдулги – цӀвакизабураб мазгаралда релълъарал, гьаракь – гӀемерал халхъазул хъуй гӀадаб букӀана[+].

7ГӀицӀго дида, Даниялида, гурони бихьичӀо гьеб. Дида аскӀор рукӀарал чагӀазда щибго бихьичӀо, амма гьезде гӀасияб хӀинкъи рещтӀана ва, жалго рахчизе бакӀал ралагьизе лъутана гьел[+]. 8Дунин абуни, гьеб дида цебе чӀараб хӀикматаб жоялъухъ валагьун хутӀана. Гьебмехалъ дир чорхол рухӀ босун ана, гьурмал кьер тӀуна, ва дун тамахлъун ккана. 9Хадуб дида гьесул гьаракь рагӀана, ва, гьесухъ гӀенеккизе лъугьиндал, дун гӀакълу-лъаялдаса ун, кӀотун гӀодов ккана[+].

10Амма цо квер хъван бачӀана дида ва сородулев дун накабаздеги квераздеги вахъинавуна.

11Гьес абуна: „Даниял, кутакалда Аллагьасе хирияв, гӀенекке дир рагӀабазухъ. ТӀаде вахъа, гьабсагӀат дун духъе витӀун вачӀун вугелъул“.

Гьес гьедин абидал, дун тӀуртӀудилаго тӀаде вахъана[+].

12Цинги гьес абуна: „Даниял, мун хӀинкъуге. ТӀоцебесеб къоялъго, мутӀигӀго-хӀалимго Бичасда цеве вахъун, Гьесул гӀакълу лъазабизе мун лъугьараб къоялъго, дур гьари къабуллъана. Дур гьариялда рекъон вачӀана дунги[+].

13Амма Персиялъул бетӀер къоло цо къоялъ дида данде чӀана. Цинги бищун тӀадегӀаназул цояв МикагӀил малаик вачӀана дие хӀалае, Персиялъул пачазабигун дова дунго хутӀидал[+]. 14Гьанже гьале дун вачӀун вуго дур халкъалъул букӀинесеб дуда бицине, щайгурелъул, дуда бихьараб жо букӀинеселда хурхараб буго“[+].

15Гьев гьедин кӀалъалев вукӀаго, гӀодобе балагьараб гьумер тӀаде борхизе кӀвечӀо дида ва цо рагӀицин абун бажаричӀо. 16Цинги, инсанасул сипаталда дида цеве чӀарав гьев дир кӀутӀбузда хъвана, гьебмехалъ дун кӀалги рагьун кӀалъазе лъугьана. Дида цеве чӀарасда дица абуна: „Дир бетӀергьан, дие загьирлъараб цо балъголъиялъ дир кутакалда ракӀбакъвазабун буго, гьелъ дир чорхолъ къуватги хутӀун гьечӀо.

17Кин дун, дур лагъ, дуда кӀалъалев, дир бетӀергьан? ГьечӀо рухӀ-хӀал, хӀухьелцин хӀалица цӀалеб буго“.

18Инсанасда релълъарав цоги нухалъ дида хъвана ва дир чорхолъе къуват бачӀинабуна.

19„Аллагьасе кутакалда хирияв, мун хӀинкъуге, – ян абуна гьес. – Салам дуе! КъвакӀун вукӀа! КъвакӀун вукӀа!“

Гьедин гьес абулелъул, диде къуват бачӀана, ва дица абуна: „Дир бетӀергьан, кӀалъай гьанже, дуца диде къуват бачӀинабун бугелъул“[+].

20Цинги гьес абуна: „Дуда лъалищ щай дун духъе вачӀаравали? КватӀичӀого дун Персиялъул бетӀергун вагъизе тӀадвуссине ккола. Дица гьесда тӀад бергьенлъи босарабго Грециялъул бетӀер вачӀине вуго[+].

21Амма цин дица дуда бицина ХӀакъаб ТӀехьалда хъвараб. (Дие хӀалае щивго вачӀунев гьечӀо, цохӀо нуж цӀунизе чӀарав МикагӀил малаик гурони.

#### 11

1Дир бицани, Мадаялдаса Дарий пачалъун вахъун тӀоцебесеб соналъ[*] МикагӀил малаикасе хӀалае чӀана дун.)[+]


Шималалъул ва къилбаялъул пачазаби

2Гьанже дица дуда бицина унго-унголъунги ккезе бугеб жо: Персиялда жеги лъабго пача вахъине вуго. Гьезда хадув вачӀине вуго ункъабилев, гьел киназдасаго кутакалда бечедав пача. Гьеб бечелъиялдалъун гьесул къуват цебе тӀезе буго ва тӀолалго халкъал Грециялъул пачалихъалда данде чӀезаризе руго гьес[+]. 3Гьеб заманалда Грециялда вахъине вуго кутакалда гучав ва тӀасанккарав пахруяв пача[*]. Гьес гӀемерал халкъал жиндирго кверщаликье рачине руго[+]. 4Амма гьесул къуват щулалъун бахъиналде гьесул пачалихъ гьородахъ щущан ине буго ва ункъиде бикьизе буго. Пачалихъ гьесул наслабазе щвезе гьечӀо, гьесул гӀадаб къуват-гучалдалъун гьеб цебе бачунев пачаги тӀокӀалъ вукӀине гьечӀо, щайгурелъул, гьесухъа бахъун, чияхъе кьезе буго гьеб.

5[*]Цинги къилбаялъул пача къуваталде вачӀине вуго, амма гьесул рагъул церехъабазул цояв гьесдасаги бергьараб къуваталъул вукӀине вуго ва жеги цӀикӀкӀарал ракьал рахъизе руго гьес. 6Чанго соналдасан шималалъул ва къилбаялъул пачабаз жидедаго гьоркьоб ракълилаб къотӀи-къай гьабизе буго. Гьеб къотӀи-къай щула гьабизе къилбаялъул пачаяс шималалъул пачаясе жиндирго яс кьезе йиго, амма гьелда пачалъиялъул ихтияр кверде босун бажаризе гьечӀо, гьесулги наслу къотӀизе буго. ХӀилла-рекӀкӀги гьабун, чукъа-рахьангун, гьелъул рахъ ккуралщинал чагӀигун ва жиндирго лъимергун цадахъ, гьей чӀвазе йиго.

7Гьел къояз гьелъул кьолболъан цоги чи вахъине вуго гьелъул бакӀалда чӀезе. Шималалъул пачаясда данде рагъ гьабизе буго гьес. Гьесул хъалаялда тӀаде кӀанцӀила гьев ва гьеб кверде босила. 8Гьес гьезул аллагьзабиги кверде росизе руго, маххул гьарурал хьварс-аллагьзабиги, гӀарац-меседалъул гьарурал хириял тӀагӀелалги цадахъ Мисриялде росун ине руго. Хадуб чанго соналъ гьес шималияб пачалихъалъул рахӀат хвезабизе гьечӀо. 9Хадуб шималалъул пача къилбаялъул пачалихъалда тӀаде кӀанцӀизе вуго, амма нахъе къазе ва жиндирго улкаялде тӀадвуссине ккезе вуго. 10Цинги гьесул васаз кӀудияб аскар данде бакӀаризе буго ва цӀидасан рагъде хӀадурлъи гьабизе буго. Щвараб гӀор гӀадин гьеб аскар цебе ине буго, жибго тушманасул хъалаялде гӀунтӀизегӀан.

11Гьебмехалъ къилбаялъул пачаясул ццин гьалаглъила. КӀудияб аскаргун вачӀарав шималалъул пачаясда данде рагъ гьабила ва гьесда тӀад бергьенлъи босила гьес[+]. 12Гьеб аскар нахъе тӀуризабидал, къилбаялъул пачаясул гӀамал кӀодолъила. ГӀемераб халкъ гъурила гьес, амма гьесул бергьенлъи гӀемер халат бахъинаро. 13Шималалъул пачаяс цебе букӀаралдасаги къуватаб цоги аскар данде бакӀарила ва чанго соналдасан яргъид гӀуцӀараб рикӀкӀун хӀал кӀолареб аскаргун рагъде вахъина.

14Гьеб заманалда гӀемерисел къилбаялъул рахъалъул пачаясда данде рахъине руго. Дур халкъалъул цо-цо питначагӀиги рахъине руго гьесда данде, амма гьел къезе руго – гьеб ккезе буго дуда бихьараб балъголъи битӀараб букӀин тасдикълъизе. 15Шималалъул пача вачӀина ва сверун къараб шагьаралъул къадакье ганчӀилгун хӀатӀул нухги лъун[*], гьеб шагьар кверде босила гьес. Гьесда данде чӀезе къуват хутӀиларо къилбаялъул рахъалъул; бищунго лебалал рагъухъабаздацин бажаризе гьечӀо данде чӀезе. 16Шималалъул пачаясин абуни, бокьа-бокьараб гьабизе буго, гьесда данде вахъине кӀолев чиги цониги вукӀине гьечӀо. Гьайбатаб Ракьалда щулалъила гьев, ва тӀолабго гьеб улка гьесул ихтияралда букӀина[*][+]. 17ТӀолабго жиндирго къуватги данде бакӀарун, кӀудияв кверщелчилъун вахъине къасд гьабила гьес. Гьелъие гӀоло гьес къилбаялъул рахъалъул пачагун ракълилаб къотӀи-къай гьабила ва, гьев чӀвазе къасдгун, гьесие жиндирго яс кьела. Амма гьеб гӀакса ккезе буго, гьесул мурад тӀубазе гьечӀо[*]. 18Гьебмехалъ гьес ралъдал рагӀаллъабазда ругел ракьазде бер рехила ва гьенир ругел гӀемерисел шагьарал кверде росила, амма цо кинавалиго рагъул бетӀерас гьесул чӀухӀиялъул мугъ бекила ва гьесул хӀалихьалъи жиндаго данде буссинабила. 19Цинги гьев нахъе къала, жиндирго улкаялъул хъулбузухъе валагьун лъутила, амма нухда щапила ва араб бакӀ лъачӀого цевеса тӀагӀина.

20Гьесул ирсилас магъало бакӀаризе чагӀи ритӀила, жиндирго пачалихъ бечелъизабизе. Цодагьабго заманалдасан гьевги чӀвазе вуго, амма рагъулъ багьадур гӀадин гурев.


Аллагьасул халкъалъул тушман

21Гьесул бакӀалде вачӀине вуго кутакалда къадарав сурарав чи. Пачабазул гӀадаб къадруги гьесулъ букӀине гьечӀо. Гьев вачӀине вуго халкъ тохлъарабго, ва хӀилла-макрабаздалъун пачалъиялъул тахиде вахине вуго. 22Гьев чияс кӀудияб ва гучаб аскар щущахъ биххизабизе буго ва Бичасул кӀудияв кашишги чӀвазе вуго. 23ГӀемерисез гьесулгун ракълилаб къотӀи-къай гьабизе буго, амма гьесул рагъа-рачари хъачагъасул гӀадаб букӀина. ХӀакъикъаталда гьесул рахъ ккурал чагӀи дагьал гурони рукӀине гьечӀо, амма кӀудияб кверщеллъи щвезе буго гьесие. 24Тохлъукьего вачӀун тӀаде кӀанцӀизе вуго гьев бече-бечедал рихьун пачалихъазул ракьазде ва, я гьесул умумузда, я гьезулги умумузда гьабизе бажаричӀеб гьабизе буго гьес. Гьениса бикъа-хъамураб боцӀи-рикъзи гьес жиндирго рахъ ккуразда гьоркьоб бикьизе буго. Сверун къарал шагьарал щущахъ разаризе ургъизе вуго гьев, амма гьедин букӀине буго дагьаб заманаялъ.

25КӀудияб аскаргун жиндирго къуват-гучги данде бакӀарун, таваккалго къилбаялъул пачаясда данде рагъде вахъине вуго гьев. Гьединго кӀудияб ва кутакалда къуватаб аскаргун гьесда данде рагъде вахъина къилбаялъул пачаги, амма гьесда данде ургъарал хӀилла-макраби сабаблъун къезавила къилбаялъул пача. 26Гьесулгун квен гӀахьал гьабулел божарал чагӀи ургъила гьев чӀвазе; гьесул аскарги щущазабила ва рагъулъ гьесул гӀемерал рагъухъабиги чӀвала. 27Гьев кӀиявго пачаясул цо мурад букӀина: цоцазе кӀвараб зарал гьаби. Цо столалда нахъа гӀодор чӀела гьел, амма цоцазе гьерсал цӀалкӀила. Амма гьезул цонигиясе гьелъул хайир лъугьинаро, щайгурелъул, Аллагьас гьезие гӀажал хъван бугелъул, гьелъие заманги цӀан бугелъул. 28Шималалъул пача кӀудияб боцӀи-рикъзигун, гьениса жиндирго улкаялде тӀадвуссун нахъе ина. Амма Бичасул КъотӀиялъул халкъги гьезул динги гьесие рихараб букӀина. Гьединлъидал, нухда унелъул, гьев гьезие квешлъиялъе ургъила ва ургъарабги тӀубазабун, жиндирго улкаялде тӀадвуссина[*].

29ЦӀараб заманалда гьев цӀидасан къилбаялъул ракьазде тӀаде кӀанцӀила, амма гьаб нухалъ цебе гӀадин битӀккей букӀине гьечӀо гьесие. 30Киттималъул гумуз нух къазе буго гьесие, гьезукьа хӀинкъун гьевги нахъе къазе вуго. Жиндирго гьалагаб ццин гьес Мукъадасаб КъотӀиялде данде буссинабила, ва гьеб КъотӀиялъе хилиплъаразе хӀалае чӀела гьев.

31Гьес ритӀун рачӀарал рагъухъабазул къокъаялъ Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъ хъублъизабила; къойилал къурбанал гьукъила ва къабихӀал чорокал ишал гьарила гьенир[*][+]. 32Бадибе реццги гьабун, гьес КъотӀиялъе хилиплъаралщинал жиндирго рахъалде цӀала, амма ХӀакъав Аллагьасда божарал къуркьичӀого гьесда данде чӀела.

33ГӀакъилаз гӀемерал чагӀи кантӀизаризе руго, амма гьез жидецагоги гӀазаб-гӀакъуба баччизе ккезе буго: гьезул цоял чӀвазе руго, цоял чӀаго рухӀизе руго, лъабабилел асирлъуде ккезе руго, цогидазул мина-къайги боцӀи-рикъзиги хъамал гьабизе буго[*][+]. 34БукӀаниги, гьезие кумекги щвела, цинги гӀемерисез гьезул рахъалде рачӀараб ххвел гьабила. 35ГӀакъилазул цо-цоязги зиян-захӀмат баччизе ккезе буго, гьелъул хӀасилалда, цӀадулъ месед гӀадин, мунагьаздаса рацӀцӀалъизе рукӀине. Цинги Бичас цӀараб заманалда киналъего ахир букӀине буго[*].

36Шималалъул пачаяс жиндиего бокьа-бокьараб гьабизе буго. Гьес аллагьзабаздасаги тӀадегӀанавлъун живго рикӀкӀине вуго ва ГӀизраилалъул Аллагьасда данде тӀасанворчӀун гаргадизе вуго. Бичасул ццидал лълъар тӀасан чвахараб къо бачӀинегӀан, гьабулебщиналъулъ гьесие икъбал букӀине буго (ккезе хъварабщинаб тӀубазе кколелъул)[+]. 37Цониги аллагь гьес малъихъ гьавиларо, я гьесул умумузул аллагьзаби, я руччабазе Хирияв[*], я цоги батӀияв бокьарав аллагь, щайгурелъул, кина-щиналдасаго тӀокӀавлъун ва тӀадегӀанавлъун живго рикӀкӀине вугелъул гьес. 38Шималалъул пачаяс, гьел аллагьзабазул бакӀалда, хъулбузул ва къуват-гучалъул аллагьасе бетӀер къулизе буго – гьесул умумузда лъалев вукӀинчӀев аллагьасе. Гьес гӀарац-меседалдалъун, хирияб жавгьар-якъуталдалъун ва бечедал сайгъатаздалъун кӀодо гьавизе вуго жиндирго аллагь. 39Гьев аллагьасе гӀибадатги гьабун, чанги щулияб хъала кверде босила гьес; жиндирго кверщелчилъи къабул гьабурал кутакалда кӀодо гьарила, чӀухӀби-хӀакимзабилъун тела ва гьезие ракьал кьела.

40Ахиралдаги къилбаялъул пача гьесда данде рагъде вахъина. Амма шималалъул пача, бахъараб кутакаб гьури гӀадин, гьесда тӀадречӀчӀила, чолгьакалгун чотӀахъабигун ва гӀемерал гумулгун. Щвараб гӀор гӀадин батӀи-батӀиял улкабазде кӀанцӀила гьев. 41Гьайбатаб Улкаялдеги щвела гьев ва гӀемераб халкъ чӀвала. ГӀицӀго Эдом, МогӀав ва аммониязул кӀудияб бутӀа борчӀила гьесул кверзукьа. 42ГӀемерал ракьал кверде росизе руго гьес, Мисриги борчӀизе гьечӀо гьеб къисматалдаса. 43ТӀолабго хазинаги хъамал гьабила гьес: меседгун гӀарац ва тӀолабго Мисриялъул бечелъи. Гьединго ливиялги кушиталги[*] гьесул хӀатӀикье ккезе руго. 44Амма бакътӀерхьул ва шималалъул рахъалдасан бачӀараб харбица гьесул рахӀат хвезабила ва гьалагаб ццидалъ, жеги гӀемерал халкъал гъуризе къасдгун, гьев гьениве вортила. 45Гьес жиндирго чадрал чӀвазе руго Мукъадасаб МегӀералда[*] ва ралъадалда гьоркьоб бакӀалда. Амма ахирги гьев хвезе вуго – гьесие лъицаго кумекги гьабизе гьечӀо.

#### 12


Ахир заман

1Гьеб заманалда дур халкъалъе эхетарав гучав МикагӀил малаик вахъине вуго. Гьеб букӀине буго кутакалда захӀматаб заман – гьаб дунялалда инсан вижаралдаса нахъе букӀинчӀо гьедигӀан захӀматаб заман. Амма дур халкъ хвасарлъизе буго: жиндир цӀар ЧӀагоязул ТӀехьалда хъван батаравщинав чи гьел балагьазукьа ворчӀизе вуго[+]. 2Ракьулъ рукъаразулги гӀемераб халкъ тӀаде бахъине буго – цоязе абадияб гӀумру насиблъила, цогидал абадул абадиялъго тӀаса унареб рогьо-ничалъукье ккела[+]. 3ГӀакъилал гӀадамал[*] роцӀараб зоб гӀадин къалъ-къалъила. БитӀараб нухде цогидал рачаралги, зобалазул цӀваби гӀадин гвангъила абадул абадиялъего[+]. 4Амма, Даниял, дуца гьал рагӀаби балъго гьарун те. Дуца, ахирзаман тӀаде щвезегӀан, мугьруги чӀван рахчун те гьел. ГӀадамал рукӀине руго доре-гьанире рорта-чӀван, бичӀчӀи-лъаялда хадур лъугьун, тӀадеялдаса тӀаде квешлъиги цӀикӀкӀине буго“[+].

5Цинги дун, Даниял, сверухъ вала-гъалагьана, ва дида жеги кӀигояв вихьана. Цояв гӀурул гьаб рахъалда, цогидав гӀурул доб рахъалда чӀун вукӀана. 6БацӀцӀадаб хӀебтил ретӀел ретӀарав чи гӀурул лъеда тӀад чӀун вукӀана. КӀигоязул цояс гьесда цӀехана: „КигӀан заман базе бугеб гьел хӀикматал лъугьа-бахъинал тӀуразегӀан?“[+]

7БацӀцӀадаб хӀебтил ретӀел ретӀарав ва гӀурул лъеда тӀад чӀарав чияс кӀиябго квер зодобе борхана, ва дида рагӀана, Абадияв-ХӀакъасул цӀарги бахъун, гьев гьедулев: „Цо лъагӀел, кӀиго лъагӀел ва бащдаб лъагӀел[*]. Иман лъуразе гӀакъуба кьолезул гуч бекидал[*], ахирги гьаб кинабго тӀубазе буго“.

8Дида гьеб кинабго рагӀана, амма гьелъул магӀна бичӀчӀичӀо. Гьебмехалъ дица цӀехана: „Дир бетӀергьан, гьеб киналъулго ахир кинаб букӀине бугеб?“ – ин.

9Гьес жаваб кьуна: „Даниял, гьанже мун а! Гьал рагӀабазул магӀна бахчун буго ва ахир заман щвезегӀан балъго цӀунизе буго.

10ГӀемерал чагӀи мунагьаздаса рацӀцӀалъила. Гьез къо хӀехьела. Амма квешал чагӀаз жеги квешлъаби гьарила. Гьезда щибго бичӀчӀиларо, гӀакълу бугездаян абуни кинабго бичӀчӀила[+].

11Къойилал къурбанал къотӀизарураб заманалдаса ва гьенир цӀакъго къабихӀал ва чорокал ишал гьаруралдаса нахъе азаралда кӀинусиялда ункъоялда анцӀго къо ине буго[+]. 12Гьардарал гурищ сабру гьабун чӀарал ва азаралда лъабнусиялда лъебералда щуго къо лъугӀизегӀан чӀаго хутӀарал чагӀи!

13Мунин абуни, Даниял, дурго нухда а, гӀумруялъул къоял ахиралде щвезегӀан. Цинги мун доб дунялалда парахалъила, амма, дунялалъул ахиралда, дуе кколеб шапакъаталъул бутӀа босизе мун хваразулъа тӀаде вахъине вуго“».

### Юнус

#### Юнус

Юнус


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]


#### ЦеберагӀи


Юнус авараг


Рут


Эстер


Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Москва


2017


Юнус авараг, Рут, Эстер

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: https: ibt.org.ru/media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-241-2

© Институт перевода Библии, 2017


ЦеберагӀи

ХӀурматияв цӀалдолев!

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб ва лъабго цадахъ къватӀибе биччараб Аллагьасул Калимаялъул тӀехь. Аллагьасул Калима ккола дунялалдаго бищун гӀемер жал цӀалулезул ва къиматазул цояблъун кколеб тӀехь. Гьединлъидал, щиб улкаялъул, кинаб диналъул ва мацӀалъул вукӀин батӀалъи гьечӀого, жив-жив чиясе рес инсан щвезе ккола гьаб тӀехь жиндирго гӀагараб мацӀалда цӀализе. Аллагьасул Калимаялда руго гӀемерал, жиб-жиб гӀасруялда гӀадамазе кӀвар бугел суалазе жавабал: нилъ киса рачӀарал гьаб ракьалде, щиб гьабизе нилъ гьаб дуниялалда ругел, щай гьадигӀан гӀемераб квешлъи бугеб гьаб ракьалда, гьаб дуниял тун хадув киве инсан кколев. Аллагьасул Калима буго христианазул аслияб тӀехь, амма гьеб цохӀо христианазе хъвараб тӀехь бугин абулел чагӀи мекъи руго. Аллагьасул Калимаялъул чанги бутӀаби бусурбабазеги хирияллъун ккола.

Гьаб басмаялда бахъараб лъабго гьитӀинаб тӀохьол цоялда бицунеб буго Юнус аварагасул, цогидалда – цӀар рагӀарав Давуд ханасул умумузул хӀакъалъулъ.

Жиб-жиб тӀехьалъул цеберагӀиялда бицунеб буго гьелъул аслиял темабазул ва гьенир рицунел лъугьа-бахъиназул тарихияб баяналъул хӀакъалъулъ. Гьаб тӀехьалъул ахиралда кьун руго, Библиялъул тӀахьазда ругел лъугьа-бахъинал жинда жаниб ккарал цебесеб дуниялалъул картаби.

Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъ 2008 соналда магӀарул мацӀалда басмаялде бахъана «Инжил» («ЦӀияб къотӀи»), 2005 соналда бахъана «НекӀсияб къотӀиялъул» цо тӀехь – «Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби». 2011-леб соналъ басмаялде бахъана цоги «НекӀсияб къотӀиялдаса» тӀехь – «Байбихьи».

Гьаниб баркала кьезе бокьун буго гьаб лъабго тӀехь магӀарул мацӀалде буссинабуразе, редакторазе ва басмаялда бахъизе квербакъи гьабуразе.

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: www.ibt.org.ru.

ТӀехь басмаялда бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб ва маданияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.

Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Юнус аварагасул тӀехь

Юнус аварагасул заман ккола цебесеб эраялъул микьабилеб гӀасру. Аллагьас Юнусие амру гьабула ГӀизраилалъул нагӀана батаяб тушман кӀудияб Ассириялъул империялъул тахшагьар Ниневиялдеги ун гьелъул жамагӀаталъе вагӀза гьабеян. Амма Юнусие бокьичӀо Ниневиялъул жамагӀаталда гьезда тӀаде бачӀунеб бугеб Аллагьасул жазаялъул хӀакъалъулъ лъазабизе, щайгурелъул, гьел ГӀизраилалъул гӀасиял тушбабаз тавбу гьабизе гурин ва Аллагьасул тамихӀалдасаги рорчӀизе гурилан хӀинкъун.

БукӀаниги, гӀезегӀан къо бихьун хадуб, Юнус уна Ниневиялде. Ахиралдаги Ниневиялъул жамагӀаталъ тавбуги гьабун гьел руссиндал, ва Аллагь гьезда гурхӀидал, кутакалда ццидахуна гьев.

Гьаб тӀехьалда якъинго бихьизабулеб буго Аллагь гурхӀел-рахӀму цӀикӀкӀарав ва киналго халкъал, Гьесул халкъалъул тушбабазде гӀунтӀунги, хвасар гьаризе бокьулев ва тӀаса лъугьизе хӀадурав вукӀин.

Юнус БетӀергьанасухъа лъути (1:1-15).
Юнусил дугӀа (2:1-11).
Юнус Ниневиялде вачӀин (3:1-10).
Юнусил ццин бахъин (4:1-11).

#### 1


Юнус БетӀергьанасухъа лъути

1Амиттавил вас Юнусихъе БетӀергьанасул калам рещтӀана:[+] 2«Нухде вахъа! Мун кӀудияб шагьар Ниневиялде а. Гьелъул жамагӀаталъе вагӀза гьабе ва гьезда Дие гьезул квешлъаби тӀатун ругин лъазабе».

3Юнус нухде вахъана. БетӀергьанасдаса Таршишалде[*] лъутизе хӀукмуги гьабун, гьев ана Яффаялде, гьениб гьес балагьана Таршишалде унеб гама, кколеб мухьги кьун, гьеб гамида рекӀана, гьедин БетӀергьанасдаса Таршишалде тӀуризе къасдалда[+].

4Амма БетӀергьанас ралъдаде гьалагаб гьури битӀана ва гьеб гьороца ралъад багъаризабуна. Гама щущахъ бан гъанкъизехъин букӀана. 5Гамихъабазул рекӀелъе хӀинкъи ккана. Гьезул жив-жив чи жиндирго аллагьзабазде ахӀи базе ва жал хвасар гьареян гьардезе лъугьана. Гамаялъе бигьалъи ккезелъун, гьез гамида букӀараб къайи ралъдалъе бана.

Юнусин абуни, гамида жанивеги лъугьун, парахат кьижун вукӀана[+]. 6Гамихъабазул бетӀер вачӀана гъоркье Юнусида аскӀове ва гьес гьикъана: «Щай мун кьижун вугев? ТӀаде вахъа, ва дурго Аллагьасде ахӀи бай! Щиб лъалеб, Гьесда нилъер ахӀи рагӀун, нилъ чӀаго хутӀизе бегьула»[+].

7Киналго цоцада гаргадизе лъугьана ва гьез цоцазда абуна: «Нилъеца можоро рехизе ккола, щив сабаблъун нилъеца гьаб балагь хӀехьезе кколеб бугебали лъазабизе!» Можоро рехана – ва можороялъ Юнус вихьизавуна[+].

8«Лъил гӀайибалдалъун нижеде гьаб балагь рещтӀараб? Жаваб кье, мун щив кколев?» – ин гьикъана гьез гьесда. «Дур иш-пиша щиб? Киса мун? Киб бугеб дур улка-ракь? Щиб халкъалъул чи мун кколев?» 9«Дун вуго жугьутӀав, – ин абуна гьес. – Дица ралъадги ракьги бижарав БетӀергьанасе, Зобалазул Аллагьасе гӀибадат гьабула».

10КӀудияб хӀинкъи речӀчӀана гамихъабазда. «Дуца гьабураб жо щиб!» – ан абуна гьез гьесда, жив БетӀергьанасдаса тӀурун унев вугилан гьес бициндал. 11«Щиб гьанже нижеца дуда гьабизе кколеб, гьаб ралъад гӀодобе биччаялъе? Ралъдал багъари тӀадеялдаса тӀаде жеги кутаклъулеб бугелъулха». 12«Дун восун ралъдалъе рехе, ралъад гӀодобе биччазе букӀине. Дида лъалелъул, дун сабаблъун ккун ругеблъи нуж гьаб ралъдал гьалаглъиялъукье», – ян жаваб кьуна гьес.

13Ралъдахъаби, расадул раххназ хан бачун, ралъдал рагӀалде гама сверизабизе лъугьана, амма гьезухъа гьеб бажаричӀо. Ралъад жегиги цӀикӀкӀун гьалаглъулеб букӀана. 14Гьебмехалда гьез БетӀергьанасде ахӀи бана: «БетӀергьан! – ин гьарана гьез. – Гьав чи сабаблъун нижее тамихӀ гьабуге! Щибго гӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб гьаб би нижедаса тӀалаб гьабуге! Мун вугелъул БетӀергьан ва гьадинаб бугелъул Дур хӀукму»[+].

15Восизеги восун гьез Юнус ралъдалъе рехана ва ралъдал гьалаглъи къотӀана. 16Гамихъаби БетӀергьанасдаса кутакалда хӀинкъана. Гьез Бетергьанасе къурбан ва назру гьабуна.

#### 2


Юнусил дугӀа

1БетӀергьанас кӀудияб ччугӀа битӀана Юнус къулчӀизе. Лъабго къо ва лъабго сордо бана Юнусица гьеб ччугӀил чохьониб[+]. 2ЧчугӀил чохьониса Юнусица жиндирго БетӀергьан Аллагьасде гьадинаб гьари-дугӀа гьабуна:

3«Балагьалде ккедал дица
БетӀергьанасде ахӀи бана,
ва Дуца дие жаваб кьуна!
Жагьандаманалъул кӀкӀалахъа ахӀдана дун,
ва Дуда дир гьаракь рагӀана!
4БецӀаб гвандиниве, ралъдал гъварилъуде
рехана Дуца дун – дун гьалагал иххаз
восун унев вуго; Дур тӀолалго лъинал ва гӀасиял карачелал
дида тӀасан чвахана.
5Цинги дица пикру гьабуна: „Дун
БетӀергьанас Жиндаго цевеса тӀуван нахъе къотӀана“, – ян.
Амма гуребха, дида жеги бихьилеб Дур Мукъадасаб Рукъ!
6Лъин дир щокъробе щвана, сверухъ – бецӀаб кӀкӀал буго, дир нодоги ралъдал хъархъица бацун буго.
7Дун ракьул лахӀтуялъуве, мугӀрузул кьалбазукье ккана.
Дунялалъул каву абадиялъего
рахана дида хадуб! Амма, дир БетӀергьан
Аллагь, Дуца дун гъваридаб лахӀтуялъуса тӀаде ворхана!
8ЗагӀиплъун, тӀуван тату хун ккедал дида
БетӀергьан ракӀалде щвана, ва дир дугӀа
Духъе, Дур Мукъадасаб Рокъобе гӀунтӀана.
9Гьереси-аллагьзабазул рахъ ккураз Дуе рекӀкӀ гьабулеб буго.
10Дицайин абуни Дуе гьабила рецц-бакъалъул
къурбан ва назруги тӀубазабила.
БетӀергьанасдасан буго хвасарлъи!»

11БетӀергьанасул амруялдалъун ччугӀица Юнус къватӀиве, ралъдал рагӀалде лагӀана.

#### 3


Юнус Ниневиялде вачӀин

1Нахъеги БетӀергьанасул калам бачӀана Юнусихъе: 2«Нухде вахъа! КӀудияб шагьар Ниневиялде а. Гьелъул жамагӀаталда лъазабе Дица дуе амру гьабураб жо»[+]. 3Юнус нухде вахъана – БетӀергьанасул амруялда рекъон Ниневиялде ана гьев.

Ниневия букӀана кӀудияб шагьар – лъабго къо къваригӀунаан рилълъун унаго гьелъул рагӀа-ракьанде щвезе. 4Юнусица байбихьана цо къодул манзил нахъа тун гьеб шагьар къотӀун хьвадизе ва ахӀун лъазабулеб букӀана: «КӀикъого къоялдасан Ниневия тӀубан тӀатӀала ккезе буго!» – ян. 5Ва божана Ниневиялъул жамагӀат гьанже Аллагьасда. Кинацаго кӀал кквеян лъазабуна ва гьитӀинав-кӀудияв батӀалъи гьечӀого, киназго тӀад ретӀана хӀебет.

6Гьеб хабар Ниневиялъул парччахӀасухъе щведал, гьев парччахӀлъиялъул тахидаса гъоркье рещтӀана, тӀаса рехун жиндирго ретӀелгун, тӀад ретӀана хӀебет ва рохъдолъ гӀодов чӀана[*]. 7Хадуб гьес буюрухъ кьуна, парччахӀасул ва гьесул вазирзабазул цӀаралдасан, киса-кибего Ниневиялда гьадинаб амру лъазабеян:

«Я гӀадамаз, я боцӀуца, чӀахӀиял-гӀисинал батӀалъи гьечӀого, кванида хъваге, боцӀуде унге, лъин гьекъоге. 8Биччанте гӀадамазги хӀайваназги тӀад хӀебетги ретӀун, кӀваралъ жигар бахъун, Аллагьасде гьардезе. Жив-жив чияс рехун те хъублъи-квешлъи ва зулму-хӀал гьаби. 9Щиб лъалеб, Аллагьасул ццин нахъбуссине бегьула, цинги Досул амруги хисила ва нилъги чӀаго хутӀила»[+].

10Гьезул ишаздасан Аллагьасда бихьана гьез квешлъиялде мугъ рехун букӀин. Аллагь гьездагурхӀана, Жинца гьабизехъин букӀараб тамихӀалъе хӀукму Гьес хисана – гьезие хӀадурун букӀараб балагь-гӀакъуба нахъе къотӀана, доб балагь гьезда тӀаде биччачӀо[+].

#### 4


Юнусил ццин бахъин

1Юнусида гьеб иш кутакалда квеш бихьана: гьесул цӀакъго ццин бахъана ва ракӀ бухӀана. 2Гьес БетӀергьанасде гьадинаб гьари-дугӀа гьабуна: «БетӀергьан! Дица гьедин абулеб букӀанагури Дуда, дун инсул ракьалда вугеб мехалъго. Гьединлъидалин дица доб цебесеб нухалда хӀукму гьабураб Таршишалде лъутизе. Дида лъалеб букӀиндал Мун сахаватав, гурхӀулев, сабруяв, рахӀмуяв ва балагь нахъ чӀвазе бокьулев вукӀин[+]. 3Гьанже бахъе, БетӀергьан, дир рухӀ: дие хвейго лъикӀ, чӀаго вукӀиналдаса»[+].

4«Дур гьедин ццин бахъине бегьилищ?» – ин гьикъана БетӀергьанас. 5Юнус шагьар тун къватӀиве вилълъана ва гьелъул бакъбаккул рахъалда чӀана. Гьениб гьес жиндиего хъош гьабуна, ва гьелъул рагӀдукьги вахчун, щибдай шагьаралъул ккелеб абун, хал ккун чӀана. 6БетӀергьан Аллагьас цо хъарахъ бижизабуна гьениб, гьелъ Юнусиде тӀаде рагӀад рехизе букӀине ва гьесул рекӀее парахатлъи лъугьана. Юнус кутакалда разилъун вукӀана гьеб хъархъидаса.

7Нахъисеб къоялъ радал хъахӀлъи рехулеб гӀужалъ Аллагьас хӀапара битӀун бачӀана. Гьеб хӀапараялъ хъарахъ квана ва гьеб бакъвана. 8Бакъ тӀаде бахарабгойин абуни, Аллагьас бухӀараб бакъбаккул гьури битӀун бачӀана гьенибе. Бакъуца Юнусил бетӀер бухӀизабулеб букӀана. Тату хун хвезе анищилан ккана Юнусида. «Хвезего лъикӀ дие, чӀаго вукӀиналдаса», – ян абуна гьес.

9«Бегьилищ хъарахъ сабаблъун мун гьедин ццидахине?» – ян цӀехана Аллагьас Юнусида. «Бегьила, – ян абуна Юнусица. – Ццидаца гъанкъун холев вуго дун!»

10БетӀергьанас абуна: «Я дуца бижизабичӀеб, я захӀмат цӀан гӀезабичӀеб хъархъида хадуб гьедин ракӀ бухӀун буго дур: цо сордоялда жаниб бижана ва цо сордоялда жаниб бакъвана гьеб. 11Кин Дир ракӀ бухӀилареб кӀудияб шагьар Ниневиялъухъ? Нусиялда къоазаргоялдасаги цӀикӀкӀун чи жанив вугеб, жидеда квешаб-лъикӀаб батӀа бахъизе лъаларел ва гьединго гӀемераб боцӀиги бугеб».

## Инжил

### Инжил

Инжил


Матфей

Марк

Лука

Иоанн

Чапарзабазул ишал

Румазухъе кагъат

Коринфиязухъе тӀоцебесеб кагъат

Коринфиязухъе кӀиабилеб кагъат

Галатиязухъе кагъат

Эфесиязухъе кагъат

Филиппиязухъе кагъат

Колоссиязухъе кагъат

Фессалоникиязухъе тӀоцебесеб кагъат

Фессалоникиязухъе кӀиабилеб кагъат

Тимофейихъе тӀоцебесеб кагъат

Тимофейихъе кӀиабилеб кагъат

Титихъе кагъат

Филемонихъе кагъат

ЖугьутӀазухъе кагъат

Якъубил кагъат

Пётрил тӀоцебесеб кагъат

Пётрил кӀиабилеб кагъат

Иоаннил тӀоцебесеб кагъат

Иоаннил кӀиабилеб кагъат

Иоаннил лъабабилеб кагъат

Ягьудал кагъат

Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал


РОССИЯЛЪУЛ ГӀЕЛМАБАЗУЛ АКАДЕМИЯ


Тарихиялгун филологиял гӀелмабазул отделение


Дагъистаналъул гӀелмияб центр


ЦӀадаса ХӀамзатил цӀаралда бугеб МацӀалъул,


литератураялъул ва искусствоялъул институт


ИНЖИЛ


Библия таржама гьабиялъул институт


Москва


2008


Инжил


ЦӀияб КъотӀи

Гьаб тӀехьалъул хӀакъалъулъ нужерго пикраби ритӀе гьаб адресалда:

ibt_inform@ibt.org.ru

Картаби:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

All rights reserved.

ISBN 978-5-93943-121-7

© Библия таржама гьабиялъул институт, Москва, 2008


ЦеберагӀи

ХӀурматияв цӀалдолев!

Дуца кодобе босараб тӀехьалда цӀар буго «Инжил».

«Инжил» ккола Библиялъул – жугьутӀазул ва христианазул Хирияб ТӀехьалъул – цо бутӀа. Гьеб ккола азарго гӀанасеб мацӀалде буссинабурабги дуниялалда бищунго гӀемерал гӀадамаз цӀалулебги тӀехь. Гьелъ кӀудияб асар гьабуна гӀемерал халкъазул рухӀияб ва культурияб гӀумруялъе. Гьанже дуе рес щун буго гьеб магӀарул мацӀалда цӀализе.

Библия ккола азаргоялдаса цӀикӀкӀун соназ хъварал некӀсиял тӀахьал цолъизарун лъугьараб тӀехь. Гьеб гӀуцӀун буго кӀиго кӀудияб бутӀаялдасан. ТӀоцебесеб бутӀаялда – «НекӀсияб КъотӀиялда» – бицунеб буго Аллагьас дуниялги инсанги рижараб куцалъул, аварагзаби ритӀун, жиндирго рагӀи халкъалъе Гьес загьир гьабураб куцалъул, Аллагь цо вукӀиналда тӀоцебе божараб халкълъун лъугьараб жугьутӀ халкъалъухъе Муса аварагасдалъун Аллагьас Къанун рещтӀинабиялъулги хӀакъалъулъ. Гьеб киналъулго хӀакъалъулъ «НекӀсияб КъотӀиялда» бугеб щуго тӀехьалда Тавратилан абула.

«НекӀсияб КъотӀиялъул» хадусел тӀухьдузда бицунеб буго Къануналъул амруязе гӀадамал чанцӀулго хилиплъиялъул. Гьел битӀараб нухде ккезаризе Аллагьас гӀадамазухъе аварагзаби ритӀана, амма гӀемерисел божичӀо аварагзабазул рагӀуда. Муса аварагги гьоркьов ккун, Аллагьасда ва иман лъураб халкъалда гьоркьоб гьабун букӀараб КъотӀи хвезабулаан гьез. Аварагзабаз гӀадамазда бицунеб букӀана иман лъуразулгун Аллагьас ЦӀияб КъотӀи гьабулеб заман бачӀине бугин ва гӀадамазухъе цӀакъго кӀудияв авараг ва абадияв парччахӀ – МасихӀ – витӀизе вугин.

КӀиабилеб бутӀаялда – «Инжилалда» – христианаз абула «ЦӀияб КъотӀийилан». Гьеб хъван буго грек мацӀалда. «Инжилалда» рехсон ругел лъугьа-бахъинал ккана кӀиазарго соналъ цере. Доб мехалда Рималъул империялъул кверщаликь букӀараб Палестинаялда гьавуна ГӀиса МасихӀ. Гьенир рукӀарал жугьутӀаз цӀунана жидерго умумузул динги гӀадаталги. Гьел божулаан, аварагзабаз цебеккунго бицухъе, Аллагьас гьезухъе МасихӀ витӀизе вукӀиналда ва, чияр кверщелалдаса жалги хвасар гьарун, МасихӀ парччахӀлъун лъугьине вукӀиналда. Амма ГӀиса дуниялалде вачӀиналъул букӀана жеги тӀадегӀанаб мурад – мунагьалъулги хвалилги кверщелалдаса гӀалам хвасар гьаби.

«Инжилалде» гьоркьобе уна 27 тӀехь. ТӀоцебесеб ункъо тӀехьалда цӀар буго «Рохалил хабар». Гьел тӀухьдуз бицунеб буго ГӀисал гӀумруялъулги, гьесул муридазулги тушбабазулги, гӀадамазе гьес гьарурал насихӀатазулги, рихьизарурал мугӀжизатазулги, гьев хвеялъулги ва хваралъуса вахъиналъулги хӀакъалъулъ. Гьаб ункъабго тӀехь хъван буго ГӀисал ункъо муридас – Матфейица, Маркица, Лукаца ва Иоанница. Гьел рукӀана гьеб кинабго жидер беразда бихьарал яги бихьараз бицунеб рагӀарал гӀадамал. «Рохалил хабаралъул» ункъабго тӀехьалда батӀи-батӀияб рахъалдасан бицунеб буго ГӀисал гӀумруялъул хӀакъалъулъ. Цо-цо бакӀалда дандеккола ункъазго хъвараб жо, цо-цо бакӀаздайин абуни цоялъ цояб камиллъизабула.

Хваралъуса вахъинавун ГӀиса зобалазде восун аралдаса хадуб гьесул муридазул букӀараб гӀумруялъул бицунеб буго «Чапарзабазул ишал» абураб тӀехьалда. Гьеб хъвана цо «Рохалил хабаралъулги» авторлъун кколев Лукаца. Гьев вукӀана тӀехьалда рехсарал гӀемерисел лъугьа-бахъинал жиндир беразда рихьарав ва гьезулъ гӀахьаллъарав чи. «Чапарзабазул ишал» абураб тӀехьалда аслияб къагӀидаялъ бицунеб буго ГӀисал чапарзаби Пётрил ва Павелил хӀакъалъулъ. Бищунго цӀикӀкӀун гьев кӀиясго хӀаракат бахъана ГӀисал хӀакъалъулъ хабар тӀибитӀизабизе, гьесул хӀалкӀолъиялдалъун гьез рихьизаруна гӀемерал мугӀжизатал.

ГӀисаде иман лъуразухъе чапарзабаз кагътал хъвана, ГӀисаца бицунеб букӀараб гьезда бичӀчӀизабун, Аллагьасде руссарал гӀадамал кин хьвадизе кколелали насихӀатал гьарун. Нахъе цӀунун хутӀун бугеб гьединаб къоло цо кагъат «Инжилалъул» тӀехьалда лъун буго. «Чапарзабазул ишал» абураб тӀехьалъги гьел кагътазги нилъеда бицуна тӀоцере ГӀисада нахърилълъарал, доб заманаялда жидер хӀакъалъулъ христианалин абизе байбихьарал, гӀадамазул гӀумру кинаб букӀарабали.

«Инжилалъул» ахирисеб, къоло анкьабилеб, тӀехь ккола «Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал». Гьеб тӀехьалда бицунеб буго дуниял ахирлъараб мехалда ккезе бугебщиналъул хӀакъалъулъ.

КӀиазарго соналъ цебего хъвараб «Инжилалда» ратула гьанжесеб гӀелалъул гӀадамазда ричӀчӀуларел бакӀал, жеги рагӀичӀел калимаби. Гьединлъидал тӀехьалъул ахиралда кьун буго ричӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян. ЦӀалдолесда гьенирго ратила тӀехьалда рицарал аслиял лъугьа-бахъинал ккарал бакӀазул картаби.

ЦӀализе бокьараб бакӀ батизе бигьалъиялъе Библиялъул текст ХIII гӀасруялда бутӀрузде бикьун букӀана, ХVI гӀасруялда щибаб бетӀер аятазде бикьун, гьезие номерал кьуна. МагӀарул цӀалдолезе бигьалъиялъе гӀисинал бутӀрул ратӀа гьарун, гьезиеги цӀарал кьун руго.

Библия таржама гьабиялъул институталъ 1996 соналда магӀарул мацӀалда басмаялде бахъана «Инжилалъул» цо бутӀалъун кколеб «Маркица бицараб Рохалил хабар». 2000 соналда цӀалдолезухъе щвана цоги тӀехь, гьелда жанир руго «Лукаца бицараб Рохалил хабар» ва «Чапарзабазул ишал». 2005 соналда бахъана «Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби» абураб тӀехьги. Гьеб ккола «НекӀсияб КъотӀиялъул» цо бутӀа.

«Инжил» таржама гьабиялъул иш рагӀалде бахъана Библия таржама гьабиялъул институталъул хӀалтӀухъабазулги, Библиялъул цолъарал обществабазул ва Дагъистаналъул гӀалимзабазулги гӀахьалаб хӀаракатчилъиялдалъун. Таржамаялда тӀад гьел хӀалтӀана 1990 – 2007 соназда. Гьаниб баркала кьезе бокьун буго гьаб тӀехь магӀарул мацӀалде буссинабиялъе квербакъи гьабураб Россиялъул гӀелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гӀелмияб централъул МацӀалъул, литератураялъул ва искусствоялъул институталъе.

ТӀехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.

Библия таржама гьабиялъул институталъ авар мацӀалда басмаялде бахъизе хӀадур гьабулеб буго Библиялъул тӀоцебесеб тӀехь – «Байбихьи».

Библия таржама гьабиялъул институт

### Матфей

#### Матфей

Матфей


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### ЦеберагӀи


Матфейица бицараб Рохалил хабар

«Матфейица бицараб Рохалил хабар» хъван буго нилъер эраялъул I гӀасруялъул кӀиабилеб бащалъиялда. Гьелда жанир руго ГӀиса МасихӀил гӀумруялъулги вагӀза-насихӀатазулги хӀакъалъулъ харбал. Матфей ккола ГӀисада цадахъ рукӀарал муридазул цояв.

«Матфейица бицараб Рохалил хабаралда» баян гьабулеб буго ГӀиса хӀакълъунго МасихӀ вукӀин. ГӀадамал мунагьалдаса ва хвалдаса хвасар гьаризе гьев дуниялалде витӀиялдалъун Аллагьас тӀубазабулеб бугин цӀакъго цебе заманаялдаса нахъего Жинда божулезе гьабун букӀараб къотӀи. Гьединлъидал Матфейица гӀемер рехсолел руго Библиялъул тӀоцебесеб бутӀаялдаса – жугьутӀазул Хирияб ТӀехьлъун кколеб «НекӀсияб КъотӀиялдаса» – калимаби. Матфейидасан бачӀараб Рохалил хабар букӀана ГӀиса жидеда гьоркьов гьавураб ва гӀураб жугьутӀ халкъалде ва гьебго заманаялда тӀолабго гӀаламалде хитӀаблъун. Гьеб байбихьулеб буго ГӀиса гьавиялдасан, цинги бицунеб буго гьев лъадалъ ччун вахъиялъул, илбисалъ къосинавизехъин вукӀиналъул, Галилея улкаялда гьес гьарурал насихӀатазул ва унтарал сахлъизариялъул. Гьелдаса хадуб батула Иерусалималде ГӀисаца гьабураб ахирисеб сапаралъул, дуниялалда ГӀисал гӀумруялъул ахирисеб анкьалда жанир ккарал лъугьа-бахъиназул, ахиралдаги гьев хъанчида ваялъул ва хваралъуса вахъиналъул хӀакъалъулъ.

«Матфейица бицараб Рохалил хабаралда» ГӀисаца халкъалда бичӀчӀизабулеб буго Муса аварагасдалъун загьирлъизарурал Аллагьасул амруязул магӀна ва лъазабулеб буго Зобалазул ПарччахӀлъи гӀагарлъулеб бугилан.

#### 1 бетӀер


ГӀиса МасихӀил цӀаразул рахас

1[•]Ибрагьимил[†] наслуялъул Давудил[†] кьибилалъул вас ГӀиса МасихӀил[†] умумузул цӀаразул рахас гьадинаб буго:[+]

2Ибрагьимие гьавуна ИсхӀакъ,[†] ИсхӀакъие гьавуна Якъуб,[†] Якъубие гьаруна[†] Ягьуда ва гьесул вацал[+]. 3Ягьудае Тамарица гьаруна Перецги Зараги, Перецие гьавуна ХӀецрон, ХӀецроние гьавуна Рам,[+] 4Рамие гьавуна ГӀаминадаб, ГӀаминадабие гьавуна НахӀшон, НахӀшоние гьавуна Шалмон,[+] 5Шалмоние Рагьабица гьавуна БогӀаз, БогӀазие Рутица гьавуна Йобед, Йобедие гьавуна Йишай, 6Йишаие гьавуна парччахӀ Давуд.

Уриял йикӀарай чӀужуялъ парччахӀ Давудие гьавуна Сулайман;[†][+] 7Сулаймание гьавуна Регьобоам, Регьобоамие гьавуна Абиягь, Абиягьие гьавуна Аса; 8Асае гьавуна Иегьошапат, Иегьошапатие гьавуна Иегьорам, Иегьорамие гьавуна Уззия; 9Уззияе гьавуна Иотам, Иотамие гьавуна Агьаз, Агьазие гьавуна Гьезекиягь; 10Гьезекиягьие гьавуна Манассегь, Манассегьие гьавуна Амос, Амосие гьавуна Иосиягь; 11жугьутӀал Вавилоналде[†] гочинарилалде Иосиягьие гьаруна Йехониягь ва гьесул вацал;[+]

12Вавилоналде гочун хадув Йехониягьие гьавуна Шеалтиэл, Шеалтиэлие гьавуна Зеруббабел, 13Зеруббабелие гьавуна Абиуд, Абиудие гьавуна Элиаким; Элиакимие гьавуна Азор; 14Азорие гьавуна Садок, Садокие гьавуна Ахим, Ахимие гьавуна Элиуд; 15Элиудие гьавуна Элиазар, Элиазарие гьавуна Маттан, Маттание гьавуна Якъуб; 16Якъубие гьавуна жинда МасихӀилан цӀар лъурав ГӀисал эбелалъул – Марямил – рос Юсуп.[†][+]

17Гьедин Ибрагьимидасан Давудиде щвезегӀан анцӀила ункъо наслу лъугьана; Давудидасан байбихьун жугьутӀал Вавилоналде гочинаризегӀанги лъугьана анцӀила ункъо наслу; Вавилоналде гочараб заманалдаса МасихӀиде щвезегӀанги лъугьана гьебго анцӀила ункъо наслу.


ГӀиса МасихӀ дуниялалде вачӀин

18[•]ГӀиса МасихӀ дуниялалде вачӀин гьадин ккана: гьесул эбел Марям йикӀана Юсупие абурай яс; амма гьес гьей ячиналдего Аллагьасул Илагьияб РухӀалдалъун[†] гьелъул ургьибе лъимер ккун букӀин лъана[+]. 19Гьелъул абурав Юсупица, яхӀ-намус бугев чи вукӀиндал, хӀукму гьабуна гьей халкъалда суризе бокьичӀого, балъгого гьелъулгун ригьин хвезабизе[+]. 20Гьединаб пикруялда гьев вукӀаго, макьилъ тӀаде вачӀун Бичасул малаикас абуна:

– Я, Давудил наслуялъул вас Юсуп! Марям лъадилъун ячине мун хӀинкъуге. Гьелъул ургьибе ккараб лъимер Аллагьасул Илагьияб РухӀалдалъун букӀин лъай дуда. 21Гьелъ дуе вас гьавила; ГӀисаян цӀарги лъезе ккола дуца гьесда, гьес жиндирго халкъ мунагьаздаса хвасар гьабизе бугелъул[*][+].

22Гьеб кинабго ккана цо аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима ритӀухълъизе:[+] 23«Гьале ясгӀаданалъул ургьибе лъимер ккела ва гьелъ вас гьавила. Гьесда цӀарги лъела Имануэл». (Гьелъул магӀна ккола «Аллагь нилъгун вуго» абураб.)

24Гьале Юсуп макьидаса вигьана, Бичасул малаикас абураб гьабун, жиндирго бахӀарайги рокъое ячана. 25Амма гьелъ вас гьавизегӀан, аскӀов вегун, гьелда квер хъвачӀо Юсупица. Васасда цӀарги ГӀиса абун лъуна.

#### 2 бетӀер


ЦӀвабзазул гӀелму лъалел гӀадамал рачӀуна Лъимер бихьизе

1Ягьудиялъул[†] Бетлегьем шагьаралда ГӀиса гьавуна Гьерод[†] ханлъун вугеб заманалда. Гьебмехалъ бакъбаккул рахъалдасан Иерусалималде рачӀана цӀвабзазул гӀелму лъалел гӀадамал. Гьез абуна:[+]

2– ЖугьутӀазул ПарччахӀлъун вукӀине гьавурав дов вас кив вугев? Зобалазул бакъбаккул рахъалда баккун бихьана нижеда гьев гьавунилан бицунеб цӀва. Гьесие сужда гьабизе рачӀун руго ниж[+].

3Гьерод ханги, гьесдаго цадахъ Иерусалималъул тӀолабго халкъги бихха-хочун лъугьана гьеб хабар рагӀидал. 4Гьеб халкъалъул киналго чӀахӀиял кашишзабиги[†] диниял гӀалимзабиги[†] данде ракӀарун, Гьеродица гьезда гьикъана МасихӀилан[†] абулев парччахӀ кив гьавизе кколевилан. 5Гьез абуна МасихӀ Ягьудиялъул Бетлегьем шагьаралда гьавизе кколилан, цо аварагас Аллагьасул калима гьадин хъван бугилан: 6«Мунги, Бетлегьем, Ягьудал наслуялъул ракьалдайин бугеб, Ягьудал наслуялъул ракьалда ругел аслиял шагьараздаса къураб жо щибниги гьечӀебин дур. Дур гьенив вахъина Дир хирияб Исраилил халкъалъул тӀалаб гьабулев Цевехъан»[+].

7Гьебмехалъ Гьеродица, цӀвабзазул гӀелму лъалел гӀадамал балъго жиндихъего ахӀун, гьезда цӀехон, мухӀканго лъазабуна доб цӀва кида баккун бихьарабали. 8Цинги гьел Бетлегьемалде ритӀана, гьеб лъимадул хӀакъалъулъ кинабго хӀакъикъат лъазабеян. Гьеб Лъимер батараб мехалъ жинда лъазабизе рачӀайиланги абуна Гьеродица. Жиндиеги бокьун бугила гьеб Лъимералъе сужда гьабизе.

9-10Ханасулгун хабар-накъит лъугӀидал, рахъун ана цӀвабзазул гӀелму лъалел гӀадамал. Бакъбаккуда доб мехалъ бихьараб цӀваги унеб букӀана зодисан гьезда цебе-цебе. Кутакаб рохел лъугьана гьезул рекӀелъе гьебмехалъ. Ахирги доб лъимер бугеб бакӀалда тӀад чӀана гьеб цӀва. 11Рокъоре жанире лъугьиндал, лъимерги батана, лъимадул эбел Марямги ятана. Нодо гӀодоб цун сужда гьабуна гьесие цӀвабзазул гӀелму лъалел гӀадамаз. Цере рахъун, гьесие цӀакъго хириял сайигъаталги кьуна: меседги, мирраги[*], кьеккен гьабулеб гьуинаб махӀалъул пицӀги[+]. 12Гьезда макьилъ лъазабуна Гьеродихъе унгейилан. Гьелги батӀияб нухалъ тӀадруссун ана жидерго улкаялде[+].


Лъимерги бачун, Мисриялде лъутула Юсупги Марямги

13Гьел нахъе индал, гьале Бичасул малаик вачӀун вуго Юсупихъе[†] макьилъ.

– Гьеб лъимерги бачун, гьесул эбелги ячун, мун вахъун Мисриялде лъуте, – ян абуна малаикас. – ТӀадвуссайилан дица абизегӀан гьенив чӀа. Гьеродида ракӀалда буго гьеб Лъимер балагьизе ва чӀвазе.

14ГьебсагӀат тӀаде вахъана Юсуп; васги вачун, гьесул эбелги ячун, сардилъго Мисриялде ана. 15Гьерод хвезегӀан Мисриялда чӀана. Гьеб гьедин ккана, цо аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима ритӀухълъизе: «Мисриялдаса нахъе айилан амру гьабуна дица дирго васасда»[+].


Гьеродица лъимал чӀваян амру гьабула

16Дол цӀвабзазул гӀелму лъалел гӀадамаз живго гуккаравлъи лъайдал, Гьеродил ццин гьалаглъана. Бетлегьем шагьаралдаги ва гьелда сверухъ ругел бакӀаздаги кӀиго соналде бахинчӀеб бихьинабщинаб лъимер цо течӀого чӀвазе чагӀи ритӀана. ЦӀвабзазул гӀелму лъалел гӀадамаз бицун, мухӀканго лъан букӀиндалха гьесда доб Лъимер гьабураб заман. 17Гьедин ритӀухълъана Иеремия аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима:[+]

18«Рамаялдасан[*] рагӀулеб буго

кутакаб магӀил гьаракь.

Ракел гӀодилей йиго жиндирго лъималазухъ,

ракӀ-макӀ гьабуниги, гӀенеккулей гьечӀо гьей.

ТӀокӀал гьечӀелъулха гьел!»


Юсуп Мисриялдаса тӀадруссуна

19Гьерод хвараб мехалъ, Мисриялда вукӀарав Юсупихъе Бичасул малаик вачӀана макьилъ. 20Гьес Юсупида абуна:

– Васги вачун, гьесул эбелги ячун, вахъун ГӀизраилалъул ракьалде а. Гьеб Лъимер чӀвазе къасд гьабулел рукӀарал чагӀи хун руго.

21Васги вачун, гьесул эбелги ячун, ГӀизраилалъул ракьалде ана Юсуп. 22Амма Гьеродил бакӀалда Ягьудиялъул ханлъун гьесул вас Архелай вугин рагӀидал, гьениве ине хӀинкъунги вукӀана Юсуп. Макьилъ лъазабун хадуб, 23Галилея[†] улкаялде вачӀун, Назарет абулеб шагьаралда чӀана. Гьедин ритӀухълъана назареталдасевилан абилин хадуб гьесдаян аварагзабазда Аллагьас бицун букӀараб калимаги[+].

#### 3 бетӀер


ЯхӀя авараг халкъалда цеве вахъуна

1[•]Гьеб заманаялда Ягьудиялъул[†] гӀицӀаб авлахъалде вачӀуна ЯхӀя авараг[+].

2– Нуж кантӀе, Аллагьасде русса, Зобалазул ПарччахӀлъиялъул заман тӀаде гӀунтӀун бугебин! – абун лъазабулеб букӀана гьес[+].

3«Цо ахӀи буго авлахъалда рагӀулеб: БетӀергьанасе нух къачӀай, битӀизабе гьесда цебе шагьра!» – Гьединал рагӀаби Аллагьас Ишая[†] аварагасда жиндир хӀакъалъулъ абурав чи вукӀана ЯхӀя. 4ЯхӀяцайин абуни, варанидул квасул ретӀел ретӀунаан, рачлихъ борчунги букӀана хьвацӀил рачел. Гьес кваналеб жоги букӀана гарцӀги гӀалхул гьоцӀоги[+]. 5Гьесухъе рачӀунел рукӀана Иерусалим шагьаралдаса, Ягьудия улкаялдаса, Иордан гӀурул тӀолабго сверухълъиялдаса гӀадамал. 6Жидерго мунагьал рехсон хадур, Аллагьасде руссун, гьезул мунагьал чуризе, Иордан гӀурул лъадалъ ччун рахъулаан ЯхӀяца гӀадамал[+].

7Лъадалъ ччун рахъизе[†] гӀемерисел фарисеялги[†] саддукеялги[†] жиндихъе рачӀунел рукӀин бихьидал, ЯхӀяца гьезда абуна:

– ГӀай, нуж чӀегӀераб борхьил наслу! Нужеде гӀагарлъун бугеб Аллагьасул тамихӀалдаса лъутизе лъица малъараб[+]? 8Нужерго мунагьаздаса руссун, кантӀиялъул гъотӀода пихъ барщизабе. 9Ниж Ибрагьимил[†] наслуялъул лъимал ругилан гаргадизеги ракӀалде ккоге. Гьале дица нужеда абулеб буго: жиндие бокьани, гьал ганчӀаздасанги Ибрагьимил наслуялъул лъимал лъугьинаризе кӀола Аллагьасда[+]. 10ГъутӀбузда гъоркь гӀащтӀи лъун тун бугеблъи лъай нужеда. ЛъикӀаб пихъ тӀад бижичӀеб гъветӀ къотӀун цӀадаб лъезе бугебха![+] 11Дица нуж кантӀизелъун, мунагьал чуризе лъадалъ ччун рахъун, рацӀцӀад гьарулел руго. Амма дида хадув вачӀунев вуго гӀемерго дидаса къудрат цӀикӀкӀарав чи. Гьес тӀаса рахъарал хьитал кодоре росизецин мустахӀикъав гьечӀо дун. Лъадаца гуреб, Илагьияб РухӀалдалъун[†] ва цӀаялдалъун чурун рацӀцӀад гьарила гьес нуж[+]. 12Гьес бугьун хъатикь ккун буго, жиндирго гьоцӀиб ролъги бацӀцӀад гьабун, гьеб цагърахъе буссинабизе, наккуги ссвинго гьечӀеб цӀадабе бан бухӀила[+].


ГӀиса Аллагьасул Вас вукӀин загьирлъула

13[•]Гьеб заманаялда Галилеялдаса[†] вахъун ГӀисаги вачӀана Иорданалде ЯхӀяца лъадалъ ччун вахъизе. 14Амма ЯхӀя разилъулев вукӀинчӀо, гьес ГӀисада абуна:

– Лъадалъ ччун вахъизе дун духъе вачӀине кколеб бакӀалда, мун дихъе щай вачӀарав? – ан.

15Гьесие жавабалъе ГӀисаца абуна:

– Цин гьадин букӀине те. Гьадин щвалде щун тӀубазабизе ккола нилъеца Аллагьас нилъедаса тӀалаб гьабулебщинаб жо.

ГӀисаца абухъе гьабизе разилъана гьебмехалъ ЯхӀя.

16Лъадалъ ччун вахъун гьебсагӀат къватӀиве лъугьун вачӀана ГӀиса. Гьебмехалъ зобги кӀибикьизабун, миккидул сураталда боржун бачӀун, Аллагьасул РухӀ ГӀисахъе рещтӀунеб бихьана[+]. 17Гьале гьаракьги рагӀана зобалаздасан:

– Гьав вуго дие вокьулев дир Вас. Гьесдаса вохун вуго дун![+]

#### 4 бетӀер


Илбисалъ хӀалбихьула ГӀиса къосинавизе

1[•]Цинги гьеб РухӀалъ ГӀиса гӀицӀаб авлахъалде вачана. Илбисалъ хӀалбихьана гьев къосинавизе кӀвелародайилан. 2Гьенив кӀикъого къоялъ ва кӀикъого сордоялъ кӀал ккун вукӀарав ГӀиса ахирги вакъана[+]. 3БачӀун илбисалъ абуна гьесда:

– Мун Аллагьасул Вас ватани, чадазде сверайилан амру гьабе гьал ганчӀазе[+].

4Гьелъие жаваб гьабун, ГӀисаца абуна:

– ТӀехьалда хъван буго: «ЦохӀо чадица гуребин чиясе чӀаголъи кьезе бугеб, Аллагьасдасан бачӀараб щибаб рагӀиялъин»[+].

5Цинги Мукъадасаб шагьар Иерусалималде вачун, илбисалъ ГӀиса Мукъадасаб Рукъалъул[†] сиялда тӀад лъола. 6Гьелъ абула:

– Мун Аллагьасул Вас ватани, гъоркье кӀанцӀе! ТӀехьалда хъван бугелъул: «Аллагьас малаикзабазе дур рахъалъ амру гьабун буго» ва: «Гьез мун кодов ккун восила, ганчӀидацин дур хӀетӀе тункичӀого букӀине»[+].

7ГӀисаца абуна:

– «Дурго БетӀергьан Аллагьасул хӀалбихьуге!» – янги хъван буго ТӀехьалда[+].

8Гьанже илбисалъ ГӀиса цӀакъго борхатаб мегӀералъул тӀогьиве вачуна ва дуниялалъул киналго пачалихъалги ва гьезул кинабго кӀодолъи-къудратги бихьизабула гьесда.

9Цинги ГӀисада абула гьелъ:

– Гьаб кинабго дуе кьела дица, бетӀер къулун дуца дие сужда гьабуни.

10ГӀисаца гьелда абула:

– ТӀагӀа дида цебеса, шайтӀан! ТӀехьалда хъван буго: «ЦохӀо Аллагьасе – дурго БетӀергьанасе – гурони сужда гьабуге. ЦохӀо Гьесие гьабе гӀибадат!»[+]

11Гьебмехалъ илбисалъ ГӀиса живго тола. Гьале малаикзаби рачӀана гьесие хъулухъалъе[+].


Галилеялда ГӀисал вагӀза-насихӀат

12[•]ЯхӀя гвандинив тӀамун вугилан рагӀидал, ГӀиса Галилеялде[†] ана[+]. 13Амма Назареталда чӀечӀо гьев. Забулонил ва Нафталимил[†] ракьалда, Галилеялъул ралъдал рагӀалда бугеб Капернаум шагьаралде ун, гьенив чӀана[+]. 14Гьеб гьедин ккана Ишая[†] аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима ритӀухълъизе:[+]

15«Забулонил ракь ва Нафталимил ракь!

Ралъдахъе унаго нухда бугеб ракь!

Иордан гӀурул доб рахъалда бугеб ракь!

Галилея – цогидал халкъазул ракь!

16БецӀлъуда букӀараб нужер халкъалъе гвангъараб нур загьирлъана,

нужер улкаялда хвалил рагӀдукь рукӀаразе рогьалил бакъ баккана».

17Гьелдаса хадуб халкъалъе вагӀза-насихӀат гьабизе байбихьана ГӀисаца.

– Нуж кантӀе, Аллагьасде русса! – ян абулеб букӀана гьес. – Зобалазул ПарччахӀлъиялъул заман тӀаде гӀунтӀун бугебин!


ГӀисал тӀоцересел муридал

18[•]Галилеялъул ралъдал рагӀалдасан унаго, ГӀисада вихьана ччугӀие гьин рехулев кӀиго вац: Пётр[*] абун гьес тӀокӀцӀар лъурав Симонги гьесулго вац Андрейги. Гьел рукӀана ччугӀихъаби[+].

19– Дида цадахъ рилълъа, – ян абуна гьезда ГӀисаца. – Дица нуж лъугьинарила гӀадамал кколел ччугӀихъабилъун[+].

20Гьенибго гьинги тун, гьебсагӀат гьел ГӀисада цадахъ уна[+].

21Гьениса унаго кӀиго чи вихьана гьесда. Гьел рукӀана Зебедайил вас Якъубги[†] гьесулго вац Иоаннги. Жидерго эмен Зебедайгун цадахъ лъугьун ччугӀа кквезе гьин къачӀалел рукӀана гьел росода тӀад. Дида цадахъ рилълъайилан ахӀана гьездеги ГӀисаца. 22Росода тӀад эменги вукӀаралъув тун, гьебсагӀатго гьелги ана ГӀисада цадахъ.


ТӀолабго Галилеялда хьвадулев вукӀана ГӀиса

23[•]Цинги гьев хьвадана тӀолабго Галилеялда: гьезул синагогабазда[†] гӀадамазе вагӀза-насихӀат гьабулаан, Зобалазул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ Рохалил хабар лъазабулаан, кинабго унта-щокълъиялдаса гӀадамал сахлъизарулаан[+]. 24ТӀолабго Сириялда тӀибитӀана гьесул цӀар. Гьесухъе рачун рачӀунаан унтуца гӀазаб кьолеб бугелги, шайтӀабаца ккуралги, унти бачӀунелги, палижалъ ккуралги, – батӀи-батӀияб гӀузру бугел гӀемерал гӀадамал. Гьел киналго сахлъизаруна ГӀисаца[+]. 25Гьесда хадур рачӀунел рукӀана Галилеялдасаги, АнцӀшагьаралдасаги, Иерусалималдасаги, Ягьудиялдаса[†] ва Иордан гӀурул добаб рахъалдаса цӀакъ гӀемерал гӀадамал[+].

#### 5 бетӀер


ГӀисал кӀудияб вагӀза

1ГӀемераб халкъ жинда хадуб бачӀунеб бихьидал, ГӀиса магӀарде вахана. Гьенив гӀодов чӀун гьев вукӀаго, тӀаде рачӀана гьесул муридал. 2Гьезие вагӀза гьабун, гьадин абуна ГӀисаца:

3[•]– Гьардарал гурищ гьел, Аллагьасда цере жал мискинго рукӀин лъалел, –

гьезие бугелъул Зобалазул ПарччахӀлъи.

4Гьардарал гурищ гьел, гӀодулел ругел, –

гьел рохизаризе ругелъул[+].

5Гьардарал гурищ гьел, хӀалимаб гӀамал бугел, –

гьезие щвезе бугелъул дуниялалъул кверщел[+].

6Гьардарал гурищ гьел, ритӀухълъиялъухъ ракъарал-къечарал, –

гьел гӀорцӀизе ругелъул[+].

7Гьардарал гурищ гьел, гурхӀел-рахӀму бугел, –

гьездаги гурхӀизе вугелъул[+].

8Гьардарал гурищ гьел, ракӀ бацӀцӀадго бугел, –

гьезда Аллагь вихьизе вугелъул[+].

9Гьардарал гурищ гьел, ракълие рачел къалел, –

гьезда Аллагьасул васалилан цӀар лъезеги бугелъул[+].

10Гьардарал гурищ гьел, ритӀухъго хьвадунилан гӀадамаз гӀакъуба кьолеб бугел, –

гьезие бугелъул Зобалазул ПарччахӀлъи.

11Гьардарал гурищ нуж, – дун сабаблъун нужеда рогьо балеб мехалъги, нужее гӀакъуба кьолеб мехалъги, гьечӀеб рагӀи нужеде абулеб мехалъги – рохизе ругел[+].

12Роха-хинлъун рукӀа, разиго рукӀа,

Зобалазда кӀудияб шапакъат щвезе бугин нужее.

Цересел аварагзабазеги кьедал гӀадамаз гьедин гӀазабги гӀакъубаги[+].

13[•]Нуж руго гьаб дуниялалъул цӀам. Амма гьелъул цӀамгӀаллъи холеб бугони, гьеб кин кӀиабизе цӀамгӀаллъизабилеб? Халкъалъ хӀатӀикь мерхьине гӀодобе бани гурони, сундуениги къваригӀунаро гьебмехалъ цӀам.

14Нуж руго дуниялалъе нур. Борхатаб магӀарда бугеб шагьар кин бахчизе кӀолеб[+]? 15КӀалагъоркье гьабун сахӀ тӀад лъезе гуро чирахъ бакулеб, рокъор ругел киназего канлъи кьезе борхатаб бакӀалда лъезейин[+]. 16Гьедин нужер нуралъги канлъи кьеги гӀадамазе, нужер лъикӀал ишал гьезда рихьизе, зобалазда вугев нужер Инсуе гьез реццги гьабизе[+].

17Нужеда ракӀалде ккоге дун Мусал къанунги[†] аварагзабазул динги хвезабизе вачӀарав чийилан. Гьел хвезаризе гурев, гьел щвалде щун тӀуразаризе вачӀун вуго дун[+]. 18ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: зобалги ракьалги тӀагӀун инегӀан, къануналдаса[†] цониги хӀучч, цониги тӀанкӀ тӀагӀине гьечӀо, Аллагьасул къадаралда рекъон кинабго тӀубазегӀан тӀагӀинаро гьеб[+]. 19Гьединлъидал къануналъул бищунго гьитӀинабгицин амру жинцаго хвезабуравги гьеб хвезабизе гӀадамазда малъаравги бищунго гьитӀинавлъун рикӀкӀине вуго Зобалазул ПарччахӀлъиялда. Амма тӀубазабулевги ва тӀубазабеян цогидазда малъулевги бищунго кӀудиявлъун рикӀкӀине вуго[+]. 20Гьале дица нужеда абулеб буго: фарисеязулалдасаги диниял гӀалимзабазулалдасаги нужер ритӀухълъи цӀикӀкӀинчӀони, Зобалазул ПарччахӀлъиялде кин рорчӀилел нуж[+]?

21Нужеда лъала: некӀо рукӀарал гӀадамазеги Аллагьас амру гьабун букӀараблъи: «Чи чӀваге!» – ян ва: «Чи чӀварав чи судалде вачине вуго», – ян[+]. 22Дицани нужеда абулеб буго: жиндирго вацасда[*] ццин бахъаравги судалде вачине вуго. Жиндирго вацасда: «Рака! (Вахьна!)» – ян абуравги вачине вуго тӀадегӀанаб судалде.[†] «ГӀабдал!» – ан абуравги жужахӀалъул цӀадаве ккезе бегьула[+].

23Къурбаналъе жоги бачун, къурбаналъул гьан лъолеб бакӀалде унаго, дуда ракӀалде щвани дуца вацасул ццин бахъинабун букӀараблъи, 24дурго къурбанги гьеб бакӀалда тун, мун а дов вацасулгун рекъел гьабизе, цинги нахъвуссун вачӀун хадуб хъве дуца къурбан. 25ДагӀбадулас вачун, судалде унаго, нухдаго рекъел-бакъалдалъун гьев тӀаса вихьизавизе гӀедегӀе. Гурони, гьес мун судиясухъе щвезавила, судияс гӀеласухъе кьела, цинги гвандиниве рехила[+]. 26ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: дур ахирисеб шагьи-пара лъугӀичӀого, гьениса къватӀивеги ворчӀиларо.

27Нужеда лъала: «зина[†] гьабуге», – ян амру букӀараблъи[+]. 28Дицани нужеда абулеб буго: чӀужугӀаданалъухъ хъублъи-хъахӀбалъи ракӀалде ккун валагьаравщинав чиясул рекӀелъ гьелдехун зина лъугьанин[+]. 29Дур кваранаб бералъ мун мунагьалде цӀалев вугони, бахъун рехе гьеб. Цо лага камиго лъикӀ дуе, тӀолабго черх жужахӀалъул цӀадабе рехизегӀан. 30Дур кваранаб квералъ мун мунагьалде цӀалев вугони, къотӀун рехе гьеб. Цо лага камиго лъикӀ дуе, тӀолабго черх жужахӀалъул цӀадабе ккезегӀан[+]. 31[•]ЧӀужу йиччан толев чияс гьелда цӀар тӀамиялъе нугӀлъи гьабулеб кагъат кье гьелъухъеян хъван букӀана[+]. 32Дицани нужеда абулеб буго: хъахӀбалъи хутӀун, цогидаб гӀиллаялъе гӀоло чӀужу йиччан таравщинав чи ккола зинаялда хьвадизе гьей тӀамулев чилъун. Цогидас йиччан тарай гӀадан ячарав чиги зиначи ккола[+].

33Цоги нужеда лъала некӀо рукӀарал гӀадамазеги: «Бараб гьа биххуге, нагагь мун гьедани, Аллагьасукьа хӀинкъун гьеб гьа тӀубазабе» – ян амру букӀараблъи[+]. 34Дицани нужеда абулеб буго: киданиги гьедаруге. ЗобалхӀаянги гьедуге – зодисанин Аллагьасул амру рещтӀунеб[+]. 35РакьалхӀаянги гьедуге – ракьалдайин Аллагьасул кверщел тӀибитӀун бугеб. Иерусалималъул цӀаралдалъунги гьедуге – гьеб буго кӀудияв ПарччахӀасул шагьар. 36«Дир бетӀералхӀа», – янги гьедуге, дурго бетӀералда цониги рас я хъахӀлъизабизе, я чӀегӀерлъизабизе кӀоларо дуда. 37Бугелда бугин абе, гьечӀелда гьечӀин абе, хутӀарабщинаб рагӀи илбисалдасан бачӀараб буго[+].

38[•]Нужеда лъала: «Бералъухъ къисасалъе бер бахъе, гӀусалъухъ гӀус бахъе», – янги амру букӀараблъи[+]. 39Дицани нужеда абулеб буго: квешлъи гьабурасда дандечӀоге. Дур кваранаб кӀаркьеналда кьабуни, квегӀаб кӀаркьенги ккве гьесда цебе[+]. 40Къадиясухъе вачун, духъа гурде бахъизе бокьарасе, тӀаса бахъун дурго гӀабаги кье. 41Цо километралъ мун хӀалица вачарасда цадахъ кӀиго километралъги а. 42Гьарарасе гьарарабги кье, налъуда кьеян вачӀаравги нахъчӀваге[+].

43Нужеда лъала: «Дуда аскӀов вугев чи вокьа» – ян ва «дурго тушман риха», – ян амру букӀараблъи[+]. 44Дицани нужеда абулеб буго: нужерго тушбаби рокьа, нужее гӀазаб-гӀакъуба кьолелги дугӀадулъ рехсе[+]. 45Зобалазда вугев нужер Инсул васаллъун лъугьина нуж гьебмехалъ. Щайгурелъул гьес бакъ баккизабула лъикӀазеги квешазеги, гьес цӀад базабула рацӀцӀадазеги хъубазеги[+]. 46Нуж рокьулел гӀадамал нужее рокьиялъул кири кинаб букӀинеб? Гьебго жо гурищ магъало бакӀарулел чагӀазгицин гьабулеб? 47Нужерго вацазе гурони нужеца салам кьолеб гьечӀони, кири кинаб букӀинеб? Гьебго жо гурищ Аллагь лъаларезги гьабулеб? 48Гьединлъидал нужги камилаллъун рукӀа, Зобалазда вугев нужер Эмен камилав вугев гӀадин[+].

#### 6 бетӀер


Садакъаялъул хӀакъалъулъ

1Воре, нужерго муъминлъи гӀадамазда цебе загьир гьабуге, гьезда бихьизелъун, Зобалазда вугев нужер Инсуца нужее кири хъваларебин[+]. 2Садакъа кьолеб мехалъ, гӀадамаздасан цӀар-рецц бокьун, синагогабаздаги[†] къватӀахъги жидедаго сверухъ ахӀи-хӀур бахъинабулел, ххвелал гьаризе бокьулел чагӀаз гӀадин, кьоге нужеца садакъа. ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гьезие гьелъухъ мухь гьанибго щвана[+]. 3Дуца садакъа гьабулеб мехалъин абуни, кваранаб квералъ кьолаго квегӀаб квералдацин лъазе биччаге. 4Балъго хутӀизе те дурго садакъа, балъгоябги лъалев нужер Инсуца кири кӀодо гьабила[†] дуе гьелъухъ.


Гьари-дугӀаялъул хӀакъалъулъ

5[•]ДугӀа гьабизе бокьани, гӀадамазда бихьизе гӀоло, синагогабаздаги къватӀахъги рахъун чӀун Аллагьасде ахӀдолел, ххвелал гьаризе бокьулел гӀадамаз гӀадин, гьабуге нужеца дугӀа. ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гьезие гьелъухъ мухь гьанибго щвана[+]. 6Дуца дугӀа гьабулеб мехалъин абуни, къан нуцӀагун жанивги чӀун, гьаре вихьуларедухъ дуда аскӀов вукӀунев дурго Инсуда. Балъгого гьабулебги бихьулев дур Инсуца кири хъвала дуе[+]. 7ДугӀа гьабулаго, гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабулел гӀадамал гӀадин, гӀемерав гъулгъудизеги гъулгъудуге. Гьезда ккола халат гьабунагӀан дугӀа къабуллъулебилан[+]. 8Гьезда релълъун лъугьунге: нужеца гьарилалдего лъала нужер Инсуда сунде хӀажалъун нуж ругелали. 9Гьединлъидал дугӀа гьадин гьабе:

Я, Зобалазда вугев нижер Эмен,

дур цӀар гӀадамаз мукъадасаблъун рикӀкӀаги,

дур ПарччахӀлъи тӀаде щваги.

10Зобалаздаго гӀадин ракьалдаги дур амру билълъанхъаги[+].

11Жакъа нижер бетӀербахъиялъе хинкӀ-чед кье нижее[+].

12Нижер налъи-хӀакъалда тӀасаги лъугьа,

нижерго налъулазда тӀаса нижги лъугьарал ругин.

13Нижер хӀалбихьизеги биччаге, Квешалдаса[*] цӀуне ниж[+].

14Квешлъи гьабурал гӀадамазда нуж тӀасалъугьани, Зобалазда вугев нужер Эменги нужеда тӀасалъугьина[+]. 15Нуж гӀадамазда тӀасалъугьинчӀони, нужедасан ккараб мунагь-хатӀаялда тӀасалъугьинаро Зобалазда вугев нужер Эменги[+].


КӀал ккураб мехалъул хӀакъалъулъ

16КӀал ккураб мехалъги нуж, дол ххвелал гьаризе бокьулел чагӀи гӀадин, тату хун рукӀунге. Жидеца кӀал ккун букӀин гӀадамазда бихьизе, букӀкӀинабун гьумергун, рукӀуна гьел. ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гьезие гьелъухъ мухь гьанибго щвана. 17Мунин абуни, кӀал ккураб мехалъ, махӀ гьуинаб нахги бетӀералда бахун, гьумерги чурун, чӀинкьа-кӀитӀун вукӀа. 18ГӀадамазда бихьизе гӀоло гурелъул дуца кӀал ккун бугеб, вихьуларедухъ дуда аскӀов вукӀунев дурго Инсуе гӀололъидал. Балъгого гьабулебги бихьулев дур Инсуца кири хъвала дуе.


Инсанги дуниялги

19[•]Ицицаги кунеб, кьавуги чӀвалеб, къед борлъун вачӀун цӀогьорасги бикъулеб гьаб дуниялалъул хазина данде гьабуге нужеца[+]. 20Ицицаги кунареб, кьавуги чӀвалареб, къед борлъун вачӀун цӀогьорасги бикъулареб зобалазул хазина данде гьабе[+]. 21Дур хазина бугеб бакӀалда букӀине бугелъул дур ракӀги. 22Бер – гьеб буго черхалъул чирахъ. Дур берал канал ругони, дур тӀолабго черхги канлъила. 23Берал канлъукъал ругони, тӀолабго черхги бецӀлъила. Дулъ бугеб канлъиги бецӀаб бугони, кигӀан бецӀабха жибго бецӀлъи букӀинеб!

24Лъиданиги кӀоларо кӀиго бетӀергьанасе лагълъи гьабизе; цояв гьесда рихина, цогидав вокьила; яги цоясе лагълъи гьес ракӀбацӀцӀадго гьабила, цогидасе тӀаса-масаго гьабила. Гьедин нужедаги кӀвеларо Аллагьасеги дуниялалъул боцӀи-рикъзиялъеги лагълъи гьабизе[+]. 25Гьединлъидалин дица нужеда абулеб: щибдай кваналаян чохьое гӀологи, щибдай ретӀинаян чорхое гӀологи хъалхъадуге. Квандаса цебесеб гьечӀищ рухӀ, ратӀлидаса цебесеб гьечӀищ черхги[+]. 26Зобалазул хӀанчӀазухъ ралагье нуж: гьез я бекьуларо, я лъилъуларо, я царгъахъе баларо. Зобалазда вугев нужер Инсуца хьихьун руго гьел. Гьездаса гӀемерго хириял гьечӀищ нуж[+]? 27Лъида кӀвезе бугеб, кигӀан хъалхъаданиги, жиндирго гӀумру цо къоялъниги халалъизабизе? 28РатӀлие гӀологи щай нуж хъалхъадулел? ТӀугьдузухъ ралагье нуж, кин гьел рижун ругелали. Гьел я хурир хӀалтӀуларо, гьез я кун дургъуларо. 29Амма дица нужеда абулеб буго: жиндирго машгьурлъиялъул завалалдаги Сулайман[†] парччахӀасул букӀинчӀо бокьараб тӀогьол гӀадинаб ретӀел[+]. 30Ле, божи дагьаб уммат! Жакъа гӀалахалда бугони, метер цӀадабе рехулеб тӀегь-хералдагицин Аллагьас гьединаб берцинаб ретӀел ретӀунеб бугеб мехалъ, кигӀан берцинабдай нужер букӀинеб![+]

31Гьединлъидал щибдай кваналаян, яги щибдай гьекъелаян, ялъуни щибдай ретӀинаян абун хъалхъадуге. 32Гьеб кинабго бугелъул Аллагь лъаларезги тӀалаб гьабулеб жо. Зобалазда вугев нужер Инсуда лъала гьеб кинабго нужее хӀажалъулеблъи. 33Нужеца цин тӀалаб гьабе нужго Аллагьасул ПарччахӀлъиялде рорчӀизе, гьесул амру тӀубазабизе. ХутӀараб кинабгойин абуни нужее тӀадеги кьела. 34Метерисеб къоялъул ургъел гьабуге. Метерисеб къоялъ жинцаго гьабила жиндирго милат. Щибаб къоялъ нужее гӀунги тӀокӀ букӀина гьеб къоялъ гьабизе жо.

#### 7 бетӀер


Чияда гӀайиб чӀваге

1[•]Нужеца чияда гӀайиб чӀваге, Аллагьас нужедаги гӀайиб чӀваларо[+]. 2КигӀанасеб гӀайиб нужеца гӀадамасда чӀваниги, гьедигӀанаб гӀайиб Аллагьас нужедаги чӀвазе буго. Кинаб сахӀалъ нужеца борцаниги, гьединабго сахӀалъ борцине буго нужееги[+]. 3Дурго бадиб бугеб чӀалу бихьичӀого, дур вацасул бадиб бугеб сум щай дуда бихьулеб? 4Яги дуда кин кӀолеб: «Ворея, вац, дур бадиса сум бахъизе биччай», – ян гьесда абизе, дурго бадиб чӀалу букӀаго? 5Ле, ххвелал гьарун[†] ругьунав чи, цин дуца дурго бадиса чӀалу бахъе, цинги бичӀчӀила дуда вацасул бадиса сум кин бахъилебали.

6Нужерго хирияб-мукъадасаб жо гьабзазе баге, жавгьар-якъут болъоназда цебе рехуге. Болъоназ гьеб малакь мерхьина, тӀаделъун нужги тӀутӀун рала[+].


Гьари-дугӀаялъул хӀакъалъулъ цоги нухалъ

7[•]Гьаре нужеца – нужее кьечӀого толаро; балагье нужеца – батичӀого хутӀуларо, нужеца нуцӀа бухе – гьеб рагьичӀого толаро. 8Гьарарасе кьола, балагьарасда батула, бухарасе нуцӀаги рагьула[+]. 9Нужеда гъорлъ вугищ цониги чи, васас чед гьарараб мехалъ, гьесухъе гамачӀ кьолев? 10Яги ччугӀа гьарани, гьесухъе борохь кьолев? 11Нужго квешал ругониги, нужеца лъималазе лъикӀабщинаб кьолеб мехалъ, жинда гьарарасе лъикӀабщинаб жо кигӀан цӀикӀкӀундай кьелеб зобалазда вугев нужер Инсуца![+]


Аллагьасул аслияб амру

12ГӀадамаз нужеего гьабизе бокьулеб жо, нужеца гӀадамазеги гьабе. Гьеле гьебин Мусал Къануналдаги[†] аварагзабазул ТӀухьдуздаги бугебщиналъул аслу-кьучӀ[+].


КӀиго нух

13[•]ЧӀедераб нуцӀихъан лъугьа нуж жанире, – гӀебал кавабазги гӀатӀидаб нухалъги гӀадамал хвалде рачунелъул. Халкъалъул руккелалги гьенисан унел ругелъул. 14Абадияб гӀумруялде гӀадамал рачуна чӀедераб нуцӀицаги къваридаб нухалъги, амма дагьазда батула гьеб.


ЦӀодорго рукӀа!

15[•]Гьересиаварагзабаздаса цӀуне! Гьел нужехъе рачӀуна чахъдал цӀокоги тӀад ххун. ХӀакъикъаталда гьел руго хъантӀарал бацӀал[+]. 16Гьезул ишазда тӀад кинаб пихъ бижулеб бугебали халгьабун, лъала нужеда гьел. Зазил хъархъидаса цӀибил бетӀарабищ нужеца, тӀетӀелоялдаса инжирги бетӀарабищ[+]? 17ЛъикӀаб гъотӀоца лъикӀаб пихъ кьола, турараб гъотӀода бижараб пихъ квешаб букӀуна[+]. 18ЛъикӀаб гъотӀода квешаб пихъ бижизе рес гьечӀо, турараб гъотӀоца лъикӀаб пихъги кьоларо. 19ТӀад лъикӀаб пихъ бижулареб гъветӀ къотӀун цӀадабе рехула[+]. 20Гьедин, гьезул ишазда тӀад кинаб пихъ бижулеб бугебали халгьабун, лъала нужеда гьел гьересиаварагзаби. 21«Я, БетӀерчӀахъад! Я, БетӀерчӀахъад!» – абун дида кӀалъанщинав чи гуро Зобалазул ПарччахӀлъиялде ворчӀизе вугев. Гьениве ворчӀила зобалазда вугев дир Инсул амру тӀубазабурав чи. 22Доб къоялъ гӀемерав чияс абила дида: «БетӀерчӀахъад! БетӀерчӀахъад! Дур цӀаралдалъун гурищ нижеца Аллагьасул амру халкъалъе загьир гьабураб? Дур цӀаралдалъун гурищ шайтӀаби рачахъарал? Дур цӀаралдалъун гурищ нижеца гӀемерал хӀикматал ишал гьарурал?»[+] 23Гьебмехалъ дица гьезда лъазабила: «Дида рихьарал чагӀицин гуро нуж. ТӀагӀа дида аскӀоса, квешлъиялда хьвадараб уммат!»[+]


КӀиго кьучӀ

24[•]Гьединлъидал дир гьал рагӀабазухъ гӀенеккарав ва гьел тӀуразарулевщинав чи релълъуна, тӀалде щвезегӀан кьучӀги бухъун, мина барав цӀодорав чиясда. 25ЦӀадал рана, иххал щвана, гьурал пуна, – доб минаялде тӀаделъана гьел. Амма мина биххичӀо, тӀалда тӀад букӀиндал гьелъул кьучӀ. 26Амма дир гьел рагӀабазухъ гӀенекканиги, гьел тӀуразаричӀевщинав чи релълъуна салуда тӀад мина барав ахӀмакъав чиясда. 27ЦӀадал рана, иххал щвана, гьурал пуна, – доб минаялде тӀаделъана гьел. Мина биххана, щущан ана, чӀваднал хутӀана[+].

28Гьале ГӀисаца жиндирго вагӀза лъугӀизабуна. Халкъ гӀажаиблъун хутӀана, гьес вагӀза гьабулеб куц бихьун. 29Гьезул диниял гӀалимзабаз гӀадин гуреб, цо хӀалкӀолъи жиндилъ бугев чияс гӀадин малъулеб букӀана гьес[+].

#### 8 бетӀер


ГӀисаца вацӀцӀалъизавула барасалъ унтарав цо чи

1[•]МагӀардаса гъоркье гӀемераб халкъ бачӀана ГӀисада хадуб. 2Гьале барасалъ[†] унтарав цо чи, гьесда аскӀовеги вачӀун, накабаздаги чӀун, гьардезе лъугьана:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дуе бокьани, дуда кӀолаха дун вацӀцӀалъизавизе[+].

3ГӀебеде битӀун гьесда кверги хъван, ГӀисаца абуна:

– Дие бокьун буго мун вацӀцӀалъизе. ВацӀцӀалъе мун!

ТӀад букӀараб чанхъги гъенон ун, гьебсагӀат вацӀцӀалъана гьев чи. 4ГӀисаца гьесда абуна:

– Вореха, гьаб ишалъул хӀакъалъулъ дуца лъиданиги бицунге. Мусал Къануналда[†] рекъон, мунго вацӀцӀалъун вукӀин гӀадамазда лъазе, кашишасухъеги[†] ун, гьесда дурго черх бихьизабе ва дудасаго къурбанги хъвезабе[+].


ГӀисаца сахлъизавула нусилбетӀерасул рагьтӀател

5[•]ГӀиса Капернаумалде щведал, румазул рагъухъабазул цо нусилбетӀерас, аскӀовеги вачӀун, гьарана:

6– Я, БетӀерчӀахъад! Дир цо рагьтӀател вуго палижалъ ккун вагъаризе кӀоларого. Кутакаб гӀазабалда вуго гьев.

7Гьев сахлъизавизе вачӀинин абуна ГӀисаца гьесда. 8НусилбетӀерас абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Мун къавулъе лъугьине мустахӀикъав чи гуро дун. Цо рагӀи абе дуца, гьелдалъун сахлъила дир рагьтӀател. 9Дунги вуго тӀадехун ругезул амру тӀубазабулев, дир ихтияралда ругел рагъухъабазе рагӀудалъун амру-буюрухъ гьабулев чи. Айилан цоясда абуни, гьев уна. ВачӀайилан цогидасда абуни – вачӀуна. Пуланаб иш тӀубазабейилан абуни, рагьтӀателас гьеб тӀубазабула.

10Гьединал рагӀабаз гӀажаиблъизавуна ГӀиса. Жиндаго хадур рачӀунел рукӀараздехун вуссун, гьес абуна:

– Гьале дица нужеда абулеб буго: Исраилил халкъалда гьоркьобгицин лъилниги дандчӀвачӀо дида гьединаб божи-иман[+]. 11Машрикъалдаса ва магърибалдаса гӀемерал гӀадамал рачӀина ва Зобалазул ПарччахӀлъиялда Ибрагьимидаги,[†] ИсхӀакъидаги,[†] Якъубидаги[†] аскӀор квана-гьекъезе гӀодор чӀела[+]. 12Аллагьас ПарччахӀлъиялъе рижун рукӀарал гӀадамалги гьениса бецӀаб къотӀноре рехила. ГӀодилел ва цаби къерщезарулел хутӀила гьел[+].

13Дов нусилбетӀерасда ГӀисаца абуна:

– Гьанже дурго рокъове а. Мун божун вугеб жо лъугьина дуе.

РагьтӀател гьебсагӀатго сахлъанила[+].


ГӀисаца Пётрил якьад сахлъизаюла

14[•]Цинги Пётрил бакӀалде щведал, гьесул якьад цӀа-кан бахун бусада егун ятана ГӀисада[+]. 15ГӀисаца гьелъул квер ккуна. ЦӀа-канги ун, якьад тӀаде яхъана ва гьесие квен-тӀехалда квалквадизе лъугьана[+].

16МаркӀачӀубер рукӀкӀарабго, ГӀисахъе рачун рачӀана жундуз ккурал гӀемерал гӀадамал. Амру гьабун рачахъана гьес жундул. Киналго унтаралги сахлъизаруна. 17Гьеб гьедин ккана Ишая[†] аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима ритӀухълъизе: «Гьесин росун арал нижер гӀузраби, нижер унтабиги раччун ана гьес».


«Дида цадахъ вилълъа»

18[•]Жиндаго сверухъ халкъалъул руккел бихьидал, ГӀисаца муридазда абуна ралъдал доб рахъалде рахине кколин нилъилан[+]. 19АскӀове вачӀун цо динияв гӀалимчияс абуна гьесда:

– Я, НасихӀатчи, мун киве аниги, дуда цадахъ вилълъина дунги.

20ГӀисаца гьесда абула:

– Царал жиндирго рукӀун буго, хӀанчӀил бусен буго, амма ГӀадамил Лъимадул бетӀер бегьизе бакӀ гьечӀо.

21Цоги муридас абуна гьесда:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дир хварав эмен вукъизе ине изну кье дие.

22ГӀисаца гьесда абуна:

– Хвараца рукъизе хварал чагӀиги тун, мун дида цадахъ вилълъа, – ян.


ГӀисаца гьури къотӀизабула

23[•]ГӀиса росода рекӀараб мехалъ, муридалги ана гьесда цадахъ. 24Гьале кутакаб гьури бахъана, ралъад гьалаглъана, карачалабаз раса тӀерхьинабизехъин букӀана. Гьебмехалъ ГӀиса кьижун вукӀана.

25– Я, БетӀерчӀахъад! Нилъ гъанкъизехъин руго! Хвасар гьаре! – янги абун, муридаз ворчӀизавуна гьев.

26ГӀисаца гьезда абуна:

– Я, иман дагьаб уммат! Щай нуж хӀинкъулел?

ТӀадеги вахъун амру гьабун гьес гьури къотӀизабуна.[†] Ралъад гӀодобе буссана. ТӀубанго сихӀ къотӀун дуниялги хутӀана[+]. 27Гьуриги ралъадги жиндие мутӀигӀав гьавго кинав чийилан гӀажаиблъун хутӀана гӀадамал.


ГӀисаца сахлъизавула жундуз ккурав кӀиго чи

28[•]Ралъад бахун добехун бугеб гадареназул ракьалде щведал, ГӀисада ватана жундуз ккурав кӀиго чи, хабалазул нохъаздаса[*] къватӀиве вачӀунев. Гьеб рахъалдасан ине лъиданиги кӀолареб хӀалалда гӀасилъун рукӀана гьел. 29Гьале гьел ГӀисаде ахӀдезе лъугьана:

– Ле, Аллагьасул Вас, нижедасан щиб дуе къваригӀараб? Заман щвелалдего нижее гӀакъуба-гӀазаб кьезейищ мун вачӀун вугев? – абун[+].

30Болъоназул кӀудияб рехьедги бугоан доба рикӀкӀадегӀан кваналеб. 31КӀиявго чиясулъ ругел жундуз ГӀисада гьарана:

– Дуца ниж рачахъулел ругел ратани, гьадаб болъоназул рохьдолъе ритӀе, – ян.

32Айилан абуна ГӀисаца гьезда. Гьедин ун болъоназулъе лъугьана гьел жундул. Гьале тӀолабго рехьед цо борхатаб бакӀалдасан ралъдалъе кӀанцӀун, лъадалъ гъанкъана. 33Болъоназул гӀухьби гьениса лъутун ана. Шагьаралдеги рачӀун, жундуз ккурав дов кӀиявго чиги рехсон, гӀадамазда бицана гьеб кинабго. 34Гьебмехалъ шагьаралъул тӀолабго халкъ ГӀисада аскӀобе бачӀана. Гьев вихьаравго, жидер ракьалдаса нахъе айилан гьарана гьез[+].

#### 9 бетӀер


ГӀисаца сахлъизавула палижалъ ккурав чи

1[•]Добго росодаги рекӀун, ралъадги бахун, ГӀиса жиндирго шагьар Капернаумалде тӀадвуссана[+]. 2Гьале туртида лъун гьесухъе восун вачӀана палижалъ ккурав чи. Гьезул божи бихьун, ГӀисаца унтарасда абуна:

– ХӀинкъуге, дир вас, мунагьаздаса вацӀцӀалъилин мун![+]

3Гьебмехалъ цо-цо диниял гӀалимзабаз пикру гьабуна, Аллагьасде гӀасилъун вугин гьавилан[+]. 4Гьезул пикруги бичӀчӀун, ГӀисаца абуна:

– Щай нужеца квешаб пикру нужерго рекӀелъе биччалеб? 5Кинаб бигьаяб: «Мун мунагьаздаса вацӀцӀалъанилан» абизейищ, яги: «ТӀаде вахъун вилълъанхъейилан» абизейищ? 6Амма нужеда лъан букӀа: ГӀадамил Лъимадул ихтияр буго гьаб ракьалда гӀадамазул мунагьал тӀасалъугьун тезе.

Цинги гьес унтарасда абуна:

– ТӀаде вахъа. Дурго турутги босун, рокъове а, – ян.

7ТӀадеги вахъун, жиндирго рокъове ана гьев чи. 8Гьеб бихьидал, халкъалъул руккел кутакалда хӀинкъула, инсанасе гьединаб ихтияр кьурав Аллагьасе рецц гьабизе лъугьуна.


ГӀисаца Матфей муридлъун восула

9[•]Гьениса нахъе унаго, ГӀисада нухлул хӀакъ бакӀарулеб бакӀалда гӀодов чӀун вихьана Матфей абулев цо гьеб ишалъе тӀамурав чи. ГӀисаца гьесда абуна:

– Дида цадахъ вилълъа, – ян. Вахъун ГӀисада цадахъ уна гьев.

10Гьале гьесул рокъов кваналев вукӀана ГӀиса. РачӀун гьесда ва гьесул муридазда цадахъ гӀодор чӀун рукӀана гӀемерал магъало бакӀарулел чагӀи[†] ва цогидабги мунагь-хӀакъалъул агьлу. 11Гьеб бихьидал, фарисеяз ГӀисал муридазда абуна:

– Магъало бакӀарулел чагӀаздаги ва цогидаб мунагь-хӀакъалъул агьлуялдаги цадахъ гӀодовги чӀун щай гьав нужер мугӀалим кваналев[+]?

12Гьеб рагӀидал, ГӀисаца гьезда абуна:

– Сахазе гурев тохтир хӀажалъулев, унтаразейин. 13Гьанже нуж ун лъикӀ, Аллагьасул гьадинал рагӀабазул магӀна лъазабизе: «Нужер къурбанал рокьун гьечӀо дие, нужедаго гьоркьоб гурхӀел-рахӀму бокьун буго». Аллагьасде руссине муъминзаби ахӀизе гуро дун вачӀун вугев, мунапикъзаби ахӀизейин[+].


КӀал кквеялъул хӀакъалъулъ

14[•]ЯхӀял муридал рачӀана ГӀисада аскӀоре:

– Нижецаги фарисеязги кӀал ккола, гьал дур муридаз кӀал щай кколареб? – ан гьикъана гьез[+].

15ГӀисаца гьезда абуна:

– БахӀарав аскӀов вугебгӀан мехалъ гьес берталъе ахӀарал гьудулзаби къваридго-пашманго рукӀине бегьилищ? РачӀина бахӀарав гьезухъа вахъун арал къоялги, гьеле гьебмехалъ кквела гьез кӀалги[+].

16ЦӀияб ххамил рукъи басрияб ратӀлида баларо лъицаниги, – цӀияб букъун хадуб, басриябги бихъун ина, каратӀги дагьабги кӀодолъила. 17Гьединго басрияб рахълъеналъубе цӀияб чагъирги тӀоларо. Гьелъ рахълъен багьизабила, чагъирги гӀодобе чвахила, рахълъенги хвела. ЦӀияб чагъир цӀияб рахълъеналъубе тӀуни, цонигиялъе зарал ккеларо.


ГӀисаца унтарайги сахлъизаюла хварайги чӀаголъизаюла

18[•]Гьедин гьезие хабар бицунев ГӀиса вукӀаго, аскӀовеги вачӀун, цо хӀакимас накалда чӀун гьарана гьесда:

– ГьабсагӀат хвана дир яс. ВачӀун дуца цо квер хъвани, чӀаголъила гьей.

19Вахъун гьесда цадахъ ана ГӀиса, муридалги рахъана гьесда хадур.

20АнцӀила кӀиго соналъ би къотӀичӀого[†] ва черх бацӀцӀалъичӀого йикӀарай цо чӀужугӀаданалъ къотӀносан унев вукӀарав ГӀисал гӀабаялдасан далун букӀараб цо гӀертелалда нахъасан ячӀун квер хъвана[+]. 21ГӀисал ратӀлидагӀаги квер хъвазе щвани, жий сахлъилин ракӀалде кколаан гьелда[+]. 22Нахъехун вуссиндал гьей йихьарав ГӀисаца абуна:

– ХӀинкъуге, дир яс, дурго божи-иманалъ хвасар гьаюнин мун.

ГьебсагӀатго сахлъана гьей гӀадан[+].

23Дов хӀакимасул бакӀалде гьал щведал, щвантӀих[†] пулел чагӀи рачӀун ратана гьенире. Руччабиги ругоан магӀаби гьарулел[*]. 24ГӀисаца гьезда абуна:

– Нуж нахъе а. Гьей яс хун гьечӀо, кьижун ккун йиго, – ян.

Гьел гьасда тӀад релъанхъизе лъугьана[+].

25ГӀадамал къватӀире ритӀидал, гьей ясалда аскӀовеги ун, ГӀисаца гьелъул квер ккуна, – яс тӀаде яхъун ячӀана[+]. 26Гьеб лъугьа-бахъиналъул хабар тӀибитӀана гьеб рахъалъул кинабго халкъалда гьоркьоб.


ГӀисаца гӀемерал чагӀи сахлъизарула

27ГӀиса гьениса тӀадвуссун унаго, кӀиго бецав чи вачӀунев вукӀана хаду-хадув.

– Я, Давудил[†] Вас[*] ГӀиса! ГурхӀа мун нижеда! – ян ахӀулеб букӀана гьез[+].

28Рокъове щведал, кӀиявго бецав чи вачӀана гьесда аскӀове. ГӀисаца гьезда гьикъана:

– Нужеца гьарараб жо дида гьабизе кӀвеялда божулищ нуж? – ан.

– Божула, БетӀерчӀахъад, – абун жаваб кьуна гьез.

29– Нуж божараб жо лъугьаги нужее, – янги абун, гьезул беразда квер хъвана ГӀисаца[+].

30Канлъи бихьун, берал рагьун рачӀана гьезул. Воре, лъиданиги бицунгейилан лъазабуна ГӀисаца гьезда[+]. 31Амма гьеб рахъалъул тӀолабго халкъалда гьоркьоб тӀибитӀизабуна гьез ГӀисал хӀакъалъулъ хабар[+].

32Гьел къватӀире индал, ГӀисахъе вачун вачӀана жундуз ккурав мацӀ лъаларев чи. 33ГӀисаца жен бачахъидал, гаргадизе кӀвана гьесда. Исраилил халкъалда гьоркьоб гьединаб лъугьа-бахъин киданиги ккун букӀинчӀилан гӀажаиблъун хутӀана гӀадамал. 34Фарисеязни абулеб букӀана жундул рачахъизе гьесие жундузул ханас кумек гьабулеб бугилан[+].

35ГӀиса шагьаразде ва росабалъе хьвадулев вукӀана. Гьезул синагогабазда[†] гӀадамазе вагӀза-насихӀат гьабулаан, ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ Рохалил хабар лъазабулаан, кинабго унтиялдаса, кинабго щокълъиялдаса гӀадамал сахлъизарулаан. 36Халкъалъул руккел бихьун, гьев гурхӀана, чара хун ва бакъхӀан, вехь гьечӀеб гӀи гӀадин, гьел рукӀиндал[+]. 37Гьебмехалъ жиндирго муридазда абуна гьес:

– Хуриб хӀалухъен гӀемер бижун буго, хӀалтӀухъаби дагь руго. 38Гьеб лъилъизе кверщел кодоб бугев БетӀергьанасда гьаре лъилъарухъаби ритӀеян[+].

#### 10 бетӀер


ГӀисаца халкъалъухъе чапарзаби ритӀула

1[•]АнцӀила кӀиго муридги ахӀун, ГӀисаца гьезие ихтияр кьуна жундул рачахъизе ва кинабго унти, кинабго щокълъи гӀадамазда тӀаса инабизе. 2Гьале гьев анцӀила кӀиявго чапарасул[†] цӀарал: Пётр абун ГӀисаца тӀокӀцӀар кьурав Симон ва гьесул вац Андрей, Зебедайил Якъуб[†] ва гьесул вац Иоанн, 3Филипп ва Бартоломей, Фома ва магъало бакӀарулев чи Матфей, Алфейил Якъуб ва Фаддей, 4Симон Кананит ва хадув ГӀисае хилиплъарав Ягьуда Искариот[*]. 5Гьев анцӀила кӀиявго чапар витӀана ГӀисаца, гьадинаб насихӀатги гьабун:

– Гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабулел гӀадамазухъе унеб нухдеги лъугьунге нуж, самариязул шагьараздеги хӀетӀе чӀоге. 6Нуж а нух къосун хутӀарал чахъаби гӀадин бугеб Исраилил халкъалъухъе[+]. 7Инеги ун лъазабе Аллагьасул ПарччахӀлъи тӀаде гӀунтӀун бугилан[+]. 8Унтарал сахлъизаре, хварал чӀаголъизаре, барасалъ[†] черх бацарал рацӀцӀалъизаре, жундул рачахъе; нужееги чӀобого щвана, нужецаги чӀобого кье[+]. 9Я месед, я гӀарац, я пахьул шагьаби цадахъ росуге; 10таргьа-къвачӀаги босуге, хисизе ретӀелги босуге, хьиталги росуге, гӀунтӀизе гӀунсбиги росуге. ХӀалтӀухъанасе квен хӀалалаб бугелъул[+]. 11Пуланаб шагьаралде яги росулъе щведал, нужго тӀад рещтӀине мустахӀикъав чи валагье ва нахъе инегӀан гьесухъ гьоболлъухъ чӀа. 12Рокъоре жанире лъугьунаго саламги кье. 13Саламалъе мустахӀикъаб рукъ гьеб бугони, биччанте салам гьезде щвезе, гьечӀони – гьеб нужедего буссине биччанте. 14Ваамма нуж къабулги гьаричӀони, нужер рагӀабазухъ гӀинги тӀамичӀони, гьеб рокъоса яги шагьаралдаса къватӀире рахъунаго нужерго хьитаздаса хӀурги кӀутӀун те[+]. 15ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: къиямасеб къоялъ Содомалъул ва Гоморраялъул[†] халкъ гӀемерго лъикӀ букӀина гьеб шагьаралъул халкъалдаса[+].

16[•]БацӀазда гъорлъе чахъаби гӀадин ритӀулел руго дица нуж. Борхьал гӀадин цӀодорго рукӀа, маккал гӀадин хӀеренго рукӀа[+]. 17ГӀадамаздаса цӀуне. Гьез нуж тӀадегӀанаб судалде[†] ахӀила, жидерго синагогабазда[†] жанир цӀалаца рухила. 18Дун сабаблъун нуж наибзабазухъе ва парччахӀзабазухъе рачина, гьезда цебеги цогидал халкъазда цебеги дир муридал рукӀиналъе нугӀлъи гьабизе[+]. 19Судалде ахӀидал щибдай бицинаян ургъел ккоге нужеда. ГьебсагӀат нужерго рекӀелъе бачӀараб жо абе. 20Щайгурелъул, нуж гуро гьебмехалъ кӀалъазе ругел, нужер рекӀелъе нужер Инсудасан рещтӀараб РухӀин кӀалъазе бугеб[+]. 21Вацас вац кьезе вуго чӀвазе, инсуца вас кьезе вуго; жидерго эбел-инсуда данде рахъун лъималаз гьелги кьезе руго чӀвазе[+]. 22Дун сабаблъун киналго гӀадамазда рихина нуж. Амма ахиралде щвезегӀан сабру гӀурав чи хвасарлъила[+]. 23Цо шагьаралда нужее гӀазаб-гӀакъуба кьуни, цоги шагьаралде лъуте. ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: ГӀадамил Лъимер[†] къудратгун вачӀинегӀан ГӀизраилалъул киналго шагьаразде щвезе бажариларо нужехъа[+].

24Жиндирго мугӀалимасдаса тӀадегӀанав вукӀунаро мутагӀил, лагъги вукӀунаро жиндирго бетӀергьанасдаса тӀадегӀанав[+]. 25Жиндирго мугӀалимасда ващалъани, гӀола мутагӀиласе, жиндирго бетӀергьанасда ващалъани, гӀола лагъасеги. Рукъалъул бетӀергьанасда жундузул ханилан цӀар лъун бугони, гьесул рукъалъул агьлуялда кигӀан квешаб цӀардай лъела[+]. 26Гьедин бугониги, гьезукьа хӀинкъуге нуж! Щайгурелъул кинабго балъгоябщинабги загьирлъулелъул, бахчун тарабги тӀатунелъул[+]. 27Гьаб сардил бецӀлъукье дица нужеда бицунеб бугеб рагӀи бакъул канлъухъе бице нужеца; нужер гӀинзукье дица щурулеб бугебабги тӀохаздеги рахун лъазабе нужеца. 28Нужер черх чӀвазе кӀолезукьа хӀинкъуге нуж, – рухӀ чӀвазе кӀоларелъул гьезда. Нуж хӀинкъа нужер рухӀги черхги жужахӀалъубе рехизе кӀолев Аллагьасукьа[+]. 29Цо пахьул шагьиялъухъ гурищ щолеб кӀиго къадако. Амма нужер Инсул хӀукму гьечӀони, гьезул цонигияб хун ракьалде бортун бачӀунаро. 30Нужер хӀакъалъулъ абуни, бетӀералда чан рас батаниги, гьелги рикӀкӀунин ругел. 31Гьединлъидал нуж хӀинкъуге: киналго къудкуздаса хириял руго нуж[+]. 32ГӀадамазда цебе дир рахъ ккурав чиясул дицаги зобалазда вугев дир Инсуда цебе рахъ кквезе бугебха[+]. 33ГӀадамазда цебе диде инкар гьабурав чиясдаса зобалазда вугев дир Инсуда цебе дицаги инкар гьабила.[†][+]

34[•]Нужеда ракӀалде ккоге дун ракьалде рекъелги босун вачӀун вугевилан. Рекъелги босун гурев, хвалченги босун вачӀун вуго дун[+]. 35Дун вачӀун вуго васасдаги инсудаги гьоркьоб, ясалдаги эбелалдаги гьоркьоб, нусалдаги якьадалдаги гьоркьоб рикьи ккезабизе. 36Инсанасул тушман ккола гьесул рукъалъул агьлу. 37Дидаса цӀикӀкӀун жиндирго эбел-эмен рокьулев чи ярагьунаро дие. Дидаса цӀикӀкӀун жиндирго лъимал рокьулев чиги ярагьунаро дие. 38Живго тӀад вазе хъанчги баччун, дида цадахъ вилълъунарев чиги ярагьунаро дие[+]. 39Жиндирго гӀумру цӀунун чӀарав чи гьелдаса махӀрумлъила; дие гӀоло гӀумруялдаса махӀрумлъарас гьеб хвасар гьабила[+]. 40Нуж къабул гьарурав чи ккола дунги къабул гьавурав чилъун, дун къабул гьавуравги ккола дун витӀарав Аллагь къабул гьавурав чилъун[+]. 41Гьев авараг вугилан абун, авараг къабул гьавурав чиясе аварагасе гӀадинаб кири щвела. Гьев муъминчи вугилан абун, муъминчи къабул гьавурав чиясе муъминчиясе гӀадинаб кири щвела[+]. 42Дир мурид вугилан абун, цо пуланав, пакъирав чиясе гел цӀун цӀорораб лъим кьуравги, хӀакълъун абулеб буго дица нужеда, кириялдаса махӀрумлъиларо[+].

#### 11 бетӀер


ЯхӀя аварагас ГӀисахъе муридзаби ритӀун рачӀуна

1[•]АнцӀила кӀиявго муридасе насихӀат гьабун лъугӀараб мехалъ, ГӀиса гьеб рахъалъул шагьаразде ана халкъалда дарс малъизеги вагӀза гьабизеги. 2Туснахъалда вукӀарав ЯхӀяда рагӀана МасихӀил[†] ишазул хӀакъалъулъ[+].

3– Мунищ дов нижехъе вачӀине кколев чи, яги цогидав вачӀинегӀанищ ниж ралагьун чӀезе кколел? – абун гьикъизе жиндирго муридзаби ритӀана гьес ГӀисахъе.

4ГӀисаца гьезие жаваб кьуна:

– Инеги ун, нужеца ЯхӀяда бице нужеда рагӀулеб бугебги бихьулеб бугебги: 5бецазда канлъи бихьулеб бугин, бохдулъа ракъварал рилълъанхъулел ругин, барасалъ[†] унтарал рацӀцӀалъулел ругин, гӀинкъазда рагӀи рагӀулеб бугин, хварал чӀаголъулел ругин, мискинзабазда Рохалил хабар бицунеб бугин. 6Дир рахъалъ щакдаричӀев чи талихӀав вугиланги абе[+].

7Гьел нахъе араб мехалъ ГӀисаца гӀадамазда бицана ЯхӀял хӀакъалъулъ:

– Щиб бихьизе нуж добмехалъ гӀицӀаб авлахъалде ун рукӀарал? Гьороца хьвагӀезабулеб муцӀи бихьизейищ[+]? 8Щив вихьизе ун рукӀарал? Беричаб ратӀлилъ вугев чи вихьизейищ? ЧӀухӀараб ретӀел ретӀарал гӀадамал дора парччахӀзабазул кӀалгӀабазухъ руго. 9Щив вихьизеха ун рукӀарал? Авараг вихьизейищ? Аварагасдасагицин кӀудияв чи вихьизе ун рукӀанилан абулеб буго дица нужеда![+] 10Гьесул хӀакъалъулъин ТӀухьдузда хъван бугеб: «Гьале, мун вачӀиналде дуе нух къачӀазе дирго илчи вуго дица цеве витӀулев»[+]. 11ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: эбелалъ чехь къинлъун гьаруразда гьоркьов ЯхӀя авараг бищунго кӀудияв вуго. Амма Зобалазул ПарччахӀлъиялда ругезул бищунго гьитӀинавгицин гьесдаса кӀудияв вуго[+]. 12Жидерго мурадалде щвезе хӀалица нух бахъулезе ЯхӀя аварагасул заманаялдаса бахъараб жакъа къоялде щвезегӀанги бокьун буго Зобалазул ПарччахӀлъи кверде босизе[+]. 13ЯхӀя авараг вахъинегӀан халкъалъе нухлъун рукӀана Мусал Къанунги[†] аварагзабазул вагӀзабиги. 14Гьез бицунелда нуж божулел ругони, ЯхӀя вуго кӀиабизе тӀадвуссун вачӀине кколев вукӀарав Иляс[†] авараг[+]. 15ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте гьеб![+] 16Лъида релълъарал ругилан абилеб дица гьаб заманаялъул гӀадамал?

17Нижеца зурма пуна –

Нуж кьурдизе рахъинчӀо,

МагӀил бакънал рачана –

Нуж гӀодизе лъугьинчӀо,

– ян къотӀноре рахъун жидерго гьалмагъзабазде ахӀдолел лъималазда релълъуна гьел. 18ВитӀун вачӀана я кваналарев, я гьекъоларев ЯхӀя авараг. ШайтӀабаз ккурав чи вугилан абуна гьез гьесде[+]. 19ВачӀана кваназеги кваналев, гьекъезеги гьекъолев ГӀадамил Лъимер.[†] Гьез абулеб буго: «Гьале чехьквеш, гьекъолдухъан, магъало бакӀарулел чагӀазулги мунагь-хӀакъалъул агьлуялъулги гьудул», – абун. Амма Аллагьасул ГӀакъиллъи жиндирго ишаздалъун ритӀухълъана[+].


Балагьги гӀазабги Аллагьасде руссинчӀел шагьаразе

20[•]КигӀан гӀемерал мугӀжизатал жиндица рихьизаруниги, кантӀун Аллагьасде руссинчӀел шагьаразул гӀадамазда гӀайиб чӀвазе лъугьана ГӀиса:

21– Балагьги гӀазабги дуе, Хоразин шагьар! Балагьги гӀазабги дуе, Байтсаида шагьар! Тиралъулгун Сидоналъул[*] гӀадамазда рихьун рукӀаралани нужеда рихьарал гӀадинал мугӀжизатал, тӀутӀу-хъухъураб парталги ретӀун, ботӀроде рахъуги бан, церего руссинаан гьел Аллагьасде[*][+]. 22Дица нужеда абулеб буго: Тиралъулги Сидоналъулги халкъалъе къиямасеб къоялъ нужееялдаса бигьа букӀине бугебха![+] 23Дудаги, Капернаум, зобалазде бахине гьабилинищ[†] ракӀалде кколеб бугеб? ЖужахӀалъул кӀкӀалахъе рехила мун! Дуда рихьарал гӀадинал мугӀжизатал Содомалда рихьун рукӀаралани, жакъаги букӀинаан гьеб шагьар. 24Амма, дица абулеб буго, Содомалъул халкъалъе къиямасеб къоялъ дур халкъалъеялдаса бигьа букӀине бугебха!


«Дуе рецц буго, дир Эмен!»

25[•]Гьебмехалъ ГӀисаца абуна:

– Дуе рецц буго, дир Эмен, зоб-ракьалъул БетӀергьан, дуца, цӀодораздаса ва гӀакъилаздаса балъгоги гьабун, лъимер гӀадиназе гьаб кинабго загьир гьабуралъухъ. 26Уха, дир Эмен, гьелъулълъидалха бугеб дур цӀобалъул гӀатӀилъи!

27Кинабго дие дир Инсуца кьураб буго. Инсуда гурони, лъиданиги лъаларо жиндирго Вас. Васасда ва Эмен жидее загьир гьавизе Васасе бокьарал гӀадамазда гурони, лъиданиги лъаларо Эмен[+].

28ХӀалтӀул захӀмалъи баччаралги гьир бакӀлъаралги, дихъе рачӀа нуж, дица хӀалхьи кьела нужее[+]. 29Дие гӀоло горбода рукь лъезе рачӀа, дидаса мисал босе: дун вуго хӀеренаб ва хӀалимаб ракӀалъул чи. Гьебмехалъ нужер рекӀееги хӀалхьи бачӀина. 30Нужер горбода дица лъолеб рукьги бигьаяб бугелъул, нужер мугъзада дица лъолеб гьирги тӀадагьаб бугелъул![+]

#### 12 бетӀер


Шамат къоялъул хӀакъалъулъ

1[•]Гьеб заманаялда, пуланаб шамат[†] къоялъ, цо хурзабахъан унев вукӀана ГӀиса. Гьесул муридал ракъун рукӀана. РетӀун тӀоралгун, ролъул мугьал квине лъугьана гьел[+]. 2Гьеб бихьарал фарисеяз ГӀисада абуна:

– Балагье, Мусал къануналъ[†] шамат къоялъ гьабизе гьукъараб иш гьабулеб буго дур муридаз[+].

3ГӀисаца гьезда абуна:

– Унго, цӀаличӀебищ нужеца, живгоги цадахъ рукӀаралги ракъун хутӀидал, Давудица[†] щиб гьабурабали[+]? 4Аллагьасул рокъове жанивеги лъугьун, Давудица кванана гӀицӀго кашишзабаз[†] гурони, я гьес, я гьесда цадахъ рукӀараз кваназе гьукъараб чед[+]. 5Яги Къануналда[†] цӀаличӀебищ нужеца, шамат къоялъ гьабизе гьукъараб иш кашишзабаз шамат къоялъ Мукъадасаб Рокъоб гьабуниги, гьезие хӀакъ букӀунарилан[+]? 6Дица нужеда абулеб буго: гьале гьаниб бугебаб гӀемерго тӀадегӀанаб буго гьеб Мукъадасаб Рукъалдаса.[†][+] 7«Нужер къурбанал рокьун гьечӀо дие, нужедаго гьоркьоб гурхӀел-рахӀму бокьун буго», – ян абурал рагӀабазул магӀна бичӀчӀулебани, гӀайибго гьечӀезда гӀайиб чӀвалароан нужеца. 8Шамат къоялъул ихтияр ГӀадамил Лъимадухъ буго.


ГӀисаца сахлъизавула цо квер бакъварав чи

9[•]Гьениса вахъун ун гьезул синагогаялъуве[†] лъугьана ГӀиса. 10Гьенив вукӀана цояб квер бакъварав чиги. ГӀисаде гӀайиб гӀунтӀизабизе бокьун, гьесда гьикъана шамат къоялъ гӀадамал сахлъизаризе къануналъ изну кьолебищилан[+].

11ГӀисаца гьезда абуна:

– Жиндирго цохӀо бугеб чахъу шамат къоялъ гъваридаб гвандинибе бортани, квер бегьун къватӀибе бахъиларищ гьелъул бетӀергьанас гьеб? 12Чахъдадаса чи кигӀан хириявха вугев! Гьединлъидал къануналъ изну кьола шамат къоялъги чиясе лъикӀлъи гьабизе[+].

13Квер бакъварав чиясда ГӀисаца абула квер гӀебеде битӀейилан. Гьес квер гӀебеде битӀула, ва гьебсагӀат гьеб сахлъун, добцояб квер гӀадин, лъугьуна[+]. 14КъватӀире рахъун фарисеял[†] данделъула ГӀиса тӀагӀинавизе тадбиралъе ургъизе. Гьебги лъан, ГӀиса гьениса нахъе уна.


ГӀисахъе гӀемераб халкъ бакӀарула

15Гьесда хадуб гӀемераб халкъ бачӀуна. Киналго унтарал гьес сахлъизарула. 16Жиндир хӀакъалъулъ лъиданиги бицунгейиланги лъазабулаан[+]. 17Гьеб гьедин ккана, Ишая[†] аварагасда Аллагьас абурал гьадинал рагӀаби ритӀухълъизе: 18«Гьале гьав вуго дица тӀаса вищарав дир рагьтӀател. Гьав дие вокьула, дир ракӀги бохун буго гьасдаса. Дица гьасулъ дирго РухӀ лъолеб буго. Дир амру лъазабила гьас халкъазда. 19Гьав дагӀбадизе лъугьинаро, ахӀдезе лъугьинаро, къватӀахъ лъиданиги гьасул гьаракьги рагӀиларо. 20Бекараб муцӀидул чӀорцин тӀун рехиларо, гӀодобе кьурараб чирахъул билтаялда хутӀараб загӀипаб цӀагицин свинабиларо. Гьедин букӀина ритӀухълъиялъул къо гьас дуниялалде рещтӀинабизегӀан. 21Гьасул цӀаралда базабила халкъаз жидерго анищги хьулги».


Илагьияб рухӀги жундузул ханги

22[•]Гьебмехалъ ГӀисахъе вачун вачӀана жундуз ккурав цо чи. Бецлъунги вукӀана гьев, мацӀги лъалеб букӀинчӀо. ГӀисаца сахлъизавун, гьесда кӀалъазеги кӀвана, беразда канлъиги бихьана. 23Гьелда гӀажаиблъун-хӀикмалъун тӀолабго халкъалъ абулеб букӀана:

– Давудил Вас МасихӀцин[†] гурищ гьав? – абун[+].

24Амма гьеб рагӀидал, фарисеяз абуна:

– Жундузул хан Беэлзебулил[†] кумекалдалъун гурони, тӀокӀаб сундалъунниги гуро гьав чияс жундул рачахъулел ругел[+].

25Гьезул пикрабиги лъан, ГӀисаца гьезда абуна:

– Цо пуланаб ханлъиялда жаниб кьал ккани, гьеб ханлъи биххула. Цо пуланаб шагьаралда яги хъизаналда жаниб кьал ккани, гьелги риххичӀого хутӀуларо. 26Илбисалъ жибго илбис бачахъулеб бугони, жиндаго жаниб кьал букӀине ккола гьелъул. БиххичӀого хутӀилищ гьебмехалъ гьелъул ханлъи? 27Дица жундул Беэлзебулил кумекалдалъун рачахъулел ратани, нужер умматалъул гӀадамаз лъил кумекалдалъунха гьел рачахъулел? Гьеле гьел гӀадамаз нуж мекъи рукӀин чӀезабила гури[+]. 28Амма дица жундул Аллагьасул РухӀалъул къуваталдалъун рачахъулел ругелъул, Аллагьасул ПарччахӀлъи нужеде гӀагарлъун букӀин бичӀчӀула гьелдасан. 29Цо къуватав чиясул рокъове лъугьун, гьесул боцӀи-рикъзи бикъизе лъида кӀвелеб, цин гьев вухь-вухьун рехун хадуб гурони. Гьебмехалъ кӀвела гьесул рукъ бикъизе.

30Дунгун цадахъ гьечӀев чи, гьев вуго дида дандечӀарав чи. Дида цадахъ хӀалухъен бакӀаруларес гьеб рахъ-рахъалде щущазабила[+]. 31Гьединлъидал дица нужеда абулеб буго: киналниги мунагьалги ва иманалда лъурал бугьтаналги тӀасалъугьун тезе руго БетӀергьанас. Амма Илагьияб РухӀалда[†] лъураб бугьтаналда тӀасалъугьине гьечӀо[+]. 32ГӀадамил Лъимада дандечӀун рагӀи абурав чиясдаса Аллагь тӀасалъугьина, амма Илагьияб РухӀалда дандечӀун рагӀи абурав чиясе тӀасалъугьин букӀине гьечӀо. 33Пихъ лъикӀаб бугин абулес гъветӀги лъикӀаб бугин абе, яги гъветӀ турараб бугин абулес пихъги турараб бугин абе. Пихъихъ балагьунин гъветӀ лъалеб[+]. 34ГӀай нуж чӀегӀераб борхьил наслу! Нужго квешалги рукӀун, лъикӀал рагӀаби кӀалалъ абизе кин нужеда кӀолеб? РакӀалда бугеб гурони кӀалалъ бицунарелъул[+]. 35ЛъикӀав чияс лъикӀаб хазинаялъул гъансиниса къватӀибе лъикӀлъи бахъула, квешав чиясин абуни квешаб хазинаялъул гъансиниса къватӀибе квешлъи бахъула[+]. 36Гьале дица нужеда абулеб буго: къиямасеб къоялъ инсанас жаваб кьезе буго лъикӀлъиялъе гурони жиндир кӀалдиса къватӀибе бачӀараб щибаб рагӀиялъул[+]. 37Щайгурелъул, Аллагьас мун витӀаравлъунги рикӀкӀина дур рагӀабазухъ балагьун, дуе тамихӀги гьабила[†] дур рагӀабазухъ балагьун[+].


Юнус аварагасул гӀаламаталъул хӀакъалъулъ

38[•]Гьебмехалъ цо-цо диниял гӀалимзабаз ва фарисеяз ГӀисада абуна:

– Я, МугӀалим! Дуца цо гӀаламат бихьизабизе бокьилаан нижее[+].

39ГӀисаца гьезие жавабалъе абуна:

– Квешлъиги хъахӀбалъиги гӀемерлъараб умматалъин гӀаламат тӀалаб гьабулеб. Юнус аварагасул гӀаламат гурони, цогидаб гӀаламат гьаб умматалъе букӀине гьечӀо[+]. 40Юнус аварагас ччугӀил чохьониб бана лъабго къоги лъабго сордоги, гьелда релълъун ГӀадамил Лъимацаги ракьул чохьониб базе буго лъабго къоги лъабго сордоги[*][+]. 41Ниневиялъул[†] халкъги бахъина къиямасеб къоялъ гьаб умматалда цадахъ ва гьезги гӀайиб чӀвала гьазда, Юнус аварагасухъ гӀенеккун гьел Аллагьасде руссиндал. Гьале гьанив вугевав гӀемерго тӀадегӀанав вуго Юнус аварагасдаса[+]. 42Гьаб умматалда цадахъ яхъина къиямасеб къоялъ Къилбаялъул парччахӀги. Гьелъ гӀайиб чӀвала гьазда, гьей дуниялалъул рагӀалдаса яхъарай ячӀиндал Сулайман[†] аварагасул гӀакъилаб рагӀухъ гӀенеккизе. Гьале гьанив вугевав гӀемерго тӀадегӀанав вуго Сулайман аварагасдаса[+].


Жен жиндирго рокъобе тӀадбуссуна

43[•]Инсанасул чорхолъа бачахъараб хъубаб жен ракъдалал авлахъазда терелеб-женжедулеб букӀуна, жиндиего рахӀат-хӀалхьи балагьулаго. 44Амма рахӀат-хӀалхьи батуларо женалда. Гьелъ абула: «РачӀа, дун цебе дунго букӀараб рокъобе тӀадбуссина», – ян. ТӀадбуссун щведал, гьелда рукъ батула лъухьун, къачӀан, чӀобого. 45Женалъ жиндасаги гӀасияб анкьго женги бачуна жиндаго цадахъ гьеб рокъобе. Рахъун гьенир чӀола гьел. Гьебмехалъ дов чи цебе букӀаралдасаги квешаб хӀалалде ккола. Гьедин ккезе буго гьаб квешаб умматалъеги[+].


ГӀисахъе рачӀуна гьесул эбелги вацалги

46[•]Халкъалдехун кӀалъалев ГӀиса вугев мехалъ, гьесда кӀалъазе бокьун, къватӀир чӀун рукӀана гьесул эбелги вацалги[+]. 47Доле дур эбелги вацалги, дуда кӀалъазе бокьун, дора къватӀир чӀун ругилан абуна гьесда цояс. 48Гьесие жавабалъе ГӀисаца абуна:

– Дир эбел щий кколей? Дир вацал щал кколел?

49Квер битӀун жиндирго муридалги рихьизарун, гьес абуна:

– Гьале дир эбелги дир вацалги. 50Щайгурелъул, Зобалазда вугев дир Инсул амру тӀубазе гьабулев чи щив вукӀаниги, гьев ккола дие вацги, яцги, эбелги[+].

#### 13 бетӀер


Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул мисалал


Хуриб хьон хьалев чи

1[•]Гьебго къоялъ рокъоса къватӀиве вахъун ралъдал рагӀалде ун гӀодов чӀун вукӀана ГӀиса. 2ГӀадамазул кӀудияб руккел бакӀарун букӀана гьенибе. Гьединлъидал гьев росоде вахине ккана, тӀолабго халкъин абуни ралъдал рагӀалда чӀун букӀана. БатӀи-батӀиял мисалалги рачун, гӀемераб хабар бицана гьезие ГӀисаца:

3– Хуриб хьон хьазе вахъун вукӀанила цо чи. 4Хьалаго-хьалаго цо-цо мугьал нухде рортанила, роржун рачӀун хӀанчӀаз рищанила гьел. 5Цо-цо мугьал ракьул хъал гурони тӀад гьечӀеб тӀалде кколел рукӀанила. Ракь тӀеренаб букӀиндал, гьел гьенир хехго тӀирщанила ва тӀаде раккизе лъугьанила. 6Амма бакъ тӀад речӀчӀарабго речӀан анила гьел ва, гъваридго ракьулъе кьалбал риччан рукӀинчӀелъул, хеккого ракъванила. 7Цогиги мугьал заз-хъарахъалде гъорлъе кканила, хӀалигъун бижараб чӀахӀицаги зазицаги гьел гъанкъун реханила. 8Цогидал мугьал кканила лъикӀаб ракьалда тӀаде, гьезул цоязда лъугьанила нусго мугь бугеб тӀор, цогидазда – лъабкъого мугь бугеб тӀор, цогидазда – лъеберго мугь бугеб тӀор. 9ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте гьеб![+]

10[•]ГӀисада аскӀоре рачӀун муридаз гьикъана щай мун дозда мисал бачун кӀалъалевилан. 11Гьезие жавабалъе ГӀисаца абуна:

– Нуж руго Зобалазул ПарччахӀлъиялъул балъголъи лъазе рес щварал гӀадамал, амма гьезие гьеб рес щвечӀо[+]. 12Кодолъи бугесе гӀунги тӀокӀлъиледухъ тӀадеги кьезе буго, кодолъи гьечӀесухъа бугебги бахъизе буго[+]. 13Мисалал рачун бицуна дица гьезие, ралагьун ругониги гьезда бихьуларелъул, гӀенеккун ругониги гьезда я рагӀуларелъул, я бичӀчӀуларелъул. 14Гьезухъ балагьун ритӀухълъула Ишая[†] аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима: «ГӀиналда рагӀаниги, нужеда бичӀчӀиларо, бералда бихьаниги, нужеда лъаларо. 15Щайгурелъул гьаб халкъалъул ракӀалги согӀлъун руго, гӀундулги гъугълъун руго, бералги къанщун руго гьез. Гьез гьедин гьабулеб буго беразда канлъи бихьунгутӀизе, гӀундузда рагӀи рагӀунгутӀизе, рекӀелъе щибго босунгутӀизе, дица сахлъизаризе дихъе нахъруссунгутӀизеги»[+]. 16Гьардарал гурищха нужер берал, гьезда бихьулеб бугелъул. Гьардарал гурищха нужер гӀундул, гьезда рагӀулеб бугелъул[+]. 17ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гӀемерал аварагзабазеги вализабазеги бокьун букӀана нужеда бихьулеб бугеб бихьизе, амма гьезда бихьичӀо. Нужеда рагӀулеб бугеб рагӀизеги бокьун букӀана, амма гьезда рагӀичӀо[+]. 18[•]Гьанже гӀенекке, хуриб хьон хьалев вукӀарав чиясул хӀакъалъулъ дица бачараб мисалалъул магӀна бицинин нужеего. 19Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ бицаралъухъ гӀенекканиги, гьеб бичӀчӀичӀев чиясул рекӀелъе лъугьарал рагӀаби бачӀун илбисалъ рикъун ина. Гьеб ккола нухде рортарал мугьазул магӀна. 20Ракьул хъал гурони тӀад гьечӀеб тӀалде рортарал мугьал – гьел ккола Аллагьасул рагӀи рохун къабул гьабурал гӀадамал. 21Амма рекӀел гъварилъуда кьалбал гьечӀелъул, гьеб халат хутӀуларо. Къабул гьабураб рагӀи сабаблъун хӀинкъабиги къварилъабиги тӀаде ккараб мехалъ, гьединав чияс къо хӀехьоларо[+]. 22Заз-хъарахъалде гъорлъе рортарал мугьал – гьел руго Аллагьасул рагӀухъ гӀенеккулелал. Амма гьаб дуниялалъул тӀалаб-агъазалъ ва бечелъизе бугеб гъираялъ гъоркькъинарула гьел мугьал, гьезда тӀорги баларо[+]. 23ЛъикӀаб ракьалде рортарал мугьал – гьел руго гьеб рагӀи рагӀулелал ва бичӀчӀулелал. Гьезул тӀоразда бижила цоязда нусго нухалъ, цогидазда лъабкъого нухалъ ва цогидазда лъеберго нухалъ цӀикӀкӀун мугь[+].


Ракьулъе рехараб хьодул мугьалъул хӀакъалъулъ

24Мисал бачун цоги хабар бицана ГӀисаца гьезие:

– Зобалазул ПарччахӀлъи релълъуна жиндирго хуриб лъикӀаб хьон хьарав цо пуланав чиясда. 25Амма гӀадамал кьижараб мехалъ вачӀун тушманас гьесул ролъул хурибе чӀахӀил хьон хьан буго ва нахъе ун вуго. 26Ролъ тӀаде баккун, тӀор балеб мехалъ, хуриб чӀахӀги загьирлъун буго. 27РачӀун хурул бетӀергьанасда абун буго гьесул рагьтӀателаз:

– Я, бетӀерчӀахъад, лъикӀаб хьон гурищ дуца хуриб хьан букӀараб? ЧӀахӀица бацун буго гури доб.

28Тушманас гьабун батилин гьеб ишилан абун буго хурул бетӀергьанас. 29Доб чӀахӀ бахъизе инищилан абун буго лагъзадерица. 30Унгейилан абун буго гьас. ЧӀахӀ бахъулаго цадахъ ролъги бахъизе гурин нужеца. Хур лъилъизе заман щвараб мехалъ, дица лъилъарухъабазда абила батӀаго лъилъун, бухӀизе чӀахӀил гулал къайилан, ролъги дир цагърахъе байилан[+].


Горчицаялъул мугьалъул хӀакъалъулъ

31[•]Мисал бачун, цоги хабар бицана ГӀисаца гьезие:

– Зобалазул ПарччахӀлъи релълъуна жиндирго хурибе цо пуланав чияс хьараб горчицаялъул хьодул мугьалда. 32Гьеб буго киналго хурдузул хьоназда гьоркьоб бищунго гьитӀинаб хьодул мугь. Амма гьелдасан лъугьуна хъархъаздасаги кӀудияб гъветӀ. Роржун рачӀун хӀанчӀаз бусаби гьарула гьеб гъотӀол гӀаркьалабазда[+].


Реччеялъул хӀакъалъулъ

33Цогиги мисал бачана ГӀисаца гьезие:

– Зобалазул ПарччахӀлъи релълъуна цо пуланай чӀужугӀаданалъ ханждал лъабго къалиялда гъорлъе рехараб ва тӀубанго гьеб беччизабураб реччеялда[+].

34ГӀисаца гьеб кинабго мисал бачун бицана халкъалъе, мисал гъорлъ гьечӀеб каламго букӀунароан гьесул. 35Цо аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима ритӀухъ гьабулеб букӀана гьелъ:

«Дунял бижаралдаса балъго хутӀарал ишал,

Харбилъ мисалал рачун, рицина дица нужей».


Ракьулъе рехараб хьодул мугьалъул мисал бичӀчӀизабула

36Цинги, гӀадамалги нахъе ритӀун, рокъове щвана ГӀиса. АскӀоре рачӀун гьесул муридаз гьарана ГӀисада доб хуриб бижараб чӀахӀил мисалалъул магӀна бицеян. 37Гьес бицана:

– Хуриб лъикӀаб хьон хьалев чи ккола ГӀадамил Лъимер.[†] 38Хур ккола дуниял. ЛъикӀаб хьон ккола ПарччахӀлъиялъул агьлу. ЧӀахӀ ккола илбисалъул агьлу[+]. 39ЧӀахӀил хьон хуриб хьарав тушман ккола илбис. Лъилъаризе заман щвараб мех ккола ахир къиямасеб къо. Лъилъарухъаби ккола малаикзаби[+]. 40Хуриса чӀахӀ бецун цӀадабе балеб гӀадин букӀина къиямасеб къоялъги. 41ГӀадамил Лъимаца жиндирго малаикзаби ритӀила, ва гьез гьесул ПарччахӀлъиялдаса чӀарала жидеца гӀадамал мунагьалъукье ккезаруралги квешлъи гьабуралалги – киналго[+]. 42Цинги гьел цӀадул коронире рехила. ГӀодилел ва цаби къерщезарулел хутӀила гьел гьенир[+]. 43РитӀун ккаралал гьебмехалъ рукӀина жидерго Инсул ПарччахӀлъиялда бакъ гӀадин кенчӀелел. РагӀизе гӀундул ругезда гьеб рагӀила![+]


Бахчараб хазинаялъул хӀакъалъулъ

44Зобалазул ПарччахӀлъи релълъуна цо пуланав чиясда чияр хуриб батараб хазинаялда. Гьесги гьенибго бахчун тун буго гьеб. Гьелдаса вохиялъ, инеги ун, кинабго жиндирго боцӀи-рикъзиги бичун, гьеб хур босун буго гьес.


Жавгьаралъул хӀакъалъулъ

45Зобалазул ПарччахӀлъи релълъуна бищунго берцинаб жавгьар балагьулев вукӀарав цо базарганасда. 46Батун буго гьесда бищунго къиматаб жавгьар. Инеги ун, кинабго жиндирго букӀанщинаб боцӀи-рикъзиги бичун, босун буго базарганас гьеб жавгьар.


ЧчугӀа кколеб гьиналъул хӀакъалъулъ

47Зобалазул ПарччахӀлъи релълъуна ччугӀа кквезе ралъдалъе рехараб гьиналда. Гьиналъ гӀемераб батӀи-батӀияб ччугӀа ккун букӀун буго[+]. 48ЦӀураб мехалъ ччугӀихъабаз гьин рагӀалде цӀан буго. ГӀодорги чӀун, лъикӀаб ччугӀа батӀа гьабун гьез гьагьинибе бан буго, квешаб нахъе бан буго[+]. 49Гьедин букӀине буго къиямасеб къоялъги. РачӀун малаикзабаз лъикӀалги квешалги гӀадамал ратӀа гьаризе руго[+]. 50Цинги квешал цӀадул коронире рехила. ГӀодилел ва цаби къерщезарулел хутӀила гьел гьенир[+].

51БичӀчӀулеб бугищ нужеда? – ян гьикъана гьезда ГӀисаца.

Бугилан абуна гьез.

52Цинги гьес абуна:

– Гьединлъидал Зобалазул ПарччахӀлъиялда муридлъун лъугьанщинав динияв гӀалимчи релълъуна жиндирго гъансиниса цӀиябги басриябги хазина цадахъ къватӀибе бахъулев рукъалъул бетӀергьанасда.


КӀиабизеги ГӀиса къабул гьавуларо Назареталда

53[•]Гьел мисалал рачун лъугӀараб мехалъ, ГӀиса гьениса нахъе ана. 54Живго гӀураб шагьаралдеги вачӀун, гьениб гьезул синагогаялъуб[†] Аллагьасул рагӀи малъизе лъугьана ГӀиса. ГӀадамал гӀажаиблъун хутӀун рукӀана, гьадинаб гӀакъиллъи-цӀодорлъи гьесие кисадай щванаян, мугӀжизатал рихьизаризе киндай гьесда кӀолаян[+].

55– Гьадав цӀулал устарасул[*] вас гурищ гьав? Марям гурищ гьасул эбелалда цӀар? Гьасул вацал гурищ Якъубги,[†] Юсупги,[†] Симонги, Ягьудаги[+]? 56Гьанир нилъеда аскӀор гурищ гьасул киналго яцал ругел? Цинги гьаб гӀакъиллъиги карамалъиги кисаха гьасие щвараб?

57Гьедин, васвасаца ккун, гьесда божичӀо гьел. Гьебмехалъ ГӀисаца гьезда абуна:

– Къимат-къадру гьечӀев авараг цониги вукӀунаро, амма жиндирго инсул росдацаги, жиндирго рукъалъул агьлуялъги гьев рикӀкӀунаро[+].

58Гьел божулел рукӀинчӀелъул, дагьал гурони мугӀжизатал рихьизаричӀо гьенир ГӀисаца.

#### 14 бетӀер


ЯхӀя аварагасул хвалил хӀакъалъулъ

1[•]Гьеб заманаялда Галилеялъул[†] ханлъун вукӀарав Гьеродида[†] рагӀана ГӀисал хӀакъалъулъ. 2Гьес жиндирго нукарзабазда абуна:

– ЯхӀя авараг ватизе ккола гьев, хваралъуса вахъун вачӀун, гьединлъидал гьес рихьизарулел руго гьел мугӀжизаталги[+].

3Гьев Гьеродица кквезеги ккун, рахсалги ран, гвандиниве рехун вукӀана ЯхӀя авараг. Гьелъие сабаблъун ккана Гьеродил вац Филиппил йикӀарай чӀужу Гьеродиада[+]. 4ЯхӀяца гьесда абулеб букӀиндалха дуца гьей ячине бегьуларилан[+]. 5ЯхӀя чӀвазе бокьун букӀана Гьеродие. Амма халкъалъукьа хӀинкъана, киназго гьев авараглъун рикӀкӀунев вукӀиндал[+].

6Гьерод гьавураб къо кӀодо гьабулеб рохалилъ Гьеродиадал яс цее яхъун кьурдана. Гьелдаса разилъарав Гьеродица 7гьей ясалда гьедун абуна, дуе бокьараб сайигъат кьезе хӀадурав вугин, цӀар чӀвай дургоян[+]. 8Эбелалъ малъун гьей ясалъ абуна, гьаниб гъадрида жаниб лъун, ЯхӀя аварагасул бетӀер кьейилан. 9Хан пашманлъана. Амма гьалбадеридаги рагӀун гьедараб гьа хвезабизе бокьичӀого, кьейилан амру гьабуна гьес. 10Гвандиниве чи витӀун ЯхӀял бетӀер къотӀизабуна[†] Гьеродица. 11Гъадриниб лъун босун бачӀана бетӀер ва ясалъухъе кьуна, гьелъги жиндирго эбелалъухъе босун ана. 12Цинги ЯхӀял муридаз гьесул жаназа, нахъеги босун, хабалъ букъана, ва лъугьа-бахъаралъул хӀакъалъулъ ГӀисада бицине ана гьел[+].


ГӀисаца щуазарго чи гӀорцӀизавула

13[•]Гьеб хабар рагӀидал ГӀиса, росодаги рекӀун, гӀадан-чи гьечӀеб бакӀалде ана халкъалдаса ватӀалъун. Гьев аравлъи лъараб мехалъ шагьараздаса гӀадамал ракъдадасан ана гьесда хадур. 14Ракъдаде лъугьараб мехалъ ГӀисада гьениб бихьана гӀемераб халкъ. ГӀиса гьезда гурхӀана ва унтарал сахлъизаруна. 15Бакъанимех гӀагарлъулеб букӀана. ГӀисада аскӀоре рачӀун гьесул муридаз абуна:

– ГӀадан-чиго гьечӀеб бакӀ бугин гьаб, сордоги тӀаде щолеб бугин, нахъе айилан абе гьал гӀадамазда, росабалъе ун жидеего квен-тӀех босизе.

16ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьел кирениги ине ккеларо. Нужеца кваназаре гьел[+].

17Муридаз абуна жидехъ щуго чедги кӀиго ччугӀаги гурони гьечӀилан.

18Гьеб жиндихъе босун рачӀаян абуна ГӀисаца гьезда. 19Харда тӀад гӀодор чӀаян гьел гӀадамаздаги лъазабун, ГӀисаца щуябго чедги кӀиябго ччугӀаги кодобе босана, зобалаздехун вуссун квантӀе дугӀа гьабуна ва бек-бекун муридазухъе кьуна. Гьезги гӀадамазе бикьана. 20Киналго гӀорцӀизегӀан кванана, нахъе хутӀарал кесказулги анцӀила кӀиго гьегь цӀезабуна. 21Руччабиги лъималги малъичӀого, щуазаргогӀанасев чи вукӀана гьенив[+].


ГӀиса лъеда тӀасан вилълъун вачӀуна

22[•]Гьеб халкъ нахъе биччалалде ГӀисаца муридал ритӀана, росодаги рекӀун, ралъдал добцояб рахъалде цере-цере айилан.

23Халкъги нахъе биччан, ГӀиса живго цохӀо магӀарде вахана Аллагьасе гьари-дугӀаялъе. МаркӀачӀубер рукӀкӀараб мехалъги живго цохӀо гьенив вукӀана ГӀиса[+]. 24Дозул раса хӀорил рагӀалдаса чанго километралъ рикӀкӀалъун букӀана. Данде гьури букӀун карачелаз раса хьвагӀезабулеб букӀана. 25Жеги хъахӀлъи рехилалдего ралъдал лъеда тӀасан вилълъун ГӀиса гьезда хадув ана. 26Лъеда тӀасан вилълъун вачӀунев гьесда бер чӀвайдал, муридал хӀинкъун хаган хутӀана. Хваразул рухӀ бугин гьебиланги абун, гӀемерго хӀинкъиялъ ахӀдезе лъугьана[+].

27– Дун вуго! Нуж расги хӀинкъуге! КъвакӀун чӀа! – ян ахӀана гьебсагӀат гьезде ГӀисаца.

28– Я, БетӀерчӀахъад! Нижеда цеве вугев чи мун ватани, лъеда тӀасан дуда данде вачӀине амру гьабе диеги, – ян абуна Пётрица гьесда.

29– ВачӀа! – ян абуна ГӀисаца.

Росониса къватӀиве вахъун, лъеда тӀасан ун ГӀисада аскӀове щвана Пётр. 30Амма кутакаб гьури речӀчӀун бачӀунеб бихьун, гьев хӀинкъана, гъанкъизехъин вукӀана.

– Я, БетӀерчӀахъад! Дун хвасар гьаве! – ян ахӀдана гьев ГӀисаде.

31– Ле иман дагьав инсан! Щай дур рекӀелъе щаклъи лъугьараб? – анги абун, гьебсагӀат квер бегьун ккуна ГӀисаца гьев[+].

32Гьел кӀиялго росонире лъугьиндал, гьури къатӀана.

33– ХӀакъикъаталдаги мун Аллагьасул Вас вуго! – ян, гьесие бетӀер къулана росода рукӀараз[+].


Геннесареталдаги сахлъизарула унтарал гӀадамал

34Добаб рагӀалдеги рахун гьел щвана Геннесареталъул ракьалде[+]. 35Гьеб бакӀалъул гӀадамазда ГӀиса лъана. Гьев вачӀун вугилан тӀолабго сверухълъиялда лъазабизе чагӀи ритӀана. Киналго унтарал росун, рачун рачӀана гьесухъе. 36Дур гӀабаялъул гӀертелалда квер хъвазегӀаги тейилан гьарулеб букӀана гьез. Гьелда квер хъваралщиналги сахлъулел рукӀана.

#### 15 бетӀер


Аллагьасул амруялги умумузул гӀадаталги

1[•]Гьебмехалъ ГӀисахъеги рачӀун, Иерусалималдаса диниял гӀалимзабаз ва фарисеяз абуна:

2– Дур муридаз нилъер умумузул динияб гӀадат щай цӀунулареб? Кваналелде кверал чурулел гьечӀогури гьез[+].

3ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужерго гӀадат цӀунизе бокьун, нужецаго щай Аллагьасул амру тӀубазабулареб[+]? 4Аллагьас абун буго: «Дурго инсулги эбелалъулги адаб-хъатир гьабе!» Хадубги: «Жиндирго инсул яги эбелалъул хӀакъалъулъ квешаб рагӀи абурав чи чӀвазе ккола», – ян[+]. 5Нужеца малъулеб буго: «Дидасан нужее щвезе кколеб букӀараб жо дица Аллагьасе назру гьабунилан жиндирго инсуда яги эбелалда абурав чияс 6инсулги эбелалъулги адаб-хъатир гьабизе кколаро», – ян. Гьедин нужеца нужерго гӀадаталдалъун хвезабулеб буго Аллагьасул амру. 7Вай, нужее ххвелал гьаризе бокьулеб куц! Нужер хӀакъалъулъ Ишая[†] аварагасул тӀехьалда цӀакъ битӀун абун бугебха:[+]

8«Гьел гӀадамазул кӀалалъ Дир цӀар гӀемер рехсола,

Амма гьезул ракӀални рикӀкӀад руго Дидаса.

9ГӀадада ккела гьезул Дие гьабураб тӀагӀат,

ГӀадамазул гӀадатал цӀунизе халкъ тӀамидал»[+].

10Нахъеги халкъги аскӀобе ахӀун, ГӀисаца абуна:

11– Дихъ гӀенекке нуж: кӀалдиса жанибе аралъ гуро инсан хъублъизавулев, кӀалдиса къватӀибе бачӀаралъин. Гьеб бичӀчӀа нужеда![+]

12Гьебмехалъ, аскӀоре рачӀун, муридаз абуна ГӀисада:

– Дур рагӀабаз фарисеял[†] ццидахинарун рукӀин лъалищ дуда?

13ГӀисаца гьезие жаваб гьабуна:

– Зобалазда вугев дир Инсуца ахикь чӀечӀебщинаб гъветӀ кьолболъа бахъун рехизе буго[+]. 14ЖахӀалго те гьел. Гьел руго бецал чагӀи, квер ккун хадур цӀалел бецукал. Бецукас ккун бецук вачунев вугони, кӀиялгоги гвандинире рортила гьел[+].

15Пётрица гьарана дол рагӀабазул магӀна бицеян.

16– ГьедигӀанго жо бичӀчӀуларел чагӀийищха нужги, – ян хӀикмалъана ГӀиса.

17Нилъеца кӀалдибе босараб жо чохьонибе кколеблъи ва гьенисан къватӀибе унеблъи лъаларебищха нужеда? 18Амма кӀалдисан къватӀибе бачӀуна рекӀелъ бугеб жо. Гьеле гьелъин чи хъублъизавулев[+]. 19Щаян абуни, инсанасул рекӀелъан рачӀуна квешал къасдалги, чӀвай-хъвейги, зиначилъиги,[†] хъахӀбалъиги, цӀогьги, гьересинугӀлъиги, бугьтанги[+]. 20Гьеб киналъго хъублъизавула инсан. Амма кваналелде кверал чуричӀогойилан гьев хъублъуларо.


Цогидаб халкъалъул гӀаданалъги ГӀисаде иман лъола

21[•]Гьениса вахъун ГӀиса унев вукӀана Тиралъул ва Сидоналъул улкабазде.

22Ханааналдаса цо гӀадан[*] ячӀана ГӀисада аскӀое ва гӀодилаго ахӀдезе лъугьана:

– Я, БетӀерчӀахъад! Я, Давудил[†] Вас! ГурхӀа мун дида. Дир яс йиго шайтӀабаз ккун кутакаб гӀазабалда гъоркь[+].

23Гьелъие жаваб гьабун цо рагӀицин абичӀо ГӀисаца. АскӀоре рачӀун муридаз гьарана, гьадай гӀадан ахӀделаго нилъеда хадуй ячӀуней йигин, дой нахъе йитӀеян. 24Гьезие жаваб гьабун ГӀисаца абуна:

– Дун Исраилил умматалъухъе витӀун вуго вехьасухъа риларал чахъаби гӀадин ругел гьелъул гӀадамал ралагьизе[+].

25АскӀое ячӀун, ГӀисада цее накабаздаги чӀун, гьарулеб букӀана дой гӀаданалъ:

– Я, БетӀерчӀахъад! Кумек гьабе дие, – ян.

26– Лъималазул кӀалдиса бахъун чед гьабзазе базе бегьуларо, – ян абуна гьелда ГӀисаца[+].

27Гьей гӀаданалъ абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Гьебни битӀараб буго. Амма жидерго бетӀергьабазул столалдаса рортарал кескал рукъалъул гьабзазеги щолагури.

28Гьебмехалъ ГӀисаца гьелда абуна:

– Я, чӀужугӀадан! Кутакаб божи-иман буго дур рекӀелъ. РекӀел мурад тӀубайги дур!

ГьебсагӀат сахлъана гьей гӀаданалъул яс.


ГӀемерал гӀадамал сахлъизарула ГӀисаца

29[•]Гьениса вахъун ун, Галилеялъул[†] ралъдал рагӀалдасан вачӀун, цо магӀарде вахана ГӀиса ва гьенив чӀана. 30ГӀемераб халкъ бачӀана ГӀисада хадуб гьенибеги. Гьезда гъорлъ рукӀана рекъал, гӀажизал, бецал, мацӀ лъаларел ва цогидабги гӀузру-сакъат бугел гӀадамал. Гьесул хӀатӀазда цере лъолел рукӀана гьединал гӀадамал, ва гьес гьел сахлъизарулаан. 31МацӀ лъаларел кӀалъалел ругелъул, бецазда канлъи бихьулеб бугелъул, гӀажизал сахлъулел ругелъул, рекъал лъикӀго рилълъанхъулел ругелъул, тӀолабго халкъ гӀажаиблъун хутӀун букӀана. Исраилил Аллагьасе рецц гьабулеб букӀана гьез.


ГӀисаца ункъазарго чи гӀорцӀизавула

32Жиндирго муридалги аскӀоре ахӀун, ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьал гӀадамазда гурхӀун вуго дун. Гьале лъабабго къоялъ дида аскӀор чӀун руго. Кваназе жоги хутӀун гьечӀо гьазухъ. Гьал кваначӀого риччазеги бокьун гьечӀо дие: нухда рухӀ дагьлъун гӀодор ккезе бегьула[+].

33Муридаз гьесда абуна:

– ГьадигӀан гӀемераб халкъ гӀорцӀизе гӀураб чед гьаб гӀалхуда киса бахъилеб нижеца[+]?

34Чан чед нужехъ бугебилан гьикъана ГӀисаца гьезда. Анкьго чедги цо чанго ччугӀаги бугилан абуна гьез. 35Цинги ГӀисаца гьел гӀадамазда абуна кваназе гӀодор чӀайилан.

36Доб анкьабго чедги чанго ччугӀаги кодобе босун, тӀаде дугӀаги гьабун, ГӀисаца бек-бекун жиндирго муридазухъе кьуна, гьезги халкъалъе бикьана гьеб. 37Киналго гӀорцӀизегӀан кванана гьенир, нахъе хутӀарал чадил мочӀабазулги анкьго гьегь цӀуна. 38Руччабиги лъималги малъичӀого, ункъазарго чи вукӀана гьенив кваналев[+].

39Халкъги нахъе биччан ГӀиса, росодаги рекӀун, Магаданалъул ракьалде ана.

#### 16 бетӀер


Гьаб умматалъе гӀаламат букӀине гьечӀо

1[•]ГӀисахъе рачӀана фарисеялги[†] саддукеялги.[†] Гьесул хӀалбихьизелъун гьез тӀалаб гьабуна зодисан гӀаламат бихьизабеян[+]. 2Жавабалъе гьес абуна:

– Къаси нужеца абула зоб багӀарлъун бугин, метер роцӀараб къо букӀинин. 3Радал нужеца абула жакъа кьерхараб къо букӀинин, багӀарсияб ва накӀкӀуяб кьер лъугьун бугин зодил. Зобалазул хиса-басиязда хадур гӀунтӀула нуж, амма гьаб тӀаде гӀунтӀун бугеб заманаялъул гӀаламатал щайха нужеда лъаларел? 4Квешлъиги хъахӀбалъиги гӀемерлъараб гьаб умматалъе къваригӀун буго зодисан гӀаламат бихьизе. Амма Юнус аварагасул гӀаламат гурони, цогидаб гӀаламат гьазие букӀине гьечӀо.

Цинги, гьелги жалго тун, ГӀиса нахъе ана[+].


Фарисеязулги саддукеязулги реччеялъул хӀакъалъулъ

5[•]Ралъдал добцояб рагӀалде унаго, чед цадахъ босизе кӀочон тун батана муридазда. 6ГӀисаца гьезда абуна:

– Вореха, фарисеязулги саддукеязулги реччеялдаса цӀунун чӀа нуж.

Жидедаго гьоркьоб хабар ккана гьезул:[+]

7«Нилъеца чед цадахъ босичӀилан абураб магӀна букӀине ккола гьел рагӀабазул». 8Гьезул пикру бичӀчӀун, ГӀисаца абуна:

– Чед гьечӀилан гаргадизе бегьилищ нуж? Нужго кинал гьединал иманги дагьал,[+] 9бичӀчӀиги гьечӀел! Щуазарго чиясе щуго чед гӀураблъи ракӀалда гьечӀищ нужеда? ХутӀарал чадил мочӀабазул чан гьегь нужеца цӀезабураб[+]? 10Яги ункъазарго чиясе анкьго чед гӀураблъи ракӀалда гьечӀищ? ХутӀарал чадил мочӀабазул чан гьегь нужеца цӀезабураб[+]? 11Чадил бицунеб гьечӀеблъи щай нужеда бичӀчӀулареб? Амма фарисеязул реччеялдасаги саддукеязул реччеялдасаги цӀунун чӀа нуж!

12Гьанже гьезда бичӀчӀана фарисеязулги саддукеязулги реччеялдаса гуреб, гьезул малъа-хъваяздаса цӀунеян абулеб бугеблъи.


Пётрица иман лъуна ГӀиса МасихӀ вукӀиналде

13[•]Филиппил Къайсарияталъул[†] ракьалде щведал, ГӀисаца муридазда гьикъана:

– ГӀадамил Лъимер[†] щивлъун рикӀкӀунев вугев гӀадамаз?

14Гьез абуна:

– Цояз абулеб буго ЯхӀя авараг вугилан. Цояз абулеб буго Иляс[†] авараг вугилан, Иеремия яги цогидав авараг вугилан абулел чагӀиги руго[+].

15– Нужеца щивлъунха дун рикӀкӀунев? – ан абуна ГӀисаца.

16Пётр абун тӀокӀцӀар бугев Симоница жаваб кьуна:

– Мун вуго хӀакъав Аллагьасул Вас МасихӀ![†]

17Гьесдехун вуссун ГӀисаца абуна:

– Гьардарав гурищ мун, Юнусил вас Симон. Инсанас гуро мун гьелде кантӀизавурав, зобалазда вугев дир Инсуца кантӀизавуна[+]. 18Цоги дица дуда абулеб буго мун Пётр (Кьуру) вугилан, гьеб кьурда тӀад бала дица дирго Килиса[*], ва хвалил къуваталъе къуркьиларо гьеб[+]. 19Дица духъе кьела Зобалазул ПарччахӀлъиялъул кӀул, ракьалда дуца гьукъарабщинаб зобалаздаги гьукъила, ракьалда дуца изну кьурабщиналъе зобалаздаги изну кьела.

20Цинги ГӀисаца жиндирго муридазда лъазабуна жив ГӀиса МасихӀ вугилан лъиданиги бицунгеян[+].


ГӀисае букӀине бугеб гӀазаб-гӀакъуба

21[•]Гьелдаса хадуб ГӀисаца гьезда бицине байбихьана жив Иерусалималде ине вугин, чӀухӀби-хӀакимзабазги, чӀахӀиял кашишзабазги,[†] диниял гӀалимзабазги жиндие гӀазаб-гӀакъуба кьезе бугин, чӀвазе вугин ва лъабабилеб къоялъ Аллагьас чӀаголъизавизеги вугин[+].

22ДовегӀанги вачун Пётр лъугьана гьедин абугейилан гьесда дандечӀун кӀалъазе:

– Аллагьас цӀунаги, БетӀерчӀахъад! Дуе гьеб лъугьине рес гьечӀо!

23Кьурун вуссун, Пётрида абуна гьес:

– ТӀагӀа дида аскӀоса, илбис! Дуца дун къосинавулев вуго! Аллагьасулаб тун инсанасулаб лъугьун буго дур рекӀелъе[+].

24Цинги жиндирго муридазда ГӀисаца абуна:

– Дида цадахъ вилълъине бокьарав чи ватани, гьес жиндирго напсалдаса инкар гьабе, жиндаго тӀаде ккараб хъанчил гӀазабги бачче ва дида хадув вачӀа[+]. 25Щаян абуни, жиндирго гӀумру цӀунизе бокьулев чи гьелдаса махӀрумлъила, дие гӀоло гӀумруялдаса махӀрумлъизе разилъарасда гьеб цӀидасан батила[+]. 26Жиндирго рухӀги рецӀалие кьун, тӀолабго дуниялалъул кверщел хъатикье щвеялъул щиб пайда бугеб инсанасе? Жиндирго рухӀалъухъ хисун кьезе щиб бугеб инсанасул? 27Жиндирго Инсул къудраталдалъун, ГӀадамил Лъимер дуниялалде вачӀине вуго жиндирго малаикзабигун цадахъ. Щивасул амру-ишалда рекъон кьела Гьес гьебмехалъ[+]. 28ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: ГӀадамил Лъимер ПарччахӀлъун вачӀун вихьичӀого жидеца хвалил лълъар гьекъезе гьечӀел гӀадамалги ругелха гьанир эхетаразда гьоркьор[+].

#### 17 бетӀер


ГӀиса хиса-басун лъугьуна

1[•]Гьелдаса хадуб анлъго къоялдасан Пётрги, Якъубги[†] ва гьесул вац Иоаннги гурони тӀокӀав чиги цадахъ вачинчӀого, ГӀиса цо борхатаб магӀарде вахана[+]. 2Гьелги ралагьун рукӀаго, хиса-басун лъугьана ГӀиса. Гьесул гьумер бакъ гӀадин гвангъана, хъахӀлъун лъугьараб ретӀел нурлъун кенчӀелеб букӀана[+]. 3Гьале Мусаги[†] Илясги[†] рихьана гьезда гьевгун гара-чӀварулел. 4Пётрица ГӀисада абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! ЛъикӀ буго гьаниб нилъее! Дуе бокьани, дица лъабго хъощ бала гьаниб: цо дуе, цо Мусае, цо Илясие.

5ГӀисадехун Пётр гьедин кӀалъалев вукӀаго, гьале цо гвангъараб накӀкӀул парча бачӀун рахчизаруна гьел. Гьале гьеб накӀкӀуда гьоркьосан бахъана цо гьаракь:

– Гьав вуго дие вокьулев дир Вас, гьасдаса вохун вуго Дун! Гьасухъ гӀенекке нуж![+]

6Гьеб рагӀидал гӀасиго хӀинкъун кӀалагъоркье ккана муридал. 7АскӀове вачӀун, гьезда кверги хъван, ГӀисаца абуна:

– ХӀинкъуге! ТӀаде рахъа! – ян.

8Эхеде рорхун ралагьидал цохӀо ГӀиса тун батӀияв чи гьезда вихьичӀо.

9Гьеб магӀардаса гӀодоре рещтӀунеб мехалъ ГӀисаца гьезда лъазабуна ГӀадамил Лъимер[†] хваралъуса вахъинегӀан гьаб нужеда бихьараб гӀаламаталъул лъиданиги цӀар бахъугейилан[+]. 10Муридаз ГӀисада гьикъана:

– Щайха диниял гӀалимзабаз абулеб цин цеве Иляс авараг вачӀине кколилан?

11Гьезие жаваб гьабун ГӀисаца абуна:

– БитӀараб буго, Иляс вачӀине кколаан ва гьес кинабго къачӀан тезеги кколаан. 12Дица нужеда абулеб буго: Иляс вачӀун вукӀана, амма гӀадамазда гьев лъачӀо, жидее бокьанщинаб гьабуна гьесие, ГӀадамил Лъимадуеги гӀазаб кьезе буго гьез.

13Гьебмехалъ муридазда бичӀчӀана гьес ЯхӀя аварагасул хӀакъалъулъ бицунеб букӀин[+].


ГӀисаца сахлъизавула жундуз ккурав цо вас

14[•]Халкъалда аскӀоре тӀадруссун гьал щведал, аскӀове вачӀун накабазда чӀун, цо чи гьардана ГӀисада:

15– Я, БетӀерчӀахъад! Дир васасда гурхӀа мун. Унти бачӀун лъугьуна гьев, кӀудияб гӀазаб буго гьесие: цин цӀадулъе вортула, цин лъадалъе вортула. 16Дица вас дур муридазухъе вачун вукӀана, амма гьезда кӀвечӀо гьев сах гьавизе.

17Гьебмехалъ ГӀисаца абуна:

– Гьай, нуж иман гьечӀеб ва пасатаб наслу! КидалъагӀан дун нужеда цадахъ вукӀинев ва кидалъагӀан дица нуж хӀехьелел! Гьаниве ваче гьев дида аскӀове.

18ГӀисаца амру гьабидал, васасул чорхолъа къватӀибе лъугьана жен. ГьебсагӀат сахлъана гьев[+].

19БатӀаго аскӀореги рачӀун, муридаз ГӀисада гьикъана:

– Нижеда щай кӀвечӀеб доб жен бачахъизе?

20-21ГӀисаца гьезда абуна:

– Божи-иман дагьаб бугелъулха нужелъ! ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: горчицаялъул хьодул мугьгӀанасеб божи нужелъ бугони, нужеца гьаб мегӀералда абила гьаниса бахъун добегӀан айилан, ва бахъун добегӀан ина гьеб. Гьедин нужеда кӀолареб жо щибниги букӀине гьечӀо[*][+].


ГӀазаб-гӀакъубаялъул хӀакъалъулъ цоги нухалъ

22[•]Гьениса рахъун Галилеялде[†] унаго, ГӀисаца муридазда абуна:

– ГӀадамил Лъимер кьезе вуго гӀадамазда кодове. 23Гьез гьев чӀвала ва лъабабилеб къоялъ чӀаголъизеги чӀаголъила.

Гьел цӀакъ пашманлъана[+].


Мукъадасаб Рукъалъе кьолеб магъалоялъул хӀакъалъулъ

24Гьал Капернаумалде щведал, Мукъадасаб Рукъалъе[†] магъало бакӀарулев чи вачӀана Пётрида аскӀове:

– Дур МугӀалимас кӀиго диргьам[†] магъалоялъе кьоларебищ? – ан гьикьизе.

– Кьола! – ян абуна Пётрица[+] 25ва ГӀисада аскӀове жаниве лъугьана. Пётрица кӀал рагьилалдего, ГӀисаца гьесда абуна:

– Дуда кин кколеб, Симон, дуниялалъул парччахӀзабаз магъало яги налог лъихъа босулеб? Жидеразухъагойищ яги чияразухъайищ?

26Чияразухъа, – ян жаваб кьуна гьесие Пётрица.

– Гьедин батани, жидерго гӀадамазда тӀадаб гьечӀогуриха гьеб кьезе, – ян абуна ГӀисаца. 27Амма гьал къварид гьарун[†] щай нилъее. Вахъа, мун хӀорил рагӀалде а, гъармахъ рехун ччугӀа кквезе. ТӀоцебе ккураб ччугӀил кӀалдиве вакке. Гьениб батила дуда ункъо диргьамалъул гӀарац. Цинги гьеб дуего гӀологи дие гӀологи магъалоялъе кье[+].

#### 18 бетӀер


«Бищун кӀудияв щив?»

1[•]– ПарччахӀлъиялда ругезул гьоркьов бищун кӀудияв щив? – ан гьикъана гьебмехалъ, ГӀисада аскӀоре рачӀун, муридаз. 2ГӀисаца, аскӀобе ахӀун, цо лъимер гьезда гьоркьоб эхетизабуна. 3Гьес абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гӀакълу-пикру хисичӀони ва лъимал гӀадин лъугьинчӀони, Зобалазул ПарччахӀлъиялде лъугьинаро нуж киданиги[+]. 4Живго гьитӀинлъизавурав ва гьеб лъимер гӀадин лъугьарав чи бищунго кӀудиявлъун вукӀине вуго Зобалазул ПарччахӀлъиялда. 5Цо гьадинаб лъимер, дие гӀоло, лъицаниги къабул гьабуни, гьеб бащалъизе буго дун къабул гьавиялда[+]. 6Амма диде иман лъуразда гьоркьоса цониги лъимер гӀадинав пулан мунагьалде цӀалев чиясде балагь бачӀина. Гьесие лъикӀаб букӀинаан, гьобоги горбода бухьун, гъваридаб ралъдалъ гъанкъизавуни.


«Мун мунагьалде цӀалев вугони…»

7Вай, инсан мунагьалде цӀалеб жоялъул дуниялалда бугеб балагьги гӀазабги! Щаян абуни, мунагьалде цӀалеб жо камун дуниял хутӀуларелъул. Гьединго балагьги гӀазабги жив сабаблъун цогидав мунагьалде цӀалев чиясеги![+]

8Дур квералъ, яги бохалъ мун мунагьалде цӀалев вугони, къотӀун нахъе рехе гьеб. Цояб квер камун, яги цояб бох камун абадияб рокъове лъугьин лъикӀ дуе, кӀиябго квергун, яги кӀиябго бохгун свин гьечӀеб цӀадаве рехизегӀан[+]. 9Дур бералъ мун мунагьалде цӀалев вугони, бахъун нахъе рехе гьеб. Цо бергун абадияб рокъове лъугьин лъикӀ дуе, кӀиябго бергун жужахӀалъул цӀадаве рехизегӀан[+].


Билараб чахъдал мисал

10-11[•]Воре, нужеца сан гьавичӀого тоге лъимер гӀадин вугев гӀадатияв цониги пулан. Щаян абуни, дица нужеда абулеб буго: гьединазул малаикзабазда кидаго кӀола зобалазда вугев дир Инсуда бадире ралагьизе.

12Кин нужеда ракӀалде кколеб: масала, цо пуланав чиясул буго нусго чахъу. Гьезул цояб билани, доб ункъоялда анцӀила ичӀабгоги магӀарда тун, гьеб билараб чахъу балагьизе инарищ гьев? 13Нагагь гьесда гьеб батани, хӀакълъун абулеб буго дица нужеда, риличӀого ругел дол ункъоялда анцӀила ичӀго чахъдадаса цӀикӀкӀун вохула гьев батараб чахъдадаса. 14Гьедин зобалазда вугев нужер Инсуеги бокьуларо лъимер гӀадин вугев гӀадатияв цониги пулан тӀагӀине[+].


Диналъул вацасул мунагьалъул хӀакъалъулъ

15[•]Дурго диналъул вацасухъа ккани мун къварид гьавулеб мунагь, чи гьечӀеб бакӀалда бадибчӀвай гьабе гьесие. Гьев духъ гӀенеккани, дуе дурго вац нахъе щола[+]. 16Гьев духъ гӀенеккичӀони, цо яги кӀиго чиги вачун, а мун гьесухъе. ТӀехьалда хъван бугелъул: «Лъилниги рагӀи ритӀухълъизе ккани, къваригӀуна кӀиго яги лъабго чиясул нугӀлъи»[+]. 17Гьезухъги дур вац гӀенеккичӀони, иман лъуразул агьлуялда бице. Гьезухъги гьев гӀенеккичӀони, дуца гьев рикӀкӀе Аллагь лъаларевлъун яги магъало бакӀарулев чилъун[+].

18ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: ракьалда нужеца гьукъарабщинаб зобалаздаги гьукъила. Ракьалда нужеца изну кьурабщиналъе зобалаздаги изну кьела. 19Цоги абулеб буго дица нужеда: нужер кӀигояв рекъон дуниялалда нужеца щиб гьараниги, Зобалазда вугев дир Инсуца тӀубазабила гьеб[+]. 20Щай абуни, дир цӀаралъе гӀоло кӀиго яги лъабго чи данделъани, гьезда гьоркьов дунги вукӀуна.


Налъуласда гурхӀуларев чиясул хӀакъалъулъ

21АскӀовеги вачӀун, Пётрица гьикъана ГӀисада:

– Дун къварид гьавулел мунагьал дир вацасухъа гӀемер ккани, чан нухалъ дун гьесда тӀасалъугьине кколев? Анкьго нухалъищ[+]?

22ГӀисаца гьесда абуна:

– Дица дуда абулеб буго: анкьго нухалъ гурин, анкьцӀали[*] нухалъилан.

23Зобалазул ПарччахӀлъиги релълъинабизе бегьула жиндирго лагъзадерихъа налъи бакӀаризе лъугьарав цо парччахӀасда. 24Налъи бакӀаризе байбихьараб мехалъ, гьесухъе вачун вачӀун вуго анцӀазарго талант[†][*] гьесие налъуда бугев цо пуланав лагъ. 25Налъи бецӀизе гьесул рес гьечӀеблъиги лъан, парччахӀас буюрун буго гьев живгоги вичейин, гьесул чӀужу-лъималги ричейин, бугебщинаб боцӀи-рикъзиги бичейин, жиндие гӀарац чӀезабеян[+]. 26Гьебмехалъ лагъ, кӀалагъоркье гьесда цевеги речӀчӀун, гьардезе лъугьун вуго:

– Сабру гьабе! Дица бецӀила гьеб кинабго.

27ПарччахӀ гьев лагъасда гурхӀун вуго, гьеб налъиги бецӀичӀониги гьесие хӀалал гьабун буго. 28Гьениса вачӀунаго, гьев лагъасда ватун вуго жиндие нусго динар[†] кьезе букӀарав живгогӀадав цоги лагъ. Налъи бецӀизе кколилан, щекъерги ккун, гъанкъулев вукӀун вуго гьас дов. 29КӀалагъоркье гьасда цевеги речӀчӀун, гьарун[†] буго дов налъулас, сабру гьабейин, жинца бецӀилин дуе налъи. 30Амма гьав разилъун гьечӀо, гвандинив тӀамизавун вуго, тӀубанго налъи бецӀизегӀан жанив чӀезавун вуго[+]. 31Дов жанив тӀамурав лагъасул гьалмагъзаби цӀакъ пашманлъун руго гьеб бихьидал, инеги ун жидерго бетӀергьанасда бицун буго ккарабщиналъул хӀакъалъулъ. 32Гьебмехалъ дов лагъги ахӀун, гьесда абун буго парччахӀас:

– Ле, хӀалихьатав лагъ, дуца гьарараб мехалъ дуда букӀараб тӀолабго налъи тӀасалъугьун тана дица. 33Дун дуда гурхӀарав гӀадин, мунги гурхӀизе ккелароанищ мунго гӀадав лагъасда?

34Ццин бахъун гьев парччахӀас буюрун буго тӀолабго налъи бецӀизегӀан досие гӀазаб кьейилан. 35Гьедин гьабила[†] нужееги Зобалазда вугев дир Инсуца, нужер щивав чи ракӀ-ракӀалъго вацасда тӀасалъугьинчӀони[+].

#### 19 бетӀер


ГӀисаца ригьнал хӀакъалъулъ бицуна

1[•]Гьанже гьеб хабар бицун бахъиндал, Галилеялдаса[†] нахъе ана ГӀиса ва Иордан гӀор бахун доб рахъалда ругел Ягьудиялъул[†] бакӀазде щвана. 2ГӀемераб халкъ бачӀунеб букӀана ГӀисада хадуб, унтарал-щокъал сахлъизарулел рукӀана гьес.

3РачӀун фарисеяз, ГӀисал хӀалбихьизе, цӀехана:

– Бокьараб гӀиллаялъе гӀоло росас чӀужу йиччан тезе бегьулейищ? – ан.

4ГӀисаца абуна:

– Нужеца цӀаличӀебищ: ГӀалам Бижарас тӀоцере «рижана бихьинчиги чӀужугӀаданги»[+]? 5Цинги гьес абуна: «Гьединлъидал эбел-эменги рехун тун, бихьинчи чӀела жиндирго чӀужуялде вуссун, ва гьел кӀиялго цолъун, цого лъугьина»[+] 6Гьелдаса хадур кӀиго рукӀунаро гьел, цого рукӀуна. Аллагьас цолъизабураб инсанас батӀалъизабизе бегьуларо[+].

7Фарисеяз абуна:

– Щайха Мусаца[†] изну кьун бугеб цӀар тӀамиялъе нугӀлъи гьабулеб кагъат кодобе кьолеб бугони, чӀужу йиччан тезе[+]?

8ГӀисаца абуна:

– Нужер чанкӀкӀи сабаблъун кьуна Мусаца нужее лъудби риччан тезе изну. Амма авалалдасанго гьедин букӀинчӀо. 9Дица нужеда абулеб буго: хъахӀбалъи хутӀун батӀияб гӀиллаялъе гӀоло чӀужуги йиччан тун, цогидай ячарав чи жиндирго йикӀарай чӀужуялда цеве мунагьалъукье ккола. Гьеб мунагьги зиналъун[†] рикӀкӀуна[+].

10Муридаз ГӀисада абуна:

– ЧӀужуялъул рахъалъ бихьинчиясул иш гьедин бугеб батани, чӀужуго ячинчӀого чӀани лъикӀ букӀина.

11Гьезда ГӀисаца абуна:

– Ригьин гьабичӀого тезе Аллагьас бажари кьураз гурони къабул гьаруларо гьел рагӀаби[+].

12Щаян абуни, цо-цо ругелъулха эбелалъул ургьирго ахтаяллъун[*] рижарал; цогидалал ахтаяллъун гӀадамаз лъугьинарула; Зобалазул ПарччахӀлъиялъе гӀоло лъудби рачинчӀого чӀаралги руго. Къабул гьабизе бажарулес къабул гьабе гьеб.


ГӀисаца лъималазе дугӀа гьабула

13[•]ГӀисахъе лъимал рачун рачӀана, гьезда тӀад квер бахъеян ва дугӀа гьабеян гьарун.[†] Муридаз гьел риччалел рукӀинчӀо.

14ГӀисаца абуна:

– Риччанте лъимал дихъе рачӀине, гьезие квекӀен гьабуге. Гьединазейин Зобалазул ПарччахӀлъи щун бугеб![+]

15Цинги, гьел лъималазда тӀад кверги бахъун, ГӀиса гьениса ана.


Зобалазул ПарччахӀлъиги инсанасул бечелъиги

16[•]Гьале цо гӀолохъанчияс ГӀисада гьикъана:

– Я, МугӀалим! Абадияб рукъалъул бутӀа щвеялъе щиб лъикӀлъи дица гьабизе кколеб[+]?

17ГӀисаца гьесда абуна:

– ЛъикӀлъиялъул хӀакъалъулъ щай дуца дида гьикъулеб? ЛъикӀав вуго цохӀо Аллагь. Абадияб рукъалъул бутӀа щвезе бокьани, Аллагьасул амруял тӀуразаре[+].

18– Кинал? – абун гьикъана дос.

ГӀисаца абуна:

– «Чи чӀваге», «зина гьабуге», «цӀогьодуге», «гьересинугӀлъи гьабуге», 19«эбел-инсул адаб-хъатир гьабе». Цоги: «мунго гӀадин вокьа дуе дуда аскӀов вугевги»[+].

20Гьев гӀолохъанчияс ГӀисада абуна:

– Гьел амруял дица гьанжелъагӀанги тӀуразаруна. Цоги щиб дие камун бугеб[+]?

21ГӀисаца гьесда абуна:

– ТӀубанго камиллъизе бокьани, дурго бугеб кинабго боцӀи-рикъзи биче ва мискин-пакъирасе садакъаде кье. Гьелъухъ дуе насиблъила зобалазул хазина. Цинги дихъе вачӀа, дида цадахъ вилълъине[+].

22Гьеб рагӀидал, гӀолохъанчи къваридго нахъе ана. Гьев вукӀун вуго кутакалда бечедав чи.

23Жиндирго муридазда ГӀисаца абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Зобалазул ПарччахӀлъиялде ворчӀизе цӀакъ захӀмалъула бечедав чиясе. 24Гьале цоги нухалъ абулеб буго дица нужеда: рукӀкӀадул ролъиялъусан лъугьине вараниялъего бигьа букӀина Аллагьасул ПарччахӀлъиялде ворчӀизе бечедав чиясеялдаса.

25Гьеб рагӀидал, гӀажаиблъун-хӀикмалъун хутӀарал муридаз гьикъана:

– Гьедин батани, хвасарлъизе кӀолев чигӀаги щивдайха?

26Гьезухъги валагьун, ГӀисаца абуна:

– ГӀадамазда гьеб кӀоларо, амма Аллагь сундуего хӀалкӀолев вуго[+].

27Гьебмехалъ Пётрица абуна:

– Гьале, кинабго рехун тун, ниж дуда цадахъ рилълъана. Щибха нижее гьелъухъ букӀинеб[+]?

28ГӀисаца гьезда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица: гьедин дида хадур рачӀиндал нуж, цӀияб дуниялалда ГӀадамил Лъимер[†] жиндирго къудраталъул тахида гӀодов чӀараб мехалъ, анцӀила кӀиябго тахида дида аскӀор гӀодор чӀезе руго. Исраилил анцӀила кӀиябго наслуялъе суд гьабизе[+]. 29Дие гӀоло мина-рукъги, вацал-яцалги, эбел-эменги, лъимал-хъизанги, хур-ахги рехун таравщинав чиясе нусго нухалъ цӀикӀкӀун щвела ва абадияб гӀумру насиблъила[+]. 30Цере рукӀарал чангиял тӀарамагъаде ккела, тӀарамагъада рукӀаразул чангиял цере ккела[+].

#### 20 бетӀер


ЦӀолбол ахикь хӀалтӀаразул мисал

1Зобалазул ПарччахӀлъи релълъуна, радал хехго вахъун, жиндирго цӀолбол ахикь хӀалтӀизе гӀадамал ралагьизе арав цо бечедав чиясда. 2Къое цо-цо динар[†] кьезе къотӀиги[†] гьабун, хӀалтӀухъаби ккун руго гьес ва цӀолбол ахикье ритӀун руго. 3Лъабго сагӀаталдасан нахъеги базаркъотӀносан унаго, цоги чагӀиги ратун руго гьенир, хӀалтӀи щвелародайилан рахъун чӀун. 4Нуж разияб мухьги кьелин, дир цӀолбол ахикье хӀалтӀизе айилан ритӀун руго гьас гьелги. Ун руго гьел гьенире. 5Къалъул гӀужалдехунги ва къалъудаса лъабго сагӀат араб мехалъги базаркъотӀнове ун, додинго ритӀун руго гьес хӀалтӀухъаби. 6Бакъанидехунги ун вуго гьав чи базаркъотӀнове. Дагьалги гӀадамал ратун руго гьенир рахъун чӀун.

– Къойица гьанир чӀалгӀаде рахъун чӀун щибулел нуж ругел? – ан гьикъун буго гьас гьезда.

7Жал лъицаниги хӀалтӀизе рачунел гьечӀилан абун буго гьез. Гьездаги абун буго гьес жиндир цӀолбол ахикье айилан. 8МаркӀачӀубер рукӀкӀараб мехалъ, жиндие хъулухъ гьабулев чиясда гьес абун буго дол хӀалтӀухъабиги ахӀун, ахиралда ритӀараздасан байбихьун тӀоцере ритӀаразде щвезегӀан гьезие мухь кьейилан[+]. 9Бакъанимехалда хӀалтӀизе байбихьаразеги цо-цо динар щун буго. 10Радалго хӀалтӀизе квер баразда ракӀалда букӀун буго жидее цӀикӀкӀун кьелилан. Амма гьезиеги цо-цо динар гурони щун гьечӀо. 11Гьебмехалъ ахил бетӀергьанасде гъулгъудизе лъугьун руго гьел:

12– Ахикье ахиралда рачӀарал гӀадамал цо сагӀаталъ гурони хӀалтӀичӀо. Нижин абуни, радалалдаса бакъинегӀан бухӀараб бакъукь хӀалтӀана. Гьезиеги нижееги бащад кьуна дуца мухь.

13Гьезул цоясдехун вуссун ахил бетӀергьанас абун буго:

– Ле, гьудул! Дуе гьабураб къотӀи хвезабунищ дица? Мун разилъун вукӀинчӀищ цо динаралъухъ хӀалтӀизе? 14Дуего кьураб мухьги босун нахъе щай унарев? Дие бокьун буго дуе кьуралда бащад тӀарамагъада витӀарасеги кьезе. 15Дирго буголъиялда бокьараб гьабизе ихтияр гьечӀебищ дир? Яги дир сахаватлъиялда бер бахиллъунищ мун вугев?

16Гьедин цере рукӀарал ахиралде ккела, ахиралда рукӀарал цере ккела[+].


ГӀазаб-гӀакъубаялъул хӀакъалъулъ – лъабабизеги

17[•]Иерусалималде унаго нухда ГӀисаца анцӀила кӀиявго мурид батӀаго ахӀана ва гьезда абуна:

18– Гьале нилъ Иерусалималде унел руго. Гьенив ГӀадамил Лъимер[†] чӀахӀиял кашишзабаздаги[†] диниял гӀалимзабаздаги кодове кьела, гьезги чӀвазе къотӀила. 19Цинги инжит-хӀакъир гьавизе, цӀалаца вухизе ва хъанчида вазе цогидаб халкъалъул гӀадамазда кодове кьела гьев. Ва хун лъабабилеб къоялъ чӀаголъила[+].


Якъубилги Иоаннилги эбелалъе ГӀисал жаваб

20[•]Гьебмехалъ ГӀисада аскӀое ячӀуна Зебедайил васазул эбел. Гьелда аскӀор рукӀана кӀиявго васги. Гьелъ гӀодое къулун цо жо гьарулеб букӀана[+].

21– Щиб дуе бокьун бугеб? – ан гьикъана ГӀисаца.

Гьелъ абуна:

– Мун ПарччахӀлъун ккараб мехалъ, гьав дир кӀиявго вас дуца дудаго аскӀор цояв кваранаб рахъалда, цогидавги квегӀаб рахъалда, гӀодор чӀезарилин рагӀи кье дие[+].

22ГӀисаца гьелъул васазда абуна:

– Нужедаго лъалеб гьечӀо нужеца гьарулеб бугеб жо. КӀвеладай нужеда дица гьекъезе ккараб лълъар гьекъезе?

КӀвелилан жаваб кьуна гьез[+].

23ГӀисаца абуна:

– Дица гьекъезе ккараб лълъар гьекъезе ккезе буго нужеца. Амма дир кваранабги квегӀабги рахъалда гӀодор чӀезариялъул иш дида бараб гьечӀо, дир Инсул хӀукмуялда бараб буго.

24Гьеб хабар рагӀарабго, хутӀарав анцӀавго мурид дов кӀиявго вацасде ццидахун лъугьана. 25АскӀореги ахӀун, ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужеда лъалагури цогидал халкъазул парччахӀзабаз халкъалда тӀад ханлъи гьабулеблъи, чӀухӀби-хӀакимзабаз гӀадамазда тӀад жидерго ихтияр билълъанхъизабулеблъи. 26Амма нужеда гьоркьоб гьедин букӀине бегьуларо. Нужеда гьоркьоса лъиениги бищунго кӀудиявлъун вукӀине бокьани, гьев цогидазе хъулухъалъе чӀа абе[+]. 27Нужеда гьоркьоса бищунго цеве вукӀине бокьаравги цогидазе лагълъун вукӀа абе. 28ГӀадамил Лъимерги жиндие лъицаниги хъулухъ гьабизелъун гуро вачӀарав. Гьев вачӀун вуго цогидазе хъулухъ гьабизе ва гӀемеразе гӀоло рецӀалие жиндирго рухӀ кьезе[+].


Иерихоналдаса унаго ГӀисаца кӀиго бецав чи сахлъизавула

29[•]Иерихон шагьаралдаса къватӀире гьел рахъунеб мехалъ, халкъалъул руккел букӀана ГӀисада хадуб бачӀунеб[+]. 30Гьале нухлул рагӀалда гӀодов чӀун вукӀарав кӀиго бецав чи, ГӀиса аскӀосан унев вукӀин рагӀун, ахӀдезе лъугьана:

– Я, БетӀерчӀахъад! Я, Давудил[†] вас! ГурхӀа мун нижеда! – ян[+].

31ГӀадамаз абуна гьезда руцӀцӀун чӀайилан, амма гьел дагьабги гьаракь борхун ахӀдезе лъугьана:

– Я, БетӀерчӀахъад! Я, Давудил вас! ГурхӀа мун нижеда! – ян.

32Гьенив лъалхъун, ГӀисаца гьел аскӀоре ахӀана ва дица щиб гьабизе нужее бокьун бугебилан гьикъана. 33Гьез абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, нижер беразда канлъи бихьизе бокьун буго.

34Гьев кӀиясдаго гурхӀун, ГӀисаца гьезул беразда квер бахъана. ГьебсагӀат беразда канлъи бихьун, ГӀисада цадахъ рилълъана гьел[+].

#### 21 бетӀер


ГӀиса Иерусалим шагьаралде лъугьунев вуго

1[•]Гьел Иерусалималде щолел рукӀана. Зайтуналъул магӀарда бугеб Бетфагия росулъе гӀагарлъидал, кӀиго муридги аскӀове ахӀун, ГӀисаца гьезда абуна:[+]

2– Гьудуб нилъеда цебе бугеб росулъе а нуж. Росулъе лъугьаралго, цо бакӀалда рухьун ратила хӀамаги кӀертги. Рухьадасаги ричун, гьелги рачун рачӀа. 3Лъицаниги щибниги абуни, нужеца бице, гьел ТӀадегӀанав ГӀисае къваригӀун ругилан. КӀалъачӀого риччала гьес гьел рачине.

4Гьеб кинабго ккана цо аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима ритӀухълъизе:[+]

5«Сионил ясалда[*] абе нужеца:

Дур хӀалимав ПарччахӀ вачӀунев вугин

Гьир баччун ругьунаб хӀамида рекӀун,

ХӀамица гьабураб кӀартида рекӀун!»

6Инеги ун, ГӀисаца абураб гьабун, 7хӀамаги кӀертги бачун рачӀана гьел. ГӀиса тӀад рекӀине муридаз гьезул гьодиде жидерго партал рехана. 8Халкъалъул кӀудияб руккелалъ, тӀаса бахъун, ретӀел букӀана нухда тӀибитӀулеб. ГъутӀбуздаса рекун, гӀаркьалаби рукӀана гьесда цере тӀиритӀулел[+]. 9Гьесда цебе-цебе унеб халкъалъул руккелалъги хадур рачӀунез туркиги ахӀулеб букӀана:

– Гьошанна![*] Давудил[†] васасе рецц! БетӀергьанас витӀун вачӀунев вугесда баркат лъеги! Гьошанна! ТӀадегӀанав Аллагьасе рецц![+]

10ГӀиса Иерусалималде лъугьиндал, тӀолабго шагьар бихха-хочун лъугьана:

– Гьав чиго щив? – ан гьикъулеб букӀана гӀадамаз.

11– Галилеялъул[†] Назарет шагьаралдаса ГӀиса авараг вуго, – ян жаваб кьуна гьезие гьесда хадуб бачӀунеб букӀараб халкъалъул руккалилъан[+].


ГӀисаца даранчагӀи Мукъадасаб Рокъоса къватӀире гъола

12[•]Мукъадасаб Рокъове лъугьун, ГӀисаца гьениса къватӀире гъуна даран-базаралда рукӀарал гӀадамал. ГӀарац хисулел чагӀазул столал ва къурбаналъе хъвезе маккал ричулел чагӀи тӀад гӀодор чӀолел бакӀал кӀалагъоркье чӀвазаруна[+].

13ГӀисаца гьезда абуна:

– ТӀехьалда хъван буго: «Гьаб Дир рукъалда цӀар букӀине буго как-диналъул рукъ», – абун. Нужецайин абуни гьаб «хъачагъазул нохъоялде сверизабун буго».

14ГӀисахъе Мукъадасаб Рокъоре рачун рачӀана бецалги рекъалги гӀадамал. Гьес сахлъизаруна гьел.

15ГӀисал хӀикматал ишал рихьидал ва гӀисинал лъималазги Мукъадасаб Рокъоб: «Гьошанна! Давудил васасе рецц!» – абун ахӀулеб рагӀидал, чӀахӀиял кашишзабазги[†] диниял гӀалимзабазги ццидахун абуна гьесда:[+]

16– Гьез абулеб бугеб жо рагӀулеб гьечӀищ дуда? – ян.

– РагӀулеб буго, – ян абуна ГӀисаца гьезда. – Нужеца киданиги цӀаличӀебищ: «ГӀисинлъималги керен хахулелги тӀамуна Дуца Дуего рецц гьабизе» – ян[+].

17Цинги ГӀиса, гьелги рукӀаралъур тун, шагьаралдаса къватӀивеги лъугьун, Бетаниялде ана ва сордо бан гьенив чӀана[+].


ТӀад пихъ гьечӀеб инжиралъул гъветӀ

18[•]Нахъисеб къоялъул радакье Иерусалималде вачӀунаго, ГӀиса вакъана[+]. 19Нухда цо инжиралъул гъветӀ бихьана гьесда. Амма аскӀове ун халгьабидал, тӀанхал гурони, пихъил гороцин батичӀо гъотӀода.

– ТӀокӀаб киданиги дуда тӀад пихъ бижугеги, – ян абуна ГӀисаца гъотӀода. Гьеб параялда бакъвана гъветӀ[+]. 20ХӀикмалъун хутӀарал гьесул муридаз абуна:

– Балагье, инжиралъул гъветӀ хекко бакъвараб куц!

21ГӀисаца гьезда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: нужер рекӀелъ божи-иман бугони ва рекӀелъе щаклъи лъугьине течӀони, доб гъотӀода гуребги, гьаб мегӀералдаги нужеца абуни, гьаниса бахъун ун ралъдалъе кӀанцӀеян, мегӀер нужее мутӀигӀлъизе буго[+]. 22Божи-имангун нужеца дугӀадулъ гьаранщинаб щвезе буго нужее[+].


«Лъица дуе ихтияр кьураб?»

23[•]Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъове вачӀун халкъалъе вагӀза-насихӀат гьабулев ГӀиса вугеб мехалъ, гьесда аскӀоре рачӀана чӀахӀиял кашишзаби, диниял гӀалимзаби[†] ва чӀухӀби-хӀакимзаби.

– Гьаб хӀалтӀи гьабизе ихтияр бугебищ дур? Лъица дуе гьеб ихтияр кьураб? – абун гьикъана гьез ГӀисада[+].

24ГӀисаца гьезие жавабалъе абуна:

– Дицаги кьела нужее цо суал. Нужеца гьелъие жаваб кьуни, гьебмехалъ бицина дица нужеда лъица дие гьаб ихтияр кьурабали. 25Лъадалъ ччун рахъун гӀадамал рацӀцӀад гьаризе ихтияр ЯхӀяе кисан щун букӀараб: зобалаздасанищ яги гӀадамаздасанищ?

Цоцазда гьоркьоб хабар ккана гьезул. «Зобалаздасан букӀанин абуни, гьес нилъеда абилагури, гьедин батани, щайха нуж ЯхӀяда божичӀелилан[+]. 26ГӀадамаздасан букӀанин абизеги халкъалъукьа хӀинкъун руго нилъ, щайгурелъул киназго ЯхӀя авараглъун рикӀкӀунев вукӀиндал»[+]. 27Жидеда лъаларилан жаваб кьола ГӀисае гьез.

ГӀисаца гьездаги абула:

– Дица нужедаги бицинаро лъил ихтияралдалъун дица гьаб хӀалтӀи гьабулеб бугебали.


КӀиго васасул мисал

28– Гьаб мисалалъул рахъалъ щиб нужеца абилеб? Цо пуланав чиясул вукӀун вуго кӀиго вас. «Векере, дир вас, нилъерго цӀолбол ахикье а жакъа хӀалтӀизе», – ян абун буго гьес, аскӀовеги вачӀун, цояв васасда. 29Ина, дир эмениланги, абун, ун гьечӀо гьев. 30АскӀове вачӀун, цогидав васасдаги абун буго гьединго. Инарилан абун буго гьес, амма гьедин абиялдаса ракӀ бухӀун, ун вуго гьев ахикье. 31Кинав васасха инсул амру тӀубазабураб?

КӀиабилесилан абуна гьез.

Гьебмехалъ ГӀисаца гьезда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: магъало бакӀарулел чагӀиги[†] хъахӀбабиги нужеда цере-цере унел руго Аллагьасул ПарччахӀлъиялде. 32Щайин гьикъани: битӀараб нухдасан вачӀун вукӀана нужехъе ЯхӀя авараг. Нуж гьесда божичӀо. Амма магъало бакӀарулел чагӀиги хъахӀбабиги божана. Нужин абуни, – гьеб кинабго бихьаниги, нужер ракӀ бухӀичӀо ва кинго гьесда божичӀо[+].


ЦӀолбол ах ижараялъе кьун тарасул хӀакъалъулъ

33[•]Цоги мисалалъухъ гӀенекке. Цо бечедав чияс цӀолбол ах гьабун буго, сверун чали къан буго, чагъир жаниб цӀцӀуйзе чаналъе гвендги бухъун буго, хъаравуласе борхатаб хъощги бан буго. Цинги ахихъабазухъе ижараялъе гьеб ахги кьун, гьев ун вуго[+]. 34ЦӀибил барщараб мехалъ, гьес дол ижарачагӀазухъе рагьтӀателал ритӀун руго жиндиего кколеб бутӀа босизе. 35Амма ижарачагӀаз, кквезеги ккун, гьезул цояв вухун вуго, цояв чӀван вуго, цогидав ганчӀал речӀчӀун хвезавун вуго[+]. 36Нахъеги ритӀун руго гьес рагьтӀателал, доздаса гӀемерго цӀикӀкӀун. Амма гьезиеги додинго гӀакъуба кьун буго ахихъабаз. 37Цинги жиндирго вас витӀун вуго ахил бетӀергьанас, жиндир васасулгӀаги хӀурмат гьабилародайилан.[†][+] 38Амма гьесул вас вачӀунев вихьараб мехалъ, ижарачагӀаз цоцазда абун буго: «Гьале гурищ ирсилав. РачӀа гьав чӀвазе, ирсги нилъеего хутӀила»[+]. 39Кквезеги ккун, гьез гьев ахикьа къватӀиве рехун вуго ва чӀван вуго[+]. 40ХӀасил, ахил бетӀергьан тӀадвуссун вачӀараб мехалъ, гьел ижарачагӀазе щибдай гьабила гьес?

41Гьелъие жавабалъе ГӀисада абуна:

– Квешал гӀадамал гьес квешго чӀвала. ЦӀибил барщарабго жиндие кколеб бутӀа босун рачӀунел ижарачагӀазухъе ахги кьела[+].

42ГӀисаца гьезда абуна:

– ТӀехьалда цӀаличӀищ нужеца:

«Къадалъ лъезецин ярагьунарилан къадахъабаз нахъе рехараб гамачӀ битӀахъе цололъ лъун буго. Гьединаб букӀун буго БетӀергьанасул[†] хӀукму. Нилъер берда цебе лъугьараб кӀудияб мугӀжизат буго гьеб!»[+]

43Гьале дица нужеда абулеб буго: нужехъа бахъун Аллагьасул ПарччахӀлъи кьела гьелъул пихъ барщизабулеб халкъалъе. 44Гьеб ганчӀиде вортаравги щущан ине вуго, бортун бачӀун гамачӀ тӀад речӀчӀаравги чӀинтӀизе вуго.

45Гьел мисалал рагӀидал, чӀахӀиял кашишзабаздаги фарисеяздаги бичӀчӀана ГӀисаца жидер хӀакъалъулъ бицунеб букӀин. 46Гьезие бокьун букӀана ГӀиса ккун вачине, амма гӀадамазукьа хӀинкъана. Халкъалъ гьев авараглъун рикӀкӀунев вукӀиндал[+].

#### 22 бетӀер


Бертадул мисал

1[•]Мисал бачун, цоги хабар бицана ГӀисаца гьезие:[+]

2– Зобалазул ПарччахӀлъи релълъуна жиндирго васасе бертин гьабулев вукӀарав цо парччахӀасда[+]. 3Берталъе гӀадамал ахӀизе рагьтӀателал ритӀун рукӀун руго гьес, амма гьенире рачӀине бокьун гьечӀо гӀадамазе. 4Нахъеги ритӀун руго гьес цогидал рагьтӀателал, гьезда абейин, квен хӀадурун бугин, мачӀадалъе хьихьарал оцалги бусбиги хъун ругин, кинабго къачӀан бугин, берталъе рачӀаян. 5Амма гьеб ахӀиялъул агъазги гьабичӀого, рахъ-рахъалъ ун руго гьел: цояв жиндирго хуриве ун вуго, цояв даран-базаралъ ун вуго. 6Цогидаз парччахӀасул рагьтӀателал, кквезеги ккун, инжитги гьарун,[†] чӀван руго[+]. 7Гьебмехалъ парччахӀасул кутакалда ццин бахъун буго гьезда. Жиндирго боги битӀун гъурун руго гьес дол рагьтӀателал чӀварал гӀадамал ва гьезул шагьарги бухӀун буго[+]. 8Цинги гьес жиндирго рагьтӀателазда абун буго:

– Бертадул тӀутӀ тӀибитӀун буго, амма тӀотӀоде ахӀарал гӀадамал гьелъие мустахӀикъал ратичӀо[+]. 9Гьанже къватӀахъе-нухазде ун, цеве вата-ватарав чи ваче берталъе.

10КъватӀахъе-нухазде ун гьел рагьтӀателаз квешалги лъикӀалги – цере рата-ратарал рачун рачӀуна. Гьедин ахӀарал гӀадамазул цӀун буго бертадул рукъ.[†] 11Берталъе рачӀарал гӀадамазухъ валагьизе парччахӀ жаниве лъугьараб мехалъ, гьесда гьенив вихьун вуго берталъе ретӀунеб хасаб партал ретӀинчӀев цо чи. 12ПарччахӀас гьесда абун буго: «Ле, гьудул, берталъе ретӀунеб партал ретӀинчӀев мун гьаниве жаниве кин ворчӀарав?» Гьев чи вуцӀцӀун чӀун вуго. 13ПарччахӀас гьебмехалъ рагьтӀателазе амру гьабун буго гьев чи, квералги бохдулги рухьун, дове бецӀаб къотӀнове рехеян. ГӀодулел ва цаби къерщезарулел рукӀина дора гӀадамал[+]. 14АхӀарал гӀезегӀан ругониги, тӀаса рищарал дагь гурони гьечӀелъулха!


ГӀисае кьолел суалалги гьесул жавабалги


Къайсарасе магъало кьеялъул хӀакъалъулъ

15[•]Гьениса къватӀире рахъун фарисеял[†] данделъана ГӀисал кӀал таризабизе щибдай ургъун лъикӀилан[+]. 16Гьез жидерго муридалги гьеродилалги[†][*] ритӀана ГӀисахъе. Гьез абуна:

– Я, МугӀалим! Нижеда лъала мун ритӀухъав чи вукӀин. Аллагьасул хӀакъаб нух буго дур малъиги. Лъилниги мурад цӀунун, гьесие хӀелиги дур пикруялда рекъоларо. Чи вихьун иш гьабулеб гӀамалги дур гьечӀо[+]. 17Гьединлъидал, бице нижеда. Дуда кин ракӀалде кколеб: Мусал Къануналда[†] рекъон бегьулебищ къайсарасе[†] магъало кьезе яги бегьуларебищ[+]?

18Гьезул хӀилла-макру бичӀчӀун, ГӀисаца абуна:

– ГӀай, нуж ххвелал гьарулел чагӀи! Щай нужеца дир хӀалал рихьулел[+]? 19Магъалоде кьезе кколеб цо гӀарац босе гьанибе дихъе.

Гьез гьесухъе цо динар[†] босун бачӀуна.

20ГӀисаца абуна:

– Лъил суратги хъвай-хъвагӀайги гьалда бугеб?

21Къайсарасул бугилан абуна гьез.

– Гьедин батани, къайсарасулаб къайсарасе кье, Аллагьасулаб Аллагьасе кье, – ян абуна ГӀисаца гьезда[+].

22Гьеб жавабалъ хӀикмалъизарурал гьел, живго гьевги тун, нахъе ана.


Хварал тӀаде рахъинариялъул хӀакъалъулъ

23[•]Гьебго къоялъ ГӀисахъе рачӀана саддукеял[†] абулел, къиямасеб къоялъ хварал тӀаде рахъине рукӀиналда божуларел гӀадамал, ва гьез ГӀисада гьикъана:[+]

24– Я, МугӀалим! Мусаца[†] абун буго: «Лъимер-бетӀерги гьечӀого цо пуланав чи хвани, гьесул вацас ячине кколин жиндирго вацасул къоролай, дов хварав вацасул наслу къинчӀого букӀине»[+]. 25Нижер вукӀана анкьго вац. ЧӀужу ячун хадув хвана бищун кӀудияв вац. Гьезул лъимер-бетӀер лъугьун букӀинчӀелъул, хадусев вацас ячана гьесул йикӀарай чӀужу. 26Гьединго ккана иш кӀиабилесулги, лъабабилесулги, анкьабилесде щвезегӀанги. 27Ахиралда хвана гьей гӀаданги. 28Къиямасеб къоялъ гьев анкьавго вацасда гьоркьоса лъил чӀужулъун гьей йикӀине йигей? Анкьасулго лъади йикӀиндалха гьей.

29Гьезие жавабалъе ГӀисаца абуна:

– Я ТӀухьдузда бугеб лъангутӀиялъ, я Аллагьасул къудраталда божунгутӀиялъ къосинарун руго нуж. 30Къиямасеб къоялъ чӀаголъаразул я лъудби, я росал рукӀине гьечӀо, зобалазда ругел малаикзабазул гӀадинаб гӀумру букӀине буго доба гьезулги. 31Хварал чӀаголъизе рукӀиналъул хӀакъалъулъ цӀаличӀебищ нужеца Аллагьас нужеда абураб гьадинаб калима: 32«Дун вуго Ибрагьимил[†] Аллагь, ИсхӀакъил[†] Аллагь, Якъубил[†] Аллагь»? Аллагь – гьев хваразул Аллагь гуро, чӀагоязул Аллагь вуго[+].

33Гьесухъ гӀенеккараб халкъ гӀажаиблъун хутӀана ГӀисал рагӀабазда.


Бищунго аслияб амруялъул хӀакъалъулъ

34[•]ГӀисаца саддукеял руцӀцӀун чӀезарунилан рагӀидал, фарисеял данделъана. 35Гьезда гьоркьоса цо динияв гӀалимчияс, ГӀисал хӀалбихьизелъун, гьесда гьикъана:

36– Я, МугӀалим! Къануналда[†] бищунго аслияб амру щиб кколеб? – абун.

37ГӀисаца гьесда абуна:

– «Дурго БетӀергьан Аллагь дуе вокьа дур тӀолабго ракӀалдалъун, дур тӀолабго рухӀалдалъун, дур тӀолабго гӀакълу-пикруялдалъун»[+]. 38Гьеб ккола бищунго аслияб ва тӀоцебесеб амру. 39Гьелдаго релълъараб буго кӀиабилебги: «Мунго гӀадин вокьа дуе дуда аскӀов вугевги»[+]. 40Гьеб кӀиябго амру буго тӀолабго Мусал къануналъулги аварагзабазул ТӀухьдузулги кьучӀ[+].


«Давудил вас гуро МасихӀ»

41[•]Фарисеял гьенире данделъараб мехалда, ГӀисаца гьезда гьикъана:

42– МасихӀил[†] хӀакъалъулъ щиб пикру нужер бугеб? Лъил вас гьев?

Давудил[†] василан жаваб кьуна гьез[+].

43ГӀисаца гьезда абуна:

– Илагьияб РухӀалъ[†] малъун, Давудица щайха гьев жиндир БетӀергьанлъун рикӀкӀунев вугев? Давудица абуна: 44«ТӀадегӀанав Аллагьас дир БетӀергьанасда абуна: „Дир кваранаб рахъалда гӀодов вукӀа, дица дур тушбаби дур хӀатӀазда цере чӀезаризегӀан“»[+]. 45Гьедин Давудица жинцаго МасихӀиде жиндир БетӀергьанилан абулеб бугеб мехалъ, Давудил вас кин гьев кколев?

46Лъиданиги кӀвечӀо ГӀисае жаваб кьезе, ва гьеб къоялдаса нахъе лъилниги бахӀарчилъи гӀечӀо гьесда щибниги гьикъизе[+].

#### 23 бетӀер


Диниял гӀалимзабиги фарисеялги какараб вагӀза

1[•]Гьебмехалъ халкъалдехунги жиндирго муридаздехунги ГӀисаца абуна:

2– Муса[†] аварагасул михӀрабалде рахун кӀалъалел руго гьанже диниял гӀалимзабиги[†] фарисеялги.[†] 3Гьединлъидал гьезухъ гӀенекке ва гьез абурабщинаб гьабе нужеца. Амма гьез гьабураб гьабуге. Гьез абулебги гьабулебги данде кколарелъулха[+]. 4Гьез раччи бакӀлъизабулеб буго ва гьеб гӀадамазул мугъзада лъолеб буго. Жидецагойин абуни гьелда биччун килищцин хъвалеб гьечӀо. 5Хириял рагӀаби тӀад хъварал чалуялги[*] гӀеблъизарун, гӀабаялъул гӀертелалги[*] халалъизарун, кинабго гьез гьабулеб буго гӀадамазда бихьизелъун[+]. 6Гьезие бокьула гьоболлъухъ кванил тӀотӀода нахъа бищунго хӀурматияб бакӀ кквезе ва синагогабазда[†] жанир киназдасаго церегӀан гӀодор чӀезе,[+] 7базаркъотӀноб халкъалъ жидеего салам кьезе ва гӀадамаз жидеда мугӀалимзабийилан абизе. 8Амма нужедаго мугӀалимзабийилан абизе биччаге нужеца. Щайин абуни, МугӀалим цо вуго нужер, нуж киналго вацал руго[+]. 9Гьаб ракьалда лъиданиги эмениланги абуге, цо вуго нужер Эмен – зобалазда вугев Эмен[+]. 10Нужедаго насихӀатчагӀийилан абизеги биччаге, гӀицӀго МасихӀ[†] вуго нужер НасихӀатчи. 11Нужер бищунго кӀудияв нужее хъулухъалъе чӀа абе[+]. 12Жинцаго живго тӀадегӀанлъизавурав гӀодовегӀанлъизе вуго, гӀодовегӀанлъизавурав тӀадегӀанлъизе вуго[+].

13Балагьги гӀазабги нужее, диниял гӀалимзаби ва фарисеял! Ххвелал гьаризе бокьула нужее! Зобалазул ПарччахӀлъиялъул нуцӀа рахана нужеца гӀадамазда цебе: нужгоги лъугьунел гьечӀо гьенире, лъугьине бокьаралги риччалел гьечӀо[+].

14-15Балагьги гӀазабги нужее, диниял гӀалимзаби ва фарисеял! Ххвелал гьаризе бокьула нужее! Ралъадалги ракьалги тирула нужеца, цогӀаги чи диналде вуссинародайилан. Амма диналде вуссун хадув, нужеца гьев, нуж кӀигогӀан цӀикӀкӀараб даражаялда, жужахӀалъул агьлулъун лъугьинавула.

16Балагьги гӀазабги нужее, бецал чагӀи квер ккун хадур цӀалел бецукал! Нужеца абула: «Мукъадасаб Рукъалъул[†] цӀар рехсон бараб гьа бихханиги бегьулилан, амма Мукъадасаб Рокъоб бугеб меседалхӀайин бараб гьа биххизе бегьуларилан»[+]. 17Бецал гӀабдалзаби руго нуж. Мукъадасаб Рукъищ хирияб бугеб, яги Мукъадасаб Рукъалъ жиб хиралъизабураб меседищ[+]? 18Нужеца цоги абула: «Къурбаналъул гьан лъолеб бакӀалъул цӀар рехсон гьедараб гьа бихханиги бегьулилан, амма гьениб лъураб къурбаналхӀаян гьедараб гьа биххизе бегьуларилан». 19Бецукал руго нуж! Къурбаналъул гьан лъолеб бакӀищ хирияб, яги гьеб бакӀалъ хиралъизабураб къурбанищ[+]? 20ХӀакъикъаталдаги къурбаналъул гьан лъолеб бакӀалъул цӀар рехсон гьедулаго, гьев чияс гьелдаго цадахъ гьениб лъун бугебщинабги рехсолеб бугогури. 21Мукъадасаб Рукъалъул цӀар рехсон гьедулаго, гьев чияс гьелдаго цадахъ гьеб рукъалъул БетӀергьанасул[†] цӀарги рехсолеб бугогури. 22ЗобалхӀайилан гьедулаго, гьев чияс гьелдаго цадахъ зобалазда бугеб тахги тахида вугевги рехсолел ругогури.

23Балагьги гӀазабги нужее, диниял гӀалимзаби ва фарисеял! Ххвелал гьаризе бокьула нужее! Нужеца садакъаде кьола сагӀаналъул, анисалъул ва мучариялъул анцӀил бутӀа[*], амма Къануналъул[†] бищунго аслиял ритӀухълъиги, рахӀму-хӀелмуги, Аллагьасде иман лъейги нужеца рехун тун руго. Гьебги гьабизе ккола, гьабцоябги рехун тезе бегьуларо[+]. 24Бецал чагӀи квер ккун хадур цӀалел бецукал руго нуж! КӀкӀара ургьибе ккелебилан хӀинкъун, лъим цӀцӀула нужеца, амма варанаби къулчӀулел руго.

25Балагьги гӀазабги нужее, диниял гӀалимзаби ва фарисеял! Ххвелал гьаризе бокьула нужее! Нужеца суркӀа-щуруналъул тӀасахун рахъ бацӀцӀад гьабун чураниги, гьелъул жаниса рахъ цӀун буго зулмуялдалъунги хъантӀиялдалъунги бакӀараралъул. 26Ле бецав фарисеяв, цин дуца суркӀа-щурун жаниса бацӀцӀад гьабе, гьелъул къватӀисахун рахъги бацӀцӀалъизе.

27Балагьги-гӀазабги нужее, диниял гӀалимзаби ва фарисеял! Ххвелал гьаризе бокьула нужее! ХъахӀаб лажбар бахараб хобалда релълъуна нуж. КъватӀисахун гьеб берцинго бихьула, амма гьелда жанибин абуни, хварасул ракьа-макъарги цогидаб хъублъиги букӀуна[+]. 28ТӀасан ралагьун, гӀадамазда ккола нуж вализаби ратилилан, амма жаниса нуж ххвелазул ва пасалъиялъул цӀун руго.

29Балагьги гӀазабги нужее, диниял гӀалимзаби ва фарисеял! Ххвелал гьаризе бокьула нужее! Цересел аварагзабазул хобазда тӀад мазарал гьарулел руго нужеца, вализабазул хобазда занал чӀвалел руго. 30Нужеца абулеб буго, дол умумузул заманаялъ ниж рукӀаралани, аварагзабазул би гӀодобе тӀеялъулъ нижеца гӀахьаллъи гьабилароанилан.[†][+] 31Гьелдалъун нужеца нугӀлъи гьабулеб бугогури дол аварагзаби чӀваразул васал нуж рукӀиналъе. 32Умумузул мунагьазул къолода тӀаде рикьиги балеб буго нужеца.

33Гьай, чӀегӀераб борхьил наслу! ЖужахӀалъуре рехизе бугеб хӀукмуялдаса кире нуж рорчӀилел?![+] 34Гьале дица нужехъе ритӀулел руго аварагзабиги, гӀакъилзабиги, гӀалимзабиги. Гьезул цоял нужеца чӀвазе ва хъанчида разе руго. Цогидал нужерго синагогабазда жанир цӀалаца рухизе руго, цо шагьаралдаса цогидалде лъутизаризе руго[+]. 35Дуниял бижаралдаса нахъе гӀодобе тӀураб тӀолабго бацӀцӀадаб бидул хӀакъ нужеда тӀаде ккезе буго. ВацӀцӀадав Гьабилидаса байбихьун, цинги Мукъадасаб Рукъалъул минаялдаги къурбан хъолеб бакӀалдаги гьоркьов шагьидлъарав Барахиял вас Закарияде щвезегӀан нужеца чӀварал аварагзабазул би буго гьеб[+]. 36ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гьаб умматалде тӀаде ккезе буго дозул бидул хӀакъ.


ГӀисаца бицунеб буго Иерусалималъул хӀакъалъулъ

37[•]Вай Иерусалим, Иерусалим! Аварагзаби чӀвалеб ва духъе ритӀарал Аллагьасул илчизабазда ганчӀал речӀчӀулеб шагьар! Чан нухалъха дие бокьун букӀараб, къурщица тӀанчӀи гӀадин, дур гӀадамал дирго кваркьиялда гъоркье рачине, амма нужее гьеб бокьичӀо[+]. 38Балагьея, нужер Хирияб Рукъ чӀобого хутӀила. 39«БетӀергьанас витӀун вачӀунев вугесда баркат лъеги», – ян нужеца абизегӀан вихьиларо нужеда дун гьанжеялдаса хадув[+].

#### 24 бетӀер


Дуниялалда ккезе бугелъул хӀакъалъулъ


Мукъадасаб Рукъ щущазабизе буго

1[•]ГӀиса Мукъадасаб Рокъоса къватӀиве лъугьун нахъе унаго, муридал гьесда аскӀоре рачӀана гьаб Мукъадасаб Рукъалъул[†] кӀодолъи бихьуларищилан. 2ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьаб кинабго бихьулищ? ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: ганчӀида лъураб цониги гамачӀ хутӀиларо гьаниб кӀалагъоркье чӀвачӀого[+].


Балагьал гӀемерлъизе руго

3Цинги Зайтуналъул магӀарда гӀодов чӀун ГӀиса вугеб мехалъ, батӀаго гьесда аскӀоре рачӀун, муридаз гьарана:

– Гьаб дуца абулеб бугебщинаб иш кида лъугьине бугебали ва мун вачӀиналъулги дуниял ахирлъиялъулги гӀаламатал кин загьирлъулелали бице нижеда.

4ГӀисаца абуна:

– Воре, цо лъицаниги къосинаризе гурин нуж![+] 5Чанги вукӀине вугелъулха жив МасихӀ[†] вугилан вачӀунев чи. Чангиял гьез къосинаризеги руго. 6Рагъал ккун ругилан ва ккезехъинги ругилан рагӀизе буго нужеда. Воре, нуж хӀинкъуге гьелдаса. Гьеб цебеккунго лъугьине ккола, ва гьеб жеги ахирзаман гуро. 7Цо халкъ цоги халкъалде, цо ханлъи цоги ханлъиялде тӀаде кӀанцӀила. БакӀ-бакӀалда ракъи баккила, ракь багъарила[+]. 8Гьеб кинабго ккола лъимер гьабизе хӀара чӀваялъул гӀадинаб унтиялъул байбихьи.

9Гьебмехалъ нуж рачина гӀазаб-гӀакъуба кьезе ва чӀвазе. Дун сабаблъун тӀолабго гӀаламалда рихина нуж[+]. 10Гьебмехалъ гӀемерисел гӀадамал къосина, цоцазе хилиплъила, цоцазда рихина[+]. 11ГӀемерал гьересиаварагзаби рахъина, гьез гӀемерисел къосинарила[+]. 12Пасалъи цӀикӀкӀиндал, гӀемерисезул рокьи ссун ина. 13Амма ахиралде щвезегӀан сабру гӀурав чи хвасарлъила[+]. 14Ва ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ гьаб Рохалил хабар тӀолабго дуниялалдаго лъазабила, киналго халкъазе нугӀлъун букӀине. Гьебмехалъин ахир букӀунеб[+].

15[•]Даниял аварагасда Аллагьас бицараб чӀунтелалъул къабихӀлъи хирияб бакӀалда бихьила нужеда, – цӀалулесда лъалин гьелъул магӀна –[+] 16гьебмехалъ мугӀрузде лъута абе Ягьудиялда[†] ругелал. 17Гьеб къоялъ тӀохда вугев, рокъоса къваригӀараб-тараб босизе, гъоркье рещтӀунгеян абе[+]. 18Хурив вугевги жиндирго ретӀел босизе нахъвуссунгеян абе. 19Вай, къинал руччабазе ва каранда хахулел лъимал ругел улбузе букӀинаха дол къояз кӀудияб къварилъи-гӀазаб![+] 20Хасало яги шамат[†] къоялъ лъутизе ккогегиян гьари-дугӀа гьабулел рукӀа нуж. 21Щаян абуни, гьебмехалъ рещтӀине буго дуниял бижаралдаса гьанжелъагӀан букӀинчӀеб ва хадубккун букӀине къотӀиги[†] гьечӀеб кӀудияб балагь[+]. 22Гьел къоял къокълъизаризе Аллагьасул къадар букӀинчӀебани, цониги рижи хвасарлъизе букӀинчӀо. Амма жинцаго тӀаса рищарал гӀадамазе гӀоло гьел къоял къокъ гьаризе хӀукму буго[+].

23Гьебмехалъ нужеда лъицаниги абуни, МасихӀ гьале гьанив вугилан, яги дова вугилан, воре, нуж гьелда божуге[+]. 24Щаян абуни, гӀемер рукӀине руго гьебмехалъ гьересимасихӀалги гьересиаварагзабиги. Чанги кӀуди-кӀудиял гӀаламатал ва мугӀжизатал рихьизарила гьез, бажарани, тӀаса рищарал муъминзабигицин къосинаризе бокьун[+]. 25Гьеб кинабго цебеккунго лъазабун толеб буго дица нужеда![+]

26Доле МасихӀ гӀицӀаб авлахъалда вугин абуни, гьениреги унге нуж, гьале рокъов жанив вахчун вугин гьевилан рагӀани, гьелдаги божуге. 27Бакъбаккудаса бакътӀерхьуде щвезегӀан тӀолабго зоб гвангъизабулеб пири гӀадин вачӀина ГӀадамил Лъимер.[†][+]

28Балкан бугеб бакӀалде чудкал ракӀарула[+].


ГӀадамил Лъимер кӀиабизеги вачӀине вуго

29[•]Дол къоязул гӀакъуба-къварилъиялдаса хадуб гьебсагӀатго бакъул нур тӀагӀун ина, ва моцӀрол канлъиги ссун ина. ЦӀваби зодиса гӀодоре гъенон рачӀина, ва къвакӀарал зобалги гьаргьадила[+]. 30Ва гьебмехалда зодиб лъугьина ГӀадамил Лъимадул гӀаламат. Ва дуниялалъул киналго халкъал гӀодила, гьезда вихьила накӀкӀазда гьоркьосан бергьараб къудраталда ва кӀодолъиялда ГӀадамил Лъимер вачӀунев[+]. 31Гьебмехалъ ссур пулеб гьаракь бахъина. Жинца тӀаса бищараб агьлу зобалазул гьаб рагӀалдаса бахъараб добцояб рагӀалде щвезегӀан – ункъабго рахъалдаса бакӀаризе жиндирго малаикзабиги ритӀила гьес[+].


Инжиралъул гъотӀол мисал

32[•]Нужеца мисалалъе босе инжиралъул гъветӀ. Гьелъул гӀаркьалабазда гӀекӀ базе ва тӀамах бижизе байбихьараб мехалъ, нужеда лъала рии тӀаде щолеб бугеблъи. 33Гьелдаго релълъун, гьел гӀаламатал рихьараб мехалъ, нужеда лъала гьеб нуцӀикӀалтӀе щун бугеблъи. 34ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дуниялалда гьаб наслу букӀаго лъугьине буго гьеб кинабго[+]. 35Зобалги ракьалги тӀагӀаниги, дир рагӀаби нахъе хутӀизе руго[+].

36[•]Амма цониги инсанасда лъаларо гьеб къо, гьеб сагӀат кида тӀаде щвезе бугебали. Я зобалазул малаикзабазда лъаларо, я Васасда лъаларо, гьеб лъала гӀицӀго Инсуда.


«Нуж рорчӀуда чӀа!»

37НухӀ аварагасул заманаялда букӀараб гӀадин букӀине буго ГӀадамил Лъимер вачӀараб мехалъги[+]. 38ТӀупан тӀелалде, кваналел-гьекъолел, лъудби рачунел, россабазе унел рукӀана дол къоязда гӀадамал, НухӀ гамида жаниве лъугьинегӀан. 39ТӀупан тӀун, гьелъ росун инегӀан, щибниги лъалеб жо букӀинчӀо гьезда. Гьедин букӀина ГӀадамил Лъимер вачӀиндалги[+]. 40Гьебмехалъ хурив векьарилев вугев кӀигоясул цояв вачина, цогидав хутӀила. 41Гьабихъ гӀатӀ ххенолей йигей кӀиго чӀужугӀаданалъул цояй ячина, цогидай хутӀила.

42Гьединлъидал нуж рорчӀуда чӀа, нужеда лъаларелъул нужер ТӀадегӀанав кида вачӀиневали[+]. 43Рукъалъул бетӀергьанасда лъалеб бугони цӀогьор вачӀунеб заман, рорчӀи ккун, гьес цӀогьор жаниве лъугьине виччаларевлъи лъала нужеда[+]. 44Гьединлъидал нужги хӀадурго рукӀа, ракӀалдаго гьечӀеб заманаялъ вачӀине вугелъул нужехъе ГӀадамил Лъимер[+].

45[•]Жиндир рагьтӀателазе бетӀерлъи гьабеян ва гьезие ригь-ригьалда квен-тӀехги чӀезабеян тарав рагьтӀател, 46гьесул бетӀергьан тӀадвуссун вачӀараб мехалда ритӀухъго ва цӀодорго хӀалтӀулев вукӀин гьесда лъани, – гьардарав гурищ гьединав рагьтӀател[+]. 47ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: бетӀергьанас гьединав рагьтӀателасда божун тела жиндир тӀолабго магӀишат.

48Амма гьедин тарав квешав рагьтӀател, жиндирго бетӀергьан тӀадвуссун вачӀине гӀезегӀан заман бугин ракӀалдеги ккун,[+] 49живго гӀадал рагьтӀателал рухизе-кьабизе лъугьани ва гьекъолдухъабигун кваналев-гьекъолев чӀани, щиб ккелеб? 50Гьесда ракӀалдаго гьечӀеб къоялъ ва вачӀиниланго ккечӀеб сагӀаталъ тӀаде рехун вачӀина гьесул бетӀергьан. 51КӀихӀи хъвалхьина гьес гьев рагьтӀател. Ххвелал гьарулесул можоро бахъараб гӀадин ккела гьесул иш. ГӀодилел ва цаби къерщезарулел хутӀила гьединал гӀадамал[+].

#### 25 бетӀер


АнцӀго ясалъул мисал

1Гьебмехалъ Зобалазул ПарччахӀлъи релълъине буго бахӀарасда дандчӀвазе сардилъ нахул чирахъалгун бахӀаралъул бакӀалде арай анцӀго ясалда[*][+]. 2Гьезул щугояй тохай йикӀун йиго, щугояй цӀодорай йикӀун йиго. 3Тохал ясаз чирахъал росун руго, чирахъазухъе тӀезе нах цадахъ босун гьечӀо. 4ЦӀодоразин абуни, пурччби цӀун нахги босун буго чирахъазда цадахъ. 5БахӀарав кватӀун вуго, гьесда дандчӀвазе арал киналго ясалги гъапуллъун ккун руго, цинги кьижун ккун руго гьел[+]. 6Сордо бащалъараб мехалъ, цо ахӀи бахъун буго, гьале бахӀарав вачӀунев вугин, гьесда дандчӀвазе рахъаян. 7Гьебмехалъ, тӀаде рахъун, киналго ясал чирахъал рекъе-решезаризе лъугьун руго. 8Тохал ясаз цӀодоразда абун буго жидер чирахъазухъе тӀезе нах кьейин, гьел свинехъин ругилан. 9ЦӀодорал ясаз гьезда абун буго, кӀиязего хвараб гьабичӀого, нужерго чирахъазе нах босизе нуж тукаде ун лъикӀилан. 10Нахуда хадур гьел араб мехалъ, бахӀарав вачӀун вуго. ХӀадурго чӀун ратаралги цадахъ рачун, бахӀарав бертадул рокъове лъугьун вуго. Нахъасан нуцӀаги рахан буго[+]. 11Цинги рачӀун руго дол ясал.

– Я, бетӀерчӀахъад! Я, бетӀерчӀахъад! НуцӀа ричӀе нижее, – ян ахӀдезе лъугьун руго гьел[+].

12– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дида лъалел чагӀи гуро нуж! – абун жаваб кьун буго бахӀарас[+].

13Гьединлъидал, рорчӀуда чӀа нуж: я къо, я сагӀат лъаларелъул нужеда[+].


Меседил гъурщазул мисал

14[•]Цоги гьеб релълъинабизе бегьула сапаралъ иналде, ахӀун рагьтӀателалгун, гьезухъе цӀунизе жиндирго боцӀи-рикъзи кьурав цо пуланав чиясда. 15Цоясухъе гьес кьун буго щуазарго месед, цогиясухъе – кӀиазарго месед, лъабабилесухъе – азарго месед, – щивасухъе гьесул бажари-гьунаралда рекъон. Цинги сапаралъ ун вуго. 16Щуазарго месед щварас, гьебсагӀат инеги ун, гьелдасан щуазаргоги месед хайирлъизабун буго. 17КӀиазарго щварас гьединго кӀиазаргоги месед хайирлъизабун буго. 18Азарго месед щварас, инеги ун, бухъун гвендгун, ракьулъ бахчун буго жиндирго бетӀергьанасул[†] месед.

19Гьелдаса гӀемераб заман индал, тӀадвуссун вачӀун, гьезул бетӀергьанас рагьтӀателал ахӀун руго доб меседалъул хӀисаб-суал гьабизе[+]. 20Щуазарго месед жиндихъе кьун букӀарав рагьтӀателас, вачӀун гьесда абун буго: «Гьале, бетӀерчӀахъад, дуца дихъе кьун букӀараб щуазарго месед, гьале гьелдасан хайирлъараб щуазарго меседги». 21Гьесул бетӀергьанас абун буго гьебмехалъ: «ХӀалчӀахъаги дур, дир лъикӀав ва ритӀухъав рагьтӀател, гьитӀинаб божилъиялъе дуца дида цебе ритӀухълъи бихьизабидал, кӀудиябги божун тела дуда. Дурго бетӀергьанасулгун рохел гӀахьал гьабе»[+]. 22КӀиазарго месед жиндихъе кьун букӀарав дов рагьтӀателас вачӀун гьесда абун буго: «Гьале, бетӀерчӀахъад, дуца дихъе кьун букӀараб кӀиазарго месед, гьале гьелдасан хайирлъараб кӀиазарго меседги». 23Гьесул бетӀергьанас абун буго гьебмехалъ: «ХӀалчӀахъаги дур, дир лъикӀав ва ритӀухъав рагьтӀател, гьитӀинаб божилъиялъе дуца дида цебе ритӀухълъи бихьизабидал, кӀудиябги божун тела дуда. Дурго бетӀергьанасулгун рохел гӀахьал гьабе». 24Азарго месед жиндихъе кьун букӀарав рагьтӀателас вачӀун гьесда абун буго: «Я, бетӀерчӀахъад! Дида лъалаан мун дуцаго бекьичӀеб лъилъулев, дуцаго кӀутӀичӀеб бищулев, согӀав чи вукӀин. 25Дукьа хӀинкъун, дица доб азарабго месед ракьулъ бахчун тун букӀана. Гьале нахъе босе дурго гьаб». 26«Гьай, квешав ва кӀвахӀалав рагьтӀател! – ан абун буго гьесул бетӀергьанас. – Дуда лъалеб букӀун буго дицаго бекьичӀеб лъилъулев, дицаго кӀутӀичӀеб бищулев чи дун вукӀин[+]. 27Гьединлъидал дуца гьаб дир месед базаргабазухъе къарзалъ кьезе кколаан. Жакъа тӀадвуссун вачӀараб мехалъ, хайиргун цадахъ нахъе щвелаангури гьеб дихъе». 28Цинги абун буго, гьасухъаги босун, гъоб азарабго месед дов анцӀазарго месед бугесухъе кьейилан.

29«Кодолъи бугевщинасе, гӀунги тӀокӀлъиледухъ, тӀадеги кьезе буго, кодолъи гьечӀесухъа бугебги бахъизе буго[+]. 30Гьев пайда гьечӀев рагьтӀател дове бецӀаб къотӀнове рехе. ГӀодилел ва цаби къерщезарулел рукӀина дора гӀадамал»[+].


МасихӀица суд гьабила

31Киналго малаикзабигун цадахъ жиндирго хӀалкӀолъигун ГӀадамил Лъимер[†] вачӀараб мехалъ, къудраталъул тахида гӀодов чӀела гьев[+]. 32Киналго халкъал данделъила гьесда цере гьебмехалъ, ва вехьас чахъабиги цӀцӀаниги ратӀа гьарулел гӀадин, цоцаздаса ратӀа гьарила[+]. 33Чахъаби гьес жиндирго кваранаб рахъалда чӀезарила, цӀцӀани квегӀаб рахъалда чӀезарила. 34Гьебмехалъ ПарччахӀас кваранаб рахъалда ругезда абила: «Ле, дир Инсул баркат лъурал гӀадамал, дуниял бижаралдаса нахъего нужее къачӀан букӀараб ПарччахӀлъи босизе рачӀа[+]. 35Щайин абуни, дун вакъун хутӀидал – нужеца кваназавуна, къечон хутӀидал – гьекъезавуна, сапаралда вукӀун, къотӀнов хутӀидал – рокъове вачун, гьоболлъи гьабуна[+]. 36ТолохӀочон хутӀидал – нужеца дие ретӀел кьуна; дун унтараб мехалъ – нуж диде раккизе рачӀана; дун туснахъалъуве ккедал – нуж дихъе хьвадана»[+].

37Гьел муъминзабаз абила: «Я, БетӀерчӀахъад! Вакъун ватун – кида нижеца мун кваназавурав? Къечон ватун – кида гьекъезавурав? 38КъотӀнов ватун – кида нижеца мун рокъове вачарав? ТолохӀочон ватун – кида нижеца дуе ретӀел кьураб? 39Унтун яги туснахъалъув ватун – кида ниж духъе рачӀарал?»

40ПарччахӀас, гьезие жаваб кьун, абила: «ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дир бищунго гӀисинал вацазул цоясениги нужеца гьабурабщинаб, гьеб буго дие гьабураб лъикӀлъи»[+].

41КвегӀаб рахъалда ругезда абила гьес гьебмехалъ: «Дида аскӀоса нахъе а, нагӀана кьураб агьлу! Илбисалъеги гьелъул рахъ ккурал малаикзабазеги къачӀан бугеб абадияб цӀадулъе а[+]. 42Дун вакъун хутӀидал – кваназавичӀо нужеца, къечон хутӀидал – гьекъезавичӀо. 43Сапаралда вукӀун дун къотӀнов хутӀидал – рокъове вачун, гьоболлъи гьабичӀо нужеца, дун гӀицӀтолохӀоч хутӀидал – ретӀине ретӀел кьечӀо, дун унтараб мехалъ ва туснахъалде ккедал – дихъе рачӀинчӀо нуж». 44Гьебмехалъ дозги гьесда абила: «Я, БетӀерчӀахъад! Вакъун хутӀун – кида мун нижеда ватарав? Къечон хутӀун – кида ватарав? КъотӀнов хутӀун, яги гӀицӀтолохӀоч хутӀун, яги унтун, яги туснахъалде ккун – кида мун нижеда ватарав? Кида нижеца дуе хъулухъ гьабичӀеб?»

45Гьес жаваб кьела: «ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: бищунго гӀисиназул цоясениги гьабичӀебщинаб, гьеб буго нужеца дие гьабичӀого тараб лъикӀлъи»[+]. 46Гьединазе букӀина абадияб тамихӀ, ритӀухълъаразе букӀина абадияб гӀумру![+]

#### 26 бетӀер


Ягьудиязул кашишзаби ургъула ГӀиса тӀагӀинавизе

1[•]Гьеб хабар бицун лъугӀараб мехалъ, жиндирго муридазда ГӀисаца абуна:

2– Нужеда лъалаха кӀиго къоялдасан Пасхаялъул[†] байрам букӀине бугеблъи. Гьеб къоялъ ГӀадамил Лъимадуе хилиплъизе руго ва гьев хъанчида вазе вуго[+].

3Кайафа абун жинда цӀар бугев бищунго кӀудияв кашишасул[†] кӀалгӀаялъуре данделъун рукӀана гьебмехалъ чӀахӀиял кашишзабиги[†] халкъалъул чӀухӀби-хӀакимзабиги. 4Гьез хӀукму гьабуна, хӀилла-рекӀкӀалдалъун кквезеги ккун, ГӀиса чӀвазавизе кколилан. 5Амма байрамалъул къоялъ бегьиларин, халкъалъул дандечӀей багъаризе бегьулилан абулеб букӀана гьез.


Цо чӀужугӀаданалъ ГӀисае гьабураб лъикӀлъи

6[•]Барасалъ[†] унтарав Симон абулев чиясул бакӀалда Бетаниялда кваназе гӀодов чӀун ГӀиса вугеб мехалъ,[+] 7цӀакъ къиматаб ва бацӀцӀадаб махӀгьуинаб нахул цӀураб щагӀил сурахӀиги босун ячӀарай цо пуланай чӀужугӀаданалъ, гьеб гьесул ботӀроде чӀехьола. 8Гьеб бихьараб мехалъ, ГӀисал муридазул ццин бахъана:

– Щай гьабгощинаб нах гӀадада хвезабулеб? 9Гьеб нахги хирияб багьаялде бичун, гьелъухъ щвараб гӀарац мискинзабазе садакъаде кьезе бегьилаан.

10Гьезул пикру бичӀчӀун, ГӀисаца гьезда абуна:

– Щай нужеца гьей къварид гьаюлей? Дие лъикӀлъи гьабулейлъидал гьей йигей. 11Мискинзаби кидаго ратила нужеда аскӀор. Дунин абуни, кидаго гуро нужгун вукӀунев[+]. 12Дир черхалда тӀаде махӀгьуинаб нахги тӀун, гьей чӀужугӀаданалъ хабалъейин дун къачӀалев вугев[+]. 13ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: тӀолабго дуниялалда гьеб Рохалил хабар лъазабунщинаб бакӀалда бицен букӀине буго, гьай гӀаданги ва гьалъ дие гьабураб лъикӀлъиги ракӀалде щвезабун[+].


Ягьуда Искариот ГӀисае хилиплъула

14[•]Гьебмехалъ анцӀила кӀиявго чапарасда[†] гьоркьов вукӀарав Ягьуда Искариот абулев чияс, чӀахӀиял кашишзабазухъе ун, гьезда гьикъана:[+]

15– ГӀиса дица нужер кверде кьуни, щиб нужеца дие кьелеб? – ан.

Лъеберго гӀарцул гъурущ кьезе къотӀи[†] гьабуна гьез Ягьудае[+]. 16Гьелдаса нахъе Ягьудаца балагьулеб букӀана ГӀиса гьезул кверде кьезе санагӀалъи бугеб бакӀги заманги.


Пасхаялъул квен

17[•]РеччичӀел Панкъазул Байрамалъул тӀоцебесеб къоялъ, ГӀисахъе рачӀун, муридаз гьикъана:

– Пасхаялъул квен киб кваназе дуе бокьилеб? Нижеца хӀадур гьабила[†] гьеб.

18ГӀисаца абуна:

– Шагьаралда вугев цо пуланав чиясухъе ун, гьесда абе нужеца, жиндир болжалги гӀагарлъун бугелъул, Пасхаялъул байрам жиндирго муридазда цадахъ дур бакӀалда тӀобитӀилин абизе ритӀанин ниж нижер МугӀалимасилан.

19ГӀисаца абурабги тӀубазабун, гьез пасхаялъул квенги хӀадур гьабуна.

20Дуниял рукӀкӀараб мехалъ вачӀун, анцӀила кӀиявго муридасда цадахъ кваназе гӀодов чӀана ГӀиса. 21Кваналел рукӀаго, гьес абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: нужер цояв дие хилиплъила[+].

22Кутакалда пашманлъана гьел. Цин-циял рахъун цӀехана:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дун гуро гурищ? – абун.

23ГӀисаца гьезда абула:

– Дида цадахъ гьаб гъадринибе квер бегьулев вугев чи хилиплъизе вуго дие. 24ГӀадамил Лъимадул иш ккезе буго ТӀухьдузда хъван бугеб куцалда. Амма квешаб балагь рещтӀине бугебха ГӀадамил Лъимер[†] тушбабазул кверде кьурав чиясде. Дуниялалда вижичӀевани лъикӀан гьесие[+].

25Гьесие хилиплъарав Ягьудаца гьикъана гьебмехалъ:

– Дун гуро гурищ, Рабби[*]? – ян.

ГӀисаца гьесда абуна:

– Дуца абулеб бугоха гьедин.

26[•]Гьедин кваналел рукӀаго, ГӀисаца, цо чедги кодобе босун, тӀаде дугӀаги гьабун, бек-бекун муридазухъе кьолаго, абуна:

– Босе, кванай. Гьаб буго дир черх[+].

27Цинги, чогърол цӀураб щурунги кодобе босун, Аллагьасе реццги гьабун, гьезухъе кьолаго, ГӀисаца абуна:

– Кинацаго гьекъе гьаб щурумалъуса. 28Гьаб буго киназулго мунагьал чуризе гӀоло тӀолеб дир би – ЦӀияб КъотӀи[†] щулалъиялъе тӀолеб би[+]. 29Дица нужеда абулеб буго: дир Инсул ПарччахӀлъиялда цӀияб чагъир нужеда цадахъ гьекъолеб къо тӀаде гӀунтӀизегӀан, дица гьаб цӀолбол цӀураб жа тӀокӀаб гьекъезе гьечӀо.

30Цинги гьез туркаби ахӀана, гьениса рахъун ун, Зайтуналъул магӀарде рахана[+].


«Дуца дидаса инкар гьабила»

31[•]Гьебмехалъ ГӀисаца гьезда абула:

– Дида аскӀоб яхӀ рехараб жо гьабизе буго къаси нужеца кинацаго. ТӀехьалда хъван бугелъул:

«Дица вехь чӀвала, гӀиял рехъенги рахъ-рахъалде тӀурун ина»[+].

32Хун тун хадув чӀаголъараб мехалъ нужедаса цеве щвела дун Галилеялде.[†][+]

33Пётрица гьесда абуна:

– Киназго яхӀ реханиги, дица киданиги яхӀ рехиларо.

34ГӀисаца гьесда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: гьанже радакье хӀелеко бахъиналде лъабцӀул инкар гьабизе буго дуца дидаса.

35Пётрица гьесда абуна:

– Дуда цадахъ хвезе кканиги, дица дудаса инкар гьабизе гьечӀо, – ян.

Гьедин абулеб букӀана киналго цогидал муридазги[+].


Гетсемания ахикь ГӀисал гьари-дугӀа

36[•]Цинги ГӀиса гьезда цадахъ Гетсемания абулеб бакӀалде уна. Гьес муридазда абула:

– Нуж гьанир гӀодор чӀун рукӀа, дове ун, Аллагьасе гьари-дугӀа гьабун дун вачӀинегӀан.

37Пётрги Зебедайил кӀиявго васги рачана ГӀисаца жиндаго цадахъ, ва гьев ккана къваридаб ва пашманаб ургъалилъе. Гьебмехалъ ГӀисаца гьезда абула:[+]

38– Хвалил гӀазаб буго дир рекӀее. Нуж гьанир дида цадахъ рукӀа ва рорчӀуда чӀа[+].

39Цинги, дагьав довегӀанги ун, кӀалагъоркьеги речӀчӀун, гьари-дугӀаялда абулеб букӀана гьес:

– Я, дир Эмен! Бегьулеб батани, гьеб хвалил лълъар гьекъезабуге дида. Амма дие бокьухъе гуреб, дуего бокьухъе букӀине биччанте[+].

40ТӀадвуссун вачӀиналде, муридал кьижун ратана. Гьес Пётрида абуна:

– Цо сагӀаталъ дида цадахъ кьижичӀого чӀезе кӀолеб букӀинчӀебищ нужеда? 41Воре, нуж рорчӀуда чӀа! Гьари-дугӀаялде русса, нужго къосинарунгутӀизе. Инсанасул рухӀ – лебалаб, черх – загӀипаб[+].

42Нахъеги довегӀанги ун, гьари-дугӀа гьабуна:

– Я, дир Эмен! Гьеб хвалил лълъар дица гьекъечӀого гӀолареб батани, дуе бокьухъе букӀине биччанте[+].

43Гьанжеги тӀадвуссун щведал, ГӀисада гьел ратула, беразул тӀелхал бакӀлъун, кьижун ккун. 44Гьелги жалго тун, нахъеги довегӀанги ун, лъабабизеги гьари-дугӀаялда долго рагӀаби абизе лъугьана ГӀиса. 45Цинги тӀадвуссун вачӀун, гьес муридазда абуна:

– Нуж жеги рахӀаталда кьижунищ ругел? Гьале тӀаде гӀунтӀана доб ГӀадамил Лъимер мунапикъзабазул кверде кьолеб сагӀат[+]. 46Гьа, рахъа, доле хиянатчи тӀаде щолев вугин.


ГӀиса ккун вачун уна

47[•]ГӀисаца гьедин абулаго, гьале тӀаде щвана Ягьуда – дол анцӀила кӀигояздасан цояв. Гьесда цадахъ хвалчабигун, тӀилалгун тӀаде бачӀунеб букӀана чӀахӀиял кашишзабазги чӀухӀби-хӀакимзабазги битӀараб гӀемераб халкъ[+]. 48Хиянатчияс гьезда лъазабун букӀана: «Дица убач гьабурав чи ГӀиса вукӀина. Цинги ккве нужеца гьев». 49Ягьуда битӀун ГӀисада аскӀове уна.

– Ассаламу гӀалайкум, Рабби! – янги абун, ГӀисада убач гьабула.

50ГӀисаца гьесда абула:

– Дурго мурад тӀубазабе, гьудул, гьанже.

ГьебсагӀат тӀадречӀчӀун гӀадамаз ГӀиса къан ккола.

51Гьебмехалъ ГӀисал цо муридас лъалиниса бахъун хьвагӀараб хвалчаца цо чиясул (гьев вукӀана бищунго кӀудияв кашишасул рагьтӀател) гӀин къотӀун рехула[+]. 52ГӀисаца гьев муридасда абуна:

– Хвалчен лъалиниб лъе! Хвалчен бахъарав хвалчадалъун хвезе вуго[+]. 53Дие кумекалъе гьабсагӀат малаикзабазул анцӀила кӀигоялдаса цӀикӀкӀун бо битӀеян дирго Инсуда гьаризе дида кӀоларебиланищ дуда ракӀалде кколеб? 54ТӀухьдузда хъвавухъе лъугьинарогури гьебмехалъ.

55ГьебсагӀаталъ ГӀисаца гьел гӀадамаздехун вуссун абуна:

– Хвалчабигун, тӀилалгун хъачагъасде гӀадин кӀанцӀанагури нуж дун кквезе. Щибаб къоялъ халкъалъе вагӀза-насихӀат гьабулев Мукъадасаб Рокъов гӀодов чӀун вукӀунаангури дун, гьениб нужеца диде квер борхичӀо[+]. 56Амма гьаб кинабго лъугьунеб буго аварагзабазул ТӀухьдузда хъвараб ритӀухълъизелъун.

Гьебмехалъ киналго муридал, вукӀаралъув гьевги тун, лъутун уна[+].


ГӀиса тӀадегӀанаб судалда цеве чӀезавула

57[•]Гьез ГӀиса вачана Кайафа абулев бищунго кӀудияв кашишасул бакӀалде. Гьенир данделъун рукӀана диниял гӀалимзаби[†] ва чӀухӀби-хӀакимзаби. 58Пётрги вукӀана нахъа-нахъа чӀун вачӀунев, ва гьездаго хадув цун, бищунго кӀудияв кашишасул азбаралъухъе щвана гьев. Жаниве лъугьун, гӀодов чӀана.

59Гьебмехалъ чӀахӀиял кашишзабазги тӀолабго тӀадегӀанаб судалъги[†] балагьулеб букӀана ГӀиса чӀвазе къотӀиялъе гӀураб гӀайиб гьесде гӀунтӀизабизе гьересинугӀлъи. 60Амма гьеб гьезухъе щолеб букӀинчӀо, гьересинугӀлъиялъе гӀезегӀанго гӀадамал гьенире рачӀунел рукӀаниги. Амма ахиралда кӀиго чи вачӀун, 61гьез бицана, гьас абулеб букӀанин Аллагьасул Мукъадасаб Рукъ[†] щущазабизе ва лъабго къоялде цӀидасан гьеб базе кӀолин жиндаян[+]. 62Гьебмехалъ, тӀаде вахъун, бищунго кӀудияв кашишас ГӀисада гьикъана:

– Дуда данде нугӀлъи гьабун гьаз бицунеб бугеб жоялъе жаваб кьезе рагӀигойищ дур гьечӀеб[+]?

63ГӀиса вуцӀцӀун чӀун вукӀана. Бищунго кӀудияв кашишас гьесда абуна:

– ХӀакъав Аллагьасул цӀар бахъун гьарулеб буго дица дуда: Аллагьасул Вас МасихӀ[†] мун ватани, вугилан абе нижеда.

64ГӀисаца гьесда абуна:

– Дуцаго абулеб бугоха гьедин, амма дица нужеда абулеб буго: гьанжеялдаса хадув ГӀадамил Лъимер нужеда вихьила Къудратав Аллагьасул кваранаб рахъалда гӀодов чӀун ва зобалазул накӀкӀул парчабазда тӀад вачӀунев[+].

65Гьебмехалъ бищунго кӀудияв кашиш, жиндаго тӀад букӀараб ретӀелги тӀутӀун балаго, ахӀдезе лъугьана:

– Гьас гӀасиял-пасикъал жал рицунел руго. ТӀокӀалги сундуе нилъее нугӀзал къваригӀарал? Гьале гьабсагӀат рагӀанагури гьасул гӀасиял-пасикъал рагӀаби. Щиб пикру нужер бугеб[+]?

66Киназго абуна гьев чӀвазе къотӀизе кколилан[+].

67Цинги гьел ГӀисал бадире тударизе, гьев вухизе лъугьана.

68– Мун авараг ватани, лъица кьабурабали бице, МасихӀ! – анги абун, гьесул кӀаркьен чӀвалаан.


Пётрица ГӀисадаса инкар гьабула

69[•]Азбаралъув гӀодов чӀун вукӀарав Пётрида аскӀое ячӀун, цо гъаравашалъ абуна:

– Мунги вукӀанагури Галилеялдаса ГӀисада цадахъ.

70Киназдаго цебе нагӀадала ккун, Пётрица абуна дуца бицунеб жо щибилан.

71Пётр кавудухъехун унаго, гьений йикӀарай цоги гъаравашалда вихьана гьев. Гьенир аскӀор ругезда гьелъги абуна гьав чи Назареталдаса ГӀисада цадахъ вукӀанилан. 72Гьев чи жинда лъаларилан гьедун нагӀадала ккуна Пётрица гьанжеги. 73ГӀемер мехго балелде гьенир рукӀарал гӀадамаз, аскӀоре рачӀун, Пётрида абуна: «Гьайгьай, мунги дозул чи вуго. МацӀалъухъ балагьун лъалеб буго мун ватӀа вахъизе». 74Гьебмехалъ Аллагьасул цӀар бахъун гьедаризе лъугьана гьев чи жинда лъаларилан. ГьебсагӀат рагӀана гӀегӀедулеб хӀелкил гьаракь. 75Пётрида ракӀалде щвана радакье хӀелеко бахъиналде, лъабцӀулго инкар гьабилин дуца дидасайилан ГӀисаца жиндаго абун рукӀарал рагӀаби. КъватӀиве ун гӀек-гӀекиялда гӀодана Пётр[+].

#### 27 бетӀер


ГӀиса Пилатида цеве чӀезавула

1[•]Дуниял рогьарабго, чӀахӀиял кашишзабазги[†] халкъалъул чӀухӀби-хӀакимзабазги – киназго ГӀисада дандечӀараб хӀукму гьабуна гьев чӀвазе къотӀизе.[†] 2Вухь-вухьун вачун ГӀиса кьуна Пилат сардарасухъе.[†][+]

3[•]ГӀисае хилиплъарав Ягьудаца, гьев чӀвазе хӀукму гьабун букӀин лъайдал, жинцаго гьабуралдаса ракӀ бухӀун, доб лъеберабго гӀарцул гъурущ чӀахӀиял кашишзабазухъеги чӀухӀби-хӀакимзабазухъеги нахъе кьуна. 4Гьес абуна: «ГӀайибго гьечӀеб бидул хӀакъги мунагьги ккана диде». Гьез абуна: «Нижеца щиб гьабеянха мун вугев? Дур иш буго гьеб». 5Мукъадасаб Рокъобе рехун гьеб гӀарацги тун, Ягьуда нахъе ана ва живго жинцаго гъанкъана[+]. 6Гьеб гӀарацги кодобе босун, чӀахӀиял кашишзабаз абуна чиясул бидухъ щвараб гӀарац, Къануналда[†] рекъон, Мукъадасаб Рукъалъе[†] садакъаде кьезе бегьуларилан[+]. 7Цинги гьез, цоцазда дандбан, хӀукму гьабуна гьеб гӀарцухъ «ЩагӀихъанасул хур» абулеб бакӀ бичун босизе ва гьеб апарагзаби рукъизе хабалазе тезе. 8Гьединлъидал гьеб бакӀалда жакъа къоялделъагӀанги «Бидул хур» абун цӀар хутӀун буго. 9Гьедин ритӀухълъана Иеремия аварагасул гьадинал рагӀаби: «Ва гьезие щвана лъеберго гӀарцул гъурущ, гьез багьа чӀезабурасухъ кьураб мухь, гьединаб букӀана Исраилил наслуялъул цо-цо гӀадамаз гьесухъ чӀезабураб багьа. Гьеб гӀарцухъги щагӀихъанасул хур босана гьез[+]. 10Гьедин лъазабуна дида БетӀергьанас».

11[•]Сардарасда цеве чӀезавуна ГӀиса. Сардарас ГӀисада гьикъана:

– Мунищха кколев жугьутӀазул ПарччахӀ?

ГӀисаца жаваб кьуна:

– Дуца абулеб бугоха гьедин[+].

12Амма чӀахӀиял кашишзабазги чӀухӀби-хӀакимзабазги жинде гӀайиб гӀунтӀизабулеб мехалъ, ГӀисаца жаваб кьечӀо. 13Гьебмехалъ Пилатица гьесда абуна:

– Дуда рагӀулеб гьечӀищ гьаз, дуде гӀайиб гӀунтӀизабун, гьабулеб бугеб нугӀлъи[+]?

14Цо рагӀи абунцин ГӀисаца жаваб кьечӀелъул, сардар цӀакъ гӀажаиблъун-хӀикмалъун хутӀана.


ХӀукму гьабула Барабба виччазе ва ГӀиса хъанчида вазе

15[•]ГӀадат букӀана халкъалъе бокьарав цо туснахъ сардарас байрамалъул къоялъ къватӀиве виччалеб. 16Гьеб заманаялда туснахъалъув вукӀана Барабба абун цо цӀар рагӀарав такъсирчи. 17Халкъ бакӀарараб мехалъ Пилатица гьикъана:

– Нужехъе къватӀиве щив виччазе нужее бокьилеб: Бараббайищ яги МасихӀилан[†] жинда абулев ГӀисайищ?

18(Пилатида лъалеб букӀиндалха жахӀда-хӀусудалъ хӀал гьабун жиндихъе кьурав чи гьев вукӀин.)[+] 19ХӀукму къотӀизе тахида гӀодов чӀун Пилат вугеб мехалъ, чӀужуялъ чи витӀун вачӀана, нолъ ГӀисал рахъалъ бихьараб квешаб макьуялъ гӀазаб кьолеб бугин жиндие, дуца гьев щибго гӀайиб гьечӀев валиясе расги гьабугейилан абизе. 20Амма чӀахӀиял кашишзабазги чӀухӀби-хӀакимзабазги халкъ мукӀур гьабун букӀана Барабба къватӀиве виччаян ва ГӀиса чӀвазе къотӀеян гьаризе[+]. 21Сардарас гьезда гьикъана:

– Гьел кӀиязулго кинавав къватӀиве виччазе нужее бокьилеб?

– Барабба, – ян абуна гьез.

22Цинги Пилатица гьезда гьикъана:

– Гьедин батани, МасихӀилан жинда абулев ГӀисада щибха гьабилеб?[†]

Гьел киназго абуна:

– Хъанчида вазе ккола гьев!

23Пилатица гьебмехалъ абуна:

– Гьас гьабураб квешлъигӀаги щиб?

Амма гӀадамал тӀадеги цӀакъ ахӀдезе лъугьана:

– Хъанчида вазе ккола гьев![+]

24Гьабизе кӀолеб жо гьечӀеблъи бихьун, хӀатта гъалмагъир ккезехъин букӀин бичӀчӀун, Пилатица, лъимги бачӀинабун, кверал чурана, гьел гӀадамазда бихьуледухъ. Цинги гьес абуна:

– Щибго гӀайиб гьечӀев гьав чиясул бидул хӀакъ дида тӀад гьечӀо. Гьаб иш нужер буго[+].

25Кинабго халкъалъ жаваб кьуна:

– Гьесул бидул хӀакъ нижедаги нижер лъималаздаги тӀад буго[+].

26Гьебмехалъ Пилатица Барабба гьезухъе виччана. ГӀиса цӀалаца вухеян ва хъанчида ваян амру гьабуна[+].


БагӀараб гӀабаги зазил хьухьун гьабураб тажги

27[•]Цинги сардарасул рагъухъабаз ГӀиса вачана претория абулеб кӀалгӀаялъул азбаралъуве. Рагъухъабазул тӀубараб полк бахъинабун букӀана гьенибе. 28ТӀаса ретӀелги бахъун, бецӀбагӀараб ххамил гӀаба ххола ГӀисада тӀад. 29Зазил хьухьун гьабураб тажги лъола гьесул ботӀрода, кваранаб квералъухъе гӀансаги кьола. Цинги, гӀад-хочӀие гьавун, гьесда цере накабазда чӀола: «ЖугьутӀазул парччахӀ чӀахъаги!» – ян ахӀулаго. 30Гьел ГӀисаде тударула, гӀонсоца бетӀер бухула[+]. 31ХӀалхьезегӀан инжит-хӀакъирги гьавун, доб гӀабаги тӀаса бахъун, жиндирго ретӀел ретӀуна гьесда тӀад. Ва хъанчида вазе вачун уна.


ГӀиса хъанчида вала

32[•]Гьев вачун унаго, хуриса вачӀунев вукӀарав Киренеялдаса цо Симон абулев чи данде ккана. Гьесда баччизабуна гьез ГӀисае гьабураб хъанч. 33Гьел щвана Голгота абулеб бакӀалде. Гьелъул магӀна ккола «Гвангвара гохӀ». 34КьогӀлъизабураб чагъир кьуна гьесие гьекъезе. Цо кӀалдибеги босун, ГӀисаца инкар гьабуна гьелдаса. 35Гьевги хъанчида ван, можоро тӀамун гьесул ретӀел жидедаго гьоркьоб бикьана рагъухъабаз. 36Хъаравуллъи гьабун гьенирго чӀана гьел. 37«ЖугьутӀазул парччахӀ ГӀиса», – абун, гьесде гӀунтӀизабураб гӀайиб тӀад хъвараб хъарщиги чӀвана гьесул бетӀералда тӀадехун.

38КӀиго хъачагъги вукӀана гьесда цадахъ хъанчида ван: цояв кваранаб рахъалда, цояв квегӀаб рахъалда. 39Цересан унел гӀадамаз, гьев хӀакъир гьавун абулеб букӀана:

– Ле, щущазабун Мукъадасаб Рукъгун, лъабго къоялде гьеб цӀидасан балев багьадур, мунго хвасар гьаве! 40Мун Аллагьасул Вас ватани, хъанчидаса гӀодове рещтӀа![+]

41Гьединго чӀахӀиял кашишзабиги, диниял гӀалимзабиги[†] ва чӀухӀби-хӀакимзабиги, гьев хӀакъир гьавун гаргадулел рукӀана:

42– Цогидал хвасар гьарилилан вукӀанин, живго хвасар гьавун бажаруларев чи. Исраилил умматалъул парччахӀила жив! РещтӀа абе гьанже хъанчидаса гъоркье, гьебмехалъ божила нилъ гьесда[+]. 43Аллагьасе живго аманат гьавун вукӀанин, Аллагь гьасдаса рази ватани, гьанже гьес хвасар гьавеян абе. Аллагьасул Вас вугилан гурищ гаргадилев вукӀарав?

44Гьесда цадахъ хъанчида рарал хъачагъалги рукӀана гьединго ГӀисаде хьанделел.


ГӀисал рухӀ босун уна

45[•]Къалъул гӀужалда тӀолабго ракь бецӀлъана. Гьеб бецӀлъи тӀаса инчӀо сагӀат лъабго тӀубазегӀан. 46СагӀат лъабго тӀубалеб мехалъ, цо гучаб гьаракь гьабун, ахӀана ГӀисаца:

– Эли, Эли! Лема шевактани! – абун. (Гьелъул магӀна букӀана: «Дир Аллагь! Дир Аллагь! Щай дуца дун рехун тарав?»)[+]

47Гьенир рукӀарал цо-цояз, гьеб рагӀараб мехалъ абулеб букӀана Иляс[†] аварагасде ахӀи балеб бугин гьесилан. 48Гьебмехалъ векерун ун гьезул цояс, цӀекӀаб чагъиралдаги ччун, чӀорто босун бачӀана ва, гӀорол тӀогьибги бухьун, бегьана гьесухъе. 49Цо-цояз абулеб букӀана: «ЧӀа, гьанже бихьилин гьев хвасар гьавизе Иляс авараг вачӀунищали».

50Цоги нухалъ гучаб гьаракьги гьабун, хвана ГӀиса. 51Гьале Мукъадасаб Рокъоб хирияб бакӀалда бигъун букӀараб пардав тӀарадаса ахаде щвезегӀан кӀихӀи бихъун ана, ракь багъарана, кьураби риххун ана,[+] 52хабал кьватӀун ана, хваралъуса чӀаголъун, гьениса къватӀире лъугьун рачӀана церего хварал гӀемерал вализаби[+]. 53ГӀиса хваралъуса вахъараб мехалъ, гьесда цадахъ Мукъадасаб шагьаралде[*] рачӀана гьелги, ва гьенир гӀезегӀан чагӀазда рихьана гьел. 54Ракь багъариги цогидал хӀикматал ишалги рихьараб мехалъ, аскаралъул нусилбетӀерги ГӀиса цӀунун гьесда цадахъ рукӀарал рагъухъабиги цӀакъ хӀинкъана. Гьез абуна:

– ХӀакъикъаталдаги гьав чи Аллагьасул Вас вукӀун вуго.

55Галилеялдаса[†] рахъарал гьесда цадахъ рачӀун, ГӀисае хъулухъалъе чӀарал гӀемерал руччабиги рукӀана гьенир, нахъегӀан чӀун ралагьун. Гьезда гьоркьор рукӀана: 56Магдалаялдаса Марямги, Якъубил[†] ва Юсупил[†] эбел Марямги, Зебедайил васазул эбелги[+].


ГӀиса хабалъ вукъула

57[•]МаркӀачӀубер рукӀкӀараб мехалъ, гьениве вачӀана Ариматея шагьаралдаса Юсуп абулев цо бечедав чи. ГӀисал мурид вукӀана гьевги. 58Пилатихъе ун гьес гьарана ГӀисал жаназа букъизе кьеян. Пилатица изну кьуна. 59Юсупица ГӀисал жаназа нахъе босула, бацӀцӀадаб хӀебтил мусруги бан, 60гьеб букъула кьурулъ бикӀун жиндиего хӀадурун букӀараб хабалазул нохъода цӀияб хабалъ. Нохъодул кӀалтӀе цо кӀудияб гамачӀги гиризабун тун, гьев нахъе ана. 61ГӀиса хабалъ лъолеб мехалъ, дандритӀухъе гӀодорчӀун рукӀана Магдалаялдаса Марямги ва дойцояй Марямги.

62Гьеб букӀана рузман къо.


ГӀисал хоб цӀунизе хъаравулзаби тола

Нахъисеб къоялъ данделъун чӀахӀиял кашишзабиги фарисеялги[†] Пилатихъе ана ва гьез абуна:

63– Я, бетӀерчӀахъад! Нижеда ракӀалде щвана гьанже: чӀаго вугеб мехалъ гьадав гьерсихъанас абулаан хун лъабго къоялдасан хваралъуса вахъине вугилан[+]. 64Гьединлъидал лъабго къо инегӀан досул хоб цӀунизе хъаравулзаби тӀаме. Досул муридаз, бикъун гьеб жаназагун, гӀадамазда абизе бегьула ГӀиса чӀаголъун вугилан. Досулалдасаги кӀудияб гьереси букӀина гьеб. 65Пилатица гьезда абуна:

– Гьаниса рачун хъаравулзабигун, нужеего бокьухъе цӀуне гьеб хоб.

66Инеги ун, гьез хоб цӀунизе тадбир гьабуна: ганчӀида мугьру чӀвана ва гьенир хъаравулзаби тана[+].

#### 28 бетӀер


ГӀиса хабалъ ватичӀо

1[•]Шамат[†] къо индал, анкьил тӀоцебесеб къоялъул рогьалилъ, ГӀисал хабаде рахине рачӀана Магдалаялдаса Марямги ва дойцояй Марямги[+]. 2Зобалаздасан гьениве рещтӀун вуго Бичасул малаик. Хабал картӀида цун лъун букӀараб гамачӀги нахъе босун, гьелда тӀад гьев гӀодов чӀедал, кутакалда ракь багъарана[+]. 3Пириялъул гӀадаб сурат букӀана гьев малаикасул, гӀазухъахӀаб ретӀелги букӀана гьесда тӀад[+]. 4Гьесукьа хӀинкъун хъаравулзаби сородана ва хварал чагӀи гӀадин лъугьана[+]. 5Гьел руччабазда малаикас абуна:

– Нуж хӀинкъуге! Хъанчида ван хвезавурав ГӀиса нужеца валагьулев вукӀин лъала дида. 6Гьев гьанив гьечӀо. Гьес абухъе, хваралъуса вахъана ГӀиса. Гьанире рачӀа гьев вукъун вукӀараб бакӀалде ралагьизе. 7ГьабсагӀат ун нужеца ГӀисал муридазда абе, гьев хваралъуса вахъун вугин, нужедаса цеве Галилеялде[†] щвезе вугин ва гьенив вихьилин нужеда гьев. Гьале гьадин абулеб буго дица[+].


Гьел руччабазда вихьула ГӀиса

8Гьеб хобалдаса рикӀкӀалъизе гӀедегӀана гьел, ва хӀинкъиялъги рохиялъги куркьбал гъурал руччаби рекерун ана муридазда гьеб хабар лъазабизе.

9Гьале, рорчӀамиянги абун, гьезда данде вачӀана ГӀиса. АскӀоре ун, гьел руччаби, ГӀисае сужда гьабун, гьесул хӀатӀазда хурхана[+]. 10ГӀисаца гьезда абуна:

– Нуж хӀинкъуге! Инеги ун, дир вацазда абе Галилеялде аян. Дова вихьила гьезда дун[+].


Хъаравулзабаз бицунеб буго

11Гьел руччаби нахъе аралго, дол хъаравулзабазда гьоркьоса цо чанго чи шагьаралде ана ва чӀахӀиял кашишзабазда[†] бицана доба ккарабщиналъул хӀакъалъулъ. 12Гьебмехалъ чӀахӀиял кашишзабиги чӀухӀби-хӀакимзабиги данделъана щиб гьабилебали[†] дандбазе. Цинги, гӀурабгӀан гӀарацги хъаравулзабазе кьун, 13гьезда абуна:

– Нужеца бице: «Ниж кьижун ккараб мехалъ сардилъ рачӀун ГӀисал муридаз жаназа бикъун ана», – ян. 14Нагагь сардарасде[†] гьеб хабар щвани, нижеца рекъезабила гьесулгун иш ва нужее гьелъул щибго къварилъи ккезе биччаларо.

15Босун гьеб гӀарацгун, гьел рагъухъабазги жидеда малъухъе гьабуна. Ва жугьутӀазда гьоркьоб жакъа къоялде щвезегӀанги тӀибитӀун буго гьеб хабар.


ГӀиса Галилеялда вихьула муридазда

16[•]ГӀисал анцӀила цо мурид, Галилеялде ун, гьес бихьизабун букӀараб магӀарде рахана. 17ГӀиса вихьидал, гьел суждаялда чӀана, цо-цоязул рекӀелъ щаклъиги бижана[+]. 18АскӀове вачӀун ГӀиса гьезда гаргадизе лъугьана. Гьес абуна:

– Зобалазул ва ракьалъул тӀолабго ихтияр дихъе щвана[+]. 19Гьединлъидал киналго халкъазухъе ун, дир рагӀи тӀибитӀизабе, ва Инсулги, Васасулги, Илагьияб РухӀалъулги[†] цӀаралдалъун, лъадалъ ччун рахъун, гьезул мунагьал чуризаре[+]. 20Дица нужее гьабунщинаб амру тӀубазабизе малъе гьездаги. Дуниял ахирлъизегӀан щибаб къоялъ дун нужеда цадахъ вугевлъиги лъай.

Амин![+]

### Марк

#### Марк

Марк


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### ЦеберагӀи


Маркица бицараб Рохалил хабар

«Маркица бицараб Рохалил хабар» хъван буго нилъер эраялъул I гӀасруялъул кӀиабилеб бащалъиялда. Гьеб тӀехьалда руго ГӀиса МасихӀил гӀумруялъулги вагӀза-насихӀатазулги хӀакъалъулъ харбал. ГӀиса МасихӀил тӀоцевесев чапарлъун рикӀкӀунев Пётрил кумекчилъун вукӀун ватизе ккола Марк. Бицен буго Маркица жиндирго тӀехьалда хъван ратилин Пётрил ракӀалдещвеял. Маркица бицунеб буго ГӀиса МасихӀица Галилея улкаялда гьарурал ишазул, гьениса Иерусалималде гьабураб ахирисеб сапаралъул, ахирисеб анкьалда жанир ккарал лъугьа-бахъиназул, ахиралдаги гьев хъанчида ваялъул ва хваралъуса вахъиналъул хӀакъалъулъ.

Гьеб тӀехьалда ГӀисаца абулеб буго Аллагьас жив витӀун вугин, гӀадамазе гӀоло гӀумру кьезе, гьел мунагьаздаса хвасар гьаризе ва абадияб гӀумруялде рачине. Цогидал «Рохалил хабаразде» дандеккун, Маркица цӀикӀкӀун бицунеб буго ГӀиса МасихӀил ишазул хӀакъалъулъ, гьесул вагӀза-насихӀатал гьенир гӀемер гьечӀо.

#### 1 бетӀер


ЯхӀя авараг халкъалда цеве вахъуна

1[•]Аллагьасул вас ГӀиса МасихӀил[†] хӀакъалъулъ Рохалил хабар гьадин байбихьулеб буго. 2Ишая[†] аварагасул тӀехьалда ругел Аллагьасул рагӀаби ритӀухълъана:

«Гьале, мун вачӀиналде дуе нух къачӀазе дирго илчи[*] вуго дица цеве витӀулев»;[+]

3«Цо ахӀи буго авлахъалда рагӀулеб:

– БетӀергьанасе нух къачӀай, битӀизабе гьесда цебе шагьра!»

4Гьедин вачӀана ЯхӀя авараг авлахъалде. Нужерго мунагьал чуризе гӀоло, кантӀун Аллагьасде руссаян ва лъадалъ ччун рахъаян лъазабулеб букӀана гьес[+]. 5Гьесухъе бачӀунеб букӀана Ягьудиялъул[†] улка-ракьалъулги Иерусалималъулги тӀолабго халкъ. Жидерго мунагьал рехсон хадуб, Аллагьасде руссун, гьезул мунагьал чуризе Иордан гӀурул лъадалъ ччун рахъулаан ЯхӀяца гӀадамал[+]. 6РетӀунеб ретӀелги ЯхӀял варанидул квасул букӀана, рачлихъ борчунги букӀана хьвацӀил рачел. Гьес кваналеб жоги букӀана гарцӀги гӀалхул гьоцӀоги[+]. 7Гьес гӀадамазда лъазабулеб букӀана:

– Дида хадувго вачӀунев вуго дидаса гӀемерго къудрат цӀикӀкӀарав. ГӀодове къулун гьесул хьитил рухьен бичизецин мустахӀикъав гьечӀо дун. 8Лъадалъ ччун рахъун, рацӀцӀад гьаруна[†] дица нуж. Гьес нуж рацӀцӀад гьарила Илагьияб РухӀалдалъун.[†]


ГӀиса Аллагьасул Вас вукӀин загьирлъула

9[•]Гьел къоязда Галилеялъул[†] Назарет шагьаралдаса гьениве вачӀарав ГӀисаги Иордан гӀурул лъадалъ ччун вахъана ЯхӀяца[+]. 10ГӀиса лъадалъа къватӀиве лъугьунаго, бихьана гьеб лахӀзаталда, зобалги кӀирикьизарун, Илагьияб РухӀ, миккидул сураталда боржун бачӀун, гьесухъе рещтӀунеб[+]. 11Цинги гьаракьги рагӀана зобалаздасан:

– Мун вуго дие вокьулев дир Вас! Дудаса вохун вуго дун![+]


Илбисалъ хӀалбихьула ГӀиса къосинавизе

12ГьебсагӀат гьеб РухӀалъ ГӀиса гӀицӀаб авлахъалде ине гьесизавула. 13Гьеб авлахъалда кӀикъого къо бана ГӀисаца. Илбисалъги хӀалбихьана гьениб гьев къосинавизе кӀоларищали. Гьенив гӀалхул жанаваразда гьоркьовги вукӀана ГӀиса. Малаикзабиги рукӀана гьенир ГӀисае хъулухъалъе[+].


ГӀисал тӀоцересел муридал

14[•]ЯхӀя авараг гвандинив тӀамун хадув Галилеялде уна ГӀиса. Гьес гьениб лъазабула Аллагьасдасан Рохалил хабар[+]. 15Гьес абулеб букӀана:

– Болжал щвана! Аллагьасул ПарччахӀлъи тӀаде гӀунтӀун буго! Нуж кантӀе, Аллагьасде русса! Гьеб Рохалил хабаралде иманги лъе![+]

16Галилеялъул ралъдал рагӀалдасан унаго, ГӀисада рихьана ччугӀие гьин рехулел Симонги гьесулго вац Андрейги. Гьел рукӀана ччугӀихъаби[+].

17– Дида цадахъ рилълъа, – ян абуна гьезда ГӀисаца. – Дица нуж лъугьинарила гӀадамал кколел ччугӀихъабилъун[+]. 18Гьенибго гьинги тун, гьебсагӀат гьел ГӀисада цадахъ уна[+]. 19Гьениса гӀемерго рикӀкӀалъилалде, ГӀисада рихьана Зебедайил вас Якъубги[†] гьесулго вац Иоаннги. ЧчугӀа кквезе гьин къачӀалел рукӀана гьелги росода тӀад. 20Гьездеги ахӀана ГӀисаца, жинда цадахъ рилълъаян. Жидерго эмен Зебедайги гьесул хӀалтӀухъабиги росонир тун, гьев кӀиявгоги ана ГӀисада цадахъ.


ГӀисаца унтарал гӀадамал сахлъизарула

21[•]Цинги гьел щвана Капернаум шагьаралде. Шамат[†] къо тӀаде щварабго, синагогаялъувеги[†] вачӀун, гьениб гӀадамазе вагӀза гьабизе лъугьана ГӀиса[+]. 22ГӀисал вагӀзаялъ хӀикмалъизарун рукӀана гьел. Диниял гӀалимзабаз гӀадин гуреб, цо хӀалкӀолъи жиндилъ бугев чияс гӀадин малъулеб букӀана гьес[+].

23Синагогаялъуве лъугьун вачӀана хъубаб женалъ ккурав цо чи. Гьев ахӀдезе лъугьана:

24– Нижедасан дуе къваригӀараб щиб, Назареталдаса ГӀиса! Ниж гъуризейищ мун вачӀун вугев! Дида лъала мун щивали. Илагьияв чи вуго мун! Аллагьас витӀун вуго мун![+]

25Амма ГӀисаца жен чӀезабуна:

– КӀал къай дуца! Нахъе а мун гьесул чорхолъа!

26Гьев чиясул нусабго лага сородизабуна шайтӀаналъ. Цинги гӀасияб гьаракьги гьабун, лъутун ана гьеб гьесул чорхолъа[+]. 27Гьелда гӀажаиблъун-хӀикмалъун хутӀана гӀадамал. Гьез цоцазда гьикъулеб букӀана:

– Гьабго щиб хӀикмат? ЦӀияб гӀелмуцинищ гьаб? Хъубал жундузецин амру гьабизе кӀолеб къудрат кинаб, гьесул амруялъе мутӀигӀлъулел жундулги кинал[+]?

28ТӀолабго Галилеялда хехго тӀибитӀун ана ГӀисал хӀакъалъулъ хабар.


ГӀисаца Пётрил якьад сахлъизаюла

29ГьебсагӀат синагогаялъуса къватӀиве вахъун, цадахъ Якъубги Иоаннги рачун, гьев ана Симонилги Андрейилги бакӀалде. 30ЦӀа-каналъул унтуца бусаде ккун ятана Симонил якьад. ГьебсагӀат ГӀисада бицуна гьей унтун йигилан[+]. 31АскӀове ун, ГӀисаца гьей, кверги ккун, йорхизаюла. ЦӀа-канги ун, якьад гьазие квен-тӀехалда квалквадизе лъугьуна[+].

32Бакъ тӀерхьун, маркӀачӀубер рукӀкӀарабго, киналго унтаралги хъубал жундуз ккуралги рачӀана ГӀисахъе рачун. 33ТӀолабго шагьар бакӀарун букӀана гьеб сордоялъ Симонил кавудахъе. 34ГӀисаца сах гьаруна батӀи-батӀияб гӀузруялъ унтарал гӀемерал гӀадамал. Чанги чиясул чорхолъа бачахъана хъубаб жен. Гьес хъубал жундул кӀалъазе риччалароан, гьезда лъалеб букӀиндалха гьев щивали[+].

35[•]Нахъисеб къоялъ хъахӀлъи барабго тӀадеги вахъун, ГӀисаца нух босана гӀадан-чи гьечӀеб бакӀалде ва гьенив Аллагьасе гьари-дугӀаялде вуссун чӀана[+]. 36Гьесул лъалкӀда хадур рахъарал Симонидаги гьасда цадахъ рукӀараздаги ватана ГӀиса. 37ГӀисада гьез абуна киналго мун валагьулел ругилан. 38ГӀисаца гьезда абуна:

– Рилълъа сверухъ ругел росабалъе ва шагьаразде, гьенибги халкъалъе Рохалил хабар бицине ккола дица. Гьелъие гӀололъидалха дун гьаниве вачӀарав.

39ТӀолабго Галилеялъул ракьалде щун, синагогабазде ун, гӀадамазе вагӀза гьабуна гьес ва чангиязул чурхдулъа жундул рачахъана.


ГӀисаца вацӀцӀалъизавула барасалъ унтарав цо чи

40[•]Барасалъ[†] унтарав цо чи вачӀана ГӀисахъе ва накабазда чӀун гьардезе лъугьана:

– Дуе бокьани, дуда кӀолаха дун вацӀцӀалъизавизе![+]

41Гьесда гурхӀун ГӀисаца, гӀебеде битӀун квер хъвана гьесда. Цинги абуна:

– Дие бокьун буго мун вацӀцӀалъизе. ВацӀцӀалъе мун!

42ТӀад букӀараб чанхъги гъенон ун, гьебсагӀат вацӀцӀалъана гьев чи[+]. 43-44Нахъе витӀулаго, ГӀисаца гьесда лъазабуна:

– Вореха, дуца лъиданиги бицунге гьаб хӀалтӀи! Мусал къануналда[†] рекъон, мунго вацӀцӀалъун вукӀин гӀадамазда лъазе, кашишасухъеги[†] ун, гьесда дурго черх бихьизабе ва мунго вацӀцӀалъаралъухъ къурбанги хъвезабе[+][+].

45Амма гьениса нахъе аравго, гьев чи лъугьана ккараб иш киназего гьурщизе. Гьединлъидал ГӀисада кӀвечӀо тӀатун шагьаралде вачӀине, гӀадан-чи гьечӀеб бакӀалда вахча-хьван чӀезе ккана. Амма киса-кисагоги гӀемераб халкъ бачӀунаан гьесухъе[+].

#### 2 бетӀер


ГӀисаца сахлъизавула палижалъ ккурав чи

1[•]Чанго къоялдасан ГӀиса нахъеги Капернаумалде вачӀана. ГьебсагӀат гӀадамазда лъана гьев рокъове тӀадвуссун вукӀин[+]. 2Гьесухъе бачӀараб халкъалъул гӀемерлъиялъ нуцӀикӀалтӀацин хутӀун букӀинчӀо гӀадамазе чӀезе бакӀ. Гьезие Рохалил хабар бицунев вукӀана ГӀиса. 3Гьебмехалъ ункъояс восун гьениве вачӀана палижалъ ккурав цо чи. 4КӀалтӀе ракӀарун рукӀарал гӀадамазул гӀемерлъиялъ ГӀисада аскӀове восизе санагӀат ккечӀелъул, гьев вугеб рукъалъул тӀохги бичун, гьениса гъоркье биччазе ккана унтарав тӀад лъураб турут[+]. 5Гьел гӀадамазул божи бихьун, ГӀисаца унтарасда абуна:

– Мунагьаздаса вацӀцӀалъана, дир вас, мун![+]

6Гьенир гӀодор чӀун рукӀарал цо-цо диниял гӀалимзабаз пикру гьабуна: 7«Аллагьасде гӀасилъунцин гурищ гьав вугев? ГӀицӀго Аллагьасда гурони, лъида кӀолеб инсанасул мунагь чуризе?»[+]

8ГӀисада гьебсагӀат лъана жиндир хӀакъалъулъ гьезул гьединал пикраби рукӀин. Гьездехун вуссун, ГӀисаца абуна:

– Щай нужеца нужерго рекӀелъе гьединал пикраби риччалел? 9Кинаб бигьаяб: унтарасда «Мун мунагьаздаса вацӀцӀалъанилан» абизейищ, яги «ТӀаде вахъун, дурго турутги босун, вилълъанхъейилан» абизейищ? 10Амма нужеда лъан букӀа: ГӀадамил Лъимадул ихтияр буго гьаб ракьалда гӀадамазул мунагьал тӀасалъугьун тезе, – янги абун, ГӀиса унтарасдехун вуссана:

– 11Дица дуда абулеб буго: тӀаде вахъа, дурго турутги босун, рокъове а!

12Ралагьун гӀадамалгун гьев чи гьебсагӀат тӀаде вахъуна, жиндирго турутги босун, къватӀиве уна. Киназго хӀикмалъун Аллагьасе рецц гьабуна. Гьез абулеб букӀана гьадинаб иш киданиги бихьичӀилан.


ГӀисаца Левий муридлъун восула

13[•]Гьениса къватӀиве вахъун, ГӀиса нахъеги Галилеялъул[†] ралъдахъе ана. Гьенибеги тӀолабго халкъ бачӀана гьесда хадуб. ГӀисаца гьезиеги гьабуна вагӀза-насихӀат. 14Нухлул хӀакъ бакӀарулеб бакӀалда гӀодов чӀун вихьарав Алфейил Левий абулев гьеб ишалъе тӀамурав чиясда цевесан унаго, ГӀисаца гьесда абула:

– Дида цадахъ вилълъа, – ян.

Вахъун ГӀисада цадахъ уна гьевги.

15Гьале Левийил бакӀалда кваналев вукӀана ГӀиса. Гьесда ва гьесул муридазда цадахъ гӀодор чӀун кваналел рукӀана гӀемерал магъало бакӀарулел чагӀи[†] ва цогидабги мунагь-хӀакъалъул агьлу. ГӀисада цадахъ ругезда гъорлъ гӀемер рукӀана гьеб тайпаялъул гӀадамал. 16ГӀисада аскӀор гӀодор чӀун кваналел гьел рихьидал, фарисеязул диниял гӀалимзабаз гьесул муридазда абулаан:

– Магъало бакӀарулел чагӀаздаги цогидаб мунагь-хӀакъалъул агьлуялдаги цадахъ квана-гьекъон вукӀине бегьилищ гьав[+]?

17Гьеб рагӀун, ГӀисаца гьезда абуна:

– Сахазе гурев тохтир хӀажалъулев, унтаразейин. Аллагьасде руссине муъминзаби ахӀизе гуро дунги вачӀун вугев, мунапикъзаби ахӀизейин[+].


КӀал кквеялъул хӀакъалъулъ

18[•]ЯхӀял муридазги фарисеязги кӀал ккураб заман букӀана гьеб. АскӀоре рачӀун гӀадамаз ГӀисада гьикъана:

– ЯхӀял муридалги фарисеязулалги кӀал ккун ругеб мехалъ, гьал дур муридаз щай кӀал кколареб? – абун[+].

19ГӀисаца гьезда абуна:

– БахӀарав аскӀов вугебгӀан мехалъ, гьес берталъе ахӀарал гьудулзаби квана-гьекъечӀого кӀал ккундайха рукӀинел? БахӀарав аскӀов вугебгӀан мехалъ гьез кӀал кквезе бегьуларо[+]. 20РачӀина бахӀарав гьезухъа вахъун арал къоялги, гьеле гьел къояз кквела гьез кӀалги[+]. 21Лъицаниги баларо басрияб ратӀлида цӀияб рукъи: цӀияб букъулаго басрияб бихъун ина, каратӀги дагьабги кӀодолъила. 22Лъицаниги тӀоларо басрияб рахълъеналъубе цӀияб чагъирги. Гьелъ рахълъен багьизабула, гьебмехалъ чагъирги рахълъенги хола. ЦӀияб чагъир тӀезе ккола цӀияб рахълъеналъубе.


Шамат къоялъул хӀакъалъулъ

23Пуланаб шамат[†] къоялъ ГӀиса унев вукӀана цо хурзабахъан. Гьенисан унаго, ролъул тӀорал ретӀизе лъугьана гьесул муридал[+]. 24Гьебмехалъ фарисеяз ГӀисада абуна:

– Балагье шамат къоялъ гъоз гьабулеб бугеб жо: Мусал къануналъ[†] гьабизе гьукъараб иш гьабулеб буго[+].

25ГӀисаца гьезда абуна:

– Унго, киданиги цӀаличӀебищ нужеца, живгоги цадахъ рукӀаралги рес къотӀун, ракъун хутӀидал, Давудица[†] щиб гьабурабали[+]? 26Бищунго кӀудияв кашишлъун[†] Абиатар вугеб заманаялда, Аллагьасул рокъове жанивеги лъугьун, гьениса босун Давудица жинцагоги кванан буго, цадахъ рукӀаразеги кьун буго гӀицӀго кашишзабаз[†] гурони кваназе гьукъараб чед[+].

27Цинги ГӀисаца гьезда абуна:

– ГӀадамал шамат къоялъе гӀоло гуро рижун ругел, шамат къо гӀадамазе гӀоло бижун буго[+]. 28Гьединлъидалин шамат къоялъулги ихтияр ГӀадамил Лъимадухъ бугеб.

#### 3 бетӀер


ГӀисаца сахлъизавула цо квер бакъварав чи

1[•]Цоги нухалъ синагогаялъуве[†] вачӀиндал, ГӀисада гьенив ватана цояб квер бакъварав чи[+]. 2ГӀисада хадуб хал ккурал гӀадамалги рукӀана, гьес гьев чи сахлъизавуни, шамат[†] къоялъ гьабураб хӀалтӀийилан, гьесде гӀайиб гӀунтӀизабизе бокьун[+]. 3Квер бакъварав чиясда ГӀисаца абуна:

– ТӀаде вахъун, рукъ бакьулъе вачӀа! – ян.

4Гьел гӀадамаздехун вуссун, ГӀисаца гьикъана:

– Шамат къоялъ лъикӀлъи гьукъун бугебищ, квешлъи гьабизе изну бугебищ? Чиясул рухӀ хвасар гьабизейищ кколеб, яги гьев хвезавизейищ кколев?

Гьел руцӀцӀун чӀана[+]. 5Цо ццидалаб берги гьезда речӀчӀизабун, гьезул ракӀазул согӀлъиялдаса пашманлъарав ГӀисаца дов чиясда абуна:

– Квер гӀебеде битӀе, – ян.

Гьесги квер гӀебеде битӀула, гьебсагӀат гьебги сахлъула[+]. 6Гьебмехалъ синагогаялъуса къватӀире рахъаралго, фарисеялги[†] гьеродилалги[†] данделъула ГӀиса киндай тӀагӀинавилаян тадбиралъе ургъизе.


ГӀисахъе гӀемераб халкъ бакӀарула

7-8ГӀиса жиндирго муридалгун цадахъ Галилеялъул[†] ралъдал рагӀалде ана. Гьесда цадахъ добе багъарана Галилеялъул халкъалъул кӀудияб руккел. Ягьудиялдасаги,[†] Иерусалималдасаги, Идумеялдасаги ва Иордан гӀурул доб рахъалдасаги гӀемераб гӀалам бачӀана гьенибе, ГӀисал хӀалкӀолъиялъул хабар рагӀун. Тиралъул ва Сидоналъул ракьалдаса рачӀаразулги чӀахӀиял руккалаби гӀуна гьенир[+]. 9Гьениб муридазда гьес тӀадкъана жив тӀаде вахине раса хӀадур гьабеян: гӀадамазул гӀемерлъиялъ, гьел тӀаде къан рачӀине гурилан хӀинкъун вукӀана гьев. 10ГӀемерал унтарал гӀадамал сах гьарун[†] рукӀана ГӀисаца, гьединлъидал черхалда унти-гӀузру бугел чагӀи гӀедегӀулел рукӀана гьесухъе, гьесда цо квергӀаги хъвазе щвелародаян[+]. 11ГӀиса вихьараб мехалъ, хъубал жундуз ккурал чагӀи гьесда цере накабазда чӀолаан ва ахӀдолаан, мун Аллагьасул Вас кколилан[+]. 12Амма ГӀисаца жундузда лъазабулаан жив щивали бицунгейилан[+].


ГӀисаца анцӀила кӀиго чапар тӀаса вищула

13[•]Гьале ГӀиса магӀарде вахана. Гьес гьенире ахӀана жиндиего рокьарал муридал. Гьелги ГӀисада аскӀоре ана. 14Гьес анцӀила кӀигояв чапарзабилъун[†] гьаруна, жиндаго цадахъ рукӀинеги, Рохалил хабар лъазабизе ритӀизеги, 15гӀадамазул чорхолъа жундул рачахъулеб къудрат кьезеги. 16Гьел рукӀана: ГӀисаца Пётр абун тӀокӀцӀар жиндие кьурав Симон,[+] 17Зебедайил вас Якъуб,[†] гьев Якъубилго вац Иоанн (гьев кӀиясего ГӀисаца кьун букӀана Боанергес абураб цӀар – гьебги ккола «Гъугъадиялъул васал» абураб магӀнаялъул рагӀи),[+] 18Андрей, Филипп, Бартоломей, Матфей, Фома, Алфейил вас Якъуб, Фаддей, Симон КӀанъанаъ[*],[+] 19хадув ГӀисае хилиплъарав Ягьуда Искариотги[+].


Илагьияб РухӀги жундузул ханги

20[•]ГӀиса тӀадвуссун рокъове щвана. Нахъеги гьенибе бакӀарараб халкъалъул гӀемерлъиялъ, ГӀисаеги гьесул муридазеги санагӀалъи ккечӀо гӀодорчӀун чадил мочӀу кӀалдиб лъезе[+]. 21Гьев вуссун вукӀин лъан, гьесул бетӀер сверун бугилан абулебги рагӀун, ГӀисал цебесеб гӀагарлъиялъул чагӀи рачӀана гьев нахъе вачине[+].

22Иерусалималдаса рачӀарал диниял гӀалимзабазни абулеб букӀана жундузул хан вугин ГӀисал чорхолъе лъугьун, ва гьеле гьев жундузул ханас кумек гьабулеб бугин гьесие жундул рачахъизеян[+]. 23Гьебмехалъ аскӀореги ахӀун, ГӀисаца гьезда, мисал бачун, бицана:

– Кин кӀолеб илбисалда жибго бачахъизе? 24Цо пуланаб ханлъиялда жаниб кьал ккани, гьеб ханлъи биххичӀого хутӀуларо. 25Цо хъизаналда жаниб кьал ккани, гьеб хъизанги биххичӀого хутӀуларо. 26Гьединго илбисги жибго жиндаго дандечӀун кьалда бугони, гьеб къечӀого хутӀуларо. Гьелъул иш лъугӀулагури гьебмехалъ. 27Цо къуватав чиясул рокъове лъугьун, гьесул боцӀи-рикъзи бикъизе кӀоларо, цин гьев вухь-вухьун рехун хадуб гурони. Гьебмехалъ кӀвела гьесул рукъ бикъизе.

28ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гӀадамазул киналниги мунагьал ва кигӀан кӀудиял рукӀаниги гьесда лъурал бугьтанал тӀасалъугьун тезе руго БетӀергьанас. 29Амма Илагьияб РухӀалда[†] бугьтан лъурав чиясе тӀасалъугьин киданиги букӀине гьечӀо. Абадиялъги тӀаса ккеларо гьесдаса гьеб мунагь[+].

30(ГӀисаца гьедин абуна, гьез абулеб букӀиндал гьев жундуз ккун вугилан.)


ГӀисахъе рачӀуна гьесул эбелги вацалги

31[•]Цинги ГӀисахъе рачӀуна гьесул эбелги вацалги. Дора къватӀир жалгоги чӀун, гьев ахӀизе чи витӀула гьез[+]. 32ГӀемерал гӀадамал рукӀана гьебмехалъ ГӀисада аскӀор. Гьесда абуна:

– Доле дора къватӀир духъ ралагьун чӀун руго дур эбелги вацалги. Мун цӀехон рачӀун руго дол.

33ГӀисаца гьезда абуна:

– Эбеллъун щий дие кколей ва вацаллъунги щал кколел?

34Цинги жинда сверухъ гӀодор чӀун ругезухъ берги тӀамун, ГӀисаца абуна:

– Гьале дир эбелги дир вацалги. 35Щайгурелъул Аллагьасул амру-нагью тӀубазе гьабулев чи щив вукӀаниги, гьев ккола дие вацги, яцги, эбелги[+].

#### 4 бетӀер


Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул мисалал


Хуриб хьон хьалев чи

1[•]Нахъеги ралъдал рагӀалда гӀадамазе вагӀза-насихӀат гьабизе лъугьана ГӀиса. ГӀемераб халкъ бакӀарун букӀана гьесухъе. Гьединлъидал, ралъдалъ бугеб росодеги вахун, гьенив гӀодов чӀун вукӀана гьев. ТӀолабго халкъин абуни ралъдал рагӀалда эхетун букӀана. 2ГӀемераб хабар бицана гьезие ГӀисаца, батӀи-батӀиял мисалалги рачана.

3– ГӀенеккея: хуриб хьон хьазе вахъун вукӀанила цо чи. 4Хьалаго-хьалаго цо-цо мугьал нухде рортанила, роржун рачӀун хӀанчӀаз рищанила гьел. 5Цо-цо мугьал ракьул хъал гурони тӀад гьечӀеб тӀалде кколел рукӀанила. Ракь тӀеренаб букӀиндал, гьел гьенир хехго тӀирщанила ва тӀаде раккизе лъугьанила. 6Амма бакъ тӀад речӀчӀарабго, речӀан анила гьел, ва гъваридго ракьулъе кьалбал риччан рукӀинчӀелъул, хеккого ракъванила. 7Цогиги мугьал заз-хъарахъалда гъорлъе кканила, хӀалигъун бижараб чӀахӀицаги зазицаги гьел гъанкъун реханила, ва гьезда тӀад тӀорги бечӀанила. 8Цогидал мугьал кканила лъикӀаб ракьалда тӀаде, гьездасан рижанила ва гӀун рачӀанила тӀорал: гьезул цоялда букӀанила лъеберго, цогидалда – лъабкъого ва цо-цоялда – нусгоги мугь.

9Цинги ГӀисаца абуна:

– ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте гьеб![+]

10[•]Жалго хутӀидал, дов анцӀила кӀиявго чапарасги[†] цогидал цадахъ рукӀаразги ГӀисада гьикъана, мун мисал бачун кӀалъаялъул магӀна щибилан. 11ГӀисаца абуна:

– Нуж руго Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул балъголъаби лъазе рес щварал гӀадамал, амма цогидазе кинабго мисалаздалъун бицуна, –[+] 12ралагьун ругониги гьезда бихьунгутӀизе, гӀенеккун ругониги рагӀунгутӀизе, бичӀчӀунгутӀизе. Гьедин букӀинчӀебани, гьел Аллагьасде руссинаан ва гьезул мунагьалги чурилаан[+].

13Цинги гьес абуна:

– Унго бичӀчӀичӀебищ нужеда доб мисалалъул магӀна? Гьеб бичӀчӀуларел нужеда цогидал мисалал кинха ричӀчӀилел? 14Хьон хьалев чи ккола рагӀи хьалев чи[+]. 15Цо-цо чиясул иш ккола нухде рортарал хьодул мугьазда релълъун. Гьесул гӀинда рагӀани Аллагьасул рагӀи, гьебсагӀатго бачӀун илбисалъ бикъун уна гьесул рекӀелъе ккун букӀараб рагӀи. 16Гьединго цогидал гӀадамал релълъуна ракьул хъал гурони тӀад гьечӀеб тӀалде рортарал мугьаздасан бижаралда. РагӀини гьездаги рагӀула ва гьебсагӀат рохун къабулги гьабула. 17Амма рекӀел гъварилъуда кьалбал гьечӀелъул, гьеб халат хутӀуларо. Къабул гьабураб рагӀи сабаблъун хӀинкъабиги къварилъабиги тӀаде ккараб мехалъ, гьединав чияс къо хӀехьоларо[+]. 18Цогидал релълъуна заз-хъарахъалда гъорлъе рортарал мугьаздасан бижаралда. 19РагӀини гьездаги рагӀула, амма гьезул рекӀелъе лъугьарал гьаб дуниялалъул тӀалаб-агъазалъ ва бечелъиялдаги тӀагӀам-лазаталдаги хадур хачадиялъ гьеб рагӀи гъоркь къинабула. Гьединазул хӀалухъенги букӀунаро[+]. 20Амма руго лъикӀаб ракьалде рортарал мугьаздасан бижаралда релълъарал гӀадамалги. РагӀиги гьезда рагӀула, къабулги гьабула. ХӀалухъенги бижула цоязе лъеберго, цогидазе лъабкъого, цо-цоязе нусго нухалъцин цӀикӀкӀараб[+].


Чирахъалъул хӀакъалъулъ

21[•]Цинги ГӀисаца гьезда абуна:

– СахӀида гъоркь яги хьонбакӀалда гъоркь лъезейищ чирахъ бакун рокъобе жанибе босулеб? Борхатаб бакӀалда гурищ гьеб лъолеб[+]? 22Балъгоябщинабги тӀатунеб, бахчарабщинабги загьирлъулеб[+]. 23ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте гьеб![+]

24Цоги гьес абуна:

– Балагьея, гӀинтӀаме гьаб дир калимаялъухъ: кинаб сахӀалъ нужеца борцаниги, гьединабго сахӀалъ борцине буго нужееги, ва нужее тӀадеги жубазе бугеб[+]. 25Кодолъи бугесе тӀадеги кьезе буго, кодолъи гьечӀесухъа бугебги бахъизе буго[+].


Ракьулъе рехараб хьодул мугьалъул хӀакъалъулъ

26Цоги ГӀисаца абуна:

– Аллагьасул ПарччахӀлъи релълъуна цо гьадинаб ишалда. Масала, пуланав чияс ракьулъе рехула хьодул мугь. 27Цинги къаси кьижун, къад вахъун, жиндирго яшавалда вукӀуна гьев, ва гьесда лъаларо кин гьеб мугь тӀирщулебали, тӀаде баккулебали. 28Ракьалъ жинцаго тӀалаб гьабула мугьалъул: цин гьеб тӀаде баккула, хадуб тӀор бала, тӀоралда мугь цӀубала. 29Гьале, тӀоралда мугь барщарабго, босун нилъгун вачӀуна гьев лъилъаризе, хур бакӀаризе заман щун бугелъул[+].


Горчицаялъул мугьалъул хӀакъалъулъ

30[•]Цоги гьес абуна:

– Сунда релълъунеб Аллагьасул ПарччахӀлъи? Яги кинаб мисал бачун гьелъул сипат цебе чӀезабилеб? 31Масала, гьеб релълъуна горчицаялъул хьодул мугьалда. Гьеб буго ракьалде хьалел киналго хьоназда гьоркьоб бищунго гьитӀинаб хьодул мугь[+]. 32Амма гьеб мугь ракьулъе ккани, гьелдасан лъугьуна бищунго кӀудияб хъарахъ, ва гьелъул чӀахӀиял гӀаркьалабазул рагӀдукь хӀанчӀаз бусабицин гьарула[+].

33Гьедин гӀемерал мисалалги рачун, гьезда бичӀчӀуледухъ бицунаан ГӀисаца Рохалил хабар. 34Мисал гъорлъ гьечӀеб каламго букӀунароан гӀадамаздехун гьесул. Цинги жалго хутӀараб мехалъ, жиндирго муридазда бичӀчӀизабулаан гьес гьеб киналъулго магӀна.


ГӀисаца гьури къотӀизабула

35[•]Гьебго къоялъ маркӀачӀул гӀужалъ ГӀисаца муридазда абуна ралъдал доб рахъалде рахине кколилан[+]. 36Халкъги нахъе битӀун, ГӀисаги вачун, гьел рахана гьев тӀад вукӀараб доб росоде. Цогидал русбиги рукӀана гьезда цадахъ. 37Кутакаб гьури бахъана: речӀчӀун рачӀарал карачалабаз раса лъадал цӀолеб букӀана[+]. 38ГӀиса гьебмехалъ, цо къаданибжоги лъун, росол нахъисеб рахъалда кьижун вукӀана. АскӀоре ун, муридаз ворчӀизавуна гьев:

– Я, МугӀалим! Нилъ гъанкъизехъин рукӀиналъул ургъелгойищ дуе гьечӀеб? – абун.

39ТӀаде вахъун гьес гьорода лъазабуна, тӀокӀаб пугейилан, карачалабазеги: «РуцӀцӀун чӀа!» – ян амру гьабуна. ГьебсагӀат гьури къотӀана, тӀубанго сихӀ къотӀун дуниялги хутӀана.

40Цинги ГӀисаца жиндирго муридазда абуна:

– КигӀан хӀинкъарал чагӀи нужго! Кибе араб нужер божи-иман?

41Гьебмехалъни цӀакъго-цӀакъ хӀинкъана гьел, гьуриги карачалабиги жиндие мутӀигӀав гьавго кинав чийилан цоцазда абулеб букӀана гьез.

#### 5 бетӀер


ГӀисаца сахлъизавула жундуз ккурав чи

1[•]Гьале гьал щвана Галилеялъул[†] ралъдал добаб рахъалда бугеб герасеназул[*] улкаялде. 2ГӀиса ракъдаде рещтӀараб мехалъ, цойидасанго гьесда дандчӀвана хабалазул нохъаздаса къватӀиве вачӀунев хъубал жундуз ккурав цо чи. 3Гьениб хабалазухъ букӀана гьесул чӀейи[*], ва гьанже щивниги вукӀинчӀо рахас бан гьев вухьине кӀолев чи. 4Кверазда рахсал ран, бохдузда маххал ран, чанцӀулго вухь-вухьана гӀадамаз гьев, амма рахсалги гьес тӀутӀун ралаан, маххалги гъурун рехулаан. Лъиданиги кӀолеб букӀинчӀо гьев квегъизе. 5Къасиги къадги – кидаго гохӀал, нохъал тирулаго ахӀдолев-чӀчӀичӀчӀидулев вукӀунаан гьев, ганчӀазда тункун лъурал ругъназул цӀун черхги букӀунаан. 6РикӀкӀадасанго ГӀиса вихьидал, векерун вачӀун гьев гьасда цеве кӀалагъоркье речӀчӀана 7ва ахӀдезе лъугьана:

– ТӀадегӀанав Аллагьасул Вас ГӀиса! Щиб дуе дидасан къваригӀараб? Аллагьасул цӀар бахъун гьарулеб буго дуда, дие гӀазаб кьоге! – ян[+].

8(ГӀисаца шайтӀаналъе амру гьабун букӀиндалха гьесул чорхолъа къватӀибе лъугьаян.)

9Цинги ГӀисаца гьикъана дуда цӀар щибилан. Жаваб кьуна:

– «Бо» буго дида цӀар. Щайгурелъул ниж гӀемерал руго гьанир.

10Цинги ГӀисада цӀакъ гьардезе лъугьана, гьаб улкаялдаса жал нахъе гъогейилан. 11Гьениб цо мугӀрул ссанда кваналеб букӀана болъоназул кӀудияб рехьед. 12Жундуз ГӀисада гьарана жал гьел болъоназда гъорлъе риччайилан. 13Гьес изну кьуна. Гьев чиясул чорхолъа къватӀиреги рачӀун, хъубал жундул болъоназулъе лъугьана. ГьебсагӀат тӀубараб рехьед – кӀиазаргогӀанасеб болъон цо борхатаб бакӀалдасан цадахъго ралъдалъе кӀанцӀун ана ва гьенир гъанкъана.

14Болъоназул гӀухьби гьениса лъутун ана, ва шагьаралдаги росабалъги гьез бицана ккараб жо. Цинги лъугьа-бахъараб иш бихьизе гӀадамалги рачӀана гьенире. 15ГӀисада аскӀоре щведал, гьенив гӀодов чӀун ватана дов жундузул боялъ гьалаглъизавун вукӀарав чи: тӀад ретӀелги буго гьесда, камилаб гӀакълу-лъаялдаги вуго. ГӀадамазул рекӀелъе хӀинкъи лъугьана. 16Гьенир рукӀараз бицана жундуз ккун вукӀарасул лъугьарабги дол болъоназул ккарабги. 17Гьебмехалъ гьел гӀадамаз ГӀисада гьарана жидер ракьалдаса нахъе айилан[+]. 18ГӀиса росоде вахиндал, дов жундуз ккун вукӀарав чияс гьесда гьарана живги цадахъ вачейилан. 19Амма ГӀисаца изну кьечӀо. Гьес абуна:

– Гьанже мун рокъове а ва дурго агьлуялда бице БетӀергьанас дуего гьабураб лъикӀлъиялъулги, гьев дуда гурхӀараб куцалъулги хӀакъалъулъ.

20Инеги ун гьев чияс АнцӀшагьаралъул гӀадамазда гьоркьоб тӀибитӀизабуна ГӀисаца жиндие гьабураб хӀалкӀолъиялъул хабар. Киналго гьелда хӀикмалъун хутӀун рукӀана[+].


ГӀисаца унтарайги сахлъизаюла хварайги чӀаголъизаюла

21[•]Нахъеги росодаги рекӀун, ГӀиса ралъдал добцояб рагӀалде щвараб мехалъ, гӀемераб халкъ бакӀарана гьесухъе. Гьев вукӀана ралъдал рагӀалда эхетун. 22Гьале, гьениве вачӀуна синагогаялъул[†] хӀакимзабазул цояв. Яир букӀана гьесда цӀар. ГӀиса вачӀун вихьидал, гьев гьасда цеве накабазда чӀола,[+] 23ва кутакалда гьардезе лъугьуна:

– Дир яс холей йиго, вачӀун дуца цо квер хъвани, сахлъила гьей, чӀаго хутӀила гьей.

24ГӀиса гьесда цадахъ уна.

Гъуркъун хадур рачӀунел гӀадамазул руккелалъ гьоркьов вазавун вукӀана гьев. 25АнцӀила кӀиго соналъ би къотӀичӀого[†] ва черх бацӀцӀалъичӀого йикӀарай,[+] 26жиндир бугебщинаб боцӀи-рикъзи тохтирзабазе кьуниги, дагьайги квеш лъугьун гурони, гьезда мадар лъугьинабизе кӀвечӀей цо пуланай чӀужугӀаданалъ, 27ГӀисал хабар рагӀидал ячӀун, халкъалъул гурулъ вугев гьесухъе нух бахъула ва нахъасан гьесул ратӀлида квер хъвала. 28ГӀисал ратӀлидагӀаги квер хъвазе щвани, жий сахлъилин ракӀалде кколаан гьелда[+]. 29ГьебсагӀатго къотӀана гьелъул чорхолъа чвахулеб букӀараб би, ва гьеб гӀазабалдаса жийго хвасарлъарайлъи бичӀчӀана гьелда. 30Гьебго заманаялда ГӀисадаги лъана цо чи сахлъизавизе кӀолеб къуват жиндир чорхолъа араблъи.

– Лъица дир ратӀлида квер хъвараб? – абун гьикъана гьес, халкъалдехунги вуссун[+].

31Гьесул муридаз абуна:

– Дуда сверухъ гъуркъун бачӀунеб бугеб гӀалам бихьулагурищ дуда. Гьединги букӀаго, жинда хъварав чи щивилан абулеб буго дуца.

32ГӀисайин абуни, жиндир ратӀлида квер лъица хъварабали лъазе, сверухъе валагьахъдилев вукӀана. 33Жиндиего лъугьараб ишги бичӀчӀун, хӀинкъун сородилаго ячӀуна дой чӀужугӀадан ГӀисада аскӀое ва, кӀалагъоркье гьесда цееги речӀчӀун, гьелъ бицуна тӀолабго хӀакъикъат. 34ГӀисаца гьелда абула:

– Дурго божи-иманалъ хвасар гьаюна, яц, мун. Гьанже а дурго, сах хутӀагийин мун![+]

35Гьелдехун кӀалъалев ГӀиса вукӀаго, синагогаялъул хӀакимасул бакӀалдаса ругьел бачӀуна, дур яс хванилан, гӀадада МугӀалимасул рахӀат хвезабун щайилан. 36Гьел рагӀабазул сан гьабичӀого, ГӀисаца ясалъул инсуда абула:

– Мун хӀинкъуге, божун вукӀа!

37Пётрги, Якъубги,[†] Якъубил вац Иоаннги гурони, цогидав чиги цадахъ вачинчӀого,[+] 38ГӀиса щола синагогаялъул хӀакимасул бакӀалде. Гьенир гьесда ратула ахӀи-хӀуралда гӀодилаго ва магӀу гьабулаго рихха-хочун ругел гӀадамал. 39ГӀисаца гьезда абула:

– Щай нуж гӀодулел? Щай рихха-хочулел? Гьей хун гьечӀогури. Кьижун ккун буго лъимер[+].

40Гьел гьасда тӀад релъанхъизе лъугьуна. ГӀисаца киналго къватӀире гъола. Ясалъул эбел-эменги ва жиндаго цадахъ рукӀаралги рачун, гьев лъугьуна яс егун йигеб рокъове. 41Ясалъул кверги ккун, ГӀисаца гьелда абула:

– ТӀелитаъ, кӀум! (Гьелъул магӀна букӀана – «Дуда буго абулеб: ТӀаде яхъа, ясай!»)[+]

42ГьебсагӀат тӀадеги яхъун хьвадизе лъугьана гьей яс. (Гьелъул букӀана анцӀила кӀиго сон.) ГӀемерго гӀажаиблъун-хӀикмалъун, битӀахъе хаган хутӀана гӀадамал. 43ГӀисаца абуна гьей ясалъе квен кьеян, ва, воре, нужеца гьелъул хӀакъалъулъ лъиданиги бицунгеянги лъазабуна[+].

#### 6 бетӀер


Назареталда ГӀиса къабул гьавуларо

1[•]Гьениса вахъун ГӀиса ана живго гӀураб шагьаралде. Цадахъ гьесул муридалги рукӀана[+]. 2Шамат[†] къо тӀаде щварабго, ГӀисаца байбихьана синагогаялъуб[†] халкъалда Аллагьасул рагӀи малъизе. Гьесухъ гӀенеккаразул гӀемерисел гӀажаиблъун хутӀун рукӀана. Гьез цоцазда абулеб букӀана:

– КисагӀаги гьасие гьаб щвараб? Гьасулъ бугеб гьабго кинаб цӀодорлъи-гӀакъиллъи? КингӀагидай гьасул квердасан гьадинал мугӀжизатал лъугьунел[+]? 3Марямил вас цӀулал устар гурищ гьав? Якъубил,[†] Юсупил,[†] Ягьудал ва Симонил вац гурищ гьав? Гьанир нилъеда аскӀор гурищ гьасул яцал ругел?

Гьедин васвасаца ккун гьесда божичӀо гьел[+]. 4Гьебмехалъ ГӀисаца абуна гьезда:

– Къимат-къадру гьечӀев авараг вукӀунаро; амма жиндирго инсул росдацаги, жиндирго гӀагарлъиялъги ва жиндирго рукъалъул агьлуялъги гьев рикӀкӀунаро[+].

5Гьениб ГӀисада кӀвечӀо цониги мугӀжизат бихьизабизе. (Квер хъван цодагьалго чагӀи сах гьари гурони, батӀияб хӀалкӀолъиги гьесдасан тӀатинчӀо.) 6ХӀикмалъун вукӀана ГӀиса гьел божунгутӀиялда.


ГӀисаца чапарзаби халкъалъухъе ритӀула

Цинги гьев хьвадана сверухъ ругел росабалъе, гьенибги халкъалда Рохалил хабар бицине. 7[•]Хадуб гьес, ахӀун анцӀила кӀиявго чапаргун,[†] кӀи-кӀиккун гьелги ритӀана. Хъубал жундузда тӀад ихтиярги кьуна ГӀисаца гьезухъе[+]. 8ЦохӀо гӀанса гурони, цадахъ щибниги: я квен-тӀех, я таргьа-къвачӀа, я рачлихъ бараб чвантиниб лъун гӀарац босугеянги лъазабуна ГӀисаца гьезда. 9Хьитал ретӀеян абуна, амма хисизе ретӀел цадахъ босугеянги малъана. 10ГӀисаца гьезда абуна:

– Нуж тӀад рещтӀарав гьоболги хисуге, гьеб шагьаралдаса къватӀире рахъинегӀан. 11Ваамма нуж къабулги гьаричӀони, ва нужер рагӀабазухъ гӀинги тӀамичӀони, гьениса къватӀире рахъунаго, нужерго хьитаздаса хӀурги кӀутӀун те. Аллагьасда цебе гьез жаваб кьезе букӀине хутӀа абе гьеб[+].

12Гьел чапарзаби ана кантӀун Аллагьасде руссаян гӀадамазда лъазабизе[+]. 13Чанги чиясул чорхолъа жундул рачахъана гьез. Даруяб нах бахун гӀемерал унтарал гӀадамал сахлъизаруна[+].


ЯхӀя аварагасул хвалил хӀакъалъулъ

14[•]ГӀисал цӀар киса-кибего машгьурлъун букӀиндал, Гьерод[†] ханасухъеги щолел рукӀана гьесул хӀакъалъулъ харбал. Цояз абулеб букӀана, хваралъуса вахъун вачӀарав ЯхӀя авараг вугин гьев, ва гьединлъидал гьес рихьизарулел ругин гьал мугӀжизаталги[+]. 15Цогидаз абулеб букӀана Иляс[†] авараг вугин гьевилан. НекӀо заманаялда рукӀарал аварагзабиго гӀадинав авараг вугин гьевилан абулел чагӀиги рукӀана[+]. 16Амма гьеб рагӀидал, Гьеродицани абуна, жинца бетӀер къотӀизабурав[†] ЯхӀя авараг вугин, хваралъуса вахъун вачӀун.

17Гьеродица жинцаго кьун букӀана кквезеги ккун ЯхӀя гвандинив тӀамейилан буюрухъ. Гьелъие гьадинаб гӀиллаги букӀана: Гьеродица лъадилъун ячун йикӀана жиндирго вац Филиппил чӀужу Гьеродиада[+]. 18Амма ЯхӀяца гьесда абулеб букӀана вацасул йикӀарай чӀужу дуца ячине бегьуларилан. 19Гьединлъидал гьесда ццин бахъун йигей Гьеродиадае бокьун букӀана ЯхӀя чӀвазе. Амма гьелда гьеб гьабизе кӀвечӀо. 20Щайгурелъул Гьерод ЯхӀякьа хӀинкъулаан. Гьесда лъалаан ЯхӀя вацӀцӀадав ва мукъадасав чи вукӀин. Гьединлъидал цӀунун вукӀана гьев Гьеродица. КигӀанго гьесул рагӀабаз рекӀел рахӀат хвезабулеб букӀаниги, Гьеродие бокьулаан ЯхӀяхъ гӀенеккизе.

21Ахирги цо санагӀатаб къо тӀаде щвана. Живго гьавураб къо кӀодо гьабун Гьеродица кӀудияб квана-гьекъей гьабуна, кинабго Галилеялъул[†] къо-ас бугел чӀухӀбиги, бодул церехъабиги, бищунго хӀурматиял хӀакимзабиги ахӀун[+]. 22Гьений тӀаде ячӀун Гьеродиадал яс кьурдана, Гьеродги гьесда аскӀор рукӀаралги цӀакъ рази гьаруна[†] гьелъ. Гьеродица гьей ясалда абуна:

– Щиб дуе бокьаниги, гьаре дида, дица дуе кьела гьеб.

23Цинги гьев гьелъие гьедана:

– Щиб дуца гьараниги, гьеб дуе дир сайигъат буго, хӀатта дир ханлъиялъул бащдаб букӀа абе гьеб[+].

24Инеги ун, гьелъ жиндирго эбелалда гьикъана щибдай гьарилаян. Эбелалъ малъана ЯхӀя аварагасул къотӀараб бетӀер гьарейилан. 25ГьебсагӀат, екерун ханасухъеги ун, ясалъ гьесда абуна:

– Дие бокьун буго ЯхӀя аварагасул бетӀер, гъадрида жаниб лъун, гьабсагӀат дуца дихъе кьезе.

26Хан цӀакъ пашманлъана. Амма гьалбадеридаги рагӀун гьедараб гьа хвезабиларилан гьелъие инкар гьабизе бокьичӀо. 27ГьебсагӀат ханас гӀащтӀичиясе амру гьабуна, ЯхӀял къотӀараб бетӀерги босун вачӀайилан. 28Вортун ун, гвандинив вугев ЯхӀял бетӀерги къотӀун, гъадриниб гьебги лъун вачӀана гӀащтӀичи. Цинги ясалъухъе кьуна гьес гьеб. Гьелъги босун жиндирго эбелалъухъе кьуна.

29Гьеб хабар рагӀидал, ЯхӀял муридаз гьесул жаназа, нахъеги босун, хабалъ букъана[+].


ГӀисаца щуазарго чи гӀорцӀизавула

30[•]Дол чапарзаби ГӀисахъе тӀадруссана, ва жидецаго гьабурабщинабги халкъалда малъарабщинабги бицана гьез гьесда[+]. 31РачӀунелги унелги гӀадамазул гӀемерлъиялъ кӀалдиб квен лъезецин заман букӀинчӀелъул, ГӀисаца гьел чапарзабазда абуна:

– Гьанже нилъ гьазда аскӀоса цо гӀадан-чи гьечӀеб гӀалахалде рилълъина цодагьалъ хӀухьбахъи гьабизе[+].

32Халкъалдаса ратӀалъун, росодаги рекӀун, цо гӀадан-чи гьечӀеб бакӀалде ана ГӀисаги гьелги. 33Амма гӀемерисел гӀадамазда рихьана гьел унел ва щал ругелали лъана. Гьединлъидал ралъдал рагӀалчӀван рекерун, киналго шагьараздаса гӀадамал ракъдадасан рекерана гьенире, ва, гьаздасаги цере дореги щун ратана. 34ГӀиса ракъдаде лъугьараб мехалъ, гьесда гьениб бихьана гӀемераб халкъ, ва гьев гурхӀана вехь гьечӀеб гӀи гӀадин ругел гӀадамазда; гьезда гӀемераб жо малъизе лъугьана гьев[+].

35МаркӀачӀумех щолеб букӀиндал, ГӀисада аскӀоре рачӀун гьесул муридаз абуна:

– ГӀадан-чиго гьечӀеб бакӀ бугин гьаб, сордоги тӀаде щолеб бугин, 36нахъе айилан абе гьал гӀадамазда, гьанир сверухъ ругел росабалъ жидеего квание гӀамал гьабизе.

37ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужеца кваназаре гьел.

Гьез абуна:

– Гьал гӀорцӀизаризе чадихъ кӀинусго динар[†] кьезейищха ниж инел[+]?

38ГӀисаца гьезда абуна:

– Чан чед нужехъ бугебали хал гьабун рачӀа, – ян.

Хал гьабун рачӀун гьез абуна:

– Щуго чедги кӀиго ччугӀаги буго, – ян.

39Гьебмехалъ ГӀисаца гьезда лъазабуна гьел гӀадамал гӀурччинаб харда тӀад, кьера-кьерал гьарун, гӀодор чӀезареян. 40Гьелги нус-нусккун ва кӀикъоялда анцӀ-анцӀккун гӀодор чӀана. 41ГӀисаца щуябго чедги кӀиябго ччугӀаги кодобе босана, зобалаздехун вуссун кванде дугӀа гьабуна ва бек-бекун муридазухъе кьуна, халкъалъе бикьейилан. Цинги кӀиябго ччугӀаги бикьана киназдаго гьоркьоб. 42Киналго гӀорцӀизегӀан кванана. 43Нахъе хутӀараб чадилги ччугӀилги кесказул анцӀила кӀиго гьегь цӀезабуна. 44Бихьиназулцин кинавниги щуазарго чи вукӀана гьенив кваналев.


ГӀиса лъеда тӀасан вилълъун вачӀуна

45[•]Цинги ГӀисаца жиндирго муридал ритӀана, гьеб халкъ жинца нахъе биччалалде, росодеги рахун, ралъдал добцояб рахъалда бугеб Бетсаидаялде цере-цере айилан[+]. 46Халкъги нахъе битӀун, ГӀиса Аллагьасе гьари-дугӀаялъе магӀарде ана[+].

47-48МаркӀачӀубер рукӀкӀараб мехалъ раса ралъдал бакьулъе щун букӀана. Цинги ралъдал рагӀалда живго цохӀо вукӀарав ГӀисада бихьана бадибехун пулеб кутакаб гьорода данде лъим ххазе ккун, гьезул тату хун букӀин. Жеги хъахӀлъи рехилалдего ГӀиса ралъдал лъеда тӀасан вилълъун гьезда аскӀове ана. Гьале гьев цоги рахъалдехун унев ватана гьезда хьолбохъан. 49Лъеда тӀасан вилълъун вачӀунев гьесда бер чӀвайдал, хваразул рухӀ бугилан ккун, росода рукӀаразул чӀахӀиял гьаркьал кӀанцӀана[+]. 50Киназдаго вихьулев вукӀана гьев, ва киналго хӀинкъунги рукӀана. ГьебсагӀат ГӀисаца гьезда абуна:

– Дун вуго! Нуж расги хӀинкъуге! КъвакӀун чӀа!

51Цинги гьев гьезда аскӀове росоде вахана. ГьебсагӀат гьуриги къатӀана. Дагьалги гӀажаиблъун, хӀикмалъун хутӀун рукӀана гьел. 52Доб чадил мугӀжизатгицин бичӀчӀун букӀинчӀелъулин гьезул ракӀ бицатго хутӀун букӀараб[+].


Геннесареталдаги сахлъизарула унтарал гӀадамал

53Ралъдал добаб рахъалде рахун, гьел щвана Геннесареталъул ракьалде ва якорь рехана[+]. 54Цинги росодаса рещтӀун гьел ракъдаде лъугьана. ГьебсагӀат ГӀисаги лъан, 55гьенир рукӀарал гӀадамал рахъ-рахъалде рекерун ана, ва гьев вугин рагӀараб бакӀалде туртида лъун росун рачӀана гьез унтарал чагӀи[+]. 56Гьедин, киве гьев щваниги – шагьараздаги, росабалъги, кулабаздаги, – росун рачӀун базар къотӀнор лъолаан унтарал чагӀи. Гьесул гӀабаялъул гӀертелалда квер хъвазегӀаги биччайилан гьарулаан гьез. Гьесда квер хъванщинав чиги сахлъулаан[+].

#### 7 бетӀер


Аллагьасул амруялги умумузул гӀадаталги

1[•]Гьале ГӀисахъе рачӀун, гьенир данделъана фарисеялги[†] Иерусалималдаса цо чанго динияв гӀалимчиги. 2ГӀисал цо-цо муридал «хъубал» квераз, ай квералги чуричӀого, кваналел рихьана гьезда. ( 3Фарисеялги ва цогидал киналго жугьутӀалги, умумуздасанго бачӀараб динияб гӀадат цӀунун, цин кверал чуричӀого кваназе гӀодор чӀоларо[+]. 4Базаралдаса руссараб мехалъги гьел кверал чуричӀого кваналаро. Цогиги гӀемер руго гьез цӀунарал гӀадатал. Масала, мухӀканго чурула суркӀа-щурун, парччи-гулгун, пахьул хьагал.)[+] 5Гьединлъидал фарисеязги диниял гӀалимзабазги ГӀисада гьикъула:

– Умумузул динияб гӀадатги цӀуничӀого щай дур муридал чуричӀел квераз кваналел ругел[+]?

6ГӀисаца жаваб кьуна:

– Нуж гӀадинал ххвелал гьаризе бокьулел чагӀазул хӀакъалъулъ цӀакъ битӀун абун бугебха Ишая[†] аварагасул тӀехьалда:

«Гьел гӀадамазул кӀалалъ Дир цӀар гӀемер рехсола,
Амма ракӀални гьезул рикӀкӀад руго Дидаса[+].
7ГӀадада ккела гьезул Дие гьабураб тӀагӀат,
ГӀадамазул гӀадатал цӀунизе халкъ тӀамидал»[+].

8Аллагьасул амруги рехун тун, гӀадамазул гӀадат цӀунула нужеца.

9Цоги гьес абуна:

– Нужерго гӀадат цӀунизе бокьун Аллагьасул амру нахъчӀвазени махщел щун буго нужее! 10Мусал къануналда[†] гурищ абун бугеб: «Дурго инсулги эбелалъулги адаб-хъатир гьабе!» Хадубги: «Жиндирго инсул яги эбелалъул хӀакъалъулъ квешаб рагӀи абурав чи чӀвазе ккола»[+]. 11Амма нужеца малъулеб буго: масала, пуланав чиясул ихтияр бугила инсуда яги эбелалда абизе нужее дидасан кколеб напакъа дица Аллагьасе къурбан, ай назру гьабунилан. 12Гьелдалъун нужеца чӀезабулеб буго гьев чияс жиндирго инсуеги эбелалъеги кумек гьабичӀониги гӀолилан. 13Гьедин нужеца умумуздасан бачӀараб гӀадаталдалъун хвезабулеб буго Аллагьасул амру. Гьелда релълъаралги гӀезегӀан жал гьарулел руго нужеца.


Инсан сунца хъублъизавулев?

14Нахъеги халкъги аскӀобе ахӀун, ГӀисаца абуна:

– Дихъ гӀенекке нуж киналго: 15-16къватӀиса жанибе аралъ гуро инсан хъублъизавулев, гьев хъублъизавула гьесда жаниса къватӀибе бачӀаралъ. Гьеб бичӀчӀа нужеда![+]

17Гьеб халкъалда аскӀоса ун рокъоре щвараб мехалъ ГӀисада муридаз гьикъана доб кициялъул магӀна щибилан. 18ГӀисаца гьезда абуна:

– ГьедигӀанго жо бичӀчӀуларел чагӀийищха нужги? КъватӀиса жанибе аралъ инсан хъублъизавуларевлъи лъаларебищха нужеда? 19КӀалдисан чорхолъе жанибе араб жо инсанасул рекӀелъе гуро унеб, чохьонибе уна, цинги гьенисан къватӀибеги уна. (Гьел рагӀабаздалъун ГӀисаца бичӀчӀизабуна инсанас кваналебщинаб квен бацӀцӀадаб, хӀалалаб букӀин.)[+]

20Хадубги гьес абуна:

– Амма инсан хъублъизавула гьесда жанисан бачӀун къватӀибе аралъ[+]. 21-22Щаян абуни, инсанасда жанисан, гьесул рекӀелъан рачӀуна квешал къасдалги, хъахӀбалъиги, цӀогьги, чӀвай-хъвейги, зиначилъиги,[†] хъантӀи-къарумлъиги, ццинги, хӀилла-макруги, пасалъиги, жахӀда-хӀусудги, бугьтанги, чӀухӀи-пахрулъиги, жагьиллъиги[+]. 23Гьеле гьеб инсанасда жанисан къватӀибе бачӀунебщинаб квешлъиялъ хъублъизавула гьев.


Цогидаб халкъалъул гӀаданалъги ГӀисаде иман лъола

24[•]Гьениса вахъун ГӀиса щвана Тир шагьаралъул ракьалде. Пуланав чиясул бакӀалда рещтӀарав гьесие бокьун букӀинчӀо жив вачӀун вукӀин гӀадамазда лъазе. Амма вахчун гьев хутӀичӀо. 25-26Цо чӀужугӀаданалда рагӀана гьев вачӀун вугилан. Гьелъул яс йикӀана жундуз ккун. (Гьей йикӀана мажусияй, Сириялъул ракьалдаса финикияй.) ГӀисахъе ячӀун, гьесул хӀатӀазда цее накабаздаги чӀун, гьелъ гьарана жиндир ясалъул чорхолъа шайтӀан бачахъейилан[+]. 27Гьес гьелда абуна:

– Цин лъимал гӀорцӀизегӀан чӀа, лъималазул кӀалдиса бахъун чед гьабзазе базе бегьуларо[+].

28ГӀисае жавабалъе гьелъ абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Гьебни битӀараб буго. Амма лъималазухъа рортарал чадил кескал столалда гъоркь регун рукӀунел рукъалъул гьабзазеги щолагури.

29Цинги ГӀисаца гьелда абуна:

– Гьеб рагӀи дие рекӀее гӀуна, гьанже дурго рокъое а; дур ясалъул чорхолъа шайтӀан нахъе арабин.

30Рокъое щведал, гьелда жиндирго яс ятана, шайтӀанги чорхолъа ун, парахатго бусада егун.


ГӀисаца гӀинкъасда рагӀи рагӀизабула

31Тир улкаялдаса вахъун, Сидон шагьарги къотӀун, АнцӀшагьаралъул ракьалдасан нахъеги Галилеялъул[†] ралъдал рагӀалде щвана ГӀиса[+]. 32Гьесухъе вачун вачӀана хӀалица гурони кӀалъазе кӀоларев гӀинкъав чи, гьесда цо квер хъвайилан гьарун.[†] 33ДовегӀанги вачун, ГӀисаца гьев чиясул гӀинзунир килщал къазаруна, ту-тузеги ту-тун гьесул мацӀалдаги хъвана килищ[+]. 34Цинги, зобалазде бералги тӀамун, угьун хӀухьелги биччан, гьес абуна:

– ЭтпатахӀ! (Гьелъул буго «Рагье!» абураб магӀна.)

35ГьебсагӀат гъов чиясул гӀундул рагьун рачӀана, ва мацӀалда букӀараб гарацӀги бичун ун, бацӀцӀадго кӀалъазе лъугьана. 36Гьелъул хӀакъалъулъ лъиданиги бицунгейилан лъазабуна ГӀисаца гьел гӀадамазда. Амма гьедин цӀикӀкӀун гьукъанагӀан, дагьабги цӀикӀкӀун тӀибитӀулеб букӀана халкъалда гьоркьоб ГӀисал хабар[+]. 37Ва дагьабги цӀикӀкӀун гӀажаиблъун, хӀикмалъун хутӀарал гӀадамаз цоцазда абулаан:

– Сунда квер баниги, кинабго лъикӀ лъугьунеб буго гьесухъа. ГӀинкъаздаги рагӀи рагӀизабулеб буго, мацӀ лъаларелги кӀалъазарулел руго.

#### 8 бетӀер


ГӀисаца ункъазарго чи гӀорцӀизавула

1[•]Гьел къоязда нахъеги цӀакъ гӀемераб халкъ бакӀарана ГӀисада аскӀобе. Квен-тӀехги гьечӀого гьел хутӀидал, жиндирго муридалги аскӀоре ахӀун, ГӀисаца гьезда абуна:

2– Гьал гӀадамазда гурхӀун вуго дун. Гьале лъабабго къоялъ дида аскӀор чӀун руго. Кваназе жоги хутӀун гьечӀо гьазухъ[+]. 3КваначӀого дица риччани, рокъоре унаго, рухӀ дагьлъун ккезе бегьула гьел, цӀакъго рикӀкӀадаса рачӀаралги ругелъул гьезда гьоркьор.

4Муридаз гьесда абуна:

– Гьаниб гӀалхуда гьазие гӀураб чед лъица балагьилеб, киса бахъилеб? – абун[+].

5Чан чед нужехъ бугебилан гьикъана ГӀисаца гьезда. Анкьго чед бугилан абуна гьез. 6Цинги ГӀисаца гьел гӀадамазда абуна кваназе гӀодор чӀайилан. Гьеб анкьабго чедги кодобе босун, тӀаде дугӀаги гьабун, ГӀисаца бек-бекун жиндирго муридазухъе кьуна, халкъалъе бикьейилан. Гьезги гьеб халкъалъе бикьана. 7Дагьа-макъаб ччугӀаги букӀана гьезухъ. Додинго тӀаде дугӀаги гьабун, гьебги кьуна ГӀисаца муридазухъе, халкъалъе бикьеян. 8ГӀорцӀизегӀан кванана гьел гьенир; нахъе хутӀарал чадил мочӀабазулги анкьго гьегь цӀуна. 9Гьенир кванарал гӀадамазул вукӀана ункъазаргогӀанасев чи. 10Гьелги нахъе ритӀун, ГӀиса гьебсагӀаталъ жиндирго муридалгун цадахъ, росодаги рекӀун, Далманутаялъул ракьалде ана.


Гьаб умматалъе гӀаламат букӀине гьечӀо

11[•]Гьенир ГӀисахъе рачӀун, цо-цо фарисеял[†] лъугьана гьевгун дагӀбадизе. Гьесул хӀалбихьизелъун, гьез тӀалаб гьабуна зодисан гӀаламат бихьизабеян[+]. 12Угьун хӀухьелги биччан, ГӀисаца абуна:

– Щай гьаб умматалъ гӀаламат тӀалаб гьабулеб? ХӀакълъун абулеб буго дица: гьаб умматалъе гӀаламат букӀине гьечӀо.

13Гьел гӀадамалги рукӀаралъур тун, ГӀиса нахъеги росоде вахана ва ралъдал добцояб рахъалде ана.


Фарисеязулги гьеродилазулги реччеялъул хӀакъалъулъ

14[•]Квен цадахъ босизе кӀочон тун батана муридазда; цо гурони чед батичӀо гьезухъ. 15ГӀисаца гьезда лъазабуна:

– Вореха, фарисеязулги гьеродилазулги[†] реччеялдаса цӀунун чӀа нуж[+].

16Цоцазда гаргадизе лъугьана гьел:

– Нилъехъ чед гьечӀилан абураб магӀна букӀине ккола гьелъул.

17Гьезул пикру бичӀчӀун, ГӀисаца абуна:

– Чед гьечӀилан щай нуж гаргадулел? Нужго кинал гьедигӀан бичӀчӀи гьечӀел ва нахъгӀунтӀуларел? КигӀан согӀлъун нужер ракӀал ругел[+]? 18-19Берал ругониги бихьулареб кин? ГӀундул ругониги рагӀулареб кин? Нужеца ракӀалде щвезабе: дица щуазарго чиясе бек-бекун щуго чед кьун хадуб хутӀарал чадил мочӀабазул чан гьегь цӀураб?

АнцӀила кӀиго гьегь цӀунилан жаваб кьуна гьез[+].

20– Анкьго чед ункъазарго чиясе бикьараб мехалъ, хутӀарал мочӀабазул чан гьегь цӀураб?

Анкьго гьегь цӀунилан жаваб кьуна гьез[+].

21– Гьанжеги бичӀчӀичӀебищ нужеда? – ян гьикъана ГӀисаца гьезда.


Бетсаидаялда цо бецав чиги сахлъизавула

22Цинги гьел щвана Бетсаидаялде. Вачун вачӀуна цо бецав чи. Гьесда квер хъвайилан гьарула гьез ГӀисада[+]. 23ГӀисаца кверги ккун гьев чи росулъа къватӀиве вачана ва гьесул кӀиябго бадибеги ту-тун, беразда квералги рахъун, гьесда гьикъана щибниги бихьулеб бугищилан[+]. 24Сверухъ хал-шалги гьабун, гьес абуна:

– АскӀосан унел гӀадамал рихьулел руго дида гъутӀби гӀадин.

25ГӀисаца нахъеги беразда кверал рахъараб мехалъ, гьев чи цеве валагьана, – бералги сахлъун, кинабго жо баянго бихьулеб батана гьесда. 26ГӀисаца гьев гьенисанго рокъове витӀана ва гьадаб росулъан унгеянги лъазабуна.


Пётрица иман лъуна ГӀиса МасихӀ вукӀиналде

27[•]Гьениса вахъун жиндирго муридалгун цадахъ ГӀиса ана Филиппил Къайсарият[†] шагьаралда гӀагарлъухъ ругел росабалъе. Нухда ГӀисаца гьезда гьикъана:

– Щивлъун дун гӀадамаз рикӀкӀунев? – абун.

28Гьез жаваб кьуна:

– Цояз абулеб буго мун ЯхӀя авараг вугилан, цояз абулеб буго Иляс[†] авараг вугилан. Цогидаз абулеб буго аварагзабаздасан цояв кколилан[+].

29Цинги ГӀисаца гьезда гьикъана:

– Нужеца щивлъунха дун рикӀкӀунев? – абун.

Пётрица жаваб кьуна:

– Мун вуго МасихӀ.[†][+]

30Лъиданиги гьеб бицунгейилан лъазабуна ГӀисаца гьезда[+].


ГӀисае букӀине бугеб гӀазаб-гӀакъуба

31[•]Цинги гьес бицине байбихьана ГӀадамил Лъимаца гӀемераб гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккезе бугин, чӀухӀби-хӀакимзабазги, чӀахӀиял кашишзабазги,[†] диниял гӀалимзабазги гьесдаса инкар гьабизе бугин, чӀвазе вугин ва лъабабилеб къоялъ хваралъуса вахъинеги вугин[+]. 32Гьеб кинабго ГӀисаца гьезда рагьун бицана. Амма довегӀанги вачун Пётр лъугьана гьедин абугейилан гьесда дандечӀун кӀалъазе[+]. 33Гьебмехалъ, кьурун вуссун, жиндирго муридазухъ валагьана гьев. Цинги, Пётрги вуцӀцӀинавун, абуна:

– ТӀагӀа дида аскӀоса, Илбис! Аллагьасулаб тун, инсанасулаб лъугьун буго дур рекӀелъе[+].

34Гьениб букӀараб халкъги жиндирго муридалги аскӀоре ахӀун, ГӀисаца абуна:

– Дида цадахъ вилълъине бокьарав чи ватани, гьес жиндирго напсалдаса инкар гьабе, жиндаго тӀаде ккараб хъанчил гӀазабги бачче ва дида хадув вачӀа[+]. 35Щаян абуни, жиндирго гӀумру цӀунизе бокьулев чи гьелдаса махӀрумлъила, диеги Рохалил хабаралъеги гӀоло гӀумруялдаса махӀрумлъизе разилъарас гьеб хвасар гьабила.[†][+] 36Жиндирго рухӀги рецӀалие кьун, тӀолабго дуниялалъул кверщел хъатикье щвеялъул щиб пайда бугеб инсанасе[+]? 37Жиндирго рухӀалъухъ хисизе жо щиб бугеб инсанасул? 38Гьаб мунагьаб ва пасатаб умматалда цеве дунги дир рагӀабиги сан гьаричӀев чи ГӀадамил Лъимацаги сан гьавизе гьечӀо, жиндирго Инсул нуралъ гвангъун, мукъадасал малаикзабигун цадахъ гьев вачӀунеб мехалъ[+].

#### 9 бетӀер


ГӀиса хиса-басун лъугьуна

1Цоги ГӀисаца абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: тӀубараб къуваталда Аллагьасул ПарччахӀлъи рещтӀунеб куц бихьичӀого, жидеца хвалил лълъар гьекъезе гьечӀел гӀадамалги ругелха гьанир эхетаразда гьоркьор[+].

2[•]Гьелдаса хадуб анлъго къоялдасан, Пётрги, Якъубги,[†] Иоаннги гурони тӀокӀав чиги цадахъ вачинчӀого, ГӀиса цо борхатаб магӀарде вахана. Гьелги ралагьун рукӀаго, хиса-басун лъугьана ГӀиса[+]. 3Гьесул ретӀел лъугьана, гӀазухъахӀаб кьерги чӀван, кунчӀ-кунчӀизе; кигӀан цӀакъ чураниги кӀвелароан гьеб гьедин хъахӀлъизабизе[+]. 4Цинги гьезда рихьана Илясги[†] Мусаги.[†] ГӀисагун гара-чӀварулел ругоан гьел. 5Гьениб Пётрица ГӀисада абуна:

– Я МугӀалим! ЛъикӀ буго гьаниб нилъее! РачӀа, лъабго хъощ базин гьаниб: цо дуе, цо Мусае, цо Илясие.

6Гьедин абуна Пётрица, щиб абилебали лъаларого хутӀидал. ХӀакъикъаталдаги хӀинкъун лъугьана муридзаби гьенир. 7Гьебмехалъ цо хъахӀаб накӀкӀул парча бачӀун рахчизаруна гьел ва накӀкӀуда гьоркьосан бахъана цо гьаракь:

– Гьав вуго дие вокьулев дир Вас. Гьасухъ гӀенекке нуж![+]

8Цинги гьебсагӀат сверухъе ралагьидал, цохӀо ГӀиса тун батӀияв чи гьезда гьенив вихьичӀо. 9МагӀардаса гӀодоре рещтӀунаго, ГӀисаца гьезда лъазабуна хваралъуса вахъун ГӀадамил Лъимер[†] вачӀинегӀан, гьаб нужеда бихьараб ишалъул лъиданиги бицунгейилан[+]. 10Гьениб бихьарабщинаб жиделъго цӀунана гьез. Амма «хваралъуса вахъун вачӀиналъул» магӀна щибдайилан цоцазда цӀехолдулел рукӀана. 11Цинги гьез ГӀисада гьикъана:

– Щайха диниял гӀалимзабаз абулеб цин цеве Иляс авараг вачӀине кколилан?

12ГӀисаца гьезда абуна:

– БитӀараб буго, цин цеве Иляс вачӀуна ва гьес кинабго къачӀанги тола. Щайха ТӀухьдузда хъван бугеб ГӀадамил Лъимада гӀемераб гӀазаб-гӀакъуба бихьилилан ва гӀадамаз гьев инжит-хӀакъир гьавилилан? 13Гьале дица нужеда абулеб буго: ТӀухьдузда хъван бугеб куцалда, Иляс вачӀана; ва жидее бокьанщинаб гьабуна гьесие гӀадамаз[+].


ГӀисаца сахлъизавула жундуз ккурав цо вас

14[•]ГӀиса дол жиндирго муридазда аскӀове тӀадвуссиндал, гӀемераб халкъ бакӀарун батана гьенибе. Диниял гӀалимзабиги[†] ругоан гьасул муридалгун дагӀба-рагӀиялда. 15ГӀиса вихьидал, тӀолабго халкъ хӀикмалъун хутӀана, данде рортун гьесие салам кьезе лъугьана. 16ГӀисаца жиндирго муридазда гьикъана гьазулгун нужер бугеб дагӀба щибилан? 17Халкъалда гьоркьоса вачӀун цо чияс абуна:

– Я МугӀалим! Дун духъе вачӀун вуго женалъ кӀал-мацӀ ккурав, кӀалъазе кӀоларев васги вачун[+]. 18Гьеб жен киб кваланиги, дир вас гӀодов ккола, кӀалдиб полоп бала, цаби къерщезарула, цинги гьев цӀоро-гъорон лъугьуна. Гьал дур муридазда абуна дица гьесул чорхолъа жен бачахъеян, амма гьезухъа бажаричӀо.

19Гьездехун ГӀисаца абуна:

– ГӀай, нуж иман гьечӀеб уммат! КидалъагӀан дун нужгун вукӀинев? КидалъагӀан дица нуж хӀехьезе кколел? Ваче гьаниве дурго вас.

20Вас гьесухъе вачун вачӀана. ГӀиса вихьаравго, хъубаб женалъ васасул щукӀдул рукӀкӀинаруна; гьев гӀодов ккана, гевегахъдизе лъугьана ва гьесул кӀалдисан полоп бурана[+]. 21ГӀисаца гьесул инсуда гьикъана:

– Вас гьедин лъугьаралдаса кигӀан мех бараб?

– ГьитӀинаб мехалдаса нахъего вуго гьев гьедин, – абун жаваб кьуна инсуца. 22– Чанги цӀадавеги рехана женалъ гьев, лъадалъеги рехана, хвезавизе бокьун. Дуда щибниги гьабизе кӀолеб батани, нижеда гурхӀун, кумек гьабе нижее[+].

23ГӀисаца гьесда абуна:

– Дагьабниги божизе дудаги кӀолеб батани, божа мунги. Божулев чиясда хӀалкӀолареб жо букӀунаребин![+]

24ГьебсагӀат васасул инсуца ахӀана:

– Дун божула, кумек гьабе дие – божуларесе!

25ТӀаде гурун бачӀунеб халкъги бихьун, гьеб женалъе амру гьабун, ГӀисаца абуна:

– Ле, мацӀ лъалареб ва гӀинкъаб жен! Дица дуе амру гьабулеб буго гьев васасул чорхолъа тӀагӀаян ва тӀокӀаб киданиги гьенибеги къагеян.

26Цо гьаракьги гьабун, кутакалда гьев васги сородизавун, шайтӀан къватӀибе кӀанцӀун бачӀана. Цинги хварав чи гӀадин лъугьана вас, хӀатта гьев хваниланцин абулеб букӀана гӀемерисез[+]. 27Амма ГӀисаца квер цӀан тӀаде вахъинавидал, вас вахъун чӀана[+].

28Рокъоре щун, жалго хутӀидал, муридаз ГӀисада гьикъана:

– Нижеда щай кӀвечӀеб доб хъубаб жен бачахъизе?

29ГӀисаца гьезие жаваб кьуна:

– Доб тайпаялъул жундул рачахъизе кӀола гӀицӀго дугӀаялдалъун.


ГӀазаб-гӀакъубаялъул хӀакъалъулъ цоги нухалъ

30[•]Гьениса рахъун Галилеялъул[†] ракьалдасан унел рукӀана гьел. ГӀисае бокьун букӀинчӀо жив вачӀунев вукӀин лъиданиги лъазе. 31Жиндирго муридазе насихӀат гьабулев вукӀана гьев. ГӀисаца гьезда бицана:

– ГӀадамил Лъимер кьезе вуго гӀадамазда кодове, цинги гьез гьев чӀвала ва лъабабилеб къоялъ хваралъуса вахъина[+].

32Амма гьезда бичӀчӀичӀо гьел рагӀабазул магӀна, ва гьесда гьеб гьикъизеги хӀинкъана[+].


«Бищунго кӀудияв щив?»

33[•]Цинги гьел Капернаумалде щола. Рокъоре щведал, ГӀисаца гьезда гьикъана:

– Гьанире рачӀунаго нухда сундул бицун дагӀбадулел нуж рукӀарал? – абун[+].

34Гьел руцӀцӀун чӀана. Щайгурелъул гьел дагӀбадулел рукӀиндал жидеда гьоркьов бищун кӀудиявлъун щивдай кколеван. 35ГӀиса гӀодов чӀана, ва жиндаго аскӀове анцӀила кӀиявго муридги ахӀун, гьес абуна:

– Бищунго кӀудиявлъун лъугьине бокьарав чи цогидазда гьоркьов бищунго гьитӀинавлъун вукӀа ва гьезие хъулухъалъе чӀа[+].

36Кодобе босун, ГӀисаца цо лъимер гьезда гьоркьоб эхетизабуна ва, гьеб лъимада къвалги бан, абуна:[+]

37– Цо гьадинаб лъимер, дие гӀоло, лъицаниги къабул гьабуни, гьеб бащалъизе буго дун къабул гьавиялда. Дун къабул гьавурав чияс, цохӀо дун гуревги, дун нужехъе витӀарав Аллагьги къабул гьавулев вуго[+].


«ШапагӀаталдаса махӀрумлъизе гьечӀо…»

38Гьебмехалъ Иоанница абуна:

– Я МугӀалим! Нижеда ватана цо чи дур цӀаралдалъун жундул рачахъулев; амма гьев чи нилъеда нахъвилълъунев гьечӀо. Нилъеда нахъвилълъунев гьечӀелъул, нижеца гьукъана досие гьеб иш гьабизе[+].

39ГӀисаца абуна:

– Гьукъуге гьесие гьеб. Дир цӀаралдалъун хӀикмат бихьизабурав чиясда кӀвезе гьечӀо гьелдаса хадуб гьебсагӀат дир хӀакъалъулъ квешаб рагӀи абизе. 40Нилъеда дандечӀоларев чи ккола нилъер рахъалда вугев чи[+]. 41ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: нуж МасихӀил[†] муридал рукӀинги лъан, дие гӀололъун нужее гьекъезе гел цӀун лъим кьурав чи кириялдаса махӀрумлъиларо[+]. 42Амма диде иман лъуразда гьоркьоса цониги лъимер гӀадинав пулан мунагьалде цӀалев чи ккани, гьобоги горбода бухьун, ралъдалъе рехиго лъикӀаб букӀинаан гьесие[+].


«Мун мунагьалде цӀалев вугони…»

43-44Дур квералъ мун мунагьалде цӀалев вугони, къотӀун рехе гьеб. Цояб квер камун, алжаналде ин лъикӀ дуе, кӀиябго квергун жужахӀалъул свин гьечӀеб цӀадаве рехизегӀан[+]. 45-46Дур бохалъ мун мунагьалде цӀалев вугони, къотӀун рехе гьеб. Цояб бох камун, алжаналде ин лъикӀ дуе, кӀиябго бохгун жужахӀалъуве рехизегӀан. 47Дур бералъ мун мунагьалде цӀалев вугони, бахъун рехе гьеб. Цо бергун Аллагьасул ПарччахӀлъиялде ин лъикӀ дуе, кӀиябго бергун жужахӀалъуве рехизегӀан. 48ЖужахӀалъул борхьазе хвелги букӀунареб, жужахӀалъул цӀадуе свинги букӀунареб!

49Къурбаналъул гьан, тӀаде цӀам щван, бацӀцӀад гьабулеб гӀадин, щивав чи цӀадудалъун вацӀцӀад гьавизе вуго. 50ЦӀам лъикӀаб жо буго. Амма гьелъул цӀамгӀаллъи холеб бугони, кин нужеца гьеб нахъеги цӀамгӀаллъизабилеб? ЦӀам цӀуне нужелъго, ва цоцазда гьоркьор ракълида рукӀа[+].

#### 10 бетӀер


ГӀисаца ригьнал хӀакъалъулъ бицуна

1[•]Гьениса вахъун Ягьудиялъул[†] ракьалде щола ГӀиса ва Иорданалъул добцояб рахъалда бугеб улкаялде уна. Нахъеги бакӀарула гьесда аскӀобе гӀемераб халкъ. ГӀисаца, жиндирго гӀадаталда рекъон, гьенибги гьабуна гӀадамазе вагӀза-насихӀат. 2ГӀисал хӀалбихьизе рачӀун, фарисеяз гьесда гьикъана:

– Динияб къануналъ[†] изну кьолебищ росас чӀужу йиччан тезе? – абун.

3Мусал къануналда[†] кин бугебилан гьикъана гьезие жавабалъе ГӀисаца. 4Гьез абуна:

– Мусаца[†] изну кьун буго, «цӀар тӀамиялъе нугӀлъи гьабулеб кагъат кодобе кьолеб бугони, чӀужу йиччан тезе бегьулилан»[+].

5ГӀисаца гьезда абуна:

– Мусаца нужее гьеб Къанун хъвана нужер чанкӀкӀи сабаблъун. 6Дуниял бижараб мехалдасаго Аллагьас рижана бихьинчиги чӀужугӀаданги[+]. 7-8«Гьединлъидал эбел-эменги рехун тун, бихьинчи чӀела жиндирго чӀужуялде вуссун, ва гьел кӀиялго цолъун, цого лъугьина». Гьелдаса хадур кӀиго рукӀунаро гьел, цого рукӀуна[+]. 9ХӀасил, Аллагьас цолъизабураб инсанас батӀалъизабизе бегьуларо[+].

10Цинги рокъобги гьикъана муридаз гьелъулго хӀакъалъулъ. 11ГӀисаца гьезие жаваб гьабуна:

– ЧӀужуги йиччан тун, цогидай ячарав чи, жиндирго йикӀарай чӀужуялда цеве мунагьалъукье ккола. Гьеб мунагьги зиналъун[†] рикӀкӀуна. 12Росасдаса ятӀалъун цогидасе арай гӀаданги зиначӀужу ккола[+].


ГӀисаца лъималазе дугӀа гьабула

13[•]Жидерго лъимал рукӀана гӀадамаз ГӀисахъе рачун рачӀунел, гьезда цо квер хъвайилан гьарун.[†] Муридаз гьел риччалел рукӀинчӀо. 14Гьеб бихьидал, ГӀисал ццин бахъана. Гьес абуна:

– Лъимал дихъе рачӀине риччай, гьезие квекӀен гьабуге нужеца. Гьединазейин Аллагьасул ПарччахӀлъи щун бугеб! 15ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Аллагьасул ПарччахӀлъи лъимаца гӀадин къабул гьабичӀев чиясе гьенибе нух гьечӀо[+].

16ГӀисаца гьел лъимал каранде къана, тӀад кверал рахъун, гьезда баркат лъегиян дугӀа гьабуна[+].


Аллагьасул ПарччахӀлъиги инсанасул бечелъиги

17[•]ГӀиса гьениса унаго, цо чи вачӀана векерун ва, гьесда цеве накабаздаги чӀун, гьикъана:

– Я лъикӀав МугӀалим! Абадияб рукъалъул бутӀа щвеялъе щиб дица гьабизе кколеб[+]?

18ГӀисаца гьесда абуна:

– Щай дуца дида лъикӀавилан абулеб? Щивниги лъикӀав вукӀунаро, цохӀо Аллагь гурони! 19Дуда лъалагури Аллагьасул амруял: «чи чӀваге», «зина гьабуге», «цӀогьодуге», «гьересинугӀлъи гьабуге», «даран-базаралъулъ хӀилла-рекӀкӀ гьабуге», «эбел-инсул адаб-хъатир гьабе»[+].

20Дов чияс ГӀисае жаваб гьабуна:

– Я МугӀалим! ГӀолохъанаб мехалдасаго тӀуразарулел руго дица гьел амруял[+].

21Гьев чи рекӀее гӀедал, гьесухъги валагьун, ГӀисаца абуна:

– Цо жо буго дуе камун: инеги ун, дурго бугеб кинабго боцӀи-рикъзи биче ва мискин-пакъирасе садакъаде кье, гьелъухъ дуе насиблъила зобалазул хазина. Цинги дихъе вачӀа, дида цадахъ вилълъине[+].

22ГӀисал рагӀабаз ракӀ лъукъарав гьев чи къваридго нахъе ана. Щайгурелъул гьев вукӀун вуго кутакалда бечедав чи. 23Гьебмехалъ сверухъ ругел гӀадамазухъги валагьун, ГӀисаца жиндирго муридазда абуна:

– Бечедав чиясе Аллагьасул ПарччахӀлъиялде ворчӀизе захӀмалъулеб куц![+]

24Гьелъ муридал хӀикмалъизаруна. ГӀисаца нахъеги гьезда абуна:

– Ле дир лъимал! Аллагьасул ПарччахӀлъиялде лъугьине захӀмалъизе бугеб куцха! 25РукӀкӀадул ролъиялъусан лъугьине вараниялъего бигьа букӀина, Аллагьасул ПарччахӀлъиялде ворчӀизе бечедав чиясеялдаса.

26ЦӀакъго хӀикмалъун хутӀарал гьез цоцазда абулеб букӀана:

– Гьедин батани, хвасарлъизе кӀолев чигӀаги щивдайха?

27Гьезухъги валагьун, ГӀисаца абуна:

– ГӀадамазда гьеб кӀолареб, амма Аллагьасда кӀолебха! Аллагьасда хӀалкӀолареб жо щибниги гьечӀелъул![+]

28Гьебмехалъ Пётрица гьесда абуна:

– Гьале, кинабго рехун тун, ниж дуда цадахъ рилълъана…[+]

29ГӀисаца гьесие жаваб кьуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дие гӀоло ва Рохалил хабаралъе гӀоло мина-рукъги, вацал-яцалги, эбел-эменги, чӀужу-лъималги, хур-ахги рехун тарав цониги чи хутӀизе гьечӀо,[+] 30гьелъухъ хӀатта гьанже дуниялалъул рокъоб гӀазаб-гӀакъубаялдаго цадахъ, – гьелдаса нусцӀулго цӀикӀкӀун мина-рукъги, вацал-яцалги, эбел-эменги, лъимал-агьлуги, хур-ахги щвечӀого, ва доба ахираталъул рокъоб абадияб гӀумруги насиблъичӀого[+]. 31Цере рукӀарал чангиял тӀарамагъаде ккела, тӀарамагъада рукӀаразул чангиял цере ккела[+].


ГӀазаб-гӀакъубаялъул хӀакъалъулъ – лъабабизеги

32[•]Иерусалималдехун ралагьун унел рукӀана гьел. ГӀиса цеве-цеве вукӀана. Гьесда хадур рачӀунаго, гьесул муридал рахӀат хун рукӀана. Гьесда хадуб бачӀунеб халкъги хӀинкъун букӀана.

АнцӀила кӀиявго чапарги[†] аскӀове ахӀун, нахъеги байбихьана гьес жиндиего ккезе бугелъул хӀакъалъулъ бицине:

33– Гьале нилъ Иерусалималде унел руго. Гьенив ГӀадамил Лъимер[†] кьезе вуго чӀахӀиял кашишзабаздаги[†] диниял гӀалимзабаздаги кодове ва гьезги гьев чӀвазе къотӀила.[†] Цинги гьев кьела цогидаб халкъалъул гӀадамазда кодове. 34Гьезги инжит-хӀакъир гьавила, тӀаде тударила, цӀалаца вухила, цинги чӀвала ва лъабабилеб къоялъ хваралъуса вахъина гьев[+].


Зебедайил васазул гьариялъе ГӀисал жаваб

35[•]Гьебмехалъ гьесда аскӀове вачӀуна Зебедайил кӀиявго вас – Якъубги[†] Иоаннги. Гьез абула:

– Я МугӀалим! Нижее бокьун буго нижеца гьарараб жо дуца тӀубазе[+].

36ГӀисаца гьикъана:

– Дица щиб гьабизе нужее бокьун бугеб?

37Гьез абуна:

– Къудраталъул тахиде мун вахараб мехалъ, цояв кваранаб рахъалда, цогидавги квегӀаб рахъалда, дуда аскӀор гӀодор чӀезаре ниж[+].

38ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужедаго лъалеб гьечӀо нужеца гьарулеб бугеб жо. КӀвеладай нужеда дица гьекъезе бугеб лълъарги гьекъезе, дица бахине бугеб гӀорги бахине[+]?

39КӀвелилан жаваб кьуна гьез. ГӀисаца абуна:

– Дица гьекъезе бугеб лълъарги гьекъезе ккезе буго нужеца, дица бахине бугеб гӀорги бахине ккезе буго[+]. 40Амма дир кваранабги квегӀабги рахъалда гӀодор чӀезариялъул иш дида бараб гьечӀо, БетӀергьанасул[†] хӀукмуялда бараб буго.

41Гьеб хабар рагӀарабго, хутӀарав анцӀавго муридасул ццин бахъана Якъубидаги Иоаннидаги. 42АскӀореги ахӀун, ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужеда лъалагури цогидал халкъазул парччахӀзабийилан рикӀкӀунел гӀадамаз халкъалда тӀад ханлъи гьабулеблъи, чӀухӀби-хӀакимзабазги гӀадамазда тӀад жидерго ихтияр билълъанхъизабулеблъи. 43Амма нужеда гьоркьоб гьедин букӀине бегьуларо. Нужеда гьоркьоса лъиениги бищунго кӀудиявлъун вукӀине бокьани, гьев цогидазе хъулухъалъе чӀа абе[+]. 44Нужеда гьоркьоса бищунго цеве вукӀине бокьаравги киназего лагълъун вукӀа абе. 45Щайгурелъул ГӀадамил Лъимерги лъицаниги жиндие хъулухъ гьабизе вачӀун гьечӀо. Гьев вачӀун вуго цогидазе хъулухъ гьабизе ва гӀемеразе гӀоло рецӀалие жиндирго рухӀ кьезе[+].


ГӀисаца бецав Бартимайида канлъи бихьизабула

46[•]Гьале гьел Иерихоналде щола. Цинги, жиндирго муридалгун цадахъ ГӀиса гьениса къватӀиве вахъунеб мехалъ, гӀемераб халкъ букӀана гьесда хадуб бачӀунеб. Гьенив нухлул ракьанда кӀусун ватана Бартимай (Тимайил вас) абулев цо бецав гьардухъан[+]. 47Назареталдаса ГӀиса жинда цевесан унев вукӀинги лъан, ахӀдезе лъугьана гьев:

– Я, Давудил[†] вас ГӀиса! ГурхӀа мун дида![+]

48ВуцӀцӀун чӀайилан абуна гьесда гӀадамаз. Амма гьев дагьабги гьаракь борхун ахӀдезе лъугьана:

– Я, Давудил вас! ГурхӀа мун дида!

49Гьенивги лъалхъун, ГӀисаца абуна гьев чи жинда аскӀове вачейилан. ГӀадамаз Бартимайида абуна:

– Гьа, ракӀ гӀодобе биччай гьанже! Вилълъа, мун жиндихъе вачеян абулеб бугин дос.

50ТӀад букӀараб гӀабаги гӀодобе рехун, гьев кӀанцӀун тӀаде вахъана ва ГӀисада аскӀове вачӀана. 51ГӀисаца гьесда гьикъана:

– Дица щиб гьабизе дуе бокьун бугеб?

Бецас жаваб гьабуна:

– Я, Раббуни![*] Беразда нахъеги канлъи бихьизе бокьун буго.

52ГӀисаца гьесда абуна:

– А гьанже. Дурго божи-иманалъ сахлъизавуна мун.

ГьебсагӀат беразда канлъиги бихьун, ГӀисада хадув къокъана гьев чи[+].

#### 11 бетӀер


ГӀиса Иерусалим шагьаралде лъугьунев вуго

1[•]Гьел Иерусалималде щолел рукӀана. Зайтуналъул магӀарда аскӀор ругел Бетфагиялде ва Бетаниялде гӀагарлъидал, кӀиго муридги аскӀове ахӀун,[+] 2ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьудуб нилъеда цебе бугеб росулъе а нуж. Росулъе лъугьаралго, цо бакӀалда бухьун батила жеги чи тӀад рекӀинчӀеб кӀудияб кӀерт. Рухьадасаги бичун, гьебги бачун рачӀа. 3Нужеца гьабулеб щибилан гьикъулев чи ккани, гьесда абе нижер ТӀадегӀанав ГӀисае къваригӀун бугин гьеб; кватӀичӀого нахъе биччазе бугиланги абе.

4-5Гьел ана. Гьениб гьезда батана къотӀноб цо чиясул кавуялда бухьараб кӀудияб кӀерт. Рухьадаса гьеб бичулел рукӀаго, гьенир рахъун чӀун рукӀарал гӀадамаз гьикъана:

– Нужеца гьабулеб щиб? Щай нужеца гьеб кӀерт рухьадаса бичулеб?

6ГӀисаца малъухъе кьуна муридаз гьезие жаваб. Цинги доз гьалги риччан тана. 7КӀерт ГӀисахъе бачун бачӀана. Гьелъул гьодиде рехана гьез жидерго партал, ва ГӀисаги гьелда тӀад рекӀана.

8ГӀемерисез, тӀаса бахъун ретӀел букӀана нухда тӀибитӀулеб. Цогидаз абуни, магъилъ ругел гъутӀбуздаса къотӀун, гӀурччинал гӀаркьалаби рукӀана гьесда цере тӀиритӀулел[+]. 9Гьесда цере-цере унезги хадур рачӀунезги турки ахӀулеб букӀана:

– Гьошанна! БетӀергьанасул[†] къудраталдалъун витӀун вачӀунев вугесда баркат лъеги! 10ТӀаде гӀунтӀулеб бугеб нилъер эмен Давудил[†] ПарччахӀлъиялда баркат лъеги! Гьошанна! ТӀадегӀанав Аллагьасе рецц![+]

11Иерусалималде щваравго, ГӀиса Мукъадасаб Рокъове лъугьана ва, киса-кибего бер щвезабун, хал-шал гьабуна. МаркӀачӀубер рукӀкӀинехъин букӀиндал, анцӀила кӀиявго чапарги[†] вачун, ГӀиса Бетаниялде тӀадвуссана.


ТӀад пихъ гьечӀеб инжиралъул гъветӀ

12[•]Нахъисеб къоялъ радакьго вахъун Бетаниялдаса вачӀунаго, ГӀиса вакъана[+]. 13РикӀкӀадасанго гьесда бихьана тӀад тӀамах бараб цо инжиралъул гъветӀ. ГъотӀода пихъ гьечӀодайилан аскӀове индал, тӀамах гурони, цониги инжир батичӀо: инжир барщизе заман щун букӀинчӀо жеги[+]. 14Цинги ГӀисаца гъотӀода абуна:

– Дуда тӀад бижун пихъ тӀокӀаб лъицаниги киданиги квине хъван батугеги.

Гьеб рагӀана гьесул муридаздаги.


ГӀисаца даранчагӀи Мукъадасаб Рокъоса къватӀире гъола

15[•]Гьале Иерусалималде щвана гьел. Мукъадасаб Рокъове лъугьун, гьенир даран-базаралда рукӀарал гӀадамал къватӀире гъезе лъугьана ГӀиса; гӀарац хисулел чагӀазул столал ва къурбаналъе хъвезе маккал ричулел чагӀи тӀад гӀодор чӀолел бакӀал кӀалагъоркье чӀвазаруна[+]. 16Мукъадасаб Рукъалъул[†] азбаралъусан гӀадамаз къайи баччизеги гьукъана гьес. 17Цинги ГӀисаца, гьезие малъа-хъвай гьабун, абуна:

– ТӀехьалда хъван гьечӀищ: «Гьаб Дир рукъалда цӀар букӀине буго киналго халкъазул как-диналъул рукъ», – абун. Нужецайин абуни гьаб хъачагъазул нохъоялде сверизабун буго.

18ГӀисал гьеб калам рагӀидал, диниял гӀалимзабиги[†] чӀахӀиял кашишзабиги[†] ургъизе лъугьана гьев тӀагӀинавизе рес киндай батилаян. Гьесукьа хӀинкъун рукӀана гьел, щайгурелъул ГӀисал гӀелмуялъ тӀолабго халкъ хӀикмалъизабун букӀиндал[+].

19Бакъ тӀерхьунеб гӀужалда шагьаралдаса къватӀире рахъана ГӀисаги муридзабиги[+].


Инжиралъул гъветӀ бакъван батула

20[•]Нахъисеб къоялъ радал тӀадруссун рачӀунаго балагьидал, доб инжиралъул гъветӀ кьолболъанго бакъван бугоан. 21ГӀисаца абун рукӀарал рагӀабиги ракӀалде щун, Пётрица гьесда абуна:

– Я МугӀалим! Балагье, сон нагӀана кьураб инжиралъул гъветӀ бакъван бугеб куц.

22ГӀисаца гьезда абуна:

– Аллагьасде божи-иман цӀуне нужеца. 23ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: рекӀелъе щаклъиги ккезе биччачӀого, жинца абухъе лъугьине букӀиналдаги божун, пуланав чияс гьаб мегӀералда абуни, гьаниса бахъун ун ралъдалъе кӀанцӀеян, мегӀер гьесие мутӀигӀлъизе буго[+]. 24Гьединлъидалин дица нужеда абулеб бугеб: дугӀадулъ нужеца Аллагьасда щиб гьарулеб бугониги, нуж божа гьес нужер гьари тӀубан бугилан. ТӀубазеги бугебха гьеб![+] 25-26Гьари-дугӀаялъе Аллагьасда цере чӀараб мехалъ, нужер ццин бугел гӀадамал ратани, гьезда тӀасалъугьа, гьебмехалъ Зобалазда вугев нилъер Эменги лъугьине вуго нужер къосиналда тӀаса[+].


«Лъица дуе ихтияр кьураб?»

27[•]Нахъеги Иерусалималде щвана гьел. Мукъадасаб Рокъов жанив тирулев ГӀиса вугеб мехалъ, гьесда аскӀоре рачӀана чӀахӀиял кашишзаби, диниял гӀалимзаби, чӀухӀби-хӀакимзаби. 28Гьез ГӀисада гьикъана:

– Гьаб хӀалтӀи гьабизе ихтияр бугебищ дур? Лъица дуе гьеб ихтияр кьураб? – абун[+].

29ГӀисаца гьезие жавабалъе абуна:

– Дицаги кьела нужее цо суал. Нужеца гьелъие жаваб кьуни, гьебмехалъ бицина дица нужеда лъица дие гьеб ихтияр кьурабали. 30Лъадалъ ччун рахъун гӀадамал рацӀцӀад гьаризе ихтияр ЯхӀяе кисан щун букӀараб: зобалаздасанищ яги гӀадамаздасанищ? Кье дие жаваб[+].

31Цоцазда гьоркьоб хабар ккана гьезул. «Зобалаздасан букӀанин абуни, гьес нилъеда абилагури, гьедин батани, щайха нуж ЯхӀяда божичӀелилан[+]. 32ГӀадамаздасан букӀанин абуни…» Гьедин абизеги, халкъалъукьа хӀинкъун рукӀана гьел, киназго ЯхӀя хӀакъав авараглъун рикӀкӀунев вукӀиндал[+]. 33Жидеда лъаларилан жаваб кьола ГӀисае гьез. ГӀисаца гьездаги абула:

– Дица нужедаги бицинаро лъил ихтияралдалъун гьаб хӀалтӀи гьабулеб бугебали.

#### 12 бетӀер


ЦӀолбол ах ижараялъе кьун тарасул хӀакъалъулъ

1[•]Мисал бачун, гьезие гьадинаб хабар бицине байбихьана ГӀисаца:

– Цо чияс, цӀолбол ахги гьабун, сверун чали къан буго, чагъир жаниб цӀцӀуйзе чаналъе гвендги бухъун буго, хъаравуласе борхатаб хъощги бан буго. Цинги ахихъабазухъе ижараялъе гьеб ахги кьун, гьев къватӀиве ун вуго[+]. 2ЦӀибил барщараб мехалъ, гьес дол ижарачагӀазухъе цо рагьтӀател витӀун вуго жиндие кколеб бутӀа босизе. 3Доз кквезеги ккун гьев рагьтӀател вухун вуго ва чӀового нахъе хъамун вуго. 4Гьанже ахил бетӀергьанас цоги рагьтӀател витӀун вуго. Гьесулги бетӀер лъукъун буго, инжит-хӀакъир гьавун вуго. 5Нахъеги витӀун вуго цоги батӀияв. Гьевги доз чӀван рехун вуго. ГӀемерал цогидалги ритӀун руго. Гьелги доз цоял рухун, цогидал чӀван руго[+]. 6Цинги гьесул хутӀун вуго гьениве витӀизе цохӀо чи – гьесие вокьулев вас. Ахирги гьев витӀун вуго ахил бетӀергьанас, жиндир васасулгӀаги хӀурмат гьабилародайилан[†] абун[+]. 7Амма ижарачагӀаз цоцазда абун буго: «Гьале гурищ ирсилав. РачӀа гьав чӀвазе, – ирсги нилъеего хутӀила»[+]. 8Кквезеги ккун, чӀвала гьез гьев, гьесул жаназаги ахикьа къватӀибе рехула[+]. 9Гьанже щиб гьабилеб дов ахил бетӀергьанас? ВачӀинеги вачӀун, чӀвала гьес гьел, ахги цогидазухъе ижараялъе кьела[+].

10Унго нужеца киданиги ТӀехьалда цӀалунгойищ букӀинчӀеб гьадинаб калима: «Къадалъ лъезецин ярагьунарилан къадахъабаз нахъе рехараб гамачӀ битӀахъе цололъ лъун буго. 11Гьединаб букӀун буго БетӀергьанасул[†] хӀукму. Нилъер берда цебе лъугьараб кӀудияб мугӀжизат буго гьеб!»[+]

12Гьеб мисал жидер рахъалъ бачараб букӀин бичӀчӀана чӀахӀиял кашишзабазда.[†] ГӀиса кквезе хӀаракат бахъулеб букӀана гьез. Амма халкъалъукьа хӀинкъун тезе ккана. Живго гьевги тун, нахъе ана гьел[+].


ГӀисае кьолел суалалги гьесул жавабалги


Къайсарасе магъало кьеялъул хӀакъалъулъ

13[•]Цинги гьез цо-цо фарисеялги[†] гьеродилалги[†] ритӀула ГӀисахъе, гьесул кӀал таризабизе кӀоларищали бихьизе[+]. 14РачӀун гьез ГӀисада абула:

– Я МугӀалим! Нижеда лъала мун ритӀухъав чи вукӀин. Лъилниги мурад цӀунун, гьесие хӀелиги дур пикруялда рекъоларо. Чи вихьун иш гьабулеб гӀамалги дур гьечӀо. Аллагьасул хӀакъаб нух буго дур малъиги. Бице нижеда: къануналда[†] рекъон, бегьулебищ къайсарасе[†] магъало кьезе яги бегьуларебищ? Гьа, кьелебищ гьеб нижеца яги кьеларебищ[+]?

15Гьезул хӀилла-рекӀкӀги бичӀчӀун, ГӀисаца абуна:

– Щай нужеца дир хӀалал рихьулел? Бихье, цо динар[†] босе гьанибе дихъе[+].

16Гьез гьеб босун бачӀуна. Гьебмехалъ ГӀисаца гьикъула:

– Лъил суратги хъвай-хъвагӀайги гьалда бугеб?

Къайсарасул бугилан абуна гьез.

17– Къайсарасулаб къайсарасе кье, Аллагьасулаб Аллагьасе кье, – ян абуна ГӀисаца гьезда.

Гьесул жавабалъ хӀикмалъизаруна гьел[+].


Хварал тӀаде рахъинариялъул хӀакъалъулъ

18[•]Цинги ГӀисахъе рачӀана къиямасеб къоялъ хварал тӀаде рахъине рукӀиналде инкар ккун чӀарал саддукеял[†] абулел гӀадамал. Гьез ГӀисада абуна:[+]

19– Я МугӀалим! Мусаца[†] нилъее бихьизабун буго: «Цо пуланав чиясул вац хвани, гьесдасан лъимерги нахъе хутӀичӀони, гьесул вацас яче абе жиндирго хварав вацасул лъади, дов хварав вацасул наслу къинчӀого букӀине»[+]. 20Масала, анкьго вац вукӀун вуго. ЧӀужу ячун хадув, лъимерги нахъе хутӀичӀого, хун вуго кӀудияв вац. 21Цинги гьей ячун йиго хадусев вацас, амма лъимер лъугьиналдего, гьевги хун вуго. Гьебго жо лъугьун буго лъабабилев вацасулги. 22Гьедин анкьавго вацас ячун йиго гьей, ва цонигиясе лъимерги лъугьун гьечӀо. Ахиралда жийгоги хун йиго. 23ХӀасил, гьей анкьго росасул лъадилъун йикӀарай гӀадан къиямасеб къоялъ лъил чӀужулъун йикӀине йигей?

24Гьезие жавабалъе ГӀисаца абуна:

– ТӀухьдузда бугеб лъангутӀиялъ, яги Аллагьасул къудраталда божунгутӀиялъцин гурищ нуж къосинарун ругел? 25Къиямасеб къоялъ тӀаде рахъаразда гьоркьор я лъудби, я росал рукӀине гьечӀо, зобалазда ругел малаикзабазул гӀадинаб гӀумру букӀине буго доба гьезулги. 26Хварал тӀаде рахъине рукӀиналъул хӀакъалъулъ цӀаличӀебищ нужеца Муса аварагасул хӀакъалъулъ бицараб тӀехьалда? ЦӀа рекӀун бугониги, бухӀунго лъугӀулареб хъарахъалда аскӀоб Аллагьас гьесда абурабила: «Дун вуго Ибрагьимил[†] Аллагь, ИсхӀакъил[†] Аллагь, Якъубил[†] Аллагь»[+]. 27Аллагь – гьев хваразул Аллагь гуро, чӀагоязул Аллагь вуго. Кутакалда къосун руго нуж!


Бищунго аслияб амруялъул хӀакъалъулъ

28[•]Гьезул бахӀсалъухъ гӀенеккун вукӀарав ва ГӀисаца кьураб камилаб жаваб рагӀарав цо динияв гӀалимчияс, аскӀове вачӀун, гьесда гьикъана:

– Къануналда бищунго аслияб амру щиб кколеб? – абун.

29ГӀисаца гьесие жаваб кьуна:

– Бищунго аслияблъун ккола гьадинаб: «ГӀенекке, Исраилил уммат! Нилъер БетӀергьан Аллагь цохӀо вугев БетӀергьан вуго! 30Дурго БетӀергьан Аллагь дуе вокьа дур тӀолабго ракӀалдалъун, дур тӀолабго рухӀалдалъун, дур тӀолабго гӀакълу-пикруялдалъун, дур тӀолабго къуват-жаналдалъун»[+]. 31КӀиабилебги: «Мунго гӀадин вокьа дуе дуда аскӀов вугевги». Гьеб кӀиялдасаго тӀадегӀанаб амру гьечӀо[+].

32Динияв гӀалимчияс абуна:

– ЛъикӀ буго, МугӀалим! ХӀакъаб рагӀи абуна дуца, Аллагь цо вугилан ва Аллагь тун батӀияв цоги бетӀергьанги гьечӀилан[+]. 33Жиндир тӀолабго ракӀалдалъун, тӀолабго гӀакълу-пикруялдалъун, тӀолабго къуват-жаналдалъун Аллагь вокьулев вугони ва жинда аскӀов вугевги вокьулев вугони, инсанасе гьеб цӀикӀкӀине буго гьесул киналго батӀи-батӀиял къурбаназдаса[+].

34Гьесул гӀакъилаб калам рагӀараб мехалъ, ГӀисаца гьесда абуна:

– Аллагьасул ПарччахӀлъиялдаса мун рикӀкӀад гьечӀевин.

Гьелдаса хадуб тӀокӀаб лъилниги бахӀарчилъи гӀечӀо ГӀисада щибниги гьикъизе[+].


«Давудил вас гуро МасихӀ»

35[•]Хадубги Мукъадасаб Рокъоб вагӀза гьабулаго, ГӀисаца абуна:

– Диниял гӀалимзабаз щай абулеб МасихӀ[†] Давудил[†] вас вугилан[+]. 36Илагьияб РухӀалъ[†] малъун Давудица жинцаго гурищ абулеб бугеб: «ТӀадегӀанав Аллагьас дир БетӀергьанасда абуна: „Дир кваранаб рахъалда гӀодов вукӀа, дица дур тушбаби дур хӀатӀазда цере чӀезаризегӀан“»[+]. 37Гьедин Давудица жинцаго МасихӀиде жиндир БетӀергьанилан абулеб бугони, Давудил вас кин гьев кколев?

ГӀемераб халкъ букӀана ГӀисал гьединал вагӀзабазухъ гъира-цӀаялда гӀенеккун[+].


«Диниял гӀалимзабаздаса цӀунун чӀа нуж!»

38[•]ГӀисаца гӀадамазда малъулаан:

– Воре, гьал диниял гӀалимзабаздаса цӀунун чӀа нуж. Гьезие бокьула халатал гӀабабиги ретӀун хьвадизе, базаркъотӀноб халкъалъ жидеего салам кьезе, 39синагогабазда[†] жанир киназдасаго церегӀан гӀодор чӀезе ва гьоболлъухъ кванил тӀотӀода нахъа бищунго хӀурматияб бакӀ кквезе[+]. 40Рос хун хутӀарал къоролзабазул боцӀи-рикъзиги кванала гьез, рихьдаего халатал дугӀаби гьарула. Гьеб кинабго цӀикӀкӀун гьабунагӀан, гӀасияб букӀине буго гьезие тамихӀ.


Къоролалъул садакъаялъул хӀакъалъулъ

41[•]Мукъадасаб Рокъоб садакъаде гӀарац лъолеб бакӀалда дандвитӀун гӀодовги чӀун, ГӀиса валагьун вукӀана гьенибе гӀарац рехулел гӀадамазухъ. Чанги бечедал гӀадамаз гӀемераб гӀарац рехулеб бугоан гьенибе[+]. 42ЯчӀун цо мискинай къоролалъ рехана бащдаб капекалъул багьаяб кӀиго пахьул гӀарац. 43Жиндирго муридалги аскӀоре ахӀун, ГӀисаца гьезда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гьанибе садакъаде гӀарац рехаразул бицани, гьадай мискинай къоролалъ бищунго цӀикӀкӀунин кьураб. 44Цогидаз садакъа гьабуна жидерго боцӀи-рикъзи тӀокӀлъун, долъин абуни жиндиего хӀажат букӀаниги, садакъаде кьуна жиндирго бетӀербахъиялъе хутӀун букӀарабщинаб[+].

#### 13 бетӀер


Дуниялалда ккезе бугелъул хӀакъалъулъ


Мукъадасаб Рукъ щущазабизе буго

1[•]ГӀиса Мукъадасаб Рокъоса къватӀиве лъугьиндал, гьесул цо муридас гьесда абуна:

– Я МугӀалим! Гьал къадазулъ лъурал ганчӀазул чӀахӀалъи, гьаб минаялъул кӀодолъи!

2Гьесие жавабалъе ГӀисаца абуна:

– Гьаб кӀудияб кӀалгӀа бихьулагури дуда? ГанчӀида лъураб цониги гамачӀ хутӀиларо гьаниб кӀалагъоркье чӀвачӀого[+].


Балагьал гӀемерлъизе руго

3Мукъадасаб Рукъалда[†] дандбитӀухъе, Зайтуналъул магӀарда гӀодов чӀун ГӀиса вугеб мехалъ, батӀаго гьесда аскӀоре рачӀун, Пётрицаги, Якъубицаги,[†] Иоанницаги, Андрейицаги гьарана:

4– Гьаб дуца абулеб бугебщинаб иш кида лъугьине бугебали ва гьеб лъугьинехъин букӀиналъе кинаб гӀаламат загьирлъизе бугебалиги бице нижеда.

5Гьезие жаваб гьабун, ГӀисаца байбихьана:

– Воре, цо лъицаниги къосинаризе гурин нуж![+] 6Чанги вукӀине вугелъулха, жив дун вугилан абун вачӀунев чи. Чангиял гьез къосинаризеги руго. 7Рагъал ккун ругилан ва ккезехъинги ругилан рагӀани, гьелдаса нуж хӀинкъуге. Гьеб цебеккунго лъугьине ккола, ва гьеб жеги ахирзаман гуро.

8Цо халкъ цоги халкъалде, цо ханлъи цоги ханлъиялде тӀаде кӀанцӀила. БакӀ-бакӀалда ракь багъарила, ракъи баккила. Гьеб ккола лъимер гьабизе хӀара чӀваялъул гӀадинаб унтиялъул байбихьи[+]. 9Нужеца нужеего гӀамал гьабе: щаян абуни, дун сабаблъун нуж судалде ахӀила, синагогабазухъе[†] рачун рухила, наибзабазда ва парччахӀзабазда цере чӀезарила, дир муридал ругилан нугӀлъи гьабизе[+]. 10Амма ахирзаман тӀаде щвелалде киналго халкъазда Рохалил хабар лъазабун букӀина[+]. 11Судалда цере чӀезе нуж рачараб мехалъ, щибдай бицинаян цебеккунго ургъел ккоге нужеда. ГьебсагӀат нужерго рекӀелъе рещтӀараб жо абун биччай. Щайгурелъул нуж гуро гьебмехалъ кӀалъазе ругел, нужер рекӀелъе рещтӀараб Илагьияб РухӀин[†] кӀалъазе бугеб[+].

12Вацас вац кьезе вуго чӀвазе, инсуца вас кьезе вуго. Жидерго эбел-инсуда данде рахъун, лъималаз гьелги кьезе руго чӀвазе[+]. 13Дун сабаблъун киналго гӀадамазда рихина нуж. Амма ахиралде щвезегӀан сабру гӀурав чи хвасарлъила[+].

14[•]БукӀинего бегьулареб бакӀалда чӀунтелалъул къабихӀлъи[*] бихьила нужеда, – цӀалулесда лъалин гьелъул магӀна, – гьебмехалъ мугӀрузде лъута абе Ягьудиялда[†] ругелал[+]. 15Гьеб къоялъ тӀохда вугев гъоркье рещтӀунгеян абе, къваригӀараб-тараб босизе рокъове жаниве лъугьунгеян абе[+]. 16Хурив вугевги жиндирго ретӀел босизе нахъвуссунгеян абе. 17Вай, къинал руччабазе ва каранда хахулел лъимал ругел улбузе букӀинаха дол къояз кӀудияб къварилъи-гӀазаб![+] 18Хасало лъутизе ккогегиян гьари-дугӀа гьабулел рукӀа нуж. 19Щаян абуни, гьебмехалъ рещтӀине буго Аллагьас дуниял бижаралдаса гьанжелъагӀан букӀинчӀеб ва хадубккун букӀине къотӀиги[†] гьечӀеб гӀадинаб балагь[+]. 20Гьел къоял къокълъизаризе БетӀергьанасул[†] къадар букӀинчӀебани, цониги рижи хвасарлъизе букӀинчӀо. Амма жинцаго тӀаса рищарал гӀадамазе гӀоло гьел къоял къокъ гьаризе хӀукму буго гьесул[+]. 21Гьебмехалъ нужеда лъицаниги абуни МасихӀ[†] гьале гьанив вугилан, яги дова вугилан, – воре, нуж гьелда божуге[+]. 22Щаян абуни, гӀемер рукӀине руго гьебмехалъ гьересимасихӀалги гьересиаварагзабиги. Бажарани, хӀатта тӀаса рищарал муъминзабигицин къосинаризе бокьун, чанги гӀаламатал ва мугӀжизатал рихьизарила гьез[+]. 23Воре, нуж цӀодорго чӀа; гьале дица цебеккунго лъазабун толеб буго нужеда![+]


ГӀадамил Лъимер кӀиабизеги вачӀине вуго

24[•]Дол къоязда, гьеб гӀакъуба-къварилъиялдаса хадуб, бакъул нур тӀагӀун ина, ва моцӀрол канлъиги ссун ина. 25ЦӀваби зодиса гӀодоре гъенон рачӀина, ва къвакӀарал зобалги гьаргьадила[+]. 26Ва гьебмехалда вихьила накӀкӀазда гьоркьосан бергьараб къудраталда ва кӀодолъиялда ГӀадамил Лъимер[†] вачӀунев[+]. 27Зоб-ракьалъул цо рагӀалдаса цоги рагӀалде щвезегӀан ункъабго рахъалдаса жинцаго тӀаса бищараб агьлу данде бакӀаризе жиндирго малаикзабиги ритӀила гьес[+].


Инжиралъул гъотӀол мисал

28[•]Нужеца мисалалъе босе инжиралъул гъветӀ. Гьелъул гӀаркьалабазда гӀекӀ базе ва тӀамах бижизе байбихьараб мехалъ нужеда лъала рии тӀаде щолеб бугеблъи. 29Гьелдаго релълъун, гьал дица рицарал гӀаламатал загьирлъараб мехалъ, нужеда лъала гьеб нуцӀикӀалтӀе щун бугеблъи. 30ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дуниялалда гьаб наслу букӀаго лъугьине буго гьеб кинабго[+]. 31Зобалги ракьалги тӀагӀаниги, дир рагӀаби нахъе хутӀизе руго[+]. 32[•]Амма цониги инсанасда лъаларо гьеб къо, гьеб сагӀат кида тӀаде щвезе бугебали. Я зобалазул малаикзабазда лъаларо, я Васасда лъаларо, гьеб лъала цохӀо Инсуда.


«Воре, нуж рорчӀуда чӀа!»

33Воре, нуж рорчӀуда чӀа, кида бачӀунебали лъаларелъул гьеб заман[+]. 34Масала, пуланав чи сапаралъ унев вугони, гьес щивасе хӀалтӀи бикьун рукъалъул иш рагьтӀателазда тӀадкъан тола ва кавудул кӀалтӀа вугев хъаравуласдаги абун тола ворчӀуда чӀайилан[+]. 35Гьедин нужги рорчӀуда чӀа! Нужеда лъаларелъул рукъалъул бетӀергьан кида тӀадвуссун вачӀиневали: маркӀачӀумехалъищ, яги сордо бащалъараб мехалъищ, яги радакье хӀелеко бахъараб мехалъищ, яги рогьа-роцӀараб мехалъищали[+]. 36Гурони, тохлъукье тӀаде рехун гьев вачӀараб мехалъ, кьижун ратила гьесда нуж![+] 37Нужеда гуребги, цогидаздаги абулеб буго дица: воре, нуж рорчӀуда чӀа!

#### 14 бетӀер


Ягьудиязул кашишзаби ургъула ГӀиса тӀагӀинавизе

1[•]КӀиго къо хутӀун букӀана Пасхаялъул[†] ва РеччичӀел Панкъазул Байрамалъул анкь тӀаде щвезе. ЧӀахӀиял кашишзабиги[†] диниял гӀалимзабиги[†] ургъулел рукӀана хӀилла-рекӀкӀалдалъун кквезеги ккун ГӀиса чӀвазавизе рес кколарищали[+]. 2Амма абулеб букӀана байрамалъул къоялъ лъикӀ гурилан, халкъалъул дандечӀей багъаризе бегьулилан.


Цо чӀужугӀаданалъ ГӀисае гьабураб лъикӀлъи

3[•]Барасалъ[†] унтарав Симон абулев чиясул бакӀалда Бетания росулъ кваназе гӀодов чӀун ГӀиса вугеб мехалъ, тӀаде ячӀуна махӀ гьуинаб цӀакъ къиматаб ва бацӀцӀадаб нахул цӀураб щагӀил сурахӀиги босун, цо пуланай чӀужугӀадан. СурахӀиги бекун, гьелъ гьеб нах ГӀисал ботӀроде чӀехьола[+]. 4Гьенир рукӀарал цо-цо гӀадамал ццин бахъун лъугьуна. Гьез цоцазда абулеб букӀана:

– Щай гьабгощинаб нах гӀадада хвезабулеб? 5Бичун букӀарабани, лъабнусго динаралдаса[†] цӀикӀкӀараб гӀарац щвелаан гьелъухъ, цинги мискинзабазе садакъаде кьезе бегьилаан гьеб.

Гьедин гьей чӀужугӀаданалдаса рази гьечӀого гаргадилел рукӀана гӀадамал. 6ГӀисаца гьезда абуна:

– Те гьей жийго! Щай нужеца гьей къварид гьаюлей? Дие лъикӀлъи гьабулейлъидал гьей йигей. 7Мискинзаби кидаго ратила нужеда аскӀор, бокьанщинахъе нужеца садакъа кьезе. Дунин абуни кидаго гуро нужгун вукӀунев[+]. 8Гьелъ гьабуна жиндихъа бажарулеб иш; цебеккунго дир черхалда тӀаде махӀ гьуинаб нахги тӀун, хабалъейин гьелъ дун къачӀалев вугев[+]. 9ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: тӀолабго дуниялалда Рохалил хабар лъазабунщинаб бакӀалда бицен букӀине буго гьай гӀаданги ва гьалъ дие гьабураб лъикӀлъиги ракӀалде щвезабун[+].


Ягьуда Искариот ГӀисае хилиплъула

10[•]АнцӀила кӀиявго чапарасда[†] гьоркьов вукӀарав Ягьуда Искариот ана гьебмехалъ чӀахӀиял кашишзабазухъе, ГӀиса гьезда кодове кьезе разилъун[+]. 11Гьеб хабаралдаса дол цӀакъ рохана, ва Ягьудае гӀарац кьезе къотӀиги[†] гьабуна гьез. Цинги Ягьудаца балагьулеб букӀана ГӀиса гьезул кверде кьезе санагӀалъи бугеб бакӀги заманги.


Пасхаялъул квен

12[•]РеччичӀел Панкъазул Байрамалъул тӀоцебесеб къоялъ, Пасхаялъул къурбаналъе кьегӀер хъолеб къоялъ, муридаз ГӀисада абуна:

– Пасхаялъул квен киб кваназе дуе бокьилеб? Инеги ун, нижеца хӀадур гьабила[†] гьеб[+].

13Гьебмехалъ ГӀисаца жиндирго кӀиго муридасда тӀадкъала:

– Нуж а гьанже шагьаралде. Лъел гӀеретӀги цӀун вачӀунев цо чи ватила нужеда. Нуж гьесда хадур а. 14Цинги гьев жаниве лъугьараб рукъалъул бетӀергьанасда нужеца абе: «МугӀалимасе лъазе бокьун буго жиндирго муридалгун цадахъ Пасхаялъул квание рукъ киб бугебали». 15Гьес нужеда бихьизабила чӀухӀизабун къачӀараб гӀатӀидаб тӀасарукъ. Гьеле гьениб гьабе нужеца нилъеего Пасхаялъул квен.

16КӀиявго мурид шагьаралде ана ва гьенире щведал, ГӀисаца абухъе, ишги тӀубана. Цинги Пасхаялъул квенги хӀадур гьабуна.

17Дуниял рукӀкӀараб мехалъ анцӀила кӀиявго чапаргун цадахъ ГӀиса гьенив парахалъула. 18ГӀодор чӀун кваналел рукӀаго, ГӀисаца абула:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дида цадахъ гьанир кваналел ругел нужер цояв дие хилиплъила[+].

19ЦӀакъ пашманлъун лъугьуна гьел. Цин-циял рахъун цӀехола:

– Дун гуро гурищ? – абун.

20ГӀисаца гьезда абула:

– Дида цадахъ гьаб гъадриниб чед ччулев вугев анцӀила кӀиявго чапарасда гьоркьов вуго гьев. 21ГӀадамил Лъимадул иш ккезе буго ТӀухьдузда хъван бугеб куцалда. Амма квешаб балагь рещтӀине бугебха ГӀадамил Лъимер[†] тушбабазул кверде кьурав чиясде. Дуниялалда вижичӀевани лъикӀан гьесие[+].

22[•]Гьедин кваналел рукӀаго, ГӀисаца, цо чедги кодобе босун, тӀаде дугӀаги гьабун, бек-бекун гьезухъе кьуна:

– Босе, кванай. Гьаб буго дир черх![+]

23Цинги, чогърол цӀураб щурунги кодобе босун, Аллагьасе реццги гьабун, гьезухъе кьуна ГӀисаца. Кинацаго иргадал гьекъана гьеб щурумалъуса. 24Гьес абуна:

– Гьаб буго гӀемерав чиясе гӀоло тӀолеб дир би – ЦӀияб КъотӀи[†] щулалъиялъе тӀолеб би[+]. 25ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Аллагьасул ПарччахӀлъиялда цӀияб чагъир гьекъолеб къо тӀаде гӀунтӀизегӀан дица гьаб цӀолбол цӀцӀураб жа тӀокӀаб гьекъезе гьечӀо.

26Цинги гьез туркаби ахӀана, гьениса рахъун ун, Зайтуналъул магӀарде рахана[+].


«Дуца дидаса инкар гьабила»

27[•]ГӀисаца гьезда абула:

– ЯхӀ рехизе буго нужеца кинацаго, ТӀехьалда хъван бугелъул: «Дица вехь чӀвала, гӀиги рахъ-рахъалде тӀурун ина»[+]. 28Хун хадув чӀаголъараб мехалъ нужедаса цеве щвела дун Галилеялде.[†][+]

29Пётрица гьесда абуна:

– Киназго яхӀ реханиги, дица яхӀ рехиларо.

30ГӀисаца гьесда абула:

– ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: гьанже радакье хӀелеко кӀицӀул гӀегӀедилалде лъабцӀулго инкар гьабизе буго дуца дидаса.

31Амма Пётрица цӀакъ ракӀчӀезабун абулеб букӀана ГӀисада:

– Дуда цадахъ хвезе кканиги, дица дудаса инкар гьабизе гьечӀо, – ян.

Гьединго абулеб букӀана киналго цогидазги.


Гетсемания ахикь ГӀисал гьари-дугӀа

32[•]Гьале гьел щвана Гетсемания абулеб бакӀалде. ГӀисаца жиндирго муридазда абуна:

– Нуж гьанир гӀодор чӀун рукӀа, дун Аллагьасе гьари-дугӀа гьабун вачӀинегӀан.

33Пётрги, Якъубги,[†] Иоаннги рачана ГӀисаца жиндаго цадахъ. РакӀ хӀинкъараб ва къваридаб ургъалилъе ккана гьев[+]. 34ГӀисаца гьезда абуна:

– Хвалил гӀазаб буго дир рекӀее. Нуж гьанир рукӀа! РорчӀуда чӀа![+]

35Цинги, дагьав довегӀанги ун, кӀалагъоркьеги речӀчӀун, Аллагьасда гьардезе лъугьана, бегьулеб батани гьеб хвалил сагӀат рикӀкӀад гьабейилан[+]. 36Гьес абулеб букӀана:

– Абба![*] Я дир Эмен! Мун сундуего хӀалкӀолев вугелъул, гьеб хвалил лълъар гьекъезабуге дида. Амма дие бокьухъе гуреб, дуего бокьухъе букӀине биччанте![+]

37ТӀадвуссун вачӀиндал, ГӀисада гьел кьижун ратана. Гьес Пётрида абуна:

– Симон! Кьижунищ мун вугев? Цо сагӀаталъ кьижичӀого яхӀ гьабизе кӀвечӀеб къагӀидаха дуда? 38Воре, нуж рорчӀуда чӀа! Гьари-дугӀаялде русса, нужго къосинарунгутӀизе. Инсанасул рухӀ – лебалаб, черх – загӀипаб[+].

39Нахъеги довегӀанги ун, додинго Аллагьасда гьардезе лъугьана ГӀиса. 40Гьанжеги тӀадвуссун щведал, ГӀисада гьел ратула, беразул тӀелхал бакӀлъун, кьижун ккун. Щиб жаваб кьелебали лъаларого хутӀана гьел. 41Лъабабизеги додинго тӀадвуссун щведал, ГӀисаца гьезда абула:

– Нуж жеги рахӀаталда кьижунищ ругел? Гьале, тӀубанагури кинабго! ТӀаде гӀунтӀана доб ГӀадамил Лъимер мунапикъзабазул кверде кьолеб сагӀат[+]. 42Гьа, рахъа! Доле хиянатчи тӀаде щолев вугин!


ГӀиса ккун вачун уна

43[•]ГӀисаца гьедин абулаго, тӀаде щвана Ягьуда, дол анцӀила кӀигояздасан цояв. Гьесда цадахъ хвалчабигун ва тӀилалгун тӀаде бачӀунеб букӀана чӀахӀиял кашишзабазги, диниял гӀалимзабазги, чӀухӀби-хӀакимзабазги битӀараб гӀемераб халкъ[+]. 44Хиянатчияс гьезда лъазабун букӀана: «Дица убач гьабурав чи ГӀиса вукӀина. Цинги ккве нужеца гьев. Вореха, хъаравуллъи кутакаб чӀезабе!»

45Ягьуда битӀун ГӀисада аскӀове уна, «Рабби!» – янги абун, гьесда убач гьабула. 46ГьебсагӀат тӀад речӀчӀун гӀадамаз ГӀиса къан ккола. 47Гьебмехалъ ГӀисал цо муридас бахъун хьвагӀараб хвалчаца цо чиясул (гьев вукӀана кӀудияв кашишасул рагьтӀател) гӀин къотӀун рехула[+]. 48Гьездехун вуссун ГӀисаца абула:

– Хвалчабигун, тӀилалгун хъачагъасде гӀадин кӀанцӀанагури нуж дун кквезе. 49Щибаб къоялъ нужее вагӀза-насихӀат гьабулев Мукъадасаб Рокъов вукӀунаангури дун. Гьениб нужеца диде квер борхичӀо. Амма ТӀехьалда хъвараб ритӀухълъизе биччанте![+]

50Гьебмехалъ ГӀисал киналго муридал, вукӀаралъув гьевги тун, лъутун уна[+]. 51ГӀицӀаб черхалда тӀад шаршавги жемун, цо гӀолохъанчи вукӀана гьесда хадув вачӀунев. Амма рагъухъабаз гьев къан ккуна. 52Шаршавги гъоркьго тун, толохӀочго лъутун ворчӀана гьев.


ГӀиса тӀадегӀанаб судалда цеве чӀезавула

53[•]ГӀиса вачана бищунго кӀудияв кашишасухъе.[†] Гьенир данделъун рукӀана чӀахӀиял кашишзаби, чӀухӀби-хӀакимзаби ва диниял гӀалимзаби. 54Пётрги вукӀана нахъа-нахъа чӀун вачӀунев. Бищунго кӀудияв кашишасул азбаралъувеги лъугьана гьездаго хадув цун. Цинги рагъухъабазда аскӀов кӀусун, цӀадухъ хинлъулев вукӀана.

55Гьебмехалъ чӀахӀиял кашишзабазги тӀолабго тӀадегӀанаб судалъги[†] балагьулеб букӀана ГӀиса чӀвазе къотӀиялъе гӀураб гӀайиб гьесде гӀунтӀизабизе цогӀаги нугӀлъи. Амма гьеб гьезухъе щолеб букӀинчӀо. 56ГӀемер рукӀана гьересинугӀлъи гьабулел чагӀи, амма гьез бицараб жо данде кколеб букӀинчӀо[+]. 57Цере рахъун цо-цо гьересинугӀзаз гьадин абулеб букӀана:

58– Нижеда рагӀана гьес абулеб гьаб инсанасул квераз гьабураб Мукъадасаб Рукъ[†] щущазабила дица ва лъабго къоялде, лъицаниги квер хъвачӀого, цӀидасан банги кьелаян[+].

59Амма гьелъие нугӀлъи гьабулел гӀадамаз бицунебгицин данде кколеб букӀинчӀо. 60Гьебмехалъ тӀаде вахъун бакьулъ эхетун бищунго кӀудияв кашишас ГӀисада гьикъана:

– Дуда данде нугӀлъи гьабун гьаз бицунеб бугеб жоялъе жаваб кьезе рагӀигойищ дур гьечӀеб[+]?

61ГӀиса, микъан кӀалъачӀого, вуцӀцӀун чӀун вукӀана. Бищунго кӀудияв кашишас цоги суал кьуна гьесие:

– Бице, мунищ кколев РахӀманасул Вас МасихӀ?[†]

62– У, – ян абуна ГӀисаца. – Нужеда вихьила ГӀадамил Лъимер, Къудратав Аллагьасул кваранаб рахъалда гӀодов чӀунги ва зобалазул накӀкӀул парчабазда тӀад вачӀуневги[+].

63Гьебмехалъ бищунго кӀудияв кашишас, жиндаго тӀад букӀараб ретӀелги тӀу-тӀун балаго[*], абуна:

– ТӀокӀалги сундуе нилъее нугӀзал къваригӀарал[+]? 64Нужеда рагӀанагури гьасул гӀасиял-пасикъал рагӀаби. Щиб пикру нужер бугеб?

Киназго абуна гьев чӀвазе къотӀизе кколилан[+].

65Рахъун цо-цоял гьесде тударулел рукӀана. Беразда чӀортоги бухьун, кьабулеб букӀана гьесда:

– Ле, авараг, лъица кьабурабали бице! – янги абулаго.

Цинги рагъухъабиги лъугьана гьев вухизе[+].


Пётрица ГӀисадаса инкар гьабула

66[•]Азбаралъув гъоркьа вукӀарав Пётрида аскӀое ячӀана бищунго кӀудияв кашишасул цо гъараваш. 67ЦӀадухъ гӀодов чӀарав гьесухъги ялагьун, гьелъ абуна:

– Мунги вукӀанагури Назареталдаса ГӀисада цадахъ.

68НагӀадала ккун инкар гьабуна Пётрица. Дуца бицунеб жо щибилан, гьеб жинда бичӀчӀуларилан чӀана гьев.

Цинги Пётрица къватӀибехун нух босана. Гьебмехалъ бахъана хӀелеко гӀегӀедулеб гьаракь. 69Нахъеги гьев вихьун, гъаравашалъ гьенир рукӀаразда бицана гьавги дозул чи вугилан. 70Гьанжеги нагӀадала ккуна Пётрица.

Цо заманаялдасан нахъеги тӀаделъана гьесде дол гӀадамал хӀакъикъаталдаги мун дозул чи вугин, мунги Галилеялдаса вукӀине кколин. 71Амма Пётр Аллагьасул цӀар бахъун гьедаризе лъугьана гьев нужеца бицунев чи жинда лъаларилан. 72Гьебмехалъ кӀиабизеги гӀегӀедана хӀелеко. Пётрида ракӀалде щвана ГӀисаца жинда абун рукӀарал рагӀаби: радакье бахъун хӀелеко кӀицӀул гӀегӀедилалде лъабцӀулго инкар гьабилин дуца дидасайилан. ГӀек-гӀекиялда гӀодана гьебмехалъ Пётр[+].

#### 15 бетӀер


ГӀиса Пилатида цеве чӀезавула

1[•]Дуниял рогьарабго, чӀахӀиял кашишзабиги,[†] чӀухӀби-хӀакимзабиги, диниял гӀалимзабиги[†] ва тӀолабго тӀадегӀанаб судги[†] данделъун хӀукму тасдикъ гьабуна ва, вухь-вухьун вачун, ГӀиса Пилатихъе кьуна[+]. 2Пилатица ГӀисада гьикъана:

– Мунищха кколев жугьутӀазул парччахӀ?

ГӀисаца жаваб кьуна:

– Дуца абулеб бугоха гьедин[+].

3ЧӀахӀиял кашишзабаз гьениб гӀемер батӀи-батӀияб гӀайиб гӀунтӀизабуна ГӀисаде. 4Пилатицайин абуни нахъеги гьикъана ГӀисада:

– Дуца жавабго кьолареб кинаб? Дуде гьаз гӀунтӀизабулеб бугебщинаб гӀайиб бихьуларищ[+]?

5Гьел суалазеги ГӀисаца щибго жаваб кьечӀелъул, Пилат гӀажаиблъун-хӀикмалъун хутӀана.


ХӀукму гьабула Барабба виччазе ва ГӀиса хъанчида вазе

6[•]ГӀадат букӀана халкъалъ цӀар чӀварав цо туснахъ Пилатица байрамалъул къоялъ къватӀиве виччалеб. 7Пуланаб питнаялда гӀахьаллъун чи чӀварал гӀадамазда цадахъ гьебго заманалда жанив тӀамун вукӀана Барабба абулев цо чи. 8Кидаго гӀадин жидер мурад тӀубаян гьаризе рахъун ахӀи базе лъугьана гӀадамал, гъун-чӀван Пилатихъе рачӀунаго. 9Пилатица гьезда абуна:

– ЖугьутӀазул парччахӀ виччалищ, нужее бокьун батани?

10(Пилатида лъалеб букӀиндалха чӀахӀиял кашишзабазул жахӀда-хӀусудалъ хӀал гьабун жиндихъе кьурав чи гьев вукӀин.)[+] 11Амма чӀахӀиял кашишзабаз халкъ тӀамуна Барабба къватӀиве виччайилан гьаризе[+]. 12Гьебмехалъ Пилатица гьезда гьикъана:

– ЖугьутӀазул парччахӀилан абурав чиясе дица щиб гьабизеха нужее бокьун бугеб?

13– Хъанчида вазе витӀе! – ян ахӀдана гьебмехалъ гӀадамал.

14– Гьас гьабураб квешлъигӀаги щиб? – абун гьикъана Пилатица гьезда.

Амма гӀадамал тӀадеги цӀакъ ахӀдезе лъугьана:

– Хъанчида вазе витӀе! – ян[+].

15Халкъ рази гьабизе бокьун, Пилатица Барабба къватӀиве виччана. ГӀиса цӀалаца вухеян ва хъанчида ваян амру гьабуна[+].


БагӀараб гӀабаги зазил хьухьун гьабураб тажги

16[•]Рималъул рагъухъабаз ГӀиса вачуна сардарасул[†] претория абулеб кӀалгӀаялъул азбаралъуве. Рагъухъабазул тӀубараб полк бахъинабун букӀана гьенибе. 17БецӀбагӀараб ххамил гӀаба[*] ххола ГӀисада тӀад. Зазил хьухьун гьабураб тажги лъола гьесул ботӀрода. 18Жидеца ГӀиса кӀодо гьавулев вугев гӀадин:

– ЖугьутӀазул парччахӀ чӀахъаги! – ян ахӀдезе лъугьуна гьел.

19Цинги гӀонсоца бетӀер бухула ГӀисал, тӀаде тударула, суждаялда чӀун, гьесие бетӀер къулулеб ххвел гьабула[+]. 20Инжит-хӀакъир гьавун хадуб, доб багӀараб гӀабаги тӀаса бахъун, жиндирго ретӀел ретӀуна гьесда тӀад. Ва хъанчида вазе вачун уна.


ГӀиса хъанчида вала

21[•]Хуриса вуссун вачӀунев данде ккана Киренеялдаса Симон абулев цо чи – Александрилги Руфилги эмен. Гьесда баччизабуна гьез ГӀисае гьабураб хъанч[+]. 22Цинги ГӀиса вачана Голгота абулеб бакӀалде. Гьелъул магӀна ккола «Гвангвара гохӀ». 23Мехтизе гьарулеб гьекъолеб жоялъул цӀун щурун кьуна гьесухъе. Амма ГӀисаца гьеб гьекъечӀо. 24ГӀиса хъанчида вана, ва лъица щиб босилебали можоро тӀамун, ГӀисал ретӀел жидедаго гьоркьоб бикьизе лъугьана рагъухъаби. 25Радал сагӀат ичӀго тӀубан букӀана ГӀиса хъанчида вараб мехалъ. 26Гьесде гӀунтӀизабураб гӀайиб рехсараб хъвай-хъвагӀайги гьабун букӀана хъанчида, «ЖугьутӀазул парччахӀ» абун. 27КӀиго хъачагъги вукӀана гьесда цадахъ хъанчида ван: цояв кваранаб рахъалда, цояв квегӀаб рахъалда.

28-29Цересан унел гӀадамаз, гьев хӀакъир гьавун, абулеб букӀана бутӀрулги хьвагӀулаго:

– Ле, щущазабун Мукъадасаб Рукъгун,[†] лъабго къоялде гьеб цӀидасан балев багьадур![+] 30Мунго хвасар гьаве! Хъанчидаса гӀодове рещтӀа!

31Гьебго къагӀидаялда гьев хӀакъир гьавун, цоцазда гаргадулел рукӀана чӀахӀиял кашишзабиги диниял гӀалимзабиги:

– Цогидал хвасар гьарилилан вукӀанин, живго хвасар гьавун бажаруларев чи![+] 32Исраилил умматалъул парччахӀ – МасихӀ[†] гьев ватани, рещтӀа абе гьанже нилъеда вихьизе хъанчидаса гъоркье, гьебмехалъ божила нилъ гьесда.

Гьесда цадахъ хъанчида рарал хъачагъалгицин рукӀана ГӀисаде хьанделел[+].


ГӀисал рухӀ босун уна

33[•]Къалъул гӀужалда сверухъе тӀолабго дуниял бецӀлъана. Гьеб бецӀлъи тӀаса инчӀо сагӀат лъабго тӀубазегӀан. 34СагӀат лъабго тӀубараб мехалъ, цо гучаб гьаракьги гьабун, ГӀисаца ахӀана:

– Элои, Элои! Лема шевактани! – абун. (Гьелъул магӀна букӀана: «Дир Аллагь! Дир Аллагь! Щай дуца дун рехун тарав?»)

35Гьенир рукӀарал цо-цояз, гьеб рагӀараб мехалъ, абулеб букӀана: «ГӀенекке, Иляс[†] аварагасде ахӀи балеб буго!» – ян. 36Гьебмехалъ векерун ун гьезул цояс, цӀекӀаб чагъиралдаги ччун, чӀорто босун бачӀана, гӀорол тӀогьибги бухьун, гьесухъе бегьана. Гьев чияс абулеб букӀана:

– ЧӀа, гьанже бихьилин хъанчидаса гьев вахъизе Иляс авараг вачӀунищали.

37Цоги гучаб гьаракь гьабуна ГӀисаца. Ва гьесул рухӀ босун ана. 38Мукъадасаб Рукъалъул хирияб бакӀалда бигъун букӀараб пардав тӀарадаса ахаде щвезегӀан кӀихӀи бихъун ана гьебмехалъ[+]. 39Рагъухъабазул нусилбетӀер вукӀана ГӀисал хъанчида дандвитӀун эхетун. Гьедин ГӀисал рухӀ босараб куц бихьидал, гьес абуна:

– ХӀакъикъаталдаги гьав чи Аллагьасул Вас вукӀун вуго.

40Гьенир нахъегӀан чӀун ралагьун руччабиги рукӀана. Гьезда гьоркьор рукӀана Магдалаялдаса Марямги, гьитӀинав Якъубил[†] ва Юсупил[†] эбел Марямги, Саломеяги[+]. 41Гьел рукӀана ГӀиса Галилеялда[†] вугеб мехалъго гьесда хадур рачӀун, гьесие хъулухъалъе чӀарал руччаби. Гьел гурелги, гьесда цадахъ Иерусалималде рачӀарал цогидал руччабиги гӀезегӀан рукӀана гьенир.


ГӀиса хабалъ вукъула

42-43[•]Гьеб букӀана рузман къо. Шаматалда[†] цебесеб къо букӀиндал, бакъ щинкӀилалдего вачӀун тӀаде щвана тӀадегӀанаб судалда гьоркьов гӀахьаллъулев ва халкъалда жаниб жиндир къадру-къимат бугев Ариматеялдаса Юсуп абулев чи. (Аллагьасул ПарччахӀлъиялде хьул лъурав чи вукӀана гьев.) Гьев хӀинкъичӀого Пилатихъе ана ГӀисал жаназа кьеян гьаризе. 44ГӀиса хванилан рагӀидал, гӀажаиблъун хутӀана Пилат. Дол рагъухъабазул нусилбетӀерги ахӀун, гьесда гьикъана цевегойищ хваравилан. 45Гьев нусилбетӀерасдасан ГӀисал хвалил хӀакъикъат лъарабго, Пилатица изну кьуна гьесул жаназа нахъе босизе.

46Бичун босун бацӀцӀадаб хӀебетгун, Юсупица ГӀисал жаназа хъанчидаса бахъана ва, хӀебтил мусруги бан, гьеб букъана кьурулъ бикӀун къачӀан букӀараб нохъодул хабалъ. Нохъодул кӀалтӀе цо кӀудияб гамачӀги гиризабун тана. 47Магдалаялдаса Марямги Юсупил эбел Марямги рукӀана ГӀиса хабалъ лъолеб бакӀалъухъ ралагьун.

#### 16 бетӀер


ГӀиса хабалъ ватичӀо

1[•]Шамат[†] къо индал, Магдалаялдаса Марямицаги, Якъубил[†] эбел Марямицаги, Саломеялъги бичун босана ГӀисал мусруялда бахине гьуинал махӀазул нах[+]. 2Цинги анкьил тӀоцебесеб къоялъ[*] цудунго рахъун ун, гьел ГӀисал хабаде щолеб мех букӀана гьанжего-гьанже бакъ баккулеб гӀуж. 3Нохъодул кӀалтӀаса гамачӀ лъицадай нахъе гиризабилаян ургъел бикьулел рукӀана гьел[+]. 4Амма гамачӀ нахъе гиризабун батана. (ЦӀакъ кӀудияб гамачӀни букӀана гьеб.) 5Жанире лъугьиндал, гьезда гьенив кваранаб рахъалда гӀодов чӀун ватана хъахӀаб гӀаба ретӀарав цо гӀолохъанчи. РакӀ гъанцӀун лъугьана гьел.

6– ХӀикмалъуге нуж, – ан абуна гьес руччабазда. – Хъанчида ван хвезавурав Назареталдаса ГӀисайин нужеца валагьулев вугев. Гьев хваралъуса вахъана. Гьев гьанив гьечӀо. Гьале гьесул жаназа лъун букӀараб бакӀ. 7Нужеца, инеги ун, гьесул муридаздаги Пётридаги абе Галилеялде[†] ГӀиса нужедаса цеве щвезе вугилан. ГӀисаца цебеккунго лъазабун букӀараб куцалда, дова вихьилин жидеда гьев[+].

8Кутакалда хӀинкъарал ва хӀикмалъарал гьел руччаби, сородилаго гьеб нохъодаса къватӀире кӀанцӀун, рекерун нахъе ана, гьелъул хӀакъалъулъ лъиданиги бицинеги кӀвечӀо гьезда.


Магдалаялдаса Марямида вихьула ГӀиса[*]

9[•]Анкьил тӀоцебесеб къоялъ бакъ баккилелдего хваралъуса вахъарав ГӀиса гьебго къоялъ тӀоцеве вихьана анкьго шайтӀан гьес жиндир чорхолъа бачахъун букӀарай Магдалаялдаса Марямида[+]. 10Инеги ун, гьелъ ккараб иш бицана цере ГӀисада цадахъ рукӀаразда – гьесда хадуб ракӀ бухӀун гӀодилел рукӀаразда. 11Амма гьел божичӀо ГӀиса чӀаго вугин ва гьев жинда вихьанин абураб Марямил рагӀиялда[+].


КӀиго муридасдаги вихьула ГӀиса

12Гьелдаса хадуб цоги батӀияб сипаталда ГӀиса вихьана шагьаралдаса росулъе унев вукӀарав кӀиго муридасдаги. 13ТӀад руссун рачӀун цогидаздаги бицана гьез жидедаги ГӀиса вихьанилан, амма цогидал муридал гьездаги божичӀо.


ГӀиса анцӀила цо чапарасдаги вихьула

14Ахирги ГӀиса тӀаде вачӀуна анцӀила цо чапар[†] кваналев вукӀараб бакӀалде. Гьес гьезие бадибчӀвай гьабула ракӀ согӀал чагӀи ругин нужилан ва жив чӀаголъун вихьарал гӀадамазда божичӀилан. 15ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьаб дуниялалда киса-кирего щун, тӀолабго Аллагьас бижанщиналда лъазабе нужеца гьаб Рохалил хабар[+]. 16Диде иман лъурав ва лъадалъ ччун вахъун жиндир мунагьал чурарав чи хвасарлъизе вуго. Амма иман лъечӀезе тамихӀ букӀина[+]. 17Диде иман лъурал ратӀа гьарулел гӀаламатал гьадинал рукӀина: дир цӀаралдалъун гьезда кӀвела жундул рачахъизе ва гьезухъа бажарила батӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъазе[+]. 18Борхьал кодоре рачаниги, загьру гьекъаниги, тӀириги зарал лъугьинаро гьезие; унтаразда квер хъвани, гьелги сахлъила[+].


ГӀиса зобалазде восун уна

19Гьедин гьезие хабар бицун лъугӀараб мехалъ, ТӀадегӀанав ГӀиса зобалазде восун ана ва Аллагьасул кваранаб рахъалда рещтӀана[+]. 20Муридалин абуни, гьениса рахъун ана киса-кибего Рохалил хабар лъазабизе. ТӀадегӀанасги квербакъулаан гьезие, ва гьез бицарабщинабги мугӀжизатаздалъун ритӀухълъулаан. Амин![+]

### Лука

#### Лука

Лука


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### ЦеберагӀи


Лукаца бицараб Рохалил хабар

«Лукаца бицараб Рохалил хабар» хъван буго нилъер эраялъул I гӀасруялъул кӀиабилеб бащалъиялда. Цогидал «Рохалил хабараздаго» гӀадин, Лукаца бицаралдаги нужеца цӀалила ГӀиса МасихӀил гӀумруялъулги вагӀза-насихӀатазулги хӀакъалъулъ. Лука вукӀана Сириялъул Антиохия шагьаралда тӀоцебе ГӀисаде иман лъураздаса цояв.

Гьесул тӀехьалдаги бицунеб буго мунагьалдаса ва хвалдаса гӀадамал хвасар гьаризе Аллагьас ГӀиса ракьалде витӀун вукӀиналъул. Гьеб Рохалил хабаралда цӀикӀкӀун батула, ГӀиса жидеда гьоркьов гьавураб ва гӀураб жугьутӀ халкъалдего гӀадин, тӀолабго гӀаламалдеги витӀун вукӀиналъул хӀакъалъулъ. Гьединго гьениб ГӀисаца абулеб буго жинца Рохалил хабар бищунго цебе мискиназда ва ресукъазда бицине кколин, бечелъиялъул бугеб заралалдаса халкъ цӀунизеги кколин. Гьаб тӀехьалда гӀемер бицун буго Аллагьасул гурхӀел-рахӀмуялъулги, рекӀекълъун тавбу гьабуразул мунагьал чурун, гьев тӀасалъугьине вукӀиналъулги.

Цогидал «Рохалил хабараздаго» гӀадин, ахиралдаги хъвалеб буго Иерусалималда ГӀисаца бараб ахирисеб анкьалда ккарал ишазул, гьесул хвалил ва хваралъуса вахъиналъул хӀакъалъулъ.

«Лукаца бицараб Рохалил хабар» ккола гьесго хъвараб цо кӀудияб асаралъул тӀоцебесеб бутӀа. Гьебго асаралъул кӀиабилеб бутӀа буго хадур ккарал лъугьа-бахъиназул бицунеб тӀехь – «Чапарзабазул ишал». КӀиябгоги тӀехь Лукаца хъван буго жинцаго иманалде ахӀарав Теофил абулев чиясдехун хитӀаб гьабун.

#### 1 бетӀер


Байбихьи

1-2Нилъер агьлуялда гьоркьор Аллагьас тӀуразарурал ишазул хӀакъалъулъ къисаби, байбихьудаса бахъараб гьеб кинабго жидеда бихьарал ва Аллагьасул РагӀиялъе жидеца хъулухъ гьабурал гӀадамаз рицухъе хъвазе гӀемерав чияс хӀалбихьана. 3Гьединлъидал, бетӀерчӀахъаяв Теофил, дидаги лъикӀ бихьана, авалалдасанго цӀех-рех гьабун, тартибалда кинабго дуе хъвазе[+]. 4Гьаб цӀалараб мехалъ дур ракӀчӀела дуда малъанщинаб жо хӀакъаб букӀиналда.


Закарияе вас гьавизе вуго

5Гьерод[†] Ягьудиялъул[†] ханлъун вугеб заманаялда вукӀана Абиял тухумалъул чилъун кколев Закария абулев цо кашиш.[†] Гьесул чӀужуги йикӀана Гьарун[†] аварагасул наслуялъул гӀадан. Гьелда цӀарги букӀана Элисабет[+]. 6Гьел кӀиялгоги рукӀана Аллагьасул вализаби. БетӀергьанасул[†] тӀолабго амру-нагью ракӀбацӀцӀадго тӀубазабулаан гьез[+]. 7Амма гьезул лъимал рукӀинчӀо. Элисабет йикӀана лъимер гьабуларей гӀадан. Гьел рукӀана гӀолохъанлъиялдаса арал гӀадамал[+].

8Гьале гьанжеги гьезул тухумалде ирга щола Мукъадасаб Рокъоб хъулухъ гьабизе. 9Кашишзабазул гӀадаталда рекъон, можоро тӀамидал, Закарияде тӀаде ккола, Аллагьасул Мукъадасаб Рокъове жаниве лъугьун, махӀгьуинаб нахул кьеккен гьабизе[+]. 10Нахуда цӀа бакулев гьев вугеб мехалъ, киналго хутӀарал гӀадамал рукӀана къватӀирехун чӀун какал ралел. 11Кьеккеналъул кӀкӀуй тӀад беролеб хирияб бакӀалъул кваранаб рахъалде Бичасул малаик рещтӀана гьебмехалъ Закарияхъе[+]. 12Малаик вихьараб мехалъ, Закария вихха-хочун лъугьана ва кутакалда хӀинкъана. 13Малаикас гьесда абуна:

– Мун хӀинкъуге, Закария, Аллагьас къабул гьабуна дур гьари-дугӀа. Дур лъади Элисабетица дуе вас гьавизе вуго. ЯхӀя лъе дуца васасда цӀарги[+]. 14Дуе талихӀги рохелги босун бачӀина гьес, цогидал гӀемерал гӀадамалги рохила гьев гьавиялдаса. 15Аллагьасда цебе кӀодолъи щвела гьесие, чагъирги цогидаб жаги гьекъеларо гьес, эбелалъул ургьив вугеб мехалъго Илагьияб РухӀги[†] лъугьина гьесулъе[+]. 16Исраилил лъималазул[*] гӀемерисел жидерго БетӀергьан Аллагьасде руссинарила гьес. 17Иляс[†] аварагасул хӀалкӀолъигун ва къудратгун ТӀадегӀанасдаса цеве вачӀун, эбел-инсулги лъималазулги ракӀал цоцалъ журазарила гьес, къосун Аллагьасде мугъ рехаралги тӀадруссинарила муъминазул гӀакъиллъиялде. ТӀадегӀанав вачӀиналде къачӀала гьес хӀадур гьабураб халкъ[+].

18Гьебмехалъ Закарияца малаикасда гьикъана:

– Сундалъунха дида гьеб лъалеб? Дунги ригь арав чи вуго, дир чӀужуги гӀолохъанго гьечӀо[+].

19Малаикас гьесие жаваб кьуна:

– Дун вуго Аллагьасда цеве вугев ЖабрагӀил малаик. Гьес дун витӀана дуда кӀалъазе ва дуда рохел бицине[+]. 20Жиндир болжалалда тӀубазе бугеб дица бицараб рагӀиялда мун божичӀелъул, гьале дур кӀал-мацӀ кквела ва гьеб иш тӀубазегӀан кӀалъазе кӀвеларо дуда.

21Закария къватӀиве вачӀиналъухъ балагьун чӀун букӀана халкъ гьебмехалъ. Щайдай гьев Мукъадасаб Рокъов жанив кватӀаравилан хӀикмалъун рукӀана гӀадамал. 22КъватӀиве вачӀараб мехалъ, Закарияда кӀвечӀо гьезда кӀалъазе. Гьезда бичӀчӀана Мукъадасаб Рокъоб жаниб гьесие Аллагьасул илгьам лъугьараблъи. Гьелдаса хадуб, килщаз ишанал гьарун гурони, кӀал бичӀун тӀокӀаб рагӀи абичӀо Закарияца. 23Мукъадасаб Рокъоб хъулухъ гьабизе тӀадаб заман лъугӀидал, Закария жиндирго рокъове тӀадвуссана.

24Цинги Элисабетил ургьибе лъимер ккана, ва щуго моцӀалъ, къватӀи-рокъое яхъинчӀого, яхчун чӀана. Гьелъ абулаан:

25– Гьале, Аллагь гурхӀараб мехалъ, дие гьес гьабураб лъикӀлъи, лъимер гьечӀолъиялъул бугьтан гӀадамазда цебесан дида тӀаса ине[+].


ЖабрагӀил малаикас Марямида рохел бицуна

26-27Анлъабилеб моцӀалъ Аллагьас ЖабрагӀил малаик витӀана Галилея[†] улкаялъул Назарет шагьаралде Давудил[†] наслуялъул Юсупилан[†] цӀар бугев чиясе абурай цо ясгӀаданалъухъе. Гьелда цӀар букӀана Марям[+]. 28Гьелъухъе вачӀун ЖабрагӀил малаикас абуна:

– ЙорчӀами, Аллагьасул баркат рещтӀарай яс! БетӀергьан вуго дуда аскӀов.

29Малаикас гьедин абидал, йихха-хочун лъугьана гьей, ва гьел рагӀабазул магӀна щибдайилан йикӀана.

30– ХӀинкъуге, Марям! – ан абуна гьелда малаикас. – Бичасул рахӀмат насиблъана дуе. 31ГӀенеккея, дур ургьибе лъимер ккела, ва дуца вас гьавила. ГӀиса абун лъела дуца гьесда цӀарги[+]. 32ЦӀакъ кӀудияв чи вахъина гьесул. ТӀадегӀанав Аллагьасул Василан абила гьесда. Жиндирго эмен[*] Давудил тах кьела Аллагьас дур васасе[+]. 33Абадиялъего вукӀина гьев Якъуб[†] аварагасул халкъалъул ПарччахӀлъун, ва гьесул ПарччахӀлъиялъе ахирго букӀине гьечӀо[+].

34– Росасецин инчӀей дие гьеб кин лъугьунеб? – ан гьикъана гьесда Марямица.

35Малаикас абуна:

– Илагьияб РухӀ рещтӀина духъе. БетӀергьанасул хӀалкӀолъиялъул накӀкӀул парчаялъ яхчила мун. Гьединлъидал Аллагьасул Васлъун рикӀкӀина гьеб Илагьияб Лъимер[+]. 36Лъимер-бетӀер лъугьунарей гӀадамилан рикӀкӀуней йикӀарай дур гӀагарай чӀужу Элисабетги, гьанже гӀолохъанго гьечӀониги, лъимаде йиго. Анлъабилеб моцӀ буго гьеб ккаралдаса. 37Аллагьасда хӀалкӀолареб жо щибго букӀунарелъулха![+]

38Гьебмехалъ Марямица абуна:

– Гьале, дун БетӀергьанасул лагъ! Дуца абухъе ккезе биччанте дие!

Цинги малаик Марямида аскӀоса нахъе ана.


Марям Элисабетихъе гьоболлъухъ уна

39Гьел къоязда Марям гӀедегӀун ана Ягьудиялъул мугӀрузда бугеб шагьаралде. 40Закариял бакӀалде щведал, гьелъ Элисабетие салам кьуна. 41Марямил салам рагӀарабго, гьебсагӀат Элисабетил ургьиб лъимер кӀанцӀезе лъугьана. Илагьияб РухӀалъул цӀуна гьей.

42– Руччабазулъ бищунго баркат кӀудияйлъун лъугьана мун, – ан ахӀун гьаракь гьабуна Элисабетица. – Баркат кӀудияблъун лъугьана дур ургьиб хулараб лъимерги. 43Дир ТӀадегӀанасул эбел къавулъе ячӀинегӀанасеб даражаялъул гӀаданищха дун! 44Гьале дур салам рагӀарабго, бохун кӀанцӀезе лъугьана дир ургьиб лъимер. 45БетӀергьанасдасан дуде бачӀараб ругьел тӀубазе бугелъул, гьелда божарай мун гьардарай гурищ.


Марямица Аллагьасе рецц гьабула

46Марямица ахӀана:

– Аллагь кӀодо гьавизе лъугьун буго гьинал ракӀ[+].

47Гьес дун хвасар гьаюлин бохун буго дир рухӀги.

48Дун пакъирай лагъалда Бичасул бер речӀчӀидал,

Баркат бугей гӀаданлъун гӀаламалъ рикӀкӀина дун[+].

49Жиндир цӀар мукъадасав къудратав БетӀергьанас

КӀудаб даражаялде яхине гьаюна дун.

50ГӀибадат гьабуразул наслабазда гурхӀана[+].

51Гучаб гьесул къуваталъ чӀухӀарал къезарула,

Гьезул квешал къасдалги къинарула киналго.

52БетӀергьанас пахруял тахидаса рехула,

Пакъирал, кӀодо гьарун, тӀадегӀанлъизарула.

53Ракъаразе Аллагьас къваригӀанщинаб кьола,

Бечедал рачахъула, щибго жоги кьечӀого.

54-55Дол нилъер умумузда абун букӀараб куцалъ,

Ибрагьимил[†] лъугьарал киналго наслабазда

Абадул абадиялъ гурхӀилин кьураб рагӀи

РакӀалде щун, Аллагьас жиндирго лагълъун кколеб

Исраилил халкъалъе кумек гьабуна гьанже[+].

56Гьениб лъабго моцӀги бан, Марям тӀадюссун жиндирго рокъое ана.


ЯхӀя гьавиялъул хӀакъалъулъ

57Къо тӀаде щвараб мехалъ, Элисабетие вас гьавуна. 58Аллагь гурхӀун гьелъие лъимер гьабун бугин рагӀараб мехалъ, гьелда рахьи базе рачӀунел рукӀана Элисабетил мадугьалзабиги гӀагарал чагӀиги. 59Микьабилеб къоялъ васасе сунат гьабизе рачӀарал чагӀазе бокьана, инсудаго гӀадин, васасда цӀарги Закария лъезе[+]. 60Гурин, васасда цӀар ЯхӀя лъезе кколилан абуна Элисабетица. 61Гьез гьелда абуна:

– Нужер гӀагарал чагӀазда гьоркьов гьединаб цӀар бугев чи гьечӀо гури, – ян.

62Цинги, квераз ишан гьабун, Закарияда бичӀчӀизабуна васасда щиб цӀар лъезе дуе бокьун бугебилан. 63Цо хъарщиги бачӀинабун, Закарияца гьелда тӀад хъвана: «Васасда цӀар ЯхӀя лъезе ккола», – ян. Киналго гӀажаиблъана гьебмехалъ. 64Гьеб лахӀзаталда Закариял кӀал ричӀун бачӀана, мацӀалдаса гарацӀ бичун ана ва Аллагьасе рецц гьабун кӀалъазе лъугьана. 65Мадугьалзабазул рекӀелъеги кутакаб хӀинкъи лъугьана гьебмехалъ, Ягьудиялъул киналго мугӀрузда тӀибитӀана гьелъул хӀакъалъулъ хабар. 66Гьеб рагӀанщинас, гьелъул пикру гьабулаго, абулеб букӀана:

– Щив чидай вахъина гьадав васасул?

ХӀакъикъаталдаги Бичасул хӀалкӀолъи букӀана гьесулъ.


Закарияца Аллагьасе рецц гьабула

67ЯхӀял эмен Закария Илагьияб РухӀалъул цӀуна, Аллагьасдасан рачӀарал гьадинал рагӀаби абуна гьес:

68– Исраилил халкъалъул БетӀергьан Аллагьасе рецц гьабилин,[†]

Нилъехъе вачӀун гьес нилъ тархъан гьаридал.

69Гьес жиндирго лагъ Давудил кьолбодасан нилъее кьела

Нилъ хвасар гьаризе къудрат бугев чи[+].

70НекӀо заманаялда жиндирго аварагзаби ритӀун,

Гьес нилъее рагӀи кьун букӀана:

71Нилъер тушбабаздаса ва нилъ рихаразул квердаса

Жинца хвасар гьарилилан,

72Нилъер умумузда гурхӀилилан

Ва мукъадасаб къотӀи[†] тӀубазабилилан[+].

73Нилъер умматалъул эмен Ибрагьимие гьес гьа гьедун букӀана,

Тушбабазул квердаса хвасарлъун,[+]

74ХӀинкъичӀого тӀубараб гӀумруялъ

75РитӀухъго ва бацӀцӀадго

Жиндие тӀагӀат гьабизе изнуги ресги букӀинабилин.

76Мунги, дир лъимер, рикӀкӀина

Къудратав Аллагьасул авараглъун,

ТӀадегӀанав МасихӀидаса[†] цеве вахъина мун,

Гьесие нух къачӀазе[+]

77Ва, мунагьал чурун, нуж хвасарлъилилан

Халкъалда лъазабизеги[+].

78-79Аллагь гурхӀун, гьес нилъее зодисан рогьел рещтӀинабила,

Хвалил бецӀаб рагӀдукь ругезе канлъи букӀине,

Ракълиде рачунеб нухги бихьизабила нилъеда[+].

80ЯхӀя кӀудияв гӀолев вукӀана, гӀакълу цӀубалеб букӀана. Исраилил халкъалда цеве вахъинегӀан гьес гӀумру гьабуна гӀицӀаб авлахъалда[+].

#### 2 бетӀер


Марямие Вас гьавула

1[•]Гьеб букӀана кинабго халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабейилан Август къайсарил[†] амру бачӀараб заман[+]. 2Сириялда сардарлъун[†] Квириний таралдаса хадуб халкъалъул тӀоцебесеб хъвай-хъвагӀай букӀана гьеб. 3Жиде-жидер шагьаралде хъвай-хъвагӀаялъе унел рукӀана гӀадамал. 4Галилеялъул[†] Назарет шагьаралдаса вахъун Юсупги[†] ана Ягьудиялда[†] бугеб Бетлегьем абулеб Давудил[†] шагьаралде[*] хъвай-хъвагӀаялъе, гьев вукӀиндал Давудил наслу-зурияталъул чи[+]. 5Цадахъ ячун йикӀана гьесие магьари лъурай, лъимер гьабизе мех щварай Марямги. 6Гьале гьадаб шагьаралде щвараб мехалъ, лъимер гьабизе хӀара чӀвана гьелда. 7Марямица гьавуна жиндирго тӀоцевесев вас. Петералда гьезие рещтӀине бакӀ щун букӀинчӀелъул, кьуща-рущан цо руссниб лъуна гьелъ лъимер.


ГӀухьбузухъе вачӀун малаикас рохел бицуна

8Сардилъ жидерго рехъен цӀунун рорчӀуда чӀарал гӀухьби рукӀана гьенир цо гӀалахалда. 9Гьезухъе рещтӀана Бичасул малаик. БетӀергьанасдасан бачӀараб гвангъараб нуралъ къалъ-къалъизаруна гьел гӀухьби, гӀасияб хӀинкъиялъ къахӀан ккуна гьел[+].

10– ХӀинкъуге, – ян абуна гьезда малаикас. – ТӀолабго гӀаламалъего гӀахьалаб кӀудияб рохел бицине вачӀун вуго дун нужехъе. 11Давудил шагьаралда жакъа гьавуна жинца нуж хвасар гьаризе вугев ТӀадегӀанав МасихӀ.[†][+] 12Гьелъие гӀаламатги буго нужее: руссниб лъун батила нужеда кьущараб лъимер[+].

13Цойидасанго зобалаздасан малаикзабазул бо рещтӀана гьев малаикасда аскӀоб. Аллагьасе рецц гьабулаго гьез ахӀулеб букӀана:[+]

14– ТӀадегӀанал зобалазда – Аллагьасе рецц!

ГӀодоб ракьалда – разилъаразе рекъел![+]

15Малаикзаби зодире тӀадруссун роржун индал, гьал гӀухьбуз цоцазда абуна:

– БетӀергьанасдасан нилъехъе бачӀараб гьаб хабаралъул хӀакъикъат лъазе, Бетлегьемалде рилълъине рачӀа, – ян.

16ГӀедегӀун доре щведал, гьазда Марямги ятана, Юсупги ватана, руссниб лъун Лъимерги батана. 17Лъимер бихьарабго, гӀухьбуз бицана малаикасдасан гьеб Лъимадул хӀакъалъулъ жидеда рагӀарабщинаб. 18Гьеб рагӀанщинав чи хӀикмалъизавуна гӀухьбузул хабаралъ. 19Марямицани гьел киналго рагӀаби хазина гӀадин рекӀелъ цӀунана, ва гьелъул пикрабазда йикӀунаан гьей[+]. 20Малаикас жидеда бицухъе иш ккун батидал, бихьаралъухъги рагӀаралъухъги Аллагьасе тасбихӀги реццги гьабулаго нахъруссун ана гӀухьби.


Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъове восун вачӀуна ГӀиса

21Микьго къо байдал, Васасе сунат гьабураб мехалъ, гьесие кьуна эбелалъул ургьив гьев хулилалдего малаикас абун букӀараб ГӀиса абураб цӀар[+]. 22Мусал къануналда[†] рекъон, лъимер гьабун хадуб гьел рацӀцӀад гьаризе кколел къоял тӀаде щведал, гьез Вас Иерусалималде вачана БетӀергьанасе назру гьавун кьезе[+]. 23(БетӀергьанасдасан бугеб къануналда[†] рекъон тӀоцебе гьабураб бихьинаб рижи БетӀергьанасул[†] назрулъун рикӀкӀунаан.)[+] 24Гьебго къануналда рекъон, къурбаналъе хъвезе кколаан кӀиго рохьил микки яги кӀиго миккидул тӀинчӀ[+].

25Доб заманаялда Иерусалималда вукӀана Симеон абурав цо чи. Гьев вукӀана жиндилъ иманги варагӀги бугев, Исраилил халкъ хвасарлъиялъухъ урхъарав чи. Илагьияб РухӀ[†] жинде гӀагарлъарав чиги вукӀана Симеон. 26Илагьияб РухӀалъ гьесие илгьам гьабун букӀана Бичасул МасихӀ вихьичӀого гьев хвезе гьечӀилан. 27Илагьияб РухӀалъин гьев доб къоялъ Мукъадасаб Рокъовеги вачун вачӀарав. Эбелалъги инсуцаги гьитӀинав вас ГӀисаги вачун вачӀана гьениве, къануналъул гӀадат тӀубазабизе. 28Симеоница, гьевги кодове вачун, Аллагьасе реццги гьабун, гьадин абуна:

29-32– Я, дир БетӀергьан, дун дур лагъ, дур къотӀи[†] тӀубан, гьанже парахатго къадаралде щолев вуго, дирго беразда бихьидал дуца хӀадурун букӀараб хвасарлъи. Гьаб буго киналго халкъал кантӀизарилеб Нур ва дурго Исраилил халкъалъул къадру-рецц![+]

33Симеоница васасул хӀакъалъулъ абурал гьел рагӀабаз гӀажаиблъизаруна Юсупги Марямги. 34Симеоница гьезие дугӀа гьабуна ва гьесул эбел Марямида абуна:

– Гьале гьаб Лъимер сабаблъун Исраилил халкъалъул гӀемерисел гӀодор ккела ва гӀемерисел тӀаде рахъина. 35Дурги рекӀелъ ханжар къазе буго. Гьаб Лъимер лъугьина Аллагьасул гӀаламатлъун, амма гӀемерисез гьелда дагӀба базе буго, гьелдалъун гӀемерисезул рекӀелъ ругел къасдал загьирлъила[+].

36Гьений йикӀана Ашерил наслуялъул Пенуэлил яс ХӀаннат, жиндилъ кашпу-карамалъи бугей, цӀакъго херай гӀадан. Анкьго соналъ гурони росасда цадахъ гӀумру тӀамичӀо гьелъ. 37Гьелдаса хадуб ункъоялда ункъо сон къороллъуда арай гьей, къасиги къадги кӀал ккун, какал ран, кидаго Мукъадасаб Рокъоса къватӀие яхъинчӀого, БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадаталда чӀун йикӀана[+]. 38Гьебмехалъ, аскӀоеги ячӀун, Аллагьасе реццги гьабун, гьеб Лъимадул хӀакъалъулъ бицана гьелъ Иерусалим хвасарлъиялъухъ урхъун рукӀаралщиназда.

39БетӀергьанасдасан бугеб къануналда рекъон кинабго ишги тӀубазабун, гьел Галилеялде, жидерго Назарет шагьаралде, тӀадруссана[+]. 40Вас кӀудияв гӀолев вукӀана, гӀолохъанлъиялде вахунев вукӀана, гӀакълу цӀубалеб букӀана. Аллагьасул баркат бессун букӀана гьесулъ.


ГьитӀинав ГӀиса Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъове вачӀуна

41Щибаб соналъ гьесул эбелги эменги унаан Иерусалималде Пасхаялъул[†] байрамалде[+]. 42АнцӀила кӀиго соналде ГӀиса вахиндалги, гӀадаталда рекъон, Иерусалималде байрамалде ана гьал, гьевги вачун. 43Байрамалъул къоял индал, ал тӀадруссана, гьитӀинав ГӀиса Иерусалималдаго чӀана. Юсупидаги васасул эбелалдаги лъачӀо гьев гьенив чӀаравлъи[+]. 44Цогидазда цадахъ ун ватилин гьевилан тана гьаз. Цо къойил нух тедал, гӀага-божаразда гьоркьов гьев валагьизе лъугьана гьал. 45Гьевги ватичӀого, тӀадруссун гьев валагьизе Иерусалималде ине ккана. 46Гьале лъабабилеб къоялъ гьазда гьев Мукъадасаб Рокъов ватана мугӀалимзабазда гьоркьов, гьезухъ гӀенеккун ва гьезда цӀехолдулев. 47ГӀенеккаралщинал хӀикмалъизарун рукӀана гьесул гӀакъиллъиялъ ва жавабазул камиллъиялъ. 48Гьев вихьидал, гӀажаиблъун хутӀана Юсупги Марямги. Эбелалъ гьесда абуна:

– Я, дир лъимер, дуца нижее гьабураб щиб? Гьав дур эменги дунги чӀезе къадар тӀагӀун рукӀана мун валагьулел.

49Гьес гьазда абуна:

– Дун валагьиго щай нужее букӀараб? Нужеда лъачӀебищ дун дирго Инсул рокъов вукӀине кколевлъи?

50Амма гьазда бичӀчӀичӀо гьел рагӀабазул магӀна[+]. 51Вахъун гьазда цадахъ Назареталде вилълъана гьев ва гьазие мутӀигӀлъун чӀана. Амма гьесул эбелалъ рекӀелъ цӀунун рукӀана гьел рагӀаби[+]. 52Сонал анагӀан, ГӀисал черх цӀубалеб букӀана, гӀакълу камиллъулеб букӀана, Аллагьасулги гӀадамазулги рокьи цӀикӀкӀунеб букӀана гьесдехун[+].

#### 3 бетӀер


ЯхӀя авараг халкъалда цеве вахъуна

1[•]Тиберий къайсарлъун[†] ккун анцӀила щуабилеб сон букӀана; Ягьудиялда[†] сардарлъун[†] вукӀана Понтий Пилат; Галилеялда[†] ханлъун вукӀана Гьерод;[†] гьесул вац Филипп вукӀана Итуреялда ва Трахонит вилаяталда ханлъун, Лисаний вукӀана Абиленаялда ханлъун;[+] 2бищунго кӀудиял кашишзабилъун[†] рукӀана Гьанна ва Кайафа. Гьеб заманаялда Закариял вас ЯхӀяе гӀицӀаб авлахъалда Аллагьасул илгьам лъугьана[+]. 3Иордан гӀоралда сверухъ ругел бакӀазде щун, нужерго мунагьал чуризе гӀоло, кантӀун Аллагьасде руссаян ва лъадалъ ччун рахъаян лъазабулеб букӀана гьес. 4Гьелдалъун ритӀухълъана Ишая[†] аварагасул ТӀехьалда ругел гьадинал рагӀаби:

«Цо ахӀи буго авлахъалда рагӀулеб:

– БетӀергьанасе нух къачӀай,

битӀизабе гьесда цебе шагьра!

5Щибаб кӀкӀал-хъитӀ бацизабе,

щибаб гохӀ-щоб тӀуцлъизабе,

свераби лъугӀизаре,

эхедераялги лабаллъабиги гьечӀеб, цӀвакараб нух букӀа абе,

6щибаб рижиялда бихьа абе Аллагьасдасан хвасарлъи!»

7Гьале лъадалъ ччун рахъизе[†] рачӀунел рукӀана халкъалъул руккелал. Гьезда ЯхӀяца абулаан:

– ГӀай, нуж чӀегӀераб борхьил наслу! Нужеде гӀагарлъун бугеб Аллагьасул тамихӀалдаса лъутизе лъица малъараб[+]? 8Нужерго мунагьаздаса руссун, кантӀиялъул гъотӀода пихъ барщизабе, ниж Ибрагьимил[†] наслуялъул лъимал ругиланги гаргадуге. Гьале дица нужеда абулеб буго: жиндие бокьани, гьал ганчӀаздасанги Ибрагьимил наслуялъул лъимал лъугьинаризе кӀола Аллагьасда[+]. 9ГъутӀбузда гъоркь гӀащтӀи лъун тун бугеблъи лъай нужеда. ЛъикӀаб пихъ тӀад бижичӀеб гъветӀ къотӀун цӀадаб лъезе бугебха![+]

10– Нижеца щибха гьанже гьабизе кколеб? – ан гьикъулаан гьесда гӀадамаз[+].

11Гьес жаваб кьолаан:

– КӀиго гурде бугес цояб гьечӀесе кье, квен бугесги гьединго гьабе[+].

12Лъадалъ ччун рахъизе рачӀарал магъало бакӀарулел чагӀазги гьикъана гьесда:

– Я, МугӀалим, нижеца щибха гьабизе кколеб?

13Гьезие жаваб кьуна ЯхӀяца:

– Нужеда бихьизабуралдаса цӀикӀкӀун бахъуге лъихъаниги магъало.

14Гьединго рачӀун рагъухъабаз гьикъана:

– Нижеца щибха гьабизе кколеб?

Гьезда абуна:

– ХӀал-зулмуялдалъун ва гьечӀеб гӀайиб гӀунтӀизабун лъихъаго гӀарац бахъуге, нужеего щолеб харжалда разилъун чӀа[+].

15МасихӀ[†] вачӀиналъухъ урхъун балагьун чӀун букӀараб халкъалда ракӀалде кколеб букӀана ЯхӀяцин гуродай гьевилан[+]. 16ЯхӀяца киназдаго абуна:

– Лъадалъ ччун рахъун, рацӀцӀад гьарулел руго дица нуж, амма вачӀунев вуго дидасаги гӀемерго къудрат цӀикӀкӀарав. Гьесул хьитил рухьен бичизецин мустахӀикъав гьечӀо дун. Гьес нуж рацӀцӀад гьарила Илагьияб РухӀалдалъун[†] ва цӀаялдалъун. 17Гьес бугьун хъатикь ккун буго, жиндирго гьоцӀиб ролъ бацӀцӀад гьабун, гьеб цагърахъе буссинабизе, накку гьес ссвинго гьечӀеб цӀадабе бан бухӀила[+].

18ГӀадамазе Рохалил хабар бицун, гьединал ва цогидалги рагӀабаздалъун гӀемерал насихӀатал гьарулел рукӀана ЯхӀяца.

19-20Гьерод ханас жиндирго вацасул чӀужу ячинги ва гьеб гурелги гьесул квешлъаби ЯхӀяца какулел рукӀиндал, цогидал жиндирго цересезде тӀаде жубана гьев ханас ЯхӀя гвандинив тӀамиялъул квешлъиги[+].


ГӀиса Аллагьасул вас вукӀин загьирлъула

21[•]Гьале ЯхӀяца киналго лъадалъ ччун рахъулел рукӀараб заманаялда гьениве вачӀарав ГӀисаги лъадалъе лъугьун дугӀа гьабулев вукӀана. Гьебмехалъ зобалги кӀирикьизарун,[+] 22миккидул сураталда Илагьияб РухӀ рещтӀана гьесухъе ва зобалаздасан гьаракьги рагӀана:

– Мун вуго дие вокьулев дир Вас! Дудаса вохун вуго дун![+]


ГӀиса МасихӀил цӀаразул рахас

23[•]Аллагьасе хъулухъ гьабизе байбихьулеб мехалъ, ГӀисал букӀана лъебергогӀанасеб сон, ва гьесул умумузул силсила гьадинаб бугилан рикӀкӀунаан: гьесул эмен Юсуп,[†] гьесулги эмен ГӀели, цинги[+] 24Маттат, Леви, Малки, Яннай, Юсуп, 25Маттитья, ГӀамос, НахӀум, Гьесли, Наггай, 26МахӀат, Маттитья, ШимгӀи, Йосех, Йода, 27ЙохӀанан, Реса, Зеруббабел, Шеалтиэл, Нер, 28Малки, Адди, Къасам, Элмадам, ГӀер, 29ЙешуагӀ, ЭлигӀезер, Йорим, Маттат, Леви, 30ШимгӀон, Ягьуда, Юсуп, Йонан, Элякъим, 31Мелеа, Менна, Маттата, Натан, Давуд,[†][+] 32Йишай, Йобед, БогӀаз, ШелахӀ, НахӀшон,[+] 33ГӀаминадаб, Админ, Арам, ХӀецрон, Перец, Ягьуда,[+] 34Якъуб,[†] ИсхӀакъ,[†] Ибрагьим, ТерахӀ, НахӀор, 35Серуг, РегӀу, Пелег, Эбер, ШелахӀ, 36Къейнан, Арпакшад, Шем, НухӀ, Ламек, 37МетушелахӀ, ХӀенок, Йаред, Магьалалеэл, Къейнан, 38Энос, Шит, Адам,[†] Аллагь[+].

#### 4 бетӀер


Илбисалъ хӀалбихьула ГӀиса къосинавизе

1[•]Илагьияб РухӀалъ[†] цӀурав ГӀиса Иорданалдаса тӀадвуссана ва гьеб РухӀалъ гьев гӀицӀаб авлахъалде вачана. 2Гьениб кӀикъого къо бана ГӀисаца. Илбисалъги хӀалбихьана гьев къосинавизе. Гьебщинаб заманаялъ богӀоллъи кӀалдибе босичӀо. КӀикъого къо индал, ракъул хӀал бергьана гьесие[+]. 3Илбисалъ гьесда абуна:

– Мун Аллагьасул Вас ватани, гьаб ганчӀие амру гьабе чедлъун лъугьайилан.

4ГӀисаца гьелъие жаваб кьуна:

– ТӀехьалда хъван буго: «ЦохӀо чадица гуребин чиясе чӀаголъи кьезе бугеб»[+].

5Цинги борхалъуде вачун, гьенисан цохӀо лахӀзаталда жаниб дуниялалъул киналго пачалихъал рихьизаруна гьесда. 6Гьелъ абуна:

– Гьал киналго пачалихъазул парччахӀлъиги къудратги кьела дица дуе, гьеб киналъулго ихтияр дихъе щун бугелъул. Диего бокьарасе кьела дица гьеб[+]. 7Дуца дие сужда гьабуни, гьеб кинабго дур букӀине буго!

8ГӀисаца жаваб кьуна:

– ТӀехьалда хъван буго: «ЦохӀо Аллагьасе – дурго БетӀергьанасе гурони сужда гьабуге. ЦохӀо гьесие гьабе гӀибадат!»[+]

9Илбисалъ ГӀиса Иерусалималде вачун, Мукъадасаб Рукъалъул[†] сиялда тӀад лъуна ва гьесда абуна:

– Мун Аллагьасул Вас ватани, гьаниса гъоркье кӀанцӀе! 10ТӀехьалда хъван бугелъул: «Аллагьас малаикзабазе амру гьабун буго мун цӀунейилан» 11ва: «Гьез мун кодов ккун восила, ганчӀидацин дур хӀетӀе тункичӀого букӀине».

12Гьелъие жавабалъе ГӀисаца абуна:

– «Дурго БетӀергьан Аллагьасул хӀалбихьуге», – янги абун буго ТӀехьалда[+].

13ГӀисал хӀалбихьун лъугӀарабго, санагӀатаб заман тӀаде щвезегӀан, гьесда аскӀоса нахъе ана илбис.


Галилеялда ГӀисал вагӀза-насихӀат

14[•]Жиндилъ Илагьияб РухӀ цӀубарав ГӀиса цинги Галилеялде[†] тӀадвуссана. ТӀолабго сверухълъиялдаго гьасул хӀакъалъулъ хабар тӀибитӀун батана. 15Гьезул синагогабазде[†] ун, гьас вагӀза гьабуна, халкъалда гьоркьоб гьасул цӀар машгьурлъана[+]. 16Жиндиего тарбия-лъай щвараб Назарет шагьаралде вачӀана ва гьенивги, кидаго гӀадин, шамат[†] къоялъ синагогаялъуве ун, минбаралде вахана гӀадамазе Илагьияб ТӀехь цӀализе[+]. 17Ишая[†] аварагасул ТӀехь кьуна гьесухъе. Гьадинаб калима бугеб бакӀги батун, цӀалана гьес:

18«Дилъ БетӀергьанасул[†] РухӀ буго,

гьес дие ихтияр кьуна

мискиназда Рохалил хабар бицине.

Гьес дун витӀана асирлъуда ругезда нуж тархъанлъанилан лъазабизе,

нужеда канлъи бихьанилан бецаздаги лъазабизе,

зулмуялда гъоркь ругелалги хвасар гьаризе,[+]

19Аллагьасул рахӀмат рещтӀунеб мех

тӀаде щолеб бугиланги лъазабизе».

20Цинги Илагьияб ТӀехь гьес, дандеги чӀван, динияб хъулухъалъул чиясухъе кьуна, ва насихӀат гьабизе гӀодов чӀана. Синагогаялъур данделъарал киназулго берал гьесдехун руссун рукӀана. 21Гьебмехалъ ГӀисаца байбихьана:

– Жакъа гьеб калимаялъухъ гӀенеккун нуж рукӀаго, ритӀухълъана гьелда рехсараб амру.

22ГӀадамазе гьеб рекӀее гӀуна ва гьел гӀажаиблъизаруна ГӀисал кӀалдисан рачӀарал баркат бугел рагӀабаз. Амма гьез абуна:

– Юсупил[†] вас вуго гурищ гьав?

23ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьайгьай, «тохтирас цин живго сахлъизавизе ккола», – ян кици тӀамила нужеца дие. «Капернаумалда дуца гьабунилан нижеда рагӀарабщинаб иш гьаниб инсул ракьалдаги гьабе», – янги абила нужеца дида[+].

24Хадуб гьес абуна:

– ХӀакъаб рагӀи буго нужее: цониги авараг рикӀкӀунаро жиндирго инсул ракьалда[+]. 25-26ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Иляс[†] аварагасул заманаялда, лъабго соналъги анлъго моцӀалъги зодисан цӀадал къатӀра тӀинкӀичӀого тӀолабго ракьалде гӀасияб ракъи рещтӀараб мехалъ, Исраилил халкъалда гьоркьор гӀемерал къоролзаби рукӀаниги, Сидон улкаялъул Царепат шагьаралдаса цо къоролалъе гӀоло гурони витӀун вукӀинчӀо Аллагьас Иляс[+][+]. 27Элиша аварагасул заманаялда, барасалъ[†] унтарал гӀадамал Исраилил халкъалда гьоркьор гӀемер рукӀаниги, Сириялдаса цо Наъман абулев чи гурони, вацӀцӀалъизавичӀо гьес[+].

28Гьеб рагӀарабго синагогаялъур рукӀарал гӀадамал ццидаца гьалаглъизаруна. 29ТӀаде рахъун гьез ГӀиса шагьаралдаса къватӀиве вачана жидерго шагьар тӀад бараб магӀарда бугеб кьурулъа гъоркье рехизейилан. 30Амма, гӀадамазул руккалилъа ворчӀун, нахъе ана ГӀиса[+].


ГӀисаца Капернаумалда сахлъизавула женалъ ккурав цо чи

31[•]Цинги Галилеялъул шагьар Капернаумалде ана ва шамат къояз гьезие вагӀза гьабизе лъугьана[+]. 32ГӀисал вагӀзабаз хӀикмалъизарун рукӀана гьел. Цо хӀалкӀолъи жиндилъ бугев чияс гӀадин малъулеб букӀана гьес[+].

33Синагогаялъув вукӀун вуго хъубаб ва квешаб женалъ ккурав цо чи.

34– ВахӀ! Нижедасан дуе къваригӀараб щиб, Назареталдаса ГӀиса! – ян ахӀдезе лъугьана гьев. – Ниж гъуризе вачӀун вуго мун! Дида лъала мун щивали, мун вуго Аллагьасул мукъадасав илчи![+]

35Амма ГӀисаца жен чӀезабуна:

– КӀал къай дуца! Нахъе а мун гьесул чорхолъа! – янги абун.

Синагогаялъул бакьулъ гьев чиги гӀодов ккезавун, гьесие щибго заралги гьабичӀого, гьесул чорхолъа къватӀибе ана жен[+]. 36Киналго гӀажаиблъун хутӀана. Цоцада гаргадулел рукӀана гьел:

– Гьесул рагӀабазул магӀна щиб? Гьесулъ буго жундузе амру гьабизе кӀолеб хӀалкӀолъиги къудратги, гьелги инсанасул чорхолъа къватӀире лъугьунел руго.

37Сверухълъиялда киса-кибего тӀибитӀана ГӀисал хӀакъалъулъ хабар.


ГӀемерал унтарал гӀадамал сахлъизарула ГӀисаца

38[•]Цинги, синагогаялъуса къватӀиве лъугьун, Симонил бакӀалде ана ГӀиса. Кутакаб цӀа-каналъул унтуца бусаде ккун ятана Симонил якьад. Гьей сахлъизаеян гьарана ГӀисада[+]. 39ТӀаде къулун гьес гьелъул цӀа-кан инабуна. ГьебсагӀат тӀаде яхъун якьад гьазие квен-тӀехалда квалквадизе лъугьана.

40Бакъ тӀерхьунеб гӀужалъ гӀадамаз гьесухъе рачун рачӀана батӀи-батӀиял гӀузрабаз унтарал чагӀи. ТӀад квер лъун, гьел киналго сахлъизаруна гьес. 41Гьебмехалъ гӀемерисезул чорхолъа жундул нахъе унел рукӀана: «Мун Аллагьасул вас вуго!» – янги ахӀулаго. Гьезда лъалеб букӀиндал ГӀиса МасихӀ[†] вугевлъи, гьез гьеб бицунгутӀизейин ГӀисаца гьел руцӀцӀун чӀезарулел рукӀарал[+].

42[•]Сордо рогьарабго шагьаралдаса къватӀиве вахъун, ГӀисаца нух босана гӀадан-чи гьечӀеб бакӀалде. Халкъалъул руккелал гьев валагьизе рахъана. Гьесда хадур гъедал, гьел гьардана гьениса нахъе унгейилан[+]. 43Амма ГӀисаца гьезда абуна:

– Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ Рохалил хабар бицине цогидал шагьараздеги ине ккола дун, гьелъие гӀололъидалха дун витӀун вугев.

44Гьедин, Ягьудиялъул[†] синагогабазде ун, вагӀза-насихӀатал гьаруна[†] гьес.

#### 5 бетӀер


ГӀисал тӀоцересел муридал

1[•]Аллагьасул калам рагӀизе гӀащикъал гӀадамазул кӀудияб руккел букӀана цо нухалъ гъункун гьесда сверухъе бакӀарун. ГӀиса гьебмехалъ Геннесарет абулеб хӀорил рагӀалда вахъун чӀун вукӀана[+]. 2ХӀорил рагӀалда кӀиго раса бихьана ГӀисада. Русбуздаса къватӀире рахъун ччугӀихъабаз жидерго гьин чурулеб букӀана. 3Симонил расаялъуве лъугьун ГӀисаца гьесда гьарана раса дагьаб жанибегӀан бачейилан. Росонив гӀодов чӀун гӀадамазе вагӀза-насихӀат гьабизе лъугьана гьев. 4ВагӀза-хабар лъугӀидал, Симонида абуна:

– Добе хӀорил гъварилъудегӀан расаги бачун, рехе дурго гьин[+].

5Симоница гьесие жаваб гьабуна:

– Я, НасихӀатчи! Нолъ сордо рогьинегӀан хӀалтӀаниги, цохӀониги ччугӀа кквечӀо нижеца. Амма дур рагӀи гӀадахъ босун дица гьин рехила.

6Гьес малъухъе гьабидал, гьезие хӀаталдаса ун гӀемераб ччугӀа щвана. Гьин тӀутӀун унеб букӀана ччугӀил бакӀлъиялъ. 7Доб цояб росонир рукӀарал гьалмагъзабаздеги ишан гьабуна гьез кумекалъе рачӀайилан. РачӀун дозги кумек гьабун, кӀиябго раса ччугӀил цӀезабуна. Давлаялъул гӀемерлъиялъ лъадалъе тӀерхьун ине дагьалъ хутӀана гьел русби. 8Гьебмехалъ Симон-Пётрица, ГӀисал накабазда цеве чӀун, суждаги гьабун, абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дида аскӀоса нахъе а мун! Дун вуго мунагьазул цӀурав чи!

9Абиларищ, гьевги гьесда цадахъ гьин рехаралги кутакалда хӀинкъун рукӀиндал, ккураб ччугӀил гӀемерлъи бихьун. 10Гьеб ишалъ гьединго кутакалда хӀинкъизаруна Симонил гьалмагъзабилъун рукӀарал Зебедайил васал Якъубги[†] Иоаннги. Цинги ГӀисаца Симонида абуна:

– ХӀинкъуге! Гьанжеялдаса нахъе дуца, ччугӀа гуреб, гӀадамалин кквезе ругел[*][+].

11КӀиябго раса хӀорил рагӀалде цӀараб мехалъ, кинабго жоги гьениб тун, гьел ГӀисада цадахъ уна.


ГӀисаца вацӀцӀалъизавула барасалъ унтарав цо чи

12[•]Гьале ГӀиса цо шагьаралда вугеб мехалъ, гьев вихьаравго, кӀалагъоркье ккана ва гьардезе лъугьана тӀолабго черх барасалъ[†] бацарав цо чи:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дуе бокьани, дуда кӀолаха дун вацӀцӀалъизавизе![+]

13ГӀебеде битӀун гьесда кверги хъван, ГӀисаца абуна:

– Дие бокьун буго мун вацӀцӀалъизе. ВацӀцӀалъе мун!

ГьебсагӀат барасалдаса сахлъана гьев чи. 14Живго сахлъизавиялъул хабар лъиданиги бицунгейилан лъазабуна ГӀисаца гьесда:

– Мусал къануналда[†] рекъон, мунго вацӀцӀалъун вукӀин гӀадамазда лъазе, кашишасухъеги[†] ун, гьесда дурго черх бихьизабе ва мунго вацӀцӀалъиялъухъ къурбанги хъвезабе[+].

15Бугониги, ГӀисал хӀакъалъулъ хабар халкъалда гьоркьоб дагьабги цӀикӀкӀун тӀибитӀана. Гьесухъ гӀенеккизеги ва жалго сахлъизаризеги рачӀунаан халкъалъул руккалаби. 16Гьевин абуни, гӀадан-чи гьечӀеб бакӀалде ун, Аллагьасе гьари-дугӀаялда вукӀунаан[+].


ГӀисаца сахлъизавула палижалъ ккурав чи

17[•]Цо къоялъ ГӀисаца вагӀза-насихӀат гьабулеб мехалъ, гьесухъ гӀинтӀамун чӀаразда гьоркьор рукӀана Галилеялъул[†] щибаб росулъа, Ягьудиялдаса,[†] гьединго Иерусалималдаса рачӀарал фарисеял[†] ва диниял гӀалимзаби.[†] Унтарал сахлъизаризе кӀолеб БетӀергьанасул[†] къудраталъ къвал бан вукӀана гьев[+]. 18Гьале цо чагӀаз туртида лъун восун вачӀана палижалъ ккурав чи. ГӀисада цеве лъезе гьев чи рокъове жаниве восизе хӀаракат бахъулеб букӀана гьез. 19Амма гӀадамазул гӀемерлъиялъ нуцӀихъан восун бажаричӀого, тӀохги бичун, гьенисан туртида лъовухъего рукъ бакьулъе ГӀисада цеве тӀаса гъоркье виччана гьез гьев. 20Гьев восун рачӀарал гӀадамазул божи бихьун, ГӀисаца абуна:

– Мунагьаздаса вацӀцӀалъана, гьудулав чи, мун[+].

21Дол диниял гӀалимзабиги фарисеялги жалго жиделъго гаргадизе лъугьана:

– Гьединал гӀасиял-пасикъал рагӀаби абизе ккани, гьавго щив чи! ГӀицӀго Аллагьасда гурони, лъида кӀолеб инсанасул мунагь чуризе[+]?

22ГӀисал хӀалада лъана гьезул пикраби. Гьес гьикъана:

– Щай нужеца нужерго рекӀелъе гьединал пикраби риччалел? 23Кинаб бигьаяб: «Мун мунагьаздаса вацӀцӀалъана», – ян абизейищ, яги: «ТӀаде вахъун, вилълъанхъе», – ян абизейищ? 24Амма нужеда лъан букӀа: ГӀадамил Лъимадул ихтияр буго гьаб ракьалда гӀадамазул мунагьал тӀасалъугьун тезе.

Цинги ГӀисаца унтарасда абуна:

– Дица дуда абулеб буго: тӀаде вахъа, дурго малиги босун, рокъове а.

25Ралагьун гӀадамалгун, гьебсагӀат тӀаде вахъана гьев, живго тӀад лъун вукӀараб турутги босун, рокъове ана, Аллагьасе реццги гьабулаго. 26ГӀажаиблъун-хӀикмалъун лъугьун, киназго Аллагьасе рецц гьабуна. ХӀинкъиялъ къвал бан ругел гьез абулеб букӀана:

– Тамашаяб иш бихьана жакъа нилъеда! – ян.


ГӀисаца Левий муридлъун восула

27[•]Гьениса къватӀиве вахъун унаго, нухлул хӀакъ бакӀарулеб бакӀалда гӀодов чӀун вихьана ГӀисада Левий абулев гьеб ишалъе тӀамурав чи.

– Дида цадахъ вилълъа, – ян абуна гьесда ГӀисаца.

28БукӀаралъуб букӀарабги тун тӀаде вахъун, гьесда цадахъ ана Левий.

29Жиндирго бакӀалда Левийица кӀудияб гьоболлъи гьабуна ГӀисае. Гьенир рукӀана гӀемерал магъало бакӀарулел чагӀиги[†] ва гьебго тайпаялъул цогидал гӀадамалги[+]. 30Фарисеялги гьезул мазгьабалъул диниял гӀалимзабиги ГӀисал муридаздехун гъулгъудизе лъугьана:

– Щай нуж гьал магъало бакӀарулел чагӀаздаги цогидаб мунагь-хӀакъалъул агьлуялдаги цадахъ гӀодор чӀун квана-гьекъолел[+]?

31Гьезие жаваб гьабун ГӀисаца абуна:

– Сахазе гурев тохтир хӀажалъулев, унтаразейин. 32Муъминзаби ахӀизе гуро дунги вачӀун вугев, мунапикъзаби тавбуялде ахӀизейин[+].


КӀал кквеялъул хӀакъалъулъ

33[•]Гьез ГӀисада абуна:

– ЯхӀял муридал гӀемерисеб мехалъ кӀал ккун рукӀуна, какал ралел рукӀуна, фарисеязулазги гьабула гьединго. Гьал дуралин абуни квана-гьекъолел руго[+].

34ГӀисаца гьезда абуна:

– БахӀарав аскӀов вугебгӀан мехалъ гьес берталъе ахӀарал гьудулзабазда квана-гьекъечӀого кӀал ккун рукӀайилан абизе бегьилищ нужеца[+]? 35РачӀина бахӀарав гьезухъа вахъун арал къоялги, гьеле гьебмехалъ кквела гьез кӀалги[+].

36Цинги гьес гьезие гьадинаб мисал бачана:

– ЦӀияб ратӀлидасаги бахъун басрияб ратӀлида рукъи баларо лъицаниги. ЦӀияб ретӀелги хвела, басриялдаги цӀияб рукъи рекъеларо. 37Лъицаниги тӀоларо басрияб рахълъеналъубе цӀияб чагъирги. ЦӀияб чагъиралъ гьеб багьизабила. Гьебмехалъ чагъирги гӀодобе чвахун ина, рахълъенги хвела. 38ЦӀияб чагъир тӀезе ккола цӀияб рахълъеналъубе. 39Басрияб чагъиралда тӀаде гьебсагӀатго цӀияб чагъир гьекъезе лъиениги бокьуларо. Басриябго лъикӀаб бугилан абула гьес.

#### 6 бетӀер


Шамат къоялъул хӀакъалъулъ

1[•]Пуланаб шамат[†] къоялъ ГӀиса унев вукӀана цо хурзабахъан. Хуриса ретӀун тӀоралги хъатинир кӀвекӀун, хӀалухъадул мугьал кунел рукӀана гьесул муридаз[+].

2Гьенир рукӀарал фарисеяз гьезда абуна:

– Шамат къоялъ гьабизе гьукъараб иш щай нужеца гьабулеб? – ан[+].

3ГӀисаца гьезие жавабалъе абуна:

– Унго, цӀаличӀебищ нужеца, живгоги цадахъ рукӀаралги ракъун хутӀидал, Давудица[†] щиб гьабурабали[+]? 4Аллагьасул рокъове жанивеги лъугьун, гьениса босун Давудица жинцагоги кванан буго, цадахъ рукӀаразеги кьун буго гӀицӀго кашишзабаз[†] гурони кваназе гьукъараб чед[+].

5ГӀисаца гьезда абуна:

– Шамат къоялъул ихтияр ГӀадамил Лъимадухъ буго!


ГӀисаца сахлъизавула цо квер бакъварав чи

6Цоги шамат къоялъ ГӀиса халкъалъе вагӀза-насихӀат гьабизе синагогаялъуве[†] ун вукӀана. Гьенив вукӀана кваранаб квер бакъварав цо чи[+]. 7ГӀисада хадуб мухӀканго хал ккун чӀун рукӀана диниял гӀалимзабиги[†] фарисеялги,[†] гьес гьев чи сахлъизавилародайилан. Шамат къоялъ гьабураб хӀалтӀийилан ГӀисаде гӀайиб гӀунтӀизабизе бокьун букӀана гьазие[+]. 8Гьазул пикруги бичӀчӀун, ГӀисаца дов квер бакъварав чиясда абуна:

– ТӀаде вахъун рукъ бакьулъе вачӀа, – ян.

ТӀаде вахъун, рукъ бакьулъе вачӀана дов чи. 9ГӀисаца гьезда абуна:

– Дица нужеда цо жо гьикъила: шамат къоялъ лъикӀлъи гьукъун бугебищ, квешлъи гьабизе изну бугебищ? Чиясул рухӀ хвасар гьабизейищ кколеб, яги гьев хвезавизейищ кколев[+]?

10Гьезда берги речӀчӀизабун, ГӀисаца дов чиясда абуна:

– Квер гӀебеде битӀе, – ян.

Гьес абухъе гьабуна дов чияс ва кверги сахлъана[+]. 11Ццидаца гьалаглъарал гьез цоцазда дандбалеб букӀана ГӀисае щибдай гьабун лъикӀилан.


ГӀисаца анцӀила кӀиго чапар тӀаса вищула

12[•]Гьел къоязда ГӀиса Аллагьасе тӀагӀаталъе цо магӀарде вахана ва тӀубараб сордоялъго гьари-дугӀаялда вукӀана. 13Нахъисеб къоялъ радал ГӀисаца жиндирго муридал аскӀоре ахӀана ва, тӀаса вищун, анцӀила кӀигоясда чапарзабийилан[†] цӀар лъуна. Гьел рукӀана: 14Пётрилан гьес тӀокӀцӀар кьурав Симон, гьесул вац Андрей, Якъуб,[†] Иоанн, Филипп, Бартоломей,[+] 15Матфей, Фома, Алфейил вас Якъуб, Зелотилан[*] тӀокӀцӀар бугев Симон,[+] 16Якъубил вас Ягьуда ва хадув ГӀисае хилиплъарав Ягьуда Искариот[+].


ГӀисаца унтарал сахлъизарула

17[•]Жиндирго муридазда цадахъ магӀардаса гъоркье рещтӀун, авлахъалде щвана ГӀиса. Гьев сверун ккуна муридазул руккелалъ ва тӀолабго Ягьудиялдаса,[†] Иерусалималдаса, хӀорил рагӀалда ругел Тиралъул ва Сидоналъул улкабаздаса рачӀарал таманал гӀадамазги. 18Гьел рачӀун рукӀана ГӀисал вагӀза-насихӀаталъухъ гӀенеккизеги, унта-щокълъиялдаса гьес рорчӀизаризеги. Хъубал жундузул гӀазабалъулъ рукӀарал гӀадамалги сахлъизаруна ГӀисаца гьенир. 19ГӀисада квер хъвазегӀаги щвелародайилан тӀаде гьунун бачӀунеб букӀана халкъалъул руккел, – гьесдасан бачӀунеб букӀиндалха киналго унтарал сахлъизарулеб цо къуват-рухӀ[+].


ГӀисал кӀудияб вагӀза

20ТӀаса бер босичӀого муридазухъги валагьун, ГӀисаца байбихьана:

– Гьардарал гурищ нуж, мискинал-пакъирал,

нужее бугелъул Аллагьасул ПарччахӀлъи.

21Гьардарал гурищ нуж, гьанже ракъун ругелал,

Аллагьас нуж гӀорцӀизаризе ругелъул.

Гьардарал гурищ нуж, гьанже гӀодилел ругелал,

нуж релъанхъизе ругелъул[+].

22ГӀадамил Лъимер[†] сабаблъун

нуж халкъалда рихиндал,

нуж нахъе рачахъидал,

инжит-хӀакъир гьаридал,

нужеда квешаб цӀар чӀвайдал, –

гьебмехалъги гьардарал гурищ нуж[+].

23Гьеб къоялъ роха нуж,

рохун кӀанцӀезе лъугьа нуж,

зобалазда кӀудияб шапакъат щвезе бугелъул нужее.

Цересел аварагзабаз

гьазул умумуздасанги хӀехьарабин гьеб кинабго[+].

24Балагьги гӀазабги гурищ нужее, бечедал,

гьанибго лъикӀаб гӀумру бугелъул нужер[+].

25Балагьги гӀазабги гурищ нужее, гьанже гӀорцӀун ругелал,

нуж ракъизе ругелъул.

Балагьги гӀазабги гурищ нужее, гьанже релъанхъилел ругелал,

магӀу тӀун гӀодизе ругелъул нуж[+].

26Балагьги гӀазабги гурищ нужее,

киназго нужее рецц-бакъ гьабулеб бугеб мехалъ!

Цересел гьересиаварагзабазе

гьазул умумузги гьабурабин гьедин рецц-бакъ.

27[•]Дихъ гӀенеккун ругел нужеда абулеб буго дица: нужерго тушбаби рокьа, нуж рокьуларезе лъикӀлъи гьабе. 28Нужее нагӀана кьолездаги баркат лъегиян абе, нуж къабихӀ гьаруралги дугӀадулъ рехсе,[+] 29Дур кӀаркьен чӀварасда цебе цояб кӀаркьенги ккве, дудаса чухъа-гужгат бахъарасе гурде бахъизеги квалквал гьабуге[+]. 30Гьараравщинасе гьарарабги кье, кьурабги нахъе тӀалаб гьабуге[+]. 31Цогидаз дуего гьабизе бокьулеб жо дуца гьезиеги гьабе[+]. 32Нужго рокьулелал нужее рокьиялъул кири кинаб букӀинеб? Мунагь-хӀакъалъул агьлуялъеги рокьулелъул жалго рокьулелал. 33Нужее лъикӀлъи гьабулесе бецӀун гьабулеб лъикӀлъиялъулги кири кинаб букӀинеб? Мунагь-хӀакъалъул агьлуялъгицин гьабулелъул гьебго жо. 34Нахъе кьеялде хьул лъун чияхъе къарзалъе кьураб боцӀул кири кинаб букӀинеб? Мунагь-хӀакъалъул агьлуялъги кьолелъул цоцахъе къарзалъе боцӀи, тӀаса бекичӀого, камичӀого тӀадбуссине букӀиналда ракӀги чӀун. 35Нужеейин абуни нужерго тушбаби рокьа, садакъаби гьаре, нахъе щвеялъул пикру гьабичӀого къарзалъе боцӀиги кье. Гьебмехалъ кири гӀемерлъила нужее, ва ТӀадегӀанав Аллагьасул васаллъун лъугьина нуж. Жидее гьабураб лъикӀлъи лъаларезеги квешазеги лъикӀлъи гьабулевлъун вугелъул гьев.

36Нужер Эменго гӀадин гурхӀел-рахӀму бугеллъун рукӀа нужги[+]. 37[•]Нужеца чияда гӀайиб чӀваге, – Аллагьас нужедаги гӀайиб чӀваларо; нужеца тамихӀалде цӀаге, – нужги тамихӀалде цӀаларо. Нуж тӀасалъугьа, – нужедаги тӀасалъугьина[+]. 38Нужеца кье, – нужееги кьела. Дагьабги цӀикӀкӀун жанибе инелъун хьвагӀезабун, цинги бугӀун ва бетӀер гьабун цӀезабураб хӀалалаб сахӀалъ борцун бала нужер квенчӀелтӀе. Кинаб сахӀалъ нужеца борцаниги, гьединабго сахӀалъ борцине буго нужееги[+].


ГӀисаца, мисалал рачун, бицуна

39Гьадинаб мисалги бачана ГӀисаца гьезие:

– Цо бецав чиясухъа бажариладай цоги бецав чи квер ккун вачине? КӀиялго цадахъ гвандинире рортилародай гьел[+]?

40Жиндирго мугӀалимасдаса тӀадегӀанав вукӀунаро мутагӀил. Амма, цӀалун вахъараб мехалъ, бокьарав чи ващалъула мугӀалимасда[+].

41Дурго бадиб бугеб чӀалу бихьичӀого, дур вацасул[*] бадиб бугеб сум щай дуда бихьулеб? 42Яги дуда кин кӀолеб: «Ворея, вац, дур бадиса сум бахъизе биччай!» – ян гьесда абизе, дурго бадиб бугеб чӀалуги бихьичӀого? Ле, ххвелал гьарун[†] ругьунав чи, цин дуца дурго бадиса чӀалу бахъе, цинги бичӀчӀила дуда вацасул бадиса сум кин бахъилебали.

43[•]ЛъикӀаб гъотӀода тӀад турараб пихъ букӀунаро, турараб гъотӀода тӀад лъикӀаб пихъги букӀунаро. 44Пихъихъ балагьун лъала гъветӀ батӀа гьабизе. Зазида тӀад инжир барщуларо, гӀинтӀидул хъархъидаса цӀибил бетӀуларо. 45ЛъикӀав чияс жиндирго рекӀелъ бугеб лъикӀаб хазинаялъул гъансиниса къватӀибе лъикӀлъи босула, квешав чиясин абуни квешаб хазинаялъул гъансиниса къватӀибе квешлъи босула. РакӀ цӀун тӀасан араб гурони гьесул кӀалалъ бицунарелъул[+].

46[•]«Я, БетӀерчӀахъад! Я, БетӀерчӀахъад!» абун щай нужеца диде ахӀулеб, дица абураб жо нужеца гьабулеб гьечӀеб мехалъ[+]? 47Дида аскӀове вачӀун, дир рагӀабазухъ гӀенеккарав ва гьел тӀуразарурав чи лъида релълъуневали мисал бачина дица нужее: 48гьев релълъуна тӀалде щвезегӀан гъваридго кьучӀги бухъун, мина барав чиясда. Щун бачӀараб гӀурул лъим речӀчӀаниги, щущан инчӀо гьеб, щулаго бан букӀиндал[+]. 49Амма дихъ гӀенекканиги, дица абухъе гьабуларев чи релълъуна, кьучӀго бухъичӀого, ракьалда тӀад мина барав чиясда. Щун бачӀараб гӀурул лъим речӀчӀарабго, доб мина биххана, щущан ун, чӀудби хутӀана.

#### 7 бетӀер


ГӀисаца сахлъизавула нусилбетӀерасул рагьтӀател

1[•]ГӀенеккун букӀараб халкъалъе гьабулеб вагӀзаги лъугӀизабун, гьениса вахъун ГӀиса Капернаумалде вачӀана. 2Гьенив Рималъул рагъухъабазул цо нусилбетӀерасул гьесие цӀакъ хирияв рагьтӀател вукӀана кутакаб унтиялъ хвалил боснов лъун. 3ГӀиса вуссун вугин рагӀидал, гьес жугьутӀазул чӀахӀиял чагӀи ритӀана жиндир рагьтӀател сахлъизавизе вачӀаян гьесда гьаризе. 4ГӀисахъе рачӀун кутакалда гьардезе лъугьана гьел, дуца кумек гьабизе мустахӀикъав чи вугин гьевиланги абуна[+]. 5Гьесие нилъер халкъ цӀакъ бокьулила, нижер гьаниб синагогагицин[†] гьес бараб бугила. 6ГӀиса гьезда цадахъ ана. Досул бакӀалде щолел рукӀаго, нусилбетӀерас данде жиндирго гьудулзаби ритӀун рачӀана вачӀинчӀониги кӀваричӀилан ГӀисада лъазабизе, ТӀадегӀанав ГӀиса къавулъе лъугьинегӀанасеб къадруялъул чи гурин живилан абизе. 7Духъе вачӀине мустахӀикъав чиги гурин жив, жиндир рагьтӀател сахлъизе кӀолеб къуваталъул цо рагӀи абеян гьаризе ритӀун ругоан гьес гьел. 8Живги вугила тӀадехун ругезул амру тӀубазабулев, жиндир ихтияралда ругел рагъухъабазе рагӀудалъун амру-буюрухъ гьабулев чи. Айилан цоясда абуни, гьев унила. ВачӀайилан цогидасда абуни, гьев вачӀунила. Пуланаб иш тӀубазабейилан рагьтӀателасда абуни, гьес тӀубазабулила.

9Гьединал рагӀабаз гӀажаиблъизавуна ГӀиса. Жиндаго хадуб бачӀунеб букӀараб халкъалдехун вуссун, гьес абуна:

– Гьале дица нужеда абулеб буго: Исраилил халкъалда гьоркьобгицин лъилниги дандчӀвачӀо дида гьединаб божи-иман.

10НусилбетӀерас ГӀисахъе ритӀарал гӀадамал тӀадруссун рачӀиналде, рагьтӀател сахлъун ватана.


Наин шагьаралдаса цо къоролалъул вас чӀаголъизавула ГӀисаца

11КватӀичӀого ГӀиса ана Наин абулеб шагьаралде. Муридалги рукӀана цадахъ. Халкъалъул руккалабиги рачӀана гьесда хадур. 12Шагьаралъул кавудахъе щолеб мехалъ, гьале къватӀибе босун бачӀунеб батана цо хварав чиясул мали. Гьев вукӀана эбелалъул цохӀо вугев вас, гьей эбелги къоролай йикӀана. ГӀезегӀанго халкъ букӀана хвел букъизе унеб. 13Гьей эбел йихьидал, ракӀ гурхӀун, ТӀадегӀанав ГӀисаца:

– ГӀодуге! – ян абуна гьелда[+].

14Цинги аскӀове ун, хварасул молода квер хъвана. Мали босун унел рукӀарал гӀадамал лъалхъана. ГӀисаца гьебмехалъ абуна:

– Ле, гӀолохъанчи! Дица дуда тӀаде вахъаян абулеб буго[+].

15Хварав чи тӀаде ворхана ва кӀалъазе лъугьана. Гьедин чӀаголъизавун, ГӀисаца гьев гӀолохъанчи гьесул эбелалъухъе кьуна[+]. 16Кутакаб хӀинкъиялъ къвал бан рукӀана гьел киналго, Аллагьасе рецц гьабулаго, гьез абулеб букӀана:

– КӀудияв авараг рещтӀун вуго нилъехъе, жиндирго халкъалъе кумекалъе лъугьун вуго Аллагь[+].

17ГӀисал хӀакъалъулъ хабар тӀибитӀана тӀолабго Ягьудиялдаги[†] сверухъ ругел бакӀаздаги.


ЯхӀя аварагас ГӀисахъе муридзаби ритӀун рачӀуна

18[•]ЯхӀяда жиндирго муридаз бицана гьеб киналъулго хӀакъалъулъ. 19КӀиго муридги тӀаде ахӀун, ЯхӀяца гьел ТӀадегӀанав ГӀисахъе ритӀана: «Мунищ дов нижехъе вачӀине кколев чи, яги цогидав вачӀинегӀанищ ниж ралагьун чӀезе кколел?» – абун гьикъизе[+]. 20ГӀисахъе рачӀун, гьез абуна:

– ЯхӀя аварагас ниж ритӀана: «Мунищ дов нижехъе вачӀине кколев чи, яги цогидав вачӀинегӀанищ ниж ралагьун чӀезе кколел?» – абун гьикъизе.

21(Гьеб заманаялде щвезегӀан ГӀисаца гӀемерал гӀадамал сахлъизарун рукӀана унта-щокълъиялдаса, хъубал жундуздаса ва гӀемерал бецал чагӀазда канлъиги бихьизабун букӀана.)

22ГӀисаца гьезие жавабалъе абуна:

– Инеги ун, нужеца ЯхӀяда бице нужеда рагӀарабги бихьарабги: бецазда канлъи бихьулеб бугин, бохдулъа ракъварал рилълъанхъулел ругин, барасалъ[†] унтарал рацӀцӀалъулел ругин, гӀинкъазда рагӀи рагӀулеб бугин, хварал чӀаголъулел ругин, мискинзабазда Рохалил хабар бицунеб бугин. 23Дир рахъалъ щакдаричӀев чи талихӀав вугиланги абе[+].


ГӀисаца ЯхӀя аварагасул хӀакъалъулъ бицуна

24Гьел ЯхӀял чапарзаби[†] нахъе араб мехалъ, ГӀисаца гӀадамазда бицана ЯхӀял хӀакъалъулъ:

– Щиб бихьизе нуж добмехалъ гӀицӀаб авлахъалде ун рукӀарал? Гьороца хьвагӀезабулеб муцӀи бихьизейищ[+]? 25Щив вихьизе ун рукӀарал? Беричаб ратӀлилъ вугев чи вихьизейищ? ЧӀухӀараб ретӀел ретӀарал ва бечедаб яшавалда ругел гӀадамал парччахӀзабазул кӀалгӀабазухъ руго.

26Щив вихьизеха ун рукӀарал? Авараг вихьизейищ? Аварагасдасагицин кӀудияв чи вихьизе ун рукӀанилан абулеб буго дица нужеда![+] 27Гьесул хӀакъалъулъин ТӀухьдузда хъван бугеб: «Гьале, мун вачӀиналде дуе нух къачӀазе дирго илчи вуго дица цеве витӀулев»[+].

28Дица нужеда абулеб буго: эбелалъ чехь къинлъун гьаруразда гьоркьов ЯхӀя аварагасдаса кӀудияв чи гьечӀо. Амма Аллагьасул ПарччахӀлъиялда ругезул бищун гьитӀинавгицин гьесдаса кӀудияв вуго. ([+] 29ЯхӀял вагӀза рагӀарал киналго гӀадамаз, хӀатта магъало бакӀарулел чагӀазги, лъадалъ ччун рахъизарун,[†] Аллагьасул Нух ритӀухъ гьабуна[+]. 30Амма фарисеязги диниял гӀалимзабазги лъадалъ ччун рахъизе инкар ккуна ва жидее бугеб Аллагьасул амру къабул гьабичӀо.)

31Сунда данде кквелел дица гьаб заманаялъул гӀадамал, лъида релълъун гьел ругел?

32«Нижеца зурма пуна –
Нуж кьурдизе рахъинчӀо!
МагӀил бакънал рачана –
Нуж гӀодизе лъугьинчӀо!»

– ян къотӀноре рахъун цоцазде ахӀдолел лъималазда релълъуна гьел. 33ВитӀун вачӀана я чед кунарев, я чагъир гьекъоларев ЯхӀя авараг. Нужеца абуна гьев шайтӀабаз ккурав чи вугилан[+]. 34ВачӀана кваназеги кваналев, гьекъезеги гьекъолев ГӀадамил Лъимер.[†] Нужеца абулеб буго: «Гьале чехьквеш, гьекъолдухъан, магъало бакӀарулел чагӀазулги мунагь-хӀакъалъул агьлуялъулги гьудул», – абун[+]. 35Амма Аллагьасул ГӀакъиллъиялда рекъон хьвадулел гӀадамаз бихьизабула Аллагьасул ГӀакъиллъиялъул ритӀухълъи.


Симон абулев фарисеясул бакӀалде уна ГӀиса

36[•]Цо фарисеяс гьоболлъухъ ахӀун, гьенив кваналев вукӀана ГӀиса. 37Гьале гьеб шагьаралдаса цо мунагьал гӀемерай гӀадан, ГӀиса гьев фарисеясул бакӀалда вукӀинги лъан, махӀгьуинаб нахул цӀун щагӀил сурахӀигун, ячӀана. 38Гьесда нахъехунги чӀун, гӀодулаго магӀица гьесул хӀатӀал риччизаруна гьелъ, жиндирго ботӀрол расуца рацӀцӀана гьел, убачал гьарулаго доб махӀгьуинаб нахги бахана гьесул хӀатӀазда. 39Гьеб бихьидал, ГӀиса кванде ахӀарав фарисеясда ракӀалде ккана, гьав чи авараг вукӀаравани, гьасда лъалаанин кинай гӀаданалъ жинда квер хъвалеб бугебали. Мунагьазул цӀурай гӀаданлъидалха гьей йигей[+]. 40Гьебмехалъ ГӀисаца гьесда абуна:

– Симон! Цо дуда бицине жо буго дир.

– Бице, дир МугӀалим, – ан абуна Симоница.

41ГӀисаца бицана:

– Къарзалъ гӀадамазухъе гӀарац кьолев цо чиясул вукӀун вуго кӀиго налъулав. Цояс гьесие кьезе букӀун буго щунусго динар,[†] цогидас – кӀикъоялда анцӀго динар[+]. 42Налъи бецӀизе гьезул рес гьечӀолъи бихьун, кӀиясего хӀалал гьабун тун буго гьес. Гьанже дуца бице дида: кинасе гьев цӀикӀкӀун вокьилев[+]?

43Симоница жаваб гьабуна:

– Дида ракӀалде ккола, цӀикӀкӀун гӀарац нахъе кьезе букӀарасе цӀикӀкӀун вокьилин абун.

ГӀисаца абуна:

– БитӀун ракӀалде ккун буго дуда.

44Цинги гъой чӀужугӀаданалдехун вуссун, гьес Симонида гьикъана:

– Дуда йихьулищ гьай гӀадан? Дун дур рокъове лъугьараб мехалъ дир хӀатӀал чуризе лъим кьечӀо дуца. Гьалъ жиндирго магӀица чурана дир хӀатӀал, жиндирго ботӀрол расуца ракъвазеги гьаруна[†] гьел. 45Саламалъул убач гьабичӀо дуца дида, гьалъин абуни дун гьаниве вачӀаралдаса нахъего убачазул цӀезарулел руго дир хӀатӀал. 46Салам гьабун нах бахинчӀо дуца дир бетӀералда, гьалъин абуни дир хӀатӀазда бахунеб буго бищунго махӀгьуинаб нах. 47Гьединлъидал дица дуда абулеб буго: гьелъул мунагьал цӀикӀкӀун чуридалин гьелъие дун цӀикӀкӀун вокьулев вугев. Мунагьал дагь чурулесе дагь гурони вокьуларо.

48Дой гӀадамалда гьес абуна:

– Мун мунагьаздаса яцӀцӀалъана, – ян[+].

49Цадахъ кваналел рукӀаразда ракӀалде ккана:

– Гьавго щив, гӀадамал мунагьаздасацин рацӀцӀад гьаризе кӀолев, чи?

50ГӀисаца дой гӀадамалда абуна:

– Дурго божи-иманалъ хвасар гьаюна мун. Гьанже а дурго[+].

#### 8 бетӀер


ГӀисае хъулухъалъе чӀун рукӀарал руччаби

1Гьелдаса хадуб ГӀиса Аллагьасул ПарччахӀлъи тӀаде гӀунтӀун букӀин лъазабулаго ва Рохалил хабар бицунаго шагьаразда ва росабалъ тирулев вукӀана. АнцӀила кӀиявго чапарги[†] вукӀана гьесда цадахъ[+]. 2ГӀисада цадахъ рукӀана гьес сахлъизарурал ва жундуздаса рацӀцӀад гьарурал руччаби: жиндир чорхолъа гьес анкьго илбис бачахъарай Магдалина абураб тӀокӀцӀар бугей Марямги,[+] 3Гьеродил[†] рукъалъул иш тӀадкъарав Хуза абулев чиясул лъади Иоаннаги, Сусаннаги ва цогидалги, жидер боцӀи-рикъзиялдасан кумек гьабун, гьезие хъулухъалъе чӀун рукӀарал руччаби[+].


Хуриб хьон хьалев чиясул мисал

4[•]Цо нухалъ гӀемераб халкъ бакӀарун букӀана гьесда аскӀобе. Мисал бачун гьадинаб хабар бицана ГӀисаца гьезие:

5– Хуриб хьон хьазе вахъун вукӀанила цо чи. Хьалаго-хьалаго цо-цо мугьал нухде рортанила. ХӀатӀикь мерхьунел рукӀарал гьел мугьал роржун рачӀун хӀанчӀаз рищанила. 6Цо-цо мугьал ракьул хъал гурони тӀад гьечӀеб тӀалде кколел рукӀанила. ТӀаде раккаралго ракъванила гьел, ракьулъ регьел букӀинчӀелъул. 7Цогиги мугьал заз-хъарахъалда гьоркьоре кканила, хӀалигъун бижараб заз-хъарахъалъ гъанкъун реханила. 8Цогидал мугьал кканила лъикӀаб ракьалде. Нус-нус мугь тӀад бугел тӀорал рижанила гьездаса.

Гьедин гьеб хабарги лъугӀизабун, ахӀун абуна ГӀисаца:

– ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте гьеб! – ан[+].

9[•]Гьеб мисалалъул магӀна щибилан гьикъана муридаз. 10ГӀисаца абуна:

– Нуж руго Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул балъголъи лъазе рес щварал гӀадамал, амма цогидазе – мисалаздалъун кьун буго, ралагьун ругониги гьезда бихьунгутӀизе, гӀенеккун ругониги бичӀчӀунгутӀизе[+]. 11Гьале доб мисалалъул магӀна: хуриб хьалеб хьон буго Аллагьасул рагӀи[+]. 12Нухде рортарал хьодул мугьал – гьел руго Аллагьасул рагӀухъ гӀенеккулел гӀадамал, цинги бачӀун илбисалъ гьезул рекӀелъа гьеб босун уна, гьел божунгутӀизе ва хвасарлъунгутӀизе. 13Ракьул хъал гурони тӀад гьечӀеб тӀалде рортарал мугьал – гьел руго Аллагьасул рагӀи рохун къабул гьабуниги, дагьабго заманаялъ гурони гьелда божуларелал, – жидер кьалбал щулиял гьечӀелъул, хӀалбихьулел къоял тӀаде гӀунтӀидал, жал ратӀалъунги чӀолел[+]. 14Заз-хъарахъалде гъорлъе рортарал мугьал – гьел руго Аллагьасул рагӀухъ гӀенеккулелал, – амма къокъун унеб бугеб гӀумруялъул тӀалаб-агъазалъ ва бечелъиялдаги тӀагӀам-лазаталдаги хадур хачадиялъ гьел гъоркькъинарула, гьезда тӀорги цӀубаларо[+]. 15ЛъикӀаб ракьалде рортарал мугьал – гьел руго Аллагьасул рагӀи рагӀидал, хӀеренаб-хӀалимаб рекӀелъ гьеб цӀунулел ва гьеб сабру сабаблъун жидее бачӀинги щолел гӀадамал[+].


Чирахъалъул мисал

16РекӀараб чирахъ тӀад хьаг лъун лъицаниги бахчизабуларо, хьонбакӀалда гъоркь лъоларо. Жанире лъугьаразе канлъи букӀунедухъ борхатаб бакӀалда лъола гьеб[+]. 17Кинабго бахчарабщинабги тӀатунелъул, балъгоябщинабги къватӀибе загьирлъулелъул[+]. 18Гьединлъидал нужеца хал гьабе кин нуж дихъ гӀенеккун ругелали. Кодолъи бугесе тӀадеги кьезе буго, кодолъи гьечӀесухъа бахъизе буго бугебилан гьесда кколебги[+].


ГӀисахъе рачӀуна гьесул эбелги вацалги

19[•]ГӀисахъе рачӀана эбелги вацалги, амма халкъалъул гӀемерлъиялъ гьесда аскӀобе нух бахъизе кӀвечӀо гьезда[+]. 20Дур эбелги вацалги мун вихьизе бокьун къватӀир чӀун ругилан абуна гьесда. 21Гьес гьезда абуна:

– Дир эбелги дир вацалги руго Аллагьасул рагӀи жидеда рагӀулел ва гьеб тӀубазабулел гӀадамал[+].


ГӀисаца гьури къотӀизабула

22[•]Цо къоялъ жиндирго муридазда цадахъ гьев росода рекӀана.

– РачӀа доб рахъалде рахине, – ян абуна гьес гьезда.

Расаги бачун ана гьел[+]. 23Гьедин унел гьал рукӀаго, ГӀиса кьижун ккана. ХӀоралда тӀад кутакаб гьури багъарана. Раса лъадал цӀолеб букӀана. Гъанкъиялда хӀинкъи букӀана. 24АскӀоре ун, гьез ГӀиса ворчӀизавуна:

– Я, НасихӀатчи! НасихӀатчи! Нилъ гъанкъизехъин руго! – ян абун.

Макьидаса вигьун, гьес гьорода лъазабуна тӀокӀаб пугейилан, лъадаеги амру гьабуна гьалаглъугейилан. Гьел мутӀигӀлъана. СихӀ къотӀун лъугьана. 25Гьебмехалъ ГӀисаца абуна:

– Киб бугеб нужер божи-иман?

ХӀинкъиялъ гӀажаиблъун хутӀарал гьез цоцазде ургъел бикьулеб букӀана, гьороеги карачалабазеги амру гьабулев ва гьелги жиндие мутӀигӀав гьавго кинав чийилан.


ГӀисаца сахлъизавула жундуз ккурав чи

26[•]Гьале гьал щвана Галилеялда[†] дандбитӀун доб рахъалда бугеб герасеназул улкаялде. 27Гьев ракъдаде рещтӀараб мехалъ, гьесда данде вачӀана цеве шагьаралда вукӀарав цо чи. Гьев вукӀана цевегоялдаса жундуз ккурав чи. Цебегоялдаса нахъе тӀад ретӀелги ретӀунароан гьес, мина-руссеналъувги чӀолароан гьев, хабалазул нохъазда букӀана гьесул чӀейи. 28ГӀиса вихьаравго чӀчӀичӀчӀидулаго-ахӀдолаго гьесда цеве кӀалагъоркье речӀчӀана, ва кӀудияб гьаракь гьабун, абуна гьес:

– ТӀадегӀанав Аллагьасул Вас ГӀиса, щиб дуе дидасан къваригӀараб? Дие гӀазаб кьогейилан гьарула дица дуда![+] 29(ГӀисаца хъубаб женалъе амру гьабун букӀиндалха гьев чиясул чорхолъа къватӀибе лъугьаян. Чанго нухалъ хъубаб женалъ ккун вукӀиндал, кверазда рахсал ран, бохдузда маххал ран вухьунаан гьев. Амма, гьес рухьен тӀутӀураб мехалъ, женалъ гьев гӀадан-чи гьечӀеб бакӀалде хъамулаан.) 30ГӀисаца гьикъана дуда цӀар щибилан.

– «Бо» буго, – ян жаваб кьуна. ГӀемерал жундул рукӀиндалха гьесул чорхолъ. 31Жундуз ГӀисада гьарана жал жужахӀалъул кӀкӀалахъе гъогеян. 32Гьениб магӀарда кваналеб букӀана болъоназул кӀудияб рехьед. Гьел болъоназда гъорлъе лъугьине риччайин гьарана жундуз ГӀисада. Гьес изну кьуна. 33Гьев чиясул чорхолъа къватӀире рачӀун хъубал жундул болъоназулъе лъугьана. ГьебсагӀат рехьед цо борхатаб бакӀалдасан хӀоринибе кӀанцӀана ва гьениб гъанкъана.

34Гьеб кинабго бихьун болъоназул гӀухьби лъутун ана, шагьаралдаги росабалъги гьелъул хӀакъалъулъ бицине. 35Щиб лъугьарабали лъазе гӀадамал рачӀана гьенире. ГӀисада аскӀоре щведал, гьесул хӀатӀазда цеве гӀодов чӀун ватана гьезда дов жундуз ккун вукӀарав чи: тӀад ретӀелги буго гьесда, камилаб гӀакълу-лъаялдаги вуго. ГӀадамазул рекӀелъе хӀинкъи лъугьана[+]. 36Гьенир рукӀараз бицана жундуз ккурав чи ГӀисаца кин сахлъизавуравали. 37Герасеназул тӀолабго улкаялъул гӀадамал кутакалда хӀинкъидал, гьез ГӀисада гьарана жидеда аскӀоса нахъе айилан. Гьебмехалъ, росодаги рекӀун, тӀадвуссун ана гьев[+].

38Дов жундуз ккун вукӀарав чияс ГӀисада гьарана живги цадахъ вачейилан. Амма ГӀисаца гьев вачинчӀо. 39Гьес абуна:

– Дурго рокъове тӀадвусса ва Аллагьас дуего гьабуралъул хӀакъалъулъ бице.

Инеги ун гьев чияс кинабго шагьаралдаго бицана ГӀисаца жиндиего гьабуралъул хӀакъалъулъ.


ГӀисаца унтарайги сахлъизаюла хварайги чӀаголъизаюла

40[•]ТӀадвуссун Галилеялде вачӀараб мехалъ, халкъалъул руккелалъ дандчӀвай гьабуна ГӀисада. Гьев вачӀиналъухъ ралагьун чӀун рукӀиндалха гьел киналго. 41Гьале синагогаялъул[†] хӀакимлъун вукӀарав Яир абулев цо чи вачӀана гьениве, ГӀисал хӀатӀазда цеве кӀалагъоркьеги речӀчӀун гьардана жиндир бакӀалде вилълъаян[+]. 42Гьев чиясул анцӀила кӀигогӀан сон барай цохӀо йигей яс йикӀана хвалде ккун унтун.

Гьелъухъе унаго халкъалъул руккелалъ ГӀиса данде къазавулев вукӀана. 43АнцӀила кӀиго соналъ би къотӀичӀого[†] ва черх бацӀцӀалъичӀого йикӀарай, лъиданиги сахлъизайизе кӀвечӀей цо чӀужугӀаданалъ,[+] 44аскӀоеги ячӀун, нахъасан ГӀисал гӀабаялдасан далун букӀараб цо гӀертелалда квер хъвана. ГьебсагӀат къотӀана гьелъул чорхолъа чвахулеб букӀараб би[+].

45ГӀисаца гьикъана:

– Дида квер лъица хъвараб? – ан.

Киназго инкар гьабидал, Пётрица абуна:

– Я, НасихӀатчи, халкъалъ мун гьоркьов вазавун вугогури, данде къазавулев вугогури.

46Амма ГӀисаца абуна:

– Цо лъицаялиго дида квер хъвана. Дидасан гьесде цо чи сахлъизавизе кӀолеб къуват араблъи загьирлъана дие[+].

47Жиндир иш балъго хутӀичӀеблъи лъан, дой чӀужугӀадан сородилаго ГӀисада аскӀое ячӀана, гьесда цее кӀалагъоркье речӀчӀун, бицана щай жинца гьесда квер хъварабали ва кин жий гьебсагӀат сахлъараялиги. 48Гьес гьелда абуна:

– Дурго божи-иманалъ хвасар гьаюна, яц, мун. Гьанже а дурго![+]

49Гьелдехун кӀалъалев ГӀиса вукӀаго, синагогаялъул хӀакимасул бакӀалдаса цо чи вачӀана ва инсуда абуна дур яс хванилан, гӀадада МугӀалимасул рахӀат хвезабугейилан. 50Гьеб рагӀидал, ГӀисаца ясалъул инсуда абуна:

– Мун хӀинкъуге, божун вукӀа. Дур яс сахлъила, – ян.

51Гьезул бакӀалде щведал, Пётрги, Иоаннги, Якъубги[†] ва ясалъул эбел-эменги гурони, цогидал гьес жанире риччачӀо[+]. 52Киналго, гьей ясалъухъ керен бухулаго, гӀодулел рукӀана. Амма гьес абуна:

– Нуж гӀодуге. Гьей хун гьечӀо, кьижун ккун йиго, – ян[+].

53Гьел гьасда тӀад релъанхъизе лъугьана, гьей хун йикӀинги лъан. 54Амма гьес, ясалъул кверги ккун, гьелде ахӀана:

– ТӀаде яхъа, ясай! – абун[+].

55Ясалъул чорхолъе рухӀ тӀадбуссун бачӀана, гьей гьебсагӀат тӀаде яхъана. Гьелъие квен кьеян абуна ГӀисаца. 56ГӀажаиблъун хутӀана гьелъул эбел-эмен. Амма гьеб лъугьа-бахъиналъул хӀакъалъулъ лъиданиги бицунгеян лъазабуна ГӀисаца гьезда[+].

#### 9 бетӀер


ГӀисаца чапарзаби халкъалъухъе ритӀула

1[•]АнцӀила кӀиявго чапарги[†] ахӀун, унта-щокъалги жундуз ккуралги сахлъизаризе къуватги ихтиярги кьуна гьезие ГӀисаца[+]. 2Цинги гьел чапарзаби ритӀана Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ лъазабизе ва гӀадамал сахлъизаризе. 3Гьес гьезда абуна:

– Я гӀанса, я таргьа-къвачӀа, я квен-тӀех, я гӀарац-месед, я хисизе ретӀел – щибниги босуге нужеца цадахъ. 4Цо лъилниги рокъоре лъугьани, гьеб ракьалдаса нахъе инегӀан, гьенир чӀа. 5Ваамма нуж къабул гьаричӀони, гьеб шагьаралдаса къватӀире рахъунаго, нужерго хьитаздаса хӀурги кӀутӀун те. Аллагьасда цебе гьез жаваб кьезе букӀине хутӀа абе гьеб[+].

6Рахъун гьел росабалъа росабалъе ана, Рохалил хабар бицунаго ва киса-кирго унтаралги сахлъизарулаго[+].


Гьерод щакдарулев вуго щивдай гьев ГӀисайилан

7[•]Гьерод[†] ханасдаги рагӀана ГӀисал гьел киналго ишазул хӀакъалъулъ, ва гьев малъкъосун хутӀана. Цо-цо гӀадамаз абулеб букӀиндалха хваралъуса вахъун ЯхӀя вачӀун вугилан[+]. 8Цогидаз абулеб букӀана Иляс[†] авараг вачӀун вугилан, цо-цояцайин абуни, цебе заманаялъул аварагзабазул цояв чӀаголъун вугилан хабар биччан букӀана[+]. 9Гьеродицани абулеб букӀана:

– ЯхӀял дица бетӀер къотӀана; жиндир хӀакъалъулъ дида гьадинал харбал рагӀулел ругев чи щивха кколев?

Гьев вихьизе гъира букӀана Гьеродил[+].


ГӀисаца щуазарго чи гӀорцӀизавула

10[•]ТӀадруссун рачӀун чапарзабаз ГӀисада бицана жидецаго гьабура-таралъул хӀакъалъулъ. Цинги, цохӀо гьелги рачун, гьев ана Байтсаида абулеб шагьаралде[+]. 11Амма, гӀадамазда лъан, гьелги гьесда хадур ана. Гьес гьел тӀаде къабул гьаруна.[†] Гьезие Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ бицана ва гьесул кумекалде хӀажалъарал сахлъизеги гьаруна.

12Гьале маркӀачӀумех щолеб букӀана. АскӀове вачӀун анцӀила кӀиявго чапарас гьесда абуна:

– Сордо базеги жидеего квание гӀамал гьабизеги гӀагардаса гӀебеде ругел росабалъе ва кулабазде айилан абе гьал гӀадамазда, гӀадан-чиго гьечӀеб бакӀ бугин гьаб.

13ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужеца кваназаре гьел.

Гьез абула:

– Щуго чедги кӀиго ччугӀаги гурони гьечӀо нижехъ, гьел киназего гӀураб кваназе жо босизе ани гурони[+].

14(Гьенив вукӀана щуазаргогӀанасев бихьинчи.) Жиндирго чапарзабазда гьес абуна:

– Нужеца гьел, гӀага-шагарго кӀикъоялда анцӀ-анцӀ чи кколедухъ, кьера-кьерал гьарун чӀезаре, – ян.

15Гьес абухъе гӀодор чӀезаруна гьез гьел киналго. 16ГӀисаца щуябго чедги кӀиябго ччугӀаги кодобе босана, зобалаздехун вуссун кванде дугӀа гьабуна ва бек-бекун муридазухъе кьуна халкъалъе бикьейилан. 17Киналго гӀорцӀизегӀан кванана, анцӀила кӀиго гьегь цӀураб нахъегицин хутӀана.


Пётрица иман лъуна ГӀиса МасихӀ вукӀиналде

18[•]Цо нухалъ ГӀиса живго цохӀо вукӀана Аллагьасда гьарделев. Муридалги рукӀана гьесда цадахъ. Гьес гьезда гьикъана:

– Щивлъун дун гӀадамаз рикӀкӀунев? – абун.

19Гьез жаваб кьуна:

– Цояз мун ЯхӀя авараг вугилан абулеб буго, цогидаз абулеб буго Иляс авараг вугилан, цо-цояз абулеб буго цебе заманаялъул аварагзабазул цояв вугин хваралъуса вахъун вачӀунилан[+].

20Гьес гьезда гьикъана:

– Нужеца щивлъунха дун рикӀкӀунев? – абун.

– Мун Аллагьасул МасихӀ[†] вуго, – ян жаваб кьуна Пётрица[+].

21[•]Гьес гьезда кьварун лъазабуна лъиданиги гьелъул хӀакъалъулъ бицунгейилан.


ГӀисае букӀине бугеб гӀазаб-гӀакъуба

22ГӀисаца бицана ГӀадамил Лъимаца гӀемераб гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккезе бугин, чӀухӀби-хӀакимзабазги, чӀахӀиял кашишзабазги,[†] диниял гӀалимзабазги гьесдаса инкар гьабизе бугин, чӀвазе вугин ва лъабабилеб къоялъ Аллагьас чӀаголъизавизеги вугин[+].

23Цинги гьес киназдаго абуна:

– Дида цадахъ вилълъине бокьарав чи ватани, гьес жиндирго напсалдаса инкар гьабе, жиндаго тӀаде ккараб хъанчил гӀазабги щибаб къоялъ бачче ва дида хадув вачӀа[+]. 24Щаян абуни, жиндирго гӀумру цӀунизе бокьулев чи гьелдаса махӀрумлъила, дие гӀоло гӀумруялдаса махӀрумлъизе разилъарас гьеб хвасар гьабила.[†] 25Живго рецӀалие кьун яги тӀагӀун хадуб, тӀолабго дуниялалъул кверщел хъатикье щвеялъул щиб пайда бугеб инсанасе[+]? 26Дунги дир рагӀабиги сан гьаричӀев чи ГӀадамил Лъимацаги сан гьавизе гьечӀо, жиндиргоги, Инсулги, мукъадасал малаикзабазулги нуралъ гвангъун гьев вачӀунеб мехалъ[+]. 27ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Аллагьасул ПарччахӀлъи бихьичӀого жидеца хвалил лълъар гьекъезе гьечӀел гӀадамалги ругелха гьанир эхетаразда гьоркьор[+].


ГӀиса хиса-басун лъугьуна

28[•]Гьес гьедин абуралдаса микьгогӀанасеб къо индал, Пётрги, Иоаннги, Якъубги[†] цадахъ рачун, Аллагьасе гьари-дугӀаялъе магӀарде вахана ГӀиса[+]. 29Гьари-дугӀаялда ГӀиса вукӀаго, гьесул гьурмал куц хисана, ретӀелги хъахӀлъана, кенчӀезе лъугьана[+]. 30Гьале кӀиго чи ГӀисада гаргадула. Гьел рукӀана Мусаги[†] Илясги. 31ТӀад нур чӀун букӀана ГӀисадаги гьездаги. Гьез бицунеб букӀана Иерусалималда цӀезабизе бугин ГӀисал къадаралъул лълъар. 32Ригьунаредухъ кьижун рукӀана Пётрги цадахъ ругелги. Ригьараб мехалъ гьезда бихьана ГӀисада тӀад чӀараб нур, кӀиго чиги вугоан аскӀов эхетун. 33Гьев кӀиявго чи ГӀисада аскӀоса нахъе унеб мехалъ, Пётрица гьесда абуна:

– Я, НасихӀатчи! ЛъикӀ буго гьаниб нилъее. РачӀа лъабго хъощ базин: цо дуе, цо Мусае, цо Илясие.

(Гьедин абуна Пётрица щиб абилебали лъаларого хутӀидал.) 34Гьев кӀалъан вахъиналдего, цо хъахӀаб накӀкӀул парча бачӀун рахчизаруна гьел, ва, гьеб накӀкӀукье ккедал, хӀинкъана муридал. 35Цинги накӀкӀуда гьоркьосан бахъана цо гьаракь:

– Гьав ккола дица витӀизе тӀаса вищарав дир Вас. Гьасухъ гӀенекке нуж![+]

36Гьеб гьаракь къотӀараб мехалъ, ГӀиса нахъеги живго хутӀун вугоан. Муридаз гьеб балъго гьабуна ва жидедаго бихьаралъул хӀакъалъулъ доб мехалъ лъиданиги бицинчӀо.


ГӀисаца сахлъизавула жундуз ккурав цо вас

37[•]Нахъисеб къоялъ, магӀардаса гъоркье рещтӀиндал, ГӀисада данде гӀемераб халкъ бачӀана. 38Гьале халкъалъул руккелалда гьоркьосан цо чияс ахӀана:

– Я, МугӀалим! Дир цохӀо вугев васасухъ валагьеян гьарула дица дуда. 39Женалъ ккола гьев ва тохлъукьего чӀчӀичӀчӀидизе лъугьуна, цинги, кӀалдиб полопги бан, тӀеркӀезавула. ГӀемераб гӀазаб-гӀакъуба кьун хадув гурони виччан толаро. 40Дур муридазда гьарана дица гьеб жен бачахъеян, амма гьезухъа бажаричӀо.

41ГӀисаца абуна:

– ГӀай, нуж иман гьечӀеб ва пасатаб уммат! КидалъагӀан дун нужеда цадахъ вукӀинев ва кидалъагӀан нуж хӀехьезе кколел? Ваче гьаниве дурго вас.

42Вачун вачӀунаго, жен васасде тӀаделъана, тӀамун гӀодовгун, тӀеркӀезавуна. Амма ГӀисаца гьеб хъубаб жен чӀезабуна ва сахлъизавун васги инсухъе кьуна[+]. 43[•]Киналго хӀикмалъун хутӀана, Аллагьасул хӀалкӀолъи бихьуларищан.


ГӀисаца нахъеги бицуна жиндиего ккезе бугелъул

Кинабго халкъ ГӀисал мугӀжизаталъ гӀажаиблъизабун бугеб мехалъ, жиндирго муридазда гьес абуна:

44– Гьал дир рагӀаби гӀинзунир лъе нужеца: ГӀадамил Лъимер[†] кьезе вуго гӀадамазда кодове[+].

45Амма гьезда бичӀчӀичӀо гьел рагӀабазул магӀна. БичӀчӀичӀого букӀинелъун, гьездаса бахчун букӀана гьеб. Гьелъул хӀакъалъулъ гьикъизеги хӀинкъана гьел[+].


«Бищун кӀудияв щив?»

46[•]Гьезул дагӀба ккана жидеда гъорлъ щивдай бищунго кӀудиявлъун вугевилан. 47Гьезул рекӀелъ бугеб пикруги бичӀчӀун, кодобе босун, жиндаго аскӀоб лъуна ГӀисаца цо лъимер. 48Гьес гьезда абуна:

– Цо гьадинаб лъимер лъицаниги, дие гӀоло, къабул гьабуни, гьеб бащалъизе буго дун къабул гьавиялда. Дун лъицаниги къабул гьавуни, гьеб бащалъизе буго дун нужехъе витӀарав Аллагьги къабул гьавиялда. Гьединлъидал нужеда гъорлъги бищунго гьитӀинав ккола бищунго кӀудиявлъун[+].


«Нужеда дандечӀоларев чи ккола нужер рахъалда вугев чи»

49Гьебмехалъ Иоанница абуна:

– Я, НасихӀатчи! Нижеда ватана цо чи дур цӀаралдалъун жундул рачахъулев. Нилъеда нахъвилълъунев гьечӀелъул, нижеца гьукъана досие гьеб иш гьабизе[+].

50ГӀисаца гьесда абуна:

– Гьукъуге гьесие гьеб. Нужеда дандечӀоларев чи ккола нужер рахъалда вугев чи[+].


Самариялъул цо росдаца ГӀисае гьоболлъи гьабичӀо

51Зобалазде живго вачунеб заман гӀагарлъидал, Иерусалималде ине таваккал тӀамуна ГӀисаца[+].

52Жиндасаго цере муридал ритӀана гьес сапаралде. Самариялъул[†] цо росулъ чӀана гьел, ГӀиса вачӀиналде хӀадурлъи гьабун[+]. 53Амма гьениб ГӀисае гьоболлъи гьабичӀо, гьев Иерусалималде унев вукӀин лъан. 54Гьебмехалъ гьесул муридал Якъубица ва Иоанница абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дуе бокьилаанищ зодисан цӀадул балагь рещтӀун гьал хвезареян нилъеца абизе[+].

55Гьелъие изну гьечӀилан абуна ГӀисаца, гьездехунги вуссун. 56Цинги гьел цоги росулъе ана.


«Аллагьасул ПарччахӀлъиялъе щив ярагьунарев?»

57[•]Нухда унаго цо чияс ГӀисада абуна:

– Мун киве аниги, дуда цадахъ вилълъина дунги.

58ГӀисаца гьесда абуна:

– Царал жиндирго рукӀун буго, хӀанчӀил бусен буго, амма ГӀадамил Лъимадул бетӀер бегьизе бакӀ гьечӀо, – ян.

59Цоги чиясдани ГӀисаца абуна:

– Дида цадахъ вилълъа, – ян.

Амма дос абуна:

– Дир хварав эмен вукъизе ине изну кье дие.

60ГӀисаца гьесда абуна:

– Хвараца рукъизе те хварал чагӀи. Мунин абуни Аллагьасул ПарччахӀлъи тӀаде гӀунтӀун букӀин лъазабизе а.

61Цогиги чиясги гьесда абуна:

– Дун дуда цадахъ вилълъина, БетӀерчӀахъад! Амма агьлу-хъизаналъулгун къолъикӀ гьабизе ине изну кье[+].

62ГӀисаца гьесда абуна:

– Хур бекьизе пурцил гӀоркьги ккун, нахъ-нахъ валагьулев чи Аллагьасул ПарччахӀлъиялъе ярагьунаро.

#### 10 бетӀер


Лъабкъоялда анцӀго мурид халкъалъухъе витӀула

1[•]Гьелдаса хадуб ТӀадегӀанав ГӀисаца тӀаса вищана жеги лъабкъоялда анцӀго чи ва жиндасаго цере кӀи-кӀиккун ритӀана живго щвезе ракӀалда букӀарабщинаб шагьаралдеги росулъеги. 2Гьес гьезда абуна:

– Хуриб хӀалухъен гӀемер бижун буго, хӀалтӀухъаби дагь руго. Гьеб лъилъизе кверщел кодоб бугев БетӀергьанасда гьаре лъилъарухъаби ритӀеян[+]. 3Гьанже а! Гьале дица нуж ритӀулел руго бацӀазда гъорлъе кьагӀи гӀадин[+]. 4Я гӀарац лъун таргьа босуге, я къайи лъун къвачӀа босуге, я хисун ретӀине хьитал росуге, нухда данде ккарасе саламги кьоге[*][+]. 5Лъил бакӀалде нуж щваниги, гьезие рекъел гьарун,[†] «Ассаламу гӀалайкум (Рекъел нужее)» абун лъугьа гьесул къавулъе. 6Саламалъе (ай ракълие) мустахӀикъав чи вугони – нужер салам гьесде щвела, гьечӀони – гьеб нужедего тӀадбуссина. 7Гьеб къавулъ чӀа нуж, гьезда цадахъ квана-гьекъон, – хӀалтӀухъанасе мухь хӀалалаб букӀунелъул. Цо къавулъа цоги къавулъе гочаруге[+]. 8-9Цо шагьаралде щун, нуж гьенир къабул гьаруни, нужее кьурабги кванай, гьенир ругел унтаралги сахлъизаре, Аллагьасул ПарччахӀлъи нужеде тӀаде гӀунтӀун бугиланги бице гьезда[+][+]. 10Ваамма цо шагьаралде щун, нуж гьенир къабул гьаричӀони, къотӀнореги рахъун, гьадин абе: 11«Нужер шагьаралда нижер хӀатӀазда тӀад чӀараб хӀургицин нижеца къватӀазде нужеего кӀутӀулеб буго. Амма лъан букӀаха Аллагьасул ПарччахӀлъи тӀаде гӀунтӀун бугеблъи»[+]. 12Дица нужеда абулеб буго: къиямасеб къоялъ Содомалъул халкъ гӀемерго лъикӀ букӀина гьеб шагьаралъул халкъалдаса[+].


Балагьги гӀазабги Аллагьасде руссинчӀел шагьаразде

13[•]Балагьги гӀазабги дуе, Хоразин шагьар! Балагьги гӀазабги дуе, Байтсаида шагьар! Амма Тиралъулгун Сидоналъул гӀадамазда рихьун рукӀаралани нужеда рихьарал гӀадинал мугӀжизатал, тӀутӀу-хъухъураб парталги ретӀун, ботӀроде рахъуги бан, ракьалда гӀодорги чӀун[*], церего руссинаан гьел Аллагьасде[+]. 14Гьединлъидалин Тиралъулги Сидоналъулги халкъалъе къиямасеб къоялъ нужееялдаса бигьа букӀине бугеб! 15Дудаги, Капернаум, зобалазде бахине гьабилинищ[†] ракӀалде кколеб бугеб? ЖужахӀалъул кӀкӀалахъе рехила мун!

16Нужехъ гӀенеккулел дихъги гӀенеккула, нужеде инкар кколез дидеги инкар ккола, диде инкар кколез дун жинца витӀарав Аллагьасдеги инкар ккола[+].


Лъабкъоялда анцӀавго мурид тӀадвуссун вачӀуна

17Лъабкъоялда анцӀавго мурид рохуца холаго тӀадруссун рачӀана.

– Я, БетӀерчӀахъад! – ан абуна гьез. – Жундулгицин мутӀигӀлъула нижее, дур цӀар рехсон гьезие амру гьабураб мехалъ[+].

18ГӀисаца гьезда абуна:

– Дида бихьана илбис пири гӀадин зодисан бортун унеб![+] 19Гьале дица нужее къудрат кьуна щибго зарал гьечӀого борхьалги ичӀкӀалалги хӀатӀаз мерхьине ва тушманалъул тӀолабго къуват-гучалда тӀад кверщелги кьуна[+]. 20Амма нуж рохуге хъубал жундул нужее мутӀигӀлъулел ругилан, нуж роха зобалазда жидер цӀарал хъваразда гьоркьор рукӀиналдаса[+].


«Дуе рецц буго, дир Эмен!»

21[•]Илагьияб РухӀалъ[†] цӀурав ва вохизавурав ГӀисаца гьебмехалъ абуна:

– Дуе рецц буго, дир Эмен, зоб-ракьалъул БетӀергьан, цӀодораздаса ва гӀакъилаздаса балъго гьабун, лъимер гӀадиназе гьаб кинабго дуца загьир гьабуралъухъ. Уха, дир Эмен, гьелъулълъидалха бугеб дур цӀобалъул гӀатӀилъи!

22Кинабго дие дир Инсуца кьураб буго. Инсуда гурони, лъиданиги лъаларо Вас щивали. Васасда ва Эмен жидее загьир гьавизе Васасе бокьарал гӀадамазда гурони, лъиданиги лъаларо Эмен щивали[+].

23Муридаздехун вуссун, цохӀо гьезда абуна ГӀисаца:

– Гьардарал гурищха гьаб кинабго бихьулел нужер берал[+]. 24Дица нужеда абулеб буго: гӀемерал аварагзабазеги парччахӀзабазеги бокьун букӀана нужеда бихьулеб бугеб бихьизе, амма гьезда бихьичӀо. Нужеда рагӀулеб бугеб рагӀизеги бокьун букӀана, амма гьезда рагӀичӀо[+].


ГурхӀел бугев самариясул хӀакъалъулъ

25Гьале цо динияв гӀалимчияс, гьесул хӀалбихьизе, суал кьуна:

– Я, МугӀалим! Абадияб рукъалъул бутӀа щвезе щиб дица гьабизе кколеб[+]?

26ГӀисаца гьесда абуна:

– Къануналда[†] кин бугеб? Щиб цӀалараб дуца гьелъул хӀакъалъулъ?

27Дос жаваб кьуна:

– «Дурго БетӀергьан Аллагь дуе вокьа дур тӀолабго ракӀалдалъун, дур тӀолабго рухӀалдалъун, дур тӀолабго къуват-жаналдалъун, дур тӀолабго гӀакълу-пикруялдалъун» ва «Мунго гӀадин вокьа дуе дуда аскӀов вугевги»[+].

28ГӀисаца гьесда абуна:

– Дуца битӀун жаваб кьуна. Гьеле гьедин гьабуни, абадияб гӀумру букӀина дур[+].

29Живго ритӀухъ гьавизелъун, дов чияс гьикъана:

– Щивха кколев «дида аскӀов вугев»?

30Гьанже ГӀисаца гьесие, мисал бачун, хабар бицана:

– Цо чи унев вукӀана Иерусалималдаса Иерихоналде. ТӀаде кӀанцӀун хъачагъаз гьесухъа къайи бахъана, кьабун-вухун, хвалде ккезавун гьевги тун, нахъе ана. 31Гьале цо кашиш[†] ккана досда тӀаде, амма гьев нухлул добцояб рахъалдехун лъугьана. 32Гьединго цо левитги[*] ккана досда тӀаде, гьевги лъугьана нухлул добцояб рахъалде[+]. 33Сапаралда вукӀарав цо самариявги ккана досда тӀаде. Дов вихьаравго, гурхӀизе бачӀун,[+] 34аскӀове ун, чогъроца чурун ва нах бахун, досул ругънал къачӀана гьес, жиндирго гӀорцӀмидаги рекӀинавун, петералде вачун, досие хъулухъги гьабуна. 35Нахъисеб къоялъ, петералъул бетӀергьанасе кӀиго динарги[†] кьун, самарияс абуна: «Дуца тӀалаб гьабе досул. Гьалдаса цӀикӀкӀун дуца хвезабизе ккани, тӀадвуссун вачӀунаго гьебги бецӀила дица дуе». 36Хъачагъаз зулму гьабурасда «аскӀов вугевлъун» щив рикӀкӀинев гьел лъабаздаго гьоркьоса?

37– Досда гурхӀун кумек гьабуравха, – ян жаваб кьуна динияв гӀалимчияс.

ГӀисаца гьесда абуна:

– Инеги ун, дуцаги гьедин гьабе, – ян.


Марталги Марямилги хӀакъалъулъ

38Гьедин ГӀисаги муридалги сапаралда рукӀаго, гьев цо росулъе щвана. Марта абулей цо гӀаданалъ ГӀиса гьоболлъухъ вачана[+]. 39Гьелъул йикӀана Марям абун яцги. ТӀадегӀанав ГӀисал хӀатӀаахада гӀодойги чӀун, гьесул харбихъ гӀенеккун йикӀана гьей[+]. 40Мартайилан абуни, гьебмехалъ гьезие кӀудияб гьоболлъи гьабизе квалквадилей йикӀана. ГӀисада аскӀое ячӀун, гьелъ абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дуе агъазго гьечӀо яцалъ дун гьаний квалквадизе тун йикӀиналъул. Дие кумек гьабизе яхъаян абе гьелда.

41ТӀадегӀанав ГӀисаца, гьелъие жаваб кьун, абуна:

– Марта! Марта! Мун гӀемераб жоялда квер чӀвазе лъугьун йиго,[+] 42амма цо жо кквезе ккола чияс. Гьале Марямица лъикӀаб бутӀа тӀаса бищана, лъиданиги кӀвеларо гьелъухъа гьеб бахъизе.

#### 11 бетӀер


ГӀисаца муридазда дугӀа гьабизе малъула

1[•]Цо пуланаб бакӀалда Аллагьасе гьари-дугӀаялда вукӀана ГӀиса. Гьесул гьари-дугӀа лъугӀарабго, цо муридас ГӀисада абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! ЯхӀяца жиндирго муридазда малъараб гӀадин, нижедаги малъе Аллагьасе гьари-дугӀа гьабизе[+].

2Гьес гьезда абуна:

– Нужеца дугӀа гьабулаго гьадин абе:

Я, Эмен, дур цӀар гӀадамаз мукъадасаблъун рикӀкӀаги, дур ПарччахӀлъи тӀаде щваги, 3щибаб къоялъ нижер бетӀербахъиялъе хинкӀ-чед кье нижее,[+] 4нижер мунагьазда тӀасаги лъугьа, гӀадамаз нижее гьабуралда нижги тӀасалъугьунел ругин. Нижер хӀалбихьизеги биччаге[+].

5Цинги гьес бицана:

– Масала, нужер цоясул вуго гьудул, сордо бащалъараб мехалъ гьесул нуцӀихъе ун дуца абулеб буго: «Я, дир гьудул, къаси дие цо лъабго чед кьеларищ дуца? 6Сапаралда вугев цо гьудул гьоболлъухъ вачӀун вуго дихъе, гьесда цебе лъезе квен гьечӀого вуго дун», – абун. 7Унго, дос жанисан гьадинаб жаваб кьеладай дуе: «Дир рахӀат хвезабуге. НуцӀаги рахан буго, лъималги руго дида аскӀор бусада кьижун. ТӀаде вахъун дуе чед кьезе кӀоларо дида». 8Амма дица абила гьадин: гьудуллъиялъул къимат гьабун кьечӀониги, дур тӀасавичӀунгутӀиялдаса ворчӀичӀого, гьайгьай, тӀаде вахъун дос дуе кьела къваригӀарабгӀанаб чед.

9Гьединлъидал дица нужеда абулеб буго: гьаре нужеца – нужее кьечӀого толаро; балагье нужеца – батичӀого хутӀуларо; нужеца нуцӀа бухе – гьеб рагьичӀого толаро. 10Гьарарасе кьола, балагьарасда батула, бухарасе нуцӀаги рагьула[+]. 11Нужеда гъорлъ вугищ цониги эмен, васас ччугӀа гьарараб мехалъ, гьесухъе борохь кьолев? 12Яги, хоно гьарани, гьесухъе ичӀкӀал кьолев? 13Нужго квешал ругониги, лъималазе нужеца лъикӀабщинаб кьолеб мехалъ, жинда гьарарасе кигӀан цӀикӀкӀун рещтӀинабилеб зобалазда вугев Инсуца Илагьияб РухӀ.[†][+]


ГӀисайищ яги жундузул ханищ?

14[•]Цо нухалъ цо чиясул чорхолъа ГӀисаца бачахъана гӀадан мацӀ лъаларевлъун лъугьинавулеб жен. Чорхолъа жен индал, мацӀ лъаларев чи гаргадизе лъугьана, гьелда гӀажаиблъи гьабун халкъги хутӀана. 15Цо-цо гӀадамаз абулеб букӀана гьес инсанасул чорхолъа жундул рачахъулел ругин жундузул хан Беэлзебулил[†] кумекалдалъун[+]. 16Цогидаз, гьесул хӀалбихьизелъун, тӀалаб гьабуна зодисан гӀаламат бихьизабеян[+]. 17Гьезул пикрабиги лъан, ГӀисаца гьезда абуна:

– Бокьараб ханлъиялда жаниб кьал ккани – гьеб ханлъи биххула, хъизаналда жаниб кьал ккани – гьеб хъизанги биххула. 18Гьединго илбисги жибго жиндаго дандечӀун кьалда бугони, гьелъул ханлъи биххичӀого хутӀилищ? Нужецани абулеб буго Беэлзебулил кумекалдалъун рачахъулин дица гьел. 19Дица гьел Беэлзебулил кумекалдалъун рачахъулел ратани, нужер умматалъул гӀадамаз лъил кумекалдалъунха гьел рачахъулел? Гьеле гьел гӀадамаз нуж мекъи рукӀин чӀезабила гури[+]. 20Амма дица жундул Аллагьасул кумекалдалъун рачахъулел ругелъул, Аллагьасул ПарччахӀлъи нужеде гӀагарлъун букӀин бичӀчӀула гьелдасан.

21Кодоб ярагъгун цо къуватав-кутакав чияс жиндирго рукъ цӀунулеб бугони, гьесул боцӀи-рикъзиялъе хӀинкъи букӀунаро. 22Амма гьесдасаги къуватав тӀаде кӀанцӀани, гьев къезавила, гьесул ракӀчӀей букӀараб ярагъги кодоса босила, гьесухъа бахъун давлаги жидеразего бикьила.

23Дунгун цадахъ гьечӀев чи – гьев вуго дида дандечӀарав чи. Диргун жубай гьечӀев чияс журай биххизабила[+].


Жен жиндирго рокъобе тӀадбуссуна

24Инсанасул чорхолъа бачахъараб хъубаб жен ракъдалал авлахъазда терелеб-женжедулеб букӀуна, жиндиего рахӀат-хӀалхьи балагьулаго. Амма рахӀат-хӀалхьи батуларо женалда. Гьелъ абула: «РачӀа, дун цебе дунго букӀараб рокъобе тӀадбуссина», – ян. 25ТӀадбуссун щведал, гьелда рукъ батула лъухьун, къачӀан. 26Гьанже женалъ жиндасаги гӀасияб анкьго женги бачуна гьеб рокъобе. Рахъун гьенир чӀола гьел. Гьебмехалъ дов чи цебе букӀаралдасаги квешаб хӀалалде ккола[+].


ГӀисаги цо пуланай чӀужугӀаданги

27ГӀисаца гьедин абидал, цо чӀужугӀаданалъ ахӀана халкъалъул руккалида гьоркьосан:

– Гьардарай гурищха мун гьавурай,

дуе керен кьурай дур эбел![+]

28Гьес абуна:

– Дагьалги цӀикӀкӀун гьардарал гурищ Аллагьасул рагӀи рагӀулел

ва гьелда рекъон хьвадулел гӀадамал![+]


Юнус аварагасул гӀаламаталъул хӀакъалъулъ

29[•]ГӀемераб халкъ жиндаго аскӀобе бачӀараб мехалъ, ГӀисаца абуна:

– ЦӀакъго квешлъун буго гьаб уммат! Гьазие бокьун буго гӀаламат бихьизабизе. Юнус аварагасул гӀаламат гурони, цогидаб гӀаламат гьезие букӀине гьечӀо. 30Ниневиялъул[†] халкъалъе гӀаламатлъун Юнус авараг лъугьарав гӀадин, ГӀадамил Лъимерги[†] гӀаламатлъун лъугьина гьаб умматалъе. 31Гьаб умматалда цадахъ яхъина къиямасеб къоялъ Къилбаялъул парччахӀги. Гьелъ гӀайиб чӀвала гьазда, гьей дуниялалъул рагӀалдаса яхъарай ячӀиндал Сулайман[†] аварагасул гӀакъилаб рагӀухъ гӀенеккизе. Гьале гьанив вугевав гӀемерго тӀадегӀанав вуго Сулайман аварагасдаса[+]. 32Ниневиялъул халкъги бахъина къиямасеб къоялъ гьаб умматалда цадахъ ва гьезги гӀайиб чӀвала гьазда, Юнус аварагасухъ гӀенеккун гьел Аллагьасде руссиндал. Гьале гьанив вугевав гӀемерго тӀадегӀанав вуго Юнус аварагасдаса[+].


Чирахъалъул мисал

33[•]Лъицаниги лъеларо рекӀараб чирахъ бихьулареб бакӀалда яги сахӀида гъоркь. Жанире лъугьаразе канлъи букӀунедухъ борхатаб бакӀалда лъола гьеб[+]. 34Дур бер – гьеб буго дур черхалъул чирахъ. Берал канал ругони, дур тӀолабго черхги канлъула. Берал канлъукъал ругони, дур черхги бецӀлъула. 35Ворегиха, дулъ бугеб канлъи бецӀлъиялде сверизе гурин. 36Гьедин, мун канлъул цӀун вугони, щибниги бецӀлъиги дулъ гьечӀони, мун тӀуванго гвангъила, чирахъул канлъиялъ мун кенчӀезавун вугев гӀадин.


ГӀисаца фарисеяздаги диниял гӀалимзабаздаги гӀайиб чӀвалеб буго

37[•]ГӀисал вагӀза лъугӀидал, цо фарисеяс гьев къаде кваназе ахӀана. ВачӀун сурпаялда нахъа гӀодов чӀана ГӀиса. 38Кваназе лъугьиналде гьес кверал чуричӀелъул, фарисеяв хӀикмалъун хутӀана[+]. 39ТӀадегӀанав ГӀисаца гьесда абуна:

– Нужеца, фарисеяз, суркӀа-щуруналъул тӀасахун рахъ бацӀцӀад гьабун чураниги, нужер жанисахун рахъ хъантӀиялъулги квешлъиялъулги цӀун буго. 40ГӀабдалзаби! ТӀасан бихьулеб бижарас гурищ жанибехун бугебги бижараб? 41Амма жаниб бугебаб садакъаде кьуни, гьебмехалъ хӀакъикъаталда тӀасаги рацӀцӀалъила нуж. 42Балагьги гӀазабги нужее, фарисеял.[†] Нужеца садакъаде кьола хӀатта сагӀаналъул, гъараналъул ва цогидабги гӀурччинлъиялъул анцӀил бутӀа[*], ритӀухълъиялъулги Аллагьасде рокьиялъулги нужеца тӀалабго гьабуларо. Гьебги гьабизе ккола, гьабцоябги гьабичӀого тезе бегьуларо[+]. 43Балагьги гӀазабги нужее, фарисеял! Нужее бокьула синагогабазда[†] жанир киназдасаго церегӀан гӀодор чӀезе ва базаркъотӀноб халкъалъ салам кьезе[+]. 44Балагьги гӀазабги нужее! Нуж релълъуна тӀасан хьвадулесда хӀатӀикь букӀин лъалареб, зани чӀвачӀеб хобалда[+].

45Гьебмехалъ цо динияв гӀалимчияс абуна гьесда:

– Я, МугӀалим! Гьединал рагӀабиги абун, дуца нижги инжит гьарулел ругогури.

46ГӀисаца абуна:

– Нужееги, диниял гӀалимзаби,[†] балагьги гӀазабги! Щайгурелъул нужеца гӀадамазул мугъзада лъолеб буго баччизе кӀоларебгӀан бакӀаб гьир, нужецагойин абуни, гьелда килищцин хъваларо. 47Балагьги гӀазабги нужее! Нужер умумуз чӀварал аварагзабазул хобазда тӀад мазарал[*] гьарулел руго нужеца. 48Гьелдалъун нужеца чӀезабулеб буго умумузул ишазда нуж тӀад рекъолел рукӀин. Доз аварагзаби чӀвана, нужецайин абуни, доз чӀван хваразул хобазда тӀад мазарал гьарулел руго[+]. 49Гьединлъидал Аллагьасул ГӀакъиллъиялъ абун буго: «Аварагзабиги чапарзабиги[†] ритӀизе руго дица гӀадамазухъе, гьезин абуни цоял чӀвазе руго, цогидал рачахъизе руго[+]. 50-51Гьабилидаса[†] бахъараб къурбан хъолеб бакӀалдаги Мукъадасаб Рукъалдаги[†] гьоркьов чӀварав Закария аварагасде щвезегӀан, дуниял бижаралдаса нахъе гӀодобе тӀураб киналго аварагзабазул бидул хӀакъ босизе буго гьаб умматалдаса». Гьале дица нужеда абулеб буго: гьаб умматалдаса тӀалаб гьабизе буго дозул бидул хӀакъ[+].

52Балагьги гӀазабги нужее, диниял гӀалимзаби! Щайгурелъул нужеца гӀелмуялъул кӀул босана, амма кӀулал ричӀун нужгоги инчӀо жанире, ине бокьаралги риччачӀо.

53-54ГӀиса гьениса нахъе аралдасаго, батӀи-батӀиял суалал кьун, гьесухъа рагӀи бахъизе чанкъан чӀун, тӀаделъизе байбихьана диниял гӀалимзабазги фарисеязги, гьесул кӀал таризабизе кӀоларищали[+].

#### 12 бетӀер


ГӀисаца муридазе гӀакълаби кьолел руго

1Аза-азар чи гӀахьаллъарал чӀахӀиял руккелал гьарун[†] рачӀунел рукӀана гӀадамал гьеб заманалда ГӀисада аскӀоре. Цоцаца мерхьиналде ккун букӀана гьезул иш. ГӀисаца цин жиндирго муридазда абуна:

– Вореха, фарисеязул реччеялдаса, ай гьезул кӀигьумерчилъиялдаса цӀуне нужго[+]. 2Щайгурелъул тӀатинчӀого цониги бахчараб жоги хутӀулареб, загьирлъичӀого щибниги балъгояб жоги букӀунареб[+]. 3Гьединлъидал сардил бецӀлъухъе нужеца абураб жо, бакъул канлъухъе къватӀибе рагӀун батулеб; рокъоб жаниб нужеца лъилниги гӀинзукье щурараб рагӀи, тӀохаздасан киназдаго лъазабун батулеб. 4[•]Дица нужеда абулеб буго, дир гьудулзаби: инсанасул черх чӀвазе гурони, тӀокӀаб щибниги гьабизе кӀоларезукьа нуж хӀинкъуге[+]. 5Дица малъила нужеда лъикьа хӀинкъизе кколелали. Нуж хӀинкъа чӀван хадур нуж жужахӀалъуре рехизе кӀолев Аллагьасукьа. Гьеле гьесукьа хӀинкъаян абила дица нужеда[+]. 6КӀиго пахьул шагьиялъухъ гурищ щолеб щуго къадако? Амма гьезул цонигияб кӀочон толаро Аллагьасда. 7Нужер бетӀералда чан рас батаниги, гьелги рикӀкӀунин ругел. Нуж хӀинкъуге, киналго къудкуздаса хириял руго нуж[+].

8Гьале дица нужеда абулеб буго: гӀадамазда цебе дир рахъ ккурав чиясул, Аллагьасул малаикзабазда цебе, ГӀадамил Лъимацаги рахъ кквезе бугебха[+]. 9ГӀадамазда цебе диде инкар гьабурав чиясдаса, Аллагьасул малаикзабазда цебе, дицаги инкар гьабила.[†][+] 10ГӀадамил Лъимада данде рагӀи абурав бокьарав чиясдаса Аллагь тӀасалъугьина, амма Илагьияб РухӀалда[†] бугьтан лъурав чиясе тӀасалъугьин букӀине гьечӀо[+]. 11Синагогаялъуреги[†] рачун, чӀухӀбуздаги чӀахӀиял хӀакимзабаздаги цере нуж рахъун чӀезарураб мехалъ, гьезда щибдай бицинаян, щиб жавабдай кьела гьезул суалазеян ургъел ккоге нужее; 12гьеб лахӀзаталда Илагьияб РухӀалъ малъилелъулха нужеца щиб бицине кколебали[+].


ГӀакълу гьечӀев цо бечедав чиясул хӀакъалъулъ

13[•]ГӀадамазда гьоркьосан вахъун, цо чияс абуна ГӀисада:

– Я, МугӀалим! Инсул ирсалъул дие кколеб бутӀа кьеян абе дир вацасда.

14ГӀисаца гьесда абуна:

– Ле, нужее суд гьабизе ва нужер ирс бикьизе тӀамурав чийищ дун?

15Цинги халкъалдехун абуна:

– Ворегиха, хъантӀиялдаса цӀуне нужго! Щайгурелъул дуниялалъул боцӀи-рикъзи гьарзаго бугониги, гьелда бараб гьечӀо инсанасул гӀумру[+].

16Хадуб ГӀисаца гьезие, мисал бачун, бицана:

– Цо бечедав чиясул хуриб бижун букӀун буго бакӀарун хӀалкӀоларебгӀан гӀемераб хӀалухъен. 17Гьес жиндаго абун буго: «Щибдай дица гьабила. Гьеб хӀалухъен базе гӀураб бакӀ гьечӀогури дир». 18Цинги гьес хӀукму гьабун буго: «Гьа, гьанже лъана дица щиб гьабилебали. Дирго царгъалги риххун, чӀахӀиял царгъал гьарила ва тӀолабго хӀалухъенги цогидаб бечелъиги гьезда жанибе буссинабила. 19Цинги дица дирго напсалда абила: „Я, дир напс! Гьале чанго соналъе гӀураб бечелъи буго дур. РахӀаталда кванай, гьекъе, кеп гьабе дурго гьанже!“» 20Амма Аллагьас абун буго гьесда: «Я, гӀабдал! Къаси дур рухӀ бахъизе буго! Лъие хутӀулеб дуца бакӀарараб бечелъи?» 21Жиндиего хазина бакӀарулев, амма Аллагьасда цеве мискинав чиясул къадар гьединаб букӀуна[+].


ГӀисаца муридазда ургъел гьабугеян малъула

22Цинги жиндирго муридазда ГӀисаца абуна:

– Гьединлъидалин дица нужеда абулеб: щибдай кваналаян чохьое гӀологи, щибдай ретӀинаян чорхое гӀологи хъалхъадуге[+]. 23Квандаса цебесеб буго рухӀ, ратӀлидаса цебесеб буго черхги. 24Гъудузухъ ралагье нуж: гьез я бекьуларо, я лъилъуларо, я царгъахъе баларо. Аллагьас хьихьун руго гьел. Амма хӀанчӀаздаса гӀемерго хириял руго нуж[+]. 25Лъида кӀвезе бугеб, кигӀан хъалхъаданиги, жиндирго гӀумру цо къоялъниги халалъизабизе. 26Гьеб гьитӀихӀинабгицин гьабун бажаруларел нуж кӀудияб гьабизеян щай лъугьунел?

27ТӀугьдузухъ ралагье нуж. Я хурир хӀалтӀуларо гьел, я кун дургъуларо гьез. Амма гьале дица нужеда абулеб: жиндирго машгьурлъиялъул завалалдагицин Сулайман[†] парччахӀасул букӀинчӀо бокьараб тӀогьол гӀадинаб ретӀел[+]. 28Я, ле – божи дагьаб уммат! Жакъа гӀалахалда бугони, метер цӀадабе рехулеб тӀегь-хералдагицин Аллагьас гьединаб берцинаб ретӀел ретӀунеб мехалъ, кигӀан берцинабдай нужер букӀинеб![+]

29Гьединлъидал щибдай кваналаян, щибдай гьекъелаян нужеего гӀакъуба кьоге, 30гьеб кинабго бугелъул Аллагь лъалареб халкъалъги тӀалаб гьабулеб жо. Нужер Инсуда лъала нужее гьеб хӀажалъулеблъи. 31Нужеца гӀамал гьабе Аллагьасул ПарччахӀлъиялде рорчӀизе, цогидаб хутӀарабщинаб гьес нужее тӀадеги кьела.

32ХӀинкъуге, гьитӀинаб рехъен! ЦӀоб лъун, нужер Инсуца нужее ПарччахӀлъи кьезе бугебин[+]. 33Нужерго боцӀи-рикъзиги бичун садакъаби гьаре. Багьулареб-бихъулареб таргьа-къвачӀа гьабун те, зобалазда бугеб турулареб-холареб хазина къачӀан те. Гьеб хазина зобалазда я цӀогьорас бикъуларо, я ицица кваналаро[+]. 34Нужер хазина бугеб бакӀалда букӀине бугелъул нужер ракӀги.


ГӀисаца муридазда хӀадурго чӀайилан абулеб буго

35[•]Нуж ретӀа-къан къачӀан рукӀа, рекӀун чирахъалги те. 36Берталъе ун тӀадвуссун вачӀарав рукъалъул бетӀергьанас кавуда тункидал, гьебсагӀат гьев жаниве виччазе хӀадурго чӀарал рагьтӀателал гӀадин рукӀа нуж[+]. 37Гьардарал гурищ, жидерго бетӀергьанасда живго вачӀинегӀан рорчӀуда чӀун ратарал рагьтӀателал. ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда, гьес жинцаго гьезие гӀоло рачел къазе буго, кванил тӀутӀ тӀибитӀизе буго ва квана-гьекъезе гӀодор чӀезаризе руго. 38Гьардарал гурищ, кида вачӀаниги: сордо бащалъараб мехалъ, яги радакье вачӀаниги, рорчӀуда чӀун гьесда ратарал рагьтӀателал. 39Рукъалъул бетӀергьанасда лъалеб бугони цӀогьор вачӀунеб заман, гьес цӀогьор жаниве ворчӀизе виччаларевлъи лъай нужеда[+]. 40Гьединлъидал нужги хӀадурго рукӀа, ракӀалдаго гьечӀеб заманаялъ вачӀине вугелъул нужехъе ГӀадамил Лъимер.[†]

41Гьебмехалъ Пётрица абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Нижеейищ дуца гьеб мисал бачунеб бугеб, яги кинабго халкъалъейищ?

42ТӀадегӀанав ГӀисаца абуна:

– РагьтӀателазе бетӀерлъи гьабеян ва гьезие ригь-ригьалда ва роцада квен-тӀехги чӀезабеян тарав рагьтӀател, 43гьесул бетӀергьан тӀадвуссун вачӀараб мехалда ритӀухъго ва цӀодорго хӀалтӀулев ватани, – гьардарав гурищ гьединав рагьтӀател[+]. 44ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: бетӀергьанас гьединав рагьтӀателасда божун тела жиндир тӀолабго магӀишат. 45Амма гьедин тарав рагьтӀател, жиндир бетӀергьан тӀадвуссун вачӀине гӀезегӀан заман бугин ракӀалдеги ккун, жинца тӀалаб гьабизе кколел рагьтӀателалги гъаравашалги рухизе-кьабизе лъугьани ва квана-гьекъон къоял тӀамулел ругони, щиб ккелеб[+]? 46Гьесда ракӀалдаго гьечӀеб къоялъ ва вачӀиниланго ккечӀеб сагӀаталъ тӀаде рехун вачӀина гьесул бетӀергьан. КӀихӀи хъвалхьина гьес гьев рагьтӀател, – иман гьечӀесул можоро бахъараб гӀадин ккела гьесул иш. 47БетӀергьанасул[†] амру-буюрухъги жинда лъалеб букӀаго, хӀадурго чӀун гьеб тӀубазабичӀев рагьтӀателасда цӀал гӀемер щвела. 48БетӀергьанасул амру-буюрухъ лъалеб букӀинчӀев, амма вухизе кколеб иш гьабурасда цӀал дагьаб щвела. ГӀемераб кьун букӀарасдаса гӀемераб тӀалабги гьабила, божи цӀикӀкӀун букӀарас жавабги цӀикӀкӀун кьезе ккела[+].


«Ракьалда рекъел рещтӀинабизе гуро дун вачӀун вугев»

49[•]Ракьалде цӀа рещтӀинабизе вачӀун вуго дун, гьанжего гьеб цӀа рекӀун бугебани кигӀанха дие бокьилеб букӀараб! 50Дица гӀор бахине ккола. КигӀан кӀудияб ургъелха дида чӀван бугеб, кидадай гьеб тӀубалаян[+]. 51Ракьалде рекъелги босун дун вачӀаравиланищ нужеда кколеб бугеб? Гурилан абулеб буго дица, рикьи ккезабизе вачӀун вуго дун[+]. 52Гьанжеялдаса нахъе, цо хъизаналда щуго чи вугони, гьезул рикьи кьела: лъабгояв кӀигоясда данде вукӀина, кӀигояв лъабгоясда данде вукӀина. 53Гьединабго рикьи ккун, эмен васасда дандечӀела, вас инсуда дандечӀела; эбел ясалда дандечӀела, яс эбелалда дандечӀела; якьад нусалда дандечӀела, нус якьадалда дандечӀела.


«Гьанже заман кинаб бугебали щай нужеда лъалареб?»

54[•]ГӀисаца халкъалде хитӀаб гьабун абуна:

– БакътӀерхьудасан накӀкӀул парча баккани, цӀцӀадае бугилан абула нужеца. Гьеб къоялъ цӀцӀадги бала. 55Къилбаялъул гьури пуйзе байбихьани, бакъул бухӀи цӀикӀкӀинин абула нужеца. БагӀарараб бачӀуна гьеб къо. 56Ле, гьересишайихзаби, зоб-ракьалъул хиса-басиялда хадур гӀунтӀула нуж, амма гьанже кинаб заман бугебали щайха нужеда лъалареб? 57Нужедаго щай лъалареб ритӀухъаб нухдасан хьвадизе? 58Масала, дурго дагӀбадулавгун судалде унев вугони, дове щвелалдего хӀаракат бахъе рекъел-бакъалдалъун гьев тӀаса вихьизавизе. Гурони, гьес мун судиясухъе вехъерхъила, судияс мун гӀеласухъе кьела, гӀелас мун гвандиниве рехила[+]. 59Гьале дица дуда абулеб буго: дур ахирисеб шагьи-пара кьун налъи бецӀичӀого, гвандиниса къватӀивеги ворчӀиларо мун.

#### 13 бетӀер


«Тавбу гьабичӀони, хвалде ина нуж»

1Гьебмехалъ ГӀисахъе рачӀун, цо чагӀаз бицана гьесда, Пилатица Галилеялъул[†] гӀадамалги чӀванин ва Мукъадасаб Рокъоб гьез къурбаналъе хъураб боцӀул биялда гъорлъе гьезул биги жубазабунилан[+]. 2ГӀисаца гьезда абуна:

– Жидее гьединаб гӀазаб кьурал чагӀи Галилеялъул цогидал гӀадамаздаса мунагь-хӀакъ гӀемерал рукӀаниланищ нужеда ракӀалде кколеб? 3РукӀинчӀилан абулеб буго дица нужеда: амма тавбу гьабичӀони, нужги гьедин хвалде ина. 4Яги доб Силоамалъул си биххун гъоркье ккун хварав анцӀила микьго чи Иерусалималъул цогидал гӀадамаздаса мунагь-хӀакъ гӀемерал рукӀаниланищ нужеда ракӀалде кколеб[+]? 5РукӀинчӀилан абулеб буго дица нужеда: тавбу гьабичӀони, нужги гьедин хвалде ина.


Инжиралъул гъотӀол мисал

6Цинги ГӀисаца гьезие хабар бицана. Цо чияс ахикь инжиралъул гъветӀ чӀун букӀун буго. ВачӀун хал гьабидал гьелда тӀад пихъ бижун батун гьечӀо[+]. 7Гьес ахихъанасда абун буго: «Гьале лъабабго соналъ вачӀунев вуго дун гьаб гъотӀохъе. Цониги инжир бижун батичӀо гьалда тӀад. КъотӀун рехе гьаб, ракь гӀадада хвезе течӀого»[+]. 8Ахихъанас абун буго: «Я, бетӀерчӀахъад! Цо исаналъиялъги жибго те гьеб. Дица гьелъул рохтиялъукь ракьги гьогь гьабила,[†] ракги бала. 9ТӀадеялъул бижизе бегьула гьелда тӀад пихъ. Нагагь бижичӀони, къотӀун рехила».


ГӀисаца сахлъизаюла гьодилъа къуларай цо чӀужугӀадан

10Цо шамат[†] къоялъ синагогаялъув[†] вагӀза-насихӀат гьабулев вукӀана ГӀиса[+]. 11КӀичӀван гьодилъа къуларай цо чӀужугӀаданги йикӀана, тӀаде йорхун яхъун чӀезего кӀоларей. Гьелъул чорхолъ бугеб хъубаб женалъ анцӀила микьго соналъ чӀезаюн йикӀана гьей гьеб гӀазабалъукь. 12Гьей йихьидал, аскӀое ахӀун, ГӀисаца гьелда абуна:

– Йо, чӀужугӀадан! Мун дурго гӀузруялдаса хвасарлъана, – ян.

13Цинги гьелда тӀад квер бахъана гьес. ГьебсагӀатго гьелъул гьод битӀун бачӀана, Аллагьасе рецц гьабизе лъугьана гьей. 14ГӀисаца шамат къоялъ гьей гӀадан сахлъизе гьаюнилан ццин бахъарав синагогаялъул хӀакимас гӀадамаздехун вуссун абуна:

– Анкьида жаниб анлъго къо буго нилъ хӀалтӀизе кколеб. Шамат къоялъ рачӀинчӀого, гьел цогидал къояз рачӀа нужго сахлъизаризе[+].

15Гьебмехалъ гьесие жавабалъе ТӀадегӀанав ГӀисаца абуна:

– Ле, нуж ххвелал гьаризе ругьунлъараб уммат! Нужеда гъорлъ вугевищ русснадаса бичун нужерго оц яги хӀама шамат къоялъ гьекъезе бачунарев цониги чи[+]? 16Ибрагьимил[†] умматалъул гьай чӀужугӀадан анцӀила микьго соналъ юхьун чӀезаюн йикӀана илбисалъ. Жакъа шамат къоялъ дица гьей илбисалъул рухьадаса йичизе бегьулей йикӀинчӀейищ?

17ГӀисаца гьедин абидал, гӀадамазда цере инжитлъана дол гьесда дандечӀун рукӀарал чагӀи. Амма халкъин абуни, гьесул киналго хӀикматал ишаздаса бохун букӀана[+].


Горчицаялъул мугьалъул ва реччеялъул мисалал

18[•]ГӀисаца гьезда абуна:

– Аллагьасул ПарччахӀлъи сунда релълъунеб ва дица гьеб сунда данде кквезе бегьулеб? 19Гьеб релълъуна горчицаялъул хьодул гьитӀинаб мугьалда. Инсанас гьеб хьодул мугь ахикь чӀана, гьелдасан кӀудияб хъарахъ бижана, гьелъул гӀаркьалабазул рагӀдукь хӀанчӀаз бусабиги гьаруна.[†][+]

20Нахъеги гьес абуна:

– Цоги сунда данде кквелеб дица Аллагьасул ПарччахӀлъи? 21Гьеб данде кквезе бегьула цо пуланай чӀужугӀаданалъ ханждал лъабго къалиялда гъорлъе рехараб ва тӀубанго гьеб беччизабураб реччеялда[+].


ЧӀедераб нуцӀил мисал

22[•]Шагьаразде ва росабалъе щун, халкъалъе вагӀзабиги гьарулаго, Иерусалималдехун валагьун унев вукӀана ГӀиса.

23Цо чияс гьесда гьикъана:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дагьал чагӀи гурони хвасарлъунгутӀи битӀараб жойищ?

Гьес гьезда абуна:

24– ЧӀедераб нуцӀихъан жанире лъугьине хӀаракат бахъе нужеца. Дица нужеда абулеб буго: гӀемераз жигар бахъила гьеб нуцӀихъан лъугьине, амма гьезда кӀвеларо. 25Вахъун рукъалъул бетӀергьанас нуцӀа рахарабго, къватӀирги чӀун, гьеб бухизе ва ахӀдезе лъугьина нуж: «Я, бетӀерчӀахъад! Нижее нуцӀа ричӀе!» – ян. Гьес нужеда абила: «Дида лъаларо нуж киса-щалали»[+]. 26Гьебмехалъ нуж лъугьина гьесда бичӀчӀизабизе: «Ниж руго дуда цадахъ квана-гьекъарал чагӀи, нижер шагьаралъул къватӀазда дуца нижее вагӀзабиги гьарун рукӀана». 27Гьес жаваб кьела нужее: «Дида лъаларо нуж киса-щалали. РикӀкӀалъе нуж дидаса, ле квешлъи гьабурал киналго гӀадамал!» 28Аллагьасул ПарччахӀлъиялда Ибрагьимги, ИсхӀакъги,[†] Якъубги[†] ва цогидал аварагзабиги нужеда рихьараб ва нужги гьениса къватӀире рехараб мехалъ, гӀодилел ва цаби къерщезарулел хутӀила нуж[+]. 29Машрикъалдаса ва магърибалдаса, севералъул ва къилбаялъул рахъалдаса рачӀина гӀадамал ва Аллагьасул ПарччахӀлъиялда квана-гьекъезе гӀодор чӀела[+]. 30Цере рукӀаразул цо-цоял нахъе ккела, ва нахъа рукӀаразул цо-цоял цере ккела[+].


ГӀисаца бицуна Иерусалималъул хӀакъалъулъ

31[•]Гьеле гьеб заманаялда ГӀисахъе цо чанго фарисеяв вачӀана, Гьеродие[†] мун чӀвазе бокьун бугин, гьаниса вахъун дурго нухда айилан лъазабизе[+]. 32ГӀисаца гьезда абуна:

– Инеги ун гьеб царада абе нужеца, жундуз ккуралги унтаралги жакъаги метерги сахлъизарилин дица, цинги сезе дица дирго хӀалтӀи лъугӀизабилин. 33ХӀакъикъаталдаги жакъаги, метерги, сезеги дун Иерусалималдехун валагьун инчӀого гӀоларо. Гьенив гурони авараг чӀвазе къотӀи[†] гьечӀелъул. 34Вай, Иерусалим, Иерусалим! Аварагзаби чӀвалеб ва духъе ритӀарал Аллагьасул илчизабазда ганчӀал речӀчӀулеб шагьар! Чан нухалъха дие бокьун букӀараб, къурщица тӀанчӀи гӀадин, дур гӀадамал дирго кваркьиялда гъоркье рачине, амма нужее гьеб бокьичӀо[+]. 35Балагьея, нужер Хирияб Рукъ чӀобого хутӀила. Дица нужеда абулеб буго: «БетӀергьанас витӀун вачӀунев вугесда баркат лъеги», – ян нужеца абизегӀан вихьиларо нужеда дун гьанжеялдаса хадув[+].

#### 14 бетӀер


ГӀиса гьоболлъухъ ахӀула цо фарисеяс

1Цо пуланаб шамат[†] къоялъ ГӀиса фарисеязул цо хӀакимасухъе гьоболлъухъ ун вукӀана. Гьес щиб гьабулебали хал ккун чӀун рукӀана гьенир[+]. 2Гьесда дандвитӀун гӀодов чӀун вукӀана лъадал къвачӀа чорхолъ лъугьарав цо чи. 3ГӀисаца диниял гӀалимзабаздаги фарисеяздаги гьикъана:

– Къануналъ[†] изну кьолебищ шамат къоялъ чи сахлъизавизе, яги кьоларебищ[+]?

4Гьел руцӀцӀун чӀана. ГӀисаца квер хъван сахлъизавуна гьев унтарав чи ва рокъове витӀана. 5ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужер лъилниги хӀама яги оц гъуялъубе бортани, шамат къо бугониги, гьебсагӀат къватӀибе бахъиларищ нужеца гьеб[+]?

6Гьелда дагӀба базе кӀвечӀо лъиданиги.

7Кванде ахӀарал гьалбал сурпаялда нахъа бищунго хӀурматияб бакӀ кквезе церегӀан къалел рихьидал, мисал бачун, бицана ГӀисаца:[+]

8– Берталъе ахӀараб мехалъ, бахӀарасда аскӀор гӀодор чӀоге нуж. Щайгурелъул гьенив гӀодов чӀезе ахӀун ватизе бегьула дудасаги гьезие цевесев чи[+]. 9Мунги гьевги гьениве ахӀарав бертадул бетӀерас дуда аскӀове вачӀун, абила: «Гьав виччай гьенив гӀодов чӀезе», – ян. Цинги мунги инжитго вахъине ккела бищун нахъегӀан бугеб бакӀалда гӀодов чӀезе. 10ВачӀинахъего мун дова бищунго нахъа гӀодов чӀани, дуда аскӀове вачӀун бертадул бетӀерас абила: «Гьаниве цевегӀан вачӀа, гьудул», – абун. Берталъ ругезда гьоркьоб дур къадру-къиматги борхила гьебмехалъ. 11Жинцаго живго тӀадегӀанлъизавурав гӀодовегӀанлъула, гӀодовегӀанго чӀарав тӀадегӀанлъичӀого хутӀуларо[+].

12Рукъалъул бетӀергьанасдаги абуна ГӀисаца:

– Гьадинаб квана-гьекъей гьабулеб мехалъ, гьез мунги ахӀиялде хьул лъун ва гьеб дуе бецӀилилан ракӀалде ккун, дурго гьудулзабиги, вацалги, гӀагарал чагӀиги, бечедал мадугьалзабиги ахӀуге дуца кванде. 13Дуца гьоболлъухъ ахӀе мискинал, гӀажизал, рекъал, бецал гӀадамал. 14Гьардарав гурищ мун, гьезда кӀоларелъул гьеб дуе бецӀизе. Гьеб дуе бецӀила муъминзаби хваралъуса рахъинарулеб къиямасеб къоялъ[+].

15[•]Гьеб рагӀидал, гьенир квана-гьекъолел рукӀаразул цояс ГӀисада абуна:

– Гьардарав гурищ Аллагьасул ПарччахӀлъиялда квана-гьекъезе вугев чи[+].

16ГӀисаца гьесие бицана:

– КӀудияб гьоболлъи гьабизе цо сордоялъ гӀемерал гӀадамал кванде ахӀанила цо пуланав чияс. 17Квен цебе лъураб мехалъ, гьес жиндирго рагьтӀател витӀанила гьел гӀадамазда кваназе рачӀайилан абизе. 18Киназго цо чияс гӀадин абунила жидее рачӀине щолеб гьечӀин, тӀасалъугьайилан. Цояс абунила, жинца цо хур бичун босун бугин, гьеб бихьизе ине кколин, тӀасалъугьаян гьарулин жинцайилан. 19Цогидас абунила, жинца анцӀго оц босун бугин, рекьарулищали гьел рукьалда разе кколин, тӀасалъугьаян гьарулин жинцайилан. 20Цогидасги абунила, жинца чӀужу ячун йигин, жиндие вачӀине щоларилан[+]. 21ТӀадвуссун вачӀун, рагьтӀателас бицанила гьеб киналъулго хӀакъалъулъ. Гьебмехалъ, дозда ццинги бахъун, рукъалъул бетӀергьанас рагьтӀателасда абунила: «Векере, шагьаралъул къватӀазде ун, гьенив ватанщинав мискинав, гӀажизав, бецав, рекъав чиги вачӀун вачӀа», – ян. 22ТӀадвуссун вачӀун рагьтӀателас абунила: «Дур амру тӀубазабуна, бетӀерчӀахъад. Амма тӀотӀода нахъа жеги бакӀ хутӀун буго», – ян. 23Нахъеги абунила гьес рагьтӀателасда: «Дове нухде ун эхеве-эхеде уневщинав чиги вачун вачӀа. Дуца гьаб дир рукъ кьабун цӀезабе. 24Амма лъан букӀа дуда: дол дица гьоболлъухъ ахӀун рукӀаразул цонигияв кваназе гьечӀо дир къавулъ».


«Дир муридаллъун лъугьине лъида кӀолареб?»

25[•]ГӀемерал гӀадамал рукӀана ГӀисада цадахъ унел. Гьездехун вуссун, гьес абуна:

26– Жиндирго эбел-инсудехун, лъимал-хъизаналдехун, яцал-вацаздехун, хӀатта жиндирго гӀумруялдехун рокьукълъи гьечӀев чи дида аскӀове вачӀунев вугони, гьесухъа бажаруларо дир муридлъун вукӀине[+]. 27Живго тӀад вазе хъанчги баччун дида цадахъ вачӀунев гьечӀони, гьесухъаги бажаруларо дир муридлъун вукӀине[+]. 28Нужеда гьоркьоса цо лъиениги бокьун бугони си базе, гӀодовги чӀун цин гьес хӀисаб гьабиларищ[†] гьеб бан лъугӀизабизе гӀураб сурсат бугищ жиндирали. 29Гурони – кьучӀги лъун, бачӀого хутӀила гьесул си. Гьебмехалъ гьесда тӀад киналго релъанхъила, 30си базе байги бихьун, гьеб лъугӀизабизе кӀвечӀин абун. 31Яги цогидав пачаясда данде рагъде вахъине къачӀарав пачаяс, цин гӀодовги чӀун, пикру гьабизе ккеларищ къоазарго рагъухъан вугеб тушманасул бода данде анцӀазарго чи вугеб жиндир бо багъун бажариладаян. 32БажарунгутӀи лъайдал, дов тушман рикӀкӀад вукӀаго ритӀизе ккола гьес рекъел гьарун[†] жиндирго чапарзаби.[†] 33Гьедин нужеда гьоркьов вугев щивав чиясги жиндирго бугебщиналдаса инкар гьабичӀони, гьесдаги кӀоларо дир муридлъун вукӀине. 34ЦӀам лъикӀаб жо буго. Амма гьелъул цӀамгӀаллъи холеб бугони, кин гьеб нахъеги цӀамгӀаллъизабилеб[+]? 35Я ракь лъугьунаро гьелъул, я хурибе базе рак лъугьунаро. ГӀодобе бала гьеб. ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте гьеб![+]

#### 15 бетӀер


Билараб чахъдал мисал

1[•]ГӀемерал магъало бакӀарулел чагӀиги[†] цогидаб мунагь-хӀакъалъул агьлуги рачӀунаан ГӀисахъ гӀенеккизе. 2Фарисеялги[†] диниял гӀалимзабиги[†] ГӀисаде гӀайиб-гъвелалда рукӀана мунагьазул цӀурал гӀадамал къабул гьарулел ругилан, гьелгун цадахъ квана-гьекъолев вугилан[+]. 3Гьебмехалъ ГӀисаца гьезие гьадинаб мисал бачана:

4– Нусго чахъу бугеб рехъалъа цо чахъу камун батани, доб ункъоялда анцӀила ичӀабгоги букӀаралъуб тун, гьеб тӀагӀараб чахъу батизегӀан мегӀер-гӀалах тируларев чи вугищ нужеда гъорлъ? 5Батараб мехалъ вохуца холаго гъежда лъун баччула гьес гьеб рокъобе. 6Цинги гьес, гьудулзабиги мадугьалзабиги ахӀун, гьезда абула: «Дида цадахъ роха нужги, дирго билараб чахъу батана дида жакъа», – ян[+]. 7Дица нужеда абулеб буго: гьединго зобалаздаги Аллагьасде вуссарав цо мунапикъ сабаблъун рохел цӀикӀкӀун букӀуна тавбу гьабизе кколарев ункъоялда анцӀила ичӀго муъминчи сабаблъуналдаса[+].


Билараб диргьамалъул мисал

8Яги жиндирго анцӀго диргьамалъул[†] цояб тӀагӀун бугони, чирахъги бакун, рокъоб киса-кибего гьеб балагьичӀого толей чӀужугӀадан йикӀунищ? 9Батараб мехалъ, жиндирго гьудулзабиги мадугьалзабиги ахӀун, гьелъ абила: «Дида цадахъ роха нужги, дир билараб диргьам батун буго», – ян. 10Дица нужеда абулеб буго: гьединго Аллагьасул малаикзабиги рохула Аллагьасде вуссарав цо мунапикъасдаса.


ТӀагӀун вукӀарав васасул мисал

11Хадубги ГӀисаца бицана:

– Цо пуланав чиясул вукӀун вуго кӀиго вас. 12ГьитӀинав васас инсуда абун буго дур ирсалъул жиндие кколеб бутӀа кьейилан. Инсуца гьебмехалъ кӀиявго васасе ирс бикьун буго[+]. 13Чанго къоялдасан гьитӀинав вас, жиндирго бутӀаги босун, вахъун ун вуго рикӀкӀадаб улкаялде. Дова гьев цӀакъ пучго, саяхъго хьвадун вуго, кодоб букӀанщинаб гӀарацги хвезабун буго.

14Гьесухъа кинабго гӀарац лъугӀараб заманаялда, доб улкаялда кутакаб ракъи тӀибитӀун буго. Гьав васги кутакалда язихълъун вуго. 15Ахирги доб улкаялъул цо чиясда цеве хӀалтӀизе лъугьун вуго. Досги гьев болъонал хьихьизе гӀалахалде витӀун вуго. 16Болъоназе базе кьураб квен кванангӀаги чехь цӀезабизе хӀаракат бахъулеб букӀун буго гьес, амма гьебгицин биччалеб букӀун гьечӀо. 17ГӀакълуялде вачӀун, гьес пикру гьабун буго: «Дир инсул къавулъги гӀемер ругогури хӀалтӀухъаби? ГӀунги тӀокӀаб чед буго гьезул. Дун гьанив вакъуца холев вуго. 18Вахъун дирго инсуда аскӀове ина ва гьесда абила: „Аллагьасда цебеги дуда цебеги дир мунагь ккана, дир эмен[+]. 19ТӀокӀав дур васлъун рикӀкӀине мустахӀикъав гьечӀо дун, дур хӀалтӀухъанлъун восе“».

20Вахъун ун вуго гьев жиндирго инсухъе. РикӀкӀадасанго вихьун вуго инсуда гьев вачӀунев, гьесда гурхӀун вуго эмен. Векерун данде ун, горбода къвал бан, къочарун вуго. 21Васас гьесда абун буго:

– Аллагьасда цебеги дуда цебеги дир мунагь ккана, тӀокӀав дур васлъун рикӀкӀине мустахӀикъав гьечӀо дун.

22Инсуцайин абуни, жиндирго рагьтӀателазда абун буго:

– Бищунго лъикӀаб ретӀел босун рачӀа хехго ва гьасда тӀад ретӀе, гьасул килщида баргъичги ххе, хӀатӀазда хьиталги ретӀе. 23МачӀадалъе хьихьараб бечеги хъве: рохалил тӀутӀ лъезе бокьун бугин. 24Щайгурелъул гьав дир вас хун вукӀана, гьанже чӀаголъун вуго, гьав вилун-тӀагӀун вукӀана, гьанже ватун вуго.

Кутакаб рохел-ихтилат гьабизе байбихьун буго гьез[+].

25Гьев чиясул кӀудияв вас хурив вукӀун вуго гьебмехалъ. Рокъове вачӀунаго, гьесда рагӀун руго кочӀолги кьурдулги бакънал. 26АскӀове ахӀун цо рагьтӀателасда гьикъун буго гьес гьалъул магӀна щибилан. 27Дур вац вачӀун вугин, гьев сах-саламат ватиялдаса вохун, дур инсуца мачӀадалъе хьихьараб бечеги хъвезабунин бицун буго. 28Гьесул ццин бахъун буго, рокъове жаниве лъугьине къабуллъуларого вукӀун вуго. КъватӀиве вачӀун, гьесие лъикӀаб бицине лъугьун вуго эмен. 29Инсуе жавабалъе гьес абун буго:

– Гьалщинал соназ гьале дуе лагълъи гьабулев вуго дун, дуца хъвараб хӀуччдаса таричӀого. Дуца дие цо бурутӀцин кьечӀо, ахӀун гьудулзабигун квана-гьекъей гьабизе. 30Амма дур букӀараб бечелъиги хъахӀбабазда цадахъ квана-гьекъон лъугӀизабун вачӀарав гьав дур васасе дуца мачӀадалъе хьихьараб бече хъвезабун буго[+].

31Инсуца гьесда абун буго:

– Я, дир вас! Мун кидаго дида цадахъ вуго, кинабго дир бугебщинабги дур буго. 32Амма нилъеца рохалил бертин-той гьабизе ккола, гьав дур вац хун вукӀун, гьанже чӀаголъун вугелъул, вилун-тӀагӀун вукӀун, гьанже ватун вугелъул.

#### 16 бетӀер


Божизе бегьуларев хъулухъчиясул хӀакъалъулъ

1Жиндирго муридазда ГӀисаца бицана:

– Цо бечедав чиясул вукӀун вуго гьесул мал-мулкалъул тӀалаб гьабун тарав хъулухъчи. 2Жиндир мал-мулк чӀунтизабулеб бугин гьесилан рагӀидал, аскӀове ахӀун, гьесда абун буго: «Гьаб лъикӀаб гуреб хабар щиб дур хӀакъалъулъ дида рагӀулеб бугеб? Гьанже дуца хъван кье дихъе тӀаде бачӀаралъулги харж гьабуралъулги сияхӀ. ТӀокӀалъ дица мун гьеб хъулухъалда толаро», – ян. 3Гьебмехалъ хъулухъчияс жинцаго жиндаго абун буго: «Щибдай дица гьабила?[†] Гьанже дун гьас хъулухъалдаса вахъулев вуго. Хур гьанкӀизе дида кӀоларо, гьардухъ ине дун намуслъула. 4Гьа, дида лъала щиб гьабилебали. Гьес хъулухъалдаса вахъараб мехалъ цогидаз дун жидерго къавулъе вачунеб куц гьабила дица».

5Гьес жиндирго хважаинасул налъулал батӀа-батӀаго ахӀун руго жиндихъего. ТӀоцеве ахӀарасда гьикъун буго дир хважаинасе дуца кигӀан кьезе бугебан. 6Нусго рагӀ зайтуналъул нахул кьезе бугилан гьес абидал, бахъун нахъе кьун буго налъи тӀад хъвараб кагъат: «Хехго гӀодов чӀун цӀидасан хъвай кӀикъоялда анцӀго букӀанилан». 7Цогидасда гьикъун буго дуца щиб кьезе бугебан. Нусго къали ролъул кьезе бугилан бициндал, гьесдаги абун буго: «Ма гьаб кагъатги нахъе босе, цӀидасан хъвай ункъого букӀанилан».

8Хадув хважаинас гьев веццулаан, сихӀиргони гьабунин гьес гьеб ишилан. Гьедин гьаб дуниялалъул рукъ къачӀалел чагӀи жалго гӀадал гӀадамазда гьоркьор гӀемерго сихӀирал руго, ахираталъул рукъ къачӀалездаса[+].

9Гьединлъидал дица нужеда абулеб буго: дуниялалъул рокъоб хачараб боцӀи-рикъзи кьун, нужеца гьанир гьединал гьудулзаби ричун росе, боцӀи-рикъзи гьечӀого хутӀараб мехалъ, абадияб рокъоре нужго къабул гьаризе.

10ГьитӀихӀинаб божун тезе бегьулев чиясда кӀудиялъулги божилъи гьабизе бегьула. ГьитӀиналъулъ хӀилла-макру гьабурас кӀудиялъулъги рекӀкӀ гьабула[+]. 11Дуниялалъул рокъоб хачараб боцӀи-рикъзи божун тезе бегьуларел нужеде абадияб рукъалъул унго-унгояб хазинаялъул божилъи лъица гьабилеб[+]? 12Чияр боцӀи божун тезе бегьуларел нужехъе, нужерабгоги лъица кьелеб?

13Лъиданиги кӀоларо кӀиго бетӀергьанасе лагълъи гьабизе. Цояв гьесда рихина, цогидав вокьила. Яги цоясе гьес лагълъи ракӀбацӀцӀадго гьабила, цогидасе тӀаса-масаго гьабила. Гьедин нужедаги кӀвеларо Аллагьасеги дуниялалъул боцӀи-рикъзиялъеги лагълъи гьабизе[+].


ГӀисаца фарисеял къватӀир чӀвазарула

14[•]БоцӀи-рикъзи хириял фарисеял,[†] ГӀисахъги гӀенеккун, гьесда тӀад релъанхъулел рукӀана[+]. 15ГӀисаца гьезда абуна:

– ГӀадамаз нуж вализабилъун рикӀкӀуна, амма Аллагьасда лъалебха нужер рекӀелъ бугеб жо. ГӀадамазда цебе жиб тӀадегӀанаб, Аллагьасда цебе къабихӀаб буго[+]. 16ЯхӀяде щвезегӀанги букӀана диналъул къанун,[†] рукӀана аварагзабиги. Гьев вачӀун хадуб Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ Рохалил хабар бицунеб буго. Щивас хӀаракат бахъулеб буго хӀалица гьенире рорчӀизе[+]. 17Амма къануналъул цохӀо хӀарп бортизегӀан, зобалги ракьалги тӀагӀун ина[+].

18ЧӀужуги йиччан тун, цогидай ячаравщинав чи жиндирго йикӀарай чӀужуялда цеве мунагьалъукье ккола. Гьеб мунагьги зиналъун[†] рикӀкӀуна. Росасдаса ятӀалъарай гӀадан ячарав чиги зиначи ккола[+].


ГӀисаца бицуна цо бечедав чиясулги Лазарилги хӀакъалъулъ

19– Цо бечедав чи вукӀун вуго. Гьес ретӀунеб букӀун буго дарай-зарбал. Щибаб къоялъ гьес гӀуцӀулеб букӀун буго бечедаб квана-гьекъей. 20ТӀолабго черхалде чанхъ барав цо Лазар абун гьардухъанги вукӀун вуго гьесул кавудул кӀалтӀа чӀарав. 21Бечедав чиясул сурпаялдаса хутӀа-кӀучараб квен-тӀехгӀаги щвелародайилан чӀун вукӀун вуго гьев гьенив. ТӀадежоялъеги рекерун рачӀун гьабзаз гьесул чанхъаз цӀураб черхалда тӀад мацӀ бахъулеб букӀун буго.

22Гьале, хвана гьев пакъир, малаикзабаз гьев Ибрагьим[†] аварагасда аскӀове восун ана. Хвана дов бечедав чиги. Гьев хабалъ вукъана[+]. 23Гьале жужахӀалъув квешаб гӀазабалъулъ вугев гьев бечедав чиясда, берал рорхун валагьидал, рикӀкӀадасан вихьана Ибрагьим аварагги гьесда аскӀов дов Лазарги[+].

24Бечедав чияс ахӀана: «Я, нижер эмен Ибрагьим! ГурхӀа мун дида! Гьаб цӀадулъ вежулев вугин дун, дир мацӀалда реччел хъвазегӀаги, лъадалъ килищги ччун, витӀе гьев Лазар»[+].

25Ибрагьимица гьесда абуна: «Я, дир вас, дуца ракӀалде щвезабе: дуниялалъул рокъоб дуе кинабго лъикӀабщинаб щвана, Лазариейин абуни гьениб кинабго квешабщинаб щвана. Гьанже гьанив Лазар хӀалхьун вуго, мун гӀазабалъулъ вуго. 26Гьав духъе кин витӀилев, нилъеда гьоркьоб кӀудияб кӀкӀал лъугьун бугелъул. Гьединлъидал гьаниса гьенирехун рачӀине бокьаразе нух гьечӀо ва гьениса гьанирехун рачӀинеги бажаруларо».

27Нахъеги дов чияс гьарун[†] буго: «Гьедин батани, дир эмен, дуца Лазар витӀе дир инсул рокъове. 28Дова дир щуго вац вуго. Дозда цӀодорго рукӀаян абизе витӀе. Гурони – гьелги рачӀина гьаб гӀазабалъул рокъоре».

29Ибрагьимица абун буго: «Дозие Мусаги[†] цогидал аварагзабиги руго. Гьезухъ гӀенеккеян абе»[+].

30Дов бечедав чияс абун буго: «Я, дир эмен Ибрагьим, гӀенеккуларо гьел! Амма цогӀаги хварав чи дуниялалде тӀадвуссун вачӀани – кантӀила, Аллагьасде руссина».

31Гьебмехалъ Ибрагьимица абун буго гьесда: «Мусахъги цогидал аварагзабазухъги гӀенеккуларел чагӀи хваралъуса вахъун вачӀарав чиясдаги божиларо», – ян[+].

#### 17 бетӀер


ГӀисал цо-цо гӀакълаби

1[•]Жиндирго муридазда ГӀисаца абуна:

– Инсан мунагьалъукье ккезавулеб жо дуниялалда лъугьинчӀого букӀунаро, амма кӀудияб балагьги гӀазабги – гьеб босун вачӀарав чиясе[+]. 2Дида божулезда гьоркьоса цониги лъимер гӀадинав пулан мунагьалде цӀазегӀан, гьесие лъикӀаб букӀинаан, гьобоги горбода бухьун, ралъдалъе рехани[+].

3Ворегиха, нуж гьелдаса цӀуне. Вацас дуе квешлъи гьабуни, гьесие бадибчӀвай гьабе. Гьев рекӀекълъани, тӀасалъугьун те[+]. 4Къода жаниб анкьго нухалъ гьес дуе квешлъи гьабуниги, анкьабго нухалъ духъе вачӀун, гьес жив рекӀекълъанилан абуни, – тӀасалъугьа гьесдаса[+].

5Гьебмехалъ чапарзабаз[†] ТӀадегӀанав ГӀисада абуна:

– Нижер рекӀелъ божи цӀикӀкӀинабе, – ян[+].

6ТӀадегӀанав ГӀисаца абуна:

– Горчицаялъул хьодул мугьгӀанасеб божигун нужеца гьаб инжиралъул гъотӀода абуни, кьолболъа бахъун ун доба ралъдал бакьулъ чӀаян, нужер амру гьелъ тӀубазабилаан[+].

7Нужер цонигиясул цо лагъ вугилан те. Гьев векьарун свакан хуриса яги рохьдодаса вачӀун вугони, хехго кваназе гӀодов чӀаян абулищ гьесда? 8Гьелъул гӀаксалда, гьесда абуларищ хехго квен гьабеян ва дун квана-гьекъон вахъинегӀан дие хъулухъалъе чӀаян, цинги мунгоги квана-гьекъеян? 9Гьеб амру тӀубазабуралъухъ лагъасе баркала кьолебищ? 10Гьедин гьабула нужецаги: нужее амру гьабурабщинаб тӀубазабун хадуб, нужеца абула ниж ругин пайда гьечӀел лагъзал, нижеда абураб гурони гьабичӀин нижецаян.


ГӀисаца вацӀцӀад гьавула барасалъ унтарав анцӀго чи

11Иерусалималдехун валагьун Самариялъулги[†] Галилеялъулги[†] гӀорхъудасан унев вукӀана ГӀиса.

12Цо росулъе щолаго, гьесда дандеккана барасалъ[†] унтарав анцӀго чи. РикӀкӀадегӀан чӀун,[+] 13гьез ахӀулеб букӀана:

– Я, ГӀиса! НасихӀатчи! ГурхӀа нижеда! – ян.

14Гьел рихьараб мехалъ, ГӀисаца абуна:

– Рахъа нуж гьанже кашишзабазухъе[†] а ва нужго рацӀцӀалъун рукӀин бихьизабе.

Гьениса унаго гьезул чурхдул барасалдаса рацӀцӀалъана[+]. 15Живго сахлъун вукӀин бихьун, гьезул цояв, ахӀунго ахӀун Аллагьасе рецц гьабулаго, тӀадвуссун вачӀана. 16Цинги, ГӀисал хӀатӀазда цеве накалдаги чӀун, гьесие баркала кьуна. Гьевни Самариялдаса чи вукӀана[+]. 17ГӀисаца гьесда абуна:

– Нужер анцӀавго сахлъичӀевищ? Дов ичӀавго кивеха арав? 18Унго, гьав чияр чиясда гурони, дир ракьалдаса цониги чиясда ракӀалде ккечӀебищха Аллагьасе рецц гьабизе?

19Цинги гьесда абуна:

– Вахъа тӀаде, а гьанже, дурго божи-иманалъ хвасар гьавунин мун[+].


«Аллагьасул ПарччахӀлъи кида букӀине бугеб?»

20[•]Аллагьасул ПарччахӀлъи кида букӀине бугебилан фарисеяз гьикъидал, ГӀисаца абуна:[+]

21– Аллагьасул ПарччахӀлъи гӀадамазда бихьичӀого бачӀина. Лъицаниги абиларо гьеб гьале гьаниб бугилан, яги доле доба бугилан. Гьале гьаниб нужелъин бугеб Аллагьасул ПарччахӀлъи.

22Гьес жиндирго муридазда абуна:

– ГӀадамил Лъимер[†] нужеда цадахъ вугеб цо къогӀаги бихьизе нуж гӀащикълъараб заман бачӀина. Амма нужеда гьев вихьиларо[+]. 23Нужеда абила гьале гьанив вугин, яги дова вугилан. ГӀенеккуге гьезухъ, унге гьезда хадур[+]. 24Зобалазул цояб рахъалдаса цоги рахъалде паркъун унеб пири гӀадин вукӀина ГӀадамил Лъимер, гьев вачӀараб къоялъ. 25Амма цин гьес гӀемераб гӀазаб хӀехьезе ккезе буго, ва гьаб умматалъ гьесдаса инкар гьабизе буго[+].

26НухӀ аварагасул заманаялъ ккараб гӀадаб иш ккезе буго ГӀадамил Лъимадул заманаялъги[+]. 27Квана-гьекъолел рукӀана, лъудби рачунел, россабазе унел рукӀана гӀадамал НухӀ гамида жаниве лъугьинегӀан. Цинги тӀупан тӀуна ва тӀолабго махлукъат лъадалъ гъанкъана[+].

28Гьебго жо ккана ЛутӀ аварагасул заманаялъги. Кваналел, гьекъолел, бичулел, хисулел, хурзал рекьулел, минаби ралел рукӀана гӀадамал ЛутӀ авараг Содом шагьаралдаса къватӀиве лъугьинегӀан. 29Цинги цӀадулги чӀабтӀилги цӀад бана зодисан, ва киналго хвана[+]. 30Гьедин букӀине буго ГӀадамил Лъимер загьирлъараб мехалъги.

31Гьеб къоялъ тӀохда вугев чи жиндирго къайи-къоноялда хадув гъоркье рещтӀунгеян абе, хурив вугевги рокъоб хутӀаралда хадув тӀадвуссунгеян абе[+]. 32ЛутӀ аварагасул чӀужуялъул ккараб иш ракӀалда чӀезабе[*][+]. 33Жиндирго гӀумру цӀунизеян лъугьарав чи гьелдаса махӀрумлъила; жиндирго гӀумруялдаса махӀрумлъизе разилъарас гьеб хвасар гьабила.[†][+] 34Дица абулеб буго нужеда: гьеб сордоялъ цо боснор регун ругел кӀигоязул цояв вачина, цогидав хутӀила. 35ГӀатӀ ххенолей йигей кӀиго чӀужугӀаданалъул цояй ячина, цогидай хутӀила.

36-37Муридаз ГӀисада гьикъана:

– Я, БетӀерчӀахъад! Киб гьеб букӀине бугеб? – ан.

Гьес жаваб гьабуна:

– Жаназа бугеб бакӀалде чудкал ракӀарула, – ян.

#### 18 бетӀер


Къоролалъулги къадиясулги мисал

1Цинги ГӀисаца жиндирго муридазда, мисал бачун, бицана Аллагьасда гьардезе ккеялъул ва хьул къотӀизе[†] бегьунгутӀиялъул хӀакъалъулъ хабар[+].

2– Цо шагьаралда вукӀун вуго Аллагьасукьаги хӀинкъуларев гӀадамазукьаги нечоларев цо къади. 3Гьебго шагьаралда йикӀун йиго цо къоролайги. Гьей щибаб къойил ячӀуней йикӀун йиго гьев къадиясухъе цо пуланав жиндир дагӀбадуласдаса жий цӀунеян. 4Амма къади гӀемераб мехалъ разилъун гьечӀо. Ахирги цо къоялъ гьес пикру гьабун буго: «Я Аллагьасукьа хӀинкъуларо дун, я гӀадамазукьа нечоларо. 5Амма гьадай къоролалъ дие рахӀат толеб гьечӀелъул, дица гьелъул къваригӀел тӀубан лъикӀ, гурони – гьелъ, нахъаса къотӀичӀого гьание хьвадун, дир бетӀер сверизабила».

6Бихьулищ Аллагь рикӀкӀунарев къадиясулгицин ккараб пикру? – ян абуна ГӀисаца гьезда. – 7Къасиги къадги жиндир цӀобалде хьул лъун, гьари-дугӀаялда жинде ахӀделел ругел тӀаса рищарал лагъзал Аллагьасги цӀуниларищ? Гьезул мурад тӀубазабизе кватӀилищ гьев[+]? 8Дица нужеда абулеб буго: гьес гьел хеккого цӀунила. Амма ГӀадамил Лъимер[†] вачӀараб мехалъ, божи-иман батиладай гьесда гьаб ракьалда[+]?


Магъало бакӀарулев чиясулги фарисеясулги мисал

9Цоги ГӀисаца, мисал бачун, бицана жалго вализабийиланги чӀун, цогидал къабихӀ гьарулел цо-цо гӀадамазул хӀакъалъулъ гьадинаб хабар:[+]

10– Аллагьасе дугӀаялъе Мукъадасаб Рокъове лъугьун вуго кӀиго чи: магъало бакӀарулев чиги фарисеявги[+]. 11Жиндирго бакӀалда вахъун чӀун, фарисеяс рекӀелъ дугӀа гьабун буго: «Я, дир Аллагь! Дуе рецц буго дун цогидазда релълъарав вижичӀелъул; хъачагъазда, макручагӀазда, зиначагӀазда,[†] хӀатта гьав магъало бакӀарулев чиясда релълъарав гьечӀелъул[+]. 12Анкьида жаниб кӀиго къоялъ кӀал ккола дица, дие щварабщиналъул хайиралъул анцӀил бутӀа садакъаде кьола»[+]. 13Магъало бакӀарулев чийин абуни дова нахъегӀан чӀун вукӀун вуго, берал зодихъе руссинаризецин намуслъун. Амма, керенги бухулаго, абулеб букӀун буго гьес: «Я, дир Аллагь! Мунагьазул цӀурав дида гурхӀа!» – абун[+]. 14Дица нужеда абулеб буго: дов фарисеясда данде ккуни, гьев магъало бакӀарулев чи Аллагьасда цеве цӀикӀкӀунго вацӀцӀалъун тӀадвуссана жиндирго рокъове. Жинцаго живго тӀадегӀанлъизавурав гӀодовегӀанлъула, живго гӀодовегӀанго чӀарав тӀадегӀанлъичӀого хутӀуларо[+].


ГӀисахъе лъимал рачун рачӀуна

15[•]ГӀисинал лъималги рачун рачӀунаан ГӀисахъе, гьезда тӀад квер бахъеян гьарун.[†] Муридазда гьеб бихьидал, гьез гьел риччалел рукӀинчӀо. 16Амма ГӀисаца, лъималги аскӀоре ахӀун, муридазда абуна:

– Риччанте лъимал дихъе рачӀине, гьезие квекӀен гьабуге. Гьединазейин Аллагьасул ПарччахӀлъи щун бугеб! 17ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Аллагьасул ПарччахӀлъи лъимаца гӀадин къабул гьабичӀев чиясе гьенибе нух гьечӀо[+].


Аллагьасул ПарччахӀлъиги инсанасул бечелъиги

18[•]Цо кӀудияв хӀакимас ГӀисада гьикъана:

– Я, лъикӀав МугӀалим! Абадияб рукъалъул бутӀа щвеялъе щиб дица гьабизе кколеб[+]?

19ГӀисаца гьесда абуна:

– Щай дуца дида лъикӀавилан абулеб? Щивниги лъикӀав вукӀунаро, цохӀо Аллагь гурони! 20Дуда лъалагури Аллагьасул амруял: «зина гьабуге», «чи чӀваге», «цӀогьодуге», «гьересинугӀлъи гьабуге», «эбел-инсул адаб-хъатир гьабе»[+].

21Гьес ГӀисада абуна:

– ГӀолохъанаб мехалдасаго тӀуразарулел руго дица гьел амруял[+].

22ГӀисаца абуна:

– Цо жо буго дуе камун. Дурго бугеб кинабго боцӀи-рикъзи биче ва мискин-пакъирасе садакъаде кье, гьелъухъ дуе насиблъила зобалазул хазина. Цинги дихъе вачӀа, дида цадахъ вилълъине[+].

23Гьеб рагӀидал, дов чи цӀакъ пашманлъана. Гьев вукӀун вуго кутакалда бечедав чи. 24Гьесухъ валагьун ГӀисаца абуна:

– Бечедав чиясе Аллагьасул ПарччахӀлъиялде лъугьине захӀмалъулеб куц! 25РукӀкӀадул ролъиялъусан лъугьине вараниялъего бигьа букӀина Аллагьасул ПарччахӀлъиялде ворчӀизе бечедав чиясеялдаса.

26Гьесухъ гӀенеккун рукӀараз гьикъана ГӀисада:

– Гьедин батани, хвасарлъизе кӀолев чигӀаги щивдайха?

27Гьес жаваб кьуна:

– Инсанасда кӀоларебги Аллагьасда кӀола, – ян[+].

28Пётрица абуна:

– Гьале нижерго бугебщинабги рехун тун, ниж дуда хадур рилълъана…[+]

29ГӀисаца гьезда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Аллагьасул ПарччахӀлъиялъе гӀоло мина-рукъги, лъимал-хъизанги, вацал-яцалги, эбел-эменги рехун тарав цониги чи хутӀизе гьечӀо,[+] 30гьелъухъ гьаб заманаялда гӀемерго цӀикӀкӀараб шапакъат щвечӀого, ва ахираталъул рокъоб абадияб гӀумру насиблъичӀого.


ГӀазаб-гӀакъубаялъул хӀакъалъулъ – лъабабизеги

31[•]Жиндирго анцӀила кӀиявго муридги аскӀове ахӀун, ГӀисаца абуна:

– Гьале нилъ Иерусалималде унел руго. ГӀадамил Лъимадул хӀакъалъулъ цебеккунго Аллагьас аварагзабазда лъазабун букӀараб хӀукму тӀубала гьениб. 32Гьев цогидаб халкъалъул гӀадамазда кодове кьела, гьезги инжит-хӀакъир гьавила, тӀаде тударила, 33вухила-кьабила, цинги чӀвала ва хун лъабабилеб къоялъ гьев чӀаголъила[+].

34Амма гьезда щибниги бичӀчӀичӀо. Гьел рагӀабазул магӀна босизе бажаричӀо гьезухъа. Сундул хӀакъалъулъ бицунеб бугебали лъачӀо гьезда[+].


Иерихоналде щолаго, ГӀисаца цо бецав чи сахлъизавула

35[•]Иерихон шагьаралде щолаго, цо бецав чи ватана нухлул ракьанда кӀусун гьарделев[+]. 36ГӀадамазул руккел аскӀосан унеб рагӀидал, щиб ккарабилан гьикъана гьес. 37Гьесда бицана Назареталдаса ГӀиса вугин гьанисан вачӀунев. 38Гьебмехалъ гьардухъан ахӀдана:

– Я, Давудил[†] вас ГӀиса! ГурхӀа мун дида![+]

39Гьесда цересан унел гӀадамазе бокьун букӀана гьардухъан вуцӀцӀун чӀезавизе. Амма гьес дагьабги гьаракь борхун ахӀана:

– Я, Давудил вас! ГурхӀа дида! – ян.

40Гьенив лъалхъун, ГӀисаца абуна гьев жинда аскӀове вачеян.

41– Дица щиб гьабизе дуе бокьун бугеб? – абун гьикъана гьесда ГӀисаца.

Дос абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Беразда нахъеги канлъи бихьизе бокьун буго!

42ГӀисаца гьесда абуна:

– Валагье гьанже! Дурго божи-иманалъ сахлъизавуна мун[+].

43ГьебсагӀат канлъи бихьун, ГӀисада цадахъ вилълъана гьев, Аллагьасе реццги гьабулаго. Гьеб бихьун, киналго гӀадамалги Аллагьасе рецц гьабизе лъугьана.

#### 19 бетӀер


ГӀиса Закайихъе гьоболлъухъ уна

1Иерихон шагьаралда жанисан унев вукӀана ГӀиса[+]. 2Магъало бакӀарулел чагӀазул бетӀерлъун тӀамурав Закай абулев цо бечедав чи вукӀана. 3Гьесул гъира букӀана ГӀиса кинав чи вугевали лъазе, гьев вихьизе. Амма халкъалъул руккалида гъорлъ ГӀиса вихьизе бажарулеб букӀинчӀо, – къокъав чи вукӀана Закай. 4ЦевегӀанги векерун цо инжиралъул гъотӀотӀе вахана гьев: гьенисан ине кколаан ГӀиса. 5Гьеб гъотӀокье щведал, ГӀиса эхеде валагьана ва Закайида абуна:

– Закай, хехго рокъове а: жакъа дун духъ гьоболлъухъ рещтӀине ккола.

6Хехго гъотӀодаса гъоркьеги лъугьун, вохуца холаго къабул гьавуна гьес ГӀиса. 7Гьеб бихьун киналго зурзудизе лъугьана мунагьазул цӀурав чиясул бакӀалде анин гьев гьоболлъухъилан[+].

8Вахъун Закайица ТӀадегӀанав ГӀисада абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Гьале дирго бечелъиялъул бащдаб дица мискин-пакъирасе садакъаде кьела ва, дица гуккарав чи ватани, гьебги ункъиде бахинабун бецӀила[+].

9ГӀисаца гьебмехалъ абуна:

– Жакъа гьаб рокъобе хвасарлъи бачӀана, гьавги Ибрагьимил[†] вас вугелъул[+]. 10Рилун ругелазда хадув, гьел ралагьизейин ва гьел хвасар гьаризегийин, вачӀун вугев ГӀадамил Лъимер.[†]


Меседил гъурщазул мисал

11[•]Гьес рицунел харбазухъ гӀенеккун рукӀарал гӀадамазе цоги мисал бачана ГӀисаца. Гьев Иерусалималде щолев вукӀиндал ва гьел Аллагьасул ПарччахӀлъи хеккого бачӀинилан божун рукӀиндал,[+] 12гьес бицана:

– ЛъикӀаб наслу-тухумалъул цо пуланав чи чияр улкаялде ун вуго гьенив ханлъун чӀезе, цинги нахъвуссун жиндирго халкъалъулги ханлъун лъугьине. 13Жиндирго анцӀго рагьтӀателги ахӀун, щивасухъе цо-цо меседил гъурущ кьун буго, жив тӀадвуссинегӀан гьеб жиндие пайда-хайиралъе хӀалтӀизабеянги абун. 14Амма жиндирго улкаялъул гӀадамазе гьев вокьулев вукӀун гьечӀо. Гьесда хадурго чапарзаби[†] ритӀун руго гьез доб улкаялде, гьев чи жидер ханлъун вукӀине жал рази гьечӀилан лъазабизе[+].

15Доб улкаялда ханлъиги щун тӀадвуссараб мехалъ, гьес амру гьабун буго жинцаго месед кьурал дол рагьтӀателал ахӀейилан, лъица кигӀанасеб пайда-хайир доб меседалдаса жиндие щвезабун бугебали лъазе.

16ВачӀун цо рагьтӀателас абунила: «Я, бетӀерчӀахъад, дуца кьураб меседалдаса анцӀго месед хайирлъана», – ян. 17«ГьитӀинаб божилъиялъе дуца дида цебе кӀудияб ритӀухълъи бихьизабуна, дир лъикӀав рагьтӀател. АнцӀго шагьаралъул наиблъун тӀамулев вуго дица мун», – ан абун буго ханас гьесда[+].

18ВачӀун цогидав рагьтӀателас абун буго: «Я, бетӀерчӀахъад, доб цо меседалдаса щуго месед хайирлъана», – ян. 19Гьесдаги ханас абун буго: «Мунги дица щуго шагьаралъул наиблъун тӀамулев вуго», – ян.

20ВачӀун лъабабилев рагьтӀателас абун буго: «Я, бетӀерчӀахъад, гьале дур месед. КвербацӀцӀалда гьоркьоб лъун цӀунун букӀана дица гьаб. 21Дуцаго лъечӀеб бакӀалдаса босулев, дуцаго бекьичӀеб лъилъулев кьварарав чи мун вугелъул, хӀинкъана дун гьелда хъвазе». 22«ГӀай, макирав рагьтӀател! Гьел дуца абурал рагӀаби сабаблъун тамихӀ гьабулеб буго дица дуе. Дуда лъалеб букӀун бугоха дицаго лъечӀеб бакӀалдаса босулев, дицаго бекьичӀеб лъилъулев кьварарав чи дун вукӀин[+]. 23Щай дуца дир месед хайиралъе хӀалтӀизабичӀеб, жакъа тӀадвуссараб мехалъ хайиргун цадахъ нахъе щвелаангури гьеб дихъе?» – ян абун буго ханас гьесда. 24АскӀор рукӀараздаги абун буго ханас, гьесухъаги босун, гъоб месед анцӀго месед бугесухъе кьейилан.

25Гьез гьесда абун буго: «Я, бетӀерчӀахъад, гъосухъ гьадинги анцӀго месед бугогури», – ян. 26«Дица нужеда абулеб буго: кодолъи бугевщинасе кьезе буго, кодолъи гьечӀесухъа бугебги бахъизе буго[+]. 27Дун жидер ханлъун ккезе бокьун букӀинчӀел дол дир тушбабийин абуни, гьанире дида цереги рачун, чӀвай!»[+]

28[•]Гьеб хабарги бицун, ГӀиса Иерусалималдехун валагьун ана.


ГӀиса Иерусалим шагьаралде лъугьунев вуго

29Зайтуналъул магӀарда аскӀор ругел Бетфагиялде ва Бетаниялде гӀагарлъидал, кӀиго муридги аскӀове ахӀун, ГӀисаца гьезда абуна:[+]

30– Гьудуб нилъеда цебе бугеб росулъе а нуж. Росулъе лъугьаралго, цо бакӀалда бухьун батила жеги чи тӀад рекӀинчӀеб кӀудияб кӀерт. Рухьадасаги бичун, гьебги бачун рачӀа. 31Щай гьеб бачунебан абулев чи ккани, ТӀадегӀанав ГӀисае къваригӀун бугин абе.

32Гьедин ритӀун аразда, ГӀисаца абухъе, гьениб батана кӀудияб кӀерт. 33Гьеб рухьадаса бичулеб бихьараб мехалъ, гьелъул бетӀергьабаз гьазда гьикъана щай гьеб бичулеб бугебилан. 34ТӀадегӀанав ГӀисае къваригӀун бугилан жаваб кьуна гьаз.

35КӀерт ГӀисахъе бачун бачӀана. Гьелъул гьодиде рехана жидерго партал ва гьез гьев кӀартида рекӀинавуна. 36Гьев унеб нухда, тӀаса бахъун, жидерго ретӀел тӀибитӀулеб букӀана гӀадамаз[+]. 37Зайтуналъул магӀардаса гӀодоре лъугьунеб бакӀалде гӀагарлъидал, цадахъ рукӀарал тӀолалго муридал роха-хинлъун ва ахӀунго ахӀун Аллагьасе рецц гьабизе лъугьана, гьес рихьизарурал мугӀжизатазухъ. 38Гьез турки ахӀулеб букӀана:

– БетӀергьанас витӀун вачӀарав ПарччахӀасда баркат лъеги!

Зобалазда рекъел букӀаги!

ТӀадегӀанав Аллагьасе рецц!

39Халкъалъул руккалилъ рукӀарал цо-цо фарисеяз абуна ГӀисада:

– Я, НасихӀатчи! РуцӀцӀун чӀезаре гьал дурго муридал![+]

40ГӀисаца гьезие жаваб кьуна:

– Дица нужеда абулеб буго: гьел руцӀцӀун чӀани, ганчӀал ахӀдела.


ГӀисаца Иерусалималъухъ магӀу гьабула

41Иерусалим бихьулеб бакӀалде щведал, гӀодана ГӀиса. Шагьаралъухъ магӀу гьабун,[+] 42гьес абуна:

– Жакъа, гьаб къоялъгӀаги,
лъалебаниха дуда
дур саламалъиялъе
щиб къваригӀунебали!
Гьанжего дур беразда
гьеб бихьизе рес гьечӀо.
43Дуде цо къо бачӀина,
чӀахӀиял хъулбиги ран,
тушбабаз кисанго мун
данде къан сверун ккураб.
44Ракь лъугьинабила дур
Ва дур гӀадамазулги.
ГанчӀида лъураб гамачӀ
хутӀиларо кибниги.
Щайгурелъул Аллагьас
Дуй хвасарлъи битӀараб
Заман дуда лъачӀелъул[+].


ГӀисаца даранчагӀи Мукъадасаб Рокъоса къватӀире гъола

45[•]Цинги Мукъадасаб Рокъове жаниве лъугьун, гьенир ричарулел рукӀаралги босулел рукӀаралги гӀадамал къватӀире гъезе лъугьана ГӀиса. 46Гьес гьезда абуна:

– ТӀехьалда хъван буго: «Гьаб Дир рукъалда цӀар букӀине буго как-диналъул рукъ» абун. Нужецайин абуни гьаб хъачагъазул нохъоялде сверизабун буго.

47ГӀисаца щибаб къойил гьеб Мукъадасаб Рокъоб гӀадамазе вагӀза гьабулеб букӀана. ЧӀахӀиял кашишзабаз,[†] диниял гӀалимзабаз ва чӀухӀби-хӀакимзабаз хӀаракат бахъулеб букӀана гьев тӀагӀинавизе рес ккелародайилан. 48Гьезда гьабизе кӀолеб жоги букӀинчӀо, тӀолабго халкъ ГӀисада сверухъ гъункун, гьесухъ гӀенеккун букӀиндал.

#### 20 бетӀер


«Лъица дуе ихтияр кьураб?»

1[•]Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб вагӀза-насихӀат гьабулев, Рохалил хабар бицунев ГӀиса вугеб мехалъ, гьенире рачӀана чӀахӀиял кашишзаби,[†] диниял гӀалимзаби[†] ва чӀухӀби-хӀакимзаби. 2Гьез гьесда гьикъана:

– Гьаб хӀалтӀи гьабизе ихтияр бугебищ дур? Лъица дуе гьеб ихтияр кьураб? – абун[+].

3ГӀисаца гьезда абуна:

– Дицаги кьела нужее цо суал. Бице: 4лъадалъ ччун рахъун гӀадамал рацӀцӀад гьаризе ихтияр ЯхӀяе кисан щун букӀараб: зобалаздасанищ яги гӀадамаздасанищ[+]?

5Цоцазда гьоркьоб хабар ккана гьезул. «Зобалаздасан букӀанин абуни, гьес абила гури, щайха нуж ЯхӀяда божичӀелилан[+]. 6ГӀадамаздасан букӀанин абуни, тӀолабго халкъалъ ганчӀица чӀвала нилъ, ЯхӀя гьез авараглъун рикӀкӀунев вугелъул»[+]. 7Кисан гьеб ихтияр букӀарабали жидеда лъаларилан кьуна гьез жаваб.

8ГӀисаца гьездаги абуна:

– Дица нужедаги бицинаро лъил ихтияралдалъун гьаб иш гьабулеб бугебали.


ЦӀолбол ах ижараялъе кьун тарасул хӀакъалъулъ

9[•]Цинги гьес, халкъалдехун вуссун, мисал бачун, гьадинаб хабар бицине байбихьана:

– Цо чияс цӀолбол ах гьабун буго. Цинги ахихъабазухъе ижараялъе гьеб ахги кьун, гьев чи къватӀиве ун вуго ва гӀемераб заманаялъ гьенив чӀун вуго[+]. 10ЦӀибил барщараб мехалъ, гьес дол ижарачагӀазухъе цо рагьтӀател витӀун вуго жиндие кколеб бутӀа кьейин абейилан. Доз гьев рагьтӀател вухун вуго ва чӀового нахъе хъамун вуго. 11Цоги рагьтӀател витӀун вуго дос. Вухун-кьабун, инжит гьавун доз гьевги чӀового нахъе хъамун вуго. 12Лъабабилевги витӀун вуго дос. Доз гьев лъукъ-лъукъун къватӀиве рехун вуго[+]. 13Щибдай дица гьабилебилан[†] ракӀалде ккун буго ахил бетӀергьанасда. «Дица гьезухъе витӀила дирго вокьулев вас. ГьесулгӀаги хӀурмат гьабилеб батила доз»[+]. 14Гьев вихьараб мехалъ, дол ижарачагӀаз цоцазда абун буго: «Гьале гурищ ирсилав, рачӀа гьав чӀвазе, – ирсги нилъеего хутӀизе»[+]. 15Ахикьа къватӀивеги рехун, чӀван вуго доз гьев вас. Гьанже гьел ижарачагӀазе щибдай гьабила ахил бетӀергьанас[+]? 16ВачӀинеги вачӀун, чӀвала гьес гьел, ахги цогидазухъе кьела.

Харбихъ гӀенеккараз абуна Аллагьас цӀунагийилан[+].

17– Гьедин батани, – ян гьикъана ГӀисаца, гьезухъги валагьун, – ТӀехьалда хъван бугеб гьадинаб калимаялъул магӀна щибали лъалищ нужеда: «Къадалъ лъезецин ярагьунарилан къадахъабаз нахъе рехараб гамачӀ битӀахъе цололъ лъун буго»? 18Гьеб ганчӀиде вортаравщинавги щущан ине вуго, бортун бачӀун гамачӀ тӀад речӀчӀаравги чӀинтӀизе вуго.

19[•]Диниял гӀалимзабазе ва чӀахӀиял кашишзабазе бокьун букӀана, гьебсагӀатго кквезеги ккун, ГӀиса жанив тӀамизе, амма халкъалъукьа хӀинкъун тана. Гьеб мисал ГӀисаца жидер рахъалъ бачараб букӀин бичӀчӀана гьезда.


Къайсарасе магъало кьеялъул хӀакъалъулъ

20Цинги ГӀисада хадуб хал кквезе лъугьана гьел ва жасусал ритӀана, жалго рацӀцӀадал чагӀи ругеб ххвел гьабун, ГӀисал кӀал таризабизе кӀоларищали хӀалбихьеян. Ккун вачун сардарасда[†] кодове кьун, гьес ГӀисае тамихӀ гьабизе гӀураб гӀайиб-хатӀа балагьизе бокьун букӀиндалха гьезие[+]. 21Гьел жасусаз ГӀисада гьикъана:

– Я, МугӀалим! Нижеда лъала дур рагӀиги вагӀзаги ритӀухъаб букӀин. Гьурмахъ балагьун иш гьабулеб гӀамалги дур гьечӀо, Аллагьасул хӀакъаб нух буго дур малъиги. 22Бице нижеда, къануналда[†] рекъон, къайсарасе[†] магъало кьезе бегьулебищ нижеца яги бегьуларебищ[+]?

23Гьезул хӀилла-макру бичӀчӀун, ГӀисаца абуна:

–[+] 24Цо динар[†] бихьея дида. Лъил суратги хъвай-хъвагӀайги гьалда бугеб?

Къайсарасул бугилан абуна гьез.

25– Гьедин батани, къайсарасулаб къайсарасе кье, Аллагьасулаб Аллагьасе кье, – ян абуна ГӀисаца гьезда[+].

26Гьедин жасусазухъаги бажаричӀо гӀадамал ругеб бакӀалда ГӀисахъа рагӀи бахъизе. Гьесул жавабалъ хӀикмалъизарун, руцӀцӀун чӀана гьел.


Хварал тӀаде рахъинариялъул хӀакъалъулъ

27[•]Цинги ГӀисахъе рачӀана къиямасеб къоялъ хварал тӀаде рахъине рукӀиналде инкар ккун чӀарал саддукеял[†] абулел гӀадамал. Гьез ГӀисада абуна:[+]

28– Я, МугӀалим! Мусаца[†] нилъее бихьизабун буго: цо пуланав чиясул вац хвани, гьесдасан лъимерги нахъе хутӀичӀони, гьесул вацас яче абе жиндирго хварав вацасул лъади, дов хварав вацасул наслу къинчӀого букӀине[+].

29Масала, анкьго вац вукӀун вуго. ЧӀужу ячун хадув, лъимер гьабилалдего хун вуго кӀудияв вац. 30Гьесул чӀужу ячун йиго хадусев вацас, гьевги хун вуго. 31Лъабабилевги хун вуго. Гьедин цо-цоккун хун, анкьавго вацасул рижи лъугьун гьечӀо. 32Ахиралда хун йиго гьезул йикӀарай чӀужуги. 33ХӀасил, гьей анкьго росасул лъадилъун йикӀарай гӀадан къиямасеб къоялъ лъил чӀужулъун йикӀине йигей?

Гьезие жавабалъе ГӀисаца абуна:

34– Дуниялалъул рукъалъул бихьиназ лъудбиги рачуна, руччаби россабазеги уна. 35Амма къиямасеб къоялъ тӀаде рахъун ахираталъул рукъалъе мустахӀикълъаразул я лъудби, я росал рукӀине гьечӀо[+]. 36ТӀокӀалъ хвезеги холаро гьел, малаикзабазда бащалъулелъул гьел ва хваралъуса гьес чӀаголъизарурал Аллагьасул лъималлъунги кколелъул. 37ЦӀа рекӀун бугониги, бухӀунго лъугӀулареб хъархъилъан жинда рагӀанин: «Дун вуго Ибрагьимил[†] Аллагь, ИсхӀакъил[†] Аллагь, Якъубил[†] Аллагь!» – абун БетӀергьанас ахӀулеб гьаракьилан бицунеб бакӀалда, Мусацаги бихьизабулеб буго хварал чӀаголъизе ругилан[+]. 38Аллагь – гьев хваразул Аллагь гуро, чӀагоязул Аллагь вуго, гьесие киналгоги чӀагоял ругелъул.

39Гьебмехалъ цо-цо диниял гӀалимзабаз абуна:

– Я, МугӀалим! ЦӀакъ лъикӀ абуна дуца, – ян. 40ТӀокӀаб лъилниги бахӀарчилъи гӀечӀо ГӀисада щибниги гьикъизе[+].


«Давудил вас гуро МасихӀ»

41[•]Гьес гьезда абуна:

– Давудил[†] вас вугин МасихӀилан[†] щай абулеб[+]? 42Туркабазул Хирияб ТӀехьалда (Забуралда)[†] Давудица жинцаго абулеб бугогури: «ТӀадегӀанав Аллагьас дир БетӀергьанасда абуна: „Дир кваранаб рахъалда гӀодов вукӀа,[+] 43дица дур тушбаби дур хӀатӀал лъураб бакӀалда цере чӀезаризегӀан“». 44Гьедин Давудица жинцаго гьесде жиндир БетӀергьанилан абулеб бугони, Давудил вас кин гьев кколев?


«Диниял гӀалимзабаздаса цӀунун чӀа нуж!»

45ТӀолабго халкъалда рагӀиледухъ абуна ГӀисаца жиндирго муридазда:

46– Воре, гьал диниял гӀалимзабаздаса цӀунун чӀа нуж. Гьезие бокьула халатал гӀабабиги ретӀун хьвадизе, базаркъотӀноб халкъалъ жидеего салам кьезе, синагогабазда[†] жанир киназдасаго церегӀан гӀодор чӀезе ва гьоболлъухъ кванил тӀотӀода нахъа бищунго хӀурматияб бакӀ кквезе[+]. 47Росал хун хутӀарал къоролзабазул боцӀи-рикъзи кванала гьез ва рихьдаего халатал дугӀаби гьарула. Гьеб кинабго цӀикӀкӀун гьабунагӀан гӀасияб букӀине буго гьезие тамихӀ.

#### 21 бетӀер


Къоролалъул садакъаялъул хӀакъалъулъ

1[•]Мукъадасаб Рокъоб садакъаде гӀарац лъолеб бакӀалде бечедал чагӀаз гӀемераб гӀарац рехулеб бихьана ГӀисада[+]. 2Бащдаб капекалъул багьаяб кӀиго пахьул гӀарац гьенибе рехулей цо мискинай къоролайги йихьана гьесда. 3ГӀисаца абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: гьай мискинай къоролалъ киназдасаго цӀикӀкӀун гӀарац кьуна садакъаде. 4Цогидаз садакъа гьабуна жидерго боцӀи-рикъзи тӀокӀлъун, долъин абуни, жиндиего хӀажат букӀаниги, садакъаде кьуна жиндирго бетӀербахъиялъе хутӀун букӀарабщинаб[+].


ГӀисаца бицуна дуниялалда ккезе бугелъул

5[•]Мукъадасаб Рукъалъул[†] хӀакъалъулъ цо-цояз абулеб букӀана, унго, гьалъул къадазулъ лъун ругел ганчӀазул берцинлъи бихьуларищилан, бечедал сайигъатаз гьаб чӀухӀизабун бугеб куцилан. ГӀисаца абуна:

6– Гьаб кинабго нужеда бихьулебщинаб, ганчӀида лъураб гамачӀ хутӀичӀого, кӀалагъоркье чӀварал къоял рачӀине руго[+].

7– Я, МугӀалим! Кида гьеб букӀине бугеб? – ан гьикъана гьез гьесда. – Гьеб къо тӀаде щвеялъул гӀаламат бице нижеда.

8ГӀисаца абуна:

– Воре, къосинаризе гурин нуж! Чанги вукӀине вугелъулха, жив дун вугилан ва ахирзаман щванилан абун вачӀунев чи. Гьезда хадур унге нуж[+]. 9Рагъ-кьалги тунка-гӀусиги гӀемерлъун бугилан рагӀани, гьелдасаги хӀинкъуге нуж. Гьеб цебеккунго лъугьине ккола, амма ахирзаман гьедигӀан хехго тӀаде щоларо.

10Цинги гьес абуна:

– Цо халкъ цоги халкъалде, цо ханлъи цоги ханлъиялде тӀаде кӀанцӀила[+]. 11Кутакалда ракь багъарила, бакӀ-бакӀалда унта-щокълъи баккила, ракъи тӀаде щвела, балагьал рещтӀина ва зобалаздасан чӀахӀиял гӀаламатал загьирлъила[+].

12Гьеб кинабго ккелалде, дун сабаблъун нужеда хадур лъугьина, кквезеги ккун, синагогабазде[†] рачина, суд гьабила,[†] гвандинире рехила, парччахӀзабазда ва наибзабазда цере чӀезарила[+]. 13Гьебмехалъ рес ккела нужее, дир муридал ругилан нугӀлъи гьабизе. 14Кин гьезие жаваб кьелебали цебеккунго ургъел чӀвазе кколареблъиялда ракӀчӀезабе нужеца. 15Щаян абуни, нужеда дандечӀезе ва данде кӀалъазе нужер киналго дагӀбадулазухъа бажарулареб пасихӀлъиги гӀакъиллъиги кьела дица нужее[+]. 16Нужее хилиплъила хӀатта нужер эбел-эмен ва вацал, нужер гӀагарал чагӀи ва гьудулзаби. Цо-цоял чӀвазеги чӀвала нужер. 17Дун сабаблъун киналго гӀадамазда рихина нуж. 18Амма нужер бутӀруздаса цо расги бортизе гьечӀебха[+]. 19Нужерго сабруялдалъун нужерго рухӀал хвасар гьаре.

20[•]Боял рачӀун, Иерусалим сверун ккун бихьараб мехалъ, лъала нужеда гьеб шагьар чӀунтулеб заман гӀагарлъулеб букӀин. 21Гьеле гьебмехалъ мугӀрузде лъута абе Ягьудиялда[†] ругел гӀадамал. Шагьаралда жанир ругелал гьениса къватӀире тӀурун аян абе, шагьаралдаса къватӀирехун ругелал жанирего лъугьунгеян абе. 22Щаян абуни, гьел ругелъул къисас босулел къоял, гьелдалъун ритӀухълъизе бугелъул Илагьиял ТӀухьдузда хъварабщинаб. 23Вай, къинал руччабазе ва каранда хахулел лъимал ругел улбузе букӀинаха дол къояз кӀудияб къварилъи-гӀазаб! ЦӀакъ кӀудияб балагь бачӀина гьеб ракьалде, Аллагьасул ццин рещтӀина гьеб халкъалде![+] 24Хвалчабаз бутӀрул къотӀаралги рукӀина, киналго улкабазде асирлъун рачун аралги рукӀина. Аллагь лъалареб халкъалъул къуват лъугӀараб заман тӀаде щвезегӀан, гьелъ хӀатӀикь мерхьина Иерусалим[+].

25[•]Бакъ-моцӀалъул ва цӀвабзазул гӀаламатал загьирлъила, ракьалдайин абуни, ралъдал хъудиялъ ва карачалабазул кутакаб хъуялъ хӀинкъизарурал халкъал цӀакъго рихха-хочун лъугьина. 26Дуниялалде рещтӀине ругел балагьазухъ ралагьун чӀеялъги хӀинкъиялъги гӀадамал гӀакълуялдаса ина. Щаян абуни, къвакӀарал зобал гьаргьадизе ругелъул. 27Гьебмехалда вихьила накӀкӀул парчаялда тӀад гучалда ва кӀудияб къудраталда ГӀадамил Лъимер[†] вачӀунев[+]. 28Гьел гӀаламатал загьирлъаралго, нуж тӀаде рахъа ва бетӀер эхеде борхун ралагье – нужее тархъанлъилъидал бачӀунеб бугеб.


«Нужеца мисалалъе босе инжиралъул гъветӀ!»

29[•]ГӀисаца гьезие гьадинаб мисал бачана:

– Инжиралъул гъотӀохъ яги цогидал гъутӀбузухъ ралагье нуж. 30Гьел гъутӀби гӀурччинлъун рихьараб мехалъ, нужеда лъалагури рии тӀаде щолеб букӀин. 31Гьелдаго релълъун, гьал дица рицарал гӀаламатал загьирлъараб мехалъ, нужеда лъала Аллагьасул ПарччахӀлъи гӀагарлъулеб букӀин.


«Воре, нуж рорчӀуда чӀа!»

32ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дуниялалда гьаб наслу букӀаго лъугьине буго гьеб кинабго[+]. 33Зобалги ракьалги тӀагӀаниги, дир рагӀаби нахъе хутӀизе руго[+]. 34Воре, гьекъолдун, пасалъун ва магӀишаталъул тӀалаб-агъаз гьабун, ракӀ бицалъизе биччаге, тохлъукьего гьеб къоялъ нужее къор гъезе гурин. 35Гьеб къо тӀаде бачӀине бугелъул тӀолабго гьаб ракьалда тӀад бугеб кинабго махлукъаталде! 36Гьединлъидал рорчӀуда чӀа! Кинабго гьеб ккезе бугелдаса хвасарлъизеги ва къиямасеб къоялъ ГӀадамил Лъимада цере чӀезе кӀвезеги кидаго гьари-дугӀаялда рукӀа[+].

37Гьел къоязда Мукъадасаб Рокъове вагӀза-насихӀат гьабизе вачӀунаан ГӀиса. Сордо базе гьев Зайтуналъул магӀарде тӀадвуссунаан[+]. 38Щибаб къоялъ радалго бачӀунаан Мукъадасаб Рокъобе гьесухъ гӀенеккизе халкъ.

#### 22 бетӀер


Ягьуда Искариот ГӀисае хилиплъула

1[•]Жинда Пасхаян[†] цӀар лъураб РеччичӀел Панкъазул Байрам гӀагарлъулеб букӀана[+]. 2ЧӀахӀиял кашишзабиги[†] диниял гӀалимзабиги[†] ургъулел рукӀана ГӀиса тӀагӀинавизе санагӀат ккелародайилан, амма халкъалъукьаги хӀинкъулел рукӀана гьел. 3Дов анцӀила кӀигоясул цояв, Искариотин тӀокӀцӀар бугев Ягьудал рекӀелъе илбис лъугьана[+]. 4ЧӀахӀиял кашишзабаздаги Мукъадасаб Рукъ[†] цӀунулел рагъухъабазул бутӀруздаги аскӀове ун, гьезулгун къотӀи-къай[†] гьабуна ГӀиса гьезул кверде кьезе. 5Гьел рохана ва гьесие гӀарац кьезе къотӀи гьабуна. 6Ягьуда гьелда разилъана. Цинги гьес балагьулеб букӀана гӀадамал гьечӀеб бакӀалда ГӀиса гьезул кверде кьезе санагӀалъи бугеб заман[+].


Пасхаялъул квен

7[•]РеччичӀел панкъал режулеб ва къурбаналъе пасхаялъул кьегӀер хъолеб къо тӀаде щвана[+]. 8ГӀисаца Пётридаги Иоаннидаги абуна, нилъеего пасхаялъул квен хӀадур гьабизе аян. 9Киб нижеца гьеб гьабизе дуе бокьун бугебилан гьикъана гьез ГӀисада. 10ГӀисаца гьезда абуна:

– Балагьея, шагьаралде жанире лъугьараб мехалъ, лъадал гӀеретӀги цӀун вачӀунев цо чи ватила нужеда. Гьев жаниве лъугьараб рокъоре а нужги гьесда хадур. 11Цинги нужеца рукъалъул бетӀергьанасда абе: «МугӀалимасе лъазе бокьун буго жиндирго муридалгун цадахъ пасхаялъул квание рукъ киб бугебали». 12Гьес нужеда бихьизабила цо гӀатӀидаб къачӀараб тӀасарукъ. Гьеле гьениб хӀадуре нужеца квен.

13Шагьаралде щведал, ГӀисаца абухъе тӀубана гьез иш. Цинги пасхаялъул квенги хӀадур гьабуна. 14[•]Къаси кванил ригь щвараб мехалъ, вачӀун ГӀиса кваназе гӀодов чӀана, гьесда аскӀов вукӀана анцӀила кӀиявго чапарги.[†] 15ГӀисаца гьезда абуна:

– Дица гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккелалде гьаб Пасхаялъул квен нужеда цадахъ кваназе цӀакъ гӀащикълъун вукӀана дун. 16Дица нужеда абулеб буго: Аллагьасул ПарччахӀлъиялда ахирисеб пасхаялъул байрам тӀобитӀизегӀан тӀокӀаб кваназе гьечӀо дица гьеб[+].

17Цинги гьес, чагъиралъул цӀураб щурунги босун, тӀаде дугӀаги гьабун, абуна:

– Ма, нужедаго гьоркьоб бикье гьаб. 18Дица нужеда абулеб буго: Аллагьасул ПарччахӀлъи рещтӀинегӀан гьанжеялдаса нахъе тӀокӀаб гьекъезе гьечӀо дица гьаб цӀолбол цӀцӀураб жа.

19Цо чедги кодобе босун, тӀаде дугӀаги гьабун, гьезухъе кьолаго ГӀисаца абуна:

– Гьаб буго нужее гӀоло къурбанлъулеб дир черх. Дунги ракӀалде щун, нужецаги гьабе гьадин[+].

20Кванан рахъараб мехалъ, додинго щурунги кодобе босун, ГӀисаца абуна:

– Гьаб буго нужее гӀоло тӀолеб дир би – ЦӀияб КъотӀи[†] щулалъиялъе тӀолеб би[+]. 21Амма дида цадахъ гьаб кванде квер бегьана дие хилиплъизе вугев чиясги[+]. 22Гьедин ГӀадамил Лъимер[†] жиндирго къадаралде щвела, амма гьесие хилиплъарасдеги балагь бачӀина[+].

23Гьел цоцаздехун гаргадизе лъугьана: щивдай гьевилан, лъицадай гьеб гьабизехъин бугебилан.


«Бищунго кӀудиявлъун щив кколев?»

24[•]Цоги гьезда гьоркьоб дагӀба-къец ккана жидеда гьоркьов бищунго кӀудиявлъун щивдай кколаян. 25ГӀисаца гьезда абуна:

– ПарччахӀзабаз халкъазе ханлъи гьабула, гӀадамазги гьел кверщелчагӀи рикӀкӀуна лъикӀлъи гьабулел чагӀилъун. 26Амма нужеда гьоркьоб гьедин букӀине бегьуларо: нужер бищунго кӀудияв чӀа бищунго гьитӀинав вугев гӀадин, кверщел бугевги чӀа цогидазе хъулухъалъе[+]. 27Щив кӀудиявлъун рикӀкӀунев: кваналев вугев чийищ яги кваналезе хъулухъалъе чӀарав чийищ? Кваналев вугев чи гурищ? Гьале дун гьанив нужее хъулухъалъе чӀун вуго[+]. 28Нужни дида цадахъ къо хӀехьарал чагӀи руго[+]. 29Гьединлъидал дир Инсуца дие ирсалъе кьураб ПарччахӀлъи дица нужееги ирсалъе толеб буго[+]. 30Дир ПарччахӀлъиялда нужги дида цадахъ квана-гьекъолел рукӀине руго ва Исраилил анцӀила кӀиябго наслуялъе суд гьабизе тахазда тӀад гӀодорги чӀезе руго[+].


«Дуца дидаса инкар гьабила»

31[•]Симон! Симон! Ворегиха! Илбисалъ гьарана нуж цӀалкӀизе риччайилан, цӀалкӀица кколелги кколарелги ролъул мугьал ратӀа гьарулеб гӀадин. 32Дица дуе дугӀа гьабуна мун иманалдаса ватӀалъунгутӀизе, цинги дида аскӀове тӀадвуссараб мехалъ, дурго вацазул ракӀбатизабе[+].

33Пётрица гьесда абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Дуда цадахъ туснахъалде инеги хвезеги хӀадурав вуго дун[+].

34Амма ГӀисаца гьесда абуна:

– Дица дуда абулеб буго, Пётр: радакье хӀелеко бахъиналде дуца лъабцӀулго абила дун дуда лъаларилан.


ГӀисаца хӀадурлъейилан абула

35ГӀисаца гьезда абуна:

– Я гӀарац лъун таргьа босичӀого, я къайи лъун къвачӀа босичӀого, я хисун ретӀине хьитал росичӀого дица нуж ритӀараб мехалъ, сундулниги къварилъи букӀанищ нужее?

БукӀинчӀилан жаваб кьуна гьез[+].

36Гьес гьезда абуна:

– Гьанже гӀарцул таргьа бугес гьебги цадахъ босе, гьединго къвачӀаги босе. Хвалчен гьечӀес, чухъа-гужгатги бичун, гьеб босизе санагӀат гьабе. 37Дица нужеда абулеб буго: «Гьев такъсирчилъун рикӀкӀина», – ян Илагьиял ТӀухьдузда дир хӀакъалъулъ хъван букӀарабги тӀубазе буго, дир рахъалъ букӀараб кинабго гьанже тӀубазехъин бугелъул.

38– Я, БетӀерчӀахъад! Гьале, кӀиго хвалчен буго гьаниб, – ан абуна гьез.

– ГӀела, – ян абуна ГӀисаца гьезда.


Зайтуналъул магӀарда ГӀиса Аллагьасде гьардола

39[•]Цинги гьениса къватӀиве вахъун, кидаго гӀадин, Зайтуналъул магӀарде ана гьев, муридалги рахъана гьесда хадур. 40Доре щведал, ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьари-дугӀаялде русса, нужго къосинарунгутӀизе[+].

41Рехараб гамачӀ щолеб манзилалъ гьездаса рикӀкӀадегӀанги ун, суждаялдаги чӀун, дугӀа гьабизе лъугьана ГӀиса. 42-44Гьес абулеб букӀана:

– Я, дир Эмен, дур хӀукму бугеб батани, гьеб хвалил лълъар гьекъезабуге дида. Амма дие бокьухъе гуреб, дуего бокьухъе букӀине биччанте.[*][+][+]

45ДугӀаги лъугӀизабун, муридазда аскӀове щведал, пашманлъиялъ тату хун, кьижун ратана ГӀисада гьел.

46– Щай нуж кьижарал? – ан абуна гьес. – ТӀаде рахъа ва гьари-дугӀаялде русса, нужго къосинарунгутӀизе.


ГӀиса ккун вачун уна

47[•]ГӀисаца гьедин абулаго, гьале тӀаде щвана гӀемераб халкъ, ва цеве-цеве вукӀана дол анцӀила кӀигояздасан цояв Ягьуда абулев чиги. ГӀисада убач гьабизе аскӀовегӀан вачӀана гьев[+]. 48ГӀисаца гьесда абуна:

– Ягьуда! Убачги гьабунищ дуца ГӀадамил Лъимер тушбабазухъе кьолев вугев?

49Гьениб ккезехъин бугеб иш бихьидал, сверухъ рукӀараз ГӀисада абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Хвалчаби рахъилищ? – ан[+]. 50Гьезул цояс хвалчен кьабун кӀудияв кашишасул цо рагьтӀателасул кваранаб гӀин къотӀана.

51– ГӀела! Те! – ян абуна гьезда ГӀисаца ва, квер хъван, дов рагьтӀателасул гӀин сахлъизабуна.

52Жинда хадур рачӀарал чӀахӀиял кашишзабаздаги, Мукъадасаб Рукъ цӀунулел рагъухъабазул бутӀруздаги, чӀухӀби-хӀакимзабаздаги ГӀисаца абуна:

– Хвалчабигун, тӀилалгун, хъачагъ кквезе рачӀунел кинигин, рачӀун руго нуж дун вачине. 53Щибаб къоялъ нужеда цеве Мукъадасав Рокъов вукӀунаангури дун, гьениб диде квер борхичӀо нужеца. Амма гьанже нужер заман бачӀун буго, бецӀаб къуваталъухъе[*] кверщел щун буго[+].


Пётрица ГӀисадаса инкар гьабула

54[•]Ккун вачун гьез ГӀиса кӀудияв кашишасул бакӀалде щвезавуна. Нахъа-нахъа чӀун гьезда хадув вачӀунев вукӀана Пётрги. 55Гьеб минаялъул азбар бакьулъ цӀаги бакун, сверухъ гӀодор чӀана рагъухъаби. Гьезда гьоркьов Пётрги вукӀана. 56ЦӀадухъ гьев вихьидал, гьесухъ ялагьунги чӀун, цо гъаравашалъ абуна гьавги досда цадахъ вукӀанилан. 57Пётрица, нагӀадала ккун, абуна:

– Дида лъаларо, яц, гьев.

58Гьелдаса гӀемер мех иналдего, цоги чиясги абуна, гьев вихьидал, мунги дозул чи вугилан. Пётрица абуна:

– Гуро, гьудул.

59СагӀатгӀан заман индал, цоги чияс цӀакъ ракӀчӀун абуна:

– Гьав хӀакъикъаталдаги досда цадахъ вукӀарав чи вуго, Галилеялдасалъидалха[†] гьавги, – ян.

60Амма Пётрица абуна:

– Дуца бицунеб жо щиб, гьудул?

ГьебсагӀат хӀелеко гӀегӀедизе лъугьана. 61Гьебмехалъ гьесдехун вуссун Пётрихъ валагьана ТӀадегӀанав ГӀиса, ва Пётрида ракӀалде щвана хӀелеко бахъиналде лъабцӀул дуца жиндаса инкар гьабилилан[†] ТӀадегӀанав ГӀисаца жиндаго абун рукӀарал рагӀаби[+]. 62КъватӀиве ун гӀек-гӀекиялда гӀодана Пётр.


ГӀиса тӀадегӀанаб судалда цеве чӀезавула

63[•]ГӀиса цӀунун рукӀарал гӀадамаз гьев къабихӀ гьавулев вукӀана, гьесда кьабулеб букӀана. 64Беразда чӀортоги бухьун абулаан, мун авараг ватани, лъица кьабурабали бицейилан. 65Цогидалги къабихӀал-инжитал рагӀаби гӀемер абуна ГӀисада гьез.

66[•]Дуниял рогьараб мехалъ, халкъалъул чӀухӀби-хӀакимзабиги, кӀудиял кашишзабиги, диниял гӀалимзабиги данделъана гьенире, ГӀисаги вачун вачӀана суд гьабулеб рокъове.

67– Бице, мун МасихӀищ?[†] – ан гьикъана ГӀисада.

68Гьес абуна:

– Дица жаваб кьуниги, нуж божиларо. Дица суал кьуни, нужеца жавабги кьеларо. 69Гьанжеялдаса нахъе ГӀадамил Лъимер гӀодов чӀезе вуго Къудратав Аллагьасул кваранаб рахъалда[+].

70Киназго гьикъана:

– Гьедин батани, мун Аллагьасул Васищха?

ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужецаго абулеб бугогури дун гьев вугилан.

71Гьез абуна:

– Цоги нугӀзал щай нилъее. Гьасул жиндирго кӀалдисан рачӀарал рагӀаби рагӀанагури нилъеда[+].

#### 23 бетӀер


ГӀиса Пилатида цеве чӀезавула

1[•]Гьел киналго, ГӀисаги вачун, рахъун Пилатихъе ана[+]. 2Гьениб гьез ГӀисаде гӀайиб гӀунтӀизабулеб букӀана, жидер халкъ дандечӀеялде гьусулев ва къайсарасе[†] магъало кьогеянги жив МасихӀ-ПарччахӀ[†] вугиланги абулев ватанин гьевилан[+].

3Пилатица ГӀисада гьикъана:

– Мунищха кколев жугьутӀазул ПарччахӀ?

ГӀисаца жаваб кьуна:

– Дуца абулеб бугоха гьедин[+].

4ЧӀахӀиял кашишзабаздаги[†] халкъалдаги Пилатица абуна гьав чиясе тамихӀ гьабизе гӀураб гӀайиб жинда батулеб гьечӀилан[+]. 5Амма гьез тӀаса ричӀичӀого абулеб букӀана гьес халкъ багъа-бачаризабулеб бугин, тӀолабго Ягьудиялдаго,[†] хӀатта Галилеялдаса[†] бахъараб гьанибе щвезегӀан, гьес жиндирго насихӀат гьабулеб букӀанин.

6Галилеялъул цӀар бахъулеб рагӀидал, Пилатица гьикъана Галилеялдасацин гурищ гьав чийилан. 7Гьеродил[†] вилаяталдаса вукӀин лъайдал, Пилатица ГӀиса витӀана гьел къоязда Иерусалималде вачӀун вукӀарав Гьеродихъе[+]. 8ГӀиса вихьаравго, Гьерод цӀакъ вохана. Цебего бокьун букӀана гьесие ГӀиса вихьизе, гӀемерал харбал рагӀулел рукӀиндалха гьесул хӀакъалъулъ. Цо хӀикмат жиндаги бихьизабилародаян хьулги букӀана Гьеродил[+]. 9Гьеродица гӀемерал суалал кьуна ГӀисае, амма гьес цонигиялъе жавабцин кьечӀо. 10Гьенир рахъун чӀун чӀахӀиял кашишзабазги диниял гӀалимзабазги гӀасилъун-ццидахун ГӀисаде гӀайибал гӀунтӀизарулел рукӀана. 11Гьеродицаги гьесул рагъухъабазги ГӀиса гӀад-хочӀие гьавун, инжит-хӀакъир гьавун чӀухӀараб ретӀел ретӀана гьесда ва тӀадвуссун Пилатихъе витӀана. 12Цебеккун цоцазда гьоркьоб тушманлъи букӀарал Гьеродги Пилатги гьеб къоялдаса нахъе гьудулзабилъун лъугьана.

13[•]ЧӀахӀиял кашишзабиги, чӀухӀби-хӀакимзабиги, цогидал гӀадамалги ахӀун, Пилатица гьезда абуна:

14– Гьас халкъ дандечӀеялде гьусулеб бугилан вачун вачӀун вуго нужеца гьав чи дихъе. Гьале дица нужги ралагьун цӀех-рех гьабидал, дида гьав чиясда батичӀо нужеца гьасде гӀунтӀизарурал гӀайибазул цонигияб. 15Гьеродидаги батичӀо, гьединлъидал дос гьав тӀадвуссун нилъехъе витӀун вачӀана. ЧӀвазе къотӀизе[†] гӀураб цониги такъсирги гьас гьабун гьечӀо. 16ЦӀалацаги вацӀун, нахъе виччала дица гьав.

17-18Амма халкъалъ цо кӀалдисан гӀадин ахӀулеб букӀана:

– Гьев чӀвазе витӀе! Барабба кье нижехъе! – ян.

19Барабба вукӀана, шагьаралда цо питнаялда гӀахьаллъиялъул ва чи чӀваялъул такъсир тӀад чӀун, гвандинив тӀамун вугев чи. 20ГӀиса нахъе виччазе бокьун нахъеги халкъалдехун кӀалъана Пилат.

21Амма гӀадамал ахӀдезе лъугьана:

– Хъанчида вазе витӀе гьев! Хъанчида вазе витӀе! – ян.

22Лъабабизеги абуна Пилатица гьезда:

– Гьас гьабураб квешлъи щиб? ЧӀвазе гӀураб гӀайиб батичӀо дида гьасул. Гьединлъидал, цӀалацаги вацӀун, нахъе виччала.

23Амма, кутакаб ахӀи-хӀур багъаризабун, тӀадчӀун гӀадамаз гьарулеб букӀана ГӀиса хъанчида вазе витӀейилан, ва гьезул ахӀи-хӀур бергьана. 24Пилатица хӀукму гьабуна гьезул гьари къабул гьабизе: 25питнаялда гӀахьаллъанилан ва чи чӀванилан гвандиниве рехун вукӀарав чиги, гӀадамазул гьариялда рекъон, къватӀиве виччан, ГӀиса гьезул ихтияралде кьуна.


ГӀиса хъанчида вала

26[•]Гьев вачун унаго, гьесда хадуб хъанч баччизабуна хуриса вачӀунев вукӀун данде ккарав Киренеялдаса цо Симон абулев чиясда. 27ЦӀакъ гӀемераб халкъ букӀана ГӀисада хадуб бачӀунеб, хасго руччаби рукӀана гӀодилел ва магӀаби гьарулел. 28Нахъвуссун гьезухъги валагьун, ГӀисаца абуна:

– Я, Иерусалималъул руччаби! Нуж дихъ гӀодуге! Нуж гӀоде нужехъго ва нужер лъималазухъ. 29«Чехь къинлъун лъимер гьабичӀел, керен кьун гьеб хахизабичӀел руччаби гьардарал гурищ!» – ан нужеца абулел къоял рачӀине руго[+]. 30ТӀаде рортун ниж гъоркь ккезареян мугӀрузда гьардела гӀадамал гьебмехалъ, щущан ун ниж щинкӀизареян гохӀазда гьардела[+]. 31ГӀурччинаб гъветӀалъе гьадинал ишал гьарулел ругони, – бакъвараб гъотӀое щибдай гьабила![†]

32КӀиго хъачагъги вукӀана гьесда цадахъ тамихӀалъе вачун унев. 33«Гвангвара» абулеб бакӀалде щведал, ГӀиса хъанчида вана; цояв кваранаб рахъалда, цогидавги квегӀаб рахъалда – дов кӀиявго хъачагъги вана хъанчида. 34ГӀисаца абуна:

– Я, дир Эмен! Гьазда тӀасалъугьа мун. Жидецаго гьабулеб бугеб жо гьазда лъалеб гьечӀо, – ян.

Рагъухъаби рукӀана, можоро тӀамун, гьасул ретӀел жидедаго гьоркьоб бикьулел[+]. 35Халкъ балагьун чӀун букӀана. ЧӀухӀби-хӀакимзаби гьасда тӀад релъанхъулел рукӀана:

– Аллагьас тӀаса вищарав МасихӀ вугев ватани, живго хвасар гьавеян абе, цогидал хвасар гьарулин досилан абулеб букӀанин[+].

36Рагъухъабазги гӀад-хочӀ гьавулев вукӀана гьев. АскӀоре ун, цӀекӀаб чагъир бегьулеб букӀана гьесухъе.

37– Мун жугьутӀазул парччахӀ ватани, мунго хвасар гьаве! – ян абулеб букӀана.

38«Гьав вуго жугьутӀазул парччахӀ» абун греказул, румазул ва жугьутӀазул мацӀалъ тӀад хъвараб хъарщиги букӀана гьесул бетӀералда тӀадехун хӀобода чӀван.

39Гьесда цадахъ хъанчида варав цо хъачагъас ГӀиса инжит-къабихӀ гьавулев вукӀана:

– Мун МасихӀ гурищ? Гьаха, мунгоги нижги хвасар гьаре, – ян.

40Цогидав хъачагъас, досул кӀал къазабун, абуна:

– Мун АллагьасукьагӀагийищ хӀинкъуларев? Дуеги гьебго тамихӀлъидал бугеб! 41Нилъее тамихӀ битӀун гьабулеб буго, нилъеца гьабуралда рекъон къотӀун бугелъул нилъее судги. Амма гьас щибго квешлъи гьабичӀо[+].

42ГӀисадехун гьес абуна:

– Я, ГӀиса, ПарччахӀлъун мун вачӀараб мехалъ, дунги ракӀалде щва дуда, – ян.

43ГӀисаца гьесда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: жакъаго дида аскӀов алжаналъувин мун вукӀине вугев!


ГӀисал рухӀ босун уна

44[•]Къалъулеб гӀужалда бакъ ккуна. Къалъудаса лъабго сагӀат инегӀан тӀолабго дуниял бецӀлъана. 45Мукъадасаб Рукъалъул[†] бищунго хирияб рокъоб бигъун букӀараб пардав бакьулъа бихъун ана[+]. 46Цо гучаб гьаракь гьабун ахӀана ГӀисаца:

– Я, дир Эмен! Дуда кодобе кьолеб буго дица дирго рухӀ!

Гьедин абун хадуб гьесул рухӀ босун ана[+].

47Гьеб бихьарав Мукъадасаб Рукъ цӀунулел рагъухъабазул нусилбетӀерас, Аллагьасе рецц гьабун, абуна:

– ХӀакъикъаталдаги вацӀцӀадав чи вукӀун вуго гьав.

48Гьеб киналъухъго балагьизе бачӀун букӀараб тӀолабго халкъги, гьениб ккараб жо бихьидал, бухулаго керенгун, тӀадбуссун ана[+]. 49ГӀиса лъалев вукӀарал киналго гӀадамалги Галилеялдаса рахъарал гьесда цадахъ рукӀарал руччабиги нахъегӀан чӀун ралагьун рукӀана[+].


ГӀиса хабалъ вукъула

50-51[•]Гьале Ягьудиялъул Ариматея шагьаралдаса Аллагьасул ПарччахӀлъиялде хьул лъурав Юсуп[†] абулев цо лъикӀав ва ритӀухъав чи (тӀадегӀанаб судалда[†] гьоркьове унев вукӀаниги, гьев разилъун вукӀинчӀо гьелъ гьабураб хӀукмуялдаги гьеб тӀубазабиялдаги), – 52Пилатихъе ана ГӀисал жаназа кьеян гьаризе. 53Хъанчидаса бахъун, хӀебтил мусрудулъги жемун, кьурулъ бикӀун хӀадурун букӀараб жеги щивниги чи лъечӀеб хабалазул нохъода букъула гьесул жаназа.

54Гьеб букӀана рузман къо, тӀаде щолеб букӀана шамат[†] сордо. 55Галилеялдаса рахъарал ГӀисада цадахъ рукӀарал руччабиги ана Юсупида хадур ва гьездаги бихьана гьеб хобги хабалъ гьев лъураб куцги. 56Цинги тӀадруссун рокъоре щведал, ГӀисал мусруялда бахине махӀгьуинаб нах хӀадурана гьез. Къануналда[†] рекъон, шамат къоялъ парахат чӀана[+].

#### 24 бетӀер


ГӀиса хабалъ ватичӀо

1[•]Анкьил тӀоцебесеб къоялъ, цӀакъ цудунго рахъун ва цебеккунго хӀадурун букӀараб махӀгьуинаб нахги босун, гьел руччаби ГӀисал хабаде ана. 2Нохъодул хобалъул кӀалтӀа букӀараб гамачӀ нахъе гиризабун батана гьезда. 3Жанире лъугьиндал, ТӀадегӀанав ГӀисал жаназаги батичӀо. 4Гьелда хӀикмалъун, хаган гьел рукӀаго, гьале гьезда цеве чӀана цӀакъго кенчӀолел гӀабаби ретӀарав кӀиго чи[+]. 5ХӀинкъуца холаго, руччаби бутӀрул гӀодоре къулун чӀедал, доз гьазда абуна:

– Хваразда гьоркьов щай нужеца чӀагояв чи валагьулев? 6Гьев гьанив гьечӀо. Гьев хваралъуса вахъана. РакӀалда бугищ Галилеялда[†] вугеб мехалъго ГӀисаца нужеда абулеб букӀараб: 7ГӀадамил Лъимералъе[†] къадар бугин гьев мунапикъзабазул кверде кьезе, хъанчида ван хвезавизе ва хун лъабабилеб къоялъ чӀаголъизеги[+].

8ГӀисаца абун рукӀарал гьел рагӀаби ракӀалде щвана руччабазда[+]. 9Хабалалъа тӀадруссун щведал, гьез гьеб хабар бицана ГӀисал анцӀила цо чапарасдаги[†] ва киналго цогидал муридаздаги. 10Гьел руччаби рукӀана: Магдалаялдаса Марямги, Иоаннаги, Якъубил[†] эбел Марямги ва цогидалги – гьезин бицараб гьеб чапарзабазда[+]. 11Чапарзабазда ккана гьез гӀантал жал рицунел ругилан, ва руччабазда гьал божичӀо[+]. 12Амма Пётр гьебсагӀатго векерун ана хабалалъе. Жаниве къулун валагьидал, хӀебтил мусру гурони, щибниги батичӀо гьесда гьениб ва хӀикмалъун тӀадвуссун вачӀана.


КӀиго муридасдаги вихьула ГӀиса

13[•]Гьебго къоялъ ГӀисал кӀиго мурид унев вукӀана Иерусалималдаса анцӀила цо километралъ рикӀкӀад бугеб Эммаус абулеб росулъе. 14Кинабго лъугьа-бахъаралъул бицунеб букӀана гьез. 15Гаргадулел, дагӀбадулел гьел рукӀаго, вачӀун ГӀиса гьезда цадахъ вилълъине лъугьана. 16Амма гьезда цебе пардав лъугьун букӀана, гьединлъидал ГӀиса гьезда лъачӀо[+]. 17Гьес гьикъана гьезда:

– Сундул бицунаго нуж рачӀунел ругел?

Пашманго рачӀунел рукӀарал гьел кӀиялго лъалхъана. 18Гьезда гьоркьоса Клеопа абун цӀар бугес абуна:

– Гьал къоязда Иерусалималде рачӀаразда гьоркьов цохӀо мун ватила гьениб ккараб ишалъул хӀакъалъулъ рагӀичӀев чи[+].

19– Сундул хӀакъалъулъ? – ан гьикъана гьес.

– Назареталдаса ГӀисал хӀакъалъулъ, – ан абуна гьез. – Гьев вукӀана Аллагьасдаги тӀолабго халкъалдаги жиндир ишазулги рагӀулги хӀалкӀолъи бихьарав авараг. 20Цинги нилъер чӀахӀиял кашишзабазги[†] чӀухӀби-хӀакимзабазги гьесие чӀвазе къотӀизе[†] хӀукму гьабизабуна, ва гьев хъанчида вазе витӀана[+]. 21Вай, нижерни хьул букӀана гьев Исраилил халкъ тархъан гьабизе вачӀарав чи ватилилан. Амма гьелдалъун лъугӀичӀо иш: гьале лъабабилеб къо буго гьеб лъугьа-бахъин ккаралдаса. 22Нижер цо-цо руччабаз бицараб хабаралъ хагазарун руго ниж. Жакъа радал цудунго рахъун ГӀисал хабаде ун рукӀана гьел. 23Амма гьезда хабалъ ГӀисал жаназа батун гьечӀо. Зодисан рещтӀун гьенир ратарал малаикзабаз гьев чӀаго вугин абунин жидедаян бицине рачӀана гьел руччаби. 24Цо-цо нижералги ун рукӀана хабатӀе, ва руччабазда батухъе батун буго гьездаги хоб. Амма гьев живго вихьун гьечӀо.

25Гьес гьезда абуна:

– Аварагзабаз цебеккунго киналъулго хӀакъалъулъ бицун бугониги, гьелда божизе гӀураб гӀакълуги гьечӀел ракӀалги хӀинцал гӀадамал руго нуж! 26Гьединаб гӀазаб-гӀакъуба гурищ МасихӀица[†] хӀехьезе кколеб букӀараб, гьедин гурищ МасихӀ машгьурлъизе кколев вукӀарав[+]?

27Мусадасан[†] байбихьун цогидал аварагзабиги ракӀалде щвезарун, МасихӀил хӀакъалъулъ Илагьияб ТӀехьалда хъван бугебщинаб жо бичӀчӀизабуна гьес гьазда[+]. 28Гьанже гьел доб росулъе гӀагарлъулел рукӀана. Жив дагьавги цевехун ине кколеб ххвел гьабуна гьес. 29Бакъги щинкӀулеб бугин, сордоги тӀаде щолеб бугин, жидеда цадахъ чӀайилан тӀаделъана гьел гьесде. Разилъун гьезда цадахъ рокъове жаниве лъугьана ГӀиса. 30Гьенир кваназе байбихьидал, гьес, тӀаде дугӀаги гьабун, бекун чед кьуна гьезухъе[+]. 31Гьебмехалъ борхун ана гьезда цебе букӀараб пардав, ва гьезда ГӀиса лъана. ГьебсагӀат ГӀиса гьезда вихьуларевлъун лъугьана. 32Гьез цинги цоцазда абуна:

– Нухда нилъгун кӀалъалев ва Илагьияб ТӀехьалда бугеб хабар бичӀчӀизабулев гьев вукӀараб мехалъго бухӀулеб-бухӀулеб букӀинчӀищ нилъер ракӀ? – абун.

33Рахъун гьебсагӀатго Иерусалималде тӀадруссун ана гьел. Гьенир ратана анцӀила цо чапарги гьезда цадахъ рукӀаралги. 34Гьез бицунеб бугоан хӀакъикъаталдаги ТӀадегӀанав ГӀиса чӀаголъун вугин ва Симонида гьев вихьунги вугин[+]. 35Гьазги бицана нухда жидеда цадахъ вачӀиналъулги, кванда нахъа бекун чед кьураб мехалъ, жидеда ГӀиса лъараб куцалъулги хӀакъалъулъ.


Цогидал чапарзабаздаги вихьана ГӀиса

36[•]Гьелъул бицунел гьел рукӀаго, тӀаде вачӀун, ракълида хутӀагийилан саламги кьун, рукъ бакьулъ вахъун чӀана ГӀиса. 37ХӀинкъун, хӀал хисун ругел гьезда ракӀалде ккана хваразул рухӀ бугин гьебилан[+].

38ГӀисаца гьезда абуна:

– Щай нуж рихха-хочулел? Щай нуж щакдарулел? 39Гьанире ралагье: гьале дир кверал, гьале дир хӀатӀал. Дун вуго нужеда цеве вахъун чӀун. Квер хъван хал гьабе нужецаго. Хваразул рухӀалъул рукьбиги рукьбузда гьанги букӀунебищ? Дир черхалда бихьулеб бугогури нужеда гьеб[+].

40Гьединги абун, жиндирго квералги хӀатӀалги рихьизаруна ГӀисаца гьезда. 41Рохиялъ хаган, хӀикмалъун, божизе захӀмалъун гьел ругеб мехалъ, цо щибниги кваназе жо гьечӀищ гьанибилан гьикъана ГӀисаца[+]. 42Гьез ГӀисахъе бегьана бежараб ччугӀил кесек. 43Босун, гьалги ралагьун, квана ГӀисаца гьеб. 44ГӀисаца гьезда абуна:

– Мусал къануналдаги[†] цогидал аварагзабазул тӀухьдуздагун Туркабазул Хирияб ТӀехьалдаги дир хӀакъалъулъ хъван бугебщинаб ритӀухълъана. Гьедин ккезе бугилан бицун букӀана нужеда цадахъ вугеб мехалъ дица.

45Илагьияб ТӀехьалда хъван бугебаб бичӀчӀуледухъ, гьезул ракӀал кантӀизаруна ГӀисаца цинги[+].

46-47Гьес абуна:

– ХӀасил, Илагьияб ТӀехьалда хъван буго – МасихӀица гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккезе бугилан, хун лъабабилеб къоялъ гьев чӀаголъизе вугилан ва Иерусалималдасан байбихьун киналго халкъазда, мунагьал чурулев Аллагьасде руссайилан, гьесул вакилзабилъун лъугьун, лъазабизеги бугилан[+]. 48Гьелъие нугӀзал руго нуж[+]. 49Дир Инсуца нужее рагӀи кьун букӀарабги битӀизе буго дица нужехъе. ТӀасан бачӀараб хӀалкӀолъиялъ къвалбазегӀан шагьаралда чӀа нуж[+].


ГӀиса зобалазде восун уна

50[•]Иерусалималдаса Бетаниялде рачана ГӀисаца гьел. Квералги зодирехун ритӀун, баркат лъегиян дугӀа гьабуна гьезие ГӀисаца[+]. 51ДугӀа гьабулаго дагьа-дагьавккун гьездаса рикӀкӀалъизе лъугьана ва зобалазде восун ана. 52Гьесие суждаги гьабун, рохуца холаго Иерусалималде тӀадруссана гьел[+]. 53Цинги, кидаго Мукъадасаб Рокъор чӀун, Аллагьасе рецц гьабулеб букӀана гьез[+].

### Иоанн

#### Иоанн

Иоанн


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


#### ЦеберагӀи


Иоанница бицараб Рохалил хабар

«Иоанница бицараб Рохалил хабар» хъван буго нилъер эраялъул I гӀасруялъул ахиралда яги II гӀасруялъул авалалда. Гьеб хъван батизе бегьула ГӀисал тӀоцересел чапарзабазул цоявлъун кколев Иоаннил ракӀалдещвеяздаса пайдаги босун. Гьес бицунеб буго ГӀиса вукӀин Аллагьасул абадияб РагӀилъун. Абулеб буго гьеб РагӀи «инсанлъун лъугьанин, баркаталъул ва хӀакъабщиналъул цӀурав инсанлъун лъугьун, нижеда цадахъ чӀанин».

«ГӀиса Аллагьасул Вас вукӀиналде нужеца иман лъезе бокьун ва гьелдалъун нужее абадияб гӀумру насиблъизе бокьун» хъванин гьабилан бицунеб буго гьениб.

«Иоанница бицараб Рохалил хабаралда» нужеца цӀалила ГӀисаца рихьизарурал мугӀжизатазул хӀакъалъулъги. Аллагьас гьесие гьеб гьунар кьуна гӀадамал мунагьалдаса ва хвалдаса хвасар гьаризеги абадияб гӀумруялде рачинеги витӀарав жиндир Вас гьев вукӀин бихьизабизе. Гьенир руго ГӀисаца гьарурал гӀемерал насихӀатал. Бицунеб буго цо-цо гӀадамал гьесухъ гӀенекканилан, цо-цояз гьесде мугъ реханин ва тушбабилъун лъугьанин. 13-17 бутӀрузда кьун буго ГӀисаца жиндирго муридазе гьабураб ахирисеб кӀудияб насихӀат. Гьелдаса хадуб хъван буго ГӀиса чӀвазе хӀукму къотӀиялъул, хъанчида ван хвезавиялъул ва хваралъуса вахъиналъул хӀакъалъулъ.

#### 1 бетӀер


Байбихьи

1Бищунго цебе букӀана РагӀи. РагӀи Аллагьасда аскӀоб букӀана. РагӀи букӀана Аллагьлъунги[+]. 2Бищунго цебе гьеб Аллагьасда аскӀоб букӀана. 3Гьеб РагӀудалъун бижана кинабго. Бижарабщиналъул щибниги бижичӀо гьеб гьечӀого[+]. 4Гьелъулъ букӀана чӀаголъи. Гьеб чӀаголъи букӀана гӀадамазе Нурлъун[+]. 5Гьеб Нур бецӀлъуда кунчӀун буго, бецӀлъиялда гьеб Нур киданиги къезабизе кӀвечӀо.

6Гьале Аллагьас витӀун вачӀана ЯхӀя абулев чи[+]. 7Гьев вачӀун вукӀана халкъалда цебе гьеб Нуралъе нугӀлъи гьабизе, гьесухъги гӀенеккун, киналго гьелда божизелъун[+]. 8ЯхӀя живго Нур вукӀинчӀо, гьев вачӀун вукӀана гьеб Нуралъе нугӀлъи гьабизе. 9Гьеб ккола дуниялалде бачӀараб хӀакъаб Нур. Гьелъ гвангъизавун вуго щивав чи[+]. 10Гьеб Нур бачӀун букӀана гьелдалъун жиб бижараб дуниялалде, амма гӀаламалда гьеб лъачӀо. 11Жиндирго халкъалъухъе вачӀун вукӀана Нурлъун вугев чи, жиндирго халкъалъ гьев къабул гьавичӀо[+]. 12Амма жив къабул гьавуразе ва жинда божаразе гьес рес кьуна Аллагьасул лъималлъун рукӀине[+]. 13Лъилниги биялдасан, лъилниги черхалдасан яги бихьинчиясул гьаваялдасан лъугьарал лъималлъун рукӀине гуро рес кьураб, Аллагьасул лъималлъун рукӀинейин[+].

14РагӀи инсанлъун лъугьана, баркаталъул ва хӀакъабщиналъул цӀурав инсанлъун лъугьун, нижеда цадахъ чӀана. Нижеда бихьана гьесул кӀодолъи – Инсул цохӀо вугев Васасул кӀодолъи[+].

15Гьесул хӀакъалъулъин ЯхӀяца бицунеб букӀараб. ЯхӀяца ахӀулеб букӀана: «Дида хадув вачӀунев дидаса гӀемерго тӀадегӀанав кколилан дица бицунеб букӀарав чи вуго гьев. Дидасаги цеве вукӀиндалин гьев тӀадегӀанав вугев!»[+] 16Гьесул баркаталъул гьарзалъиялъин баркаталда хадубги баркат щвараб нижее. 17Къанун[†] Мусахъ[†] битӀун бачӀана Аллагьас, баркатги хӀакъабщинабги МасихӀ[†] ГӀисадасан загьирлъана[+]. 18Аллагь киданиги лъиданиги вихьичӀо, амма кидаго Инсудаса ватӀалъуларев цохӀо вугев Васасдалъун вихьизавуна гьес живго[+].


ЯхӀя аварагас жиндиргоги ГӀисалги бицунеб буго

19[•]Иерусалималдаса ягьудияз[†] кашишзабиги[†] левиталги мун щивилан гьикъизе ритӀун рачӀараб мехалъ, жиндирго хӀакъалъулъ нугӀлъи гьабун, 20гьес инкар гьабичӀо, гьев мукӀурлъана – жив МасихӀ гурилан мукӀурлъана ЯхӀя[+]. 21Гьедин батани, Иляс[†] аварагищха мунилан гьикъана гьез. Гурилан жаваб кьуна ЯхӀяца. Мун аварагищилан гьикъараб мехалъги гурилан абуна гьес[+]. 22Ахиралда гьез гьикъана:

– Щивха мун? Ниж дуда аскӀоре ритӀарал гӀадамазда щибилан нижеца бицинеб? Дуцаго щивлъун мун рикӀкӀунев?

23ЯхӀяца жаваб кьуна:

– Дун вуго, Ишая[†] аварагас абухъе: «БетӀергьанасе нух къачӀайилан авлахъалда ахӀдолев вугев чи!»

24Гьел рукӀана фарисеяз ритӀарал гӀадамал. 25Гьез гьикъана:

– Мун МасихӀги гурев ватани, Илясги гурев ватани, аварагги гурев ватани, гьал гӀадамал лъадалъ ччун щайха дуца гьазул мунагьал чурулел ругел?

26ЯхӀяца жаваб кьуна:

– Дица нуж, мунагьал чуризе лъадалъ ччун рахъун, рацӀцӀад гьарулел руго, амма халкъалда гьоркьов вуго цо Чи. Нужеда лъаларо гьев. 27Дида хадув вачӀунев вуго гьев. Гьесул хьитил рухьен бичизецин мустахӀикъав гьечӀо дун.

28Гьеб гара-чӀвари ккана Иордан гӀурул доб рахъалда бугеб Бетаниялда. Гьенир лъадалъ ччун рахъулел рукӀана ЯхӀяца гӀадамал.


«Гьале дов Аллагьасул КьегӀер»

29Нахъисеб къоялъ ГӀиса жиндаго аскӀове вачӀунев вихьидал, ЯхӀяца абуна:

– Гьале дов – гьаб гӀаламалъул мунагь тӀаде босун къурбанлъун лъугьине бугеб Аллагьасул КьегӀер[+]. 30Дида хадув вачӀунев дидаса гӀемерго тӀадегӀанав кколилан дица бицунеб букӀарав чи вуго гьав. Дидасаги цеве вукӀиндалин гьав тӀадегӀанав вугев! 31Дида лъалароан гьав, Исраилил халкъалъе гьав загьирлъизе гӀоло, гьел лъадалъ ччун рахъун рацӀцӀад гьаризе вачӀун вуго дун[+].

32ЯхӀяца нугӀлъи гьабун абуна:

– Дида бихьана зобалаздасан Илагьияб РухӀ,[†] миккидул сураталда боржун бачӀун, гьесухъе рещтӀунеб ва гьесулъ хутӀулеб[+]. 33Дида гьебмехалдаги лъачӀо гьев. Амма лъадалъ ччун рахъун гӀадамал рацӀцӀад гьаризе дун витӀарас дида абуна: «Илагьияб РухӀ жиндихъе рещтӀунев ва жиндихъ гьеб хутӀулев чи вихьила дуда. Гьев ккола Илагьияб РухӀалдалъун гӀадамал чуризе вачӀарав чи»[+]. 34Гьеб дида бихьана, гьединлъидал дица нугӀлъи гьабулеб буго гьав Аллагьасул Вас вукӀиналъе.


ГӀисал тӀоцересел муридал

35Нахъисеб къоялъ ЯхӀя жиндирго кӀиго муридасда цадахъ вугеб мехалъ,[+] 36цевесан унев ГӀисахъги валагьун, гьес абуна:

– Гьале Аллагьасул КьегӀер[+].

37Гьеб рагӀидал ЯхӀял кӀиявго мурид ГӀисада хадур ана. 38Нахъехун вуссун валагьарав ГӀисада гьел жиндаго хадур рачӀунел рихьана.

– Нужее щиб къваригӀун бугеб? – ан гьикъана ГӀисаца гьезда.

ГӀисада гьезги гьикъана:

– Я, Рабби! («МугӀалим» абураб магӀна буго гьеб рагӀул.) Дур чӀей, яшав киб бугеб? – абун[+].

39Жинда хадур рачӀани лъалин нужеда гьебилан жаваб кьуна ГӀисаца. (СагӀат ункъо тӀубараб заман букӀана гьеб.) Гьел ГӀисада хадур гьесул бакӀалде ана ва тӀубараб къоялъго гьенир чӀана.

40ЯхӀяца бицаралъухъ гӀенеккун, ГӀисада хадур аразул цоясда цӀар Андрей букӀана. Гьев вукӀана Симон Пётрил вац[+]. 41ТӀадвуссун щваравго, Симонги валагьун, Андрейица бицана нижеда МасихӀ ватанилан. (Грек мацӀалда Христосилан абула гьесда.)[+] 42Гьес Симон ГӀисахъе вачана. Гьесухъ валагьун ГӀисаца абуна:

– Мун вуго Иоаннил вас Симон. Дуда цӀар букӀине буго Кефа (грек мацӀалда Пётр)[*][+].


Филиппги НатанаэлгиГӀисада хадур уна

43Нахъисеб къоялъ Галилеялде[†] ине хӀукму гьабуна ГӀисаца. Гьес Филипп валагьана ва жинда хадув вачӀайилан абуна. 44Пётрги Андрейги гӀадин, Филиппги Бетсаида шагьаралдаса вукӀана[+]. 45Натанаэл валагьун, Филиппица абуна Мусал къануналдаги[†] цогидал аварагзабазул ТӀухьдуздаги жиндир хӀакъалъулъ хъван букӀарав чи ватанин жидедаян. Гьев вугин Назареталдаса Юсупил[†] вас ГӀиса[+]. 46Назареталда сахав чи вахъуневищилан абуна Натанаэлица. Мунго а дов вихьизеян абуна гьесда Филиппица. 47Натанаэл вачӀунев вихьараб мехалъ ГӀисаца абуна:

– Гьав вуго дов унго-унгояв жугьутӀав, жинца киданиги хӀилла-рекӀкӀ гьабуларев[+].

48– Дуда дун кисан лъалев? – ан гьикъана Натанаэлица.

– Филиппица мун витӀилалдего инжиралъул гъотӀокь гӀодов чӀун вихьана дида мун, – ян абуна ГӀисаца.

49Натанаэлица абуна:

– Я, Рабби! Мун вуго Аллагьасул Васги, Исраилил халкъалъул ПарччахӀги![+]

50ГӀисаца абуна:

– Инжиралъул гъотӀокь вихьанилан дица абидалищ дуца диде иман лъураб? Гьелдасаги хӀикматал ишал гӀемер рихьила дуда.

51Цоги ГӀисаца гьесда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: дуда зобал кӀирикьулел рихьила ва гьенисан ГӀадамил Лъимадухъе рачӀунел-унел Бичасул малаикзабиги рихьила[+].

#### 2 бетӀер


Канаялда бертин

1КӀиго къоялдасан Галилеялъул[†] Кана абулеб шагьаралда бертин букӀана. ГӀисал эбелги йикӀана берталъ[+]. 2Берталъе ахӀана ГӀисаги гьесул муридалги. 3Кинабго чагъир гьекъон бахъараб мехалъ, эбелалъ ГӀисада абуна берталъ чагъир лъугӀун бугилан. 4ГӀисаца гьелда абуна:

– Я, дир эбел, дида щай дуца гьеб абулеб бугеб? Дирго иш гьабизе жеги болжал щун гьечӀогури[+].

5Амма эбелалъ бертадул иш тӀубазабулел рукӀарал гӀадамазда абуна гьас малъараб гьабейилан. 6Гьениб букӀана рацӀцӀалъизариялъул гӀадат тӀубазабизе жугьутӀаз лъим жанибе тӀолеб гамачӀ бекӀкӀун гьабураб анлъго рагӀ. Щуго-анлъго къали унаан щибаб рагӀалъубе[+]. 7ГӀисаца гьезда абуна гьел рагӀал лъадал цӀезареян. Симсимун лъадал цӀезабуна гьез гьеб анлъабго рагӀ. 8Пурччби цӀезарун тамадаясухъе гьебги босун айилан абуна ГӀисаца гьел бертадул иш тӀубазабулел гӀадамазда. Босун щвезабуна гьез гьеб. 9Тамадаяс гьелъул хӀалбихьизе цин жинцаго гьекъана. Чагъир батана гьеб. Амма киса гьеб бачӀарабали гьесда лъалароан. Гьеб лъалаан дол гӀадамазда. 10Гьебмехалъ, ахӀун аскӀовегун, тамадаяс бахӀарасда абуна:

– Кибгоги берталъ цин лъикӀаб чагъир кьола гьекъезе, цинги гӀадамал мехтидал, квешабги бахъула цебе. Дуцайин абуни гьанжелъагӀан тун букӀун буго бищунго лъикӀаб чагъир.

11Гьедин гьениб – Галилеялъул Кана шагьаралда – бихьизабуна ГӀисаца тӀоцебесеб мугӀжизат. Загьирлъизабуна жиндирго къудрат. Муридалги божана ГӀисада.

12Цинги ГӀисаги, гьесул эбелги, вацалги ва муридалги Капернаумалде ана. Чанго къо бана гьез гьениб[+].


ГӀисаца даранчагӀи Мукъадасаб Рокъоса къватӀире гъола

13[•]ЖугьутӀазул Пасха[†] тӀаде щолеб букӀиндал, ГӀиса Иерусалималде ана[+]. 14Мукъадасаб Рокъове лъугьиндал, ГӀисада гьенир ратана къурбаналъе хъвезе гӀи-боцӀиги маккалги ричулел гӀадамал, жидерго столазда нахъа гӀодор чӀун ругоан гӀарац хисулел чагӀиги. 15ЦӀалаца гӀадин квар-гӀарщалъ рухулаго гьел гӀадамалги гӀи-боцӀиги къватӀире гъуна ГӀисаца, гӀарац хисулел чагӀазул столалги кӀалагъоркье чӀвазарун, гӀарац гӀодобе щущазабуна. 16Маккал ричулел чагӀазда гьес абуна:

– Нахъе босе гьаб кинабго. Дир Инсул рукъ базаралде сверизабуге, – ян[+].

17Гьебмехалъ ГӀисал муридазда ракӀалде щвана: «Дур рукъалъухъ бергьараб хӀасраталъ вухӀулев вуго дун», – абун ТӀухьдузда хъван бугеб калима.

18Гьенир рукӀарал ягьудияз[†] ГӀисада гьикъана:

– Дуца кинаб гӀаламаталдалъун нижеда бихьизабилеб гьеб киналъего дур ихтияр букӀин[+]?

19ГӀисаца гьезие жаваб кьуна:

– Нужеца гьаб Мукъадасаб Рукъ[†] биххизабе, цинги лъабго къоялда жаниб дица гьеб цӀидасан бала[+].

20Гьесие жавабалъе ягьудияз абуна:

– Гьаб Мукъадасаб Рукъ базе кӀикъоялда анлъго сон къваригӀана. Лъабго къоялда жаниб бан бажарилищ духъа гьеб?

21Гьеб Мукъадасаб Рукъалъул мисалалда ГӀисаца бицунеб букӀун буго жиндирго черхалъул хӀакъалъулъ. 22ГӀиса хваралъуса вахъараб мехалъ ракӀалде щвана муридазда гьесул гьел рагӀаби. Гьебмехалъ божана гьел ТӀухьдузда хъван букӀаралдаги ГӀисаца жидедаго бицун букӀаралдаги[+].


Лъида щиб ракӀалда бугебали лъала ГӀисада

23Иерусалималда ГӀиса Пасхаялъул байрамалда вугеб мехалъ, гьесдасан загьирлъарал гӀаламатал рихьун, гӀемерал гӀадамал божана гьесда[+]. 24Амма ГӀиса лъиданиги божизе кколароан. Гьел киналго щал кколелали лъалеб букӀана гьесда. 25Пуланав чи гьадинав-додинав вугилан лъицаниги бицинчӀониги, жиндаго лъалаан лъида щиб ракӀалда бугебали.

#### 3 бетӀер


ГӀисалги Никодемилги гара-чӀвари

1Ягьудиязул[†] чӀухӀби-хӀакимзабазда гьоркьов вукӀана цо Никодем абулев фарисеяв[+]. 2Сардилъ ГӀисахъе вачӀун, гьес абуна:

– Я, Рабби! Нижеда лъала мун Аллагьас нижехъе витӀарав МугӀалим вукӀин. Дуца нижеда рихьизарурал гӀадинал мугӀжизатал лъиданиги рихьизаризе кӀоларо, Аллагьасул квербакъи гьечӀони.

3ГӀисаца гьесда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: цӀидасан гьавурасда гурони Аллагьасул ПарччахӀлъи бихьизе гьечӀо.

4Никодемица гьесда гьикъана:

– КӀудияв гӀурав чи цӀидасан кин гьавулев? ТӀадвуссун эбелалъул ургьиве лъугьун, цӀидасан чи гьавизе рес бугебищ?

5ГӀисаца жаваб кьуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: лъададасан ва Илагьияб РухӀалдасан[†] лъугьарав чиясе гурони Аллагьасул ПарччахӀлъиялде нух гьечӀо[+]. 6Инсанасул черхалдасан черх лъугьуна, рухӀалдасан рухӀ лъугьуна. 7Нуж цӀидасан гьаризе кколилан дица абиялда хӀикмалъуге. 8Гьури жиндиего бокьараб рахъалде уна. Дуда гьелъул гьаракь-хъуй рагӀула, амма кисан бачӀунеб ва кибе гьеб унеб бугебали дуда лъаларо. Гьелда релълъуна РухӀалдасан гьавуравщинав чиги.

9– Гьеб кин лъугьунеб? – ан гьикъана Никодемица.

10ГӀисаца жаваб кьуна:

– Мун вуго Исраилил халкъалъул мугӀалим. Дуда лъазе ккеларищ гьеб? 11ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: нижеца бицунеб буго нижедаго лъалебщинаб ва нижеда бихьарабщиналъе нугӀлъи гьабулебги буго. Амма нижер нугӀлъиялда нуж божулел гьечӀо. 12Дуниялалъул ишазул хӀакъалъулъ бицаралда божулареб мехалъ, зобалазул ишазул бицунилан божилищ нуж? 13Зобалазде цониги инсан щвечӀо, гьениса рещтӀарав ГӀадамил Лъимер[†] тун батӀияв чи[+]. 14ГӀицӀаб авлахъалда Мусаца[†] пахьул борохь гӀорол тӀогьибе бахинабураб гӀадин, ГӀадамил Лъимерги борхатаб бакӀалде вахинавизе вуго,[+] 15гьесда божаравщинасе абадияб гӀумру насиблъиялъе гӀоло. 16Гьаб дуниял Аллагьасе гьедигӀанги цӀакъ бокьулеб буго: гьес цохӀо вугев Вас гьаниве витӀана, гьесда божанщинав чи хунгутӀизе, гьезие абадияб гӀумру насиблъизе[+]. 17ГӀаламалъе судги тамихӀги гьабизе витӀун гьечӀо Аллагьас жиндирго Вас дуниялалде, гьесдалъун гӀалам хвасар гьабизе витӀун вуго[+]. 18Гьесда божарасе тамихӀ букӀине гьечӀо, амма божичӀезе тамихӀ гьанибго гьабун буго, Аллагьасул цохӀо вугев Васасда гьел божичӀелъул[+]. 19Дуниялалде Нур бачӀиналдалъун гьабуна гьеб суд. Амма гӀадамазе Нур бокьичӀо, бецӀлъи бокьана, гьез гьарулел ишал квешал рукӀиндал[+]. 20Квешлъи гьабулевщинав чиясе Нуралъул канлъи бокьуларо ва канлъуде унаро, гьеб квешлъи къватӀибе загьирлъилилан хӀинкъун[+]. 21ЛъикӀлъи гьабулев чи канлъуде уна, жинца гьеб лъикӀлъи Аллагьасе гӀоло гьабураб букӀин загьирлъизе.


ЯхӀяца ГӀисал хӀакъалъулъ бицунеб буго

22Цинги ГӀиса жиндирго муридалгун цадахъ Ягьудиялъул ракьалде ана, гьенив чӀун гӀадамал лъадалъ ччун рахъулел рукӀана гьес[+]. 23Гьеб заманаялда ЯхӀяги вукӀана Салималда аскӀоб бугеб Эноналда. Лъим гӀемераб бакӀ букӀиндал, гьенир лъадалъ ччун рахъулаан ЯхӀяца жиндихъего рачӀарал гӀадамал. 24ЯхӀя жеги гвандинив тӀамилалде заман букӀана гьеб[+].

25ЯхӀял муридазулги цо ягьудиясулги дагӀба ккана рацӀцӀалъизариялъул гӀадаталда тӀасан[+]. 26ЯхӀяхъе рачӀун муридаз абуна:

– Я, Рабби! Иорданалъул добцояб рагӀалда дуда аскӀов вукӀарав ва дуца жиндир хӀакъалъулъ бицунеб букӀарав чиясги лъадалъ ччун рахъулел руго гӀадамал. Киналго гьесухъе рачӀунел руго[+].

27Гьезие жавабалъе ЯхӀяца абуна:

– Зобалаздасан кьун гьечӀони, инсанасе щибниги щоларо[+]. 28Нужеда рагӀанагури добмехалъго дица дун МасихӀ[†] гурин, гьесдаса цеве витӀарав чи вугилан абулеб[+]. 29БахӀарав вуго бахӀаралъул бетӀергьан, бахӀарасул гьудулин абуни бахӀарай ячине гьев вачӀинегӀан чӀезе ккола, ва, гьев вачӀунев рагӀарабго, вохуца холев вукӀине ккола. Гьедин гьанже дунги кутакалда вохун вуго гьев вачӀиналдаса[+]. 30Гьев кӀодолъизе ккола, дун гьитӀинлъизе ккола. 31Зобалаздасан вачӀарав киназдасаго тӀадегӀанав вукӀуна. Ракьалда вижарав ракьалдаго хутӀула, дуниялалъул ишазул хӀакъалъулъ букӀуна гьесул бицунеб рагӀиги. Зобалаздаса вачӀарав киназдасаго тӀадегӀанав вукӀуна. 32Гьес бицунеб буго жиндаго бихьаралъулги рагӀаралъулги. Амма гьес бицаралда щивниги божулев гьечӀо. 33Гьесда божарав чияс Аллагь хӀакъав вукӀин чӀезабула[+]. 34Аллагьас витӀарасул кӀалдиб буго Аллагьасул калам, БетӀергьанас Илагьияб РухӀ гьарзаго лъугьинабун бугелъулха гьесулъе. 35Инсуе вас вокьула ва тӀолабго кверщел гьесухъе кьола[+]. 36Васасда божарав чиясе абадияб гӀумру насиблъила. Васасухъ гӀенеккичӀесда абадияб гӀумру бихьиларо, Аллагьасул ццин бахъин тӀаса инаро гьесдаса[+].

#### 4 бетӀер


ГӀисалги самариялъулги гара-чӀвари

1-3Фарисеязда рагӀана ЯхӀяхъеялдаса цӀикӀкӀун гӀадамал лъадалъ ччун рахъизе[†] ГӀисахъе унел ругилан. (ХӀакъикъаталдайин абуни, жинцаго ГӀисаца гьабулароан гьеб иш, муридаз гьабулаан.) Гьеб лъайдал ГӀиса Ягьудиялдаса[†] тӀадвуссун Галилеялде[†] ана[+][+]. 4Самариялъул[†] ракьалдасан ине кколаан гьел[+]. 5Якъуб[†] аварагас жиндирго вас Юсупие[†] кьураб хуралда аскӀоб бугеб Сихар абулеб Самариялъул цо шагьаралде щвана[+]. 6Якъубилго букӀараб цо гъуялъухъе щведал, сапаралда свакарав ГӀиса гьенив гӀодов чӀана. Гьеб букӀана къалъул гӀуж. 7Цо самарияй ячӀана гъуялъуса лъел цӀезе.

– Гьекъезе лъим кье, – ян абуна гьелда ГӀисаца. 8(Гьесул муридал квен-тӀехалда хадур шагьаралде ун рукӀана.)

9Самариялъ гьесда абуна:

– Мун жугьутӀавлъидал, дуца дида – Самариялъул гӀаданалда – лъим гьаризе бегьилищ? (ЖугьутӀазги самариязги хӀатта цо гулгун-парччиялъусан лъимцин гьекъолароан.)

10ГӀисаца гьелда абуна:

– Аллагьасдасан насиблъулеб сайигъатги лъалебани ва лъим кьейилан дуда гьарулев вугев чи щивалиги лъалебани, дуцаго гьарилаан гьесда лъим кьейилан, ва гьес дуе кьелаан чӀаголъиялъул лъим.

11Гьей гӀаданалъ ГӀисада абуна:

– Я, бетӀерчӀахъад, духъ гел гьечӀогури, гьаб гъуйги гъваридаб буго. Киса дуе чӀаголъиялъул лъим щвезе бугеб? 12Нилъер кӀудияв эмен Якъубидасаги кутакав чийищха мун? Гьесдасан нижее ирсалъе хутӀараб гьаб гъуялъуса лъим гьесги гьекъолаан, гьесул лъималазги гьекъолаан, гьесул боцӀи-панзалъги гьекъолаан.

13ГӀисаца абуна:

– Гьаб гъуялъуса лъим гьекъарав чи нахъеги къечола. 14Амма дица кьураб лъим гьекъарав чи абадул абадиялъ къечезе гьечӀо. Дица кьураб лъим гьесул рекӀелъ иццлъун лъугьина. Гьеб иццул лъадал чвахиялъ абадияб гӀумру насиблъизабула[+].

15Гьей гӀаданалъ ГӀисада абуна:

– Дие кье, бетӀерчӀахъад, гьеб лъим. ТӀокӀай дун киданиги къечеларо ва гьание лъел цӀезе ячӀине ккеларо.

16Дурго росги вачун ячӀайилан абуна ГӀисаца гьелда. 17Жиндир рос гьечӀилан абуна гьелъ. ГӀисаца гьелда абуна рос гьечӀилан абураб рагӀи дур битӀараб бугилан. 18Щуго рос вукӀана дур. Амма гьанже вугев чи дур рос кколаро, гьеб цӀакъ битӀун абуна дуца. 19Гьей гӀаданалъ абуна:

– Мун авараг вукӀин бихьулеб буго, бетӀерчӀахъад, дида[+]. 20Нижер умумул гьаб магӀарде рахунаан Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадаталъе. Нужер жугьутӀаз абулеб буго тӀагӀат-гӀибадаталъе Иерусалималде рачӀине кколилан[+].

21– Мун дида божа, – ян абуна ГӀисаца гьелда. – Цо заман бачӀина Инсуе суждаялда чӀезе я гьаб магӀарде рахине кколареб, я Иерусалималде ине кколареб. 22Нужеда лъаларо лъие нужеца сужда гьабулеб бугебали. Нижер жугьутӀазда лъала лъие сужда гьабулеб бугебали, гӀаламалъе хвасарлъи жугьутӀазда гьоркьосан бачӀунелъул[+]. 23Цо заман бачӀина хӀакълъунго Аллагьасда божулел гӀадамаз хӀакъаб нухдасан ун, Илагьияб РухӀалдалъун[†] Инсуе сужда гьабулеб. БачӀунго буго гьединаб заман. Гьединал божулел чагӀи ралагьулел руго нилъер Инсуца[+]. 24Аллагь – гьев ккола РухӀ. Гьединлъидал хӀакъаб нухдасан ун, РухӀалдалъун гьабизе ккола гьесие сужда[+].

25Гьей гӀаданалъ абуна:

– Дида лъала Христосилан[†] абулев МасихӀ вачӀине вукӀин. Гьев вачӀараб мехалъ, гьес бицина нижеда кинабго[+].

26ГӀисаца гьелда абуна:

– Гьанив дуда кӀалъалев вугев дун ккола гьев[+].

27Гьебмехалъ тӀаде щварал ГӀисал муридал гӀажаиблъана самариялда гаргадилев гьев ватидал. Амма гьесда лъицаниги гьикъичӀо щиб дуе къваригӀун букӀарабилан, щиб бицун мун гьелда гаргадулев вугевилан. 28ГӀеретӀги гьениб тун, шагьаралдеги ун, дой гӀаданалъ гӀадамазда абуна:

29– Рилълъа, нужедаго цо чи вихьизе. Гьес бицана дир гӀумруялда жаниб ккарабщинаб жо. МасихӀцин гуродай дов?

30Гьев вихьизе ине къватӀире рахъана шагьаралъул гӀадамал.

31Гьел тӀаде щвелалде, муридаз ГӀисада абуна:

– Кванай, МугӀалим, – ан.

32Гьес гьезда абуна:

– Нужеда лъалареб квен буго дихъ, – ан.

33Цо лъицаниги квенциндай гьасие бачӀарабилан гаргадизе лъугьана гьел. 34ГӀисаца гьезда абуна:

– Дир квен ккола дун витӀарав Аллагьасул амру тӀубазаби ва гьесул иш рагӀалде бахъинаби[+]. 35Нужеца абила хур лъилъизе жеги ункъониги моцӀ хутӀун бугилан. Гьале дица нужеда абулеб буго: лъикӀго бер щвезабе хурзабахъе, хӀалухъен тӀогьиллъун буго ва гьеб лъилъизе заман щун буго![+] 36Лъилъарухъанасе лъикӀаб мухьги щвела ва абадияб гӀумруялъе бачӀинги бакӀарила. Бекьаравги лъилъаравги – кӀиявго – вохила гьелдаса[+]. 37ЦӀакъ битӀараб кици буго, цояс бекьулин, цогидас лъилъулин абураб. 38Дица нуж ритӀула нужецаго бекьичӀеб хур лъилъизе. Цогидаз захӀмат баччун гӀезабураб хӀалухъеналдаса пайда босула нужеца!

39Жиндир гӀумруялда жаниб ккарабщинаб жо лъанин гьесдайилан дой гӀаданалъ бициндал, гьеб шагьаралдаса гӀезегӀанго самариял божана ГӀисада. 40Гьесда тӀаде щведал, самарияз ГӀисада гьарана жидер шагьаралда чӀайилан. КӀиго къо бана гьес гьениб. 41ГӀисал рагӀабазухъ гӀенеккидал, дагьалги цӀикӀкӀана гьесда божулел гӀадамал. 42Гьез дой гӀаданалда абуна дуца бицаралдалъун гурин ниж гьанже божарал, нижедаго рагӀаралдалъун божанилан ва хӀакълъунго гӀалам хвасар гьабизе вачӀарав чи гьев вукӀиналда ракӀги чӀанилан[+].


ГӀисаца цо хӀакимасул вас сахлъизавула

43КӀиго къоялдасан ГӀиса гьениса Галилеялде ана. 44ГӀисаца абун букӀана жиндирго инсул ракьалда аварагасул къадру-къимат гьабуларилан[+]. 45Амма Галилеялде щведал, роха-хинлъун къабул гьавуна ГӀиса гӀадамаз. Гьелги рукӀиндал дора Иерусалималда доб байрамалда, гьездаги рихьидал дора гьесдасан загьирлъарал мугӀжизатал[+].

46Нахъеги ГӀиса ана гьес лъим чагъиралде сверизабураб Галилеялъул доб Кана шагьаралде. Гьенив вукӀана парччахӀасул хӀакимлъун вугев цо чи. Гьесул вас вукӀана Капернаум шагьаралда захӀматго унтун[+]. 47ГӀиса Ягьудиялдаса Галилеялде тӀадвуссун вугилан рагӀидал, гьесда аскӀове вачӀана дов чи, хвалде ккун унтун вугев жиндир вас сахлъизавизе жинда цадахъ Капернаумалде вилълъайилан гьаризе. 48ГӀисаца гьесда абуна:

– МугӀжизаталги гӀаламаталги рихьизаричӀони, божуларел гӀадамал руго нуж![+]

49ПарччахӀасул хӀакимас гьесда абуна:

– Я, бетӀерчӀахъад, дир вас хвелалде вилълъа.

50ГӀисаца гьесда абуна:

– Дурго рокъове а гьанже. Дур вас хвезе гьечӀо, – ян.

ГӀисал гьеб рагӀудаги божун, нахъе ана гьев чи. 51Нухдаго данде ккана вас сахлъанилан бицине рачӀунел рагьтӀателал. 52Кида гьев сахлъаравилан гьас гьикъидал, рагьтӀателаз абуна къалъудаса сагӀат араб мехалъ васасул цӀа-кан бичанилан. 53ХӀисаб гьабураб мехалъ, битӀун гьеб заманаялда абун батана ГӀисаца гьесда дур вас хвезе гьечӀилан. Гьелдаса нахъе гьесги гьесул рукъалъул агьлуялъги иман лъуна[+]. 54ГӀиса Ягьудиялдаса Галилеялде тӀадвуссаралдаса хадуб загьирлъараб кӀиабилеб мугӀжизат букӀана гьеб[+].

#### 5 бетӀер


ГӀисаца сахлъизавула 38 соналъ унтун вукӀарав чи

1Гьелдаса хадуб жугьутӀазул цо байрамалде Иерусалималде вачӀана ГӀиса. 2Иерусалималъул «ГӀиял кавудахъ» буго жугьутӀазул мацӀалда Бетцата абулеб цо хӀавуз. ЧӀахӀиял хӀубалги чӀван гьабураб щуго рагъиги буго гьеб хӀавузалда сверун. 3Гьел рагъабазда регун рукӀунаан унтаралги, бецалги, рекъалги, палижалъ ккуралги гӀемерал гӀадамал. 4-5[*] Гьенив вукӀана лъебералда микьго соналъ унтарав цо чи. 6ГӀисадаги вихьана гьев. Халат заманаялъ унтарав чи гьев вукӀин лъайдал, ГӀисаца гьесда гьикъана сахлъизе бокьилищилан. 7Унтарас жаваб кьуна:

– Я, бетӀерчӀахъад! Лъим гьелчараб мехалъ, дун хӀавузалъуве вегьизе чи гьечӀо дида цадахъ. Дунго гьениве лъугьинилан кида тӀаде ворханиги, цогидав ккун ватула дидаса цеве.

8ГӀисаца гьесда абуна:

– ТӀаде вахъа! Дурго турутги босун, рокъове а, – ян[+].

9ГьебсагӀатго сахлъана гьев чи. Жиндирго турутги босун унев вукӀана. Гьеб букӀана шамат[†] къо. 10Гьединлъидал ягьудияз[†] гьесда абуна жакъа шамат къоялъ дуца турут кодоб ккун баччизе бегьуларилан[+]. 11Жив сахлъизавурав чияс турутги босун айилан абунин жиндайилан жаваб кьуна гьес.

12– Турутги босун айилан лъица дуда абураб? – ан гьикъидал, 13жаваб кьун бажаричӀо гьесухъа. Гьесда лъалеб букӀинчӀо дов щивали. Гьенир рукӀарал гӀадамазул руккалилъе лъугьун ун вукӀана ГӀиса гьебмехалъ. 14Цинги ГӀисада гьев чи Мукъадасаб Рокъов ватана.

– Гьелеха, сахлъун вуго мун гьанже, – ян абуна гьесда ГӀисаца. – Мунагьалдаса цӀунун чӀа гьанжеялдаса нахъе, дагьабги квешаб ккезе гурин дуе.

15Инеги ун ягьудиязда бицана гьес ГӀисаца сахлъизавунин живилан. 16Гьелдаса хадуб, шамат къоялъ гьединаб иш гьабунилан, ГӀисае рахӀат толеб букӀинчӀо ягьудияз[+]. 17ГӀисаца гьезда абуна:

– Дир Инсулги гьечӀо чӀараб сагӀат, дунги гьесда релълъун вуго.

18Шамат къоялъул къанун[†] хвезабураб гӀечӀого, гьес Аллагь жиндирго эменлъун рикӀкӀунев вугилан, Аллагьасда живго ващалъизавулевги вугилан, гьез гьанже дагьабги цӀикӀкӀун хӀаракат бахъулеб букӀана ГӀиса чӀвазе[+].


Инсуца гьабураб гьабула Васасги

19Гьелда дандеги ГӀисаца абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: живго лъикӀав лъугьун Васасда щибниги гьабизе кӀоларо, Инсуца гьеб иш гьабулеб гьесда бихьулеб гьечӀони. Инсуца гьабураб гьабула Васасги. 20Инсуе вас вокьула, ва Инсуца гьесдаги рихьун гьарула жиндирго киналго ишал. Дагьалги кӀудиял ишал рихьизарила Инсуца гьесда, гьебмехалъги гӀажаиблъила нуж[+]. 21Инсуца гӀадамал хваралъуса рахъинарун, чӀаголъизарулел гӀадин, Васасги чӀаголъизарула жиндиего чӀаголъизаризе бокьарал чагӀи[+]. 22Инсуца лъиениги суд гьабулеб гьечӀо, суд гьабизе ихтияр гьес Васасухъе кьун буго[+]. 23Инсуе бокьун бугелъул Жиндирго гӀадаб къадру-къимат гӀадамаз васасулги гьабизе. Васасул къадру-къимат гьабуларев чияс гӀаламалъухъе гьев витӀарав Инсулги къадру-къимат гьабизе гьечӀо[+].

24ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дир рагӀухъ гӀенеккарав ва дун витӀарав Аллагьасда божарав чиясе абадияб гӀумру насиблъула, суд гьабичӀого, тамихӀ гьечӀого ворчӀана гьев хваразулъа чӀагоязулъе – абадияб гӀумруялъулъе[+]. 25ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Аллагьасул Васасул гьаракь хвараздаги рагӀулеб ва гьеб рагӀараб мехалъ гьел тӀаде рахъунеб заман бачӀина, бачӀунго буго гьединаб заман[+]. 26Инсухъ буго инсанасда рухӀ лъезабиялъул кверщел. Гьес Васасухъеги кьун буго инсанасда рухӀ лъезабизе кверщел[+]. 27Суд гьабизеги ихтияр кьун буго Васасе – гьев ГӀадамил Лъимер[†] вугелъул[+]. 28Нуж хӀикмалъуге гьелда, киналго хабалъ ругезда Аллагьасул Васасул гьаракь рагӀулеб заман бачӀине буго:[+] 29лъикӀлъиялда хьвадаразе, хваралъуса рахъиндал, гӀумру насиблъила, квешлъиялда хьвадаразе, хваралъуса рахъиндал, тамихӀ насиблъила[+].


Инсуца Васасе нугӀлъи гьабулеб буго

30Дунго лъикӀав лъугьун дида щибниги гьабизе кӀоларо. Аллагьасухъ гӀенеккун гьабулеб буго дица суд. Дир судги ритӀухъаб буго, – диего бокьухъе гурелъул дица суд гьабулеб бугеб, дун витӀарав Аллагьасе бокьухъелъидал[+]. 31Дицаго диего гьабулеб нугӀлъи – гьеб кьучӀаб букӀинаро[+]. 32Амма вуго дир хӀакъалъулъ бицунев цоги НугӀ. Дида лъала дир хӀакъалъулъ Гьесул нугӀлъи кьучӀаб бугеблъи.

33Дир хӀакъалъулъ цӀехезе нужеца ЯхӀяхъе гӀадамал ритӀун рукӀанагури. РитӀухъаб нугӀлъи гьабуна гьесги[+]. 34ГӀадамазул нугӀлъи къваригӀарав чи гуро дун. Нуж хвасарлъизе гӀоло бицунеб буго дица гьелъул. 35ЯхӀя вукӀана гӀадамазе бакараб ва канлъи кьолеб чирахъ гӀадинав чи. Цо дагьабго заманаялъ гьелъул канлъиялдаса рохизе бокьун букӀана нужее[+]. 36ЯхӀяца гьабураб нугӀлъиялдасаги кӀудияб нугӀлъи буго дихъ, нуж божизаризе кӀолеб. Дица тӀуразареян Инсуца дида тӀадкъарал ва гьанже дица тӀуразарулел ругел ишаз жидецаго нугӀлъи гьабула дир хӀакъалъулъ. Дун Инсуца витӀун вукӀиналъе нугӀлъи гьабула гьез[+]. 37Дун витӀарав дир Инсуцаги нугӀлъи гьабулеб буго дие пайдаялъе. Нужеда лъиданиги я рагӀичӀо, я вихьичӀо гьев киданиги. 38Гьесул рагӀиги нужер рекӀелъ хутӀуларо, гьес витӀарасда божулел гьечӀелъул. 39Нужеца ТӀухьдул цӀалула, гьелдалъун нужее абадияб гӀумру насиблъилилан ракӀчӀун бугелъул. Гьеле гьел ТӀухьдузги нугӀлъи гьабула дир хӀакъалъулъ[+]. 40Абадияб гӀумру насиблъизе букӀине дихъе рачӀине кинго бокьулеб гьечӀо нужее.

41ГӀадамазул рецц-бакъ къваригӀарав чиги гуро дун[+]. 42Амма дида нуж лъала ва нужер рекӀелъ Аллагьасде рокьи гьечӀеблъиги лъала. 43Дир Инсуца витӀун вачӀарав дун нужеца къабул гьавулев гьечӀо. Живго вахъун цо пуланав чи вачӀани, нужеца гьев къабул гьавила[+]. 44Цоцазул рецц бокьулел нуж гӀадинал гӀадамаз иман лъелищ, цохӀо Аллагьасдасан щолеб баркат тӀалаб гьабулеб гьечӀелъул нужеца[+]. 45Амма нужеда ракӀалде ккоге Инсуда цере дица нужеда гӀайиб чӀвалилан. Сундулго рахъалъ нужеца хьул гьабулев Мусацагицин[†] гӀайиб чӀвала нужеда. 46ХӀакълъун нуж Мусада божулел рукӀаралани, дидаги божилаан нуж. Гьесги хъван тун букӀиндалха нужее дир хӀакъалъулъ[+]. 47Гьес хъваралда божуларел нуж, дица бицаралда божилищ?

#### 6 бетӀер


ГӀисаца щуазарго чи гӀорцӀизавула

1[•]Цо заманаялдасан ГӀиса Галилеялъул[†] (Тибериадаялъул) ралъдал добцояб рахъалде ана. 2ГӀемераб халкъ бачӀана гьесда хадуб гьенибеги, унтарал сахлъизарун гьесдасан загьирлъарал мугӀжизатал рихьулел рукӀиндал. 3ГӀиса цо магӀарде вахана ва жиндирго муридазда цадахъ гьенив чӀана. 4ЖугьутӀазул Пасхаялъул[†] байрам тӀаде щолеб букӀана[+].

5Сверухъ валагьидал, гӀемераб халкъ жинда аскӀобе бачӀунеб бихьун, ГӀисаца Филиппида гьикъана гьавгощинав чи кваназавизе чед кисадай нилъеца босилебан[+]. 6(Филиппил хӀалбихьизе гьикъана ГӀисаца гьедин. Гьесда лъалеб букӀана щиб гьабилебали.)[†] 7Филиппица абуна кӀинусго динаралде[†] босараб чедгицин гӀеларин гьал гӀадамал кваназаризе, кигӀан гьитӀинаб мочӀу кьуниги. 8Симон Пётрил вац Андрейица абуна ГӀисада[+] 9гьаниб цо васасухъ бугин пурчӀинадул ханждал щуго чедги кӀиго гьитӀинабго ччугӀаги, амма гьаб халкъалъе гьеб кисайин гӀелебилан.

10ГӀисаца абуна гьел киналго гӀодор чӀезарейилан. ЦӀакъ хер керчаб бакӀ букӀана гьеб. Гьенир харда тӀад гӀодор чӀана щуазаргогӀанасев бихьинчи. 11ГӀисаца чед цебе босана, тӀаде дугӀаги гьабун, бек-бекун бикьана кваназе гӀодор чӀарал гӀадамазе. БокьарабгӀан чедги ччугӀаги щвечӀев чи хутӀичӀо гьенив цониги[+]. 12Киналго гӀорцӀараб мехалъ, ГӀисаца муридазда абуна, гӀадада хвезе течӀого, кванан хутӀарал чадил кескал ракӀарейилан. 13ПурчӀинадул ханждал щуго чадил нахъе хутӀун ратана анцӀила кӀиго гьегь цӀурал кескал. 14ГӀисадасан загьирлъараб гьеб мугӀжизат бихьидал, гӀадамаз абуна:

– ХӀакълъунго гьав чи вуго дуниялалде вачӀине кколев вукӀарав авараг[+].

15Ккун вачун, гьез жидерго парччахӀлъун гьавизехъин вукӀин лъайдал, ГӀиса нахъеги магӀарде ана, щивниги цадахъги вачинчӀого.


ГӀиса лъеда тӀасан вилълъун вачӀуна

16[•]Бакъанимехалъ муридал ралъдал рагӀалде ана. 17Росодаги рекӀун, гьел ралъдал добцояб рахъалда бугеб Капернаумалдехун ралагьун ана, дуниял рукӀкӀунеб мехалъги ГӀиса вачӀинчӀелъул. 18Ралъдада кутакаб гьури пуйзе байбихьана. 19Гьедин рагӀалдаса щуго-анлъго километралъ жанирегӀан щвараб мехалъ, лъеда тӀасан вилълъун вачӀун росода аскӀове щолев вихьана гьезда ГӀиса. ГӀасиго хӀинкъана гьел.

20– ХӀинкъуге, дун вуго, – ян абуна ГӀисаца гьезда.

21Гьевги росониве лъугьинавизе бокьун букӀана гьезие, амма гьебсагӀатго раса ралъдал рагӀалде щун батана.


ГӀадамал ГӀиса валагьизе рачӀуна

22Ралъдал добаб рагӀалда хутӀун рукӀарал гӀадамаз нахъисеб къоялъ бицана, нолъ гьаниб цо гурони расаги букӀинчӀин, жиндирго муридазда цадахъ ГӀиса росода рекӀуневги вихьичӀин, гьесул муридал жалго анин. 23Тибериадаялдаса, русбузда рекӀун, гӀемерал гӀадамал рачӀана, тӀаде дугӀаги гьабун, ГӀисаца чед гӀемерлъизабураб бакӀалде. 24Амма гьенир я ГӀиса, яги гьесул муридал ратичӀеб мехалъ, русбуздаги рекӀун, Капернаумалде ана гьел, ГӀиса валагьизе.


«Дун вуго гьеб чӀаголъи кьолеб чед»

25Ралъдал добцояб рагӀалда гьев ватараб мехалъ:

– Я, Рабби, мун кин гьаниве вачӀарав? – ан гьикъана гьез.

26ГӀисаца гьезда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дир мугӀжизатал ричӀчӀидал гуро нуж гьанире рачӀун ругел, доб чед кванан, гӀорцӀидал рачӀун руго. 27ТӀагӀунеб-холеб квен тӀалаб гьабичӀого, нужеца тӀалаб гьабе абадияб гӀумруялде нуж рачине бокьун ГӀадамил Лъимаца нужее кьолеб бугеб тӀагӀунареб-холареб квен. Жиндирго Инсул – Аллагьасул баркаталъул мугьру буго ГӀадамил Лъимада.

28Аллагь разилъизе жидеца щиб гьабизе кколебилан гьикъана гьез ГӀисада. 29ГӀисаца жаваб кьуна:

– Аллагь разилъизе нуж божизе ккола гьес нужехъе витӀарав чиясда[+].

30– Ниж дуда божулеб кинаб гӀаламат дуца нижеда бихьизабилеб? Щиб дуда гьабизе кӀолеб? – ан гьикъана гьез ГӀисада[+]. 31– ГӀицӀаб авлахъалде ккедал, нилъер умумуз кваналаан зобалаздасан рещтӀараб нигӀмат. «Зобалаздасан рещтӀинабун чед кьуна гьес гьезие», – абун хъван буго гьелъул хӀакъалъулъ[+].

32ГӀисаца абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: Мусаца[†] гуро нужее зобалаздасан чед кьураб, амма дир Инсуца нужее кьолеб буго унго-унгояб зобалазулаб чед. 33Аллагьасдасан бачӀараб чед ккола зобалаздасан рещтӀараб ва гӀаламалъе чӀаголъи кьолеб чед.

34Гьез абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, кидаго кье гьединаб чед[+].

35ГӀисаца абуна:

– Дун вуго гьеб чӀаголъи кьолеб чед. Дихъе вачӀарав киданиги вакъизе гьечӀо, дида божарав киданиги къечезе гьечӀо[+]. 36Амма дица нужеда абичӀищ, гӀаламат бихьаниги, нуж дида божун гьечӀилан. 37Инсуца дихъе кьуравщинав чи дихъе вачӀина, дихъе вачӀарав цониги чи дица нахъе гъеларо[+]. 38Диего бокьараб гьабизе гурелъул дун зобалаздасан вачӀун вугев, дун витӀарав Аллагьасул амру тӀубазабизелъидал[+]. 39Гьесул амру буго духъе кьуразул цонигияв вилизе-тӀагӀине виччагейилан. Къиямасеб къоялъ дица гьев чӀаголъизавизе ккола[+]. 40Дир Инсуе бокьун буго Вас вихьаравщинав ва гьесда божаравщинав чиясе абадияб гӀумру насиблъизе. Къиямасеб къоялъ дица гьев чӀаголъизавизе вуго[+].

41Ягьудиял[†] ГӀисаде ццин бахъун гаргадизе лъугьана жив зобалаздасан бачӀараб чед кколин абунин гьесилан. 42Гьез цоцазда абулеб букӀана:

– Юсупил[†] вас ГӀиса гурищ гьав чи? Нилъеда лъикӀго лъалагури гьасул эменги эбелги. Гьале жив зобалаздасан вачӀанилан вуго[+].

43– Щай нуж ццин бахъун гаргадулел? – ан абуна ГӀисаца гьезда. 44– Цониги чи дида аскӀове вачӀине рес гьечӀо, дун витӀарав дир Инсуца гьев дихъе щвезавичӀони. Дица гьев къиямасеб къоялъ чӀаголъизавизе ккола[+]. 45Аварагзабазул ТӀухьдузда буго: «Гьезда киназдаго Аллагьас малъила», – ян. Дир Инсуца малъараб босаравщинав чи дида аскӀове вачӀуна. 46Дица абулеб гьечӀо Эмен лъиданиги вихьанилан. Аллагьасдасан вачӀарасда гурони, цо лъиданиги вихьичӀо Эмен[+]. 47ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: иман лъурасе абадияб гӀумру буго.

48Дун вуго чӀаголъи кьолеб чед. 49Нужер умумуз доб гӀицӀаб авлахъалда квана зобалаздасан рещтӀараб нигӀмат, амма гьел хвана. 50Гьанже зобалаздасан рещтӀун буго гьеб кварав чи киданиги холареб чед. 51Дун вуго зобалаздасан рещтӀараб ва чӀаголъи кьолеб чед. Гьеб чед кварав чи абадул абадиялъ чӀаго вукӀина. Дица гьесие кьезе бугеб чед – гьеб буго гьаб гӀалам чӀаго букӀине гӀоло кьезе бугеб дир Черх[+].

52Гьебмехалъ ягьудиязда гьоркьоб кӀудияб дагӀба ккана жиндирго черх кинин гьас нилъее кваназе кьолебилан. 53ГӀисаца гьезда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: ГӀадамил Лъимадул Черхги квинчӀони, гьесул Биги гьекъечӀони, нужер гӀумру букӀине гьечӀо[+]. 54Дир Черхги кварав, дир Биги гьекъарав чиясе абадияб гӀумру буго. Къиямасеб къоялъ дица гьев чӀаголъизавила. 55Дир Черх буго хӀакъаб квен, дир Би буго хӀакъаб жа. 56Дир Черх кванарав ва дир Би гьекъарав чи дилъ вукӀине вуго, дунги гьесулъ вукӀине вуго[+]. 57Щайгурелъул ЧӀагояв Эмен – Аллагьас витӀарав дун гьесдалъун чӀаго вугев гӀадин, дир Черх кванарав чи дидалъун чӀаго вукӀина. 58Гьеле гьединаб буго зобалаздасан рещтӀараб чед. Нужер умумуз кванана чед ва гьел хвана. Амма гьаб чед кванарав чиясе абадияб гӀумру буго.

59Гьеб хабар ГӀисаца бицана Капернаумалъул синагогаялъуб.[†]


«Дуцалъидал рицунел ругел хӀакъал рагӀаби»

60Гьеб рагӀидал, ГӀисал гӀемерисел муридаз цоцазда абуна:

– Гьединаб жо букӀине рес гьечӀо! Лъица гьеб къабул гьабилеб? – ан.

61Жиндир хабаралъ муридал гьедин гаргадизе тӀамун рукӀин лъайдал, ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьадаб дир хабаралъ къварид гьарун[†] ругоха нуж. 62Цеве живго вукӀараб бакӀалде ГӀадамил Лъимер[†] тӀадвуссун унев вихьараб мехалъ щибдай нужеца абилеб[+]? 63РухӀалъ кьола чӀаголъи. Амма инсанасул мунагьаб напсалъ чӀаголъи кьоларо. Дир рагӀабазулъан бачӀуна нужехъе рухӀги чӀаголъиги[+]. 64Амма нужеда гъорлъ руго гьелда божуларелги. (ГӀисада цебеккунго лъалаан щив жинда божулев гьечӀевали, щив жиндие хилиплъилевали.)[+] 65ГӀисаца абуна:

– Гьединлъидал гурищ цебеги дица нужеда абураб, лъиданиги кӀоларин дихъе вачӀине, дир Инсуца гьелъие рес рекъезабичӀони.

66Гьелдаса хадур гӀемерисел муридал нахъе ана ва тӀокӀал гьесда хадур инчӀо. 67Гьебмехалъ анцӀила кӀиявго муридасда гьикъана ГӀисаца нужееги нахъе ине бокьун гьечӀебищилан. 68Симон Пётрица абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, лъихъе ниж инел? Дуцалъидал рицунел ругел абадияб гӀумру насиблъулел рагӀаби. 69Ниж божана ва нижеда бичӀчӀана мун Аллагьасул мукъадасав илчи вукӀин[+].

70ГӀисаца абуна:

– Дицалъидал нужер анцӀила кӀиявго чи тӀаса вищарав. Амма нужеда гьоркьов цо илбисги вугевха![+]

71Гьес гьедин абулеб букӀана Симонил вас Ягьуда Искариотил хӀакъалъулъ. АнцӀила кӀигоясда гьоркьов вукӀаниги, гьев хилиплъизе хъван букӀана[+].

#### 7 бетӀер


ГӀисаги гьесул вацалги

1Гьелдаса хадув ГӀиса Галилеялъул[†] росабалъе ва шагьаразде хьвадана. Ягьудиялде[†] ине гьесие бокьичӀо, – гьев чӀвазе хӀаракат бахъулеб букӀиндалха ягьудияз[+]. 2ЖугьутӀазул Хъощал раялъул байрам тӀаде щолеб букӀана[+]. 3Жиндирго вацаз ГӀисада абуна:

– Гьаниса вахъун Ягьудиялде а дуца гьарулел ишал дурго муридаздаги рихьизе[+]. 4Гьунар бугев чияс гьеб бахчуларо, гӀадамазда бихьизабула. Гьединал хӀикматал ишал гьаризе бугеб дурго гьунар гӀаламалдаго бихьизабе.

5(Жиндирго вацалгицин божулел рукӀинчӀо ГӀисада.)

6ГӀисаца гьезда абуна:

– Дир заман жеги тӀаде щун гьечӀо, амма нужее бокьараб заман данде ккола[+]. 7ГӀаламалда нуж рихине рес гьечӀо, амма дун гӀаламалда рихун вуго. Дица нугӀлъи гьабулеб бугелъул гӀаламалъулго квешал ишазе[+]. 8Байрамалде а нужго. Амма гьеб байрамалде дун вачӀинаро, дир заман жеги тӀаде щун гьечӀо.

9Гьедин гьездаги абун, ГӀиса Галилеялдаго чӀана.


ГӀиса Иерусалималде байрамалде вачӀуна

10Амма вацал байрамалде индал, гӀадамазда вихьиларедухъ, балъгого ГӀисаги вахъана гьезда хадув къватӀиве. 11Ягьудияз ГӀиса валагьулев вукӀана гьеб байрамалда.

– Дов чи кивдай вугев? – ан гьикъулеб букӀана гьез. 12ГӀадамазул руккалилъги гӀемер бицунеб букӀана гьесул хӀакъалъулъ. ЛъикӀав чи вугилан цояз абулеб букӀана, гӀадамал махсароде кколев чи вугилан цогидаз абулеб букӀана. 13Амма балъго-гӀатӀго гурони ГӀисал цӀар бахъизе ягьудиязул чӀухӀби-хӀакимзабазукьа хӀинкъулел рукӀана гьел[+].

14Байрамалъул чанго къо индал, ГӀиса Мукъадасаб Рокъове лъугьун вачӀана ва вагӀза-насихӀат гьабизе байбихьана. 15Лъиданиги аскӀове ун гӀелму лъазабичӀев чиясда ТӀухьдузда бугеб кисандай лъанаян хӀикмалъун рукӀана ягьудиял. 16ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьаб гӀелму дир гуро, дун витӀарав Аллагьасул буго[+]. 17Аллагьасул амру тӀубазабизе бокьарав чиясда лъала гьаб гӀелму дицаго ургъун бахъарабищ яги Аллагьасдасан бачӀарабищали. 18Жинцаго ургъун бахъарабгун цеве вахъунев чиясул мурад букӀуна жиндиего цӀар-рецц гьаби. Жив витӀарасе цӀар-рецц гьабизе бокьарав чи ритӀухъав вукӀуна, гьереси гьесул букӀунаро[+]. 19Мусаца[†] гурищ нужее къанун[†] тараб? Амма нужер цонигияс цӀунулеб гьечӀо къанун. Щай нужеца дун чӀвазе къасд гьабулеб бугеб[+]?

20ГӀадамаз ахӀулеб букӀана:

– Мун жундуз ккун вуго. Мун чӀвазе къасд гьабулев чи щив вугев? – ан[+].

21ГӀисаца абуна гьебмехалъ:

– Дица цохӀо мугӀжизат бихьизабуна, нуж киналго абуни жеги-жеги гьелда гӀажаиблъун руго. 22Мусал къануналъ[†] малъулеб буго сунат гьабеян. (Гьебги Мусадасан бачӀараб гӀадат гуро, гьесде щвезегӀанго умумузул букӀараб буго.) Шамат[†] къоялъги гьабулагуриха нужеца сунат. 23Мусал къануналъ изну кьола нужее шамат къоялъцин сунат гьабизе. Шамат къоялъ чи дица тӀуванго сахлъизавунилан щай нуж диде ццидалъ ругел[+]? 24ТӀасан балагьун кьоге къимат, хӀакъикъатги цӀехон кье[+].


МасихӀ кколевищ ГӀиса?

25Гьебмехалъ Иерусалималдаса цо-цо гӀадамаз абуна:

– ЧӀухӀби-хӀакимзабаз чӀвазе валагьулев вугев чицин гурищ гьадав? 26Балагье, халкъалда цеве вахъун кӀалъалев вуго, лъицаниги щибниги абулебги гьечӀо гьесда. ЧӀухӀби-хӀакимзабазда лъалеб батила хӀакъикъаталдаги дов МасихӀ[†] вукӀин. 27Амма нилъеда лъалагури дов кисаяли. ХӀакъикъияв МасихӀ вачӀараб мехалъ, лъиданиги лъалеб рагӀуларо гьев кисаяли[+].

28Мукъадасаб Рокъоб вагӀза-насихӀат гьабулаго, ГӀисаца халкъалде ахӀана:

– Нужеда дун лъала. Дун кисаялиги лъала. Амма дунго лъикӀав лъугьун вачӀарав чи гуро дун, хӀакъав Аллагьас витӀана дун. Нужеда Гьев лъаларо. 29Амма дида лъала Гьев: Гьесда аскӀоса вачӀана дун. Гьес витӀана дун[+].

30Гьебмехалъ ГӀиса кквезейилан лъугьана гьел, амма лъиданиги кӀвечӀо гьесда квер хъвазе. Гьелъие болжал щун букӀинчӀо[+]. 31Халкъалъул руккалилъ рукӀаразул гӀемерисел божана ГӀисада. Гьез абулеб букӀана:

– МасихӀ вачӀараб мехалъ, гьесгицин рихьизарилищ нилъеда гьадигӀан гӀемерал мугӀжизатал[+]?

32ГӀисал хӀакъалъулъ гьедин абулеб рагӀана фарисеязда. Гьебмехалъ чӀахӀиял кашишзабазги[†] фарисеязги Мукъадасаб Рукъалъул[†] хъаравулзаби ритӀана ккун вачун гьевгун рачӀайилан.

33ГӀисаца абуна:

– ГӀемераб заман хутӀун гьечӀо дие нужеда цадахъ вукӀине, кватӀичӀого ина дунго витӀарасда аскӀове[+]. 34КигӀан валагьаниги, ватиларо гьебмехалъ нужеда дун. Нужеда рачӀине кӀолеб бакӀ гуро доб дун унеб бакӀ[+].

35Гьеб рагӀидал, ягьудияз цоцазда гьикъулеб букӀана:

– Киве инедай гьасие бокьун бугеб? Нилъеда гьев ватулареб бакӀгӀаги щибдай? Греказул шагьаразда ругел дол нилъеразда аскӀове инецин гуродай гьасда ракӀалда бугеб, добаги жиндирго дин малъизе? 36«КигӀан валагьаниги, ватиларо гьебмехалъ нужеда дун. Нужеда рачӀине кӀолеб бакӀ гуро доб дун унеб бакӀ» – ан гьес абиялъул магӀна щибдай?


«ЧӀаголъиялъул лъадал лъарал чвахила»

37Байрамалъул ахирисеб бищунго хирияб къоялъ ГӀисаца, халкъалде хитӀаб гьабун, ахӀана:

– Къечарав чияс дида аскӀовеги вачӀун, къеч буссинабе[+]. 38ТӀехьалда хъван бугебги ритӀухълъун, диде иман лъурасул рекӀелъан чӀаголъиялъул лъадал лъарал чвахила.

39Жинде иман лъуразде рещтӀине бугеб Илагьияб РухӀалъул[†] бицунеб букӀана ГӀисаца. Амма Илагьияб РухӀ жеги рещтӀун букӀунаро, ГӀиса жеги жиндирго кӀодолъиялде щун вукӀинчӀелъул[+].


ГӀисада тӀасан дагӀба-рагӀи ккана гӀадамазул

40Гьел рагӀаби рагӀидал, цо-цо гӀадамал гаргадизе лъугьана хӀакълъун гьав чи авараг вугилан[+]. 41Цогидаз абулеб букӀана гьав МасихӀ вугилан. Галилеялда МасихӀ вахъуневищилан абулел чагӀиги рукӀана. 42ТӀехьалда бугин абулеб букӀана гьез, Давудил[†] наслуялда вахъинин МасихӀ ва Давудил росулъ – Бетлегьемалда – гьавилин гьев[+]. 43Гьедин ГӀисал бицун дагӀба-рагӀи ккана гьел гӀадамазда гьоркьоб[+]. 44ГӀиса ккун вачун жанив тӀамизе бокьаралги рукӀана гьенир. Амма гьесда квер хъвазе кӀвечӀо лъиданиги.


ЧӀахӀиял хӀакимзабазул халкъалда ццин бахъуна

45ЧӀахӀиял кашишзабазухъеги фарисеязухъеги Мукъадасаб Рукъалъул хъаравулзаби тӀадруссун рачӀараб мехалъ, ГӀиса щай вачинчӀевилан гьикъана гьезда. 46Хъаравулзабаз жаваб кьуна:

– Додин кӀалъалев чи жеги киданиги рагӀичӀо нижеда, – ян.

47– Унго нужгийищха гьес гуккарал? – ан абуна фарисеяз. – 48ЧӀухӀби-хӀакимзабазулги фарисеязулги цониги чи досда божун рихьанищ[+]? 49Досда божула къануналъул хӀакъалъулъ жидеда щибниги лъаларел жагьилал гӀадамал, нагӀана батагийин гьезие!

50Гьезда гьоркьов вукӀана добмехалъ ГӀисахъе ун вукӀарав Никодемги. Гьес абуна:[+]

51– Нилъер къануналда рекъон чиясда гӀайиб чӀвазе бегьулебищ, ахӀун аскӀовегун цин гьес бицунелъухъ гӀенеккичӀого ва гьесул ишалъул цӀех-рехги гьабичӀого[+]?

52– Мунги Галилеялдаса ватила, – ян абуна гьесда гьез. – Цониги авараг Галилеялъул ракьалда вахъинилан хъван гьечӀолъи дудаго бихьизе ТӀухьдул цӀале.

[[+] 53Цинги гьел рикьа-риххун рокъо-рокъоре ана.

#### 8 бетӀер


«Дицаги гьабиларо дуе тамихӀ»

1Зайтуналъул магӀарде ана ГӀиса. 2Нахъисеб къоялъ радалго вачӀана гьев Мукъадасаб Рокъове. ТӀолабго халкъ бакӀарана гьесда аскӀобе. ГӀодов чӀун гьезие вагӀза-насихӀат гьабизе ГӀисаги лъугьана.

3Диниял гӀалимзабаз ва фарисеяз ГӀисахъе ячун ячӀана росасе хилиплъун, зина[†] гьабулаго тӀадккурай цо чӀужугӀадан. ГӀадамазда цее яхъун чӀезаюна гьез гьей. 4Цинги гьез ГӀисада абуна:

– Я, МугӀалим! Зина гьабулей ятана гьай гӀадан. 5Мусаца[†] жиндирго къануналда[†] нижее амру гьабун буго гьадинал руччаби ганчӀал речӀчӀун чӀвазе кколин. Дуца щибилан абилеб[+]?

6ГӀисада гӀайиб чӀвазе рес ккелародайилан ургъунго кьураб суал букӀана гьеб.

ГӀодовеги къулун, чӀарбида килщица цо щибалиго хъвалев вукӀана ГӀиса[+]. 7Нахъеги гьез добго суал кьедал, тӀаде ворхун, гьес абуна:

– Нужеда гьоркьоса цониги мунагь гьабичӀев чияс речӀчӀе гьелда тӀоцебе гамачӀ[+].

8Нахъеги гӀодовеги къулун, чӀарбида хъвадаризе лъугьана гьев.

9Гьеб рагӀидал, гьел цо-цоккун рахъун къватӀире ана, чӀахӀияздасан байбихьун. ГӀисаги гьесда цее эхетарай дой гӀаданги хутӀана гьенир. 10ТӀаде ворхун, ГӀисаца гьелда гьикъана:

– Йо, чӀужугӀадан, кире арал дол? Цониги чи хутӀичӀевищ дуе тамихӀ гьабизе?

11– ХутӀичӀо, БетӀерчӀахъад, – абун жаваб кьуна гьелъ.

ГӀисаца гьелда абуна:

– Дицаги гьабиларо[†] дуе тамихӀ. А дурго гьанже. Гьанжеялдаса хадуб тӀокӀаб мунагьги гьабуге.][*][+]


«Дун вуго гьаб дуниялалъул Нур»

12Гьадинаб вагӀза-насихӀатги гьабуна ГӀисаца гьезие:

– Дун вуго гьаб дуниялалъул Нур. Дида нахъвилълъарав цониги чи бецӀлъуда хьвадизе гьечӀо. ГӀумру гвангъизабулеб Нур гьесда цадахъ букӀине бугелъул[+].

13Гьебмехалъ фарисеяз абуна:

– Дуцаго дуего гьабулеб бугеб дур нугӀлъи кьучӀаб букӀунаро[+].

14ГӀисаца абуна:

– Дицаго дирго хӀакъалъулъ гьабулеб бугониги, гьеб нугӀлъи кьучӀаб буго, дида лъалелъул дун киса вачӀаравали ва киве унев вугевали. Нужеда лъаларо дун киса вачӀаравали ва киве унев вугевали[+]. 15Нужеца суд гьабула гӀадамаз гӀадин, амма дица лъиениги суд гьабуларо[+]. 16Дица суд гьабунигицин, гьеб ритӀухъаб букӀина, дун дунго цохӀо гьечӀелъул, дун витӀарав Эменги вугелъул дида цадахъ[+]. 17Нужер къануналдагицин хъван бугогури кӀиго чиясул нугӀлъи гӀолилан[+]. 18Дицаги гьабулеб буго диего нугӀлъи, дун витӀарав дир Инсуцаги гьабулеб буго[+].

19– Дур эмен кив вугев? – ан гьикъана гьесда.

ГӀисаца жаваб кьуна:

– Я, дун, яги дир Эмен нужеда лъаларо. Дун лъалевани, дир Эменги лъалаан нужеда[+].

20Гьеб вагӀза-насихӀат ГӀисаца гьабуна Мукъадасаб Рукъалъул[†] азбаралъуб, садакъадул гӀарац лъолеб гъансида аскӀов вахъунги чӀун. Лъицаниги кквечӀо гьев, жеги гьелъие болжал щун букӀинчӀо[+].


«Дун араб бакӀалде рачӀине кӀвеларо нужеда»

21Гьанжеги ГӀисаца гьезда абуна:

– Дун нужеда аскӀоса ине вуго. Дун валагьулел рукӀина нуж, амма гьедин мунагьазул цӀовухъе хвела, дун араб бакӀалде рачӀинеги кӀвеларо нужеда[+].

22Ягьудияз[†] абуна:

– Живго жинцаго чӀвазехъинцин вугодай? Дун араб бакӀалде рачӀине нужеда кӀвеларинги абулеб буго.

23ГӀисаца гьезда абуна:

– Нуж руго гӀодор рижарал, дун вуго тӀасан вачӀарав. Нуж руго гьаб дуниялалъул чагӀи, дун гьаб дуниялалъул чи гуро[+]. 24Гьединлъидалин дица нужеда абулеб бугеб нуж мунагьазул цӀовухъе хвезе ругилан. Дов[*] – Дун вукӀиналда божичӀони, мунагьазул цӀовухъе хвела нуж.

25– Мун щивха кколев? – ан гьикъана гьез.

ГӀисаца гьезие жаваб кьуна:

– Дун щивали авалалдаса бахъарабго бицана дица нужеда. 26Нужер хӀакъалъулъги гӀемераб жо бицине кӀвелаан дида ва суд гьабизеги кӀвелаан. Амма дица гьаб халкъалъе бицунеб буго дун витӀарав Аллагьасдасан рагӀарабщинаб. ЦӀакъ ритӀухъавин гьев вугев![+]

27Гьезда бичӀчӀичӀо Инсул хӀакъалъулъ бицунеб букӀин. 28Цоги ГӀисаца абуна:

– ГӀадамил Лъимер[†] борхатаб бакӀалде вахинавидал, лъала Дов – Дун вукӀин, дунго лъикӀав лъугьун дица щибниги гьабулеб букӀинчӀеблъи, дир Инсуца дида малъухъе дица нужедаги бицунеб букӀараблъи[+]. 29Дун ВитӀаравги дунгун цадахъ вуго. Гьес дун дунго цохӀо течӀо, гьев разилъулебщинаб иш гьабулеб бугелъул дица кидаго[+].

30ГӀисаца гьедин абидал, гӀемераз иман лъуна гьесде[+].


«Мунагь гьабурав чи ккола мунагьалъул лагъ»

31Жинде иман лъурал ягьудиязда ГӀисаца абуна:

– Дир рагӀи нужеца рекӀелъ цӀунани, унго-унгоял дир муридал рукӀина нуж. 32ХӀакъабщинаб лъала нужеда, ва гьелъ нуж тархъан гьарила[+].

33Гьез абуна:

– Ниж Ибрагьимил[†] наслу буго, лъилниги лагъзаллъунги рукӀинчӀо киданиги. Ниж тархъан гьарилин абураб рагӀиялъул магӀна щиб[+]?

34ГӀисаца жаваб кьуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: мунагь гьабуравщинав чи ккола мунагьалъул лагъ[+]. 35Масала, цо пуланав лагъ жиндирго бетӀергьанасул[†] рокъов кидаго гуро вукӀунев, амма вас инсул рокъов кидаго вукӀуна[+]. 36Васас тархъан гьаруни,[†] хӀакъикъаталдаги тархъанлъила нуж. 37Дида лъала нуж Ибрагьимил наслу букӀин. Амма нужеца дун чӀвазе къасд гьабулеб буго, дир рагӀи нужер ургьибе унеб гьечӀелъул[+]. 38Дица нужеда малъулеб буго дир Инсуда аскӀоб дида бихьараб къагӀидаялъ. Нужецайин абуни гьабулеб буго нужерго инсудасан рагӀараб къагӀидаялъ.

39– Нижер эмен Ибрагьим вуго, – ян абуна гьез.

ГӀисаца абуна:

– Нуж Ибрагьимил лъимал рукӀаралани, Ибрагьимица гьабураб гьабилаан нужеца[+]. 40Нужецани дун – Аллагьасдасан рагӀараб хӀакъаб рагӀи нужеда бицарав чи – чӀвазе къасд гьабулеб буго. Амма Ибрагьимица гьединаб иш гьабичӀо. 41Нужерго инсуца гьабураб гьабулеб буго нужеца.

Гьез абуна:

– Ниж зинаялдасан ккарал гуро. Нижер цо эмен вуго – Аллагь![+]

42ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужер эмен Аллагь вукӀаравани, нужее дун вокьилаан. Дун Аллагьасдасан вачӀун рещтӀарав вугелъул гьаниве. Дунго лъикӀав лъугьун вачӀинчӀо дун, гьес витӀун вачӀана. 43Нужеда дир рагӀи бичӀчӀулеб гьечӀо, нужеда гьеб рагӀизе рес гьечӀелъул. 44Илбис буго нужер эмен. Нужер эменлъун кколеб илбисалъулаб тӀубазабулеб буго нужеца. БачӀинго сундасан букӀараб илбисалъул? Чи чӀваялдасан гурищ? РитӀухълъиялъул рахъги кквечӀо гьелъ, ритӀухълъи гьелъулъ жиндилъго гьечӀелъул. Гьереси – гьелъул кӀалдиб ругьунаб мацӀ буго, тӀолабго гьересиги гьелдасан бачӀараб бугелъул[+]. 45Дида нуж божулел гьечӀо, дица битӀараб бицунеб бугелъул. 46Нужер цониги чиясда кӀвелищ мунагь бугин дидайилан абизе? Дица битӀараб бицунеб бугеб мехалъги щай нуж дида божуларел? 47Аллагьасдасан вачӀарав чи Аллагьасул рагӀухъги гӀенеккула. Нуж Аллагьасдасан ругелал гурелъул, нуж гӀенеккулел гьечӀо.


ГӀисаца Ибрагьимил хӀакъалъулъ бицуна

48Ягьудияз гьесда абуна:

– Мун самарияв вугин ва жундуз ккунги вугин абун нижеда гьоркьоб тӀибитӀун бугеб хабарги гьересийищха[+]?

49ГӀисаца гьезие жаваб кьуна:

– Дун жундуз ккун гьечӀо. Дица дирго Эмен кӀодо гьавулев вуго, нужецайин абуни, дун хӀакъир гьавулев вуго[+]. 50Амма дун рецц-бакъ къваригӀарав чиги гуро. Дие рецц-бакъ гьабизе бокьаравги вугевха, гьес гьабила нужее суд[+]. 51ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дир рагӀи рекӀелъ цӀунаравщинав чи абадул абадиялъ хвезе гьечӀо[+].

52Ягьудияз гьесда абуна:

– Гьанже тӀубанго хӀакълъана нижее мун жундуз ккун вугевлъи. Ибрагьим хвана, цогидал аварагзабиги хвана. Дуцани абулеб буго дур рагӀи рекӀелъ цӀунаравщинав чи абадул абадиялъ хвезе гьечӀилан. 53Нижер эмен Ибрагьимидасаги цӀакъав чийищха мун кколев? Цогидал аварагзабаздасаги цӀакъав чийищха? Ибрагьимги хвана, гьел цоялги хвана. Мун щив гьедигӀан кутакав чи?

54ГӀисаца жаваб кьуна:

– Дицаго диего рецц-бакъ гьабуни, гьеб букӀина гӀададисеб чӀанда-хабар. Нижер Аллагьилан нужеца абулев дир Инсуца гьабулеб буго дие рецц-бакъ[+]. 55Нужеда киданиги лъалароан Гьев. Амма дида Гьев лъала. Дида Гьев лъаларилан дица абуни, дунги вукӀина нужеда релълъарав гьерсихъан. Дида Гьев лъала ва Гьесул рагӀи рекӀелъ цӀунун буго дица[+]. 56Нужер эмен Ибрагьим цӀакъ вохана, дун вачӀараб къо бихьидал. Гьесда бихьана дун вачӀараб къо ва гьелдаса вохана[+].

57Гьебмехалъ ягьудияз гьесда абуна:

– Жеги кӀикъоялда анцӀго сонцин бачӀев дуда Ибрагьим кин вихьулев?

58ГӀисаца гьезда абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: жеги Ибрагьим авараг вахъиналдего вукӀана дун.

59Гьесда речӀчӀизе ганчӀал кодоре росана гьебмехалъ ягьудияз. ГӀиса гӀадамазул руккалилъ вахчана ва Мукъадасаб Рокъоса къватӀиве ана[+].

#### 9 бетӀер


ГӀисаца бецав чиясда канлъи бихьизабула

1Гьениса унаго ГӀисада ватана эбелалъ гьавуралдасаго бецав цо чи. 2ГӀисада муридаз гьикъана, гьев чиясул мунагь букӀунищ яги гьесул эбел-инсул мунагь букӀунищ эбелалъул ургьивго гьев бецав вугев[+]. 3ГӀисаца абуна:

– Я гьев чиясул, яги гьесул эбел-инсул мунагь букӀун гуро гьев бецлъарав, Аллагьасул къудрат гьесдалъун загьирлъизе бецлъана гьев. 4Дун витӀарав Аллагьас тӀадкъараб иш, бакъ цебе букӀаго, тӀубазе ккола нилъеца. ТӀаде щолеб буго лъиданиги щибниги гьабизе кӀолареб сордо[+]. 5Гьаб дуниялалда дун вугебгӀан заманаялъ гьаб дуниялалъе Нур ккола дун[+].

6Гьединги абун, ГӀисаца ракьалде туна, хӀацӀуца хӀурги буцун, гьеб бахана бецасул беразда[+]. 7Цинги ГӀисаца гьесда абуна:

– ШилоахӀ («Чапар»[†] абураб магӀна ккола гьелъул) хӀавузалъухъеги ун, гьумер чуре дурго, – ян.

Гьениб гьумер чурарабго беразда канлъиги бихьун, тӀадвуссун вачӀана гьев чи[+]. 8Гьесул мадугьалзабазги къватӀахъ гьарделев гьев вихьаразги цоцазда гьикъулеб букӀана дова садакъа гьарулев вукӀарав бецав чи гурищ гьавилан. 9Уйилан абулеб букӀана цо-цояз, цогидаз абуна дов гурин, досда релълъарав чи вугилан. Жив вугин гьевилан абуна гьес.

10– Кинха дуда канлъи бихьараб? – ан гьикъана гьез гьесда.

11Гьес жаваб кьуна:

– Цо ГӀиса абулев чияс жиндирго хӀацӀуца буцун хӀур бахана дир беразда. Цинги гьес дун ШилоахӀ хӀавузалъухъе гьумер чуризе витӀана. Гьениб гьумер чурарабго, дир беразда канлъиги бихьана.

12Гьев чи кив вугевилан гьикъидал, жинда лъаларилан абуна гьес.


«Дур бецал беразда канлъи кин бихьараб?»

13Бецав вукӀун канлъи бихьарав гьев чи фарисеязухъе вачана гьез. 14(ХӀацӀуца хӀурги буцун, гьесул беразда ГӀисаца канлъи бихьизабураб къо шамат[†] къо букӀана.)[+] 15Фарисеязги гьикъана гьесда дур бецал беразда канлъи кин бихьарабилан. Гьес гьезда бицана хӀацӀуца буцун хӀур баханин дос жиндир беразда ва гьумер чурараб мехалъ канлъиги бихьанилан. 16Цо-цо фарисеял[†] гаргадизе лъугьана шамат къоялъул къанун[†] цӀунуларев гьев Аллагьасдасан вачӀарав чи гурилан. Цогидаз абуна мунагь-хӀакъ тӀад бугев чиясда гьединаб мугӀжизат бихьизабизе кин кӀолебилан. Гьединаб дагӀба-къец ккедал,[+] 17дов бецав вукӀун канлъи бихьарав чиясда гьикъана гьез нахъеги:

– Дур бецал беразда канлъи бихьизабурав чиясул хӀакъалъулъ щиб дуца абилеб?

Авараг вугин довилан кьуна гьес жаваб[+].

18Ягьудиязе[†] бокьун букӀинчӀо бецав вукӀун гьев чиясда канлъи бихьанилан абураб жоялда божизе. Хадув чи витӀун гьесул эбелги эменги ахӀана гьенире. 19Цинги гьезда гьикъана:

– Эбелалъул ургьисаго бецав вукӀанилан нужеца бицунев гьав чи нужер васищ? Гьасул беразда канлъи кин бихьарабали лъалебищ нужеда?

20Эбелалъги инсуцаги абуна нижеда лъала гьев чи нижер вас вугевлъи ва эбелалъул ургьисаго бецав вукӀаравлъиги. 21Амма гьесда гьанже канлъи щай бихьулеб бугебалиги ва лъица гьев сахлъизавуравалиги нижеда лъаларо. Гьесда жиндаго гьикъе. Балугъав чи вуго, жинцаго бицине биччанте.

( 22Ягьудиязул чӀухӀби-хӀакимзабазукьа хӀинкъун абуна гьаз гьедин: гьез лъазабун букӀиндалха, ГӀисал рахъалъ МасихӀ[†] вугин гьевилан абурав чи синагогаялъуве[†] виччазе гьечӀилан[+]. 23Гьединлъидалин гьаз абураб жидер вас балугъав чи вугин, гьесда жиндаго гьикъейилан.)

24Ягьудияз нахъеги аскӀове ахӀун, гьесда абуна:

– Аллагьасда цебе гьереси бицунге! Нижеда лъарабин мун сахлъизавурав чи мунагьазул цӀурав чи вугевлъи.

25Гьес абуна:

– Дида лъаларо мунагьазул цӀурав чи вугевищ гьев яги гьечӀевищали. Дида лъала цо жо: дун бецав вукӀаравлъи ва гьанже дида канлъи бихьулеб бугеблъиги.

26Нахъеги гьикъана гьесда:

– Щиб дос дуе гьабураб? Кин дос дур беразда канлъи бихьизабураб?

27Гьес жаваб кьуна:

– Дица бицунеб мехалъ гӀенеккунищ нуж рукӀинчӀел? Цоги нухалъ гьелъухъ гӀенеккун щай нужее? Яги досул муридаллъун лъугьинейищ нужееги бокьун бугеб?

28– Нижни Мусал[†] муридал руго. Мун вуго досул муридлъун лъугьун! – ан тӀаделъана гьесде фарисеял. 29– Нижеда лъала Мусада Аллагь кӀалъаравлъи, довин абуни, киса-щивалицин лъаларев чи вуго[+].

30Бецав вукӀун канлъи бихьарас абуна гьезда:

– ХӀикматаб жо буго нужеда дов киса-щивали лъалеб гьечӀолъи. Амма дос дир беразда канлъи бихьизабуна. 31Нилъеда лъала мунагь-хӀакъалъул агьлуялъухъ Аллагь гӀенеккуларевлъи. Аллагь гӀенеккула жиндие мутӀигӀав, жиндир амру тӀубазабулев чиясухъ[+]. 32Киданиги рагӀун букӀинчӀо эбелалъул ургьисаго бецав чиясда лъицаниги канлъи бихьизабун бугилан. 33Дов чи Аллагьасдасан вачӀарав вукӀинчӀевани, щибго гьабун бажарилароан досухъа.

34Эбелалъ гьавуралдасаго мунагьазул цӀурав дуцагийищ нижее гӀакълу кьолеб бугебилан, ццин бахъун, къватӀиве гъуна гьез гьев.


РухӀияб бецлъи

35Гьез къватӀиве гъун вугилан рагӀидал, ГӀисаца гьев чи валагьана ва ГӀадамил Лъимада мун божулищилан гьикъана. 36Гьес жаваб кьуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, гьесда божизе ккани, цин гьев лъазе ккеларищ?

37ГӀисаца гьесда абуна:

– Гьев дуда цевеги вихьана ва гьабсагӀат дуда кӀалъалевги вуго[+].

38– Я, БетӀерчӀахъад, дуда божула! – ян абуна гьев чияс ва гьебсагӀат ГӀисада цеве суждаялда чӀана.

39ГӀисаца абуна:

– Гьаб дуниялалде дун суд гьабизе вачӀун вуго: бецазда канлъи бихьизе, канлъи бихьулелал бецлъизе.

40Гьедин абулеб мехалъ аскӀор рукӀарал цо-цо фарисеяз гьикъана жалги бецалищха ругелан[+]. 41ГӀисаца гьезда абуна:

– Нуж бецал рукӀаралани, нужее мунагь букӀинароан. Канлъи бихьулилан нужеца абулеб бугелъул, мунагь тӀаса инаро нужедаса[+].

#### 10 бетӀер


Вехьасул мисал

1ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: нуцӀихъан гурони, цогидаб бакӀалдасан гӀиял чолониве лъугьарав чи ккола цӀогьор яги хъачагъ. 2НуцӀихъан вачӀуна гьезул вехь. 3ВорчӀухъанас гьесие нуцӀа ричӀула, чахъабазда гьесул гьаракь рагӀула. Цо-цоккун щибалъул цӀарги ахӀун, вехьас чахъаби чолониса къватӀире риччала. 4Жиндирго киналго чахъаби къватӀире риччараб мехалъ, вехь рехъада цеве вилълъуна, чахъабиги гьесда хадур уна, гьезда гьесул гьаракь лъалелъул. 5Амма цогидав чиясда хадуб унаро рехъен, гьесда аскӀоса лъутула чахъаби, чияр гьаракь гьезда лъаларелъул.

6Гьеб мисал бачун, ГӀисаца сундул хӀакъалъулъ бицунеб бугебали бичӀчӀичӀо гьезда[+].


«Дун вуго лъикӀав вехь»

7ГӀисаца цоги абуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дун вуго чахъабазул чолол кӀалтӀа бугеб нуцӀа. 8Дун вачӀиналде рукӀарал киналго руго цӀогьалги хъачагъалги. Гьединлъидал чахъаби гьезухъ гӀенеккичӀо. 9Дун вуго нуцӀа. Гьеб нуцӀа рагьаравщинав хвасарлъила, жанивеги ина, къватӀивеги вачӀина, квине жоги щвела. 10ЦӀогьор вачӀунаро – бикъизе, чӀвазе, хвезабизе гурони. Дун вачӀун вуго гӀумру кьезе, гьарзаяб гӀумру кьезе. 11Дун вуго лъикӀав вехь. ЛъикӀав вехьас чахъабазе гӀоло рухӀги кьола[+]. 12-13Амма мухьдахъ ккурав вехь вехь гуро, чахъаби чияр ругелъул. БацӀ рехъалъе бачӀунеб бихьани, рехун гӀиги тун, лъутун уна гьев. БацӀ рехъалъ речӀчӀула, гӀи рахъ-рахъалде лъутизабула, мухьдахъ ккурав вехьасе гьезул ургъел гьечӀелъул[+]. 14Дун вуго лъикӀав вехь. Дида дирго чахъабиги лъала, дирго чахъабазда дунги лъала. 15Гьелдаго релълъун, дир Инсуда дунги лъала, дида Эменги лъала. Дица дирго рухӀги кьела чахъабазе гӀоло[+]. 16Гьеб рехъалъ гьечӀел цоги чахъабиги руго дир. Гьелги рачине ккола дица дирго рехъалъе. Гьелги гӀенеккизе руго дир гьаркьихъ. Гьебмехалъ букӀина цого рехъен ва цохӀо вехьги вукӀина[+]. 17ЦӀидасан нахъе щвезелъун дица дирго рухӀ кьолеб бугелъулин Инсуе дун вокьулев[+]. 18Лъицаниги тӀамулев гьечӀо дун дирго рухӀ кьезе. Дицаго кьолеб буго дица гьеб. Дир ихтияр буго рухӀ кьезеги, кьуни – гьеб нахъе босизеги буго дир ихтияр. Гьедин амру гьабуна дие Инсуца[+].

19Гьеб рагӀидал, ягьудиязул[†] нахъеги дагӀба-рагӀи ккана[+]. 20ГӀемерисез абулеб букӀана жундуз бетӀер сверизабун бугин гьесул, гьесухъ гӀенеккиго щайин нужеейилан[+]. 21Цогидаз абулеб букӀана жундуз ккурав чи гӀадин кӀалъалев гьечӀин. Жундузда кӀолебищин бецал беразда канлъи бихьизабизе[+].


Халкъалъ ГӀисадаса инкар гьабулеб буго

22ТӀаде щвана Иерусалималда ЦӀилъиялъул байрам[*] тӀобитӀулеб къо. Хасало заман букӀана гьеб. 23Мукъадасаб Рокъове вачӀун, Сулайманил[†] рагъида дове-гьаниве хьвадулев вукӀана ГӀиса[+]. 24ТӀаде гурун рачӀун, ягьудияз гьесда абуна:

– КидалъагӀан дуца ниж щакдаризе тӀамилел? Мун МасихӀ[†] ватани, рагьун абе нижеда![+]

25ГӀисаца абуна:

– Дица абунагури нужеда, амма нуж божичӀо. Дир Инсуца тӀамун, дица гьарулел ругел ишаз нугӀлъи гьабулеб бугогури дие[+]. 26Дир рехъадул чахъаби гурелъул, божулел гьечӀо нуж. 27Дир чахъабазда дир гьаракь рагӀула, дида гьелги лъала ва гьел дида хадурги рачӀуна. 28Дица гьезие абадияб гӀумруги кьола. Гьел абадул абадиялъго хвезе гьечӀо ва лъиданиги кӀвеларо гьел дида кодоса рахъизе[+]. 29Дихъе гьел кьурав дир Эмен вуго бищунго хӀалкӀолъи кӀудияв БетӀергьан. Лъиданиги кӀвеларо гьел дир Инсуда кодоса рахъизе. 30Дир Эменги дунги – цого руго[+].

31Гьебмехалъ ягьудияз ГӀисада речӀчӀизе нахъеги ганчӀал кодоре росана[+]. 32ГӀисаца гьезда абуна:

– Дир Инсул амруялдалъун гӀемерал лъикӀал ишал гьаруна[†] дица нужеда цере. Гьел ишазул кинабаб сабаблъунха нужеца дида ганчӀал речӀчӀизехъин ругел?

33Ягьудияз гьесие жаваб кьуна:

– Дуца гьабураб лъикӀлъиялъухъ гуро нижеца дуда ганчӀал речӀчӀизехъин ругел. Аллагьасде дандечӀарал гӀасиял-пасикъал рагӀабазухъ речӀчӀулел руго. Инсан вугониги, дуцаго мунго Аллагьлъун рикӀкӀунев вуго[+].

34ГӀисаца гьезда абуна:

– Нужер къануналда[†] хъван гьечӀищ гьадинаб калима: «Дица абуна нуж аллагьзаби ругилан». 35-36ТӀухьдузда хъван бугеб хисизабизе бегьуларо. Бичасул калам рещтӀаразда БетӀергьанасцин аллагьзабийилан абун буго. ВацӀцӀадав илчилъун гьавун, гьес дуниялалде витӀарав Дун Аллагьасул Вас вугилан абурал дир рагӀаби Аллагьасда дандечӀарал ругин абизе кин нужеда кӀолеб[+]? 37Дир Инсуца гьабулеб иш дицаги гьабулеб гьечӀеб батани, божуге нуж дида. 38Дир Инсуца гьабулеб иш дицаги гьабулеб бугелъул, дида божичӀони, дир ишаздагӀаги божа. Гьебмехалъ лъала ва бичӀчӀила дилъ дирго Эмен вукӀин ва дирго Инсулъ дун вукӀин[+].

39ГӀиса кквезейилан лъугьана нахъеги ягьудиял, амма гьезда кодоса ворчӀана гьев[+]. 40ГӀиса нахъеги Иорданалъул добцояб рахъалде, ЯхӀяца гӀадамал лъадалъ ччун рахъулел рукӀараб бакӀалде, ана ва гьенив чӀана[+]. 41Гьениреги гӀемерал гӀадамал рачӀана ГӀисада хадур. Гьез абулеб букӀана:

– ЯхӀяца цониги мугӀжизат бихьизабичӀо, амма гьав Чиясул хӀакъалъулъ гьес абураб щибаб рагӀи битӀараб букӀун буго[+].

42Гьенире рачӀаразул гӀемерисез ГӀисаде иман лъуна[+].

#### 11 бетӀер


Лазарил хвел

1Бетания шагьаралдаса Лазарилан абулев цо чи унтун вукӀана[+]. 2Гьеб Бетаниялда яшав гьабун рукӀана цо Марям абулей гӀаданги гьелъул яц Мартаги. Гьеле гьей Марямицайин ГӀисал хӀатӀазда махӀ гьуинаб нах бахараб ва жиндирго ботӀрол расуца гьел ракъвазарурал. Гьелъул вац вукӀана Лазар[+]. 3Яцаз ГӀисахъе ругьел битӀана: «Я, БетӀерчӀахъад, дуе хирияв чи унтун вуго», – ян. 4Гьеб ругьел бачӀиндал, ГӀисаца абуна:

– Гьеб унтуца Лазар холаро. Гьеб буго Аллагь машгьурлъизе ва Аллагьасул Васас живго гьелдалъун машгьурлъизавизе Лазариде тӀамураб унти.

5Марямги, гьелъул яцги, Лазарги цӀакъ рокьулаан ГӀисае.

6Гьев унтун вугилан рагӀидалги, кӀиго къоялъ гьенивго чӀана ГӀиса. 7Цинги гьес муридазда абуна Ягьудиялде[†] тӀадруссине кколилан. 8Муридаз абуна:

– Я, Рабби, Ягьудиялда дуда ганчӀал речӀчӀизехъин рукӀаралдаса гӀемер заман инчӀогури. Гьениве тӀадвуссине щай дуе бокьун бугеб[+]?

9ГӀисаца абуна:

– Цо къоялъе букӀуна анцӀила кӀиго сагӀат. Къад сапаралде вахъарав чи хӀетӀе тункун гӀодов кколаро, нухда гьесие канлъи букӀунелъул[+]. 10Амма сардилъ сапаралде вахъарав чиясул хӀетӀе тарула, нухда канлъи букӀунарелъул.

11Цоги гьес абуна:

– Нилъер гьудул Лазар кьижун ккун вуго. Гьев вигьинавизе инехъин вуго дун[+].

12Муридаз абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, кьижун ккарав ватани, мадар лъугьина гьесул.

13ГӀисаца абулеб букӀана Лазар хун вугилан, амма муридазда бичӀчӀана гьадинго кьижун ккун вугилан абулеб бугилан. 14Гьебмехалъ ГӀисаца рагьун бицана гьезда Лазар хванилан.

15– Нужер талихӀ ккана дун дова вукӀинчӀолъи, гьанже нужее рес ккела дида божизе. Рилълъа доре.

16«КӀилъилав» абун тӀокӀцӀар бугев Фомаца цогидал муридазда абуна:

– Рилълъа МугӀалимасда цадахъ, гьев хваралъур хвезе![+]


«Дицайин хваралъуса рахъинарулел, дицайин чӀаголъизарулел!»

17ГӀиса Бетаниялде щведал, Лазар хабалъ вукъаралдаса ункъо къо бан батана. 18Иерусалималдаса Бетаниялде лъабго километр гурони букӀинчӀо. 19Мартахъеги Марямихъеги вацасул зигараялъ Иерусалималдаса рачӀарал гӀемерал ягьудиялги рукӀана гьенир. 20ГӀиса вачӀунев вугилан рагӀидал, Марямги магӀирокъойго тун, Марта ана гьесда данде. 21Мартаца ГӀисада абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, мун гьанив вукӀаравани, хвелароан дир вац! 22Амма гьанжеги ракӀчӀун лъала дида дур кинаб букӀаниги гьари-дугӀа Аллагьас нахъчӀвалареблъи.

23Дур вац хваралъуса вахъине вугилан абуна гьелда ГӀисаца.

24Мартаца абуна къиямасеб къоялъ гьев тӀаде вахъуневлъи жиндаги лъалин[+]. 25ГӀисаца гьелда абуна:

– Дицайин хварал рахъинарулел, дицайин чӀаголъизарулел. Дида божарав чи хваравги чӀаголъила[+]. 26Гьаб дуниялалда вугевщинав дида божулев чи абадул абадиялъ хвезе гьечӀо. Гьелда мун божулищ? – ан гьикъана ГӀисаца[+].

27Гьелъ жаваб кьуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, дун божана дуниялалде вачӀине вугев Аллагьасул Вас МасихӀ[†] мун вукӀиналда[+].


ГӀиса гӀодулев вуго

28Гьединги абун, рокъое ана Марта. Цогидаздаса балъго гьелъ Марямида абуна МугӀалим вачӀун вугин ва гьес мун ахӀулей йигин. 29ГьебсагӀат ГӀисада аскӀое ине гӀедегӀун къватӀие яхъана Марям. 30Росулъеги лъугьинчӀого, Марта жинда данде ячӀараб бакӀалда чӀун вукӀана ГӀиса. 31Марям гӀедегӀун къватӀие яхъун уней йихьидал, зигараялъ рачӀун рукӀарал ягьудиязда ккана вацасухъ гӀодизе хабаде уней ятилин гьейилан. Гьелги ана Марямида хадур рахъун. 32ГӀисада аскӀое щведал, гьесул хӀатӀазда цее кӀалагъоркье речӀчӀун, Марямица гӀодилаго абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, мун гьанив вукӀаравани, хвелароан дир вац!

33ГӀодулей Марямги гьелда цадахъ гӀодулел гӀадамалги рихьун, цӀакъго ракӀбакъван, къварилъахъдана ГӀиса.

34– Кив нужеца гьев вукъарав? – ан гьикъана ГӀисаца.

– Я, БетӀерчӀахъад, вилълъа дудаго бихьизабизе, – ян абуна гьез.

35ГӀиса гӀодана гьебмехалъ[+]. 36ГӀиса гӀодулев вихьидал, гӀадамаз абуна Лазар гьасие вокьулев вукӀун вугеб куц бихьуларищилан. 37Бецасда канлъи бихьизабурав чиясда Лазар хвалдаса ворчӀизавизеги кӀвелаанилан абуна цо-цояз[+].


Хун ункъо къо барав Лазар чӀаголъизавула ГӀисаца

38Дагьабги ракӀбакъван, ГӀиса Лазарил хабаде ана. Хоб букӀана нохъода жаниб, кӀалтӀа гамачӀги букӀана[+]. 39ГӀисаца абуна гьеб гамачӀ нахъе босейилан. Хварасул яц Мартаца абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, Лазар вукъаралдаса ункъабилеб къо буго, махӀ бахъун батила.

40ГӀисаца гьелда абуна:

– Дица абичӀищ дуда, мун божани, Аллагьасул хӀалкӀолъи бихьилин дудаян.

41ГамачӀ нахъе босана.

Зобалаздеги валагьун, ГӀисаца абуна:

– Я, дир Эмен, дица дуе рецц гьабулеб буго гьари-дугӀа дуда рагӀаралъухъ[+]. 42Дида лъалаан дир гьари-дугӀа дуда кидаго рагӀизе букӀин. Дица гьадин абулеб буго дун дуца витӀаравлъи гьанир дида аскӀор ругезда лъазе[+].

43Цинги ГӀисаца ахӀана:

– Лазар! КъватӀиве вачӀа! – ян[+].

44Кверазда ва бохдузда мусралги жемухъего хабалъа къватӀиве лъугьун вачӀана Лазар. КвербацӀцӀалъ бухьун гьумерги букӀана гьесул.

– Гьасдаса мусрал риче, – ян абуна ГӀисаца, – ва рокъове ваче[+].


ГӀиса чӀвазе хӀукму гьабула

45[•]Марямихъе зигараялъ рачӀун рукӀун ГӀисал гьеб мугӀжизат бихьарал гӀемерал ягьудияз гьесде иман лъуна[+]. 46Амма цо-цояз, фарисеязухъе ун, бицана ГӀисаца гьениб бихьизабураб мугӀжизаталъул хӀакъалъулъ.

47Гьебмехалъ чӀахӀиял кашишзабиги[†] фарисеялги[†] тӀадегӀанаб судалъе[†] данделъана. Гьез абуна:

– Щибдай нилъеца гьабун лъикӀ? Гьадав чияс гӀемерал мугӀжизатал рихьизарулел руго халкъалда. 48Додин виччан тани, кинабго халкъ досда хадуб ина. Цинги Рималъул боги бачӀун, нилъер Мукъадасаб Рукъги[†] щущазабила, халкъги гъурун тӀагӀинабила.

49Гьеб соналъ бищунго кӀудияв кашишлъун[†] вукӀарав Кайафаца абуна:

– Нужеда щибниги лъалеб гьечӀоха. 50Нужеца пикру гьабулеб гьечӀо тӀолабго халкъ хун тӀагӀинабиялдаса халкъалъе гӀоло цо чи хвезавиго лъикӀаб букӀиналъул[+].

51Кайафал жиндирго гӀакълу хадуб гӀунтӀун абурал рагӀаби рукӀинчӀо гьел. Гьеб соналъ бищунго кӀудияв кашишлъун вукӀиндал, кашпу-карамалъи щунин гьес абураб халкъалъе гӀоло ГӀиса хвезе вугилан[+]. 52ЦохӀо халкъалъе гӀоло гуревха. ТӀолабго дуниялалда щущан ругел Аллагьасул лъимал данде ракӀариялъе гӀоло хвезе вуго ГӀиса[+].

53ГӀиса чӀвазе хӀукму гьабуна гьеб къоялъ гьез[+]. 54Гьединлъидал гьанже тӀатун хьвадулев вукӀинчӀо гьев Ягьудиялъул ракьалда. Гьениса вахъун, жиндирго муридалги рачун, ГӀиса ана гӀицӀаб авлахъалъул рагӀалда бугеб Эфраим абулеб шагьаралде.

55ЖугьутӀазул Пасха[†] тӀаде щолеб букӀана. Улкаялъул киналго бакӀаздаса гӀемерал гӀадамал Иерусалималде рачӀунел рукӀана Пасха тӀаде щвелалде жалго рацӀцӀалъизариялъул гӀадат тӀубазабизе[+]. 56Гьез ГӀиса валагьулев вукӀана. Мукъадасаб Рокъоре лъугьиндал, гьез цоцазда цӀехолеб букӀана:

– ГӀиса вачӀинадай Пасхаялъул байрамалде? Дидани вачӀинин кколаро. Дуда кин кколеб?

57ЧӀахӀиял кашишзабазги фарисеязги буюрухъ кьун букӀана нагагь ГӀиса вугеб бакӀ лъарав чияс жидеда лъазабеян, жидеца гьев, ккун вачун, жанив тӀамизе вугилан[+].

#### 12 бетӀер


«Дун кидаго гуро нужгун вукӀунев»

1[•]Пасха[†] тӀаде щвезе анлъго къо хутӀараб мехалъ, ГӀиса вачӀана гьес хваралъуса вахъинавурав Лазарил росулъе Бетаниялде[+]. 2Гьениб гьесие къасиялде квен къачӀан букӀун, Марта гьезда цебе квен-тӀех лъолей йикӀана, Лазарги вукӀана ГӀисадаги гьалбадеридаги цадахъ кваназе гӀодов чӀун[+]. 3Берцинаб махӀалъул цӀакъго хирияб нахул гелавкаги босун ячӀун, Марямица ГӀисал хӀатӀазда бахана гьеб ва жиндирго ботӀрол расуца рацӀцӀана гьел. Гьеб нахул цӀакъаб гьуинаб махӀалъул цӀуна рукъ.[†][+] 4Гьесул муридлъун вукӀарав ва хилиплъизе вугев Ягьуда Искариотица абуна:

5– Гьеб нах бичун букӀарабани, лъабнусго динар[†] щвелаангури ва мискинзабазе садакъаде кьезе бегьилаан гьеб.

6(Мискинзабазул ургъел ккун гуро Ягьудаца гьедин абураб. ЦӀогьор вукӀана гьев. Киназулго гӀахьалаб гӀарац жаниб лъураб таргьа Ягьудахъ букӀана, гьеб гӀарацгицин ккезабулаан гьес жиндирго чвантинибе.)[+]

7– Гьей жийго те, – ян абуна ГӀисаца. – Дун хабалъ вукъулеб къоялде нахъе лъун тун букӀун буго гьелъ гьеб нах. 8Мискинзаби кидаго ратила нужеда аскӀор. Дунин абуни, кидаго гуро нужгун вукӀунев[+].


Лазарги чӀвазе хӀукму гьабула

9ГӀемерал ягьудиязда[†] лъана ГӀиса Бетаниялда вугевлъи. Гьел гьенире рачӀунел рукӀана ГӀиса вихьизе гуребги, хваралъуса гьес вахъинавурав Лазар вихьизеги[+]. 10Гьев Лазар чӀвазеги хӀукму гьабун букӀана чӀахӀиял кашишзабаз,[†] 11гьев сабаблъун гӀемерисел ягьудияз, жалги рехун тун, ГӀисаде иман лъолеб букӀиндал.


ГӀиса Иерусалим шагьаралде лъугьунев вуго

12[•]Нахъисеб къоялъ ГӀиса Иерусалималде вачӀунев вугилан рагӀана байрамалде ракӀарун рукӀарал гӀадамазда. 13Чамасдакил гъутӀбузул гӀурччинал гӀаркьалабиги кодор ккун ана гьел ГӀисада данде. Гьадинаб туркиги ахӀулеб букӀана:

– Гьошанна!

БетӀергьанас витӀун вачӀунев вугесда баркат лъеги!

Исраилил халкъалъул ПарччахӀасда баркат лъеги!

14Цо кӀудияб кӀерт батун, гьелда рекӀана ГӀиса, ТӀухьдузда хъван бугеб гьадинаб калима ритӀухълъизе:

15– Сионил яс, мун хӀинкъуге,

ХӀамил кӀартида тӀадги рекӀун,

ВачӀунев вугевин дур ПарччахӀ![+]

16(Гьебмехалъни муридазда бичӀчӀун букӀинчӀо гьелъул магӀна. Амма ГӀисае Аллагьасдасан машгьурлъи щвараб мехалда ракӀалде щвана гьезда ТӀухьдузда гьесул хӀакъалъулъ гьедин хъван букӀараблъиги, гьеб ритӀухълъизе гӀадамаз гьебщинаб жо гьабураблъиги.)[+]

17Гьес Лазар, хабалъа къватӀиве ахӀун, хваралъуса вахъинавулев вихьарал гӀадамаз гьелъул хӀакъалъулъ бицунеб букӀана. 18Гьеб мугӀжизаталъул хабар рагӀун букӀиндалин гьедигӀан гӀемераб халкъ ГӀисада данде бачӀунеб букӀараб. 19Гьединлъидал фарисеяз цоцазда абулеб букӀана:

– Балагье, нилъее пайда бахинчӀо! ТӀолабго халкъ досда хадуб унеб буго![+]


Греказ ГӀиса валагьула

20Байрамалъул къояз Иерусалималде зияраталъ грекалги рачӀун рукӀана. 21Галилеялъул[†] Бетсаида шагьаралдаса Филиппихъе ун, гьел греказ гьарана:

– Я, бетӀерчӀахъад! ГӀиса вихьизе бокьун буго нижее[+].

22Андрейихъе ун Филиппица гьесда бицана гьеб. Цинги Андрейицаги Филиппицаги ГӀисада бицана. 23ГӀисаца гьезда абуна:

– ГӀадамил Лъимер[†] машгьурлъизе заман щун буго[+]. 24ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: хуриб хьараб ролъул мугь ракьулъе ккун хвечӀони, гьеб жибго цохӀо хутӀула гьениб. Амма гьеб ракьулъе ккун хвани, гьелдасан лъугьараб ролъул тӀорода гӀемерал мугьал рижула[+]. 25Жиндирго гӀумру хирияв чи гьелдаса махӀрумлъила. Амма гьаб дуниялалъул рокъоб жиндирго гӀумру рихарасе абадияб гӀумру насиблъила[+]. 26Дие хъулухъ гьабизе бокьарав чи дида цадахъ вилълъа. Дун вугеб бакӀалда вукӀине ккола дие хъулухъ гьабурав чиги. Дие хъулухъ гьабурав чиясул хӀурмат гьабила[†] дир Инсуцаги.


ГӀисаца жиндирго хвалил бицуна

27Гьанже дир ракӀ къварид буго. Амма дица щибилан абилеб? Я, дир Эмен, рухӀ бахъулеб сагӀаталдаса хвасар гьавейиланищ? Гьелъие гӀололъидал дун гьаниве щун вугев. Я, дир Эмен, дурго цӀар машгьурлъизе гьабе![+]

28Гьебмехалъ зобалаздасан гьаракь рагӀана:

– Дир цӀар машгьураб буго, жеги цӀикӀкӀун машгьурлъизеги гьабила[+].

29Гьениб букӀараб халкъалдаги рагӀана гьеб гьаракь. Цояз абуна зоб гъугъалеб гьаракь бугилан. Цогидаз абуна малаик вукӀанин ГӀисада кӀалъалев[+]. 30ГӀисаца гьезда абуна:

– Гьадаб гьаракь дида рагӀизе гуро зобалаздасан бахъараб, нужеда рагӀизейин[+]. 31Гьаб дуниялалъе суд гьабулеб къо буго жакъа. Дуниялалъулго кверщелчи къватӀиве вачахъулеб къо буго жакъа[+]. 32Цинги дун, ракьалдаса ворхизавун, борхатаб бакӀалде вахинавидал, дица дидаго хадур цӀазе руго киналго[+].

33(Гьедин ГӀисаца абуна кинаб хвалдалъун живго холевали бичӀчӀизе.)[+]

34Гьебмехалъ гӀадамаз гьесда абуна:

– «ГӀадамил Лъимер, ракьалдаса ворхизавун, борхатаб бакӀалде вахинавизе вугилан» щайха дуца абулеб бугеб? Щив кколев гьев ГӀадамил Лъимер? Къануналдаса[†] цӀалулеб рагӀана нижеда МасихӀ[†] нижгун абадиялъго хутӀулилан.

35ГӀисаца гьезда абуна:

– Жеги дагьаб заманаялъ Нуралъул канлъи нужгун хутӀизе буго. Гьеб канлъи букӀаго, хьваде нуж ракьалда, бецӀлъи тӀаде гӀунтӀилалде. БецӀлъуда хьвадулесда лъаларо киве унев вугевали[+]. 36Гьеб Нур нужгун бугебгӀан заманаялъ, гьелда божа, нужго Нуралъул гӀадамаллъун лъугьине.


Халкъ ГӀисада божуларо

Гьединги абун, ГӀиса нахъе ана ва гьезда аскӀоса тӀагӀана[+]. 37Чан мугӀжизатха ГӀисаца гьезда бихьизабураб, амма гьел ГӀисада божичӀо. 38Гьеб кинабго ккана Ишая[†] аварагасул калима ритӀухълъизе:

«Я, БетӀергьан, нижеца бицаралде иман лъурав чи вугевищ?

Лъие загьирлъараб Бичасул къудрат?»[+]

39Гьединлъидалин гьел божичӀел. Ишая аварагас цоги бакӀалда гьадин абулебги буго:

40«Бичас гьел гӀадамал бецлъизаруна,

ГанчӀил ракӀал лъуна гьезул чурхдузулъ:

Бецлъарал беразда бихьунгутӀизе,

ГанчӀилал ракӀазда бичӀчӀунгутӀизе.

Гуребани, диде руссинаан гьел,

Сахлъизарилаан цинги дица гьел»[+].

41ГӀиса машгьурлъулевлъи цебеккунго бихьун букӀиндал абуна Ишаяца гьедин.

42Бугониги, – цо-цо чӀухӀби-хӀакимзабазгицин иман лъун букӀана ГӀисаде. Амма балъго гьабулеб букӀана гьез гьеб, фарисеяз синагогаялдаса[†] махӀрум гьарилилан хӀинкъун[+]. 43Аллагьасул хӀурмат-цӀаралдаса гьезие гӀадамазул хӀурмат-цӀар хиралъана[+].


«Дир РагӀуца суд гьабизе буго»

44ГӀисаца халкъалде ахӀулеб букӀана:

– Дида божулев чи ккола, цохӀо дида гуреб, хӀакълъунго дун витӀарав Аллагьасда божулев чи[+]. 45Дун вихьулев чиясда дун витӀарав Аллагьги вихьулев вуго[+]. 46Дун вуго – Нур. Дун ракьалде вачӀун вуго дида божарав цониги чи бецӀлъуда хутӀунгутӀизе[+]. 47Дихъ гӀенекканиги, дир рагӀи рекӀелъ цӀуничӀесеги суд дица гуро гьабизе бугеб. ГӀадамазе суд гьабизе гуро дун вачӀун вугев, гьел хвасар гьаризе вачӀун вуго[+]. 48Дунги дир рагӀиги нахъчӀварав чиясе суд дир рагӀуца гьабизе буго къиямасеб къоялъ[+]. 49Дунго лъикӀав лъугьун абураб рагӀи гьечӀелъул дир, дун витӀарав дир Инсуца бихьизабуна дида щиб абилебалиги, щиб бицинебалиги. 50Дида лъала гьес бихьизабуралъ абадияб гӀумруялде рачунеблъи. Инсуца дида абураб гурони, абулеб гьечӀо дица нужедаги.

#### 13 бетӀер


ГӀисаца жиндирго муридазул хӀатӀал чурула

1ЖугьутӀазул Пасха[†] тӀаде щолеб букӀана. Дуниял тун жиндирго Инсухъе ине заман гӀагарлъулеб букӀин лъалеб букӀана ГӀисада. Гьаб дуниялалда жинда божарал муридал рокьулаан гьесие. Гьале гьезде бугеб жиндирго рокьи тӀубанго бихьизабула гьес[+].

2Сардилъ кваназе гӀодор чӀун рукӀана. (Гьелде щвелалдего Симонил вас Ягьуда Искариотил рекӀелъе илбисалъ лъугьинабун букӀана ГӀисае хилиплъиялъул пикру.)[+] 3ГӀисада лъалаан сундулго кверщел Инсуца жиндихъе кьун бугеблъи, жив Аллагьасдасан вачӀаравлъи ва гьесухъе тӀадвуссуневлъи[+]. 4ХӀарччида нахъаса тӀаде вахъун, ГӀисаца халгӀат тӀаса рехана, рачлихъ квербацӀцӀ бухьана. 5Цинги, тӀарсинибе лъимги тӀун, жиндирго муридазул хӀатӀал чуризе ва рачлихъ бухьун бугеб квербацӀцӀалъ гьел рацӀцӀине лъугьана ГӀиса[+]. 6ХӀатӀал чуризе ГӀиса аскӀове вачӀараб мехалъ, Симон Пётрица абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, дир хӀатӀал чуризехъинищха мун вугев?

7– Дица гьабулеб бугеб жоялъул магӀна дуда гьанже бичӀчӀуларо. Хадуб бичӀчӀила дуда гьеб, – ан абуна ГӀисаца гьесда.

8Пётрица абуна:

– Киданиги риччаларо дица дуда дир хӀатӀал чуризе.

ГӀисаца абуна:

– Дица гьанже дур хӀатӀал чуричӀони, дида аскӀоб бакӀ букӀине гьечӀо дуе[+].

9Симон Пётрица абуна гьебмехалъ:

– Гьедин батани, БетӀерчӀахъад, хӀатӀал гурелги, квералги чуре дир, бетӀерги чуре.

10ГӀисаца абуна:

– Чвердон вачӀарав чиясул хӀатӀал гурони чуризе кколаро. Черх гьесул бацӀцӀадго букӀуна. Нуж рацӀцӀадал руго, амма киналго гурелха[+].

11ГӀисада лъалеб букӀана щив жиндие хилиплъизе вугевали. Гьединлъидал абуна гьес нуж киналго гурин рацӀцӀадал ругелилан[+]. 12Гьезул хӀатӀалги чурун, халгӀатги ретӀун, нахъеги гьезда аскӀов гӀодов чӀараб мехалъ, ГӀисаца абуна:

– Дица нужер хӀатӀал чуриялъул магӀна лъалищ нужеда? 13Нужеца дида абула МугӀалимилан ва ТӀадегӀанавилан. БитӀараб буго гьеб. Гьединав чи вуго дун[+]. 14Гьедин дица, нужер МугӀалимас ва ТӀадегӀанас, нужер хӀатӀал чурулел ругони, нужецаги чуризе ккола цоцазул хӀатӀал[+]. 15Дица нужеда мисал бихьизабулеб букӀана, дица нужее гьабураб нужецаги гьабизе[+]. 16ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: жиндирго бетӀергьанасдаса тӀадегӀанав вукӀунаро гьесул лагъ. Жив витӀарасдаса тӀадегӀанав вукӀунаро гьесул чапарги.[†][+] 17Гьардарал гурищ нуж, гьеб бичӀчӀани, гьедин гьабизеги гьабуни![+] 18[•]Дица нужер киназулго хӀакъалъулъ гуро абулеб бугеб. Дида лъала дица щал тӀаса рищаралали. Амма ТӀехьалда бугеб гьадинаб калимаги ритӀухълъизе биччанте: «Дида цадахъ чед кварас квер борхана дида данде»[+]. 19Гьанже дица бицун толеб буго нужеда, дица бицухъе ккараб мехалъ, дун Дов вукӀиналда нуж божизе[+]. 20ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дица витӀарасде иман лъурав чи ккола диде иман лъурав чи. Диде иман лъурав чи ккола дун витӀарасде иман лъурав чи[+].


«Нужер цояв дие хилиплъила»

21Гьел рагӀаби абураб мехалъ, ГӀисал хӀал хисана. Гьес лъазабуна:

– ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: нужер цояв дие хилиплъила[+].

22Лъил хӀакъалъулъдай ГӀисаца гьеб абулеб бугебилан рихха-хочун цоцахъ ралагьана муридал. 23ГӀисае вокьулев цо мурид кваналев вукӀана гьесул каранда цеве чӀун[+]. 24Симон Пётрица гьев муридасде ишан гьабуна лъил хӀакъалъулъ бицунеб бугебали дуца гьикъейилан. 25ГӀисал карандеги гьетӀун, гьес гьикъана:

– Я, БетӀерчӀахъад, щив гьев?

26ГӀисаца жаваб кьуна:

– СуркӀиниб ччун дица чадил кесек кодобе кьурав чи вуго гьев.

Босун, суркӀинибги ччун, чадил кесек гьес кьуна Симонил вас Ягьуда Искариотихъе. 27Гьеб чадил кесек кодобе босарабго, Ягьудал чорхолъе илбис лъугьана. Гьебмехалъ ГӀисаца гьесда абуна:

– Дурго гьабулеб иш дагьаб хехго гьабе, – ян.

28Амма кваналел рукӀаразул цонигиясда бичӀчӀичӀо щай ГӀисаца гьедин абурабали. 29ГӀарац жаниб лъураб таргьа Ягьудахъ букӀиндал, цо-цоязда ккана байрамалде къваригӀараб-тараб босизе яги цо мискинчиясе садакъа кьезе айилан абулеб бугин[+].

30Чадил кесекги босун, Ягьуда вахъун къватӀиве ана. Сордо нахълъараб заман букӀана гьеб.


ЦӀияб амру

31Ягьуда къватӀиве аравго, ГӀисаца абуна:

– ГӀадамил Лъимер[†] машгьурлъана гьабсагӀат. Гьесдалъун Аллагьги машгьурлъана[+]. 32Гьесдалъун Аллагь машгьурлъун вугелъул, живго ГӀадамил Лъимерги машгьурлъиларищ Аллагьасдалъун. Аллагьас цӀакъ хехго машгьур гьавила гьев[+]. 33Дир хириял лъимал, нужеда аскӀов гӀемераб мехалъ хутӀиларо дун. Дун валагьулел рукӀина нуж. Дица ягьудияздаги[†] абуна дун унеб бакӀалде нужеда рачӀине кӀоларилан, гьединго нужедаги абулеб буго гьанже: «Нужеда рачӀине кӀолеб бакӀ гуро доб дун унеб бакӀ»[+]. 34Цо цӀияб амру гьабила[†] дица нужее: цоцазе рокьа нуж. Дие нуж рокьарал гӀадин рокьа нуж цоцазеги[+]. 35Нуж цоцазе рокьулел рукӀиналдасан киназдаго лъала нуж дир муридал рукӀин.


«Дуца дидаса инкар гьабила, Симон»

Симон Пётрица гьикъана:

– Я, БетӀерчӀахъад! Киве инехъин мун вугев?

36[•]ГӀисаца гьесие жаваб кьуна:

– Гьанже дун унев вугеб бакӀалде дуда вачӀине кӀвезе гьечӀо. Цинги нахъа вачӀина мун.

37Пётрица гьикъана:

– Я, БетӀерчӀахъад, гьанже щай кӀолареб дида дуда хадув вачӀине? Дуе гӀоло дица рухӀги кьела[+].

38ГӀисаца абуна:

– Дие гӀоло рухӀ кьезе хӀадурав чийищха мун? ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: хӀелеко бахъиналде лъабцӀул инкар гьабила дуца дидаса[+].

#### 14 бетӀер


Инсухъе нух

1ГӀисаца абуна:

– РакӀ къварилъун рукӀунге нуж. Нужерго Аллагьасде иман лъе, дидеги иман лъе[+]. 2Дир Инсул минаялъур гӀемерал рукъзал руго. Гьел гӀемер рукӀинчӀелани, гьедин абилароан дица. Нужее гьениб бакӀ къачӀазе унев вуго дун. 3Гьениб нужее бакӀ къачӀан бахъиндал, дун тӀадвуссун вачӀина нуж дидаго цадахъ рачине, нужги дида аскӀор рукӀине[+]. 4Дун унев вугеб бакӀалде нух лъала нужеда.

5Фомаца гьикъана гьесда:

– Я, БетӀерчӀахъад! Нижеда мун унев вугеб бакӀ лъалеб гьечӀелъул, гьенибе нух кин нижеда лъалеб[+]?

6ГӀисаца жаваб кьуна:

– Дун вуго нух. Дун вуго хӀакъикъат. Дун вуго чӀаголъи. Дидалъун гурони цониги инсан дир Инсухъе вачӀине гьечӀо[+]. 7Дун нужеда лъалев вугелъул, дир Эменги лъала нужеда. Жакъа къоялдаса нахъе нужеда гьев лъана ва нужеда гьев вихьана.

8Филиппица абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад! Гьев дур Эмен вихьизаве нижеда. Гьебги гӀела нижее[+].

9ГӀисаца абуна:

– Гьабгощинаб мехалъ нужеда цадахъ вукӀарав дун лъаларевищха, Филипп, дуда? Дун вихьарав чиясда дир Эменги вихьана. Дур Эмен вихьизавейилан щай дуца абулеб[+]? 10Мун божулагури дун Инсулъ вукӀиналдаги, Эмен дилъ вукӀиналдаги. Нужеда кӀалъалаго дир кӀалдисан бачӀараб цониги рагӀи дунго лъикӀав лъугьун абичӀо дица. Дир щибаб ишги дилъ вугев дир Инсуца гьабураб буго[+]. 11Дун Инсулъ вукӀиналдаги, Эмен дилъ вукӀиналдаги божа нуж. Гьелда божичӀони, дир хӀикматал ишаздагӀаги божа[+]. 12ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дида божулев чиясда кӀвезе буго дица гьабурабги гьабизе, жеги цӀикӀкӀунги гьабизе, гьанже дун дирго Инсухъе ине вугелъул[+]. 13Дица тӀубазабила, дир цӀар рехсон нужеца щиб гьараниги, – Васасдалъун Эмен машгьурлъизе. 14Дир цӀар рехсон нужеца щиб дида гьараниги, гьеб дица тӀубазабила[+].


Муридазде Илагьияб РухӀ рещтӀинилан абула ГӀисаца

15Дун нужее вокьулев ватани, дир амруязда рекъон хьваде[+]. 16Дица Инсуда гьарила ва гьес нужехъе битӀила абадул абадиялъ нужедаса батӀалъичӀого нужер ракӀбатизабулеб[+] 17РитӀухълъиялъул РухӀ. ГӀаламалъ гьеб къабул гьабизе гьечӀо, гӀаламалда гьеб лъаларелъул, бихьуларелъул. Амма нужеда гьеб лъала, гьеб гьабсагӀатги нужеда аскӀоб бугелъул ва кидаго нужелъ букӀинеги бугелъул[+]. 18Дица нуж бесдаллъун теларо. Дун нужехъе вачӀина. 19Цодагьаб мехалдасан дун ина гӀаламалда вихьуларелъуве, амма нужеда дун вихьила. Дун чӀаго вугелъул, нужги чӀаго рукӀина[+]. 20Гьеб къоялъ лъала нужеда дун дирго Инсулъ вугевлъи, нуж дилъ ругеллъи, дун нужелъги вугевлъи. 21Дир амру жиндихъ бугев ва гьеб тӀубазабун хьвадарав чи ккола дун вокьулев чи, дун вокьулев чи дир Инсуеги вокьила, диеги вокьила ва гьев чиясе дица дунго загьир гьавила[+].

22Ягьудаца (Ягьуда Искариот гуро гьев) гьикъана:

– Я, БетӀерчӀахъад, гӀаламалъего загьир гьавичӀого, цохӀо нижее мунго загьир гьавиялъул магӀна щиб[+]?

23ГӀисаца гьесие жаваб кьуна:

– Дун вокьулев чияс дир рагӀи рекӀелъ цӀунила, гьев дир Инсуе вокьила. Цинги ниж гьев чиясухъе рачӀина, ва нижер чӀей гьесухъ букӀина[+]. 24Дун вокьуларев чияс дир рагӀи рекӀелъ цӀунуларо, амма нужеда рагӀараб рагӀи дир гуро, дун витӀарав дир Инсул буго. 25Дун нужеда цадахъ вукӀаго абун толеб буго дица гьеб. 26Нужер ракӀбатизабулеб ва дун хисун нужехъе БетӀергьанас битӀизе бугеб Илагьияб РухӀалъ[†] кинабго малъила нужеда ва дица малъун тарабщинабги ракӀалде щвезабила[+].

27Дица нужее рекъел толеб буго, дирго рекъел кьолеб буго дица нужее, дуниялалъ кьолеб бугеб гӀадин гуребха дица нужее гьеб кьолеб бугеб! РакӀ къварилъун рукӀунге ва хӀинкъуге нуж![+] 28Нужеда рагӀанагури дица абулеб дун нужеда аскӀоса инин ва нужеда аскӀове тӀадвуссун вачӀинилан. Нужее дун вокьулев ватани, нуж рохизе ккола дица Инсухъе унев вугилан абидал. Дир Эмен дидаса гӀемерго тӀадегӀанав вугелъул![+] 29Дица нужеда цебеккунго бицун толеб буго, гьеб кинабго дица бицухъе лъугьараб мехалъ, нуж дида божизе[+]. 30Дагьаб заман хутӀана дие нужгун кӀалъазе. Дуниялалъулго кверщелчи тӀаде щолев вуго, амма дун гьесул кверщаликь вугев чи гуро[+]. 31Дирго Эмен дие вокьулевлъи гӀаламалда лъазе гӀоло тӀубазабула дица гьес дие амру гьабурабщинаб. Гьанже тӀаде рахъа, гьаниса нахъе рилълъине ккола нилъ.

#### 15 бетӀер


ЦӀолбол гъабуялъул мисал

1ГӀисаца абуна:

– ХӀакълъунго дун ккола цӀолбол гъабу. Дир Эменги ккола ахикь гьеб чӀарав ахихъан. 2ТӀад цӀибил бижуларел дир чӀорал гьес къунцӀун нахъе рехула. ЦӀибил бижулел чӀорал гьес кӀурула, гьезда тӀад дагьабги цӀикӀкӀун цӀибил бижизе[+]. 3Дица нужеда абураб рагӀудалъун нуж рацӀцӀалъун руго[+]. 4Нуж дилъ рукӀа, дун нужелъги вукӀина. Гъабудаса къунцӀараб чӀоралда цӀибил бижулареб гӀадин, дилъ рукӀинчӀони, нужедасаги щибго пайда букӀинаро[+]. 5Дун ккола цӀолбол гъабу, нуж ккола гьелъул чӀорал. Гьев чи дилъ вугони, дун гьесулъги вугони, гьеб чӀоралда тӀад гӀемераб цӀибил бижила. Дидаса ратӀалъун нужеда щибниги гьабизе кӀоларелъул[+]. 6Амма гьев чи дилъ гьечӀони, цӀолбол гъабуялдаса къунцӀараб чӀор гӀадин, нахъе рехула гьев. Ахикьа ракӀарун цӀадаре ран рухӀула гьединал чӀорал[+]. 7Нуж дилъ ругони, дир рагӀабиги нужелъ хутӀани, гьебмехалъ нужеца гьарарабщинаб лъугьина[+]. 8ЛъикӀаб гъабуда цӀибил цӀикӀкӀун бижулеб гӀадин, нужедаса пайдаги цӀикӀкӀани ва нуж дир унго-унгоял муридаллъунги ругони, дир Инсул машгьурлъи цӀикӀкӀина. 9Инсуе дун вокьулев гӀадин, дие нужги рокьула. Нужеде бугеб дир рокьи тӀезе биччаге нужеца[+]. 10Дирго Инсул амру дица тӀубазабидал, гьесул рокьи дидаса тӀолеб гьечӀеб гӀадин, дир амру нужеца тӀубазабуни, дир рокьиги тӀезе гьечӀо нужедаса. 11Дица гьаб кинабго нужеда бицунеб буго, дир бугеб рохел кидаго нужераблъун хутӀизе ва нужер рохел киданиги тӀаса камунгутӀизе[+]. 12Гьале нужее дир амру: дие нуж рокьулел гӀадин, рокье нуж цоцазеги[+]. 13Гьудулзабазе гӀоло жиндирго рухӀ кьолев чиясулалдаса кӀудияб рокьи букӀунаро ракьалда[+]. 14Дир амруял нужеца тӀуразаруни, нуж дир гьудулзаби руго[+]. 15Дица тӀокӀаб нужеда лагъзалилан абиларо, лагъасда лъаларелъул гьесул бетӀергьанас щиб гьабулеб бугебали. Дица нужеда гьудулзабийилан абулеб буго, дир Инсудасан рагӀарабщинаб дица нужеда лъазабидал[+]. 16Дун нужеца тӀаса вищичӀо, дица нуж тӀаса рищана ва ритӀана, гъабул чӀоралда тӀад цӀибил гӀадин, пайда цӀикӀкӀинабизеги, гьеб абадиялъго хутӀизеги, дир цӀар рехсон гьарарабщинаб дир Инсуца нужее кьезеги[+]. 17Гьале нужее дир амру: цоцазе рокьа нуж[+].


ГӀисаги гьесул муридалги щай гӀаламалда рихун ругел?

18ГӀаламалда нуж рихани, нужеда ракӀалде щва нужедасаги цеве дун гьезда рихун вукӀаравлъи[+]. 19Гьаб гӀаламалда релълъарал нуж рукӀаралани, нилъерго чагӀийин абун рокьилаан нужги гьезие. Гьезие нуж рокьуларо, гьезда релълъаралги гьечӀелъул ва дица нуж гьезда гъорлъа тӀаса рищунги ругелъул[+]. 20Жиндирго бетӀергьанасдаса лагъ тӀадегӀанав вукӀунарилан дица абун букӀараб ракӀалда бугищ нужеда? Дие гӀазаб-гӀакъуба кьураб гӀадин, нужееги кьела. Дихъ гӀенеккарал гӀадин, нужехъги гӀенеккила[+]. 21Гьеб кинабго гӀазаб-гӀакъуба дир цӀар сабаблъун гьабила[†] нужее, гьезда лъалев гьечӀелъул дун витӀарав Аллагь. 22ВачӀун дица гьезда бицун букӀинчӀебани, гьезие мунагь букӀинароан, гьанже жидерго мунагь бахчизе гӀилла-сабаб батиларо гьезда[+]. 23Дун рихарасда дир Эменги рихина[+]. 24Цогидаздасан киданиги загьирлъичӀел мугӀжизатал дица гьезда рихьизарун рукӀинчӀелани, гьезие мунагь букӀинароан. Амма гьеб кинабго бихьаниги, рихун руго гьезда дунги дир Эменги[+]. 25Гьаб кинабго лъугьунеб буго гьезул къануналда[†] бугеб гьадинаб калима ритӀухълъизе: «ГӀиллаго гьечӀого рихана гьезда Дун». 26Нужер ракӀбатизабизе дир Инсудасан бачӀунеб РитӀухълъиялъул РухӀ Инсухъан дица нужее битӀараб мехалъ, гьелъги нугӀлъи гьабила дие[+]. 27Нужецаги нугӀлъи гьабила дие, авалалдаса бахъарабго ругелъул нуж дида цадахъ[+].

#### 16 бетӀер

1Гьеб кинабго дица нужее бицунеб буго нуж къосинчӀого хутӀизе. 2Нуж синагогаялдаса[†] къватӀире гъела. Нуж чӀвалев чиясда гьанже Аллагь жиндаса разилъилилан ракӀалде кколебгицин заман бачӀунеб буго[+]. 3Гьез гьеб гьабила[†] я дун, яги дир Эмен гьезда лъачӀелъул[+]. 4Дица нужеда гьаб бицун толеб буго, гьединаб заман бачӀараб мехалъ гьалъул хӀакъалъулъги ГӀисаца нижеда бицун букӀанилан нужеда ракӀалде щвезе.


Илагьияб РухӀалъул ишазул хӀакъалъулъ

Дун нужеда цадахъ вукӀиндал бицун букӀинчӀо дица гьеб нужее гьанжелъизегӀан[+]. 5Гьанже дун унев вуго дун ВитӀарасухъе, ва нужер цонигияс гьикъиларо мун киве унев вугевилан[+]. 6Гьале, дица гьеб бицараб мехалъ, нужер рекӀелъе пашманлъи лъугьана. 7Амма хӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дун ун лъикӀ нужее. Дун инчӀони, нужер ракӀбатизабулеб РухӀ бачӀине гьечӀо. Инеги ун, дицайин нужехъе гьеб битӀизе бугеб[+]. 8БачӀун гьелъ загьирлъизарила гӀаламалъул мунагьалги, дир ритӀухълъиги, суд гьабулеб къо тӀаде гӀунтӀулеб букӀинги. 9«ГӀаламалъул мунагьаздасан» бичӀчӀула – диде иман лъечӀолъи;[+] 10«дир ритӀухълъиялдасан» бичӀчӀула – дун дирго Инсухъе унев вукӀинги тӀокӀав нужеда вихьизе гьечӀевлъиги. 11«Суд гьабулеб къоялдасан» бичӀчӀула – гьаб дуниялалъул кверщелчиясе тамихӀ гьабун букӀин[+].

12ГӀемераб жо бугоан дир нужеда бицине, амма гьеб кинабго жеги нужер ургьибе унаро. 13ХӀакъабщинаб загьирлъулеб РухӀ рещтӀараб мехалъ, гьелъ бицина нужее хӀакъабщиналъул. Жибго лъикӀаб лъугьун гурелъул гьеб кӀалъазе бугеб, жиндаго рагӀарабщинаблъидал гьелъ бицине бугеб нужехъе рещтӀараб мехалъ[+]. 14Гьеб РухӀалъ дун машгьурлъизавила. Дихъ бугебаб, дихъаги босун, нужее загьир гьабила гьелъ. 15Дир Инсул бугебщинаб дирги буго. Гьединлъидалин дица абураб дихъ бугебаб, дихъа босун, нужее загьир гьабулеб бугин гьелъилан[+].


ГӀазаб-гӀакъубаги рохелги

16КватӀичӀого дун нужеда вихьуларелъуве ина. Цинги гӀемерго кватӀичӀого вихьизеги вихьила нужеда дун[+].

17Гьебмехалъ цо-цо муридазда гьоркьоб гьадинаб кӀалъай ккана:

– КватӀичӀого жив нужеда вихьуларелъуве инилан, цинги гӀемерго кватӀичӀого вихьизеги вихьилилан абулеб буго, жиндирго Инсухъе иналъул бицунеб буго. Гьелъул магӀнагӀаги щибдай?

18Цоги гьез абулеб букӀана:

– КватӀичӀогойилан абураб рагӀул магӀна щибдай? Гьес бицунеб жо нилъеда бичӀчӀулеб гьечӀогури.

19Жиндие суалал кьезе муридазе бокьун бугеблъи лъан, ГӀисаца гьезда абуна:

– КватӀичӀого вихьуларелъуве инин, цинги гӀемер кватӀичӀого вихьизеги вихьилин абурал дир рагӀабазул магӀна лъазе бокьун гурищ нуж цоцазда цӀехолдулел ругел? 20ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: дида хадур магӀаби гьарун[†] гӀодила нуж. Амма гӀалам бохила. Нуж пашманлъила, амма гьеб нужер пашманлъи рохелалде сверила[+]. 21Лъимер гьабизе заман щун, хӀара чӀварай чӀужугӀаданалъе гӀазаб букӀуна. Амма лъимер гьабурабго, гьеб гӀазабги кӀочон тун, гьей йохула гьаб дуниялалде цоги инсан вачӀинавунин жинцайилан. 22Гьедин нужги гьанже пашманго руго, амма нахъеги дида нуж рихьараб мехалъ, рохалил цӀела нужер ракӀал ва гьеб рохелги нужехъа лъицаниги бахъиларо[+]. 23Гьеб къоялъ нужеца дида щибниги гьикъиларо. ХӀакълъун абулеб буго дица нужеда: нужеца щиб гьараниги, дир цӀаралъе гӀоло, кьела нужее дир Инсуца[+]. 24Дир цӀар рехсон нужеца гьанжелъагӀан щибниги гьаричӀо. Гьанже гьаре нужерго, гьарараб щвела, нужер рохелги тӀаса камиларо[+].


«Дун гьаб дуниялалдаса бергьана»

25Гьаб киналъулго хӀакъалъулъ мисал бачун бицунаан нужеда дица. Амма тӀаде щолеб буго, мисалал рачинчӀого, Инсул хӀакъалъулъ рагьун нужеда лъазабизе бегьулеб заман[+]. 26Гьеб къоялъ дир цӀар рехсон гьардела нуж. Нужер рахъалъ Инсуда щибниги гьарилилан абулеб гьечӀо дица нужеда. 27Дир Инсуе жиндиегоги рокьула нуж, нужее дунги вокьидал ва дун Аллагьас витӀун вукӀиналдаги божидал[+]. 28Дун Инсуца витӀун вачӀана гьаб дуниялалде, гьанже, дуниялги тун, Инсухъе тӀадвуссун унев вуго[+].

29– Гьанже нижеда бичӀчӀуледухъ, цониги мисал бачинчӀого, бицунеб бугоха дуца, – ян абуна муридаз. – 30Нижеда бичӀчӀана дуе суал кьелалдего дуда кинабго лъалеблъи. Гьединлъидал ниж божула мун Аллагьас витӀарав вукӀиналда[+].

31– Гьанже божанищ нуж? – ан абуна ГӀисаца. – 32Гьале тӀаде щолеб буго, дунги вукӀаралъув тун, нуж рахъ-рахъалде тӀурун унеб заман. ТӀаде щунго буго гьеб! Амма дун дунго цохӀо хутӀизе гьечӀо, дида цадахъ дир Эмен вугелъул[+]. 33Дица гьаб нужеда бицана, дилъ нужеда рекъел батизе. Гьаб дуниялалда нужее гӀазаб-гӀакъуба букӀина. Амма нуж къвакӀун чӀа. Дун гьаб дуниялалдаса бергьана[+].

#### 17 бетӀер


ГӀисаца муридазе дугӀа гьабула

1Муридазе гьеб хабар бицун бахъарабго, зобалаздеги валагьун, ГӀисаца абуна:

– Я, дир Эмен! Дир болжал тӀаде щвана. Дурго Вас машгьурлъизаве, гьес мунги машгьурлъизавизе[+]. 2ТӀолабго гӀаламалда тӀад ихтияр кьуна дуца гьесие, дуца жиндихъе кьуралщиназе Васас абадияб гӀумру насиблъизабизе[+]. 3Абадияб гӀумру ккола ХӀакъав ва Цогояв Аллагь мунги ва дуца витӀарав МасихӀ[†] ГӀисаги лъай. 4Дуца тӀадкъараб ишги тӀубазабун, дица гьаб ракьалда мун машгьурлъизавуна. 5Я, дир Эмен! Гьаб дуниял бижилелдего, дун дуда аскӀов вукӀараб мехалъ, дир букӀараб машгьурлъиялдалъун машгьурлъизаве гьанжеги дуца дун[+]. 6ГӀаламалда гьоркьоса дуца дихъе кьурал гӀадамазе рагьана дица дур цӀаралъул хӀакъикъат. Гьел дур рукӀана, цинги гьел дуца дихъе кьуна ва гьел дур рагӀухъ гӀенеккана. 7Гьанже гьезда лъана дуца дие кьурабщинаб дудасан бугеблъи. 8Дуца дихъе кьурал рагӀаби дица гьезие кьуна, гьез гьел къабулги гьаруна.[†] ХӀакълъунго гьезда бичӀчӀана дун дудасан вачӀарав вукӀин ва дун дуца витӀун вукӀиналдаги божана[+]. 9Гьезие гӀоло гьарулеб буго дица дуда. Дуниялалда ругел киналго гӀадамазе гӀоло гуреб, дуца дихъе кьуразе гӀолойин, гьел дур ругелъул[+]. 10Дир ругелщинал дур руго, дур ругелщинал дирги руго. Гьезулъги машгьурлъана дун[+]. 11Дун гьанже гьаб дуниялалда вукӀинаро, амма гьалги гьаб дуниялалда тун вачӀунев вуго дун духъе. Я, дир Илагьияв Эмен! Нилъ цого ругел гӀадин, гьелги цого рукӀинаре, дуца дие кьураб дур цӀаралдалъун[+]. 12Дун гьезда цадахъ вугеб мехалъ, дица гьел хвалде ине риччачӀого цӀунана дуца дие кьураб дур цӀаралдалъун. Цо чи хутӀизегӀан цӀунана. Гьев хвалде ана, гьелъул хӀакъалъулъ ТӀехьалда хъвараб ритӀухълъизе кколеб букӀиндал[+]. 13Гьанже дун духъе вачӀунев вуго. Дун дуниялалда вугебгӀан заманаялъ дица гьаб гьазда бицунеб буго, дидаса бугеб гьазул рохел тӀаса камунгутӀизе[+]. 14Дица дур рагӀи гьазухъе кьуна ва гьаб гӀаламалда рихана гьал, дун гьаб дуниялалъул чи гурев гӀадин, гьалги гьаб дуниялалъул чагӀи гурелъул[+]. 15Гьаб гӀаламалда гьоркьоса гьал нахъе рачейилан гуро гьарулеб бугеб, гьанир гьал илбисалдаса цӀунеян гьарулеб буго дица[+]. 16Дун гьаб дуниялалъул чи гурев гӀадин, гьалги гьаб дуниялалъул чагӀи гуро. 17ХӀакъаб къудраталдалъун дуца гьал дуе хъулухъалъе ратӀа гьаре. Дур рагӀи хӀакъаб буго. 18Дуца дун гӀаламалъухъе витӀарав гӀадин, дица гьалги гӀаламалъухъе ритӀулел руго[+]. 19Дуе хъулухъалъе дуца дун ватӀа гьавуна, хӀакъаб къудраталдалъун гьалги ратӀа гьаре.

20ЦохӀо гьазул рахъалъ гуребги, гьазул рагӀудалъун диде иман лъезе бугелщиназул рахъалъги гьарулеб буго дица: 21Я, дир Эмен, гьал цолъун рукӀаги мун дилъ вугев гӀадин, – дун дулъ вугев гӀадин, гьалги нилъелъ рукӀине риччанте, – дун дуца витӀун вукӀиналда гӀалам божизе. 22Дуца дие кьураб машгьурлъи дица гьазиеги кьуна. Дунги Мунги гӀадин цолъун рукӀине риччанте гьалги[+]. 23Дун гьазулъ вукӀина, мун дилъги вукӀина, риччанте гьал тӀубанго цоцалъ цолъун рукӀине ва гьелдалъун гӀаламалда лъазе дун дуца витӀун вукӀаравлъиги ва дун гӀадин дуе гьал рокьулеллъиги. 24Я, дир Эмен! Гьанир дуца дихъе кьурал гӀадамал гьенирги дида аскӀор рукӀине бокьун буго дие. Дуниял бижилелдего вокьулев вукӀиндалха дуе дун. Дуца дун машгьурлъизави гьазда бихьизе[+]. 25Я, дир РитӀухъав Эмен! ГӀаламалда мун лъачӀо, амма дида лъала мун, гьаздаги лъана дун дуца витӀаравлъи[+]. 26Дур хӀакъалъулъ рагьун бицана дица гьал гӀадамазда, хадубккунги бицина, дуца дие кьураб рокьи гьазиеги гӀахьалаб букӀине ва дун гьазулъ хутӀизе[+].

#### 18 бетӀер


ГӀиса ккун вачун уна

1[•]Гьеб дугӀа лъугӀун хадуб, жиндирго муридалгун цадахъ, ГӀисаца Кедрон лъар бахана. Гьеб рахъалда букӀараб цо ахикье ун, муридазда цадахъ гӀодов чӀана[+]. 2Гьесие хилиплъарав Ягьудадаги лъалаан гьеб бакӀ. Жиндирго муридалгун ГӀиса чанги вачӀунаан гьениве[+]. 3Гьединлъидал Рималъул рагъухъабиги чӀахӀиял кашишзабазги[†] фарисеязги ритӀарал Мукъадасаб Рукъалъул[†] хъаравулзабиги рачун вачӀана Ягьуда гьениве. Гьезухъ букӀана ярагъги, канлъуе бакараб канги, чирахъалги[+]. 4Гьениб жиндие ккезе бугебщинаб цебеккунго лъалев ГӀисаца, данде ун, гьезда гьикъана:

– Щив нужеца валагьулев вугев? – абун[+].

5– Назареталдаса ГӀиса валагьулев вуго, – ян жаваб кьуна гьез.

– Дун вуго Дов, – ан абуна ГӀисаца.

Хиянатчи Ягьудаги вугоан гьезда гьоркьов. 6Жив Дов вугилан ГӀисаца абидал, киналго нахъегӀан къана ва ракьалда гӀодор ккана. 7Нахъеги гьикъана гьезда щив валагьулев вугевилан. Гьез абуна Назареталдаса ГӀиса валагьулев вугилан. 8ГӀисаца абуна:

– Дица абунагури нужеда дун Дов вугилан. Дун валагьулев вугев ватани, гьал нахъе риччай.

9(Гьедин гьес абуна жинцаго дугӀадулъ рехсараб гьадинаб калима ритӀухълъизе: «Дуца дихъе кьуразул цонигияв хвалде ине виччачӀого цӀунана дица».)[+]

10Гьебмехалъ Симон Пётрица хвалчен лъалиниса бахъана ва цохӀо хьвагӀаралъ цо рагьтӀателасул кваранаб гӀин къотӀана. (Бищунго кӀудияв кашишасул[†] гьев рагьтӀателасда цӀар Малх букӀана.)[+]

11– Дуца хвалчен лъалиниб лъе, – ян абуна ГӀисаца Пётрида. – Дир Инсуца дихъе кьураб лълъар гьекъечӀого бегьилищ дица[+]?


ГӀиса кӀудияв кашишасда цеве чӀезавула

12[•]Гьебмехалъ азарилбетӀерасги, Рималъул рагъухъабазги, ягьудиязул[†] Мукъадасаб Рукъалъул хъаравулзабазги, кквезеги ккун, вухь-вухьана ГӀиса. 13Цин гьев вачана гьеб соналъ бищунго кӀудияв кашишлъун вукӀарав Кайафал вакьад Гьаннал бакӀалде[+]. 14Гьев Кайафа вукӀана тӀолабго халкъ хвеялдаса цо чи хвей лъикӀилан добмехалъ ягьудиязе гӀакълу кьурав чи[+].


Пётрица ГӀисадаса инкар гьабула

15ГӀисада хаду-хадур рачӀунел рукӀана Симон Пётрги цоги муридги. Гьев мурид кӀудияв кашишасда лъалев чи вукӀиндал, ГӀисада хадув гьесул азбаралъуве лъугьана. 16[•]Пётр къватӀивехун кавудахъ чӀун вукӀана. Цинги кӀудияв кашишасда лъалев дов мурид къватӀиве вачӀана ва, кӀалтӀа хъаравуллъиялда йикӀарай ясалдаги абун, Пётрги азбаралъуве виччазавуна. 17Гьебмехалъ гьей ясалъ Пётрида гьикъана:

– Гьадав чиясул муридцин гурищ мунги?

Гурилан абуна Пётрица.

18Квачараб сордо букӀана гьеб. Лагъзадерицаги Мукъадасаб Рукъалъул хъаравулзабацаги азбаралъуб цӀа бакана. Пётрги чӀана гьезда аскӀов цӀадухъ.


КӀудияв кашишас ГӀисае суалал кьола

19[•]КӀудияв кашишас ГӀисада цӀехолеб букӀана гьесул муридазулги ва гьезда малъараб диналъулги хӀакъалъулъ. 20ГӀисаца гьесда абуна:

– Дица халкъалъе хабар бицунаан киназдаго бихьун, киназдаго рагӀун. Ягьудиял ракӀарараб бакӀалда синагогаялъуб[†] яги Мукъадасаб Рокъоб гьабулаан дица вагӀза-насихӀат. Балъго дица лъиданиги щибниги бицунароан[+]. 21Дида щай дуца гьеб гьикъулеб? Дихъ гӀенеккун рукӀаразда гьикъе щиб дица бицунеб букӀарабилан. Гьале гьаздаги лъала щиб дица бицарабали.

22ГӀисаца гьедин абидал, аскӀов вукӀарав Мукъадасаб Рукъалъул цо хъаравулас кӀаркьен чӀвана гьесул:

– Гьединищ дуца кӀудияв кашишасе жаваб кьолеб бугеб? – анги абун[+].

23ГӀисаца гьесда абуна:

– Дица мекъи абулеб бугеб батани, дуца гьал киназдаго цебе гьеб мекъи букӀин чӀезабе. Дица битӀараб бицунеб бугеб батани, дуца дида кьабиялъе гӀилла щиб?

24Вухь-вухьун вугев ГӀиса бищунго кӀудияв кашиш Кайафал бакӀалде вачейилан амру гьабуна гьебмехалъ Гьаннаца.


Пётрица ГӀисадаса нахъеги инкар гьабула

25Симон Пётр хинлъизе цӀадухъ вахъун чӀун вукӀана.

– Мунги досул муридищ? – ан гьикъана цояс.

Гурилан нагӀадала ккуна гьес. 26КӀудияв кашишасул цо рагьтӀателас (гьев вукӀана Пётрица гӀин къотӀарасул гӀагарав чи) Пётрида гьикъана:

– Дова ахикь гьадасда цадахъ дида вихьарав чи гурищ мун[+]?

27Жив гьенив вукӀинчӀилан нахъеги нагӀадала ккуна Пётрица. Гьеб параялда хӀелеко гӀегӀедана[+].


ГӀиса Пилатида цеве чӀезавула

28[•]Кайафал бакӀалдасаги ГӀиса вачана сардарасул[†] кӀалгӀаялде. ХъахӀлъи балеб букӀана. Жалго хъублъизе бокьичӀого, ягьудиял кӀалгӀаялъуре лъугьинчӀо, Пасхаялъул[†] хирияб кванде ине кколел рукӀиндалха гьел[+]. 29Живго Пилат вачӀана къватӀиве. Гьев чиясде нужеца гӀунтӀизабулеб бугеб гӀайиб-хатӀа щибилан гьикъана гьес[+]. 30Гьав такъсирчи вукӀинчӀевани, нижеца духъе вачинароанилан жаваб кьуна гьесие ягьудияз. 31Пилатица абуна:

– Вачун нужерго къануналда[†] рекъон къотӀе гьесие хӀукму.

Ягьудияз абуна чи чӀвазе къотӀизе[†] жидер ихтияр гьечӀилан. 32(Гьеб гьедин ккана живго кин холевали ГӀисаца цебеккунго бицун букӀарабги ритӀухълъизе гӀоло.)[+] 33Гьебмехалъ Пилат кӀалгӀаялда жаниве лъугьана. ГӀисаги вачун вачӀана гьениве.

– Мунищха кколев жугьутӀазул парччахӀ? – абун гьикъана гьесда Пилатица[+].

34ГӀисацаги данде суал кьуна:

– Дудаго ракӀалде ккунищ дуца гьедин абулеб бугеб, яги цогидазищ дуда дир хӀакъалъулъ гьедин бицараб?

35Пилатица жаваб кьуна:

– Дун жугьутӀавиланищ дуда ккарав? Дур халкъалъги чӀахӀиял кашишзабазги кьуна мун дихъе. Щиб дуца гьабураб?

36ГӀисаца жаваб кьуна:

– Дир ПарччахӀлъи гьаб дуниялалда гуро бугеб. Гьанив дун ПарччахӀ вукӀаравани, дир нукарзаби дун цӀунун рагъилаан, ягьудиязул хӀакимзабаз дун кверде восизе виччалароан гьез. Амма гьанже дир ПарччахӀлъи гьаниб гуро бугеб[+].

37Пилатица абуна:

– Кин бугониги мун ПарччахӀ рагӀулаха. Уйищ?

– Дуца абулеб бугоха дун ПарччахӀ вугилан. Дун гьавуна ва гьаб дуниялалде вачӀана хӀакъабщиналъе нугӀлъи гьабизе. ХӀакъабщинаб бокьулев кинавго чиясда рагӀула дир гьаракь[+].

38«ХӀакъабщиналъул» магӀна щибилан гьикъана Пилатица. Цинги гьев ягьудиязухъе къватӀиве ана.

ГӀиса хъанчида вазе хӀукму гьабула

– Досда щибниги гӀайиб-хатӀа батулеб гьечӀо дида, – ян абуна гьес гьезда. –[+] 39Пасхаялъул хӀурматалда цо туснахъ къватӀиве виччалеб гӀадатги цӀунун, гьадав «жугьутӀазул ПарччахӀ» нахъе виччазе бокьилищ нужее[+]?

40– Гьев виччаге, Барабба виччай! – ян ахӀана гьез. (Барабба вукӀана хъачагъ.)

#### 19 бетӀер


БагӀараб гӀабаги зазил хьухьун гьабураб тажги

1[•]Пилатица амру гьабуна, гьениса нахъе вачун, ГӀиса цӀалаца вухейилан. 2Рагъухъабаз зазил хьухьун таж лъуна ГӀисал ботӀрода. БецӀбагӀараб ххамил гӀабаги рехана гьесул мугъзаде. 3Цинги аскӀоре рачӀун: «ЖугьутӀазул парччахӀ чӀахъаги!» – ян ахӀулаго, ГӀисал гьумер бухулеб букӀана гьез.

4Пилатица, нахъеги къватӀиве вачӀун, ягьудиязда[†] абуна:

– ГӀенеккея, дица дов къватӀиве вачунев вуго, досда тӀад гӀайиб чӀезабизе дида кӀвечӀеблъи нужеда лъан букӀине[+].

5Зазил тажги ботӀрода лъун, багӀараб гӀабаги мугъзаде рехун, вачун вачӀана ГӀиса.

– Гьале гьев чи! – ян абуна Пилатица.

6Гьев вихьаравго чӀахӀиял кашишзабиги[†] Мукъадасаб Рукъалъул[†] хъаравулзабиги ахӀдезе лъугьана:

– Хъанчида вазе витӀе! Хъанчида вазе витӀе!

Пилатица абуна:

– Нужецаго вай гьав хъанчида. Дида кӀоларо гьасда гӀайиб чӀезабизе.

7Ягьудияз гьесда абуна:

– Нижерги нижерго къанун[†] буго. Нижер къануналда рекъон гьев чӀвазе ккола, гьес жив Аллагьасул Вас вугилан абулеб бугелъул[+].

8Гьедин гьез абулеб рагӀидал, Пилат дагьавги цӀакъ хӀинкъана. 9ГӀисаги вачун, кӀалгӀаялъуве лъугьун, гьикъана гьесда:

– Мун киса? – ян.

ГӀисаца жаваб кьечӀо[+]. 10Пилатица гьесда абуна:

– Дида кӀалъаларилан чӀунищ мун вугев? Дуда лъаларищ, дие бокьани, мун хъанчида вазе яги нахъе виччазе дир ихтияр букӀин?

11ГӀисаца жаваб кьуна:

– Аллагьасул къадар гьединаб букӀинчӀебани, дие щибниги гьабизе ихтияр букӀинароан дур. Дуеялдаса цӀикӀкӀараб мунагь букӀина дун духъе кьуразе[+].

12ГӀисаца гьедин абидал, Пилатица хӀаракат бахъулеб букӀана гьев нахъе виччазе. Амма ягьудиял ахӀдолел рукӀана:

– Дуца гьев нахъе виччани, къайсарасул[†] гьудул вукӀинароха мун. Живго парччахӀлъун рикӀкӀунев чи – гьев ккола къайсарасда дандечӀарав чи![+]

13Ягьудияз гьедин абидал, Пилатица ГӀиса къватӀиве вачана. ГамачӀ ккураб къотӀнов (жугьутӀ мацӀалда гьелда цӀар букӀана «Габбата») суд гьабизе вахунеб тахида тӀад гӀодов чӀана Пилат. 14Гьеб букӀана Пасхаялда[†] цебесеб къоялъул къалъул гӀуж.

Пилатица ягьудиязда абуна:

– Гьале нужер парччахӀ!

15Гьез ахӀулеб букӀана:

– ВитӀе, витӀе, хъанчида вазе витӀе!

Пилатица абуна:

– Нужер ПарччахӀ хъанчида вазе витӀизе бегьилищ дица?

ЧӀахӀиял кашишзабаз ахӀана:

– Къайсар тун батӀияв парччахӀ гьечӀо нижер!

16Ахирги Пилатица ГӀиса хъанчида вазе гьезухъе кьуна.


ГӀиса хъанчида вала

Гьевги вачун рагъухъабиги ана. 17[•]Жиндирго хъанчги баччун, «Гвангвара» абулеб бакӀалде (жугьутӀазул мацӀалда гьеб бакӀалда цӀар букӀана «Голгота») вачана ГӀиса. 18Гьенив гьев хъанчида вана. КӀиго чиги вана ГӀисада цадахъ хъанчида: цо кваранаб рахъалда, цояв квегӀаб рахъалда. ГӀиса бакьулъе ккана. 19Пилатица амру гьабун букӀана: «Назареталдаса ГӀиса – жугьутӀазул парччахӀ» абун хъвараб хъарщи чӀвайин ГӀисал хъанчида. 20ЖугьутӀазул, греказул ва латиназул мацӀалда хъван букӀиндал, гӀемерал ягьудияз цӀалана гьеб. Гьеб бакӀ шагьаралде гӀагардаго букӀиндал, гӀемерав чи вачӀун вукӀана гьениве[+]. 21Ягьудиязул чӀухӀби-хӀакимзабаз Пилатида абуна:

– «ЖугьутӀазул парччахӀ» – абун хъвазе бегьулароан букӀараб. Гьелда хъвазе ккола «Гьас абулеб букӀана жив жугьутӀазул парччахӀ вугилан».

22– Дица хъвавухъе те, – ян абуна Пилатица.

23ГӀисаги хъанчида ван, рагъухъабаз гьесул ретӀел жидеего босана ва ункъасдаго гьоркьоб бикьана. Къвалалгун цадахъ бессун гьабураб, букъараб бакӀго гьечӀеб халатаб сугърал гурдеги щвана гьезие. 24Гьез хӀукму гьабуна тӀутӀун хвезабичӀого, можоро бахъун бергьарасе тезе. Гьедин гьабизеги гьабуна рагъухъабаз, ва ТӀехьалда хъван букӀараб гьадинаб калима ритӀухълъана:

«Дир ретӀел гьез жидедаго гьоркьоб бикьана.

Дир гурде лъие щвелебали можоро тӀамуна гьез».

25ГӀисал хъанчида цере рахъун чӀун рукӀана гьесул эбелги, гьесул эбелалъул яцги, Клеопал чӀужу Марямги, Магдалаялдаса Марямги[+]. 26Эбелги жиндие вокьулев муридги гьенир чӀун рихьидал, жиндирго эбелалда ГӀисаца абуна:

– Я, дир эбел! Гьалеха дур вас! – ан[+].

27Цинги гьес гьев муридасда абуна гьанже гьей дур эбел кколилан. Гьев муридас нахъа ГӀисал эбел жиндаго аскӀое ячана.


ГӀисал рухӀ босун уна

28[•]Гьелдаса хадубги ГӀисада лъана кинабго ТӀухьдуз бицухъе кколеб букӀин. ТӀехьалда бугеб ритӀухълъизе гьес абуна жив къечон вугилан. 29ЦӀекӀаб чогърол цӀураб парччи букӀана рагъухъабазухъ. Гьеб чогъролъ чӀортоги ччун, иссоп абулеб цо гъотӀодаса къотӀараб гӀералда бухьун, гьеб ГӀисал кӀутӀбузда хъвазабуна. 30Чогърол тӀагӀам мацӀалде бачӀиндал: «ТӀубана!» – ян абуна ГӀисаца.

Гьесул бетӀер каранде далана ва рухӀ босун ана.


ГӀисал хьолболъ хеч тункула

31Гьеб букӀана рузман къо. Ягьудиязе бокьичӀо гьезул къаркъалаби шамат[†] къоялъги хъанчазда равухъе тезе. (Гьеб шамат къо кӀудияб байрамалъул къо букӀана.) Гьединлъидал гьез Пилатида гьарана бохдул рекун хвезеги гьарун,[†] гьезул жаназаби хъанчаздаса рахъизе изну кьейилан[+]. 32РачӀун рагъухъабаз бохдул рекана ГӀисада цадахъ хъанчида ван вукӀарав дов кӀиявго чиясул. 33ГӀисаде ирга щведал, гьев хун ватана гьезда. Гьединлъидал гьесул бохдулги рекичӀо. 34Амма цояс гьесул хьолболъ хеч тункана. Ругънадасан гьулчун бачӀана биги лъимги[+].

35Гьелъул хӀакъалъулъ бицана жиндир беразда гьеб бихьарав чияс. Гьес гьеб бицана нуж божизе бокьун. Гьес бицарабги битӀараб буго. Гьесда лъала жинца битӀараб бицунеб бугеблъи![+]

36Гьеб гьедин ккана ТӀехьалда бугеб гьадинаб калима ритӀухълъизе: «Гьесул ракьа бекизе къотӀи[†] гьечӀо»[+]. 37Цоги ТӀехьалда хъван буго: «Хечалъ черх борлъарасухъ ралагьун рукӀина гьел».


ГӀиса хабалъ вукъула

38[•]Ягьудиязул заралалдаса хӀинкъун балъгого ГӀисае муридлъи гьабулев вукӀарав Ариматеялдаса Юсупин[†] абулев цо чи ана Пилатихъе, ГӀисал жаназа букъизе изну кьейилан гьарун. Пилатица изну кьуна. ВачӀун гьев чияс ГӀисал жаназа хъанчидаса бахъана[+]. 39Доб цо сордоялъ ГӀисахъе ун вукӀарав Никодемги вачӀана нусго гелавка нахулги босун. БатӀи-батӀиял хурдузул бахъараб нах букӀана гьеб[+]. 40ЖугьутӀазул гӀадаталда рекъон, махӀ берцинаб нахулъ ччун мусралги ран, къачӀана гьез ГӀисал жаназа[+]. 41Гьев хъанчида вараб бакӀалда аскӀоб цо ах букӀана. Гьеб ахикь букӀана нохъода бикӀун къачӀараб, жанив чи лъечӀеб хоб[+]. 42Метер шамат къоялде жугьутӀал хӀадурлъулеб къо букӀиндал, хобги гӀагардаго букӀиндал, хехго гьенив вукъана гьез ГӀиса.

#### 20 бетӀер


Муридазда хоб чӀобого батула

1[•]Анкьил тӀоцебесеб къоялъ хъахӀлъи балалдего яхъун Магдалаялдаса Марям ГӀисал хабаде щвана. Хабал нохъодул кӀалтӀаса гамачӀ нахъе гиризабун батана гьелда[+]. 2Екерун ун гьелъ Симон Пётридаги ва ГӀисае вокьулев вукӀарав дов муридасдаги бицана ТӀадегӀанав ГӀиса хабалъ гьечӀин, гьениса восун кив гьев лъуравалиги лъаларин нижеда[+]. 3ГьебсагӀат рахъун Пётрги дов муридги ГӀисал хабаде ана. 4КӀиялго цадахъ рекерулел рукӀана гьел, амма дов мурид тулакав вукӀун, Пётридаса цеве щвана гьениве. 5Жаниве къулун валагьидал, мусрал рихьана гьесда гьенир, амма нохъоде гьев лъугьинчӀо. 6ТӀаде щун хабал нохъоде лъугьарав Пётридаги рихьана гьенир мусралги 7ГӀисал бетӀер бухьун букӀараб квербацӀцӀги. Гьеб квербацӀцӀ мусраздаса батӀаго гура-сурун лъун бугоан. 8ТӀоцеве гьениве щварав дов муридги лъугьана жаниве. ГӀисал хоб чӀобого бихьидал, божана гьев. 9ГӀиса хваралъуса вахъинилан ТӀухьдузда бихьизабун букӀаралъул магӀна жеги бичӀчӀун букӀинчӀо гьезда[+]. 10Цинги гьел муридал рокъоре ана.


Магдалаялдаса Марямида вихьула ГӀиса

11[•]Дой Марям хутӀана къватӀиехун яхъун чӀун гӀодулей. Цинги гӀодулаго гьейги къулана хабалъе. 12ГӀисал жаназа букӀараб бакӀалда къаданив гӀодов чӀун цояв, хӀатӀаахада гӀодов чӀун цогияв – хъахӀаб гӀабаги ретӀарав кӀиго малаик вихьана гьелда[+]. 13Гьез Марямида гьикъана:

– Йо, чӀужугӀадан, щай мун гӀодулей йигей?

Гьелъ абуна:

– Дир ТӀадегӀанав гьаниса нахъе восун ун вуго, кив гьев лъуравалиги лъалеб гьечӀо дида.

14Гьединги абун нахъехун юссиндал, ГӀиса ватана нахъа чӀун. Амма гьелда лъачӀо гьев ГӀиса вукӀин[+]. 15ГӀисаца гьикъана:

– Йо, чӀужугӀадан, щай мун гӀодулей йигей? Щив дуца гьанив валагьулев вугев?

Ахихъан ватилин гьевилан ккун, Марямица абуна:

– Я, бетӀерчӀахъад, дуца гьасул жаназа хабалъа бахъараб батани, киб гьеб лъурабали бице. Дица нахъе босила гьеб[+].

16– Марям! – абун, цӀар ахӀун, кӀалъана гьелда ГӀиса.

– Я, Раббуни! – ян ахӀана Марямица кьурун гьесдехун юссун (МугӀалим абураб магӀна буго жугьутӀ мацӀалда гьеб рагӀул.)

17ГӀисаца гьелда абуна:

– Воре, дуца дун ккун чӀезавуге, жеги дун дирго Инсухъе щун гьечӀин. Гьанже дир вацазухъе ун, дуца гьезда бице ГӀисаца абунин, дирги нужерги Инсухъе, дирги нужерги Аллагьасухъе тӀадвуссун унев вугин дун[+].

18Инеги ун Магдалаялдаса Марямица муридазда бицана жиндаго ТӀадегӀанав вихьиялъулги ва гьес жинда бицаралъулги хӀакъалъулъ.


ГӀиса муридаздаги вихьула

19[•]Анкьил тӀоцебесеб гьебго къоялъул маркӀачӀумехалъ ягьудияз[†] жидеего зарал гьабилилан[†] хӀинкъун, нахъасан нуцӀаги рахан муридал ругеб мехалъ, жаниве лъугьун, ракълида хутӀагийилан саламги кьун, рукъ бакьулъ вахъун чӀана ГӀиса.

20Цинги гьес жиндирго квералги хьибилги рихьизаруна гьезда. ТӀадегӀанав ГӀиса вихьиялдаса рохана муридал.

21– Ракълида хутӀаги! – ян такрарги гьабун, ГӀисаца гьезда абуна:

– Дир Инсуца дун витӀарав гӀадин, дица нужги ритӀулел руго[+].

22– Гьаб Илагьияб РухӀ[†] къабул гьабе, – янги абун, цинги пуна ГӀисаца гьезда тӀаде:

–[+] 23Нужеца чурараб мунагь Аллагьасги чурила гӀадамазул. Нужеца чуричӀеб гьесги чуриларо[+].


ГӀисаца Фома божизавула

24АнцӀила кӀигоязда гьоркьоса «КӀилъилав» абун тӀокӀцӀар бугев мурид Фома вукӀинчӀо ГӀиса вачӀараб мехалъ гьезда аскӀов[+]. 25ТӀадегӀанав ГӀиса вихьанин жидедаян бицана цогидал муридаз Фомада. Амма гьес абуна, гьесул кверазда магӀазул ругънал жиндаго рихьизегӀан, магӀаз лъурал ругъназда килищги хъвазегӀан, хочоца лъураб ругънада кверги хъвазегӀан, жив божиларилан.

26Микьго къоялдасан, нуцӀаги нахъасан рахан, гьенирго данделъун рукӀана муридал. Фомаги вукӀана гьенив. Рукъ бакьулъ вахъун чӀун, ракълида хутӀагийилан салам кьуна ГӀисаца гьезие. 27Цинги гьес Фомада абуна:

– Бихьея, дур килищ кье дир кверазда ругел ругъназда хъвазе, дур кверги кье дихъе дир хьолбода бугеб ругънада лъезе. Дун чӀаго вукӀиналда щаклъуге, божа мун гьелда.

28– Я, дир БетӀергьан! Я, дир Аллагь! – ан абуна гьесда Фомаца[+].

29ГӀисаца гьесда абуна:

– Дун вихьун, божана мун дида. Гьардарал гурищха дун вихьичӀониги божулел гӀадамал![+]


Гьаб тӀехь хъваялъул мурад

30Гьаб тӀехьалда хъвачӀел цогидалги гӀемерал хӀикматал ишал гьаруна[†] ГӀисаца, жиндирго муридазда цадахъ гьев вукӀараб заманаялда[+]. 31Амма гьаб хъвана гьев ГӀиса Аллагьасул Вас МасихӀ[†] вукӀиналде нужеца иман лъезе бокьун ва гьелдалъун нужее абадияб гӀумру насиблъизеги бокьун[+].

#### 21 бетӀер


ГӀиса анкьго муридасухъе вачӀуна

1Гьелдаса хадувги Тибериадаялъул ралъдахъ нахъеги вачӀана ГӀиса жиндирго муридазухъе. Гьадин ккана гьеб[+]. 2Симон Пётрги, КӀилъилав абулев Фомаги, Галилеялъул[†] Кана шагьаралдаса Натанаэлги, Зебедайил кӀиявго васги ва цоги кӀиго муридги данделъун рукӀана гьенир[+]. 3Симон Пётрица абуна жив ччугӀа кквезе унев вугилан. Нижги рилълъинилан абуна гьесда гьез. Инеги ун, росоде рахана гьел. Амма гьеб сордоялъ цониги ччугӀа кквезе щвечӀо. 4Рогьунеб мехалъ ГӀиса вихьана гьезда ралъдал рагӀалда чӀун. Амма муридазда лъачӀо гьев чи ГӀиса вукӀин[+].

5– Я, дир гьудулзаби, ччугӀа ккурабищ? – ан ахӀана ГӀисаца гьезде. КквечӀилан ахӀана гьез[+]. 6Цинги ГӀисаца гьезде ахӀана росол кваранаб рахъалдехун гьин рехани, гьениб батилин нужеда ччугӀа. Гьин рехараб мехалъ гьениб ккураб ччугӀил гӀемерлъиялъ хӀалица бахъана гьеб лъадалъа[+]. 7ГӀисае вокьулев вукӀарав муридас Пётрида абуна ТӀадегӀанав вугин довилан. ТӀадегӀанав абураб рагӀи гьесул кӀалдиса къватӀибе бачӀарабго, Симон Пётрица ретӀел ретӀана (хӀалтӀулеб мехалъ ретӀел бахъун букӀана гьес) ва лъадалъе кӀанцӀун рагӀалде лъедезе лъугьана[+]. 8Ралъдал рагӀалде щвезе нусго галул манзил гурони букӀинчӀо, амма ччугӀил цӀураб бакӀаб гьинги хадуб цӀан цогидал муридаз бачана раса рагӀалде. 9Ралъдал рагӀалде рахъиндал, тӀорччол цӀадуда бежулеб ччугӀаги батана, гьениб аскӀобго чедги батана гьезда. 10ГӀисаца абуна нужеца ккуразда гьоркьосаги чанго ччугӀа гьанибе босейилан. 11Симон Пётрица хӀалица рагӀалде цӀана чӀахӀияб ччугӀил цӀураб гьин. Нусиялда кӀикъоялда анцӀила лъабго ччугӀа батана гьениб, гьебщинаб ччугӀа бугониги, гьинги тӀун батичӀо.

12– Кваназе рачӀа, – ян абуна ГӀисаца гьезда. Цониги муридасда кӀвечӀо мун щивилан гьикъизе. Гьев ТӀадегӀанав вугевлъи лъалеб букӀана гьезда. 13Гьезда аскӀове вачӀун, ГӀисаца босунго босун чед кьуна гьезухъе, ччугӀаги кьуна гьединго. 14Хваралъуса вахъун хадуб лъабабилеб нухалъги вачӀана гьев гьедин муридазухъе[+].


ГӀисалги Пётрилги гара-чӀвари

15Кванан рахъараб мехалъ, ГӀисаца Симон Пётрида гьикъана:

– Я, Иоаннил вас Симон, гьазиеялдаса цӀикӀкӀун вокьулевищ дуе дун?

Пётрица абуна:

– Вокьула, дир ТӀадегӀанав. Дуда лъалагури дие мун вокьулевлъи.

ГӀисаца абуна:

– Дир чахъаби кваназаре дуца!

16КӀиабизеги гьикъана ГӀисаца гьесда:

– Я, Иоаннил вас Симон, дуе дун вокьулевищ?

– Вокьула, дир ТӀадегӀанав. Дуда лъалагури дие мун вокьулевлъи.

ГӀисаца гьесда абуна:

– Дир чахъабазул тӀалаб гьабе дуца[+].

17Лъабабизеги гьикъана ГӀисаца гьесда:

– Я, Иоаннил вас Симон, дуе дун вокьулевищ?

Жив дуе вокьулищилан лъабцӀул тӀатӀалаго гьикъулеб бугин гьасилан пашманлъана Пётр. Гьес ГӀисада абуна:

– Я, БетӀерчӀахъад, кинабгоги лъалагури дуда. Дие мун вокьулевлъиги лъала дуда.

ГӀисаца гьесда абуна:

– Дир чахъаби кваназаре дуца. 18ХӀакълъун абулеб буго дица дуда: гӀолохъанаб мехалъ, дуцаго ретӀелги ретӀун, дуего бокьаралъуве унаан мун. Амма херлъараб мехалъ дуца кверал гӀебеде ритӀила цогидаз дудаго ретӀел ретӀине, ва дуе бокьуларелъувеги вачина гьез мун.

19Гьес гьедин абуна кинаб хвалидалъун Пётрица Аллагь машгьурлъизавизе вугевали бицун.

Гьединги абун, жинда цадахъ вилълъайилан вачана ГӀисаца Пётр[+].


ГӀисаца бицунеб буго жиндиего вокьулев муридасул

20Нахъехун вуссиндал, Пётрида вихьана ГӀисае вокьулев, ахирисеб сордоялъ дора кваналел рукӀаго, гьесул каранде къулун: «Я, ТӀадегӀанав, щив дуе хилиплъизе вугев?» – ан гьикъарав мурид жидеда хадув вачӀунев[+]. 21Гьебмехалъ Пётрица ГӀисада гьикъана:

– Я, ТӀадегӀанав, гьасда щиб гьабилеб?[†]

22ГӀисаца гьесда абуна:

– Дие бокьун батизе бегьула, дун тӀадвуссун вачӀинегӀан, гьев дихъ валагьун чӀезе. Щай дуда гьелъул ургъел чӀвалеб? Мун дида цадахъ вилълъа[+].

23Гьебмехалъ ГӀисал вацазда гьоркьоб хабар тӀибитӀана гьев мурид киданиги хвезе гьечӀилан. Амма ГӀисаца абичӀо гьев киданиги хвезе гьечӀилан. Гьес Пётрида абураб рагӀи букӀана: «Дие бокьун батизе бегьула, дун тӀадвуссун вачӀинегӀан, гьев дихъ валагьун чӀезе. Дуда гьелъул ургъел щай чӀвалеб?»

24Гьев мурид ккола гьеб киналъего нугӀлъиги гьабурав ва гьелъул хӀакъалъулъ хъварав чи. Нижеда лъала нугӀлъи кьучӀаб букӀин[+].


Ахир

25Гьанир рехсарал гурелги, гӀемерал хӀикматал ишал гьаруна[†] ГӀисаца. Цо гьоркьоб течӀого гьезул хӀакъалъулъ хъварал тӀухьдул ругелани, дида ракӀалде ккола, гьел лъезе гӀураб бакӀ букӀинароанин гьаб дуниялалда тӀадилан[+].

### Чапарзабазул ишал

#### Чапарзабазул ишал

Чапарзабазул ишал


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### ЦеберагӀи


Чапарзабазул ишал

«Чапарзабазул ишал» ккола Лукаца хъвараб кӀудияб асаралъул кӀиабилеб бутӀа (гьелъул тӀоцебесеб бутӀа буго «Лукаца бицараб Рохалил хабар»). Гьелда рехсарал лъугьа-бахъинал ккана нилъер эраялъул I гӀасруялъул 30-50-абилел соназда Рималъул империялда. Гьеб империя доб заманаялда букӀана Средиземнияб ралъдал рагӀаллъабазда ругел ракьазул цӀакъго чӀахӀиял халкъал жиндирго кверщаликье цолъизабураб бищунго къуватаб пачалихъ. Лука вукӀун вуго Павел чапарасул гьалмагъги кумекчиги. Гьев Павел чапарасги цӀакъго кӀудияб хӀалтӀи гьабуна Рималъул империялда ГӀиса МасихӀил хӀакъалъулъ Рохалил хабар тӀибитӀизабиялъе. Гьединлъидал гьев чапарасул гӀумруялъул хӀакъалъулъ гӀатӀидго бицун буго «Чапарзабазул ишал» абураб тӀехьалда.

Бицун буго тӀоцебе жугьутӀ халкъалъул цо бутӀаялъ къабул гьабураб христиан дин Рималъул тӀолабго империялда тӀибитӀиялъул хӀакъалъулъ. Гьедин ккана ГӀисал муридазухъе Иерусалималда Аллагьасдасан Илагьияб РухӀ рещтӀун хадусала. Лукаца бичӀчӀизабулеб буго Рималъул империялъул политикиял ишазе гьеб диналдасан хӀинкъи букӀине гьечӀолъи.

ТӀоцересел христианазул вагӀза-насихӀатал тӀехьалда кьун руго халкъалда цере рахъун чапарзабаз гьабураб чанго кӀалъаялдалъун. Бицун буго гьезул дин битӀараб букӀиналъе нугӀлъи гьабулел мугӀжизатазулги.

#### 1 бетӀер


ЦеберагӀи

1Теофил, дирго тӀоцебесеб тӀехьалда дица хъван букӀана, зобалазде восун араб къоялде щвезегӀан ГӀисаца гьабунщиналъулги малъанщиналъулги хӀакъалъулъ[+]. 2Гьеб къоялъ ГӀисаца Илагьияб РухӀалдалъун[†] насихӀатги гьабуна жинцаго тӀаса рищарал чапарзабазе.[†] 3ГӀазаб-гӀакъуба хӀехьон хадубги ГӀисаца живго чӀаго вукӀин чапарзабазда бихьизабуна, гьезул щибниги щаклъи кколаредухъ. КӀикъого къоялъ бажарана гьев вихьизе, ва гьес гьезда бицана Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул[+].

4Цадахъ кваналев вукӀараб мехалъ ГӀисаца гьезда лъазабуна:

– Дица нужеда абураб къагӀидаялъ, Инсуца нужее кьураб рагӀи тӀубазегӀан, Иерусалималдаса нахъе унге нуж[+]. 5ЯхӀя аварагас лъадаца чурулаан, нужин абуни, гӀемер заман иналдего Илагьияб РухӀалъ чурила[+].


ГӀиса зобалазде восун уна

6Гьедин данделъараб мехалъ чапарзабаз ГӀисада гьикъана:

– Я, БетӀерчӀахъад, Исраилил халкъалъул парччахӀлъи гьанже цӀидасан рукӀалиде ккезабизехъинцин гьечӀищ дуца[+]?

7Гьес абуна:

– Инсуца жиндирго къудраталдалъун чӀезабураб заманги болжалги нужеда лъазе кколаро[+]. 8Амма Илагьияб РухӀ нужехъе рещтӀараб мехалъ, къудратги щвела нужее. Цинги дир хӀакъалъулъ бицунел нугӀзаллъун рукӀина нуж цин Иерусалималда ва тӀолабго Ягьудиялдагун[†] Самариялда,[†] цинги дуниялалъул рагӀалде щвезегӀанги[+].

9Гьедин абун бахъарабго, ралагьун гьелгун, ГӀиса зобалазде восун ана ва накӀкӀул парчаялъ вихьудаса тӀерхьинавуна[+].

10Гьесда хадур зодихъе ралагьун гьал рукӀаго, гьале хъахӀал гӀабаби ретӀарав кӀиго чи вачӀун чӀана гьазда аскӀов. Гьез абуна:[+]

11– Ле, галилеялдасел,[†] щай нуж зодихъе ралагьун чӀолел? Нужеда зобалазде восун унев вихьарав гьев ГӀиса, нужеда аскӀоса зобалазде унев вихьараб къагӀидаялъ вачӀина нужехъе[+].


Маттияги чапарлъун лъугьуна

12Цинги гьел, Иерусалималдаса цо километралъул манзилалда бугеб Зайтуналъул магӀардаса гӀодоре рещтӀун, Иерусалималде тӀадруссана[+].

13Жалго рещтӀараб минаялде щун, тӀасарокъоре рахана ва гьенир чӀана. Гьенир рукӀана Пётр ва Иоанн, Якъуб[†] ва Андрей, Филипп ва Фома, Бартоломей ва Матфей, Алфейил вас Якъуб, Симон Зелот ва Якъубил вац Ягьуда[+]. 14Гьел киналго данделъулаан, цадахъ какал ралаан. Гьезда цадахъ как-кӀалалда рукӀунаан цо-цо руччабиги, ГӀисал эбел Марямги, гьесул вацалги[+].

15Цо чанго къоялдасан, нусиялда къогогӀанасев диналъул вац данделъараб бакӀалда, гьезда цевеги вахъун, Пётрица абуна:

16-17– ГӀенеккея, вацал! Нилъеда гьоркьов вукӀарав ва нилъер ишалъулъ гӀахьаллъиги жиндие насиблъарав, амма ГӀиса кквезе рачӀаразда нух бихьизабурав Ягьудал хӀакъалъулъ Илагьияб РухӀалдалъун Давуд[†] аварагас некӀого абун букӀараб рагӀи ритӀухълъана. ([+][+] 18Гьеб гӀасияб ишалъухъ щвараб гӀарацги кьун, хур босана Ягьудаца. Ва гӀодов речӀчӀун, чехь кьвагьун хвана гьев, кинабго бакь-кӀачги къватӀибе бачӀана. 19Гьеб лъана Иерусалималъул кинабго халкъалда. Гьединлъидал гьезул мацӀалда Акелдама абун цӀар лъуна гьеб хуралда. «Бидул хур» абураб магӀна буго гьелъул.)[+] 20Туркабазул Хирияб ТӀехьалда гьелъул хӀакъалъулъ гьадин хъван буго:

«БетӀергьанчи гьечӀого гьесул мулкги хутӀаги,
Жанив чиго гьечӀого гьесул рукъги хутӀаги».
Цоги гьениб хъван буго:
«Гьев хисун наиблъун цогидав тӀамизе ккола».

21-22Гьединлъидал цо чи тӀаса вищизе ккола, ГӀиса хваралъуса вахъанилан гьесги нилъеда цадахъ нугӀлъи гьабизе. Гьев вукӀине ккола ТӀадегӀанав ГӀиса нилъгун вугеб заманаялда кидаго – ЯхӀяца лъадалъ ччун вахъаралдаса зобалазде восун араб къоялде щвезегӀан, – нилъеда гьоркьов вукӀарав чи[+].

23КӀиго чи вихьизавуна гьез: Баршаббайин абулев Юсупги[†] (Юстиланги абулаан гьесда) Маттияги[+]. 24-25Цинги гьел Аллагьасде гьардезе лъугьана:

– Я, БетӀергьан! Дуда лъалаха щивав чиясул ракӀалда бугеб жо. Чапарлъиги Аллагьасе хъулухъги рехун тун, Ягьуда жиндиего данде кколелъуве индал, гьесул бакӀалде восизе гьав кӀиясулго кинав дуца тӀаса вищаравали бихьизабе[+].

26Цинги гьев кӀиясего можоро тӀамуна гьаз. Можороялъ Маттия бергьана. Гьедин анцӀила кӀиабилев чапарлъун лъугьана Маттия[+].

#### 2 бетӀер


Чапарзабазухъе Илагьияб РухӀ рещтӀуна

1КӀикъоялда анцӀабилеб къоялъул байрамалда[*] киналго цо рокъоре данделъун рукӀана[+]. 2Гьале цойидасан зобалазда бахъана гьалагаб гьорол гӀадаб гьаракь, ва гьал жанир рукӀараб рокъоб багъана гьеб.

3Гьезда бихьана цӀадул мацӀал гӀадинаб жо боржанхъулеб, цинги бикь-бикьун ун гьазул щивасда тӀад рещтӀана гьел цӀадул мацӀал[+]. 4Илагьияб РухӀалъ[†] цӀуна гьел киналго ва, РухӀалъ хӀалкӀолъи кьун, цогидал мацӀазда кӀалъазе лъугьана[+].

5Гьел къоязда Иерусалималде рачӀун рукӀана дуниялалъул ункъабго рахъалда ругел киналго пачалихъаздаса жугьутӀазул вализаби. 6Гьеб гьаракь рагӀун халкъалъул руккелал данделъана гьенире. Жидер щивасул мацӀалда гьел кӀалъалел рагӀидал, гӀажаиблъун хутӀана гӀадамал.

7-8– Гьални Галилеялда[†] рижарал чагӀи ругин, нилъер мацӀ гьазда кинха лъазе кколеб? – ан хӀикмалъун, тамашалъун абулеб букӀана гьез цоцазда. – Нилъер щивасул рахьдал мацӀалда кӀалъалел ругогури гьал! 9Нилъеда гъорлъ руго Парфиялъулги, Мидиялъулги, Эламалъулги гӀадамал, гьединго Месопотамиялда, Ягьудиялда[†] ва Каппадокиялда, Понталда ва Асиялда,[†] 10Фригиялда ва Памфилиялда, Мисриялда ва Киренаялъулаб Ливиялъул улкабазда яшав гьабун чӀарал гӀадамал ва Рималдаса зияраталъе рачӀарал 11(нилъеда гьоркьор руго жугьутӀалги жугьутӀазул дин босаралги), гьединго Криталъул гӀадамал ва гӀарабал. Аллагьасул хӀалкӀолъиялдалъун лъугьарал кӀудиял ишазул хӀакъалъулъ нилъер щивасул рахьдал мацӀалда кӀалъалел ругогури гьал![+]

12Гьедин гӀажаиблъун-хӀикмалъун, гьелъул магӀна щибдайилан цоцазда гаргадулел хутӀун рукӀана гьел гӀадамал. 13Амма цо-цояз, гьелги гӀад-хочӀ гьарун,[†] абулеб букӀана цӀияб чагъир гӀадалъе бахун бугин гьездаян[+].


Пётрица халкъалъе хабар бицунеб буго

14Гьебмехалъ Пётрги гьесда цадахъ вукӀарав анцӀила цо чапарги[†] цевегӀан вачӀана. Халкъалда рагӀиледухъ гьаракь борхун Пётрица абуна:

– Я, вацал жугьутӀал ва Иерусалималъул тӀолабго жамагӀат! ГӀенеккея! Гьалъул магӀна щибали бичӀчӀизабизе биччай! ГӀинтӀаме дир рагӀабазухъ!

15Нужеда ракӀалде кковухъе, мехтун гуро гьал ругел. Щайгурелъул жеги сагӀат ичӀго тӀубачӀеб рогьалил гӀуж бугелъул. 16Амма гьаб буго Йоэл аварагасда Аллагьас абураб гьадинаб калима ритӀухълъиялъул гӀаламат: 17«Аллагьас абулеб буго: Ахирзаман тӀаде щведал, гьадин букӀина – Дир РухӀалъул хӀалкӀолъи чвахизабила дица щибаб рижиялда тӀаде. Нужер бихьиназдеги руччабаздеги рещтӀина Аллагьасул рагӀи, нужер гӀолохъабазухъе гьеб илгьамалдалъун щвела, нужер херазухъе гьеб макьилъ бихьун щвела. 18Дир лагъзадерида ва гъаравашазда тӀадеги чвахизабила гьел къоязда Дир РухӀалъул хӀалкӀолъи, ва гьездеги рещтӀина Аллагьасул рагӀи. 19Дица тӀасан зобалаздасан мугӀжизатал рихьизарила, гъоркьан ракьалдасан гӀаламатал рихьизарила. БукӀина биги, цӀаги, кӀкӀуйдул хӀубиги[+]. 20Бакъул гордо бецӀлъила, моцӀ биялде сверила. Гьеб лъугьина БетӀергьанасул[†] кӀудияб ва гвангъараб къо тӀаде щвелалде[+]. 21Ва БетӀергьанасул цӀар рехсаравщинав чи хвасарлъила»[+].

22Я, вацал жугьутӀал! ГӀенекке гьал дир рагӀабазухъ. Назареталдаса ГӀиса вукӀана жинца гьев нужехъе витӀун вукӀин Аллагьас чӀахӀиял ишаздалъунги, гӀаламатаздалъунги, мугӀжизатаздалъунги нужеда лъазабурав чи. ГӀисадалъун тӀубазабуна гьеб кинабго нужеда гьоркьоб Аллагьас. Гьеб нужедаги лъала[+]. 23Аллагьасул хӀукмуги къадарги гьединаб букӀиндал, мунапикъазул квераз хъанчида ван, магӀал кьабун, чӀвазавуна нужеца[+]. 24РухӀ бахъиялъул гӀазабалдаса хвасар гьавун, Аллагьас гьев хваралъуса вахъинавуна, хвалил рахсазда кквезе кӀвечӀелъул[+]. 25Гьесул хӀакъалъулъ Давудица[†] гьадин абун бугелъулха: «БетӀергьан кидаго дир берзукь вуго. Дун тарунгутӀизе, хъущтӀунгутӀизе дир кваранаб рахъалда чӀун вуго гьев. 26Гьелъ дир ракӀ аваданлъизабуна. Дир кӀалдисан унеб рагӀиги рохалилаб буго. ХӀатта дир напсгицин гьанже хьулазда букӀина. 27Щайгурелъул дуца дир рухӀ хабалъ теларо, дурго ракӀбацӀцӀадав лагъ ракьул гвандинив туризавиларо. 28Дуца дида гӀумруялъул Нух бихьизабуна. Мун дида аскӀов вугеб мехалъ рохалил цӀела дир ракӀ»[+].

29Я, вацал! Нилъер цо кьолбол кӀудияв эмен Давудил хӀакъалъулъ гьадин абунилан гӀайиб гьабуге: гьев хвана, хабалъ букъана гьесул черх, гьесул хоб бугеб бакӀги лъала нилъеда жакъа къоялдаги[+]. 30Гьев авараг вукӀиндал, гьесда лъалаан Аллагьас гьесие гьедун къотӀи[†] гьабун букӀин гьесул кьибилалда вижарав цояв жиндир тахида гӀодов чӀезавилилан[+]. 31Цебеккунго Давудида лъалеб букӀана МасихӀ[†] хваралъуса вахъинавизе вукӀин: гьев хабалъ толарилан ва гьесул черх туруларинги абун букӀана. 32Гьев ГӀиса Аллагьас хваралъуса вахъинавуна, гьале ниж киналго руго гьелъие нугӀзаллъун. 33Аллагьасул кваранаб рахъалде вахиндал, гьес гӀадамазде чвахизабуна, рагӀи кьун букӀиндал Инсудасан щвараб Илагьияб РухӀ. Гьеб нужеда бихьулебги рагӀулебги буго[+]. 34-35Живго Давуд Аллагьас зобалазде восун ун гьечӀониги, гьес абурал гьадинал рагӀаби руго: «ТӀадегӀанав Аллагьас дир БетӀергьанасда абуна: „Дир кваранаб рахъалда гӀодов вукӀа, дица дур тушбаби дур хӀатӀал лъураб бакӀалда цере чӀезаризегӀан“»[+]. 36ХӀасил, Исраилил тӀолабго халкъалда лъан букӀа гьев нужеца хъанчида варав ГӀиса Аллагьас ТӀадегӀанавлъунги ва МасихӀлъунги гьавуравлъи.

37Гьел рагӀаби гӀадамазул рекӀел мащабазулъе ана. Нижеца щибха, вацал, гьанже гьабизе кколебилан гьикъана гьез Пётридаги цогидал чапарзабаздаги[+]. 38Пётрица гьезда абуна:

– Нуж кантӀе ва нужерго мунагьал чуризе, МасихӀ ГӀисал цӀар рехсон, щивав чи лъадалъ ччун вахъизаве, ва сайигъатлъун Илагьияб РухӀ рещтӀина нужехъе[+]. 39Нужееги, нужер лъималазеги, нилъер ТӀадегӀанав Аллагьас жиндаго аскӀоре ахӀанщинал рикӀкӀада ругезеги, гьединаб рагӀи кьун бугелъул БетӀергьанас[+].

40Гьединалги цогидалги гӀемерал рагӀабаздалъун МасихӀил хӀакъалъулъ бицунеб букӀана гьес. Гьаб пасатаб умматалдаса цӀунейилан малъулеб букӀана. 41Гьесул рагӀаби къабул гьабурал гӀадамал лъадалъ ччун рахъана. Гьеб къоялъ лъабазаргогӀанасев чияс цӀикӀкӀана гьезул агьлу.

42Гьелдаса хадуб гьел гӀадамал тӀадчӀун гӀенеккулаан чапарзабазул малъа-хъваязухъ, цоцазулгун хурхен-рухьен гьабулаан, жидедаго гьоркьоб бекун чед бикьулаан ва какал ралаан.


Иман лъуразул гӀумру-яшав

43Киналго гӀадамазул рекӀелъе лъугьана Аллагьасдаса хӀинкъи: чапарзабаздалъун Аллагьас рихьизаруна гӀемерал хӀикматал ишалги мугӀжизаталги. 44Киналго муъминзабаз магӀишат дандбана[+]. 45Хур-мулк бичулаан, гьелъухъ щвараб гӀарацги бикьулаан гьелде хӀажалъи кканщиназе. 46Щибаб къоялъ цоцазулгун ракълида Мукъадасаб Рокъоре хьвадиялда тӀадчӀана гьел. Жидерго рокъоб бекун чед бикьулаан, ракӀ разиго ва ракӀ бащадго цадахъ кваналаан. 47Гьез Аллагьасе рецц гьабулеб букӀана, халкъалъе гьелги рокьулел рукӀана. Аллагьас щибаб къоялъ гьезул агьлуялда гьоркьоре лъугьинарулел рукӀана хвасарлъарал гӀадамал.

#### 3 бетӀер


Пётрица рекъав чи сахлъизавула

1Цо къоялъ къалъуда, сагӀат лъабго тӀубараб мехалъ, какил заманалда Пётрги Иоаннги Мукъадасаб Рокъоре унел рукӀана. 2Эбелалъ гьавуралдасаго кӀиябго бохалда рекъав, щибаб къоялъ гӀадамаз восун вачӀун Мукъадасаб Рукъалъул[†] «Берцинаб кавудухъ» лъун толев ва гьенире рачӀаразул садакъаялдалъун бетӀербахъарав цо пуланав чи вукӀана гьенив[+]. 3Пётрги Иоаннги Мукъадасаб Рокъоре рачӀунел рихьун, гьездаги садакъа гьарана рекъас. 4Гьесда бер речӀчӀана Пётрилги Иоаннилги. Пётрица гьесда абуна:

– Нижехъ валагье! – ян.

5Садакъаялде хьул лъун, лъикӀго гьезухъ валагьун чӀана гьев чи. 6Пётрица абуна:

– ГӀарацги меседги дир гьечӀо, амма дихъ бугебаб кьела дуе. Назареталдаса МасихӀ[†] ГӀисал цӀаралдалъун абулеб буго дица дуда: вилълъанхъе мун![+]

7Кваранаб кверги ккун, Пётрица тӀаде вахъинавуна гьев. ГьебсагӀат рицӀимахӀабазулги накабазулги щукӀдул ритӀа-ришун ун,[+] 8гьункьун тӀаде вахъана ва вилълъанхъизе лъугьана. Гьезда цадахъ Мукъадасаб Рокъове лъугьун, Аллагьасе реццги гьабулаго, векерахъдизе-кӀанцӀезе лъугьана[+]. 9Кинабго халкъалда бихьана, Аллагьасе рецц гьабулаго, гьев вилълъанхъулев. 10Гьезда лъана Мукъадасаб Рукъалъул «Берцинаб кавудухъ» садакъа гьарун[†] бетӀербахъиялда вукӀарав чи гьев вугевлъи. Гьесие лъугьараб жо бихьидал, гӀадамал хӀикмалъана, хӀайранлъана.


Мукъадасаб Рокъоб Пётрил вагӀза

11Пётридаги Иоаннидаги аскӀоса кьуричӀого чӀун вугев гьев чи вихьидал, киналго гӀадамал гӀажаиблъун-хӀикмалъун Сулайманил[†] рагъи абулеб бакӀалде рекерун рачӀунел рукӀана гьезда аскӀоре[+]. 12ГӀемераб халкъ гьенибе бакӀарун бихьидал, Пётрица гьезда абуна:

– Я, вацал жугьутӀал! Щай нуж гьев чиясда гӀажаиблъулел? Нижер къудраталдалъун яги нижер валилъиялдалъун гьев чи вилълъанхъизавун вугев гӀадин щай нуж нижехъ ралагьулел? 13Ибрагьимилги,[†] ИсхӀакъилги,[†] Якъубилги[†] ва нилъер умумузулги Аллагьас кӀодо гьавуна жинцаго витӀарав ГӀиса. Нужецайин абуни гьев Пилатил кверде кьуна. ГӀиса нахъе виччазе ракӀалда букӀарав Пилатида цебе нужеца гьесдаса инкар гьабуна[+]. 14Илагьияв ва вацӀцӀадав чиясдаса инкарги гьабун, нужеца Пилатида гьарана чӀвадарухъан туснахъалдаса къватӀиве виччайилан[+]. 15ГӀумруялъул аслулъун вугев чи чӀвана нужеца. Амма Аллагьас гьев хваралъуса вахъинавуна. Гьелъие нугӀзал руго ниж.

16Гьеле гьев ГӀисал цӀаралде иман лъедал, гьеб ГӀисал цӀаралъ сахлъизавуна гьав нужеда киназдаго вихьулев ва лъалев чи. ГӀисаде иман лъедалин, киналго нужги ралагьун, гьев сахлъарав.

17Амма дида лъала, вацал, нужецаги нужер хӀакимзабазги гьеб иш гьабиялъе гӀилла буго нужеда гьеб бичӀчӀичӀолъи[+]. 18Церего ритӀарал киналго аварагзабаздалъун Аллагьас лъазабун букӀана гьесул МасихӀие гӀазаб-гӀакъуба букӀинилан. Гьедин тӀубазеги гьабуна Аллагьас гьеб. 19Гьединлъидал нуж кантӀе ва тавбу гьабе, Аллагьасде русса, гьес нужер мунагьал чуризе, 20БетӀергьан аскӀов вукӀиналдалъун рахӀат-хӀалхьи лъугьине, цевеккунго нужее гьес вихьизавун вукӀарав МасихӀ ГӀиса нахъеги витӀун вачӀине. 21Кинабго цӀилъизабизегӀан ГӀиса зобалазда вукӀине ккола. Жиндирго ритӀухъал аварагзабазда некӀого бицун букӀана Аллагьас гьелъул хӀакъалъулъ[+].

22Мусаца[†] абун букӀана: «БетӀергьан Аллагьас нужее дун гӀадинав авараглъун вахъинавила нужер вацазда гьоркьоса чи. Гьес щиб абуниги, гьелъухъ гӀенекке нуж[+]. 23Гьев аварагасухъ гӀенеккичӀевщинав чи халкъалда гьоркьоса тӀагӀинавила»[+]. 24Шамуилидасан байбихьун гьесдаса хадур рахъарал киналго аварагзабазги цебеккунго лъазабун букӀана гьел къоязул хӀакъалъулъ[+]. 25Нуж ккола гьел аварагзабазул лъимал. «Дур наслуялдасан дуниялалъул киналго халкъазде баркат бачӀина», – ян Ибрагьимидаги абун, нужер умумузе Аллагьас гьелъие къотӀи[†] гьабун буго[+]. 26Аллагьас хваралъуса вахъинавун хадув бищунго цеве нужехъе витӀана жиндирго вакил, нужеда баркат лъезеги нужер щивав чи жиндирго квешлъиялдаса вуссинеги бокьун.

#### 4 бетӀер


Пётрги Иоаннги судалда цере чӀезарула

1Гьедин халкъалъе хабар бицунел гьел ругеб мехалъ, рачӀун тӀаде щвана кашишзабиги,[†] Мукъадасаб Рукъ[†] цӀунулел рагъухъабазул бетӀерги, саддукеялги.[†][+] 2Пётрицаги Иоанницаги халкъалъе вагӀза гьабулеб букӀиналъги, ГӀисал мисал бачун, хваралъуса рахъинаризе рукӀин хӀакъаб бугилан чӀезабулеб букӀиналъги ццидахинарун рукӀана гьел. 3Гьез ккун вачун жанив тӀамуна гьев кӀиявго. Сардилъ мех букӀиндал, рогьинегӀан туснахъалъур тана гьел[+]. 4Амма гьезухъ гӀенеккарал гӀемерисел гӀадамал гьез бицаралда божана, гьедин гьезул агьлуялда щуазаргогӀанасев чи гӀуна.

5Гьале нахъисеб къоялъ радал Иерусалималда данделъана чӀухӀби-хӀакимзабиги диниял гӀалимзабиги.[†] 6Гьенир рукӀана бищунго кӀудияв кашиш[†] Гьаннаги, гьелго кашишзабазул тухумалъул Кайафаги, Иоаннги, Александрги ва цогидалги[+]. 7КӀиявго чапарги[†] цеве чӀезавун, гьез гьикъана кинаб къудраталдалъун ва лъил цӀаралдалъун нужеца доб иш гьабурабилан[+].

8Илагьияб РухӀалъ[†] цӀурав Пётрица гьезда абуна:

– Я, гьаб халкъалъул чӀухӀби-хӀакимзаби![+] 9Гьев гӀажизав-загӀипав чи кин сахлъаравилан жакъа нужеца нижеда гьикъулеб бугелъул,[+] 10нужеда киназдаго ва Исраилил тӀолабго халкъалдаги лъан букӀа: нужеца хъанчида ван хвезавурав, хваралъуса Аллагьас вахъинавурав Назареталдаса МасихӀ[†] ГӀисал цӀаралдалъун сахлъун нужеда цеве вахъун чӀун вуго гьев чи. 11Гьев ГӀиса вуго къадалъ лъезецин ярагьунарилан нужеца – къадахъабаз – нахъе рехараб, амма цололъ лъезе ккараб гамачӀ[+]. 12Гьесдалъун гурони хвасарлъи гьечӀо. Гьалъаб зобалда гъоркь гӀадамазе кьурал цӀаразда гьоркьоб цоги батӀияб цӀар гьечӀо, жиндалъун нилъ хвасарлъулеб[+].

13Пётрилги Иоаннилги хӀинкъунгутӀи бихьун, гьел гӀалимзаби гуреллъи, гӀадатиял гӀадамал рукӀин бичӀчӀун хӀикмалъун хутӀана гьел. Гьебмехалъ ракӀалде щвана Пётрги Иоаннги ГӀисада цадахъ рукӀараллъи. 14Гьез сахлъизавурав чи гьенив жидеда аскӀов чӀун вихьидал, гьев кӀиясдаго дандечӀун абизе рагӀи батичӀо гьезда[+]. 15Суд гьабулеб рокъоса къватӀире гьелги гъун, гьезие щибдай гьабилаян[†] ургъизе лъугьана гьел. 16«ТӀолабго Иерусалималъул халкъалда лъалеб буго хӀакъикъаталдаги гьез якъинаб мугӀжизат бихьизабураблъи. Гьеб гьереси гьабун бажариларо нилъехъа, – ян абулеб букӀана гьез. – 17Амма халкъалда гьоркьоб гьеб хабар хадубккунги тӀибитӀичӀого букӀине ГӀисал цӀар рехсон тӀокӀаб лъиданиги гаргадугейилан хӀинкъизарун лъикӀ гьел».

18АхӀун жанирегун, гьезда лъазабуна тӀокӀаб ГӀисал цӀар бахъугеян ва гьесул цӀаралдалъун вагӀза гьабугеян. 19Амма Пётрицаги Иоанницаги гьезие жаваб кьуна:

– Нужецаго пикру гьабе: Аллагьасда цебе битӀараб букӀинищ, гьесухъ гӀенеккичӀого, нужехъ гӀенекки[+]? 20Нижедаго бихьарабги рагӀарабги бицинчӀого чӀезе кӀоларо нижеда.

21-22Халкъалъукьа хӀинкъун чӀухӀби-хӀакимзабазда кӀвечӀо гьезие кинаб бугониги тамихӀ гьабизе ва, дагьалги цӀакъ хӀинкъизеги гьарун,[†] нахъе риччана. Жив сахлъиялдалъун мугӀжизат загьирлъарав дов чи вукӀана кӀикъого соналдасаги цӀикӀкӀараб гӀумруялъул чи. Гьесухъ ралагьун киназго Аллагьасе рецц гьабулеб букӀана[+].


Иман лъуразул дугӀа

23КъватӀире риччараб мехалъ Пётрги Иоаннги жидерго агьлуялъухъе ана; чӀахӀиял кашишзабазги чӀухӀби-хӀакимзабазги жидеда абунщинабги гьезда бицана. 24Гьазул хабар рагӀидал гьеб агьлуялъ киназго цадахъ Аллагьасде гьари бана:

– Зобал рижарав, ракьал рижарав, ралъадал рижарав ва гьенир ругелщиналги рижарав нижер БетӀергьан![+] 25Дур лагълъун кколев нижер кӀудияв эмен Давудил[†] кӀалдиб лъун дуца Илагьияб РухӀалдалъун абун букӀана:

«Халкъал щай ццидахун ругел,
Къавмаз щай гӀантал жал гьарулел ругел?
26РачӀун цолъана ракьалда ругел парччахӀзабиги
ЧӀухӀби-хӀакимзабиги
БетӀергьанасда дандечӀезе,
Гьесул МасихӀида дандечӀезе».

27ХӀакъикъаталдаги Гьеродги,[†] Понтий Пилатги, мажусиялги,[†] Исраилил халкъги гьаб шагьаралда цолъана дур МасихӀлъун кколев илагьияв вакил ГӀисада дандечӀезе[+]. 28Цолъана цебеккунго дур къудраталъ ва дур къадаралъ бихьизабун букӀараб хӀукму тӀубазабизе. 29Я, БетӀергьан! Гьале гьез нижее хӀинкъаби кьолел руго. ХӀинкъичӀого дур калам халкъалда лъазабизе къуват кье дурго лагъзадерие[+]. 30Дур илагьияв вакил ГӀисал цӀаралдалъун унтарал-щокъал сахлъизаризе, гӀаламатал ва мугӀжизатал рихьизаризе квербакъе нижее!

31Гьеб гьари-дугӀаялда муридал ругеб мехалъ гьел данделъун рукӀараб бакӀ гьаргьадана, Илагьияб РухӀалъ цӀуна гьел ва хӀинкъичӀого Аллагьасул калам халкъалда лъазабизе лъугьана[+].


Иман лъураз магӀишат дандбала

32Иман лъуразул гьеб кӀудияб агьлуялъул рухӀалги ракӀалги цолъун рукӀана. Жиндирго букӀараб боцӀи-бечелъиялда лъицаниги абулароан гьаб дир бугилан, кинабго гӀахьалаб букӀана гьезул[+]. 33Чапарзабазин абуни, кӀудияб къудраталдалъун нугӀлъи гьабулеб букӀана ТӀадегӀанав ГӀиса хваралъуса вахъун вихьанин жидедаян. Ва кӀудияб баркат лъун букӀана гьел киназдаго. 34БетӀербахъи загӀипав чиги гьезда гьоркьов вукӀинчӀо. Щайгурелъул гӀемерисезул букӀана хур-ахги, мина-рукъги. Гьез гьеб бичулаан[+] 35ва щвараб гӀарацги чапарзабазухъе кьолаан. Цинги гьезги, къваригӀарасе къваригӀарабгӀан бикьун, киназего кьолаан. 36Барнаба абун чапарзабаз тӀокӀцӀар кьурав (гьелъул магӀна ккола «РакӀбатизабулев») Кипралдаса Юсуп[†] абулев цо левитас жиндирго хур бичана,[+] 37гьелъухъ щвараб гӀарацги чапарзабазухъе кьуна.

#### 5 бетӀер


Анания ва Сафира

1Анания абулев чиясги гьесул чӀужу Сафирацаги жидерго хур бичана. 2Гьеб гӀарцул цо бутӀа босун чапарзабазухъе[†] кьуна, хутӀараб балъго гьабуна. (Гьесул чӀужуялдаги лъалаан гьеб.)

3Пётрица абуна:

– Ле, Анания, щай дуца илбис рекӀелъе лъугьине биччараб? Гьелъ мун гьесизавуна, хур бичун щвараб гӀарцул цо бутӀаги балъго гьабун, Илагьияб РухӀ[†] гуккизе. 4БичизегӀан гьеб хурул бетӀергьан мун гурищ вукӀарав? Гьеб бичун щвараб гӀарцул бетӀергьанги мун гурищ ккарав? Дур рекӀее кин гьеб къабуллъараб? ГӀадамал гуро дуца гуккарал, Аллагь гуккана.

5Гьеб рагӀарабго гӀодов ккун хвана Анания.

Гьелъул хӀакъалъулъ рагӀанщинасул рекӀелъе кӀудияб хӀинкъи лъугьана.

6Рахъун гӀолохъабаз мусралги ран, къватӀибе босун, хабалъ букъана гьесул жаназа.

7Лъабго сагӀаталдасан ячӀун тӀаде щвана лъугьанщиналъул хӀакъалъулъ щибго лъаларей Ананиял лъади. 8Пётрица гьелда гьикъана:

– Бице, гьале гьаб гӀарцудейищ нужеца хур бичараб?

Уйилан абуна гьелъ.

9Гьебмехалъ Пётрица гьелда абуна:

– Гьедин батани кӀиялго рекъон Бичасулаб РухӀалъул хӀалбихьизе къасд гьабун бугоха нужеца. Гьале нуцӀикӀалтӀе щун руго дур рос хабалъ вукъизе ун рукӀарал гӀадамал. Гьанже кватӀичӀого дур жаназаги босила гьез гьаниса къватӀибе.

10ГьебсагӀат Пётрида цее гӀодой ккун хвана гьейги. РачӀун долго гӀолохъабаз росасулалда аскӀоб букъизе босун ана гьелъул жаназаги. 11Иман лъуразул агьлуялъулги ва гьеб хабар рагӀарал киналго цогидал гӀадамазулги рекӀелъе кӀудияб хӀинкъи лъугьана.


Чапарзабаз мугӀжизатал рихьизарула

12Чапарзабазул квераздалъун гӀемерал гӀаламатал ва мугӀжизатал лъугьана халкъалда гьоркьор. Гьел киналго цадахъ Сулайманил[†] рагъиде данделъулаан[+]. 13Цониги чияр чиясда кӀолароан гьезда аскӀове къазе. Амма халкъалъ кӀодо гьарулел рукӀана гьел. 14ЦӀакъ гӀемерал гӀадамаз – бихьиназги руччабазги – ТӀадегӀанав ГӀисаде иман лъуна. 15Унтарал-гӀажизал чагӀи туртида лъун, бусада лъун къотӀнорецин росулел рукӀана гӀадамаз цевесан унев Пётрил рагӀадгӀаги цо-цо чагӀазда хъвалародайилан[+]. 16Иерусалималда сверухъ ругел шагьараздасаги гӀемераб халкъ бачӀунеб букӀана гьенибе, унтарал ва жундуз ккурал гӀадамалги рачун. Киналго гьел сахлъулел рукӀана.


Чапарзабазе гӀакъуба кьола

17Гьебмехалъ бищунго кӀудияв кашишасулги[†] гьесул чукъбузулги рекӀелъе (гьел рукӀана саддукеязул мазгьабалъул гӀадамал) кӀудияб жахӀда лъугьана гьездехун[+]. 18Гьез чапарзаби ккун рачун шагьаралъул туснахъалда тӀамуна[+]. 19Амма сардилъ вачӀун Бичасул малаикас, туснахъалъул нуцӀа рагьун, гьел къватӀире риччана. Цинги малаикас гьезда абуна:[+]

20– Мукъадасаб Рокъоре ун тӀаде рахъун халкъалда бице гьаб цӀияб гӀумруялъул хӀакъалъулъ кинабго хабар.

21Гьес малъухъе чапарзаби радал хъахӀлъи бараб мехалъ рахъун Мукъадасаб Рокъоре ана ва гьениб халкъалъе хабар бицана. РачӀун бищунго кӀудияв кашишги гьесул чукъбиги мажлисалде данделъана. Гьенир рукӀана Исраилил халкъалъул киналго чӀахӀиял гӀадамалги. Гьез нукарзаби ритӀана туснахъалъур тӀамун ругел чапарзаби рачун рачӀаян. 22Амма гьел нукарзабазда чапарзаби туснахъалъур ратичӀо. ТӀадруссун рачӀун гьез бицана:

23– Рахан-къан туснахъалъул нуцӀаги батана, нуцӀихъ эхетун хъаравулзабиги ратана. Амма, нуцӀа ричӀун жанире раккидал, гьенив щивниги ватичӀо нижеда.

24Гьеб рагӀидал, Мукъадасаб Рукъалъул[†] хъаравулзабазул бетӀерги чӀахӀиял кашишзабиги,[†] гьелъул магӀна щибдайилан, рихха-хочун лъугьана.

25ВачӀун цо чияс лъазабуна гьезда, гьалея, дол нужеца туснахъалъур тӀамун рукӀарал чагӀаз, Мукъадасаб Рокъореги рачӀун, гьениб гӀадамазе вагӀза гьабулеб бугилан. 26Гьебмехалъ рахъун ун дол хъаравулзабазул бетӀерасги гьесул нукарзабазги чапарзаби рачун рачӀана. Амма хӀал-зулмуялдалъун гуребха, – халкъалъ ганчӀал речӀчӀун жалго чӀвалилан хӀинкъана гьел[+].

27Гьенире рачун рачӀарал чапарзаби кӀудияб судалда цере чӀана. Бищунго кӀудияв кашишас гьезда гьикъана:[+]

28– Гьеб цӀаралъул хӀакъалъулъ халкъалда щибго бицунгейилан лъазабун гурищ нужеда букӀараб? Нужецайин абуни тӀолабго Иерусалималда тӀибитӀизабун буго гьеб дин ва гьев чиясул бидул хӀакъги нижеде бугъизехъин буго нужеца[+].

29Пётрицаги цогидал чапарзабацаги гьезие гьадинаб жаваб кьуна:

– ГӀадамазухъалдаса Аллагьасухъ цӀикӀкӀун гӀенеккизе ккола[+]. 30Нилъер умумузул Аллагьас хваралъуса вахъинавуна нужеца гъотӀода ван гъанкъарав ГӀиса. 31Нилъ хвасар гьаризе жинцаго ПарччахӀлъун гьавурав гьев жиндирго тахида аскӀове зобалазде восана Аллагьас, Исраилил халкъ кантӀизе ва гьезул мунагьал чуризе. 32Гьелъие нугӀзал руго ниж ва жиндихъ гӀенеккаразе Аллагьас кьураб Илагьияб РухӀги нугӀлъун буго гьелъие[+].

33Гьеб рагӀидал, кӀудияб судалъул гӀадамазул ццин гьалаглъана. Чапарзаби чӀвазе бокьун букӀана гьезие[+].

34КӀудияб судалда гьоркьов вукӀарав Гамалиэл абулев цо фарисеяс тӀаде вахъун амру гьабуна цо дагьаб мехалъ гьел чапарзаби къватӀирехун ритӀейилан. Гьев вукӀана тӀолабго халкъалъ къадру-къимат гьабулев динияв гӀалимчи[+]. 35Цинги гьес абуна:

– Я, вацал-жугьутӀал! Гьал чагӀазе щиб гьабилебали[†] цӀодорго хал гьабизе ккела нужеца. 36Дагьав цевегӀан вачӀун вукӀана жив щивалиго вугилан чӀарав Тевда. Гьесде вуссана ункънусгогӀанасев чи. Гьев чӀвараб мехалъ гьесул рахъ ккурал гӀадамал рикьа-риххун ана ва гьезул хабар къотӀана. 37Гьесдаса хадув халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабулеб заманаялда вачӀун вукӀана Галилеялдаса[†] Ягьуда. Гьесдаги нахърилълъана гӀадамал. Гьевги чӀвана, гьесул рахъ ккуралщиналги додинго рикьа-риххун ун тӀагӀана[+]. 38Гьединлъидал, гьале дица нужеда абулеб буго, щибго гьабичӀого жалго те гьадал чагӀи. Щайгурелъул гӀадамаздасан бугеб амруги ишги гьеб батани, жибго биххун ина. 39Аллагьасдасан гьеб батани, нужеда кӀвеларо гьеб биххизабизе. Аллагьасда данде рагъулел чагӀилъунцин лъугьине гуринха нуж.

40Гьасухъ гӀенеккана гьел. Жаниреги ахӀун, цӀалаца рухана гьез чапарзаби. ТӀокӀаб ГӀисал цӀар рехсон щибго бицунгейиланги лъазабун, нахъе риччана. 41Суд гьабулеб рокъоса къватӀире рахъарал чапарзаби рази-ракиго рукӀана ГӀисал цӀар сабаблъун хӀакъирлъи-къварилъи насиблъанилан[+].

42Мукъадасаб Рокъоре унги, гьединго рокъо-рокъоре унги, гьез щибаб къойил гьоркьоса къотӀичӀого[†] МасихӀ[†] ГӀисал хӀакъалъулъ бицунаан ва Рохалил хабар лъазабулаан.

#### 6 бетӀер


Анкьго кумекчи вищула

1Гьеб заманаялда муридазул къадар цӀикӀкӀанагӀан, грек мацӀалда кӀалъалел жугьутӀаз ягьудиязда[†] тӀасан гӀарз бахъизе байбихьана щибаб къоялъ напакъа бикьулаго жидер къоролруччаби къварид гьарулел ругилан[+]. 2Гьебмехалъ анцӀила кӀиявго чапарас,[†] киналго муридалги данде ахӀун, лъазабуна, Аллагьасул рагӀи-малъиги рехун тун, жал садакъа-напакъаялде руссине рекъон букӀинарилан. 3Гьанже, вацал, нужеда гьоркьоб къадру-къимат бугев, Илагьияб РухӀалъ[†] ракӀги цӀурав, цӀодорав-гӀакъилав анкьго чи тӀаса вищизе ккелин. Цинги гьеб ишги гьезда тӀадкъалин,[+] 4нижги рукӀинин Аллагьасе тӀагӀат гьабулел, гьесул РагӀуе хъулухъ гьабулел.

5Кинабго агьлу разилъана гьелда. Гьез тӀаса рищана Илагьияб РухӀалъги иманалъги ракӀ цӀурав Стефанги, Филиппги, Прохорги, Никанорги, Тимонги, Парменги ва мажусияв вукӀун Аллагьасде вуссарав Антиохиялдаса Николайги[+]. 6Чапарзабазда цере чӀезаруна гьел. Чапарзабазги, дугӀаги гьабун, гьезда тӀад квер лъуна[+].

7Гьедин Аллагьасул рагӀи цӀубалеб букӀана. Муридазул къадар цӀакъго-цӀакъ цӀикӀкӀана Иерусалималда. ЦӀакъ гӀемерал кашишзабазги[†] иман лъуна[+].


Стефан ккун вачун уна

8Жиндилъ баркатги къудратги бугев Стефаница халкъалда рихьизарулел рукӀана кӀудиял мугӀжизаталги гӀаламаталги. 9Амма «Тархъанлъарал лагъзадерилин» абун цӀар бугеб синагогаялде[†] ва киренаязул, гьединго искандарияталдасезул синагогабазде ва киликиялдасезулги асиялдасезулги[†] гӀахьалаб синагогаялде какде хьвадулел цо-цо гӀадамал Стефангун къацандизе, дагӀбадизе лъугьана. 10Стефанилъ бугеб Илагьияб РухӀги гьесул гӀакъилаб каламги къезабизе кӀвечӀо гьезда[+].

11Гьебмехалъ гьез, гъоркьанго рекъезарун, цо-цо чагӀи гьусун тӀамуна Муса[†] аварагги Аллагьги какун гаргадилев рагӀанин гьев жидедаян абизе[+]. 12Халкъги, халкъалъул чӀухӀби-хӀакимзабиги, диниял гӀалимзабиги[†] Стефанида дандечӀезе тӀамуна гьез. РачӀун гьез ккун вачун Стефан кӀудияб судалда цеве чӀезавуна. 13Гьенире рачун рачӀана гьаб хирияб бакӀги[*] нилъер къанунги[†] какун чӀечӀого гаргадулев вукӀанин гьевилан гьересинугӀлъиялъе гӀадамал[+]. 14Гьез абуна жидеда рагӀанила Стефаница абулеб гьев Назареталдаса ГӀисаца гьаб хирияб бакӀ биххизабизе бугин ва Мусаца нилъее тарал гӀадаталги хисизаризе ругилан[+].

15Судалда гьоркьор ругел гӀадамал Стефанихъ ралагьун рукӀаго, гьезда бихьана гьесул гьумер малаикасул гӀадин лъугьун.

#### 7 бетӀер


Стефаница бицуна жиндирго иманалъул хӀакъалъулъ

1Бищунго кӀудияв кашишас[†] Стефанида гьикъана гьеб битӀараб бугищилан. 2Гьес жаваб кьуна:

– Я, дир вацалги умумулги! Дихъ гӀенекке нуж. Харраналде гочиналдего, гьев жеги Месопотамиялдаго вугеб мехалъ, нилъер кӀудияв эмен Ибрагьимие[†] загьирлъун, Къудратав Аллагьас абуна:[+] 3«Дурго росу-ракьги рехун тун, гӀага-божаралги тун, мун а дица бихьизабизе бугеб ракьалде»[+]. 4Гьебмехалъ Ибрагьим, халдеязул ракьалдаса Харраналде гочун, гьенив чӀана. Цинги гьесул эмен хун хадув Аллагьас гьев гочинавуна гьаб нужеца яшав гьабун бугеб ракьалде[+]. 5Гьаб ракьалъул цохӀо хӀетӀе чӀарабги бакӀалъул бетӀергьанлъун гьавичӀо Аллагьас Ибрагьим. Добмехалъ гьесул лъимер-бетӀер букӀинчӀониги, БетӀергьанас Ибрагьимие къотӀи[†] гьабуна гьесиеги гьесул наслу-тухумалъеги мулклъун кьелин гьаб ракьилан[+]. 6Аллагьас цоги абуна гьесул наслуялъул гӀадамал чияр ракьалда апарагзабилъун рукӀине ругин, чияр лагълъиялда гъоркь гӀакъуба-къварилъиялда хутӀизе ругин ункънусго соналъ[+]. 7Амма гьеб наслу лагълъиялде ккезабураб халкъалъе жинца жаза гьабизе бугиланги абуна Аллагьас. Гьелдаса хадуб доб ракьалдаса нахъе ун, гьаб ракьалде рачӀинин ва гьаниб жиндие гӀибадат гьабилиланги[†] абуна[+].

8Цинги гьеб къотӀи тӀубазе букӀиналъул гӀаламатлъун сунат гьабизеги тӀадлъуна Аллагьас. Гьединлъидал, Ибрагьимие ИсхӀакъ[†] гьавураб мехалъ, гьавун микьабилеб къоялъ гьесие сунат гьабуна. ИсхӀакъие Якъуб[†] гьавуна, Якъубиеги гьавуна анцӀила кӀиго вас – анцӀила кӀиго наслуялъул бетӀер[+]. 9Вацазул жахӀда бергьун гьез Юсуп[†] Мисриялде лагълъун вичана. Амма Аллагьас гьев рехун течӀо,[+] 10кинабго къварилъи-гӀазабалдаса ворчӀизавуна. Мисриялъул пиргӀавнасдаги бихьизабуна Юсупилъ баркатги гӀакъиллъиги букӀин. ПиргӀавнас гьесухъе кьуна тӀолабго Мисриялъулги жиндирго рукъалъулги кверщел[+]. 11Мисриялда ва КангӀаналда, кутакалда ракъи багъарун, кӀудияб къварилъи букӀана. Кваназе жо гьечӀого хутӀана нилъер умумулги. 12Мисриялда хӀалухъадул нахърател бугилан рагӀун, Якъубица васал – нилъер умумул – ритӀана гьенире. (Гьеб букӀана Мисриялде гьезул тӀоцебесеб сапар.)[+] 13КӀиабизеги вацал Мисриялде рачӀараб мехалъ Юсупица бицана гьезда жив щивали, гьедин пиргӀавнасдаги лъана лъил наслуялъул чи Юсуп вугевали[+]. 14Цинги Юсупица, хадур чагӀиги ритӀун, эменги гьесул хъизан-агьлуги – кинавниги лъабкъоялда анцӀила щуго чи – жиндихъего ахӀана[+]. 15Гьедин Якъуб Мисриялде гочана, гьевги цогидал нилъер умумулги гьенир хвана[+]. 16ЦӀидасан рукъизе гьезул жаназаби Сихемалде росана, гьениб Сихемалдаса Эмморил лъималазухъа Ибрагьимица гӀарцухъ бичун босун букӀараб хобалъур лъуна[+].

17Аллагьас Ибрагьимие къотӀи гьабун букӀараб болжал гӀагарлъанагӀан Мисриялда нилъер халкъ цӀикӀкӀана, гӀемерлъана[+]. 18Гьеб заманаялда Мисриялъул парччахӀлъун ккана Юсуп жинда лъаларев чи[+]. 19Гьес нилъер халкъ сихӀру-хӀиллаялдалъун къварид гьабизе байбихьана, нилъер умумузе гӀакъуба кьуна, гьарурал лъимал, тӀалабго гьабичӀого, хвезе теян лъазабуна[+]. 20Гьебмехалъ гьавуна Муса.[†] Аллагьас берцинлъи кьун букӀана гьесие. Лъабго моцӀалъ эбел-инсуца тӀалаб гьабуна гьесул[+]. 21Цинги нахъе рехидал, пиргӀавнасул ясалъ гьев жиндиего вачана, вас гӀадин хьихьана[+]. 22Мисриялъул халкъалъул гӀелму-гӀакълу босарав чилъун лъугьана Муса, бицунеб рагӀулъги гьабулеб ишалъулъги къудрат бугев вукӀана. 23КӀикъого соналде вахараб мехалъ гьесда ракӀалде ккана жиндирго вацал – жугьутӀал кин ругелали ваккизе ине. 24КъибтӀияс цо жугьутӀав вухулев ватун, гьесие хӀалае вахъана Муса. Кьабураб жоялъ Мусаца чӀвана гьев къибтӀияв[+]. 25Гьесда ккун букӀана жугьутӀазда бичӀчӀилин жив гьел хвасар гьаризе Аллагьас витӀарав чи вукӀин. Амма гьезда бичӀчӀичӀо.

26Нахъисеб къоялъ Мусада кӀиго жугьутӀав ватана цоцалъ вагъулев. «Нужни вацал ругин, щай цоцалъ рагъулел ругел?» – ан абуна гьес гьезда. 27-28«Нижее ханлъи гьабизеги суд гьабизеги мун лъица тарав чи? Сон къибтӀияв чӀварав гӀадин, жакъа дунги чӀвазе бокьунищ бугеб?» – ан нахъе тункана Муса рагъулел рукӀаразул цояс[+]. 29Гьел рагӀаби сабаблъун Муса Мисриялдаса лъутун ана ва МадгӀаналъул ракьалда апараглъун чӀана. Гьенив кӀиго васасул эменлъун вахъана гьев[+].

30КӀикъого соналдасан Синай магӀарда аскӀоб бугеб цо гӀицӀаб авлахъалда бухӀулеб бугеб хъархъил цӀадулъан Аллагьасул малаик рещтӀана гьесухъе[+]. 31ГӀажаиблъун валагьун хутӀана Муса. ЛъикӀго хал-шал гьабизе гьеб хъархъида аскӀове индал, Мусада рагӀана БетӀергьанасул[†] гьаракь: 32«Дун вуго дур умумузул: Ибрагьимилги, ИсхӀакъилги, Якъубилги Аллагь». Нусабго лага сорон, гьеб хъарахъалъухъ валагьизе хӀинкъана Муса[+]. 33БетӀергьанас гьесда абуна: «Дуца хьитал рахъе. ЦӀакъ хирияб ракьалда хӀетӀе чӀолеб буго дуца. 34Дида якъинго бихьана Мисриялда дир халкъ къварилъиялда букӀин. Дида рагӀана гьезул угьди-зигарди. Гьел хвасар гьаризе рещтӀана дун. Гьанже а дурго, дица Мисриялде витӀизе вугин мун!»[+] 35Нижее ханлъи гьабизеги суд гьабизеги мун лъица тарав чийилан абун жугьутӀаз жиндаса инкар гьабурав гьев Муса, хъархъилъан гьесухъе рещтӀарав малаикасдалъун Аллагьас витӀана гьезие ханлъи гьабизеги, гьел хвасар гьаризеги[+].

36Мисриялъул ракьалдаса къватӀиреги лъугьинарун, БагӀараб ралъдал рагӀалдаги гӀицӀаб авлахъалдаги гӀаламаталги мугӀжизаталги рихьизарун, гьев Мусаца жугьутӀал кӀикъого соналъ жиндаго хадур рачана[+]. 37Гьев Мусацайин Исраилил наслуялда гьадин абун букӀараб: «Аллагьас нужее дун гӀадинав авараглъун вахъинавила нужер вацазда гьоркьоса чи»[+]. 38Гьев Мусайин вукӀарав гӀицӀаб авлахъалде данделъараб Исраилил халкъалда цадахъ. Гьенир Мусада цадахъ рукӀана нилъер умумулги ва Синай магӀарда гьесда кӀалъарав малаикги. Нилъее кьезелъун Аллагьас гьесде рещтӀана жакъаги цере ругел амруял[+]. 39Амма нилъер умумузе бокьичӀо гьел амруял тӀуразаризе. Мусаги нахъе цун, гьезул ракӀал Мисриялдехун руссана[+]. 40Гьез Гьарунида[†] абуна: «Нилъ гьаниса нахъе рачине кӀолел аллагьзаби гьаре дуца нилъее. Нилъ Мисриялдаса гьанире рачарав гьадав Мусалги щиб ккарабали лъалеб гьечӀо нижеда»[+]. 41Гьебмехалъ, бачил сурат гьабун, гьелъие къурбанал хъуна. Жидерго квералъ гьавурав гьев «аллагьасдаса» рохун рукӀана[+].

42Аллагьас гьездехун мугъ рехана, цӀвабзазе лагълъи гьабизе тана, Аварагзабазул ТӀехьалда бугелъулха гьадинаб калима: «Я, Исраилил наслу! ГӀицӀаб авлахъалда кӀикъого соналъ дие гуро нужеца къурбанал хъурал![+] 43Нужеца цадахъ босана Молех-аллагьасул чадир ва нужер Рефан-цӀва абулев „аллагь“ – сужда-тӀагӀаталъе нужецаго гьарурал суратал. Гьединлъидал дица нуж Вавилоналъул[†] гӀорхъи бахун нахъе гочинарила»[+]. 44Добмехалъ гӀицӀаб авлахъалда нилъер умумузул букӀана Аллагь жидеда цадахъ вукӀиналъул магӀна жиндилъ бугеб чадир. Гьеб гьабун букӀана Мусада кӀалъарав малаикас гьесда бихьизабуралъул сураталда[+]. 45Гьеб чадир нилъер умумузе ирсалъе щвана Навин ГӀисал бетӀерлъиялда гочунаго, гьез гьеб цадахъ босана, гьел тӀаде щолаго Аллагьас нахъе лъутизарурал къавмазул ракьалдеги. Гьеб кинабго лъугьана Давуд[†] вахъиналде.

46Давудида Аллагьасул цӀоб лъуна. Гьес БетӀергьанасда гьарана Якъубил Аллагьасе рукъ базе бегьиларищилан[+]. 47Гьеб рукъ барав чи Сулайман[†] аварагин кколев[+]. 48Амма инсанасул квералъ рарал рукъзабахъ ТӀадегӀанав Аллагьас яшав гьабуларо. Гьелъул хӀакъалъулъ цо аварагас гьадин абун буго:[+] 49«Дир тах зобалазда буго. Ракь Дир хӀатӀазукь буго. Кинаб рукъ нужеца Дие балеб? – ан абуна БетӀергьанас. – Яги Дие рахӀат-хӀалхьиялъе кинаб бакӀ нужеца балеб? 50Гьеб кинабго Дица бижараб гурищ?»

51ХъабаналъгӀанги габур кьуризабуларел нужеца сунат гьабуни щиб, ракӀги гӀундулги рукӀухъего хутӀун ругелъул? Нужер умумулго гӀадин, нужги кидаго Илагьияб РухӀалда[†] дандечӀун руго[+]. 52Нужер умумуз гӀазаб-гӀакъуба кьечӀев цониги авараг хутӀаравищ? Гьез чӀвана Аллагьасул вакил вачӀине вугилан цебеккунго жидеца лъазабуралги. Гьанже нужгоги лъугьана гьев вакиласе хиянат гьабурал ва гьев чӀварал чагӀилъун[+]. 53Малаикзабазул кумекалдалъун нужехъе бачӀана Аллагьасул къанун,[†] амма нужеца гьеб цӀуничӀо![+]


Стефанида ганчӀал речӀчӀула

54Гьеб калам рагӀидал гьезул рекӀелъ ццин гьалаглъана ва гьесде цаби къерщезаризе лъугьана[+]. 55Илагьияб РухӀалъ цӀурав Стефаница берал зобалазде руссинаруна. Гьесда бихьана Аллагьасул нурги ва гьесул кваранаб рахъалда чӀун ГӀисаги[+]. 56Гьес абуна:

– Гьале дида зобал ричӀун рихьулел руго ва гьенив Аллагьасул кваранаб рахъалда чӀун ГӀадамил Лъимерги[†] вихьулев вуго! – ян[+].

57Гьебмехалъ гьел чӀчӀичӀчӀидизе лъугьана ва гӀинзунир килщал къазаруна. Цинги цадахъго тӀадречӀчӀун гьев гӀодов ккезавуна, 58шагьаралдаса къватӀивеги рехун, ганчӀал речӀчӀун чӀвана.

Гьенир рукӀарал гӀадамаз жидерго гӀабаби Шаул абун цӀар бугев цо гӀолохъанчиясда цере лъун тана[+]. 59Гьез ганчӀал речӀчӀун чӀвалеб мехалъ, Аллагьасул цӀар рехсон, Стефаница гьарана:

– Я, ТӀадегӀанав ГӀиса! Дир рухӀ къабул гьабе! – ян[+].

60Цинги, кӀиябго накуги гӀодоб чӀван, гьес ахӀана:

– Я, БетӀергьан! Гьазие мунагьлъун хъваге гьаб иш! – абун.

Гьебмехалъ Стефанил рухӀ босун ана[+].

#### 8 бетӀер


Шаулица муъминзабазе гӀазаб-гӀакъуба кьола

1БитӀун чӀванин гьевилан рикӀкӀана Шаулица.

Гьел къоязда Иерусалималда кутакаб гӀакъуба бихьана иман лъуразул агьлуялда. Чапарзаби[†] хутӀизегӀан цогидал киналго рикьа-риххун Ягьудиялъул[†] ва Самариялъул[†] батӀи-батӀиял бакӀазде лъутана[+]. 2Муъминал гӀадамаз Стефан хабалъ вукъана ва гьесда хадуб гӀемераб магӀу тӀуна.

3Шаулицайин абуни иман лъуразул агьлу щущазабулеб букӀана: рокъо-рокъове ун бихьиналги руччабиги, рехъерхъун рачун, туснахъалъур тӀамулел рукӀана[+].


Самариялдаги Рохалил хабар тӀибитӀула

4Рикьа-риххун рахъ-рахъалде арал муридаз Рохалил хабар бицунеб букӀана[+]. 5Самариялъул цо шагьаралде арав Филиппицаги МасихӀил[†] хӀакъалъулъ хабар тӀибитӀизабулеб букӀана гьениб[+]. 6Гьес рихьизарурал мугӀжизатазул хӀакъалъулъ рагӀунги бихьунги лъалел гӀемерал гӀадамал данделъун, Филиппихъ гӀенеккулел рукӀана. 7Гьелъие гӀилла букӀана хъубал женаз ккурал гӀемерал гӀадамазул чорхолъа къватӀире гьел жундул чӀахӀиял гьаркьалги гьарулаго рачӀунел рукӀинги, гӀемерал унтарал чагӀи Филиппица сахлъизарулел рукӀинги[+]. 8Гьелдаса цӀакъ бохун шагьаралъул халкъги букӀана.

9Гьесдасаги цеве гьеб шагьаралда вукӀарав цо Симон абулев чияс сихӀру гьабун гӀажаиблъизарун рукӀана Самариялъул гӀадамал. Симоница живго цӀакъ кӀудияб гьунаралъул чилъун вихьизавулев вукӀана. 10«КӀудияб къудратилан» абулеб къудрат жиндилъе лъугьарав чи вугин гьевилан гӀисиназги чӀахӀиязги кӀалухъ вахъун вукӀана Симон. 11Гьев кӀалухъ вахъиялъе гӀиллаги букӀана гӀемераб заманаялъ гьес гьел жиндирго хӀикматал ишаздалъун гӀажаиблъизарун рукӀин.

12Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул ва ГӀиса МасихӀил цӀаралъул хӀакъалъулъ Рохалил хабар бицунев вугев Филиппида божарал бихьиналги руччабиги лъадалъ ччун рахъулел рукӀана. 13Симонги божана гьесда ва живго лъадалъ ччун вахъизавуна. Гьелдаса хадув тӀокӀав вичӀичӀо гьев Филиппида аскӀоса. Филиппица рихьизарулел ругел гӀаламатаз ва кӀудияб хӀалкӀолъиялъул ишаз хӀайранлъизавун вукӀана гьев[+].

14Самариялъул гӀадамаз Аллагьасул рагӀи къабул гьабун бугилан рагӀидал, Иерусалималда рукӀарал чапарзабаз Пётрги Иоаннги ритӀана гьезухъе[+]. 15Гьенире щведал Пётрицаги Иоанницаги гьезулъе Илагьияб РухӀ[†] рещтӀагийилан гьарун,[†] муридазе дугӀа гьабуна[+]. 16ТӀадегӀанав ГӀисал цӀаралдалъун гьел лъадалъ ччун рахъун рукӀаниги, Илагьияб РухӀ рещтӀун букӀинчӀо жеги гьезул цонигиясулъе[+]. 17Пётрицаги Иоанницаги тӀад квер лъураб мехалъ гьезулъеги рещтӀана Илагьияб РухӀ[+]. 18Чапарзабаз тӀад квер лъурав чиясе Илагьияб РухӀ щолеб бихьидал, гьезие гӀарацги босун вачӀун, Симоница абуна:

19– ТӀад квер бахъарав чиясулъе Илагьияб РухӀ лъугьинабизе кӀолеб гьеб нужер къудрат диеги кье, – ян.

20Амма Пётрица абуна:

– Гьеб гӀарацги мунги – кӀиялгоги цадахъ – паналъагийин нуж, дуда ракӀалде кин ккараб мухь кьун Аллагьасул сайигъат бичун босизе. 21Аллагьасда цебе дур ракӀ бацӀцӀадаб гьечӀелъул, гьаб ишалъулъ дуе я бутӀа, я ирс букӀине гьечӀо. 22Дурго гьеб квешлъиялда рекӀекълъун тавбу гьабе ва БетӀергьанасда гьаре гьел дур рекӀелъ рижарал пикрабазда тӀасалъугьайилан[+]. 23Дида бихьулеб буго дур ракӀ хъубаб жахӀдаялъул цӀун бугеблъиги, гьелдалъун мун мунагьалъул асирлъун лъугьун вугевлъиги.

24Симоница абуна:

– Гьеб нужеца бицунебщинаб балагь диде рещтӀинчӀого букӀине дир рахъалдасан БетӀергьанасе дугӀа гьабе, – ян[+].

25ХӀасил – чапарзабаз МасихӀил хӀакъалъулъ бицана ва Аллагьасул рагӀи тӀибитӀизабуна. Гьедин Иерусалималде тӀадруссун унаго, Самариялъул гӀемерал росабалъги бицана гьез Рохалил хабар[+].


Филиппги хӀабашиявги

26Бичасул малаик вачӀун, гьес Филиппида абуна:

– Вахъа, мун а гьанже Иерусалималдаса Газаялде бугеб нухдасан къилбаялъул рахъалдехун валагьун. ГӀицӀаб авлахъалдасан буго гьеб нух[+].

27Вахъун ана гьев. Иерусалималде зияраталъ ун вукӀарав цо хӀабашияв данде ккана. Гьев вукӀана ХӀабашистаналъул парччахӀлъун йигей Кандакиял кинабго хазина божун тарав чи, живгоги бихьинчиясулаб къуваталдаса ватӀалъарав ахта. 28ЧӀухӀараб чолгьакидаги рекӀун, жиндирго ракьалде тӀадвуссун унаго гьес цӀалулеб букӀана Ишая[†] аварагасул тӀехь. 29Гьеб гьакида аскӀовеги витӀун, Илагьияб РухӀалъ Филиппида абуна гьелда цадахъ айилан[+]. 30Векерун аскӀове щведал, гьасда рагӀана гьев чияс Ишая аварагасул тӀехь цӀалулеб.

– Дуца цӀалулеб бугеб жоялъул магӀна бичӀчӀулеб бугищ дуда? – ян гьикъана Филиппица гьесда.

31– Гьеб бичӀчӀизабизе чи гьечӀони, кин гьелъул магӀна дида лъалеб? – ан абуна гьес.

Цинги гьес Филиппида гьарана гьакиде вахун жинда аскӀов гӀодов чӀайилан[+]. 32Доб Илагьияб ТӀехьалдаса гьадинаб калима цӀалулеб бугоан хӀабашияс: «Гьев вачун унев вукӀана, хъвезе бачун унеб чахъу гӀадин. КъунцӀарухъанасда цебе кьегӀер-хух буцӀцӀун чӀолеб гӀадин, кӀутӀби ричӀун кӀалъачӀого унев вукӀана гьев. 33Гьев гӀодовегӀанлъизавуна, гьесие ритӀухъаб суд гьабизе инкар гьабуна. Гьесул наслу-тухумалъул хӀакъалъулъ лъица бицинеб? Ракьалда тӀад гьесул гӀумру лъугӀидалха».

34Ахтаяс Филиппида абуна:

– ТалихӀ кьегийин, бице дида: лъил хӀакъалъулъ аварагас гьедин абулеб бугеб? Жиндирго хӀакъалъулъищ яги цогидасул хӀакъалъулъищ?

35Гьес цӀалараб калимаялдасан байбихьун кӀалъазе лъугьарав Филиппица гьесие бицана ГӀисал хӀакъалъулъ Рохалил хабар[+].

36Гьедин унаго цо лъим бугеб бакӀалде щведал, ахтаяс абуна:

– Балагье гьаниб лъим бугогури. Гьанив лъадалъ ччун вахъизавизе сунцаниги квалквал гьабиларо[†] дие?

37-38Цинги гьес гьоко чӀезабеян амру гьабуна. Филиппги гьев ахтаги, гьакидаса рещтӀун, лъадалъе лъугьана ва Филиппица гьев лъадалъ ччун вахъана. 39Гьел лъадалъа къватӀире лъугьараб мехалъ, Илагьияб РухӀалъ восун ун, ахтаясул берда цевеса тӀагӀана Филипп. Цинги вохуца холаго жиндирго нухда ана ахта[+].

40Гьебмехалъ Филиппида живго Азоталде щун ватана. Цинги гьенисан унаго Къайсарияталде[†] щвезегӀан ругел киналго шагьаразул халкъалда Рохалил хабар бицана гьес.

#### 9 бетӀер


Шаулица иман лъола

1Шаулил рекӀелъа унеб букӀинчӀо ТӀадегӀанав ГӀисал муридал хӀинкъизариялъулги гьел гъурун тӀагӀинариялъулги гъаргъар. Бищунго кӀудияв кашишасухъе[†] вачӀун[+] 2гьес абуна жив Дамаскалде, гьелъул синагогабазде[†] инехъин вугин. Гьенир ГӀисал Нух цӀунун хьвадулел бихьинал ратаниги, руччаби ратаниги, кквезеги ккун, рухьинеги рухьун, жинца Иерусалималде рачинин, гьелъие изну букӀин бицунеб кагъат кьейиланги гьарана.

3Гьедин унаго Дамаскалде гӀагарлъидал тохлъукьего зобалаздасан нуралъ къалъ-къалъизавуна гьев[+]. 4ГьебсагӀат гӀодов ккана Шаул.

– Шаул! Шаул! Щай дуца дие гьаб гӀазаб-гӀакъуба кьолеб бугеб? – абун гьаракьги рагӀана гьесда.

5– Мун щив, бетӀерчӀахъад? – абун гьикъана Шаулица.

– Дун вуго дуца гӀазаб-гӀакъуба кьолев ГӀиса, – ян рагӀана гьесда жаваб. – 6Гьанже тӀаде вахъун шагьаралде а мун, доба бицина дуда щиб гьабизе кколебали.

7Гьесда цадахъ рукӀарал гӀадамал кӀал-мацӀ къотӀун хутӀана. Гьаракь рагӀулеб букӀин гурони, щивниги чи вихьулев вукӀинчӀо гьезда[+].

8Шаул тӀаде вахъана. Амма берал ричӀун валагьидал, щибниги бихьичӀо гьесда. Бераздаса канлъи босарав гьев, квер ккун вачун, Дамаскалде щвезавуна. 9Лъабго къо бана гьес бадиса канлъиги босун. Я кваначӀо, я гьекъечӀо.

10Дамаскалда вукӀана Анания абулев цо мурид. Илгьам лъугьун: «Ва, Анания!» – абун ахӀана гьесде ТӀадегӀанав ГӀисаца. «Дун гӀенеккун вуго», – ян абуна гьес[+]. 11Цинги ТӀадегӀанав ГӀисаца гьесда абуна:

– Гьанже вахъун а мун БитӀараб абун цӀар лъураб къотӀнове. Гьениб Ягьудал минаялъув цӀехе Тарсалдаса Шаул абун цо чи вугищилан. Гьале гьаб параялда дугӀа гьабулев вукӀаго,[+] 12гьесие илгьам лъугьана Анания абун цо чи вачӀине вугин духъе, гьес тӀад квер лъурабго беразда канлъиги бихьизе бугилан.

13Ананияца абуна:

– Я, ТӀадегӀанав ГӀиса! Чанги чияс бицунеб рагӀана дида гьев чиясул хӀакъалъулъги, дуде иман лъуразе Иерусалималда кигӀан гӀемераб квешлъи гьес гьабурабалиги. 14Гьанивеги гьев вачӀун вуго дур цӀар рехсанщинав чи ккун вачун жанив тӀамизе чӀахӀиял кашишзабаз[†] ихтиярги кьун.

15ТӀадегӀанав ГӀисаца гьесда абуна:

– Мун а гьанже. Гьев вуго киналго къавмазда, парччахӀзабазда ва Исраилил халкъалда гьоркьоб дир цӀар тӀибитӀизабизе тӀаса вищун витӀарав дир илчи[+]. 16Дицаго бихьизабила гьесда дир цӀар сабаблъун гьес кигӀан гӀемераб гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккелебали[+].

17Вахъун ун доб минаялъуве щвана Анания. Шаулида тӀад кверги лъун, гьес абуна:

– Я, дир вац Шаул, ТӀадегӀанас – гьаниве вачӀунаго нухда дуда кӀалъарав гьев ГӀисаца – дун витӀана дидалъун дур беразда канлъи бихьизеги Илагьияб РухӀ[†] дуде рещтӀинеги[+].

18ЧчугӀил хъал кинигин, тӀаса ана бецлъи, ва гьебсагӀат канлъи бихьана. ТӀаде вахъун ун гьев лъадалъ ччун вахъана. 19Цинги кванана-гьекъана, къуват-жан чорхолъе лъугьана.


Шаулица Дамаскалда Рохалил хабар бицуна

Цо чанго къо бана Шаулица Дамаскалда муридазда аскӀоб[+]. 20Гьебмехалъго синагогабазде ун гьес ГӀисал хӀакъалъулъ бицунеб букӀана гьев ГӀиса Аллагьасул Вас вугилан. 21Гьесул вагӀза рагӀанщинас хӀикмалъун абулеб букӀана:

– Гьеб цӀар рехсанщинав чи тӀагӀинавизейилан Иерусалималда хӀаракат бахъулев вукӀарав чи гурищ гьав? Рухьинеги рухьун, гьел чӀахӀиял кашишзабазул кверде кьезе гурищ гьав гьанивеги вачӀун вукӀарав[+]?

22Амма Шаулил рагӀул къуват цӀикӀкӀунеб букӀиналъ ва ГӀиса хӀакълъунго МасихӀ[†] вугилан чӀезабулеб букӀиналъ тату хвезабуна Дамаскалда ругел жугьутӀазул[+]. 23Гьелдаса гӀезегӀанго заман индал, гьев чӀвазе къотӀи[†] ккана гьезул[+]. 24Шаулидаги лъана гьелъул хӀакъалъулъ. Къасиги къадги шагьаралъул кавабазухъ гъоркьчӀел гьабун букӀана гьев чӀвазе. 25Сардилъ гьесул муридаз гьев, гьагьинивги лъун, шагьаралъул рагӀалда бугеб къадахъа гъоркье виччана[+].


Шаул Иерусалималде тӀадвуссуна

26Иерусалималде щвараб мехалъ Шаулица къасд гьабуна муридалгун цолъизе. Амма гьев муридлъун лъугьун вукӀиналда божичӀого, гьесукьа хӀинкъун рукӀана киналго.

27Барнаба ана Шаулги вачун чапарзабазухъе.[†] Дамаскалде унаго нухда Шаулида ТӀадегӀанав ГӀиса вихьиялъулги, ТӀадегӀанав ГӀиса гьесда кӀалъаялъулги ва Дамаскалда хӀинкъи-къай гьечӀого гьев ГӀисал цӀар рехсон гьес гьарурал насихӀатазулги хӀакъалъулъ бицана гьезда Барнабаца[+]. 28Гьелдаса хадув Шаул чапарзабазда цадахъ чӀана. Гьезда цадахъ Иерусалималда киса-кивего унаан ва ТӀадегӀанасул цӀар рехсон хӀинкъичӀого бицунаан Рохалил хабар. 29Гьев дагӀбадулаан, къацандулаан грек мацӀалда кӀалъалел жугьутӀалгун. Гьез къасд гьабуна Шаул чӀвазе[+]. 30Гьеб лъайдал, Къайсарияталдеги[†] вачун, вацаз Шаул Тарсалде витӀана[+].

31Гьедин тӀолабго Ягьудиялда,[†] Галилеялда[†] ва Самариялда[†] иман лъуразул агьлуялъул хӀал лъикӀлъана, БетӀергьанасдаса хӀинкъарал ва Илагьияб РухӀалъ кантӀизарурал гӀемерал гӀадамаз иман лъуна.


Пётрица хварай гӀадан чӀаголъизаюла

32Киназухъего щвезе къватӀиве вахъун вукӀарав Пётр гьале Лидда абулеб шагьаралда ругел иман лъуразухъе щвана. 33Гьенив ватана палижалъ ккун микьго соналъ бусада лъурав цо Эней абулев чи. 34Пётрица гьесда абуна:

– Эней, мун МасихӀ ГӀисаца сахлъизавуна. ТӀаде вахъун дурго бусен бакӀаре!

Эней гьебсагӀат тӀаде вахъана[+].

35Гьев сахлъун вихьана Лиддаялъулги Сароналъулги киналго гӀадамазда ва гьез ТӀадегӀанасде иман лъуна.

Иоппиялда йикӀана ТӀабита абун цӀар бугей цо мурид. 36(«Чанил цӀцӀе» абураб магӀна буго гьеб цӀаралъул.) ГӀадамазе лъикӀлъи гӀемерай, мискиназе-пакъиразе садакъа гьарзаяй гӀадан йикӀана гьей[+]. 37Гьеб заманаялда цо хехаб унтуца хвана гьей. ТӀасарокъоб лъун букӀана чурун къачӀараб гьелъул жаназа.

38Лидда Иоппиялдаса рикӀкӀад букӀинчӀелъул, Пётр Лиддаялда вугин рагӀарал муридаз кӀиго чи витӀана хехго жидеда тӀаде щвайилан гьаризе. 39Вахъун гьезда цадахъ ана Пётр. Иоппиялде щведал, гьев тӀасарокъове вачана. ГӀемерал къоролруччаби ратана гьенир. ГӀодилаго гьез Пётрида рихьизарулел рукӀана чӀаго йигеб мехалъ гьелъ жидеего гьарурал гурдал ва цогидабги ретӀел.

40Гьелги къватӀире ритӀун, Пётр суждаялда чӀана ва дугӀа гьабизе лъугьана. Цинги жаназаялдехун вуссун:

– ТӀаде яхъа, ТӀабита! – ян абуна гьес.

Гьелъ берал ричӀана, Пётрихъги ялагьун, тӀаде йорхун гӀодой чӀана[+]. 41Кверги ккун, тӀаде яхъинаюна Пётрица гьей. Цинги иман лъуралги къоролруччабиги ахӀун, ТӀабита чӀаголъун йикӀин бихьизабуна гьезда Пётрица[+].

42Гьелъул хабар тӀибитӀана тӀолабго Иоппиялда. ТӀадегӀанав ГӀисаде иман лъун гӀемерав чи муъминлъана.

43Симон абулев цо дабагъчиясухъ гьоболлъухъ рещтӀун Иоппиялда лъикӀаланго къоял рана Пётрица.

#### 10 бетӀер


Пётр Корнелийихъе гьоболлъухъ уна

1Къайсарияталда[†] вукӀана Корнелий абулев цо чи. Гьев вукӀана Италиялъулабилан абулеб полкалдаса рагъухъабазул нусилбетӀер. 2Гьевги гьесул рукъалъул агьлуги Аллагьасукьа хӀинкъарал, цӀакъ диниял гӀадамал рукӀана. КӀуди-кӀудиял садакъабиги гьарулаан гьес гӀадамазе, кидаго Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадаталдаги вукӀунаан[+].

3Гьале цо къоялъ къаденахъе сагӀат лъабго тӀубараб мехалъ, тӀасан загьираб илгьам лъугьун, Бичасул малаик вачӀана гьесухъе.

– Корнелий! – абун кӀалъана гьесда малаик[+].

4ХӀинкъадго гьесухъги валагьун:

– Щиб, бетӀерчӀахъад? – абун гьикъана Корнелийица.

Малаикас гьесие жаваб кьуна:

– Дур дугӀабиги садакъабиги Аллагьас къабул гьаруна,[†] бищунго къабулаб къурбан гӀадин[+]. 5Гьанже дуца Иоппиялде чагӀи ритӀе Пётр абун тӀокӀцӀар бугев Симонида хадур. 6Гьев вуго дабагъчи Симонихъ гьоболлъухъ. Ралъдал рагӀалда буго гьесул мина[+].

7Гьесда кӀалъарав малаик цевеса тӀагӀаравго, Корнелийица кӀиго рагьтӀателги жиндирго цо муъминав нукарги аскӀоре ахӀун, 8гьезда гьеб кинабго бицана ва гьел лъабалго Иоппиялде ритӀана.

9Нахъисеб къоялъул къалъул гӀужалда гьел Иоппиялде щолел рукӀана. ТӀохде вахун дугӀа гьабулев вукӀана Пётр гьебмехалъ[+]. 10Пётр вакъана, кванде хиял ккана гьесул гьениб. Гьесие квен къачӀалеб букӀаго, цебетӀами лъугьана: 11зобал рикьун ана ва ункъабго гӀинщги ккун гӀодобе биччан бачӀунеб бихьана цо кӀудияб туруталда релълъараб жо. 12Гьелда тӀад ругоан ракьалдасан хьвадулел киналго тайпабазул хӀайваналгун шурулел жалги хӀанчӀиги.

13– Вахъун гьелги хъве, гьезул гьанги кванай, Пётр, – абун гьаракь рагӀана гьесда.

14Пётрица абуна:

– Я, ТӀадегӀанав, дица киданиги гьабиларо[†] гьединаб иш. Хъубаб, хӀарамаб квен дица киданиги квинчӀо[+].

15КӀиабизеги добго гьаракьалъ абуна гьесда:

– Аллагьас бацӀцӀад гьабураб жоялда хъубабилан абуге дуца[+].

16Лъабабизеги рагӀана Пётрида гьеб гьаракь ва гьебсагӀат зобалазде босун ана доб турут гӀадинаб жо. 17Гьелъул магӀна щибдайилан пикрабазда Пётр вугеб мехалъ, Корнелийица ритӀарал дол гӀадамал, Симонил мина бугеб бакӀ балагьизе гьесул кавудухъе щун рукӀана. 18Гьез ахӀунго-ахӀун гьикъулеб букӀана Пётр абун тӀокӀцӀар бугев Симон вугищин нужер гьенив гьоболлъухъилан. 19Доб жиндаго цебетӀамураб сураталъул пикрабазда вукӀарав Пётрида Илагьияб РухӀалъ[†] абуна:

– ГӀенекке, кӀиго чи вуго мун валагьулев[+]. 20Вахъун гьанже тӀохдаса гъоркьеги рещтӀун, сунданиги щаклъичӀого, гьезда цадахъ а мун. Гьел руго дица ритӀарал чагӀи.

21Гьениса гъоркьеги рещтӀун, дол гӀадамазда абуна Пётрица:

– Дун ккола гьев нужеца валагьулев вугев чи. Щай нуж гьанире рачӀарал?

22Гьез абуна:

– Корнелий абун вуго цо нусилбетӀер, гьев вуго Аллагьасукьаги хӀинкъулев, киналго жугьутӀазда гьоркьоб кӀудияб къадру-къиматги бугев лъикӀав чи. Бичасул малаикас гьесие илгьам гьабуна мун рокъове ахӀеян ва дур рагӀабазухъ гӀенеккеян[+].

23Пётрица гьел жанире рачана ва сордо бан гьенир чӀезаруна. Нахъисеб къоялъ вахъун гьезда цадахъ ана Пётр. Иоппиялдаса цо чанго диналъул вацги къватӀиве вахъана гьезда цадахъ. 24КӀиабилеб къоялъ Пётр Къайсарияталде щвана. Корнелий, жиндирго гӀага-божаралги гьудул-гьалмагъзабиги ахӀун, гьел рачӀиналъухъ валагьун чӀун вукӀана. 25Пётр азбаралъуве лъугьунеб мехалъ, данде ун гьесда цеве суждаялда чӀана Корнелий[+]. 26Гьев тӀаде вахъинавулаго, Пётрица абуна:

– ТӀаде вахъа, дунги мунго гӀадинав чийин[+].

27Гьевгун гара-чӀварулаго рокъове жаниве лъугьарав Пётрида гӀемерал гӀадамал ракӀарун ратана гьенире.

28Гьезда Пётрица абуна:

– Нужеда лъала жугьутӀазул къануналда[†] рекъон цогидал халкъазул гӀадамазулгун гьоркьоблъи гьабизе яги гьезухъ гьоболлъухъ рещтӀине жугьутӀчиясе бегьулареблъи. Амма Аллагьас дида бихьизабуна тӀолабго махлукъаталда гьоркьоб цониги чиясда хъубавилан, нажасавилан абизе бегьулареблъи[+]. 29Гьединлъидал дун, нужеца ахӀаравго, тӀадкӀалъай гьечӀого вачӀана гьаниве. Гьанже бице нужеца: щай дида хадур чагӀи ритӀарал?

30Гьебмехалъ Корнелийица абуна:

– Ункъо къоялъ цеве, гьадинабго къалъудаса хадуб лъабго сагӀат араб гӀужалда дирго рокъов Аллагьасе как балев вукӀана дун. ВачӀун дида цеве чӀана гвангъараб гӀаба ретӀарав цо чи. Гьес дида абуна: 31«Корнелий, Аллагьасда рагӀана дур дугӀа, дур садакъабиги рихьана гьесда. 32Гьанже дуца Иоппиялде чагӀи ритӀе Пётр абун тӀокӀцӀар бугев Симонида хадур. Гьев Пётр вуго ралъдал рагӀалда мина бугев дабагъчи Симонил бакӀалда». 33ГьебсагӀатго ритӀана дица дуда хадур чагӀи. Мун гьаниве вачӀун лъикӀ ккана. Гьале гьанже ниж киналго Аллагьасда цере чӀун руго, БетӀергьанас дуе амру гьабурабщиналъухъ гӀенеккизе.


«Аллагьасе лагъзал цого къагӀидаялъ рокьула»

34Пётрица гьезда абуна:

– Гьанже якъинго бичӀчӀана дида Аллагьас жиндирго лагъзадерида гьоркьоб батӀалъи гьабулареблъи[+]. 35Кинаб къавмалъул чи вугониги, гьес къабул гьавула жинкьа хӀинкъулев ва витӀун хьвадулев чи[+]. 36Гьес Исраилил халкъалъухъе битӀана жиндирго рагӀи. Гьеб рагӀи буго ракълил хӀакъалъулъ ругьел, ва ГӀиса МасихӀидалъун[†] бачӀана гьеб. Гьев МасихӀ вуго киназулго ТӀадегӀанав. 37Нужеда лъала Галилеялдасан[†] байбихьун тӀолабго Ягьудиялда[†] ккарабщинаб. Гьеб лъугьана ЯхӀя аварагас лъадалъ ччун рахъизе[†] кколилан лъазабуралдаса хадуб[+]. 38Нужеда лъала Аллагьас Назареталдаса ГӀисаде Илагьияб РухӀги хӀалкӀолъиги рещтӀинабураблъи, гьес киса-кивего ун гӀемераб лъикӀлъи гьабураблъи ва илбисалъул кверщаликь рукӀарал киналго гӀадамалги сахлъизарураллъи, – Аллагь гьевгун вукӀиндалха![+] 39Ниж руго кинабго жугьутӀазул ракьалдаги Иерусалималдаги гьес гьабурабщиналъе нугӀзал. ГъотӀода ван гъанкъун хвезавуна гьев. 40Лъабабилеб къоялъ хваралъуса вахъинеги гьавуна Аллагьас гьев, хваралъуса вахъун вихьулевлъунги гьавуна.

41Амма киназдаго гуро гьев вихьарав. Гьев вихьана Аллагьас цереккунго тӀаса рищун рукӀарал, гьеб киналъего нугӀзаллъун лъугьарал нижеда. Хваралъуса вахъун хадувги гьесда цадахъ кванарал-гьекъарал чагӀи руго ниж. 42Гьес нижее амру гьабуна чӀагоязеги хваразеги суд гьабизе Аллагьас тарав чи вугин живилан халкъалдаго лъазабеян, гьелъие нугӀлъиги гьабеян[+]. 43Киналго аварагзабаз цебеккунго бицун букӀана гьесде иман лъуравщинасул мунагьал гьесул цӀаралдалъун чуризе ругилан[+].


Цогидал халкъазухъеги Илагьияб РухӀ рещтӀуна

44Пётрил гьеб хабар лъугӀилалдего гьесухъ гӀенеккун рукӀарал киналго гӀадамазде Илагьияб РухӀ рещтӀана. 45Цогидал халкъазеги Аллагьас Илагьияб РухӀ сайигъат гьабидал, гӀажаиблъун хутӀана Пётрида цадахъ гьенире рачӀарал иман лъурал цоги жугьутӀал. 46Цогидаб мацӀалда гьезул кӀалъайги гьез Аллагьасе гьабулеб реццги рагӀулеб букӀиндалха гьел жугьутӀазда. Пётрица абуна:[+]

47– Нилъее гӀадин, Илагьияб РухӀ насиблъарал гьал гӀадамазе лъадалъ ччун рахъи гьукъулев чи вукӀинищ[+]?

48Цинги Пётрица гьезие амру гьабуна, МасихӀ ГӀисал цӀар рехсон, лъадалъ ччун рахъайилан. Гьебмехалъ гьез Пётрида гьарана цо дагьаб мехалъ жидеда аскӀов гьенив чӀайилан[+].

#### 11 бетӀер


Цогидал халкъазул гӀадамаз иман лъеялъул хӀакъалъулъ

1Чапарзабазухъеги[†] ва тӀолабго Ягьудиялда[†] рукӀарал диналъул вацазухъеги хабар щвана цогидал халкъазги Аллагьасул рагӀи къабул гьабун бугилан. 2Пётр Иерусалималде тӀадвуссараб мехалъ, иман лъурал жугьутӀаздасан цо-цо чагӀаз гьесие бадибчӀвай гьабуна,[+] 3сунат гьабичӀел гӀадамазухъе гьоболлъухъ ун, гьезда аскӀов гӀодов чӀун кваназе бегьилаанищилан[+]. 4Гьебмехалъ Пётрица мухӀканго бицана гьезда жиндирго ккарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ:

5– Иоппия шагьаралда цо къоялъ Аллагьасе дугӀа гьабулев вукӀана дун. Гьебмехалъ цебетӀами лъугьана дие. Ункъабго гӀинщги ккун цо кӀудияб турут гӀадинаб жо зодиса гӀодобе биччалеб бихьана. БитӀахъе дида аскӀобе бачӀана гьеб[+]. 6Гьелда тӀад рихьана ракьалдасан хьвадулел ункъхӀатӀилал хӀайванал, гьединго гӀалхул хӀайванал, шурулел жал ва хӀанчӀи. 7Цинги цо гьаракьалъ абулеб рагӀана дида: «Вахъун гьелги хъве, Пётр, гьезул гьанги кванай», – ян. 8Дица абуна: «Я, БетӀергьан! Дица киданиги гьабиларо[†] гьединаб иш. Хъубаб, хӀарамаб квен дица киданиги кӀалдибе босичӀо», – ян. 9КӀиабизеги зобалаздасан добго гьаракьалъ абуна: «Аллагьас бацӀцӀад гьабураб жоялда хъубабилан абуге дуца», – ян[+]. 10Лъабабизеги рагӀана дида гьеб гьаракь. Цинги гьеб кинабго зобалазде эхеде цӀан ана. 11Дун рещтӀун вукӀараб рукъалда цеве лъабго чи чӀана гьеб параялъ. Гьел ратана Къайсарияталдаса[†] дида хадур ритӀун рачӀарал чагӀи. 12Илагьияб РухӀалъ[†] дида абуна сунданиги щаклъичӀого гьезда цадахъ айилан. Дида цадахъ къватӀиве вахъана гьав анлъавго диналъул вацги. Цинги ниж щвана дов чиясул бакӀалде[+]. 13Гьес нижеда бицана жиндир рокъове вачӀун малаикас гьадин абунилан: «Дуца Иоппиялде чагӀи ритӀе Пётр абун тӀокӀцӀар бугев Симонида хадур[+]. 14Гьес бицина мунги дур хъизан-агьлуги хвасарлъулеб хабар».

15Дица гьезие хабар бицине байбихьидал, добмехалъ нилъедего гӀадин, гьездеги рещтӀана Илагьияб РухӀ[+]. 16Гьениб дида ракӀалде щвана: «ЯхӀя аварагас лъадаца чурарал гӀадин, Илагьияб РухӀалдалъун чурила нуж», – ан ТӀадегӀанав ГӀисаца добмехалъ абун рукӀарал рагӀаби[+]. 17ТӀадегӀанав МасихӀ[†] ГӀисаде иман лъурал нилъее гӀадинаб сайигъат Аллагьас цогидал халкъазеги кьолеб бугеб мехалъ Аллагьасда дандечӀаравани, дун щив чи ккелев вукӀарав[+]?

18Гьеб хабар рагӀидал гьел гӀодоре риччана. Аллагьасе рецц гьабун гьез абуна гьанже Аллагьас цогидал халкъазеги рес кьун бугин абадияб гӀумру насиблъулеб тавбу гьабизе.


Антиохиялдаги гӀемерал гӀадамаз иман лъола

19Стефание зулму гьабураб заманаялда рикьа-риххун рахъ-рахъалде лъутун ун рукӀарал муридал Финикиялде, Кипралде ва Антиохиялдецин щвана. ЖугьутӀазда гурони гьез Рохалил хабар бицунеб букӀинчӀониги,[+] 20гьезда гьоркьор рукӀана Кипралдаса ва Киренеялдаса цо-цо гӀадамал, Антиохиялде рачӀун, гьениб греказдаги ТӀадегӀанав ГӀисал хӀакъалъулъ жидеца Рохалил хабар бицине лъугьарал. 21БетӀергьанас квербакъи гьабуна гьезие, ва цӀакъ гӀемерал гӀадамаз ТӀадегӀанав ГӀисаде иман лъуна.

22Гьезул хӀакъалъулъ хабар рагӀана Иерусалималда бугеб иман лъуразул агьлуялда ва гьез Барнаба Антиохиялде витӀана[+]. 23Гьениве щвараб мехалъ Барнабада бихьана гьеб агьлуялда Аллагьасул баркат лъун букӀин ва гьелдаса вохана. Гьес киназдаго гьарана ракӀ-ракӀалъго ТӀадегӀанав ГӀисаде иман лъун къвакӀун чӀайилан. 24Живго гьев Барнабаги вукӀана Илагьияб РухӀалъулги иманалъулги вугӀун цӀурав цӀакъ лъикӀав чи. Гьебмехалъги цӀакъго гӀемерал гӀадамаз ТӀадегӀанав ГӀисаде иман лъуна[+].

25Цинги Барнаба ана Шаул валагьизе Тарсалде[+]. 26Гьенив ватун, Шаулги вачун, Антиохиялде тӀадвуссана Барнаба. ТӀубараб лъагӀел рехана кӀиясго гьениб. Гьеб лъагӀелалъго иман лъуразул агьлу данделъарал бакӀазде ун Барнабацаги Шаулицаги гӀемераб халкъалъе вагӀза-насихӀат гьабуна. Гьениб Антиохиялда тӀоцебе байбихьана муридазда христианалилан абизе.

27Доб заманаялда Иерусалималдаса Антиохиялде рачӀана кашпу-карамалъи бугел гӀадамал[+]. 28Агаб абун цӀар бугев цо гьединав чияс, цеве вахъун, Илагьияб РухӀалдалъун лъазабуна тӀолабго ракьалда кутакаб ракъи букӀине бугилан. (ХӀакъикъаталдаги гьеб ракъи букӀана Клавдий къайсарлъун вугеб заманаялда.)[+] 29Гьебмехалъ муридаз хӀукму гьабуна бугес бугелда рекъараб садакъа-напакъа Ягьудиялда ругел жидерго диналъул вацазе битӀизе. 30Гьедин бакӀарараб садакъа-напакъаги босун, гьез Барнабаги Шаулги ритӀана Ягьудиялъул иман лъуразул бутӀрузухъе гьеб щвезабизе.

#### 12 бетӀер


Гьеродица чапарзабазе гӀакъуба кьола

1Гьеб заманаялда Гьерод[†] ханас иман лъуразул агьлуялъул цо-цо гӀадамал жанир тӀамуна, гьел тӀагӀинаризе бокьун. 2Хвалчаца бетӀер къотӀун чӀвана гьес Иоаннил вац Якъуб.[†][+] 3Ягьудиязе[†] гьеб рекӀее гӀураблъи бихьун, Пётрги тӀамуна гьес туснахъалъув. (Гьел рукӀана РеччичӀел Панкъазул Байрамалъул къоял.)[+] 4Ккун вачун туснахъалъув тӀамизавуна Гьеродица Пётр ва гьев цӀунизе анцӀила анлъго рагъухъанги тана хъаравуллъуда. Гьесда ракӀалда букӀана Пасхаялъул[†] байрамалдаса хадуб халкъалда цеве вачун Пётрие суд гьабизе[+]. 5Гьале Пётр туснахъалъув вуго. Иман лъуразул тӀолабго агьлуялъ тӀадчӀун Аллагьасде гьари-дугӀа гьабуна гьесда гурхӀаян[+].


Малаикас Пётр туснахъалъуса къватӀиве вачуна

6Гьеродица метер халкъалда цеве вачинехъин вугеб сордоялъ кӀиго рагъухъанасдехун рахсаца вухьун вугев Пётр кьижун вукӀана. ХутӀарал хъаравулзаби туснахъалъул нуцӀихъ чӀун рукӀана.

7Гьале вачӀун гьесда цеве чӀарав Бичасул малаикасул нуралъ туснахърукъ къалъ-къалъизабуна. Хьолболъ квер тункун макьидасаги вигьинавун: «Хехго тӀаде вахъа!» – ян абуна малаикас Пётрида. Гьесул кверазда рукӀарал маххул рахсал рортун ана гьебмехалъ[+]. 8Цинги малаикас гьесда абуна хьиталги парталги ретӀеян. Гьес хьиталги парталги ретӀана. Нахъеги абуна, мугъзаде гӀабаги рехун, жинда хадув вачӀаян.

9Пётр гьесда хадув къватӀиве лъугьана. Амма гьесда ракӀалде кколеб букӀана гьев малаикас гьабулеб бугебщинаб жо жинда цебетӀамулеб бугилан. 10Цо хъаравулзабазда, цинги цоги хъаравулзабазда цересан ун, туснахъалъусан шагьаралде бугеб маххул кавудухъе щвана гьел. Каву жибго рагьун ана. Гьениса къватӀире лъугьун ун цо къватӀ лъугӀулеб бакӀалде щведал, малаик цевеса тӀагӀана[+].

11Гьебмехалъ гӀакълуялде вачӀун живго жиндаго гаргадизе лъугьана Пётр: «ХӀакъикъаталдаги БетӀергьанас дихъе малаик витӀун вачӀана дун Гьеродил квердасаги ва ягьудиязул тӀолабго халкъалъе бихьизе бокьун букӀарабщиналдасаги хвасар гьавизе»[+].

12Цинги гьеб ккара-таралъул магӀна бичӀчӀарав Пётр ана Маркилан тӀокӀцӀар бугев Иоаннил эбел Марямил бакӀалде. Гьенибе какде гӀемераб халкъ бакӀарун букӀана гьеб сордоялъ[+]. 13Пётрица каву бухидал, Рода абун цӀар бугей цо гъараваш ячӀана гьеб лъица бухулеб бугебали хал гьабизе. 14Пётрил гьаракь батӀа бахъизе лъайдал, гӀемерго йохиялъ каву ричӀизе рекӀеда ятичӀого, гьей жание екерун ана ва Пётр вугин кавудул кӀалтӀайилан бицана гьезда. 15Дур бетӀер сверун бугилан абуна гьез. Жинца гьереси бицунеб гьечӀилан чӀана гьей. Пётрил рухӀ батилин гьебилан абуна гьез[+].

16Пётрица жеги-жеги бухулеб букӀана каву. Каву рагьараб мехалъ, гьенив Пётр ватидал, хӀикмалъун хутӀана гьел. 17РуцӀцӀун чӀайилан гьезие квералъ ишанги гьабун, Пётрица бицана БетӀергьанас жив туснахъалъуса къватӀиве вачиналъул хӀакъалъулъ. Цинги гьес абуна Якъубидаги[*] цогидал вацаздаги бицейин гьеб кинабго.

Гьениса къватӀиве вахъун, цоги бакӀалде ана Пётр[+].

18Радал, Пётр киведай тӀагӀанаян, кутакалда рихха-хочун лъугьана хъаравуллъуда рукӀарал дол рагъухъаби. 19Пётр валагьеян амру гьабуна Гьеродица, амма кинго кодове щвечӀо гьев. Дол хъаравулзабиги ахӀун, кин-щиб ккарабилан цӀехана Гьеродица, цинги гьел чӀвазе буюрухъ кьуна.


Гьерод борохьги бан хола

Гьелдаса хадув Ягьудиялдаса Къайсарияталде[†] ун, гьенив чӀана Гьерод. 20Гьесул цӀакъ ццин бахъун букӀана Тиралъул ва Сидоналъул гӀадамазда. Гьебмехалъ цоцазда дандги бан гьез Гьеродихъе жидерго вакилзаби ритӀана. Гьезул ракьалде квана-гьекъолеб жо Гьеродил улкаялдаса бачӀунеб букӀана. Гьединлъидал, гьесул кӀалгӀаялъув рагьтӀателлъун вукӀарав Бластилгун гьоркьоблъиги гьабун, Гьеродидасан рекъел гьарана гьез. 21Гьелгун дандчӀвазе къотӀи[†] гьабураб къоялъ, чӀухӀараб ретӀелги ретӀун, тахиде вахун гӀодов чӀана Гьерод ва, халкъги гӀенеккун, гьездехун хитӀаб гьабун кӀалъана. 22Гьебмехалъ халкъалъ ахӀулеб букӀана, гӀадан-инсан гурин, живго аллагь вугин жидеда кӀалъалев абун.

23Амма гьес Аллагьасе рецц гьабичӀелъул, гьебсагӀат вачӀун Бичасул малаикас жаза гьабуна Гьеродие, черхалда борохь бан хвана гьев[+].

24Гьедин цӀубана ва тӀибитӀана БетӀергьанасул[†] рагӀи[+]. 25Барнабаги Шаулги, жидеда тӀадкъараб ишги тӀубазабун, Иерусалималдаса Антиохиялде тӀадруссана. Маркилан тӀокӀцӀар бугев Иоаннги вачана гьез жидедаго цадахъ[+].

#### 13 бетӀер


Барнабаги Шаулги сапаралъ рахъуна

1Антиохиялда бугеб иман лъуразул агьлуялда гьоркьор рукӀана кашпу-карамалъи бугел гӀадамал ва насихӀатчагӀи: Барнаба, Нигер абун тӀокӀцӀар бугев Симеон, Киренаялдаса Лукий, Гьерод[†] ханасда цадахъ гӀурав Манаэн ва Шаул[+]. 2ТӀадегӀанасе тӀагӀаталъе данделъун ругеб мехалъ, Илагьияб РухӀалъ[†] гьезда абуна: «Барнабаги Шаулги дица цо ишалъе ахӀулел руго. Нужеца гьел дихъе кьезе ккела», – ян[+]. 3КӀалги биччан, дугӀаги гьабун, доз Барнабадаги Шаулидаги тӀад квер лъуна ва нахъе ритӀана.


Барнабаги Шаулги Кипр чӀинкӀиллъиялда

4Илагьияб РухӀалъ ритӀун гьел Селевкиялде щвана ва гьенисан, гамидаги рекӀун, Кипралде ана. 5Саламиналде щведал, гьениб жугьутӀазул синагогабазда[†] Аллагьасул рагӀи тӀибитӀизабизе лъугьана гьел. Гьезие кумекалъе цадахъ Иоаннги вукӀана[+].

6Кипр чӀинкӀиллъи къотӀун ун Пафосалде щвана. Гьенив ватана БариешуагӀ абулев цо жугьутӀав. Гьев вукӀана сихӀручи ва гьересиавараг[+]. 7Сергий Павел абулев цӀодорав-гӀакъилав цо наибасул цевесев чиги вугоан гьев. Аллагьасул рагӀиялъухъ гӀенеккизе бокьун бугилан Сергий Павелица Барнабаги Шаулги жиндихъего ахӀана. 8Амма СахӀир-Элимаца (греказ гьедин абулаан БариешуагӀида) хӀаракат бахъулеб букӀана гьев наибас иман лъезе биччаларилан. 9Илагьияб РухӀалъ цӀурав Шаулица (гьесул цогидаб цӀар Павел букӀана) гьебмехалъ гьесда бадибе абуна:[+]

10– Ле, хӀилла-рекӀкӀалъулги ва квешабщиналъулги вугӀун цӀурав илбисалъул вас, ритӀухъабщиналъул тушман! БетӀергьанасул[†] битӀараб нух гьетӀа-кӀичӀизабичӀого чӀезе кӀоларищ дуда? 11Гьале БетӀергьанас дуде квер гьесулеб буго. ГьабсагӀат мун бецлъила, дагьабго заманаялъ бакъул канлъиялдаса махӀрумлъила!

Гьеб параялда дуниял бецӀлъана гьесие, тӀуванго бецлъана гьев. Квер ккун живго вачине чи валагьизе лъугьана. 12Гьеб кинабго бихьарав наибасул рекӀелъе иман тӀинкӀана. Гьев хӀикмалъизавуна ТӀадегӀанав ГӀисал хӀакъалъулъ хабаралъ.


Павелица Рохалил хабар бицуна Писидиялъул Антиохиялдаги

13Павелги гьесда цадахъ рукӀаралги Пафосалдаса гамида рекӀун ун, Памфилиялъул Перга абулеб шагьаралде щвана. Гьездаса ватӀалъун Иерусалималде тӀадвуссана Иоанн[+].

14Пергаялдаса рахъун ун гьел Писидиялъул Антиохиялде щвана, шамат[†] къоялъ синагогаялъуре лъугьун, гьенир гӀодор чӀана. 15Мусал[†] Тавраталдасаги[†] Аварагзабазул ТӀухьдуздасаги калимаби цӀалун рахъараб мехалъ, гьеб синагогаялъул бутӀруз гьезухъе ритӀарал чагӀаз гьезда абуна:

– Я, вацал, гьаб халкъалъе вагӀза-насихӀат гьабизе бокьун батани, ниж нужехъ гӀенеккила, – ян[+].

16ТӀаде вахъун, кверги борхун, Павелица гьадин абуна:

– Я, вацал жугьутӀал ва цогидалги Аллагьасукьа хӀинкъулел гӀадамал, гӀенекке нуж дихъ! 17Гьаб Исраилил халкъалъул Аллагьас нилъер умумул тӀаса рищана, апарагзабилъун Мисриялда рукӀараб заманаялда Гьес нилъер халкъ кӀодо гьабуна ва жиндирго кӀудияб къудраталдалъун доб чияр ракьалдаса къватӀире рачана[+]. 18КӀикъого соналъ гӀицӀаб авлахъалда рукӀараб мехалъ, чанцӀулго къосаниги, Аллагьас гьел рехун течӀо[+]. 19-20КангӀаналъул ракьалда анкьго халкъги паналъизабун, гьеб ракь Исраилил халкъалъе ункънусиялда кӀикъоялда анцӀго сонгӀанасеб заманаялъ ирсалъе кьуна Аллагьас. Цинги Шамуил авараг витӀизегӀан Аллагьас гьезие къадизаби кьуна[+]. 21Хадуб гьез парччахӀ кьейилан гьаридал, Аллагьас гьезухъе витӀана Буняминил[†] наслуялъул Кишил вас Шаул. КӀикъого соналъ гьес парччахӀлъи гьабуна гьезие[+]. 22Цинги, гьевги тӀаса рехун, Давуд[†] авараг гьезие парччахӀлъун гьавуна. Гьесул хӀакъалъулъин Аллагьас гьадин абураб: «Дица Йессейил вас Давуд тӀаса вищана. Гьев Дие рекӀее гӀуна. Дие бокьарабщинаб гьабизе буго гьес»[+].

23Давудил наслуялдаса витӀилин абун рагӀи кьун букӀарав ГӀисаги витӀун вачӀана Гьес Исраилил халкъ хвасар гьабизе. 24Гьев ГӀиса вачӀиналде ЯхӀя аварагас тӀолабго Исраилил халкъалда лъазабуна кантӀун Аллагьасде руссине лъадалъ ччун рахъаян[+]. 25Жиндирго гьеб нухлул ахиралде щолев вугеб мехалъ, ЯхӀяца абуна: «Нужеца дун щивлъун рикӀкӀунев вугев? Дун Дов гуро. Дидаса хадув вачӀине вуго жиндир хьитил рухьен бичизецин дун мустахӀикъав гьечӀев чи»[+].

26Я, дир вацал – Ибрагьимил[†] наслуялъул лъимал ва цогидалги Аллагьасукьа хӀинкъулел гӀадамал! Нилъеейин Аллагьас битӀараб нилъ хвасар гьарулеб гьеб рагӀи. 27Амма Иерусалималъул гӀадамазда ва гьезул хӀакимзабазда гьев лъачӀелъул ва щибаб шамат къоялъ цӀалулел Аварагзабазул ТӀухьдузда хъван букӀарабги бичӀчӀичӀелъул, гьез гьесие тамихӀ гьабуна ва цебеккунго дол Илагьиял ТӀухьдузда хъван букӀарабги ритӀухълъана[+]. 28ЧӀвазе гӀураб гӀайиб-хатӀа тӀадчӀезабизе кӀвечӀониги, гьез Пилатида гьарана ГӀиса чӀвазе къотӀеян[+]. 29ГӀисал хӀакъалъулъ Илагьиял ТӀухьдузда цебеккунго хъван букӀарабщинаб гьел гӀадамаз гьабун хадуб, гъотӀодасаги вахъун, хабалъ вукъана гьев[+].

30Амма Аллагьас гьев хваралъуса вахъинавуна[+]. 31Гьелдаса хадув гӀезегӀан къояз вачӀана гьев Галилеялдаса[†] Иерусалималде щвезегӀан жиндаго цадахъ рукӀарал дол гӀадамазухъе. Гьанже гьел гӀадамал руго халкъалда цере гьесул нугӀзаллъун[+]. 32Нижецайин абуни нужеда Рохалил хабар бицунеб буго, Аллагьас нилъер умумузе гьабун букӀараб къотӀи[†] гьес нилъее –[+] 33гьезул лъималазе – тӀубазабун, ГӀиса хваралъуса вахъинавунилан.

Гьадин хъван буго Забуралъул[†] кӀиабилеб туркиялда: «Мун Дир вас вуго. Жакъа Дун дур Эменлъун лъугьана». 34Ракьулъ турун тӀагӀунгутӀизе ГӀиса жинца хваралъуса вахъинавиялъул хӀакъалъулъ Аллагьас гьадин абун букӀана: «Аллагьас Давудида лъураб баркат – лъиданиги кодоса бахъизе кӀолареб Илагьияб баркат – лъела Дица дуда»[+]. 35Гьелъулго хӀакъалъулъ цоги туркиялда руго Давудица абурал гьадинал рагӀаби: «Дурго ракӀбацӀцӀадав лагъ ракьул гвандинив туризавиларо Дуца»[+].

36Жиндирго халкъалда гьоркьоб Аллагьасул амруги тӀубазабун, Давуд къадаралде щвана, жиндирго умумузда хадув ана ва гьесул черхги ракьулъ турана[+]. 37Амма Аллагьас хваралъуса вахъинавурасул черх ракьулъ туричӀо. 38-39Гьединлъидал, дир вацал, нужеда лъан букӀа ГӀиса сабаблъун нужер мунагьал чуранилан лъазабулеблъи. Мусал къануналда[†] рекъон Аллагьасда цере ритӀухълъизе кӀвечӀебщиналъулъ ГӀисадалъун ритӀухълъила гьесде иман лъуравщинав чи[+][+].

40Гьединлъидал, воре, нуж цӀодорго рукӀа, аварагзабазул гьадинаб калимаялда бугеб иш лъугьине гурин нужеего: 41«Ле, иман инжит гьабун гаргадулел гӀадамал, нуж ралагье, хӀикмалъе ва паналъе, нужер заманаялда Дица гьабизе бугелъулха бицунилан кинго нуж божизе гьечӀеб иш».

42Барнабаги Павелги синагогаялъуса къватӀире рахъунаго, гӀадамаз гьезда гьарана хадусеб шамат къоялъги жидее гьединаб вагӀза гьабизе рачӀаян. 43Гьеб данделъи биххун хадур гӀемерисел жугьутӀал ва Аллагьасе гӀибадат гьабулел цогидал халкъазул гӀадамал Павелидаги Барнабадаги хадур ана. Гьев кӀиясгойин абуни гьезда малъулеб букӀана Аллагьас гьезие кьураб баркатгун рукӀайилан[+].

44Нахъисеб шамат къоялъ тӀолабгоялде гӀунтӀун шагьаралъул халкъ бачӀана Аллагьасул рагӀухъ гӀенеккизе. 45Халкъалъул гьел руккелал рихьидал, жугьутӀазул жахӀда ккана: Павелил хабар гьереси гьабун, гьев какун гаргадизе лъугьана[+]. 46Амма Павелицаги Барнабацаги хӀинкъичӀого абуна гьезда:

– Нужедайин бищунго цебе лъазабизе кколеб букӀараб Аллагьасул рагӀи. Амма нужеца гьеб нахъе тункулеб бугелъул ва абадияб гӀумру насиблъизе мустахӀикъал гьечӀеллъун нужецаго нужго рикӀкӀунелги ругелъул, гьале ниж цогидал халкъазде руссун руго![+] 47Гьадинаб калимаялдалъун БетӀергьанасги амру гьабулеб бугелъул нижее: «Киналго халкъазе чирахълъун гьавуна Дица Мун, дуниялалъул рагӀалдеги дуца хвасарлъи щвезабизе»[+].

48Гьеб рагӀидал, цогидал халкъазул гӀадамал цӀакъ рохана, Аллагьасул рагӀуе рецц гьабизе лъугьана. Абадияб гӀумру насиблъизе тӀаса рищун рукӀаралщиназ иман лъуна.

49Гьеб рахъалдаги тӀибитӀана Аллагьасул рагӀи.

50Амма Аллагьасе гӀибадат гьабулел ва къадру-къимат бугел руччабиги шагьаралъул хӀакимзабиги Павелидаги Барнабадаги данде гьусун тӀамуна жугьутӀаз. Гьез гьев кӀиявго шагьаралдаса къватӀиве гъуна[+]. 51Жидерго хӀатӀазда букӀараб хӀурги гьел гӀадамазде кӀутӀун, Павелги Барнабаги Икониялде ана[+].

52Киналго муридалин абуни, Илагьияб РухӀалъул цӀун, роха-хинлъун рукӀунаан[+].

#### 14 бетӀер


Павелицаги Барнабацаги Икониялда Рохалил хабар бицуна

1Икониялдаги гьез, жугьутӀазул синагогаялъуре[†] лъугьун, вагӀза гьабуна, ва гӀемерисел жугьутӀалги цогидал халкъазул гӀадамалги божана гьезда[+]. 2Амма гьезда божичӀел жугьутӀаз, иман лъуразда данде гьусун тӀамун, цогидал халкъазул гӀадамазул рекӀелъ гьездехун ццин багъаризабулеб букӀана. 3Павелицаги Барнабацаги гӀезегӀан заман бана гьениб. Гьез хӀинкъичӀого бицунеб букӀана ТӀадегӀанав ГӀисал хӀакъалъулъ. Гьесул баркатаб рагӀуда божизе гьезул квердалъун лъугьунел рукӀана хӀикматал ишалги мугӀжизаталги[+]. 4Шагьаралъул халкъ кӀийиде бикьана гьебмехалъ: цоял жугьутӀазул рахъалда рукӀана, цогидал чапарзабазул[†] рахъалда рукӀана[+].

5Жидерго церехъаби-бутӀрулгун цадахъ лъугьун, цогидал халкъазул гӀадамазги жугьутӀазги хӀаракат бахъулеб букӀана Павелги Барнабаги инжит-хӀакъир гьаризе, цинги ганчӀал речӀчӀун чӀвазе. 6Гьеб хабар лъарабго, гьел гьениса Ликаониялде лъутун ана. Гьел рукӀана Листра ва Дербия шагьараздаги гьезда сверухъ ругел бакӀаздаги[+]. 7Гьенибги бицунеб букӀана гьез Рохалил хабар.


Листраялда Павелги Барнабаги аллагьзабилъун рикӀкӀуна

8Листраялда вукӀана эбелалъ гьавуралдаса нахъего палижалъ ккурав, гӀумруялъ жиндирго бохдузда вахъун чӀун вилълъанхъичӀев цо чи[+]. 9Павелихъ гӀенеккун вукӀана гьев. ЛъикӀго гьесухъ валагьидал, Павелида бичӀчӀана живго сахлъизе вукӀиналда ракӀ-ракӀалъго божарав чи гьев вугевлъи[+].

10– ВитӀун дурго бохдузда вахъун чӀа! – ян ахӀана гьесде Павелица.

ГьебсагӀат кӀанцӀун тӀаде вахъун, вилълъанхъизе лъугьана гьев[+].

11Павелица гьабураб иш бихьидал, гьенир рукӀарал гӀадамал ликаоназул мацӀалда ахӀдезе лъугьана инсанасул сураталда аллагьзаби рещтӀун ругин жидехъеян[+]. 12Барнабада гьез Зевсилан цӀар лъуна. ВагӀза-насихӀат гьабун цӀикӀкӀун кӀалъалев вукӀиндал, Павелида цӀар Гермесилан лъуна. 13Шагьаралъул каву бахун къватӀибехун букӀараб Зевсил сураталъе хъулухъалъе тарав цо динияв чи, оцалги цере къотӀун, тӀугьдузул горалги росун, гӀемераб халкъги цадахъ бачун, гьав кӀиясулго хӀурматалда къурбан хъвезе кавудухъе вачӀана[+].

14Гьелъул хабар рагӀидал кӀиявго чапар – Барнабаги Павелги, – тӀад бугеб ретӀелги тӀутӀун бан, гьеб халкъалда аскӀоре рекерун, ахӀдезе лъугьана:[+]

15– Ле, гӀадамал! Нужеца гьабулеб щиб? Нужго гӀадинал гӀадамал руго нижги. Ниж нужехъе рачӀун руго Рохалил хабарги босун. Гьеб нужер расги пайда гьечӀеб динги рехун тун, зобал-ракьал рижарав, ралъадал рижарав ва гьенир ругелщиналги рижарав хӀакъав Аллагьасде руссайилан абизе рачӀун руго[+]. 16Цересел наслабазул халкъал Аллагьас тун рукӀана жидеего бокьараб нухдасан ине. 17Амма жиндирго лъикӀлъабаздалъун Гьес живго вугевлъи бихьизабичӀого течӀо. Гьес зобалаздасан цӀад базабулаан, ах-хуралъул нигӀматал рижизарулаан. Нужее квен-тӀех кьолаан, нужер ракӀал рохизарулаан[+].

18Гьединаб хабар бицун хӀалицаго кӀвана Павелидаги Барнабадаги жидер хӀурматалда къурбан хъвеялдаса гьел руссинаризе.

19Амма гьениреги рачӀун Антиохиялдаса ва Икониялдаса жугьутӀаз Листраялъул гӀадамал жидерго рахъалде руссинаруна. Павелида гьез ганчӀал речӀчӀана, хун вугиланги тун, вехъерхъун шагьаралдаса къватӀиве рехана[+]. 20Амма муридал рачӀун аскӀор чӀедал, тӀаде вахъун, шагьаралде ана Павел.


Павелги Барнабаги Сириялде тӀадруссуна

Нахъисеб къоялъ Барнабаги вачун гьев Дербиялде ана. 21Гьеб шагьаралдаги Рохалил хабар бицана гьез ва гӀемерав чияс гьезде иман лъуна. Цинги гьел тӀадруссун Листраялде, Икониялде ва Антиохиялде ана, 22муридазул ракӀал къвакӀизарулаго, гьезул иман щулалъизабулаго. Чапарзабаз абулеб букӀана:

– ГӀемераб гӀазаб-гӀакъуба хӀехьон гурони нилъ Аллагьасул ПарччахӀлъиялде лъугьинаро, – ян[+].

23Иман лъуразул щибаб агьлуялъе диниял бутӀрулги тӀамун тун, какал ран, кӀалал ккун, нахъе унеб мехалъ гьез муридал толаан жидеца иман лъурав ТӀадегӀанасул цӀобалда божун[+].

24Писидиялдасан ун гьел Памфилиялде щвана. 25-26Пергаялъул халкъалда Рохалил хабарги бицун, цинги гьел Атталиялде ана. Гьенисаги, гамидаги рекӀун, Антиохиялде тӀадруссана. Гьеб букӀана гьанже гьез тӀубазабураб ишалда тӀоцебе Аллагьасул цӀоб лъураб бакӀ[+]. 27Гьенире щвараб мехалъ, иман лъуразул агьлуги бакӀарун, гьаз бицана Аллагьас жидеда бихьизабунщиналъул хӀакъалъулъ, бицана цогидал халкъазеги Аллагьас диналъул нуцӀби рагьанилан. 28Цинги гӀемераб мехалъ Павелги Барнабаги гьел муридазда аскӀор гьенир чӀана.

#### 15 бетӀер


Чапарзабиги иман лъуразул бутӀрулги Иерусалималда данделъула

1Ягьудиялдаса[†] цо киналалиго гӀадамал рачӀун гьез вацазда абуна, Мусал къануналда[†] рекъон сунат гьабичӀони, нуж хвасарлъуларилан[+]. 2Павелги Барнабаги гьезда тӀадрекъолел рукӀинчӀо. КӀудияб дагӀба-къец ккана гьезда гьоркьоб. Гьединлъидал Павелги, Барнабаги ва цо чанго чиги ритӀана Иерусалималда ругел чапарзабазухъеги[†] диниял бутӀрузухъеги гьеб суал тӀубазабизе[+]. 3Гьедин иман лъуразул агьлуялъ ритӀун, Финикиялдасан ва Самариялдасан[†] унаго, гьенир ругел вацазда гьез мухӀканго бицана цогидал халкъазул гӀадамазги иман лъунилан. Кутакалда рохана гьел гьеб хабаралдаса.

4Иерусалималде щвараб мехалъ иман лъуразул агьлуялъги, гьенир рукӀарал чапарзабазги ва диниял бутӀрузги рохун къабул гьаруна[†] Павелги Барнабаги. Аллагьасул хӀалкӀолъиялдалъун жидер гьениб ккарабщиналъулги бицана гьазда. 5Фарисеязул мазгьабалда ругел цо-цо иман лъураз, тӀаде рахъун, абуна:

– Цогидал халкъаздаги нилъеца лъазабизе ккола Мусал къанунги цӀунейин, сунатги гьабейилан.

6Чапарзабиги диниял бутӀрулги данделъана гьеб суал гьоркьоб лъезе. 7ЛъикӀаланго заманаялъ дагӀба-къецалда рукӀана гьел. Цинги, тӀаде вахъун, Пётрица абуна:

– ГӀенекке, вацал! Нужеда гьоркьоса тӀаса вищун, дол тӀоцересел къояздаго дун витӀана Аллагьас цогидал халкъазухъе гьезда Рохалил хабар бицине ва гьел иманалде ахӀизе. Гьеб нужеда лъала[+]. 8Щивав чиясул рекӀелъ бугебги лъалев Аллагьас, нилъее гӀадин, цогидал халкъазеги Илагьияб РухӀ[†] сайигъат гьабуна, жинца гьел къабул гьарунилан[+]. 9Гьезулги ракӀал рацӀцӀалъизарун, цогидал халкъаздаги нилъедаги гьоркьоб щибго батӀалъи гьабичӀо Аллагьас[+]. 10Я нилъер умумузда, я нилъеда хӀехьезе кӀвечӀеб рукь муридазул гарбидеги ккезабун, щай нужеца Аллагьасул сабруялъул хӀалбихьулеб бугеб[+]? 11Амма нилъ божула ТӀадегӀанав ГӀисал цӀобалдалъун нилъ хвасарлъизе рукӀиналда, гьединго гьелги хвасарлъизе рукӀиналда[+].

12Гьебмехалъ киналго руцӀцӀун чӀана. Цинги гьел гӀенеккана Аллагьасул хӀалкӀолъиялдалъун жидеца цогидал халкъазда рихьизарурал хӀикматал ишазулги мугӀжизатазулги хӀакъалъулъ Павелицаги Барнабацаги бицараб хабаралъухъ. 13Гьезул хабар лъугӀараб мехалъ, Якъубица[†] байбихьана кӀалъазе. Гьес абуна:

– Нуж дихъ гӀенекке, вацал![+] 14Симоница гьабсагӀат нилъеда бицана, гьезда гьоркьоса тӀаса рищарал гӀадамалги жиндирго халкълъун лъугьине бокьун, Аллагьас тӀоцебесеб нухалъ цогидал халкъазул тӀалаб-агъаз гьабунилан. 15Гьеб данде кколеб буго аварагзабазул гьадинаб калимаялда: 16«Гьелдаса хадув Дун тӀадвуссина ва биххун букӀараб Давудил[†] рукъ къачӀала, гьелъул чӀваднал лъугӀизарила, гьеб цӀидасан бала. 17Цинги цогидал киналго гӀадамал, хӀатта Дица дирго халкълъун рикӀкӀине ругел цогидал халкъазул гӀадамалги, Диде руссина». 18Гьедин абулеб буго БетӀергьанас, гьесдасан гӀадамазда цебеккунго лъалеб букӀарабщинаб гьабула гьес. 19Гьединлъидал дида ракӀалде ккола Аллагьасде руссунел ругел цогидал халкъазул гӀадамазе нилъеца квалквал гьабизе бегьиларилан. 20Гьанже нилъеца гьезухъе хъван кагъат битӀизе ккола гьересиаллагьзабазе къурбан гьабураб квенги кунгеян, хъахӀбалъиги гьабугеян, гъанкъун хвезабураб хӀайваналъул гьанги, гьединго биги хӀарамаб бугилан[+]. 21Мусал къанунин абуни, цебе заманаялдаса нахъего халкъалда бичӀчӀизабула щибаб шагьаралда щибаб шамат[†] къоялъ синагогабазда[†] цӀалун.


Цогидал халкъазда гьоркьоса иман лъуразде кагъат

22Цинги чапарзабазги диниял бутӀрузги, тӀолабго иман лъуразул агьлуги разилъун, хӀукму гьабуна Павелидаги Барнабадаги цадахъ Антиохиялде, жидедаго гьоркьоса вищун, кӀиго чи витӀизе. Гьез тӀаса рищана жидедаго гьоркьор хӀакимзабилъун рукӀарал Барсаббайин абулев Ягьудаги Силаги[+]. 23Гьезухъе кьун, гьадинаб кагъатги битӀана: «Нужер вацазул – чапарзабазул ва диниял бутӀрузул – рахъалдасан салам буго Антиохиялда, Сириялда ва Киликиялда ругел диналъул вацазде – цогидал халкъаздасан лъугьарал вацазде. 24Нижеда рагӀана нижер тӀадкъай гьечӀониги цо-цо гӀадамаз нужер рахӀат хвезабулеб бугилан, нуж къосинарулел ругилан[+]. 25Гьединлъидал нижеца, киналго разилъун, хӀукму гьабуна нижее хириял Барнабадаги Павелидаги цадахъ тӀаса рищун нужехъе вакилзаби ритӀизе. 26Барнабаги Павелги руго ТӀадегӀанав МасихӀ[†] ГӀисал цӀаралъе гӀоло гӀумру кьурал гӀадамал. 27Гьединго ритӀулел руго Ягьудаги Силаги. Гьезги кӀалалъ бицина нужеда гьаб нижер кагътил мурад. 28Илагьияб РухӀалдаги нижедаги лъикӀаблъун бихьун буго – паризаяб тун нахъияб жо нужеда баччизабиларилан[+]. 29Нужеца кунге гьересиаллагьзабазе къурбан гьабураб квен, биги гьекъоге, гъанкъун хвезабураб хӀайваналъул гьанги кунге, хъахӀбалъиги гьабуге. Гьелдаса цӀунун чӀани, – гьеб буго лъикӀаб иш. Вассалам».

30Гьеб данделъи биххун хадур гьел ункъалго Антиохиялде ана. Доре щведал, киналго данде ракӀарун, кагъат гьезухъе кьуна. 31Гьеб кагъат цӀалидал, муридал рохана гьединаб насихӀаталдаса. 32Ягьудацаги Силацаги (гьел кӀиялгоги рукӀана кашпу-карамалъи бугел гӀадамал) гӀемераб жо малъана гьезда. Гьелдалъун вацазул рекӀелъ иман щулалъиялъе квербакъиги лъугьана[+]. 33Цо заманаялдасан кӀудияб хӀурмат-адабгун Ягьудаги Силаги тӀоритӀизе рахъана вацал, ва жалго гьенире ритӀарал вацазухъе тӀадруссана гьел кӀиялго. 34-35Павелги Барнабаги Антиохиялда чӀана, гӀемерал цогидал муридазда цадахъ ТӀадегӀанав ГӀисал рагӀи тӀибитӀизабулеб букӀана гьез[+].


Павелги Барнабаги цоцаздаса ратӀалъула

36Цо чанго къоялдасан Павелица Барнабада абуна:

– РачӀа нилъ тӀадруссун рилълъинин ва, ТӀадегӀанав ГӀисал рагӀи нилъеца тӀибитӀизабураб щибаб шагьаралде щун, вацал кин ругелали хал гьабилин.[†]

37Барнабае бокьана Маркилан тӀокӀцӀар бугев Иоаннги цадахъ вачине[+]. 38Амма Павелида ракӀалде ккана доба, Памфилиялда, гьелги рехун тун нахъе арав, гьезул ишалъе гьелдаса хадуб кумекги гьабичӀев чи цадахъ вачун лъикӀ гурилан[+]. 39Гьеб сабаблъун кӀиясдаго гьоркьоб кьал ккана. Гьедин Павелги Барнабаги цоцаздаса ратӀалъана. Маркги вачун, гамидаги рекӀун, Барнаба Кипралде ана. 40БетӀергьанасул[†] цӀобалъ рехун тогегиян дугӀаги гьабун, Павелги тӀовитӀана вацаз. Силаги вачун,[+] 41гьев Сириялдасан ва Киликиялдасан ана, иман лъуразул агьлуги щулалъизабулаго.

#### 16 бетӀер


Тимофейги чапарзабазда цадахъ уна

1Гьелдаса хадув Павел щвана Дербиялде ва Листраялде. Тимофей абун цо мурид вукӀана Листраялда. Гьев вукӀана иман лъурай жугьутӀалъул вас, гьесул эмен вукӀана грекав[+]. 2Листраялда ва Икониялда ругел вацаз веццана гьасие Тимофей. 3Павелие бокьана гьев цадахъ вачине. Гьединлъидал гьеб рахъалда ругел жугьутӀазул тӀадкӀалъай букӀунгутӀизе Тимофейие сунат гьабуна. Гьезда киназдаго лъалеб букӀиндалха гьасул эмен грекав вукӀин[+].

4Гьедин цо шагьаралдаса цоги шагьаралде ун, гьез диналъул вацазда бицунеб букӀана Иерусалималда чапарзабазги[†] диниял бутӀрузги гьабураб хӀукмуялъул хӀакъалъулъ. Гьарулеб букӀана гьеб тӀубазабеян[+]. 5Къоялдаса къоялде иман лъуразул агьлуялъул иман щулалъулеб букӀана, муъминзаби гӀемерлъулел рукӀана[+].


Троадаялда Павелие илгьам лъугьуна

6Рохалил хабар босун Асиялде[†] ине Илагьияб РухӀалъ[†] гьезие изну кьечӀелъул, Павелги гьесда цадахъ рукӀаралги ана Фригиялдасан ва Галатиялдасан[+]. 7Амма Мисиялда дандбитӀун бугеб бакӀалде щун Битиниялде ине къасд гьабидал, ГӀисал РухӀалъ гьениреги риччачӀо гьал[+]. 8Гьедин Мисияги къотӀун ун Троадаялде щвана[+].

9Гьеб сордоялъ цебетӀами лъугьун тӀаде вачӀун Македониялдаса цо чияс Павелида гьарана ралъад къотӀун жидехъе Македониялде вачӀайилан ва жидее кумек гьабейилан. 10Павелие гьеб цебетӀами лъугьун хадуб Македониялде ине гӀедегӀана ниж[*]. Нижеда бичӀчӀидалха Рохалил хабар бицине Аллагьас ниж гьенире ахӀулел ругеблъи.


Филиппиялдаса Лидияца иман лъола

11Троадаялдаса гамида рекӀун ниж Самофракия чӀинкӀиллъиялде ана. Нахъисеб къоялъ Неаполалде ана. 12Гьенисаги ана Филиппиялде. Гьеб батана Македониялъул гьеб рахъалда бугеб кӀудияб шагьар, Рималъул кверщаликь бугеб вилаят. Гьениб нижеца чанго къо бана[+].

13Шамат[†] къоялъ ниж ана шагьаралдаса къватӀибехун бугеб гӀурул рагӀалде, жугьутӀаз какал ралеб бакӀ гьениб бугилан ккун. Гьенире рачӀарал руччабазда аскӀор гӀодор чӀун, гьелгун гара-чӀварулел рукӀана ниж. 14Тиатира шагьаралдаса Лидия абулей цо гӀаданги йикӀана нижехъ гӀенеккун. ЦӀакъго хирияб багӀараб ххам бичун бетӀербахъарай ва Аллагьасе гӀибадатги гьабулей гӀадан йикӀана гьей. ТӀадегӀанас гьелъул ракӀ гьесизабуна Павелил рагӀи гӀадахъ босизе[+]. 15Гьелдаса хадур гьейги гьелъул рукъалъул агьлуги лъадалъ ччун рахъидал,[†] гьей гьардезе лъугьана:

– ХӀакълъунго дун ТӀадегӀанасда божулей йикӀиналда нужер ракӀчӀей батани, дихъе гьоболлъухъ рилълъа, – ян.

Жиндаго цадахъ рилълъине разилъизаруна гьелъ ниж[+].


Павелги Силаги туснахъалъур тӀамула

16Цо къоялъ какал ралеб бакӀалде унаго, цо гӀолохъанай гъараваш данде ккана. Гьей йигоан карамалъи бугей гӀадан, букӀине-ккезе бугебщинаб цебеккунго бицунеб жен букӀана гьелъул чорхолъ. Гьедин пал тӀамун гьелъ гӀемераб гӀарац бакӀарулаан жиндирго бетӀергьабазе. 17Павелидаги нижедаги хадуй ячӀунаго, чӀчӀичӀчӀидана гьей:

– Гьал руго ТӀадегӀанав Аллагьасе гӀибадат гьабулел гӀадамал. Гьез нилъеда бихьизабулеб буго нилъ хвасарлъулеб нух![+]

18Гьелдаса хадубги чанго къоялъ гьединго данде ячӀун чӀчӀичӀчӀидулаан гьей. Ахирги гьелдехун вуссун ццин бахъун, Павелица гьадин абуна гьей гӀаданалъулъ бугеб хъубаб женалда:

– МасихӀ[†] ГӀисал цӀаралдалъун дица дуе амру гьабулеб буго гьей гӀаданалъул чорхолъа нахъе аян!

Ва гьебсагӀат нахъе ана гьеб[+].

19Жидее щолеб букӀараб хайиралдаса махӀрумлъарал гьей гъаравашалъул бетӀергьабаз, ккун рачун, Павелги Силаги базаркъотӀноре хӀакимзабазда аскӀоре щвезаруна. Гьелги судиязухъе рачун:

20– Гьал жугьутӀал руго, – ян абуна гьез, – гьаз нилъер шагьаралда питна багъаризабулеб буго. 21Нилъеца – Рималъул гӀадамаз – къабул гьаризеги тӀуразаризеги бегьуларел гӀадатал тӀиритӀизарулел руго гьаз[+].

22Халкъ цадахъго Павелидаги Силадаги тӀаделъана. Къадияз амру гьабуна, тӀаса ретӀелги бахъун, хьопоца рухеян[+]. 23ЛъикӀго хьопоцаги рухун, туснахъалъур тӀамуна гьел. Туснахъалъул хӀакимасдаги лъазабуна лъутиларедухъ хъаравуллъи чӀезабеян. 24Гьеб буюрухъ тӀубазабун, гьес Павелги Силаги тӀамуна туснахъалъул бищунго жанибегӀан бугеб рокъор, гьазул бохдузда хӀухьдулги рана[+].

25Сордо бащалъулеб заманаялда Павелги Силаги дугӀаби гьарулел ва Аллагь веццун туркаби ахӀулел рукӀана. Гьазухъ гӀенеккун цогидал туснахъалги рукӀана. 26Тохлъукьего кутакалда ракь багъарана. КьучӀдасанго гьаргьадизе лъугьана туснахъалъул къадал. ГьебсагӀат киналго нуцӀби рагьун ана, туснахъалъур ругезда ран рукӀарал хӀухьдул рортун ана[+]. 27Макьидаса вигьарав туснахъалъул хӀакимасда рихьана киналго нуцӀби рагь-рагьун ун. Туснахъал лъутун ун ратилилан ккун, бахъун хвалченгун живго жинцаго чӀвазехъин вукӀана гьев[+].

28– Воре, дуца дуего жаза гьабуге, ниж киналго гьанир руго, – ян ахӀана гьесде Павелица.

29Кан босизе чиги витӀун, туснахъалъул хӀаким векерун жаниве ана ва сородилаго Павелидаги Силадаги цеве кӀалагъоркье речӀчӀана[+]. 30Цинги гьес, гьелги къватӀире рачун, гьикъана:

– Я, бетӀерчӀахъадал! Хвасарлъизе ккани, щиб дица гьабизе кколеб[+]?

31– ТӀадегӀанав ГӀисада божани, мунги дур рукъалъул агьлуги хвасарлъила, – ян абуна гьез[+].

32Цинги гьесдаги гьесул рукъалъул агьлуялдаги Аллагьасдасан Рохалил хабар бицана. 33Гьеб сордоялъ рокъоре рачун гьес Павелилги Силалги ругънал чурана. ГьебсагӀат гьез гьевги гьесул рукъалъул агьлуги лъадалъ ччун рахъана[+]. 34ТӀаде рачун гьес гьезие лъикӀаб гьоболлъи гьабуна, Аллагьасде иман лъеялдаса кутакалда рохун рукӀана гьевги гьесул рукъалъул агьлуги[+].

35Нахъисеб къоялъ радал судияз туснахъчиясухъе жидерго нукарзаби ритӀун рачӀана дов кӀиявго чи къватӀиве виччаян лъазабизе. 36Павелида аскӀове вачӀун туснахъчияс абуна:

– Судияз чагӀи ритӀун рачӀун руго нуж къватӀире риччайилан лъазабизе. Гьанже нуж берцинго нахъе а гьаниса.

37Павелица гьезда абуна:

– Рималъул гражданал рукӀиналъухъги балагьичӀого, судалъ хӀукмуги гьабичӀого, халкъалда цере рачун рухана ниж, цинги туснахъалъур тӀамуна. Гьанже балъгого гьаниса яризаризе къваригӀун бугин ккола. Гьелда ниж рази гьечӀо. РачӀинеги рачӀун гьез жидецаго рачеян абе ниж гьаниса къватӀире![+]

38Туснахъчиясухъе ритӀун рукӀарал нукарзабаз судиязда бицана гьадин абулеб бугин дозилан. Гьел хӀинкъана Павелги Силаги Рималъул гражданал рукӀин лъараб мехалъ. 39ТӀасалъугьинаризе рачӀун, гьез гьав кӀиявго туснахъалъуса къватӀиве вачана ва шагьаралдаса нахъе айилан гьарана[+]. 40Гьелин абуни, туснахъалъуса къватӀире риччаралго, Лидиял бакӀалде ана. Цинги, вацалгун дандчӀвараб мехалъ, гьезие насихӀатги гьабун, сапаралде рахъана[+].

#### 17 бетӀер


Павелги Силаги Фессалоникаялда

1Амфиполалдасан ва Аполлониялдасан ун гьел щвана жугьутӀазул синагогаги[†] жаниб бугеб Фессалоникаялде[+]. 2Цогидал бакӀаздаго гӀадин, синагогаялъуве ун, Павелица лъабго шамат[†] къоялъ тӀатӀала жугьутӀазулгун гара-чӀвари гьабуна Илагьиял ТӀухьдузда хъван бугелъул хӀакъалъулъ[+]. 3Гьес гьезда бичӀчӀизабуна ва бихьизабуна МасихӀ[†] хвезе кколев вукӀаравлъиги хваралъуса вахъине кколев вукӀаравлъиги. Гьес абуна:

– МасихӀ ккола дица нужее жиндир хӀакъалъулъ бицунеб бугев ГӀиса[+].

4ЖугьутӀазул гӀемерисел, гьезда божун иманалде рачӀун, Павелидеги Силадеги цолъана. Иман лъуразда гъорлъ цӀикӀкӀунисел рукӀана гьединго Аллагьасе гӀибадат гьабулел грекалги, дагьал рукӀинчӀо къадру-къимат бугел руччабиги. 5Гьезда жахӀда ккарал жугьутӀаз, базаркъотӀноре ун квешалщинал гӀадамал ракӀарун, шагьаралда багъа-бачари лъугьинабуна. Ясонил бакӀалде рачӀун гьез тӀалаб гьабулеб букӀана Павелги Силаги жидехъе кьеян[+]. 6Гьенир гьел ратичӀеб мехалъ, Ясонги гьенир рукӀарал цо-цо вацалги шагьаралъул бутӀрузухъе рехъерхъана. ГӀадамаз ахӀулеб букӀана:

– Гьел руго тӀолабго дуниял бегуниса бахъарал чагӀи! Гьале гьанже нилъер гьаниреги рачӀун руго. 7Гьав Ясоница гьел жиндихъего гьоболлъухъ рачун рукӀана. Гьел киналго къайсарасул[†] къануналда[†] дандечӀун руго. ГӀисайилан цоги парччахӀ вугилан абулеб буго гьез![+]

8Гьеб хабаралъ халкъалъулги шагьаралъул бутӀрузулги рахӀат хвезабуна. 9Гъоркьлъалие гӀарацги лъезабун, нахъе риччана гьез Ясонги цогидал муридалги.


Бероялъул гӀадамал чапарзабазухъ гӀенеккула

10Павелги Силаги гьеб сордоялъго Бероялде ритӀана вацаз. Гьенире щведал гьал ана жугьутӀазул синагогаялъуре. 11Фессалоникаялда ругездаса лъикӀал ратана гьенир жугьутӀал. МухӀканго гӀенеккана гьел гьазул рагӀухъ. Гьазул хабар ритӀухъаб бугищали лъазе щибаб къоялъ Илагьиял ТӀухьдул цӀализе лъугьана гьел. 12Гьазда божана гӀемерисел жугьутӀал, иман лъуразда гъорлъ дагьал рукӀинчӀо къадру-къимат бугел греказул руччаби, гӀезегӀан рукӀана бихьиналги. 13Павелица Аллагьасул рагӀи Бероялдаги тӀибитӀизабулеб бугилан рагӀидал, Фессалоникаялдаса жугьутӀаз, гьениреги рачӀун, шагьаралъул халкъ гьезда данде гьусун тӀамулеб букӀана. 14Гьеб параялъго вацаз гамида рекӀине ралъдал рагӀалде витӀана Павел. Силаги Тимофейги гьенирго чӀана. 15Павел тӀовитӀизе ун рукӀарал гӀадамал, Афиниялде гьевги щвезавун, хехго жинда тӀаде щвайилан Силахъеги Тимофейихъеги гьесул ругьелги босун, тӀадруссун рачӀана.


Павелица Афиниялъул халкъалда Рохалил хабар бицуна

16Силаги Тимофейги рачӀинегӀан Афиниялда чӀун вукӀарав Павелил цӀакъ ракӀ бакъвана гьеб шагьаралда гьересиаллагьзабазул гӀемерал суратал рихьун[+]. 17Синагогаялъуве лъугьун гьес гара-чӀвари гьабулаан жугьутӀазулгун ва Аллагьасе гӀибадат гьабулел греказулгун. Щибаб къоялъ базаркъотӀнове ун, гьенир ратаразеги бицунаан Павелица хабар. 18Гьенир Павелида ратана цо-цо философал – Эпикурил рахъ ккуралги стоикалги. Гьезул цояз абулеб букӀана гьав чӀандачиясе бицине бокьараб жогӀаги щибдайилан. Цогидаз абулеб букӀана чияр аллагьзабазул дин тӀибитӀизабулеб бугин гьесилан. Гьедин абиялъе гӀиллалъунги ккана Павелица ГӀисалги гьев хваралъуса вахъиналъулги бицунеб букӀин.

19Ареопаг абулеб мажлисалде вачун, Павелида гьез абуна:

– Нижее лъазе бокьун буго кинаб гӀелмуялъул дуца бицунеб бугебали[+]. 20ЦӀакъ хӀикматаб хабар рагӀулеб буго нижер гӀундузда, гьединлъидал гьелъул магӀна лъазе бокьун буго. 21(Афиниялъул халкъги къватӀиса рачӀарал апарагзабиги рукӀунаан цӀия-лъияб хабаралъул бицун накъиталда заман инабулел.) 22Мажлисалда цевеги чӀун, Павелица абуна:

– Я, Афиниялъул гӀадамал, дида бихьулеб буго нуж сундулъго цӀакъ диниял чагӀи ругеблъи. 23Шагьаралъул къватӀахъ тирулаго гӀемерал хириял бакӀал ратана дида гьенир. ХӀатта, «Щивали лъаларев аллагьасе» абун хъвай-хъвагӀай гьабураб къурбан хъолеб бакӀцин бугоан. Гьеле гьев, щивалицин лъалев гьечӀониги, нужеца тӀагӀат гьабулев Аллагьасул динин дица тӀибитӀизабулеб бугеб. 24Гьев вуго гьаб дуниялги дуниялалда бугебщинабги бижарав Аллагь. Зоб-ракьалъул БетӀергьан вугелъул, инсанасул квераз рахъун чӀезарурал кӀалгӀабазда жанив чӀоларо гьев[+]. 25Яги инсанасул квераздалъун жиндие хъулухъ гьабизе ккаравги гуро Аллагь. Киданиги щибниги хӀажалъуларо гьесие. Гьесин киналъего гӀумруги, хӀухьелги, цогидабщинабги кьолеб[+]. 26Аллагьас тӀоцеве цохӀо чиясдасан лъугьинаруна дуниялалда ругел киналго халкъал. Щибаб халкъалъе болжалги ва чӀезе бакӀалъе гӀорхъалабиги рихьизаруна[+]. 27Аллагьас гӀадамазе рес кьуна гьев валагьизе, гьев вукӀин гьезул ракӀалъ бицине ва гьезда гьев Аллагь ватизеги. Нилъер щивав чиясдаса рикӀкӀад гьечӀелъулха гьев Аллагь. 28Гьесдалъун чӀаго руго нилъ, гьесдалъун рахъун чӀун руго нилъ, гьесдалъун гӀумру гьабулеб буго нилъеца. Гьелъул хӀакъалъулъин нужер цо шагӀирас гьадин хъван букӀараб:

«Нилъ киналго Гьесул
Лъимал ругелъул…»[+]

29Гьедин Аллагьасул лъималлъун нилъ кколеб мехалъ, нилъеца бегьилищ меседалдасан, гӀарцудасан, яги ганчӀидасан лъугьинабураб жо илагьияб бугилан абизе, гьеб кинабго бугелъул устарасул квералъ гьабураб ва гьесул бетӀералъ ургъараб жо. 30Нилъ жагьиллъуда ругеб заманаялда ккара-тараб Аллагьас нилъер гӀайиблъун рикӀкӀунеб гьечӀо. Амма гьанже гьес амру гьабулеб буго киса-кирего киналго гӀадамал кантӀун жинде руссаян[+]. 31Жинца тӀаса вищарав Чиясдалъун тӀолго гӀаламалъе ритӀухъаб суд гьабулеб къо чӀезабун бугила. Гьелда нилъер ракӀчӀезе гӀолойила жинца гьев хваралъуса вахъинавурав[+].

32Хваралъуса вахъинавиялъул Павелица рехсей гьабидал, цо-цояз гьев гӀад-хочӀ гьавуна, цогидаз абуна гьелъул бицине цоги нухалъ вачӀайилан.

33Павел гьезул мажлисалдаса нахъе ана. 34Амма гьесул рахъ ккун иман лъурал гӀадамалги ккана. Гьезда гъорлъ рукӀана мажлисалдаги гӀахьаллъулев Дионисий абулев чи, Дамар абун цӀар бугей чӀужугӀадан ва цогидалги.

#### 18 бетӀер


Павелие Коринфалда битӀ ккола

1Цинги Павел Афиниялдаса Коринфалде ана. 2Гьенив гьасда ватана Понталдаса Аквила абун цо жугьутӀав. Рималдаса киналго жугьутӀал нахъе гъейилан бахъараб Клавдий къайсарасул[†] буюрухъги тӀубазабун, жиндирго чӀужу Прискиллагун цадахъ Италиялдаса гочун вачӀун вугоан гьев. Гьезухъе ваккизе ана Павел[+]. 3Жанир гӀадамал чӀолел чадрал гьарун[†] бетӀербахъарал чагӀи ратана гьел рос-лъади. Гьебго махщелалъул чи Павелги вукӀиндал, гьезда цадахъ хӀалтӀизе лъугьана гьавги. 4Щибаб шамат[†] къоялъ синагогаялъуве[†] ун, жугьутӀалги грекалги мукӀур гьаризе кӀвелародайилан, гьелгун гара-чӀварулаан Павел[+]. 5Силаги Тимофейги Македониялдаса гьенире рачӀараб мехалъ, вагӀза-насихӀаталда тӀадчӀана Павел, гьев ГӀиса хӀакъикъаталдаги МасихӀ[†] вугилан жугьутӀазда бичӀчӀизабизе[+]. 6Амма, дандечӀун, Павел какулев вукӀана жугьутӀаз. Гьединлъидал, жиндирго ратӀлидаса хӀурги кӀутӀун, гьес абуна:

– Нуж хвалде иналъул гӀайибиял нужго руго. Дида гӀайиб гьечӀо. Гьанже дун цогидал халкъазухъе ана[+].

7Цинги синагогаги рехун тун, гьев вахъана Аллагьасе гӀибадат гьабулев Титий Юст абулев цо чиясул гьениб аскӀобго букӀараб минаялъуве. 8Синагогаялъул бетӀер Криспицаги гьесул рукъалъул агьлуялъги ТӀадегӀанав ГӀисаде иман лъуна. Гьенир Павелихъ гӀенеккарал Коринфалдаса гӀезегӀанго чагӀаз иман лъуна ва лъадалъ ччун рахъизаруна.[†][+] 9Цо сордоялъ илгьам лъугьун ТӀадегӀанас Павелида абуна:

– Мун хӀинкъуге! ВуцӀцӀун чӀечӀого, вагӀза-насихӀат гьабе. 10Дун дуда цадахъ вукӀин лъай. Гьаб шагьаралда гӀемер руго дица тӀаса рищарал гӀадамал. Гьединлъидал дуда аскӀове къан, дуе зарал-зиян гьабулев чи вукӀине гьечӀо.

11Гьедин лъагӀелгун бащдалъ гьенив чӀана Павел ва Аллагьасул рагӀи тӀибитӀизабуна.

12Ахая вилаяталъул наиблъун Галлион вугеб заманаялда, киналго рекъон жугьутӀал Павелида тӀаде кӀанцӀана ва гьев судалде вачана. 13Гьез абуна:

– Къануналда[†] данде кколареб къагӀидаялъ Аллагьасе дин гьабеян малъулеб буго гьав чияс халкъалда.

14Павелица кӀалъазе кӀал ричӀилалдего, Галлионица жугьутӀазда абуна:

– Ле, жугьутӀал, гьас цо квешлъи гьабун букӀарабани яги гьасда цоги такъсир ккун букӀарабани, ритӀухъаб суд гьабилаан[†] дица гьасие. 15Кинабалиго рагӀийила, лъилалиго цӀарила, нужер къанунила, – нужер иш буго гьеб. Гьеб ишалда хурхараб суд гьабиларо дица[+].

16Цинги гьес суд гьабулеб рокъоса къватӀире гъуна жугьутӀал. 17Гьебмехалъ киналго синагогаялъул хӀаким Сосфенида тӀаде рортана ва суд гьабулеб рукъалда цеве гьев вухизе лъугьана. Амма Галлионица я гӀин, я бер рехичӀо гьезул гьеб гъалмагъиралде.


Павел Антиохиялде тӀадвуссуна

18Гьелдаса хадубги Павелица гӀезегӀанго къоял рана гьенир. Цинги, вацазе къолъикӀги гьабун, гамидаги рекӀун, Сириялде ана. Гьесда цадахъ ана Прискиллаги Аквилаги. Кенхреялде щведал, гьес ботӀрол рас къунцӀана. Гьеб букӀана Аллагьасе назруялъул[*] болжал лъугӀараб заман[+]. 19Цинги гьел Эфесалде щвана. Синагогаялъуве ана Павел, гьенир рукӀарал жугьутӀалгун гара-чӀваризе[+]. 20Гьез Павелида гьарана дагьаб мехалъги гьенив жидеда аскӀов чӀайилан, амма гьев разилъичӀо. 21Гьезулгун къолъикӀ гьабулаго, Павелица абуна, Аллагьас хъван батани, жив нахъеги нужехъе вачӀинилан. Цинги гьев, Прискиллаги Аквилаги гьенир тун, гамидаги рекӀун, Эфесалдаса нахъе ана[+].

22Къайсарияталда гамидасаги рещтӀун, Иерусалималде ана. Гьениб иман лъуразул агьлуялъе саламги кьун, Антиохиялде ана. 23Дагьаб мехалъ гьенивги чӀун, нахъе ана. Иргадал Галатиялъул ва Фригиялъул шагьаразде щун, гьенир рукӀарал муридазул иман щула гьабизе квербакъи гьабуна[+].


Аполлос вачӀуна Эфесалде, цинги Коринфалде

24Эфесалде вачӀана Искандарияталдаса Аполлос абун цӀакъ кӀал-мацӀ пасихӀав цо жугьутӀав. Илагьиял ТӀухьдузда хъваралъул магӀна лъалев пагьмуяв чиги вукӀана гьев[+]. 25Гьелдасаги цебе ТӀадегӀанав ГӀисал Нух жинда бичӀчӀизабурав чи вукӀана Аполлос. Лъадалъ ччун рахъиялъул хӀакъалъулъ ЯхӀя аварагас малъулеб букӀараб гурони лъаларев Аполлосица, кӀалдиб цӀа ккун, цӀакъ дурусго бицунеб ва бичӀчӀизабулеб букӀана ГӀисал хӀакъалъулъ кинабго жо[+]. 26Синагогаялъуве лъугьун, гьес хӀинкъичӀого хабар бицунеб рагӀидал, Прискиллацаги Аквилацаги гьев рокъове ахӀана ва дагьабги якъинго бичӀчӀизабуна гьесда Аллагьасул Нух[+]. 27Цинги Аполлосие Ахаялде ине бокьидал, вацазул рекӀее гӀуна гьесул къасд ва дора ругел муридазухъе кагъатги хъвана гьев къабул гьавеян. Дове щведал, Ахаялда гьесдасан кӀудияб квербакъи лъугьана Аллагьас цӀоб лъуразул иман щулалъиялъе[+]. 28Халкъалда цебе гьес цӀакъаб ракӀчӀейгун гьереси гьарулел рукӀана жугьутӀал. Илагьиял ТӀухьдуздасан мисалал рачун бихьизабулеб букӀана ГӀиса хӀакъикъаталдаги МасихӀ вугилан[+].

#### 19 бетӀер


Павелица Эфесалда кӀиго лъагӀел бала

1Аполлос Коринфалда вугеб заманаялда, мугӀрузда ругел вилаятаздеги щун, тӀадвуссун Эфесалде вачӀана Павел. Гьенир ратарал цо дагьалго муридазда[+] 2гьикъана гьес:

– Иманалде руссараб мехалъ Илагьияб РухӀ[†] лъугьанищ нужелъе? – ян.

Гьеб Илагьияб РухӀалъул хӀакъалъулъ жидеда рагӀизего рагӀичӀилан абуна гьез. 3Кинха нуж лъадалъ ччун рахъаралилан гьикъидал, гьез абуна жал ЯхӀя аварагасул къагӀидаялъ лъадалъ ччун рахъанилан[+]. 4Павелица гьезда абуна:

– ЯхӀя аварагас гӀадамал лъадалъ ччун рахъулел рукӀана кантӀун гьел Аллагьасде руссине. Гьес халкъалдехун абулеб букӀана жиндаса хадув вачӀине вугесде, ай ГӀисаде, иман лъейилан[+].

5Гьеб рагӀидал гьел муридал, ТӀадегӀанав ГӀисал цӀар рехсон, лъадалъ ччун рахъана[+]. 6Цинги Павелица тӀад квер лъедал, Илагьияб РухӀ лъугьана гьезулъе. БатӀи-батӀияб мацӀалда кӀалъазе лъана ва гьезде Аллагьасул рагӀи рещтӀана[+]. 7Кинавниги анцӀила кӀигогӀанасев чи вукӀана гьезул.

8Синагогаялде[†] хьвадун, Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ хӀинкъичӀого бицун ва бичӀчӀизабун, лъабго моцӀалъ гьезие вагӀза гьабуна Павелица[+]. 9Амма цо-цо гӀадамал чанкӀкӀун чӀун гӀенеккулел рукӀинчӀелъул, халкъалда цебе ГӀисал Нух гьез какулеб букӀиндал, жиндирго муридалги рачун, гьезда аскӀоса нахъе ана Павел. Цинги Тиранн абулев чиясул мадрасаялда гьабулаан гьес щибаб къоялъ вагӀза-насихӀат.

10Гьедин ана кӀиго сон. Асиялда[†] яшав гьабун рукӀарал киналго жугьутӀаздаги греказдаги рагӀана Аллагьасул рагӀи.


СихӀручагӀи халкъалда цере инжитлъула

11Аллагьасул хӀалкӀолъиялдалъун Павелил квердасан цӀакъго чӀахӀиял мугӀжизатал загьирлъана. 12ХӀатта гьесул квербацӀцӀ яги ретӀел-хьит унаан унтаразухъе босун, ва гьездалъун унтарал сахлъулаан, гӀадамазул чорхолъа нахъе унаан хъубал жундулги[+].

13Цо бакӀалдаса цоги бакӀалде хьвадун, гӀадамазул чорхолъа жундул рачахъун бетӀербахъарал чагӀиги рукӀана жугьутӀазда гьоркьор. Гьанже гьез къасд гьабуна ТӀадегӀанав ГӀисал цӀар рехсон инсанасул чорхолъа хъубаб жен бачахъизе. Гьез гьелда абулаан:

– Павелица жиндир хӀакъалъулъ бицунеб бугев ГӀисал цӀаралдалъун амру гьабулеб буго нижеца дуе гьев чиясул чорхолъа нахъе аян[+]. 14(Гьел рукӀана Ягьудиязул[†] цо кӀудияв кашиш[†] Скевал анкьавго вас.)

15Гьеб хъубаб женалъ гьезда абуна:

– Дида ГӀисаги лъала, Павелги лъала щив чияли, амма нуж щал кколел[+]?

16Цинги гьеб хъубаб жен чорхолъ бугев чияс, тӀадги речӀчӀун, гьел гӀодор тӀамуна. Лъукъ-лъукъун тату хварал гьел, тӀад ретӀелги гьечӀого, тӀуризе ккана гьеб рокъоса къватӀире. 17Эфесалда рукӀарал киналго жугьутӀаздаги греказдаги рагӀана гьеб хабар. Кутакаб хӀинкъи лъугьана гьеб халкъалъул рекӀелъе. ТӀадегӀанав ГӀисал цӀаралъе рецц гьабуна гьез. 18Гьезул гӀемерисез иман лъуна, Павелихъе рачӀун, жидерго хъубал ишал рехсон, тавбу гьабуна[+]. 19ГӀемерал сихӀручагӀаз жидерго тӀахьал, гӀадамазда рихьулеб бакӀалде росун, рухӀана. Гьедин рухӀарал тӀахьазул багьа чӀезабураб мехалъ, кӀикъоялда анцӀазарго гъурущалде бахунеб батана гьеб. 20Гьедин ТӀадегӀанасул къудраталдалъун тӀибитӀулеб ва щулалъулеб букӀана Аллагьасул рагӀи[+].


Эфесалда Павелида данде питна багъаризабула

21Гьединал лъугьа-бахъиназдаса хадуб, Илагьияб РухӀалъ малъун, Павелица хӀукму гьабуна Македониялъул ва Ахаялъул ракьалдасан Иерусалималде ине. Гьес абуна:

– Цин цо дове щвела дун, цинги дида Рим[†] бихьизе ккола, – ян[+].

22Жиндирго кӀиго кумекчи – Тимофей ва Эраст гьес Македониялде цере ритӀана, живгойин абуни, дагьаб заманаялъ Асиялдаго чӀана[+].

23Гьеле гьеб заманаялда лъугьана ТӀадегӀанасул Нухалда дандечӀараб кӀудияб питна. 24Деметрий абун цо гӀарцул устар вукӀана гьенив. Артемида аллагьалъул хӀурматалда бараб храмалда релълъарал гӀисинал храмал гьарун[†] ричулаан гьес. Гьесул гьеб даран-базаралъул кутакаб хайир-пайда букӀана цогидал устарзабазеги. 25Гьел устарзабиги ва гьесулалда релълъараб цогидаб махщелалъул гӀадамалги данде ракӀарун, гьес абуна:

– ГӀенеккея, нужеда лъала нилъер магӀишат гьаб даран-базаралда бараб бугеблъи. 26Гьанже нужеда бихьулеб ва рагӀулеб буго гьадав Павелица, жиндаго божизабун, къосинабулеб бугеблъи, Эфесалда гуребги, тӀолабгоялде гӀунтӀун Асиялда бугеб халкъ. Гьес абулеб буго, инсанасул квераздалъун гьарурал аллагьзаби – гьел аллагьзабилъун кколарилан. 27Гьедин нилъер махщел какун квешаб цӀар чӀвазе букӀин гуребги, гьелдалъун хӀинкъи буго нилъер кӀудияй аллагь Артемидал храм щибго гуреб бакӀлъун рикӀкӀинилан ва тӀолабго Асиялдаги ва тӀолабго дуниялалдаги халкъаз жиндие бетӀерчӀвалей гьей аллагьалъул цӀар гьанже гӀадин кӀодо гьабиларилан.[†]

28Гьебмехалъ устарзаби ццидаца гьалаглъун ахӀдезе лъугьана:

– Нижер Эфесалъул Артемида кӀудияй аллагь йиго! – ян.

29ТӀолабго шагьаралда багъа-бачари лъугьана. ГӀадамазул цо къокъаялъ ккуна Павелида цадахъ гьеб сапаралда рукӀарал Македониялдаса Гайги Аристархги. Цинги киналго рекерулел рукӀана данделъаби тӀоритӀулеб бакӀалде[+]. 30Гьеб халкъалда гьоркьове лъугьине бокьун букӀана Павелие, амма муридаз виччачӀо. 31Асия вилаяталъул цо-цо чӀухӀби-хӀакимзабазги, – Павелил гьудулзабиги рукӀиндалха гьел, – гьесда аскӀоре чагӀи ритӀун рачӀана театралде унгейилан абун.

32Гьеб заманаялда цояс гьадин ахӀун, цогидас додин ахӀун, кутакаб гъалмагъир лъугьана гьениб. Гьезул гӀемерисезда лъалебцин букӀинчӀо щай жал гьенире ракӀарун ругелали. 33Гьале цо-цо гӀадамаз цеве цун вачӀана жугьутӀаз кӀалъазе тӀамурав Александр абулев чи. ГӀенеккейилан, кверги борхун, Александр халкъалда цеве жидеда гӀайиб гьечӀилан кӀалъазехъин вукӀана. 34Амма гьев жугьутӀав вукӀин лъайдал, цого гьаракьалъ кӀиго сагӀатгӀанасеб мехалъ ахӀана гьез:

– Нижер Эфесалъул Артемида кӀудияй аллагь йиго! – ян.

35Цеве вахъун, шагьаралъул гӀелас, гьелги гӀодоре риччазарун, абуна:

– Ле, Эфесалъул гӀадамал! КӀудияй Артемидал храмги зодисан рещтӀараб гьелъул суратги цӀунулел гӀадамал нуж ругеллъи лъаларев чи щив вугев? 36Гьелда дагӀба базе бакӀги гьечӀеб мехалъ, гӀодоре риччазе ккела нуж. Сундулъго хехдари рекъоларо. 37Гьанире нужеца рачун рачӀарал гьал чагӀаз храмалъуб цӀогьги гьабичӀо, нилъер аллагь какараб рагӀиги гьазул кӀалдиса къватӀибе бачӀинчӀо. 38Деметрийил ва цогидал устарзабазул лъидехунниги дагӀба бугеб батани, гьеб тӀубазе тӀадаб судги буго, наибзабиги руго. Гьезухъе гӀарзалъ ине риччай. 39Гьелдаса батӀияб суал нужер бугеб батани, къануналда[†] рекъон, ахӀун данделъигун, гьениб тӀубазе ккела. 40Щибго гӀиллаго гьечӀого гьаб гъалмагъир нилъеца гьабидал, ургъунго питна багъаризабун бугилан, нилъеда гӀайиб чӀезабиялда хӀинкъи буго. Щай гьанире ракӀараралилан гьикъани, кьезе жаваб гьечӀогури нилъер.

41Гьединги абун, халкъ бикьа-биххизабун нахъе битӀана гьес.

#### 20 бетӀер


Павел Македониялде ва Ахаялде уна

1Халкъалъул гьеб ахӀи-хӀур лъугӀараб мехалъ, жиндихъего ахӀун муридазе насихӀатги гьабун, къолъикӀги гьабун, Павел Македониялде ана[+]. 2Гьел вилаятаздасан унаго, халкъалъе гӀемераб насихӀаталъул хабарги бицунаго, гьев Грециялде щвана. 3Гьениб лъабго моцӀги бан, гамида рекӀун, Сириялде ине къачӀараб мехалъ, Павелида лъана жугьутӀаз жиндие квешлъи гьабизехъин букӀин. Гьединлъидал гьес хӀукму гьабуна Македониялдасахун тӀадвуссун ине[+]. 4Гьесда цадахъ ана Бероялдаса Пиррил вас Сопатр, Фессалоникаялдаса Аристарх ва Секунд, Дербиялдаса Гай, Тимофей ва Асиялдаса[†] Тихикги Трофимги[+]. 5Цере ун гьел ниж рачӀинегӀан Троадаялда чӀун ратана[+]. 6Нижин абуни, РеччичӀел Панкъазул Байрамалъул къоял инегӀанги чӀун, гамида рекӀун Филиппиялдаса къватӀире рахъана, щуго къоялдасан гьезда тӀаде щвана ва цо анкь гьениб рехана[+].


Гордухъан вортарав Эвтих чӀаголъула

7Цо гьатӀан къоялъ бекун чед кваназе данделъана ниж, цинги вацалгун гара-чӀваризе лъугьана Павел. Нахъисеб къоялъ къватӀиве вахъине къачӀарав Павелица сордо бащалъизегӀан бицана хабар[+]. 8Ниж данделъараб тӀасарокъор рекӀун рукӀана гӀемерал чирахъал. 9ГортӀа гӀодов чӀун вукӀарав Эвтих абун цӀар бугев цо гӀолохъанчи, Павелил хабар халалъидал, кьижун ккана. Кьижухъего гьев лъабтӀалаяб ригьалъул рагьараб гордухъан къотӀнове вортун ана. Рекерун ун хал гьабидал, хун ватана нижеда гьев[+]. 10Гъоркье вачӀун Павелица гьев, гъуждулги ккун, тӀаде ворхизавуна ва каранде къана. Цинги гьес абуна:

– Воре, нуж къварилъахъдуге, гьасул рухӀ бахъун гьечӀо, – ян[+].

11Нахъеги тӀасарокъове вахун, бекун чед кванана Павелица, хъахӀлъи рехизегӀан гьезулгун хабар-кӀалалдаги вукӀун, сапаралъ вахъана гьев. 12Дов гӀолохъанчиги, расги лъугьинчӀеб гӀадин, тӀаде вачана ва киналго гьелдаса цӀакъ рохана.


Павел Троадаялдаса Милеталде уна

13Цинги, гамида рекӀун, ниж цереккунго Ассалде ана. Нижеда ракӀалда букӀана гьениса Павелги цадахъ вачине, гьес абун букӀана жив гьениве лъелго вачӀинилан. 14Ассалда Павел нижеда дандчӀвараб мехалъ, гьевги вачун, гамидаги рекӀун, Митиленаялде ана. 15Гьенисаги гамида рекӀун ун, нахъисеб къоялъ Хиос чӀинкӀиллъиялъул хьолбохъан лъедон, цоги къоги нухда бан, Самосалде щвана ва хадусеб къоялъ Милеталда рещтӀана. 16КӀикъоялда анцӀабилеб къоялъул байрам тӀаде гӀунтӀилалде Иерусалималде щвезе бажарилародаян гӀедегӀун вукӀиндал, Асиялда заман инабичӀого рорчӀизе гӀоло, Эфесалде жанире лъугьинчӀого ине хӀукму гьабуна Павелица[+].


Эфесалдаса вацазе Павелица тӀубанго къолъикӀ гьабула

17Милеталдаса Эфесалде чи витӀун, гьес иман лъуразул агьлуялъул бутӀрул жиндихъего ахӀана. 18РачӀун гьел тӀаде щведал, Павелица гьезда абуна:

– Асиялъул ракьалда дица тӀоцебе хӀетӀе чӀаралдаса нахъе дун нужгун цадахъ вукӀаравлъи лъала нужеда[+]. 19Дирго хӀеренлъи-хӀалимлъиялда бадиса магӀу чвахулаго ва, дида дандечӀарал жугьутӀазул питнаби цӀикӀкӀаниги сабруги гьабун, хъулухъ гьабуна дица ТӀадегӀанасе. 20Нужее пайдаяб щибго жо бахчичӀо дица нужедаса: халкъалда цеве вахъунги щибаб къавулъе лъугьунги вагӀза-насихӀат гьоркьоса къотӀизе[†] течӀо. 21ЖугьутӀаздаги греказдаги, дунго нугӀлъун чӀун, дица бичӀчӀизабуна кантӀун Аллагьасде руссаян ва нилъер ТӀадегӀанав ГӀисаде иман лъеян. 22Гьале гьанже Илагьияб РухӀалъ[†] Иерусалималде ине гьесизавулев вуго ва гьениб щиб дир ккелебалиги лъаларо. 23Амма кинаб шагьаралде дун щваниги, Илагьияб РухӀалдасан илгьам лъугьунеб буго Иерусалималда дида рахсал разе ругилан, дие гӀазаб-гӀакъуба букӀине бугилан[+].

24Дирго гӀумру хиралъун гуро дун кӀалъалев вугев. Дица байбихьараб иш рагӀалде бахъинабун ва ТӀадегӀанав ГӀисаца кьураб тӀадкъай тӀубазабун, ай Аллагьас нилъеда цӀоб лъун бугилан Рохалил хабар бицун чӀалде щвезе бокьун буго[+]. 25Гьанже дида лъала дица Аллагьасул ПарччахӀлъи тӀаде гӀунтӀун букӀин лъазабурал нужеда дун тӀокӀав вихьизе гьечӀевлъи. 26Гьединлъидал жакъа дица лъазабулеб буго, нужеда гьоркьоса цониги чи хвасарлъичӀого хутӀани, гьелъул гӀайиб дида гьечӀилан[+]. 27Щайилан гьикъани, щибго бахчичӀого дица нужеда бичӀчӀизабуна Аллагьасул амру.

28Воре, нужго цӀуне! ГӀисаца жиндирго биги тӀун босараб ва Илагьияб РухӀалъ нужеда тӀадкъараб Аллагьасде иман лъуразул агьлуги, вехьас гӀиял рехъен гӀадин, цӀуне нужеца[+]. 29Дида лъала дун нужеда аскӀоса нахъе араб мехалъ, хъантӀарал бацӀал рачӀун, нужер гӀиял рехъабазда гьел гурхӀизе гьечӀеллъи[+]. 30Нужеда гъорлъги рахъина, муридал жидедаго хадур цӀазе бокьун, гьел мекъи ккезаризе гаргадулел гӀадамал[+]. 31Гьеле гьездаса цӀунун чӀа нуж. РакӀалда чӀезабе лъабго соналъ дица къасиги къадги беразул магӀу тӀун гӀодилаго нужеда гьаранщинабги малъанщинабги[+]. 32Гьанже дица нуж ТӀадегӀанасда божун толел руго ва дир хьул буго гьесул цӀобалъ нуж рехун теларилан. Гьесда кӀола нужее къваригӀанщинаб кьезе ва, Аллагьас тӀаса рищаразего гӀадин, нужееги ирс насиб гьабизе[+]. 33Дица лъидасаниги тӀалаб гьабичӀо я гӀарац, я хирияб ретӀел-тӀех[+]. 34Нужеда лъала диеги дида цадахъ рукӀаразеги къваригӀара-тараб жо дица гьал дирго кверал квалквадун балагьараблъи[+]. 35Дица сундулъго нужедаги бихьизабуна дун гӀадин нужги хӀалтӀизе кколеллъи, загӀипазе кумек гьабизе кколеблъи ва «Босаралъулъалдаса кьуралъулъ баркат цӀикӀкӀараб буго», – ян ТӀадегӀанав ГӀисаца абурал рагӀаби кӀочон тезе бегьулареблъи[+].

36Гьединги абун, киназдаго цадахъ суждаялда чӀун, дугӀа гьабуна Павелица[+]. 37ГӀодун магӀу тӀолаго, гьесда тӀад хурхана, каранде къан, гьесда убачал гьаруна.[†] 38ТӀокӀав киданиги нужеда жив вихьизе гьечӀилан абурал гьесул рагӀабаз хасго къварид гьаруна гьел. Цинги гамиде нуха регӀана гьез Павел.

#### 21 бетӀер


Павел Иерусалималде уна

1Гьезулгун къолъикӀги гьабун, гамида рекӀун ниж битӀун Кос чӀинкӀиллъиялдехун ралагьун ана. Нахъисеб къоялъ щвана Родосалде, гьениса Патараялде ана. 2Гьениб батана Финикиялдасахун ралъад къотӀун унеб гама. Гьелде рахана ниж. 3Кипр чӀинкӀиллъи бихьараб мехалъ, гьебги квегӀаб рахъалдехун тун, Сириялде ана ва Тиралда рещтӀана. Гамидаса юк бахъизе кколеб букӀана гьениб. 4Гьенир муридал ратун, гьезда аскӀоб цо анкь рехана. Илагьияб РухӀалъ[†] малъун, гьез Павелида абулеб букӀана Иерусалималде унгейилан[+]. 5Гьеб нижер анкь индал, къватӀире рахъана ниж. Жидерго лъудбигун, лъималгун шагьаралдаса къватӀире ниж тӀоритӀизе рачӀана муридал, ва ралъдал рагӀалде щведал, нижеца суждаялда чӀун дугӀа гьабуна[+]. 6Цоцазе къолъикӀги гьабун, нижги гамиде рахана, гьелги тӀадруссун ана.

7Тиралдаса рахъун арал нижер сапар Птолемаидаялда лъугӀана. Вацазе саламги кьун, гьезда цадахъ цо къо гьениб бана. 8Нахъисеб къоялъ лъелго сапаралде рахъун, Къайсарияталде[†] щвана. Иерусалималда тӀаса вищун вукӀарав анкьгоясдасан цояв – Филипп – гьенив ватун, гьесда рещтӀана. Гьев вукӀана Рохалил хабар лъазабулев чи[+]. 9Рос-рукъалде яхъинчӀей ункъо яс йигоан гьесул, ункъалъего Аллагьас кашпу-карамалъиги кьун бугоан[+]. 10ГӀезегӀанго къоял рана гьенир нижеца.

Гьеб заманаялда Ягьудиялдаса[†] Птолемаидаялде вачӀана кашпу-карамалъи бугев цо Агаб абулев чи[+]. 11Нижехъе вачӀун Павелил рачелги босун, жиндирго бохдулги квералги рухьана гьес. Цинги абуна:

– Илагьияб РухӀалъ абулеб буго гьаб рачелалъул бетӀергьан Иерусалималъул жугьутӀаз гьадин вухь-вухьун рехилин ва гьев мажусиязул квердеги кьелин абун[+].

12Гьеб рагӀидал нижги гьеб ракьалъул гӀадамалги Павелида гьардезе лъугьана Иерусалималде унгейилан[+]. 13Гьебмехалъ Павелица нижеда абуна:

– Щай нуж гӀодулел? Щай нужеца дирги ракӀ бакъвазабулеб? Вухь-вухьун рехияли щиб гурин, ТӀадегӀанав ГӀисае гӀоло Иерусалималда хвезеги разияв вуго дун[+].

14Гьев мукӀур гьавизе кӀвечӀелъул, руцӀцӀун чӀана ниж БетӀергьанас хъвараб лъугьинилан.

15Цо чанго къоялдасан къайи-цӀаги къачӀан, ниж Иерусалималде ине къватӀире рахъана. 16Къайсарияталдаса цо-цо муридалги рилълъана нижеда цадахъ. Гьез ниж щвезаруна тӀоцересел муридаздасан цоявлъун кколев Кипралдаса Мнасонил бакӀалде ва гьесда рещтӀана.


Павел Якъубгун дандчӀвала

17Иерусалималде щведал, вацал рохана ниж рачӀиналдаса. 18Нахъисеб къоялъ Павел, нижги рачун, Якъубил[†] бакӀалде вилълъана. Гьенире рачӀана киналго диниял бутӀрул[+]. 19Павелица гьезие салам кьуна ва жиндир ишалдалъун Аллагьас цогидал халкъазда гьоркьоб гьабунщиналъул хӀакъалъулъ щибго гьоркьоб течӀого мухӀканго бицана. 20Гьеб рагӀидал, киназго Аллагьасе рецц гьабуна. Цинги гьез Павелида абуна:

– Балагье, вац, гьанир жугьутӀазда гьоркьоса ГӀисаде иман лъурав аза-азар чи дудаго вихьизе. Гьез киназго кьуричӀого цӀунула Мусал къанунал.[†][+] 21Дур хӀакъалъулъ гьазда бицун буго дуцадила, цогидал халкъазул ракьалда ругел жугьутӀазда абунги малъунги бугила Мусал[†] диналъе хилиплъизе бегьулин, васазе сунат гьабичӀониги гӀолин ва нилъер гӀадатал цӀунизе кколарин[+]. 22Гьанже щибха нилъеца гьабизе кколеб? Гьазда лъачӀого хутӀиларо мун вачӀун вугевлъи. 23Гьединлъидал цо нижеца малъараб жо гьабе дуца: гьанив нижеда гьоркьов вуго Аллагьасе назруялъул гӀадат цӀунун чӀарав ункъо чи[+]. 24Гьелги цадахъ рачун ун, дуцаги тӀубазабе ботӀрол рас къунцӀизе гьезие изну щолеб рацӀцӀалъизариялъул гӀадат. Гьезие гӀологи гӀарац дуцаго кье. Гьебмехалъ киназдаго лъала дур хӀакъалъулъ бицунеб бугебщинаб мекъи букӀин, мунги Мусал къануналда рекъон хьвадулев чи вукӀин[+]. 25Иманалде руссарал цогидал халкъазул рахъалъин абуни, нижеца хӀукмуги гьабун, гьезухъе кагъат битӀун инчӀищ гьересиаллагьзабазе къурбан гьабураб квенги кунгеян, биги гьекъогеян, гъанкъун хвезабураб хӀайваналъул гьанги кунгеян ва хъахӀбалъиги гьабугеян[+].

26Гьедин нахъисеб къоялъго гьев ункъавго чиги вачун ун, Павелица рацӀцӀалъизариялъул гӀадат тӀубазабуна. Цинги Мукъадасаб Рокъове лъугьун, гьес лъазабуна рацӀцӀалъиялъул болжал кида лъугӀизе бугебали. Гьеб болжал лъугӀараб къоялъ гьезул щивасдаса къурбан хъвезе кколаан[+].


Павел Мукъадасаб Рокъоса ккун вачун уна

27Гьеб иш лъугӀулеб бугеб мехалъ, Мукъадасаб Рокъов гьев вихьана Асиялдаса[†] рачӀарал жугьутӀазда. Гьез халкъалда гьоркьоб багъа-бачари лъугьинабуна ва тӀад речӀчӀун Павелги ккуна.

28– Я, вацал жугьутӀал! – ан ахӀулеб букӀана гьез. – Кумек гьабе нижее. Гьас киса-кирего гӀадамал тӀамулел руго нилъер халкъалдаги, нилъер къануналдаги,[†] нилъер хирияб гьаб рукъалдаги дандечӀезе. ХӀатта гьес, грекалги жанире рачун, нилъер гьаб хирияб бакӀ хъублъизабуна[+].

29Гьедин абиялъе гӀиллаги букӀана: Эфесалдаса Трофим вихьун вукӀун вуго гьезда дагьав цевегӀан шагьаралъул къотӀносан Павелида цадахъ унев. Гьев Трофим жиндаго цадахъ Мукъадасаб Рокъовеги вачун вукӀун ватилилан ккун буго гьезда[+].

30ТӀолабго шагьаралда багъа-бачари лъугьана. Кисанго рекерун рачӀун гӀадамазул кӀудияб руккел лъугьана. Кквезеги ккун, гьез Павел Мукъадасаб Рокъоса къватӀиве вехъерхъана, ва гьебсагӀат кавуги рахана.

31Гьез Павел чӀвазехъин вугеб мехалъ, рагъухъабазул азарилбетӀерасда рагӀана тӀолабго Иерусалималда гъалмагъир ккун бугилан. 32ГьебсагӀат гьев, рагъухъабиги нусилбутӀрулги рачун, гьениве вортана. АзарилбетӀерги рагъухъабиги рачӀунел рихьун, Павел вухулел рукӀарал гӀадамаз гьев живго тана. 33Гьебмехалъ аскӀове ун, азарилбетӀерас Павел нахъе вачана, кӀиго рахасги бан вухьейилан буюрухъ кьуна. Цинги гьел гӀадамазда гьикъана гьав щивилан, гьас гьабураб щибилан[+]. 34Гьеб халкъалъул руккалилъ цояс гьадин ахӀун, цояс додин ахӀун, гьезул хъуй-хъаялъ щиб-кин ккарабали бичӀчӀизе кӀвечӀеб мехалъ, азарилбетӀерас буюрухъ кьуна Павел хъалаялъуве вачейилан[+]. 35Болъодухъа тӀаде Павел вачунаго, тӀаде гурун бачӀараб халкъалъул руккелалдаса цӀунизе, рагъухъабаз кодов ккун восизе ккана гьев. 36Хадур лъугьун гӀемерал гӀадамаз ахӀулеб букӀана гьев тӀагӀинавизе кколилан.


Павелица жиндаго гӀайиб гьечӀолъи чӀезабула

37Хъалаялъул кавудухъе щведал, Павелица азарилбетӀерасда абуна цо кӀалъазе бегьилищилан.

– Дуда греказул мацӀищ лъалеб? – ан гьикъана гьес. 38– Дагьаб цебегӀан гъалмагъирги багъаризабун, ункъазарго хъачагъгун авлахъалде лъутун арав Мисриялдаса чи гуревищха мун?

39Павелица абуна:

– Дун вуго Киликиялъул Тарсалдаса жугьутӀав, гьеб машгьураб шагьаралъул гражданин. Гьаб халкъалдехун хитӀаб гьабун, цо кӀалъазе изну кьейилан гьарулеб буго дица дуда[+].

40Гьебмехалъ изну кьедал, болъодул хӀокӀида чӀун, кверги борхун, халкъалдехун вуссана Павел. Киналго гӀадамал сихӀкъотӀун чӀараб мехалъ, жугьутӀ мацӀалда кӀалъазе байбихьана гьес.

#### 22 бетӀер

1Гьес абуна:

– Я, дир вацалги умумулги! Гьанже дихъ гӀенекке нуж! Дида гӀайиб гьечӀолъи чӀезабизе кӀалъалев вуго дун.

2Павел жугьутӀ мацӀалда кӀалъалев рагӀидал, тӀубанго сихӀкъотӀун чӀана гьел. Гьебмехалъ гьес абуна:

3– Дун вуго Киликиялъул Тарсалда гьавурав, гьаб шагьаралда цӀаларав жугьутӀав. Гамалиэлида цеве цӀалун, цӀакъ мухӀканго лъазаруна дица нилъер умумузул къанунал.[†] Дунги вукӀана, жакъа нужго гӀадин, Аллагь рази гьавизе хӀаракат бахъулев чи[+]. 4Гьаб Нухде лъугьаразе чӀваялде гӀунтӀунги гӀазаб кьуна дицаги, бихьиналги руччабиги, ккун рачун, рахсаца рухьинаруна, туснахъалъур тӀамизаруна[+]. 5Гьелъие нугӀлъи гьабила[†] чӀахӀиял кашишзабазги[†] киналго чӀухӀби-хӀакимзабазги. Гьезул кагъатги босун унев вукӀана дун Дамаскалда ругел иман лъуразухъе, рухь-рухьун гьел Иерусалималде рачине ва гьаниб гьезие тамихӀ гьабизе бокьун[+].


Павелица бицуна жинцаго иман лъураб куцалъул

6Гьедин нухда унаго, Дамаскалде щолев вукӀараб къоялъул къалъул гӀужалда, тохлъукьего зобалаздасан рещтӀараб нуралъ кутакалда къалъ-къалъизабуна сверухълъи[+]. 7Дун гӀодов ккана. «Шаул! Шаул! Щай дуца дие гьаб гӀазаб-гӀакъуба кьолеб бугеб?» – ан ахӀулеб гьаракьги рагӀана дида. 8«Мун щив, бетӀерчӀахъад?» – абун гьикъана дица. Гьес дида абуна: «Дун вуго дуца гӀазаб-гӀакъуба кьолеб бугев Назареталдаса ГӀиса». 9Дида цадахъ рукӀараздаги бихьана гьеб нур. Амма дунгун кӀалъалев вукӀарасул гьаракь гьезда рагӀичӀо. 10«Я, бетӀерчӀахъад! Щибха дица гьабизе кколеб?» – абун гьикъана дица гьебмехалъ. ТӀадегӀанас дида абуна: «ТӀаде вахъун, Дамаскалде а мун. Гьениб бицина дуда дуца гьабизе кколебщиналъул хӀакъалъулъ». 11Гьеб нуралъул гвангъиялъ дир бадиса канлъи босана. Цадахъ рукӀараз, квер ккун вачун, Дамаскалде щвезавуна. 12Гьенир ругел жугьутӀазда гьоркьоб къадру-къиматги бугев, къануналъеги мутӀигӀав цо Анания абулев чи вачӀана дида аскӀове[+]. 13Гьес абуна: «Я, дир вац Шаул! Валагье!» – ян. Гьеб лахӀзаталда гьесухъ валагьидал, дир беразда канлъи бихьана. 14Цинги гьес дида бицана: «Нилъер умумузул Аллагьас мун тӀаса вищун вуго жиндирго амруги дуда лъазе, Аллагьасул вацӀцӀадав вакилги вихьизе, гьесул каламги рагӀизе. 15Дуда бихьаралъулги рагӀаралъулги бицун, киналго халкъазда гьоркьов Гьесул нугӀлъун вукӀине ккола мун[+]. 16Гьанже сундухъ балагьун мун чӀун вугев? Лъадалъ ччун вахъизавун, гьесул цӀар рехсон, дурго мунагьал чуризаре»[+].


Аллагьас Павел цогидал халкъазухъе витӀиялъул хӀакъалъулъ

17Иерусалималде тӀадвуссун Мукъадасаб Рокъов какда вукӀагоги цебетӀами лъугьана дие[+]. 18Дида ГӀиса вихьана, ва гьес дида абуна: «ЛахӀзаталъ чӀечӀого мун Иерусалималдаса нахъе а. Гьанир божизе гьечӀо дир хӀакъалъулъ дуца бицаралда». 19Дица абуна: «Я, ТӀадегӀанав ГӀиса! Гьазда лъала дуде иман лъурал гӀадамал дица, ккун рачун, туснахъалъур тӀамулел рукӀараблъи ва синагогабазда[†] гьел рухулел рукӀараблъиги. 20Дуе нугӀлъи гьабурав Стефанил би гӀодобе тӀолеб мехалъ дунги вукӀана гьенив. Дица гьеб лъикӀаб ишлъун рикӀкӀана, гьев чӀвалел рукӀарал гӀадамазул гӀабабиги дихъе кьун рукӀана цӀунизе»[+]. 21ГӀисаца дида абуна: «Дица мун гьаниса рикӀкӀаде цогидал халкъазул гӀадамазухъе витӀулев вуго. Гьезухъе а мун».

22Гьел рагӀаби Павелил кӀалдиса къватӀире лъугьинегӀан гӀенеккун чӀун букӀараб халкъ нахъеги ахӀдезе лъугьана:

– Ракьалдаса тӀагӀинавизе ккола гьев! Гьединав чи чӀаго тезе бегьуларо!

23РетӀелги бихъ-бихъун балаго, хӀатӀикь букӀараб хӀурги гьаваялде гьурщулаго, гьедин ахӀделел гьел ругеб мехалъ, 24азарилбетӀерас буюрухъ кьуна Павел хъалаялъуве вачеян ва гьес щиб гьабун букӀун гьал гӀадамаз гьедин ахӀулеб бугебали цӀалаца вухун бицинабейилан. 25ЦӀалаца вухизе вухьунеб мехалъ, гьенив аскӀов вукӀарав нусилбетӀерасдехун вуссун Павелица абуна суд гьабичӀого Рималъул гражданин вухизе законалъ изну кьолебищилан[+]. 26ГьебсагӀат нусилбетӀерас, азарилбетӀерасда аскӀове ун, абуна:

– Дуца гьабулеб жо щиб? Гьавни Рималъул гражданин вукӀун вуго, – ян.

27АскӀове вачӀун, азарилбетӀерас Павелида гьикъана:

– Бице дида: мун Рималъул гражданинищ? – абун.

Уйилан абуна гьес. 28НусилбетӀерас гьениб абуна гьеб гражданлъи щвезе гӀоло жинца гӀемераб гӀарац хвезабизе кканилан. Павелицаги абуна жив эбелалъ гьавуралдаса нахъего вугин Рималъул гражданин. 29Гьев цӀалаца вухизехъин вукӀарал гӀадамал нахъегӀан къана. АзарилбетӀерги хӀинкъана жинца вухь-вухьарав чи Рималъул гражданин вукӀин лъайдал.


Павел судалда цеве чӀола

30Павелиде жугьутӀаз гӀунтӀизабулеб бугеб гӀайиб мухӀканго баянлъизе гӀоло, нахъисеб къоялъ азарилбетӀерасул буюрухъалдалъун чӀахӀиял кашишзабиги кӀудияб судалъул гӀадамалги данделъана ва, тӀаса рахсалги рахъун, Павел гьезда цеве чӀезавуна.

#### 23 бетӀер

1КӀудияб судалъул гӀадамазда берги речӀчӀизабун, Павелица абуна:

– Я, дир вацал! Жакъа къоялде щвезегӀан дица Аллагьасда цебе ракӀбацӀцӀадго гӀумру гьабуна ва кидаго гьабичӀо ритӀухъаб гурони иш[+].

2Гьеб рагӀидал кӀудияв кашиш[†] Ананияца аскӀор рукӀаразе амру гьабуна гьесул кӀал бухейилан[+]. 3Павелица гьесда абуна:

– Аллагьас вухила мун, хъахӀракьалъ бохьараб къед! Мун гьанив гӀодов чӀун вуго къануналда[†] рекъон дие суд гьабизе. Дуцайин абуни, къанунги хвезабун, буюрухъ кьолеб буго дун вухейилан[+].

4АскӀор рукӀараз гьесда абуна Аллагьасул кӀудияв кашиш къабихӀ гьавулев вугин дуцайилан[+]. 5Гьебмехалъ Павелица абуна:

– Я, вацал! Гьав чи кӀудияв кашиш вукӀин лъачӀо дида, Илагьиял ТӀухьдузда хъван бугелъул: «Дурго халкъалъул бетӀерасул хӀакъалъулъ квешаб рагӀи абуге», – ян[+].

6Гьенир ругезда гьоркьор саддукеялги[†] фарисеялги[†] рукӀин лъараб мехалъ, ахӀунго-ахӀун абуна Павелица:

– Я, вацал! Дун вуго фарисеясул вас фарисеяв. Судалдеги дун вачун вуго къиямасеб къоялъ хварал тӀаде рахъинаризе рукӀиналде хьул лъурав чи вугелъул[+].

7Гьес гьедин абидал, саддукеяздаги фарисеяздаги гьоркьоб дагӀба ккун, цоцалъ рана судиял. 8(Саддукеял божулароан я къиямасеб къоялъ хварал тӀаде рахъинаризе рукӀиналда, я малаикзабазда, я жундузда. Фарисеялин абуни гьеб киналдаго божулаан.)[+] 9КӀудияб ахӀи-хӀур багъарана гьениб. ТӀаде рахъун фарисеязул цо-цо диниял гӀалимзаби[†] чӀчӀичӀчӀидизе лъугьана:

– Гьав чиясулъ щибниги квешлъи бихьулеб гьечӀо нижеда. Щиб лъалеб, рухӀ яги малаик батила гьесда кӀалъан[+]?

10Гьезул дагӀба-рагӀи гӀорхъулъа индал, гьез Павел тӀутӀун вазе гурилан хӀинкъун, азарилбетӀерас рагъухъабазе буюрухъ кьуна гъоркье рачӀун гьев нахъе вачейилан ва хъалаялъуве щвезавейилан.

11Нахъисеб сордоялъ вачӀун, ТӀадегӀанав ГӀисаца Павелида абуна:

– Мун къуркьуге! Иерусалималдаго гӀадин, Рималдаги гьабизе ккезе буго дуца дие нугӀлъи[+].


ЖугьутӀаз къотӀи гьабула Павел чӀвазе

12Нахъисеб къоялъ цо-цо жугьутӀаз гьедун къотӀи[†] гьабуна Павел чӀвазегӀан жал я кваналарин, я гьекъеларин. 13Гьедин Павелида дандечӀаразул вукӀана кӀикъогоялдаса цӀикӀкӀарав чи. 14ЧӀахӀиял кашишзабазда ва чӀухӀби-хӀакимзабазда аскӀоре ун, гьез абуна:

– Павел чӀвазегӀан я кваналарилан, я гьекъеларилан гьедун руго ниж. 15Нужецаги нужер судалъги азарилбетӀерасда лъазабе гьеб ишалъул мухӀканаб цӀех-рех гьабизе бокьун бугин, Павел нужехъе вачейилан. Цинги гьаниве вачунаго нухда чӀвала нижеца гьев.

16Гьеб хиянаталъул хабар лъан, Павелил яцалъул вас хъалаялъуве ана ва кинабго Павелида бицана. 17Гьебмехалъ аскӀове ахӀун гьес цо нусилбетӀерасда абуна гьав гӀолохъанчи азарилбетӀерасухъе вачейилан, досда бицине цо хабар бугин гьасулилан. 18Гьев гӀолохъанчиги азарилбетӀерасухъе щвезавун, гьес досда абуна:

– Туснахъалъув вугев Павелица аскӀове ахӀун гьарана дида гьав гӀолохъанчи духъе щвезавейилан, дуда бицине цо хабар бугин гьасулилан.

19Кверги ккун довегӀан вачун, азарилбетӀерас гьев гӀолохъанчиясда гьикъана дида щиб бицине дуе бокьун бугебилан. 20Гьес бицана:

– ЖугьутӀаз къотӀи гьабун буго, мухӀканаб цӀех-рехалъе къваригӀун вугиланги абун, метер Павел кӀудияб судалде вачине виччайилан дуда гьаризе. 21Дуца гьезул гьариялъухъ гӀин тӀамуге. КӀикъогоялдаса цӀикӀкӀарав чи къачӀан чӀун вуго гьев чӀвазе гъоркьчӀелги гьабун. Гьев чӀвачӀого я кваналарин, я гьекъеларин гьедун руго гьел. Гьел ралагьун чӀун руго дуца Павел судалде витӀиялъухъ.

22Гьелъул хӀакъалъулъ лъиданиги хӀухь бахъугейиланги лъазабун, азарилбетӀерас нахъе витӀана гьев гӀолохъанчи.


Павел витӀула Феликс сардарасухъе

23Цинги кӀиго нусилбетӀерги аскӀове ахӀун, азарилбетӀерас гьезда абуна:

– КӀинусго рагъухъангун, гьединго лъабкъоялда анцӀго рекӀаравгун ва хеч кодоб бугев кӀинусго аскариявгун цадахъ Къайсарияталде[†] ине къачӀай. Нуж къватӀире рахъине ккола къаси сагӀат ичӀго тӀубарабго. 24Павел рекӀине чуялги къачӀай. Нухда щибго зарал-зиян ккезе течӀого, Феликс сардарасухъе[†] щвезаве гьев[+].

25Цинги гьес гьадинаб кагъат хъвана: 26«ХӀурмат тӀадегӀанав сардар Феликсиде салам буго Клавдий Лисийил рахъалдасан. 27Гьав чи жугьутӀаз, ккун вачун, чӀвазехъин вукӀана. Рималъул гражданин вукӀин лъайдал, рагъухъабиги рачун ун, дица гьав хвалдаса хвасар гьавуна[+]. 28Гьасда бугеб гӀайиб-хатӀа лъазе гӀоло дица гьав гьезул кӀудияб судалде вачана[+]. 29Гьениб дие баянлъана гьасде гьез гӀунтӀизабулеб тӀолабго гӀайиб гьезул жидерго къануналда хурхараб букӀин, амма я чӀвазе, яги туснахъалъув тӀамизе гӀураб гӀайиб гьасда тӀад чӀечӀо[+]. 30Гьанже гьав чи чӀвазе гьез гъоркьчӀел гьабун бугилан абидал, дица гьав духъе витӀулев вуго ва гьасда дандечӀаразеги амру гьабуна гьасдасан бугеб гӀарзалъ духъе айилан»[+].

31Буюрухъ тӀубазабун, рагъухъабаз Павел гьеб сордоялъго Антипатридаялде вачана. 32Нахъисеб къоялъ рекӀарал ана Павелги вачун Къайсарияталде, цогидал рагъухъаби хъалаялъуре тӀадруссана.

33Къайсарияталде щведал, Павел вачун рачӀарал рагъухъабаз Павелги гьесул хӀакъалъулъ хъвараб кагъатги сардарасухъе кьуна. 34Кагъат цӀалун бахъарабго, Феликсица гьикъана Павел щиб вилаяталъул чийилан. Гьев Киликиялдаса вукӀин лъайдал,[+] 35Феликсица абуна:

– Дуде гӀайиб гӀунтӀизабурал гӀадамал тӀаде щвараб мехалъ гӀенеккила дун духъ, – абун.

Цинги гьес буюрухъ кьуна, хъаравуллъиги чӀезабун, Павел Гьеродил[†] кӀалгӀаялъув тейилан.

#### 24 бетӀер


ЖугьутӀаз Павелиде гӀайиб гӀунтӀизабула

1Щуго къоялдасан кӀудияв кашиш[†] Ананияда цадахъ гьенире рачӀана чӀухӀби-хӀакимзабаздасан чанго чиги Павелиде гӀайиб гӀунтӀизабизе вачарав адвокат Тертуллги. РачӀун гьез Павелида тӀасан сардарасде[†] гӀарз бахъана[+]. 2Павел вачун цеве чӀезавидал, Тертуллица байбихьана гьесда ккараб гӀайиб бицине. Гьес абуна:

– Дур бетӀерчӀахъаяв Феликс, дуцаги дур тӀалаб-агъазалдалъун гьаб нижер халкъалъул гӀумруялъулъ ккезарурал лъикӀал хиса-басиязгийин ниж щулияб ракълиде рачарал, 3гьеб киналъухъго кидаго ва кибго нижер кӀудияб баркала буго дуе. 4Цинги, гӀемер халат гьабун, дур рахӀат хвезабиларо. Гьарула дуда нижер къокъабго гӀарзалъухъ, дур сабруялда рекъон, гӀинтӀамейилан. 5Нижее баянлъана гьав чи кӀудияв вабаалъул унти вугевлъи. Христианазул гьересияб мазгьабалъе бетӀерлъиги гьабун, гьас дуниялалда ругелщинал жугьутӀазда гьоркьоб питна багъаризабулеб буго[+]. 6ХӀатта гьас къасд гьабуна Мукъадасаб Рукъ[†] хъублъизабизецин, гьенив нижеца ккуна гьав[+]. 7-8Дуцаго гьасул цӀех-рех гьабуни, якъинлъила щай нижеца гьасде гӀайиб гӀунтӀизабулеб бугебали.

9ТӀад рекъон, цогидал жугьутӀазги абуна гьеб битӀараб бугилан.


Павелица Феликсида цебе жугьутӀазе жаваб кьола

10КӀалъазе изну бугилан сардарас ишан гьабидал, Павелица абуна:

– ГӀемерал соназ мун гьаб халкъалда тӀад къадилъун вукӀин лъалелъул, дун вохун вуго дидаго гӀайиб гьечӀолъи чӀезабун дуда цеве кӀалъалев вукӀиналдаса. 11Иерусалималде зияраталъе дун вачӀаралдаса анцӀила кӀиго къо гурони ун букӀинчӀо. Гьелъул мухӀканлъи балагьизе кӀвела дуда. 12Гьеб заманаялда я Мукъадасаб Рокъов, я синагогабазда,[†] я къотӀнов ватичӀо гьазда дун щивгунниги дагӀбадулев, яги гӀадамал данделъизарулев. 13Гьанже диде гӀунтӀизабулеб бугеб гӀайиб тӀад чӀезабизе кӀвезе гьечӀо гьазда. 14Амма дуда цеве дун мукӀурав вуго: гьаз гьересияб бугин абулеб Нухдасан ун гьабула дица тӀагӀат нижер умумузул Аллагьасе. Гьединго дица иман лъола къануналда[†] бугебщиналдеги Аварагзабазул ТӀухьдузда хъварабщиналдеги. 15Гьазул гӀадин, дирги хьул буго Аллагьас муъминзабиги мунапикъзабиги хваралъуса рахъинаризе рукӀиналде[+]. 16Гьединлъидал дица хӀаракат бахъула Аллагьасда цебеги гӀадамазда цебеги дирго яхӀ-намус цӀунизе[+]. 17ГӀемерал соназ къватӀивги вукӀун, дун Иерусалималде тӀадвуссун вачӀана дирго халкъалда гьоркьоса мискин-пакъирасе садакъа кьезеги къурбан хъвезеги[+]. 18Дунго вацӀцӀалъизавиялъул гӀадат тӀубазабулев Мукъадасаб Рокъов вугеб мехалъ ватана гьазда дун. Гьениб дида аскӀоб халкъалъул руккелги букӀинчӀо, щибго ахӀи-хӀурги букӀинчӀо[+]. 19Асиялдаса[†] вачӀарав чанго жугьутӀасда ватана дун гьенив. Гьеле гьел рукӀине кколаан гьанир дуда цере чӀун, диде гӀунтӀизабизе гӀайиб бугони, гьеб дуе баян гьабизе. 20Яги гьаз жидецаго бицине биччанте, кӀудияб судалда цеве чӀезавидал, дида батараб гӀайибалъул. 21ЦохӀого цохӀо дица гьениб ахӀана: «Хваралъуса тӀаде рахъинаризе рукӀиналда дун божунилан жакъа нужеца дие суд гьабулеб бугоха!» – ян[+].

22ГӀисал Нухалъул хӀакъалъулъ дагьаб мухӀканго лъалев Феликсица абуна, азарилбетӀер Лисий вачӀинегӀан жинца суд нахътӀамун толеб бугилан ва гьебмехалъ гьабилин[†] хӀукмуйилан. 23НусилбетӀерасеги буюрухъ кьуна Павел жанив тӀамизе вачеян, амма гьесие бигьалъи гьабеян ва гьесухъе раккизе рачӀарал гӀага-божаразеги щибго квекӀен гьабугейилан.


Павелица Феликсиеги Друзиллаеги хабар бицуна

24Чанго къоялдасан рачӀун Феликсицаги гьесул чӀужу жугьутӀай Друзиллацаги, жидехъего ахӀун, Павелида бицинабуна МасихӀ[†] ГӀисал диналъул хӀакъалъулъ. 25РитӀухъго хьвадизе ккеялъулги, жиндаго квелъ базе ккеялъулги, Аллагьас суд гьабизе букӀиналъулги Павелица бициндал, Феликс хӀинкъана. КъваригӀараб мехалъ ахӀилиланги абун, гьес гьев нахъе витӀана[+]. 26ТӀаде жоялъеги гьесда ракӀалда букӀана Павелица ришваталъе гӀарац кьелиланги. Гьединлъидал гӀемер ахӀулаан гьес Павел жиндихъего, гьевгун гара-чӀварулаан. 27КӀиго соналдасан Феликсил бакӀалде сардарлъун вачӀана Порций Фест. Жиндасаго жугьутӀал разиго хутӀизелъун, Феликсица Павел туснахъалъувго тана.

#### 25 бетӀер


«Къайсар вукӀине виччай дие къадилъун»

1Гьеб вилаяталде сардарлъун[†] тӀамун вачӀун лъабабилеб къоялъ Къайсарияталдаса[†] Иерусалималде ана Фест. 2Гьесухъе рачӀун бищунго кӀудияв кашишасги[†] ягьудиязул[†] чӀухӀби-хӀакимзабазги Павелидасан гӀарз бахъана. 3Гьез гьарана, жидее лъикӀлъи гьабун, Павел Иерусалималде вачӀинавейилан. Гьезул къотӀи[†] букӀана гьениве вачунаго нухда Павел чӀвазе[+]. 4Фестица абуна Павел Къайсарияталда туснахъалъув вугилан, гьанже кватӀичӀого жинда гьениве ине ракӀалдаги бугилан. 5Нужер вакилзабиги рилълъине бегьилила жинда цадахъ, гьев Павелида гӀайиб бугеб батани, гьелъул хӀакъикъат баян гьабизе.

6Иерусалималда ичӀго-анцӀго къогицин бачӀого, Къайсарияталде тӀадвуссун ана Фест. Гьениве щун кӀиабилеб къоялъго, къадиясул тахида гӀодовги чӀун, гьес амру гьабуна Павел гьаниве вачейилан. 7Павел вачун вачӀана. Иерусалималдаса рачӀарал ягьудияз, гьевги сверун ккун, байбихьана гӀемерал чӀахӀиял гӀайибал гьесде гӀунтӀизаризе. Амма цониги гӀайиб тӀад чӀезабизе гӀураб хӀужжа гьезда батулеб букӀинчӀо. 8Живго витӀарав вукӀин чӀезабизе Павелица абуна я жугьутӀазул къануналда,[†] я Мукъадасаб Рокъов, яги къайсарасда дандечӀун щибниги мунагь ккечӀин жиндихъайилан. 9Амма Фестие бокьун букӀана жугьутӀал рази гьаризе. Гьединлъидал гьес Павелида гьикъана:

– Дур ишалда хурхун дунги гӀахьаллъараб судалъ хӀукму гьабизе Иерусалималде витӀизе бокьилищ дуе?

10Павелица абуна:

– Жакъа дун гьанив къайсарасул судалда цеве чӀун вуго, гьединаб къайсарасулаб судалъ къотӀизе ккола дие хӀукмуги. ЖугьутӀазе дица щибниги квешлъи гьабичӀо. Дудаги цӀакъ лъикӀ лъала гьеб[+]. 11Дун такъсирчи ватани ва чӀвазе къотӀизе гӀураб гӀайибги дида ккун батани, хвезе разияв вуго дун. Амма гьаз диде гӀунтӀизабулеб бугеб гӀайиб тӀад чӀезабизе кӀвечӀони, лъилниги ихтияр гьечӀо дун гьезул кверде кьезе. Къайсар вукӀине виччай дие къадилъун![*]

12Жиндирго мажлисалда дандги бан, Фестица Павелида абуна:

– Къайсар къадилъун вукӀине бокьун батани, къайсарасухъе витӀила дица мун[+].


Павел Агриппадаги Береникадаги цеве чӀезе ккола

13Чанго къоялдасан Къайсарияталде Фестие салам кьезе рачӀана Агриппа[†] ханги гьесул чӀужу Береникаги. 14Гьез гьениб чанго къо бан хадуб, Фестица ханасе Павелил бицен гьабуна:

– Феликсица туснахъалъув тун цо чи вуго гьанив. 15Дун Иерусалималде щвараб мехалъ, ягьудиязул чӀухӀби-хӀакимзабазги чӀахӀиял кашишзабазги[†] бицана дида гьасул хӀакъалъулъ, гьез гьарана гьасие тамихӀалъе хӀукму къотӀейилан. 16Амма дица гьезда абуна, жинде гӀайиб гӀунтӀизабулевги жинца гӀайиб гӀунтӀизабулевги данде ахӀун ва жинде гӀайиб гӀунтӀизабулесе живго цӀунизе ресги кьун, суд гьабичӀого чи тамихӀалде цӀалеб гӀадат гьечӀин Рималъул халкъалъулилан. 17Дида цадахъ гьел ягьудиял гьанире рачӀун нахъисеб къоялъго, нахъ бахъун течӀого, дун къадиясул тахида гӀодов чӀана ва гьев чи судалде вачейилан амру гьабуна. 18Амма ягьудияз бицараб жоялдасан дида бичӀчӀана – дун щаклъун вукӀараб цониги квешлъи гьев чияс гьабун гьечӀеблъи. 19Амма гьезул бугоан жидерго диналда хурхараб дагӀба-къец. Павелица чӀаго вугилан чӀезабулеб букӀарав, цо кидаялиго хварав кинавалиго ГӀисал хӀакъалъулъги букӀана гьезул дагӀба[+]. 20Гьеб иш кин тӀубалебали лъачӀого, дица гьесда гьикъана, Иерусалималде витӀун, гьенив судалда цеве чӀезе бокьилищилан. 21Императорас суд гьабизегӀан гьанивго тейилан Павелица гьаридал, дица гьев Къайсарияталдаго тана, къайсарасухъе витӀизе рес ккезегӀан.

22Гьев чиясухъ гӀенеккизе диеги бокьилаанилан абуна Агриппаца Фестида. Фестица абуна метер рагӀилин дуда гьес щиб бицунаяли. 23Нахъисеб къоялъ чӀухӀараб къагӀидаялъ къачӀа-кӀатӀан Агриппаги, Береникаги, азарилбутӀрулги ва шагьаралъул чӀухӀби-хӀакимзабиги цадахъ рачун, суд гьабулеб рокъове лъугьун гӀодов чӀедал, Фестица амру гьабуна Павел вачун рачӀайилан. 24Цинги Фестица абуна:

– Я, Агриппа хан ва гьанир ругел цогидалги! Нужеда цеве вугев гьав чиясдасан гӀарз бачӀун буго Иерусалималда ругелги гьанир ругелги жугьутӀазул тӀолабго жамагӀаталъ. Гьав чӀаго тезе бегьуларилангицин ахӀулеб букӀана гьез[+]. 25Дида ракӀалде ккола чӀвазе къотӀизе гӀураб гӀайиб гьасул гьечӀилан. Къайсарасул судалде витӀейилан гьарулеб бугелъул, дица хӀукму гьабуна гьав гьениве витӀизе[+]. 26Амма гьасул хӀакъалъулъ щибилан бетӀерчӀахъаяв къайсарасухъе хъвалебали лъаларо. Гьединлъидал дица гьав гьаниве вачана нуж киназдаго цеве чӀезе, хасго дуда цеве чӀезе, Агриппа хан. Гьаниб цӀех-рехалдасан баянлъизеги бегьула къайсарасухъе щиб хъвалебали. 27ТӀад чӀезабураб гӀайиб бихьизабичӀого, туснахъ къайсарасухъе витӀизе рекъон букӀинарилан кколеб буго дида.

#### 26 бетӀер


Павелица Агриппада цеве живго ритӀухъ гьавула

1– Гьанже бицеха дурго, – ян абуна Агриппаца[†] Павелида.

Кверги борхун, Павелица байбихьана жиндаго гӀайиб гьечӀолъи чӀезабизе:[+]

2– Я, Агриппа хан! Жакъа дица талихӀлъун рикӀкӀунеб буго жугьутӀаз диде гӀунтӀизабураб гӀайиб битӀараб гьечӀеблъи чӀезабизе дуда цеве кӀалъазе рес щвей. 3Хасго дуда цӀакъ лъикӀ лъала жугьутӀазул киналго гӀадаталги гьезул рукӀунел дагӀба-къецалъул суалалги. Гьединлъидал гьарулеб буго дица дуда сабруялда дихъ гӀенеккейилан. 4Киналго жугьутӀазда лъала гӀолохъанаб мехалдаса нахъего дирго халкъалда гьоркьобги хадуб Иерусалималдаги кинаб гӀумру дир букӀарабали[+]. 5Гьезда цебего лъала дун фарисеяв вукӀаравлъи, ай нижер диналъул тӀалабал кьуричӀого тӀуразарулел рукӀараблъи. Гьединлъидал, гьезие бокьани, гьелъие нугӀлъиги гьабила[†] гьез[+]. 6Жакъа дун судалда цеве чӀезавун вуго Аллагьас нижер умумузе гьабун букӀараб къотӀи[†] тӀубаялде хьул лъурав чи вугилан. 7Гьеб къотӀи тӀубазе букӀиналде хьул лъун къасиги къадги тӀадчӀун Аллагьасе гӀибадат гьабулеб буго нижер анцӀила кӀиго наслуялъ. Я дир хан, гьеле гьединаб хьул дирги бугилан гӀайиб гӀунтӀизабулеб буго диде жугьутӀаз[+]. 8Аллагьас хварал тӀаде рахъинари букӀунеб-лъугьунеб жоцин гурилан абураб пикру щай нужелъ бугеб[+]? 9Дидаги ракӀалде кколаан Назареталдаса ГӀисада дандечӀун гӀемераб жо гьабизе кколилан[+]. 10Дица гьедин гьабизеги гьабуна Иерусалималда, чӀахӀиял кашишзабаз[†] ихтиярги кьун, иман лъуразул гӀемерал гӀадамал туснахъалъуре рехана дица. Гьел чӀвалеб мехалъги, разияв вугилан квер борхана дица[+]. 11Киналго синагогабазухъе[†] ун, чанги тамихӀ гьабуна дица гьезие, гьеб дин какизе тӀамуна ва гьездехун букӀараб ццидал кутакалъ дун тӀамуна, цогидал шагьаразде унги, гьезие гӀазаб-гӀакъуба кьезе[+].


«Дида кӀвечӀо зобалаздасан гьабураб амру тӀубазабичӀого чӀезе»

12Гьеле гьедин чӀахӀиял кашишзабаз ихтиярги кьун, гьезул вакиллъун Дамаскалде унев вукӀана дун[+]. 13Бакъул канлъиялдаса гӀемерго гвангъараб нур рещтӀана, хан, къалъул гӀужалда зобалаздасан дидеги дида цадахъ рукӀараздеги. 14Гьебмехалъ ниж киналго гӀодор ккана. Цинги дида рагӀана жугьутӀ мацӀалда кӀалъалеб гьаракь. «Шаул! Шаул! – абун ахӀана гьес. – Щай дуца дие гьаб гӀазаб-гӀакъуба кьолеб бугеб? ГӀебутӀа зар базе бажариларо духъа». 15«Мун щив, бетӀерчӀахъад?» – абун гьикъана дица. «Дун вуго дуца гӀазаб-гӀакъуба кьолеб бугев ГӀиса, – ян абуна ТӀадегӀанас. – 16ТӀаде вахъун, вахъун чӀа гьанже! Дун духъе рещтӀана, мун дие хъулухъ гьабизе тӀамизе, дуда бихьарабги дуда дица бихьизабизе бугебги бицине тӀамизе. 17Дица мун дурго халкъалдаса хвасар гьавила ва мун дица жидехъе витӀизе вугел цогидал халкъаздасаги хвасар гьавила. 18Дуца гьезул беразда канлъи бихьизабила, бецӀлъиялдаса канлъуде рачина, илбисалъул къуваталдаса рорчӀун Аллагьасде руссинарила ва, мунагьал чурун, гьезиеги, дида божиялъ жал рацӀцӀалъарал чагӀазего гӀадин, бутӀа насиблъизе бугиланги лъазабила»[+].

19Гьединлъидал, Агриппа хан, зобалаздасан илгьам лъугьун дие гьабураб амру тӀубазабичӀого чӀечӀо дун. 20Цин Дамаскалда ругезда, цинги Иерусалималда ругезда ва тӀолабго Ягьудиялъул[†] улкаялда, гьединго цогидал халкъазул гӀадамаздаги лъазабуна дица кантӀун Аллагьасде руссаян ва нужер тавбу биххиларедухъ хьвадеян[+]. 21Гьеб сабаблъунин дун Мукъадасаб Рокъов жугьутӀаз тӀад речӀчӀун ккурав ва чӀвазехъин вукӀарав[+]. 22Аллагьасул квербакъиялдалъун къечӀо дун гьаб жакъа къоялде щвезегӀан. ГӀисиналгунги чӀахӀиялгунги гара-чӀварулаго, дица щибниги бицинчӀо Мусацаги[†] цогидал аварагзабазги хадуб ккезе бугелъул хӀакъалъулъ цебеккунго бихьизабун букӀаралдаса батӀияб жо. 23Гьез абун букӀана МасихӀ[†] ГӀисае гӀазаб-гӀакъуба кьезе бугилан, хваразда гьоркьоса тӀоцеве тӀаде вахъинеги вугилан ва нижер халкъалдаги цогидал халкъаздаги Нур бихьизе бугилан[+].

24Гьедин живго вацӀцӀад гьавун кӀалъалев Павел вугеб мехалъ, Фест гьесде ахӀана:

– Павел, мун гӀадаллъун вуго. ГӀелмуялъул кутакалъ бетӀер сверизабун буго дур! – абун.

25– Дун гӀадаллъун гьечӀо, бетерчӀахъаяв Фест, – абун жаваб кьуна гьесие Павелица. – Гьаб дир рагӀи битӀарабги буго, цӀодорабги буго! 26Агриппа ханасда цӀакъ лъикӀ лъалелъул гьадинал ишазул хӀакъикъат, хӀинкъичӀого гьесдехун кӀалъалев вуго дун. Гьаб ишалъулъ щибго балъгояб жо хутӀун батиларо гьесие, бецӀаб бокӀнилъ гурелъул гьеб кинабго ккараб. 27Мун аварагзабазда божулевищ, Агриппа хан? Дидани лъала мун божулевлъи.

28Гьебмехалъ Агриппаца Павелида абуна:

– Дун христианавлъун лъугьинави гьедигӀан бигьаяб ишиланищ дуда ккараб?

Павелица абуна:

29– Бигьа букӀаниги, захӀмат букӀаниги, дица Аллагьасда гьарилаан цо мун гуревги, гьанир дихъ гӀенеккун ругел киналго гӀадамалги дун гӀадиналлъун лъугьагийилан. Рахсаца вухь-вухьарав туснахълъун гуревха![+]

30Гьебмехалъ ханги, гьесдаго цадахъ сардарги,[†] Береникаги, гьенир рукӀарал гӀадамалги тӀаде рахъун къватӀире ана.

31– ЧӀвазе къотӀизе яги туснахъалъув тӀамизе гӀураб гӀайиб гьечӀо гьадав чиясда, – ян абулеб букӀана гьез цоцазда[+].

32Цинги Агриппаца Фестида абуна:

– ГьабсагӀатго туснахъалъуса къватӀиве виччазе бегьилаан дов, къайсарасул[†] суд дос тӀалаб гьабулеб гьечӀебани[+].

#### 27 бетӀер


Гамидаги рекӀинавун, Павел Рималде витӀула

1Гамида рекӀун Италиялде ине нижер хӀукму ккедал, Павелги цогидал туснахъалги рачун витӀана къайсарасул[†] полкалдаса нусилбетӀер Юлий[+]. 2Ралъдал рагӀалда ругел Асиялъул[†] шагьаразде ине къачӀан букӀараб Адрамиттиялъул гамида рекӀана ниж. Нижеда цадахъ вукӀана Фессалоникаялдаса македонияв Аристархги[+]. 3Нахъисеб къоялъ ниж Сидоналде щвана. Павелида гурхӀун, Юлийица гьев жиндирго гьудулзабазухъе ине виччана, гьезги Павелие къваригӀара-тараб кьезе.

4Кутакалда данде пулеб гьури бахъиндал, гьениса нижер гама Кипралъул къилбаялъул рахъалдасан ун, 5Киликиялъул ва Памфилиялъул ракьалда бугеб ралъадги къотӀун, Ликиялъул шагьар Мираялде щвана. 6Гьениб нусилбетӀерасда батана Италиялде унеб Искандарияталъул гама. Гьелда рекӀинаруна гьес ниж[+]. 7Чанго къоялъ аниги, кӀудияб манзилго нахъа тезе бажаричӀо нижер гамида ва хӀалицаго Книдалде рорчӀана. Кутакаб гьороца церехун риччалел рукӀинчӀелъул, Крит чӀинкӀиллъиялъул гьородаса цӀунараб рахъалдасан, Салмонаялъул мицӀиралда цебесан бачине ккана гама. 8ЧӀинкӀиллъиялъул рагӀалдасан лъедон, гӀемераб къоги бихьун, ахирги щвана Ласея шагьаралда аскӀоб бугеб ЛъикӀаб Гавань абулеб бакӀалде. 9Гьедин гӀезегӀан мех индал, ГурхӀиялъул къо абураб жугьутӀазул динияб байрам лъугӀараб заманги букӀун, хадурккун церехун лъедезе хӀинкъи бугеб хӀал лъугьана. 10Павелица абуна:

– Дихъ гӀенекке нуж! ТалихӀ къараб сапар бугин ккола дида гьаб. Гамие ва гьелда тӀад бугеб къайиялъе гуребги, гӀадамазегицин зарал ккеялда хӀинкъи буго.

11Амма нусилбетӀерас Павелил гьел рагӀаби гӀадахъ росичӀо, капитанасдаги гамил бетӀергьанасдаги божана гьев. 12Хаселалъго гьенир чӀезе санагӀалъи бугеб гавань букӀинчӀо гьеб. Гьединлъидал гӀемериселги разилъун, хӀукму гьабуна нахъеги ралъдалъе рахъине ва Крит чӀинкӀиллъиялъул къилбаялъулабги севералъулабги рахъалдасан бакътӀерхьуде балагьараб Финиксалъул гаваналде рорчӀуларищали хӀалбихьизе, цинги хаселги гьениб тӀамизе.


Ралъдада кутакаб гьури бахъуна

13Къилбаялдасахун тӀадагьаб гьури пуйзе байбихьараб мехалъ, гьезда ракӀалде ккана гьанже бугин бищунго санагӀатаб заманилан. Цинги якорьги тӀаде харцӀун, Криталъул рагӀалдасан лъедезе лъугьана нижер гама. 14-15Амма гӀемер заман иналдего, чӀинкӀиллъиялдасахун северияб бакъбаккул рахъалдасан гьалагаб гьури речӀчӀана гамида ва гьебгун къеркьезе къуват гӀечӀелъул, бергьараб гьороца жиндие бокьаралъубе бачун унеб букӀана нижер гама[+]. 16Кавда абулеб цо гьитӀинабго чӀинкӀиллъиялъул гьури гьечӀеб рахъалдасан ана ниж. Гьениб хӀалицаго кӀвана гъанкъиялда хӀинкъи бугеб мехалъ пайда босулеб раса щула гьабизе. Гамида тӀаде босун, гъоркьан рачун квараз бухьана гьеб гамида. 17ТӀадгояб бакӀалда салулъ къачӀого рорчӀилародайилан хьулалъ, нижеца лъадалъе биччана гама лъеда тӀад чӀезабулеб хасаб алат. Гьебмехалъги гьороца цебехун хъамулеб букӀана нижер гама. 18Гьороца гама рахъ-рахъалде кьабезабулеб букӀиндал, нахъисеб къоялъ байбихьана гамида букӀараб къайи ралъдалъе базе[+]. 19Лъабабилеб къоялъин абуни, гамие къваригӀунеб тӀагӀел-алатги рехана гьез жалго лъугьун ралъдалъе. 20Чанго къоялъ нижеда я бакъул гордо бихьичӀо, я цӀваби рихьичӀо. Гьуриги гьалаглъулебго гьалаглъулеб букӀана. Хвасарлъиялдаса хьулго къотӀана нижер. 21Чанго къо бана щивниги кваначӀелдаса нахъе. Гьебмехалъ тӀаде вахъун Павелица абуна:

– ГӀенекке, гӀадамал! Криталдаго чӀайилан абулеб букӀана дица нужеда, добмехалъ нуж дир рагӀухъ гӀенеккун рукӀаралани, гьаб балагьги бачӀинароан, гьадинаб кӀудияб заралги ккелароан. 22Гьанже дица нужеда гьарулеб буго къвакӀун чӀайилан. Нужер щивниги хвезе гьечӀо, амма гама щущан ина. 23Дица жинде иман лъолев ва лагълъи гьабулев Аллагьасул малаик вачӀун, нолъ гьес дида абуна:[+] 24«Мун хӀинкъуге, Павел. Аллагьас рагӀи кьолеб буго мун къайсарасда цеве чӀезе вачинилан ва дуда цадахъ ругезеги дуе бокьараб ккезе бугилан»[+]. 25Гьединлъидал, дир гьудулзаби, нуж къвакӀун чӀа. Дун дирго Аллагьасда божула. Гьес дие илгьам гьабухъе ккезе буго кинабго. 26Цо кинаб бугониги чӀинкӀиллъиялде рехила нилъ карачалабаз[+].

27КъватӀире рахъун анцӀила ункъабилеб сордоялъ Адриатикаялда гьороца добе рехун, гьанибе рехун, кьабелеб букӀана нижер гама. Сордо бащалъулеб гӀужалъ гамихъабазда бичӀчӀана ракъдаде гӀагарлъулел рукӀин. 28Лъадал гъварилъи борцараб мехалъ, кӀикъого метр гурони батичӀо тӀиналде щвезе. Цо заманаялдасан нахъеги борциндал, лъеберго метралде ккун батана. 29Гама кьурабазда тункизе гурилан, ункъо якорь биччана тӀиналде ва сордо хехго рогьагиян гьарделел рукӀана. 30Гьебмехалъ гамихъабаз къасд гьабуна гамидаса лъутизе. Гамил цебесеб рахъалдасан якорь рехизе бокьун бугиланги абун, ралъдалъе раса биччазе лъугьана гьел. 31Амма Павелица нусилбетӀерасдаги рагъухъабаздаги абуна, гьел гамида чӀечӀони, нилъ хвасарлъуларилан. 32Гьебмехалъ рагъухъабаз къотӀун рехана раса гамидехун бухьун букӀарал кварал ва гьеб расаги лъадалъе бортун ана. 33ХъахӀлъи балеб мехалъ, Павелица киназдаго лъазабуна гьанжегӀаги кваназе ккелилан. Гьес абуна:

– Жакъа анцӀила ункъабилеб къо буго нуж кваначӀого чӀун. 34Гьединлъидал дица нужеда гьарулеб буго: цо щиб букӀаниги кванай, нужерго рухӀ хвасарлъиялъе, нужер бутӀруздаса цониги рас бортизе гьечӀебин[+].

35Гьединги абун, цо чед кодобе босана Павелица, цинги киназдаго рагӀун Аллагьасе реццги гьабун, бекунго бекун гьеб квине лъугьана[+]. 36Киналго чӀинкьа-кӀитӀун, аваданлъун лъугьана, кваназе байбихьана. 37(Гамида тӀад вукӀана кинавниги кӀинусиялда лъабкъоялда анцӀила анлъго чи.) 38Кванан рахъараб мехалъ, гьез байбихьана гамида букӀараб ролъги лъадалъе бан, гьеб тӀадагьлъизабизе.


Гама щущан уна

39Рогьараб мехалъги лъачӀо гьезда щиб ракь гьебали батӀа бахъизе: ралъдал цо квачӀалъул рагӀалда бихьулеб букӀана салуца бацараб ракъдаллъи. Гама гьенибе бачине бажаруларищали хал гьабуна. 40Якорал, гамидаса ратӀа гьарун,[†] ралъдалъе риччана. Руль щула гьабун букӀараб кварги къотӀун, гамил цебесеб рахъалда дугъ борхизабуна гьеб сагӀаталъго. Гьури жаниб багъулеб хӀалалъ гьеб дугъги рекъезабун, рагӀалдехун балагьун бачана гама. 41Амма тӀадгояб бакӀалде ккана. Гамил цебесеб рахъ салулъ къана, гьанже чӀахӀиял карачалабаз цоцалъа бахъулеб букӀана гамил нахъисеб рахъ. 42Гьениб рагъухъабаз хӀукму гьабуна туснахъал чӀван лъикӀилан, лъедон ун цонигияв гьезухъа ворчӀизе гурилан хӀинкъун. 43Амма Павелил гӀумру хвасар гьабизе бокьун, нусилбетӀерас гьел чӀвазе риччачӀо. Лъедезе лъалел чагӀи, тӀоцере ралъдалъе кӀанцӀун, ракъдаде рорчӀуларищали хал гьабеян буюрухъ кьуна гьес[+]. 44Цогидазе амру гьабуна хъарщазда ва гамил тӀагӀел-алаталда хурхун жинда цадахъ рагӀалде рахъине хӀаракат бахъейилан. Гьедин киналго ракъдаде рорчӀана.

#### 28 бетӀер


Павелги гьесда цадахъ рукӀаралги Мальтаялде рорчӀула

1Ракъдаде рорчӀидал, нижеда лъана гьеб чӀинкӀиллъиялда цӀар Мальта букӀин. 2Гьеб ракьалъул гӀадамаз гӀемерго лъикӀаб гьоболлъи гьабуна нижее. ЦӀад балеб букӀиндал, квачалелги рукӀана ниж. ГьебсагӀат цӀаялги ракун, хинлъизе цӀадухъе рачана гьез ниж. 3Къвал цӀун босун бачӀун, хьоп-хъарахъ цӀадабе балев вукӀарав Павелил кверда хӀанчӀана цӀадул бухӀиялдаса хӀинкъун къватӀибе шурун бачӀараб борхьица. 4Гьесул квералда далун чӀараб борохь бихьидал, гьел гӀадамаз цоцазда абулеб бугоан гьав чи чӀвадарухъан ватилилан. Бихьуларищила, ралъдалъ гъанкъиялдаса хвасарлъаниги, гьаниб ракъдадаги ритӀухълъи бергьун, гьанже гьев гӀумруялдаса махӀрумлъизехъин вугила. 5ХьвагӀун квергун, цӀадабе бортизабуна Павелица гьеб борохь. КигӀан дагьабниги унтиги лъачӀо гьесда[+].

6Мальтаялъул гӀадамазда ракӀалде ккана гьабсагӀат гьесул квер гьоролин яги гьев хун ракьалде щапун инин. Гьесие щиб кколебали тӀаса бер босичӀого ралагьун чӀун рукӀана гьел лъикӀалан заманаялъ. Амма щибниги лъугьинчӀо гьесие. Гьебмехалъ батӀияб пикру гьабуна гьел гӀадамаз: гьев аллагь вугилан тана гьез[+].

7Гьениб гӀагардаго букӀана гьеб чӀинкӀиллъиялъул сардар[†] Публийил мина-мулк. Гьес ниж жиндихъего рачана ва лъабго къоялъ гьениб лъикӀаб гьоболлъи гьабуна. 8Публийил эмен ватана, бакъул унтиялъги риххалил унтиялъги тату хун, бусаде ккун. Гьесде ваккизе ун, Павелица дугӀа гьабуна ва тӀад квер лъун гьев сахлъизавуна[+]. 9Гьелъул хабар рагӀун, чӀинкӀиллъиялда рукӀарал цогидал унтаралги рачӀана гьесухъе. Гьелги сахлъизаруна Павелица. 10Гьеб чӀинкӀиллъиялъул гӀадамаз цӀакъаб адаб-хӀурмат гьабуна нижер. Гамида рекӀун гьениса нахъе унеб мехалъ нухда босизе къваригӀара-тарабги кьуна гьез нижее.


Павел Мальтаялдаса Рималде уна

11Лъабго моцӀидасан рахана ниж гамиде. Хаселалъго гьениб хутӀараб Искандарияталъулаб гама букӀана гьеб, Диоскуразул – «КӀиго цадахъ гьаруразул» цӀарги лъураб[+]. 12Сиракузиялде щун, гьенибги бана лъабго къо. 13Гьениса рахъун, Сицилиялъул рагӀалдасан лъедон, Региялде щвана. Цо къо гьениб бараб мехалъ, къилбаялъул гьури пуйзе байбихьидал, ралъдалъе бахъана нижер гама ва нахъисеб къоялъ Путеолиялде щвана. 14Гьенир ратарал вацазул гьари къабул гьабун цо анкь гьезда аскӀобги бана.

Гьале ниж Рималде щвана. 15Рималда ругел вацазда нижер хабар рагӀун, гьел данде рачӀана Аппийил Базаралде ва «Лъабго Петер» абулеб бакӀалдеги щвезегӀан. Гьел рихьараб мехалъ мугъзал чӀоло битӀана Павелил, Аллагьасе рецц гьабуна гьес.


Павел Рималде щола

16Рималда Павелие изну кьуна туснахъаздаса ватӀаго чӀезе, амма цо рагъухъан тана гьесда аскӀов хъаравуллъун.

17Лъабго къоялдасан гьес гьенир ругел жугьутӀазул бищунго къадру-къимат бугел гӀадамал данде ракӀарана. РачӀун гьел данделъидал, Павелица гьезда абуна:

– Я, вацал! Нилъер халкъалда яги нилъер умумузул гӀадатазда дандечӀун дица гьабураб кигӀан гьитӀинабниги квешлъи гьечӀониги, Иерусалималда дун туснахъалъув тӀамуна ва Рималдаса хӀакимзабазухъе кьуна. 18Гьез дир ишалъул цӀех-рех гьабуна, амма чӀвазе къотӀизе[†] гӀураб гӀайиб-хатӀа батичӀелъул, нахъе виччазехъин вукӀана[+]. 19ЖугьутӀал гьелда дандечӀедал, дун къайсарасухъе[†] витӀейилан гьаризе ккана дица. Амма дирго халкъалда гӀайиб чӀвазе гуребха!

20Гьединлъидалин дица нужеда гьарараб гьанире данделъеян ва дица бицаралъухъ гӀенеккеян. ХӀакъикъаталдайин абуни, гьал рахсаца дун вухьун вукӀиналъе гӀиллалъун вуго Жив вачӀинилан Исраилил халкъалъул хьул бугев чи.

21Гьез Павелида абуна:

– Дур хӀакъалъулъ нижехъе Ягьудиялдаса[†] цониги кагъатги бачӀинчӀо, гьениса вачӀарав цониги чияс дур рахъалъ квешаб хабарги бачӀинчӀо, квешаб рагӀи жинцагоги абичӀо. 22Амма нижее бокьун буго дур пикруялъухъ гӀенеккизе. Гьеб мазгьабалъул хӀакъалъулъни нижеда рагӀана, киса-кибего халкъ гьелда дандечӀун гаргадулеб бугилан.

23Цинги гьез къотӀи гьабуна цо пуланаб къоялъ гьесухъе рачӀине. ЦӀакъ гӀемерал гӀадамал рачӀана гьеб къоялъ Павелихъ гӀенеккизе. Рогьаралдаса рукӀкӀинегӀан Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъ бицана гьес гьезие. Мусал къануналдасаги[†] Аварагзабазул ТӀухьдуздасаги мисалалги рачун, ГӀисал хӀакъалъулъ бицана[+]. 24Цоял божана гьес бицаралда, цогидал божичӀо.

25– Илагьияб РухӀалъ[†] малъун, Ишая[†] аварагас цӀакъ битӀун абун буго нужер умумузул хӀакъалъулъ, – гьедин байбихьун Павелица гьездехун хитӀаб гьабураб мехалъ цоцалъ дагӀбадана, къацандана гьел ва рахъун къватӀире ана[+].

26Ишая аварагас гьадин абун бугилан бицана Павелица:

– «Гьеб халкъалъухъе ун, гьезда абе дуца: гӀиналда рагӀаниги, нужеда бичӀчӀиларо, бералда бихьаниги, нужеда лъаларо. 27Щайгурелъул гьаб халкъалъул ракӀалги согӀлъун руго, гӀундулги гъугълъун руго, бералги къанщун руго гьез. Гьез гьедин гьабулеб буго беразда канлъи бихьунгутӀизе, гӀундузда рагӀи рагӀунгутӀизе, рекӀелъе щибго босунгутӀизе, дица сахлъизаризе дихъе нахъруссунгутӀизе»[+]. 28Гьединлъидал нужеда лъан букӀа: цогидал халкъазе Аллагьас хвасарлъи битӀун бачӀун буго. Гьеле гьезда рагӀизе буго!

30Жинцаго мухьдахъ ккураб гьеб рокъоб тӀубараб кӀиго лъагӀел бана Павелица. ТӀаде рачӀаралщиналги къабул гьарулаан гьес. 31Лъилниги квекӀен гьечӀого ва расги хӀинкъичӀого бицунеб букӀана гьес Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул хӀакъалъулъги ТӀадегӀанав МасихӀ[†] ГӀисал хӀакъалъулъги[+].

### Румазухъе кагъат

#### Румазухъе кагъат

Румазухъе кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### ЦеберагӀи


Румазухъе Павелил кагъат

Павел чапар гьавуна ГьитӀинаб Азиялъул Тарс шагьаралда нилъер эраялъул I гӀасруялъул авалалда. ЖугьутӀазул диналъул киналго тӀалабал кьуричӀого тӀуразаризе ругьун гьавун вукӀана эбел-инсуца. Динияб лъай босана Иерусалималда цӀалун. ГӀиса МасихӀица жиндирго вагӀза-насихӀат гьабулеб мехалда Павелида гьев лъалев вукӀун ватиларо. ГӀисал муридазул хӀаракатчилъиялдехун тушманлъи лъазабуна гьес, ГӀисал дин тӀибитӀизабиялде данде вагъана. Амма нухда унелъул тохлъукьего гьесда цеве тӀамуна ГӀиса. Гьелдаса нахъе Павел божана Исраилил халкъ ва тӀолабго гӀалам хвасар гьабизе витӀарав ГӀиса МасихӀ вукӀиналда. Павелица Рималъул империялда гӀемерал сапарал гьаруна, киса-кибго гьес тӀибитӀизабулеб букӀана ГӀиса МасихӀил хӀакъалъулъ Рохалил хабар. Павел чапарас гӀемерал шагьаразда гӀуцӀана иман лъуразул жамагӀатал. Император Нероница христианазда дандечӀарал тадбирал гьаризе байбихьараб мехалда, гьев Рималда чӀвана. Гьев чӀаго вугеб мехалда Павел чапарасда нахърилълъарал гӀадамал гӀемер рукӀинчӀо. ЖугьутӀазда гьоркьорги христианазда гьоркьорги гьесул тушбаби цӀикӀкӀун рукӀана гьебмехалъ. Гьедин букӀаниги, Павелица гьабураб динияб малъа-хъваялъ бергьенлъи босана.

БатӀи-батӀиял шагьаразда ругел иман лъуразул жамагӀатазде хъварал руго гьесул гӀемерисел кагътал.

Румазухъе битӀараб гьаб кагъат Павел чапарас хъван батизе ккола Грециялъул Коринф шагьаралда вугеб заманаялда, нилъер эраялъул I гӀасруялъул 50-абилел соназул ахиралда. Кагътил мурад буго живго гьениве вачӀиналде Рималъул (румазул) иман лъуразул агьлу хӀадур гьаби. Кагътида Павелица гӀатӀидго баян гьабулеб буго христиан дин жинда кин бичӀчӀулебали ва иман лъуразда кин хьвадизе тӀадаб бугебали. Гьес хъвалеб буго, «гӀицӀго божи-иманалъухъ балагьун гурони инсан Аллагьас ритӀухъ гьавуларилан». БичӀчӀизабулеб буго тӀолабго гӀалам – Аллагь цо вукӀиналда доб заманаялда божулел рукӀарал жугьутӀалги ва гӀемерал аллагьзабазе лагълъи гьарулел рукӀарал цогидал халкъалги – Аллагьасда цере ритӀухълъизе кколин, гьел киналгоги мунагьалъул кверщаликь ругелъул.

Павелица гьезие насихӀат гьабулеб буго Мусал къануналъул тӀалабал тӀуразариялдалъун гурин Аллагьасдаги инсанасдаги гьоркьоб рекъел лъугьунеб, гьелъие къваригӀунин божи-иманги ва ГӀиса МасихӀиде цолъараб гӀумруги. «ЖугьутӀазулги цогидал халкъазулги хӀакъалъулъ, батӀалъи гьечӀого, абулеб буго гьедин. ЦохӀо БетӀергьан киназулго БетӀергьан ккола», – ян хъван буго гьес.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Гьаб кагъат битӀулеб буго чапарлъун[†] тӀаса вищарав ва Аллагьасдасан рещтӀараб Рохалил хабар лъазабизе тарав Павелица – ГӀиса МасихӀил[†] лагъас.

2Гьеб буго аварагзабазухъе рещтӀарал ТӀухьдузда цебеккунго Аллагьас загьир гьабизе рагӀи кьун букӀараб Рохалил хабар[+]. 3-4Инсан хӀисабалда Давудил[†] наслуялъул васлъун кколев, Илагьияб РухӀалъул[†] рахъалъ босани, кӀудияб къудраталъ хваралъуса вахъинавидал, Аллагьасул вас вукӀин загьирлъарав нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил хӀакъалъулъ хабар буго гьеб[+]. 5Гьесдалъун щвана дие баркат ва гьесие гӀоло киналго халкъазул гӀадамал божи-иманалдалъун Аллагьасе мутӀигӀлъейилан ахӀизе чапарлъи[+]. 6ГӀиса МасихӀил умматлъун лъугьине ахӀаразда гьоркьор руго нужги.

7Нилъер Эмен – Аллагьасул ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркатги саламги лъеги Рималда ругел киналго Аллагьасе рокьулел гӀадамазда, иман лъуразул агьлулъун лъугьине Аллагьас тӀаса рищаразда![+]


Павел чапарасе Рималде ине бокьун буго

8Бищунго цебе – тӀолабго дуниялалда нужер божи-иманалъул цӀар тӀибитӀун бугелъул, ГӀиса МасихӀги рехсон, дирго Аллагьасе рецц гьабула дица[+]. 9-10Жиндир Васасул хӀакъалъулъ Рохалил хабар тӀибитӀизабун, ракӀ-ракӀалъго дица хъулухъ гьабулеб бугев Аллагьасда лъала: щибаб дир дугӀадулъ кидаго ва нахъаса къотӀичӀого[†] рехсола нуж. Дица Аллагьасда гьарула, гьесие бокьани, гьанжегӀаги нужехъе вачӀине рес ккагиян[+][+].

11Дир гъира буго нуж рихьизе. Бокьун буго цо илагьияб хазина нужее бикьизе – нуж къвакӀун чӀезе, 12нижерги нужерги божи-иманалъ нилъер ракӀбатизабизе. 13Цогидал халкъазухъе араб мехалъ гӀадин, гьениб нужер гъотӀодасаги пихъ бетӀизе гӀоло, нужехъе вачӀине чанго нухалъ дица къасд гьабураблъиги нужеда лъачӀого хутӀизе бокьун гьечӀо, вацал, дие. Амма гьанжелъизегӀан дие квалквал ккана[+].

14Дун налъулавлъун ккун вуго адаб бугелги гьечӀелги халкъазул, лъай бугелги жагьилалги халкъазул[+]. 15Гьединлъидалин нужеда, ай Рималда ругезда, гьоркьоб Рохалил хабар тӀибитӀизабизе дие цӀакъ бокьун бугеб.


Кагътил аслияб пикру

16Дун тӀубанго божула Рохалил хабаралда. Киналго иман лъуралал – цин жугьутӀал, цинги цогидал халкъал – хвасарлъизарулеб илагьияб къудрат буго гьеб[+]. 17Гьелъ загьир гьабула, гӀицӀго божи-иманалъухъ балагьун гурони, инсан Аллагьас ритӀухъ гьавуларевлъи. ТӀухьдузда хъван бугелъул: «РитӀухъав инсан жиндирго божи-иманалдалъун чӀаго хутӀила»[+].


Аллагьасда цере киналго гӀадамазул мунагьал

18Зобалаздасан Аллагьасул ццин рещтӀунеб буго жидер квешал ишаздалъун хӀакъабщинаб чӀинтӀизабулел гӀадамазул щибаб квешлъиялдеги пасалъиялдеги[+]. 19Жив вукӀин гьес загьир гьабун, гьезухъе щун бугелъулха Аллагь лъаялъул гӀелму[+]. 20Аллагь вихьунгутӀиялъул хӀикмат дуниял бижаралдаса нахъего якъинго загьирлъана, кинабго загьирлъана гьес бижанщиналдалъун. Гьеб хӀикмат ккола гьесул абадияб къудратги БетӀергьан вукӀинги. Гьединлъидал гьездаса гӀайиб кибе инеб? 21Аллагь вукӀин лъаниги, гьесие цӀар-рецц гьабичӀо гьез. Гьезул гьодорал пикраби гӀадада ана, гӀакълу гьечӀолъиялъ гьезул ракӀалги бецлъизаруна[+]. 22Жал гӀакъилал ругилан чӀаниги, гӀабдалзаби ратана гьел[+]. 23Хвел гьечӀев Аллагьасе гьабичӀого, гьез гӀибадат гьабуна холел-унел гӀадамазул, хӀанчӀазул, ункъхӀатӀилал хӀайваназул ва ракьалдасан шурулел жалазул суратазе[+]. 24Гьеб сабаблъун Аллагьас гьел кьуна жидерго рекӀелъ рижарал хъубал къасдазул кверщаликье, – гьединлъидалин жидерго чурхдуздалъун гьез цоцазе хъублъи гьабулеб бугеб. 25Аллагьасул хӀакъаб рагӀи гьез гьерсихъ хисана. Кинабго жинца бижарасе гьабичӀого (Абадияб рецц гьесие, амин!), гьес бижаралъе гьабуна тӀагӀатги гӀибадатги. 26Гьеб сабаблъун Аллагьас гьел кьуна инжитал къасдазул кверщаликье. Гьезул гьениб руччабазгицин, чӀужугӀаданалъе тӀабигӀиябги хисун, хӀалтӀизабулеб буго тӀабигӀияб гуребаб[+]. 27Гьединго бихьиналги, руччабазулгун бусен цолъиги рехун тун, жалго жидедего хӀасрат бергьун лъугьунел руго. Бихьинчияс бихьинчиясдехун хъублъи гьабун, гьез жидедаго тӀаде цӀалеб буго гьеб къосин сабаблъун жалго мустахӀикълъараб тамихӀ[+]. 28Аллагь лъаялъул гӀелму гӀадахъ босизе бокьичӀелъул, гьес гьел кьуна пасалъиялъул кверщаликье, – гьабизего бегьулареб жо гьез гьабизе. 29Кина-щинабго пасалъиялъулги, квешлъиялъулги, хъантӀиялъулги, ццидалги цӀун руго гьел. ЖахӀда-хӀусудги, чӀвай-хъвейги, дагӀба-къецги, хӀилла-рекӀкӀги, инжитлъиги цӀикӀкӀун буго. 30Гьез мацӀ гьабула, нахъасан гаргадула, Аллагьги гьезда рихун вуго. Гьел чанкӀкӀунги руго, чӀухӀунги руго. Жалго жидецаго реццизе ва квешлъи ургъизе махщелги буго гьезул, эбел-инсухъги гьел гӀенеккуларо. 31Гьезда намус гьечӀо, рекӀелъ гурхӀел гьечӀо, рахӀмуги гьечӀо[+]. 32Гьедин хьвадарав чи чӀвазе кколилан Аллагьасул амру букӀин лъаниги, жидецаго квешлъи гьабураб гӀечӀого, гьеб гьабулел цогидалги реццула гьез[+].

#### 2 бетӀер


Аллагьас суд гьабила

1Ле, чияда гӀайиб чӀвалев чи, щив мун ватаниги, дуда тӀаса гӀайиб кибего унаро. Цогидазда гӀайиб чӀвалеб бугони, дудаго гӀайиб чӀвалев чи ккола мун. Цогидазда гӀайиб чӀвалаго, дуцагоги гьабулеб бугелъул гьебго жо[+]. 2Нилъеда лъала гьедин хьвадулел гӀадамазе Аллагьасул тамихӀ ритӀухъаб букӀин. 3Ле, цогидазда гӀайибги чӀван, гьебго жо дуцаго гьабулев чи, дуда ракӀалде кколищ Аллагьасул тамихӀалдаса ворчӀилилан? 4Аллагь цӀоб гӀатӀидав, гурхӀел-рахӀму бугев ва сабруяв вукӀиналъищ дур рекӀелъе хӀинкъи лъугьунеб гьечӀеб? Аллагьасул цӀобалъ мун тавбуялде гьесизавулев вукӀин лъаларищ дуда[+]?

5Амма дур чанкӀкӀиялъги ракӀбицалъиялъги дулъго цӀикӀкӀинабулеб буго Аллагьасул ццин бахъин. Гьеб дуда лъала Аллагьасул ритӀухъаб тамихӀги ццин бахъинги загьирлъулеб къоялъ[+]. 6Щивав чиясул ишазда рекъон гьабила[†] Аллагьас хӀукму[+]. 7ЛъикӀлъи гьабиялда тӀадчӀеялдалъун лъикӀаб цӀарги, шапакъатги, хвелгьечӀолъиги тӀалаб гьабурасе гьес абадияб гӀумру насиб гьабила. 8Жидеего пайдаялъе хӀалтӀулезде ва, хӀакъабщиналъухъ гӀенеккичӀого, квешабщиналъухъ гӀенеккаразде Аллагьасул ццин гьалаглъила. 9ЖугьутӀаздаса байбихьун цогидал халкъазде щвезегӀан гӀадамазда гьоркьоса квешлъи гьабунщинасе – гӀазабги гӀакъубаги![+] 10ЖугьутӀаздаса байбихьун цогидал халкъазде щвезегӀан гӀадамазда гьоркьоса лъикӀлъи гьабунщинасе – цӀарги, реццги, саламалъиги![+] 11Аллагьасул цӀадираби ритӀухъал ругелъулха![+]

12Мусал Къанун[†] лъалелдего мунагь гьабурасе тамихӀ гьабула Къануналде[†] балагьичӀого, Къанун лъан хадуб мунагь гьабурасе тамихӀ гьабула Къануналде балагьун[+]. 13Къанун цӀалулеб рагӀараб гӀоларо, гьелда рекъон хьвадизеги ккола – Аллагьас ритӀухъавлъун рикӀкӀине[+]. 14Къанунго лъаларел гӀадамаз, Къанун лъачӀониги, жидерго гӀакълу нахъгӀунтӀун тӀуразарула Къануналъул амруял. 15Къануналда бугебаб жидер рекӀелъ хъван бугеблъи бихьизабула гьезул намусалъ: гьезулъ рижула цо-цо мехалда жидедаго гӀайиб чӀвалел, цо-цо мехалда жалго ритӀухъ гьарулел пикраби. 16Дица тӀибитӀизабулеб бугеб Рохалил хабаралда рекъон, МасихӀ[†] ГӀисадалъун Аллагьас суд гьабулеб къоялъ къватӀир чӀвазарила киназулго балъгоял къасдал.


Аллагьасда цере жугьутӀазул мунагьал

17Мун жугьутӀав вугилан рикӀкӀуна дуца, Къануналъ мун хвасар гьавилилан ракӀчӀун вукӀуна, Аллагь нижехъан вугилан веццардула,[+] 18дуда лъала гьесул амруял кинал ругелали, Къануналдалъун битӀараб нух тӀаса бищизеги ругьунлъана мун. 19Дур ракӀчӀун буго бецал чагӀи дуца хадур цӀалел ругин, бецӀлъуда ругезе канлъиги кьолеб бугин,[+] 20гӀакълу гьечӀел кантӀизарулелги ругин. Дуда лъикӀго лъалин кинабго гӀелмуги хӀакъабщинабги жиндилъ камиллъараб Къанун. 21Дуца цогидазда малъула – дудаго щайха малъулареб? ЦӀогьодугейилан малъула – мунго щайха цӀогьодулев[+]? 22ХъахӀбалъи гьабугейилан абула – дуцаго щайха хъахӀбалъи гьабулеб? Гьересиаллагьзаби дуда рихарал руго – гьел жанир ругел храмал щайха дуца талавур гьарулел[+]? 23Дуе Къанун рещтӀун бугилан веццарула мун, амма дуца гьеб Къанун хвезабула ва гьелдалъун Аллагь хӀакъир гьавула. 24ТӀухьдузда хъван бугелъул: «Нуж сабаблъун мажусияз Аллагь какулев вуго».

25Сунат гьабиялъул дуе пайда буго, Къануналъ малъухъе мун хьвадулев вугони. Дуца Къанун хвезабулеб бугони, сунатго гьабичӀев гӀадинав чи гурищ мун кколев[+]? 26Цогидал халкъазул чи Къануналъ малъухъе хьвадулев вугони, сунат гьабурав чи гӀадин къабул гьавуларищ Аллагьас гьевги[+]? 27Чорхол лага къотӀун сунат гьабичӀониги, Къануналда рекъон хьвадулел цогидал халкъазул гӀадамаз гӀайиб чӀвала дуда, хъвараб Къанунги рещтӀарав, сунатги гьабурав, амма Къануналда рекъон хьвадуларев чи вугилан[+]. 28Чорхол лага къотӀун сунат гьабуравщинав ва тӀасан вихьизе жугьутӀавилан кколевщинав чи жугьутӀав гуро[+]. 29Унго-унгояв жугьутӀав ккола жаниса жив жугьутӀавлъунги вугев ва жиндир рекӀелъ, Къануналъул хӀарпаздалъун гуреб, Илагьияб РухӀалдалъун[†] сунатги гьабурав чи. Гьединав чиясе рецц, гӀадамаздасан гуреб, Аллагьасдасан букӀуна[+].

#### 3 бетӀер

1Гьедин батани, жугьутӀал цогидал халкъазул гӀадамаздаса сундалъунха тӀокӀал ругел? Сунат гьабиялъул пайда бугебищ[+]? 2Бугебха, бугизеги батӀи-батӀияб пайда буго! ТӀоцебесеб – Аллагьас жиндирго рагӀул божилъи жугьутӀазде гьабуна[+]. 3Гьезул цо-цояз гьеб божилъи хвезабуни? Гьезул божуда рекӀкӀ сабаблъун, Аллагьас жиндирго рагӀи хвезабулебищ[+]? 4Киданиги гьабуларо! Аллагьас киданиги хвезабуларо жиндирго рагӀи, хӀатта киналго гӀадамал гьерсихъабилъун лъугьанигицин. ТӀухьдузда хъван буго: «Щиб Дуца абуниги, гьеб хӀакъаб букӀина, Дуде гӀайиб гӀунтӀизабурасдасаги Мун бергьина».

5Нилъер квешал ишаз Аллагьасул ритӀухълъи якъинго загьир гьабулеб бугони, гьелда щибиланха абилеб? Нилъее тамихӀ ритӀухъго гьабулеб гьечӀин Аллагьасиланищ абилеб? (Дица гьеб гьикъулеб буго инсанасулаб гӀакълуялда нахъвилълъун.) 6Гьедин абизе бегьуларо! Гьедин бугони, Аллагьас гӀаламалъего суд кин гьабилеб?[†]

7Дир квешал ишаз Аллагьасул хӀакъикъат жеги цӀикӀкӀун загьир гьабулеб бугони, гьелдалъун Аллагьасе реццги жеги цӀикӀкӀунеб бугони? Гьеб сабаблъун мунагьалъукье кканилан Аллагьас дие тамихӀ гьабизе бегьилищ[+]? 8«Гьедин батани, рачӀаха квешлъи гьабизе, цинги гьеб лъикӀлъиялде сверизе!» – ян абизе бегьилищ? (Цо-цо дун какизе бокьарал гӀадамаз хӀакъикъаталдаги абула дица гьедин гьабизе малъулеб бугилан. Гьезие насиблъила мустахӀикъаб тамихӀ!)[+]


Аллагьасда цере тӀолабго гӀаламалъул мунагьал

9Нижее, жугьутӀазе, тӀокӀлъи гьечӀебищха? ГьечӀо! Дица бичӀчӀизабунагури, жугьутӀалги цогидал халкъалги – киналго мунагьалъул кверщаликь ругилан[+]. 10ТӀухьдузда хъван буго:

«Цониги муъминчи гьечӀо,

цохӀониги гьечӀо.

11Цониги бичӀчӀулев чиги гьечӀо,

лъицаниги Аллагь валагьулев гьечӀо.

12Киназго Аллагьасде мугъ рехун буго,

киналго квешлъун руго.

ЛъикӀлъи гьабулев чиго гьечӀо,

цохӀониги гьечӀо.

13Рагьараб хобалда релълъуна гьезул мукъулукъ,

гьезул мацӀалтӀаги гьереси буго.

Борхьил загьру буго гьезул кӀутӀбузда.

14Ццидалги хьандеялъулги цӀун буго гьезул кӀал.

15Би гӀодобе тӀезе гӀедегӀула гьезул бохдул,

16Гьел щванщиналъуб чӀунтиги чӀунтелалги руго.

17Ракълил нух лъаларо гьезда[+].

18Аллагьасукьа хӀинкъизе бокьулеб гьечӀо гьезие».

19Кинабго Къануналъ[†] абулеб бугебщинаб Къануналда рекъон хьвадулезе бихьизабураб букӀин лъала нилъеда, – гьединлъидал жинда гӀайиб гьечӀилан лъицаниги кӀал ричӀизе бакӀ гьечӀо, Аллагьасда цебе тӀолабго гӀаламалда гӀайиб чӀвалеб буго гьелъ. 20Къануналъ малъухъе хьвадунилан цониги чи Аллагьас ритӀухъавлъун рикӀкӀунаро. Нилъер мунагь щиб жояли бихьизаби гурони, цоги щибха гьелдаса бугеб[+]?


МасихӀиде божи-иман – хвасарлъиялде нух

21Амма гьанже нилъее рагьана гьеб, Къануналъухъго балагьичӀого, Аллагьасда цере ритӀухълъулеб нух. Къануналъги аварагзабазги цебеккунго бицун букӀараб нухин гьеб[+]. 22ГӀиса МасихӀиде[†] иман лъеялдалъун Аллагьас насиблъизабураб ритӀухълъи ккола гьеб. Щивниги ватӀа гьавичӀого, кинавго иман лъурав чиясе загьирлъана гьеб нух. 23Киналго мунагьалъукье ккун рукӀана, киналго махӀрумлъун рукӀана Аллагьасдасан рещтӀараб Нуралдаса[+]. 24Цинги, Гьесул баркат лъун, чӀобого щвана нилъее Аллагьасда цере ритӀухълъи. МасихӀ ГӀисадалъун рецӀел щведалин гьел ритӀухълъарал[+]. 25Аллагьас гьев къурбанлъун гьавуна, гӀадамазул мунагьал гьесул биялдалъун ва гьесде иман лъеялдалъун чуризе. Цебе, жинца гьел хӀехьон рукӀараб заманалда, гьез гьарурал мунагьазда тӀасаги лъугьун, жиндирго ритӀухълъи загьир гьабуна Аллагьас[+]. 26Живго ритӀухъав вукӀин ва ГӀисаде иман лъурал гӀадамал жинца ритӀухъ гьарулеллъиги бихьизабуна гьес гьанже. Гьеле гьедин загьир гьабуна Аллагьас живго ритӀухъав вукӀин.

27Сундасаха гьанже нилъ чӀухӀизе бегьулел? Сундасаниги чӀухӀизе бегьуларо. ЧӀухӀизе жо щибха нилъер бугеб? ЛъикӀал ишалищ? Гуро, – нилъерго божи-иман![+] 28Мусал Къанун[†] цӀуниялдалъун ритӀухълъичӀониги, божи-иманалдалъун инсан ритӀухълъулевлъи чӀезабулеб буго нижеца[+]. 29Аллагь гӀицӀго жугьутӀазул Аллагьищ? Цогидал халкъазулги Аллагь гурищ гьев? У, цогидал халкъазулги Аллагь вуго гьев[+]. 30Аллагь цо вуго, сунат гьабуравги божи-иманалдалъун ритӀухълъизавулев, сунат гьабичӀевги – гьединго божи-иманалдалъун ритӀухълъизавулев[+]. 31Божи-иманалъе гӀоло Мусал Къанун нахъчӀвалебищха нилъеца бугеб? ГьечӀо! Къанун гучлъизабулеб буго нилъеца[+].

#### 4 бетӀер


Ибрагьимил гӀумруялдаса мисал

1Нилъер зурияталъул эмен Ибрагьимил[†] хӀакъалъулъ щибилан нилъеца абилеб? Щиб гьесие загьирлъараб? 2Ибрагьим жиндирго лъикӀал ишаздалъун ритӀухълъаравани, Аллагьасда цеве гурев, гӀадамазда цеве чӀухӀизе бегьилаан гьев. 3ТӀухьдузда щиб хъван бугеб? «Ибрагьим Аллагьасда божана, гьединлъидал гьес гьевги жиндие ритӀухъав чилъун рикӀкӀана»[+].

4Сайигъат гуро хӀалтӀухъанасе кьолеб мухь – гьесие кколеб харж буго. 5Амма инсанас, жиндирго ишазда гуреб, мунагьазул цӀуралги ритӀухъаллъун гьарулев Аллагьасде лъураб иманалда мугъчӀвалеб бугони, гьесул божи-иман сабаблъун, Аллагьас гьев рикӀкӀуна жиндие ритӀухъав чилъун[+]. 6Ишазухъ балагьичӀого, ритӀухъал чагӀилъун рикӀкӀаразде Аллагьасул баркат рещтӀиналъул бицунаго, гьебго жо абулеб буго Давудицаги:[†]

7«Гьардарал гурищ жидер мунагьги чурарал хӀакъалда тӀасаги лъугьарал чагӀи. 8Гьардарав гурищ жиндир мунагь БетӀергьанас бахчарав чи»[+].

9ГӀицӀго сунат гьабуразейищха гьеб баркат щолеб, сунат гьабичӀезе щоларебищ? Дица бицана Ибрагьимил божи-иман сабаблъун рикӀкӀанин Аллагьас гьев жиндие ритӀухъав чилъун[+]. 10Кида гьеб букӀараб – гьес сунат гьабилелдейищ,[†] гьабун хадубищ? Сунат гьабун хадуб гуреб, сунат гьабилелдего букӀана гьеб. 11Сунат гьабилелдего, божи-иманалъухъ балагьун, гьев ритӀухъ гьавуна Аллагьас. РитӀухъав вукӀиналъул мугьру гӀадинаб гӀаламатлъун лъугьана цинги Ибрагьимил сунат. Иман лъуразда гьоркьоса киналго сунат гьабичӀезулги эменлъун лъугьана Ибрагьим, божи-иманалъухъ балагьун Аллагьас гьел ритӀухълъизаридал[+]. 12Гьединго сунат гьабуразулги эмен вуго Ибрагьим. Сунат гьабурал рукӀин гуребги, гьел Ибрагьимил нухдасан ана, сунат гьабилелдего гьесулъ букӀараб божи-иман гьезулъги букӀиндал.

13Къанун[†] цӀуниялдалъун гуреб, божи-иманалдалъун Ибрагьим ритӀухълъизавидал, гьаб дуниял нужее насиблъизабилин рагӀи кьун букӀана Аллагьас Ибрагьимиеги гьесул наслуялъеги[+]. 14ГӀицӀго Къануналъ малъухъе хьвадулезе гьеб рагӀи кьун букӀарабани, божи-иманалъул щибго пайда букӀинароан, кьураб рагӀиги гӀадада ккелаан,[+] 15Къануналъ Аллагьасул ццин бахъинабулелъул, Къанун гьечӀеб бакӀалда такъсирги букӀунаро[+].

16Гьединлъидал гьеб рагӀи кьеялъе сабаблъун божи-иман лъугьана ва гьел мустахӀикълъичӀеб сайигъатлъун букӀана. Гьедин кьураб рагӀи хвезабиларилан къотӀиги[†] гьабуна Аллагьас Ибрагьимил наслуялъе: Къануналъ малъухъе хьвадулезе ва Ибрагьимил божи-иманалъул нух ккуразе. Нилъер киназулго эмен вуго гьев[+]. 17ТӀухьдузда хъван бугелъул: «Дица мун гӀемерал халкъазул эменлъун гьавила». Гьес иман лъурав Аллагьасда цеве нилъер эмен вуго Ибрагьим. Хварал чӀаголъизарулев, гьечӀелъуса щибгоги букӀинабулев Аллагьин гьев![+]

18Хьул къотӀараб мехалъги хьул лъун божана Ибрагьим Аллагьасда. Гьединлъидал гӀемерал халкъазул эменлъун лъугьана гьев: «Дур наслуялъул гӀадамал цӀвабигӀан гӀемер рукӀина», – ян ТӀухьдузда хъварабги ритӀухълъун[+]. 19Нусго соналде вахунев вугев жиндир чорхол чӀаголъи хун букӀиналъул ва лъимер ургьиб хулулареб херлъиялде ян Сарат[†] йикӀиналъул пикру гьабичӀого, божи-иман загӀиплъизе биччачӀо гьес[+]. 20Аллагьас кьураб рагӀи холилан ракӀалдецин ккечӀого, божи-иманалъулъ щулалъана ва Аллагьасе рецц гьабуна. 21Кьураб рагӀи тӀубазабизе къуват Аллагьасул букӀиналда щибго щаклъи гьечӀого божана. 22Гьеле гьединлъидал Аллагьас «гьевги жиндие ритӀухъав чилъун рикӀкӀана»[+].

23ГӀицӀго гьесул хӀакъалъулъ гуро хъван ругел «ритӀухъав чилъун рикӀкӀана» абурал гьел рагӀаби. 24Аллагьас ритӀухъал чагӀилъун рикӀкӀине ругел ва ТӀадегӀанав ГӀиса хваралъуса вахъинавурав Аллагьасда божулел нилъер хӀакъалъулъгийин[+]. 25Нилъер мунагьал чуриялъе гӀоло хвалде ана ГӀиса ва нилъ ритӀухълъизариялъе гӀоло Аллагьас чӀаголъизеги гьавуна[+].

#### 5 бетӀер


Божи-иманалдалъун ритӀухълъизаруна нилъ

1Божи-иманалдалъун ритӀухълъизарун ругелъул, нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидалъун[†] Аллагьгунги рекъана нилъ[+]. 2Гьесдалъун кӀвана нилъеда божи-иман сабаблъун гьанже нилъее бугеб баркаталъе мустахӀикълъизе. Аллагьасул къудраталъулъ нилъееги гӀахьаллъи щвелилан бугеб хьулалдаса рохун руго нилъ[+]. 3Гьелдаса гуребги, гӀазаб-гӀакъубаялдасаги рохун руго, гӀазаб-гӀакъубаялъ сабру кьолеблъиги лъан[+]. 4Сабруялъ рачуна къо хӀехьеялде, къо хӀехьеялъ рачуна хьул лъеялде, 5хьул гӀадада кколаро – нилъеде рещтӀинабураб Илагьияб РухӀалдалъун[†] Аллагьас нилъер рекӀелъе рокьи чвахизабулеб бугелъул[+].

6Жеги нилъ загӀипго рукӀаго, Аллагьас болжал цӀараб заманалда, МасихӀ хвана мунапикъзабазул мунагьал сабаблъун. 7Муъминчиясе гӀолоцин хвалде чи инадай? ЛъикӀав инсанасе гӀоло холев чи вукӀинеги бегьула. 8Амма Аллагьас бихьизабуна гьесие нилъ рокьулеллъи: мунагьазул цӀун нилъ ругеб мехалда, нилъее гӀоло хвана МасихӀ[+].

9Гьесул би гӀодобе тӀедалин нилъ гьанже ритӀухълъарал. Аллагьасул ццидадасаги кигӀан цӀикӀкӀунха гьес нилъ хвасарлъизарилел![+] 10Аллагьасул тушбабилъун нилъ рукӀараб заманалда, гьесул Вас хвей сабаблъун, рекъел ккана гьесдаги нилъедаги гьоркьоб. Рекъел ккун хадуб кигӀан цӀикӀкӀунха нилъ хвасарлъилел гьев чӀаголъи сабаблъун[+]. 11ТӀадежоялъеги нилъ ракълиде рачарав нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидалъун Аллагьас тӀуразарурал ишаздаса рохунги руго нилъ.


Адамги МасихӀги

12Гьаб дуниялалде мунагь цо инсан сабаблъун бачӀана, мунагь сабаблъун хвелги бачӀана. Киназго мунагь гьабидал, хвелги киназдего бачӀана[+]. 13Мусал Къанун[†] рещтӀиналдего букӀана дуниялалда мунагь. Амма Къанун[†] гьечӀеб бакӀалда мунагь мунагьлъун рикӀкӀунаро[+]. 14Адамидаса[†] бахъараб Мусаде[†] щвезегӀан киналго хвалил квачӀикь рукӀана, Адамица гӀадинаб мунагь гьабичӀелгицин. Нахъа вачӀине вугесул сипат-суратлъун вукӀана Адам[+].

15Аллагьасул баркат мунагьалде данде кквезе бегьуларо. Цо инсанасул мунагь сабаблъун гӀемерал гӀадамал хвана. КигӀан гӀемерав чиясеха баркат щвараб цо инсан, ай ГӀиса МасихӀ сабаблъун[+]. 16Цо инсанас гьабураб мунагь Аллагьасул баркаталде данде кквезе бегьуларо. ЦохӀо мунагьалдаса хадуб судги гьабуна, тамихӀги гьабуна. Амма гӀемерал мунагьазда хадуб, тӀубанго ритӀухълъизарун, баркатги рещтӀана. 17Цо инсанас гьабураб цохӀо мунагь сабаблъун хвалие ханлъи щвараб батани, цо инсан, ай ГӀиса МасихӀ сабаблъун кигӀан гӀемерал гӀадамазеха парччахӀлъи щвезе бугеб! Гьарзаго Аллагьасул баркатги щварал ва чӀорого ритӀухълъизеги гьарурал гьел гӀадамазе чӀаголъи насиблъила[+].

18ХӀакъикъаталдаги, цо инсанасул мунагь сабаблъун, гӀемерал гӀадамазе суд гьабуна. Гьединго, цо инсанасул лъикӀаб иш сабаблъун, киналго гӀадамал ритӀухълъана ва гьезие чӀаголъиги щвана[+]. 19Аллагьасухъ гӀенеккичӀев цо инсан сабаблъун гӀемерал гӀадамал мунагьалъукье ккарал гӀадин, Аллагьасухъ гӀенеккарав цо инсан сабаблъун гӀемерал гӀадамал ритӀухълъизарила[+]. 20Къанун рещтӀана такъсир цӀикӀкӀине. Амма мунагь цӀикӀкӀараб бакӀалда гӀемерго цӀикӀкӀана Аллагьасул баркатги[+]. 21Инсан хвезавулеб мунагьалъ ханлъи гьабулеб букӀараб гӀадин, гьанже Аллагьасул баркаталъги ханлъи гьабила,[†] нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидалъун нилъ ритӀухълъизе ва абадияб гӀумруги насиблъизе[+].

#### 6 бетӀер


Мунагьалъе хвеялъул магӀна щиб?

1Цоги щиб дица абилеб? Аллагьасул баркат цӀикӀкӀине бокьани, церего гӀадин мунагьал гьаризе кколинищ? 2Кколаро! Мунагьалъе хвана нилъ! Гьанжеги мунагьал гьаризе бегьилищ нилъеца[+]? 3Яги нужеда кӀочонищ тараб ГӀиса МасихӀгун[†] цолъизе нилъ лъадаца чурараб заман? Гьеле гьедин нилъги лъадаца чуридал, гьесул хвел нилъееги гӀахьалаблъун лъугьана. 4Лъадаца чурун хвел гӀахьалаблъун гьабидал, гьесда цадахъ хабалъги рукъана нилъ. Инсул кӀудияб къудраталдалъун хваралъуса вахъинавурав МасихӀида релълъун, гьанже нилъедаги кӀола цӀияб гӀумру гьабизе[+].

5Гьедин МасихӀил хвелалдалъун нилъ гьевгун цолъун ругони, гьайгьай, чӀаголъизариялдалъунги цолъила нилъ гьевгун[+]. 6Нилъеда лъала цеве нилъелъ вукӀарав инсан гьесда цадахъ хъанчида ван хваравлъи – нилъелъ бугеб мунагьалъул къуват лъугӀизе ва мунагьалъул лагъзаллъун нилъ хутӀунгутӀизе[+]. 7Хварав чиясда тӀад мунагьалъ ханлъи гьабуларелъулха![+]

8Нилъ божула, МасихӀида цадахъ хведал, гьесда цадахъ чӀаголъизе рукӀиналдаги[+]. 9Нилъеда лъала хваралъуса вахъинавурав МасихӀ тӀокӀав хвезе гьечӀевлъи. Хвалил кверщел хутӀичӀо гьесда тӀад[+]. 10Гьев цо нухалда хвана, мунагьалъе хвана гьев. Гьанже гьев чӀаго вуго, Аллагьасда цеве чӀаго вуго[+]. 11Гьедин нужецаги нужго рикӀкӀе, МасихӀиде цолъун, мунагьалъе хвараллъун, Аллагьасда цере чӀагояллъун.

12Гьединлъидал хвалил кверщаликь бугеб нужер чорхолъ мунагьалъ ханлъи гьабизе биччаге. 13Нужер чорхол лугби мунагьалъул кверщаликье ккезе риччаге, квешлъи гьабизе квалквадулеб ярагълъун ккезе риччаге гьел. Хвел тӀаса инабун чӀаголъиялде рачарал Аллагьасда кодоре кье нужго ва ритӀухълъиялъе квалквадулеб ярагълъун нужер чорхол лугбиги кье[+]. 14Мунагьалъ нужеда тӀад кверщел гьабизе бегьуларо, щайгурелъул Къануналъул[†] кверщаликь гурел, Аллагьасул баркаталъул кверщаликь ругелъул нуж.


РитӀухълъиялъул лагъзаллъун лъугьана нуж

15Щибха гьанже гьабизе кколеб? Къануналъул кверщаликь гьечӀого, Аллагьасул баркаталъул кверщаликь ругелъул, мунагьалищ гьарилел? Гьариларо! 16Цо лъиениги мутӀигӀлъун, гьесие лагълъи гьабулеб бугони, хӀакъикъаталдаги нуж гьесул лагъзаллъун лъугьунеллъи лъаларищ нужеда? Нужее буго кӀиго нух: хвалде рачунеб мунагьалъе мутӀигӀлъи яги жиб сабаблъун Аллагьас инсан ритӀухълъизавулеб мутӀигӀлъи[+]. 17Кидаялиго нуж мунагьалъул лагъзаллъун рукӀарал ратаниги, Аллагьасе рецц, нужеца ракӀ-ракӀалъ къабул гьабуна дица малъарабщинаб. 18Нуж мунагьалдаса тархъанлъана ва ритӀухълъиялъул лагъзаллъун лъугьана[+].

19Нужер напс жеги загӀипго бугелъул, нужеда гьеб дица гӀадатияб мацӀалда бицунеб буго. Нужер чорхол лугбуз хъублъиялъе, квешлъи-пасалъиялъе лагълъи гьабулеб букӀараб гӀадин, гьанже гьел тӀаме нуж рацӀцӀалъизарулев Аллагьасе лагълъи гьабизе. 20Мунагьалъул лагъзаллъун ругеб заманалда рацӀцӀалъиялъул кверщаликьа рорчӀун рукӀана нуж. 21Гьанже нужго намуслъулел дол ишаздаса щиб пайда ккараб нужее доб мехалда? Хвалдейин додинал ишаз рачунел! 22Амма гьанже мунагьалдаса тархъанлъараб ва Аллагьасул лагъзаллъун лъугьараб мехалда нужее ккараб пайдаялъ хӀалалаб-бацӀцӀадаб гӀумруялде рачуна. Ва ахиралда абадияб гӀумруялдеги рачуна![+] 23Хвел буго мунагьалъухъ кьолеб мухь, амма абадияб гӀумру буго нилъер ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀисаде цолъарал нилъее Аллагьасул сайигъат[+].

#### 7 бетӀер


Къануналъе хвеялъул магӀна щиб?

1Дица бицунеб бугеб жо нужеда бичӀчӀила, вацал, Къанун[†] щибали нужеда лъалелъул. Инсан чӀаго вугебгӀан заманалда гурони, Къануналъ гьесда тӀад кверщел гьабуларо. 2Масала, Къануналъ лъади жиндирго росасдехун юхьун йикӀуна гьев чӀаго вугебгӀан заманалда. Гьев хваравго, гьей эркенлъула ригьнал рахъалъ Къануналъул рихьизарияздаса[+]. 3Рос чӀаго вукӀаго гьей цогидасда цадахъ йигони, зина[†] гьабулеб бугин гьелъилан абула. Амма рос хведал гьей эркенлъула Къануналъул кверщелалдаса. Цогидасе аниги, зина гьабулеб бугин гьелъилан абуларо[+].

4Гьединго нужги хвана, вацал, гьеб Къануналъе, – МасихӀил[†] чорхол лагалъун лъугьун, нуж цогидасухъе, ай хваралъуса вахъинавурасухъе, ине, цинги лъикӀал ишаздалъун Аллагьасе хъулухъ гьабизе[+]. 5Мунагьаб напсалъ нилъеда тӀад кверщел гьабулеб букӀараб заманалда, Къануналъ квешал къасдазул къуват цӀикӀкӀинабулаан нилъер чурхдузулъ, нилъер ишаздалъун хвалие хъулухъги гьабулаан. 6Амма кидаялиго нилъ асирлъуда чӀезарун рукӀараб мунагьалъе гьанже нилъ хун ругелъул, Къануналдаса эркенлъана, – хъван кьураб Къануналъ бихьизабураб басрияб нухдасан инчӀого, РухӀалъ бихьизабураб цӀияб нухдасан ун, Аллагьасе гӀибадат гьабизе[+].


Къанунги мунагьги

7Щибиланха гьанже абилеб? Къанун мунагьазул иццлъун кколиланищ абилеб? Абиларо! Къанун букӀинчӀебани, мунагь щиб жояли лъалароан дида. Масала, дида лъалароан, жахӀда-хӀусуд щиб жояли: «ЖахӀда-хӀусуд гьабуге!» – ян абураб амру Къануналда батичӀебани[+]. 8Гьеб амруги хӀалае ккун, мунагьалъ дир жахӀдаяб рекӀелъ рижизаруна цогидазул бугебщинаб диеги щвелародайилан абурал пикраби. Къанун гьечӀони, мунагь хвараб жо буго[+]. 9Къанун гьечӀеб заманги букӀана дир гӀумруялъулъ, амма Къануналъул амру рещтӀараб мехалъ, мунагь чӀаголъана, дун хвана. 10Амру рещтӀун букӀана дун чӀаголъизавизе, гьелъин абуни, дун хвалде вачана[+]. 11Амруялъ кьураб ресалдаса пайдаги босун, гьеб мунагьалъин дун гуккарав ва, амруги хӀалае ккун, дун хвезавурав. 12Къанунги бацӀцӀадаб буго, Аллагьасул амруги бацӀцӀадаб, ритӀухъаб ва лъикӀаб буго[+].

13ЛъикӀаб жоялъ дун хвезавуниланищ дица абулеб бугеб? ГьечӀо! Мунагьалъ гьабуна гьеб, гьедин жиндирго квешлъиги загьир гьабуна гьелъ. Мунагьалъ хвезавуна дун, лъикӀаб жоялдаса пайдаги босун. Гьединаб къагӀидаялъ Аллагьасул амруялъ квербакъана мунагь бищунго гӀасияб жо букӀин загьирлъизе.


Инсанасулъ лъикӀлъиги квешлъиги цоцалъ къеркьолеб буго

14Нилъеда лъала Къанун илагьияб букӀин, дунин абуни, холев-унев чи вуго, мунагьалъе лагълъун вичунги вуго. 15Дидаго бичӀчӀулеб гьечӀо дие щиб бокьун бугебали. Диего бокьараб дица гьабуларо, рекӀее рихараб гьабун батула[+]. 16Диего бокьулареб жо дица гьабулеб бугони, гьелъул магӀна ккола Къанун лъикӀаб жо букӀин дида бичӀчӀулеб бугеблъи[+]. 17ХӀакъикъаталда дица гуро квешлъи гьабулеб, гьеб гьабула дилъ бугеб мунагьалъ. 18Дида лъала дир напсалъ биччалеб гьечӀеблъи дица лъикӀлъи гьабизе: лъикӀлъи гьабизе дие бокьаниги, дихъа гьеб лъугьунаро[+]. 19Дица гьабулеб бугеб иш доб дие гьабизе бокьун бугеб лъикӀаб иш кколаро. Дицаго гьабизе бокьун гьечӀеб квешлъиги гьабулеб буго дица[+]. 20Гьединаб къагӀидаялъ диего бокьулареб жо дица гьабуни, гьеб дица гьабураблъун кколаро, дилъ бугеб мунагьалъ гьабула гьеб.

21ХӀасил, дие загьирлъана инсанасул хасият: лъикӀлъи гьабизе бокьараб мехалъ, квешлъи гьабун бахъун кколеб буго. 22Аллагьасул Къануналдаса бохун букӀуна дир ракӀ. 23Амма дида лъала дир чорхол лугбузул хасият батӀияб букӀин. Гьеб дир гӀакълуялда дандечӀола. Дир чорхол лугбузул гьеб хасият сабаблъун гьабураб мунагьалъул асирлъунги ккана дун[+].

24Дидаса талихӀ къосарав чиго вугодай! Дун хвалде вачунеб чорхол хасияталдаса лъица дун хвасар гьавилев? 25Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидалъун дун хвасар гьавулев Аллагьасе рецц!

Дир гӀакълуни Аллагьасул Къануналъул лагъ буго. Амма дир мунагьаб напс мунагьаб хасияталъул лагъ буго.

#### 8 бетӀер


Иман лъурасул гӀумру

1ГӀиса МасихӀиде[†] цолъаразе тамихӀ гьечӀо гьанже. 2ГӀиса МасихӀидалъун чӀаголъизарулеб РухӀалъул къануналъ[†] тархъан гьавуна дун мунагьалъулги хвалилги къануналдаса[+]. 3Нилъер мунагьаб напс загӀипаб бугелъул, Къануналда гьабизе кӀвечӀебги Аллагьас гьабуна. Инсанасул мунагьаб черхалда релълъараб черх бугев жиндирго Вас витӀана гьес мунагьал чуриялъе къурбанлъун. Гьедин тамихӀ гьабуна Аллагьас инсанасулъ бугеб мунагьалъе[+]. 4Гьанже кӀола нилъеда Къануналъул киналго ритӀухъал амруял щвалде щун тӀуразаризе – нилъер мунагьаб напсалъе бокьухъе гуребха, Аллагьасул РухӀалъ малъухъейин[+].

5Жидерго мунагьаб напсалъе бокьухъе хьвадулел гӀадамазул гӀакълу мутӀигӀлъула гьезул напсалъе бокьулеб жоялъе. Амма Аллагьасул РухӀалъ малъухъе хьвадулезул гӀакълу мутӀигӀлъула РухӀалъе бокьулеб жоялъе[+]. 6Мунагьав чиясул гӀакълуялъ гьев хвалде вачуна, амма РухӀалъул кверщаликь бугеб гӀакълуялъ инсан абадияб гӀумруялде ва сах-саламалъиялде вачуна. 7Мунагьаб гӀакълу Аллагьасда дандечӀола. Гьеб Аллагьасул къануналъе мутӀигӀлъуларо, мутӀигӀлъизеги кӀоларо гьелда[+]. 8Жидерго мунагьаб напсалъе мутӀигӀлъулел гӀадамаздаса Аллагь разилъизе рес гьечӀо.

9Нужелъ Аллагьасул РухӀ бугони, нужеда тӀад кверщел мунагьаб напсалъ гуреб, РухӀалъин гьабулеб. МасихӀил РухӀ жиндилъ гьечӀев инсан МасихӀил умматалъул чи кколаро[+]. 10Дулъ МасихӀ вугони, дур черх мунагьалъе хола, амма Аллагьас мун ритӀухъ гьавидал, дур рухӀ чӀаголъула. 11МасихӀ хваралъуса вахъинавурав Аллагьасул РухӀ нужелъ бугони, МасихӀ хваралъуса вахъинавурав Аллагьас нужелъ бугеб жиндирго РухӀалдалъун чӀаголъи кьела холел-унел нужер чурхдузеги[+].

12Гьанже, вацал, нилъеда тӀадаб парзги бугебха, амма мунагьаб напсалда нахърилълъине паризаяб гьечӀо. 13Мунагьаб напсалъе бокьухъе хьвадулел ругони, нуж хвела. Амма, РухӀги хӀалае ккун, нужеца хвезаруни нужго мунагьалъукье ккезарулел ишал, нужее абадияб гӀумру насиблъила[+]. 14Аллагьасул РухӀалъ тӀоритӀулел ругел гӀадамал Аллагьасул лъимал ккола[+]. 15Нужеде рещтӀараб гьеб РухӀалъ хӀинкъи кьоларо ва лагълъи гьабизе тӀамуларо. Нужехъе рещтӀана Аллагьасул лъималлъун нуж лъугьинарулеб РухӀ. Гьелъин нуж тӀамулел: «Абба, дир эмен!» – абун ахӀизе[+]. 16Гьеб РухӀалъ, нилъерго рухӀазгун цадахъ, нугӀлъи гьабула нилъ Аллагьасул лъимал рукӀиналъе[+]. 17Нилъ лъимал кколел ругони, ирсилаллъунги ккола. МасихӀидаго цадахъ нилъги рукӀуна ирсилаллъун. Гьес хӀехьараб гӀазаб-гӀакъубаялъул бутӀа щвани, гьесул кӀодолъиялъул бутӀаги щвела нилъее[+].


Нилъелъ загьирлъизе бугеб къудрат

18Дида ракӀалде ккола, гьанже нилъее бугеб гӀазаб-гӀакъуба данде кквезегицин бегьиларин нилъелъ загьирлъизе бугеб къудраталда[+]. 19Кинабго бижанщинаб гӀащикъго балагьун чӀун буго жиндир лъимал щалали Аллагьас кидадай загьир гьабилаян.[†] 20-21Гьеб бижанщинабги битӀараб нухдаса къосине къадар букӀана, жиндиего бокьун гуребха, – Аллагьасул хӀукму гьединаб бугелъул. Амма гьеб бижанщиналъул хьул букӀана хвалил лагълъиялдаса хвасарлъизе. Хьул букӀана Аллагьасул лъималазе щвараб гӀадинаб къудраталъулги эркенлъиялъулги бутӀа жидееги щвелин[+].

22Гьеб бижанщинаб гьанжелъагӀангицин, лъимаде хӀара чӀварай чӀужугӀадан гӀадин, угьдилеб бугеблъи лъала нилъеда. 23ЦӀияб гӀумру байбихьиялъул гӀаламатлъун Аллагьасул РухӀ сайигъатлъун щварал нилъгицин угьдилел руго кидадай Аллагьас нилъ жиндирго лъималлъун гьарилаян ва кидадай нилъ тӀубанго эркенлъилаян[+]. 24Хьул лъедалин нилъее хвасарлъи щвараб. Амма бералда бихьулелде лъураб хьул – гьеб хьул гуро. Бихьулеб жоялде хьул кин лъолеб[+]? 25Жеги нилъеда бихьичӀелде хьул лъураб мехалъ, кидадай гьеб щвелаян сабру гьабун рукӀуна нилъ.

26ЗагӀипал ва щиб гьарилебали лъаларел нилъее квер бакъула Аллагьасул РухӀалъ. Амма жибго гьеб РухӀалъгицин угьдилаго гьарула нилъее хӀажатабщинаб, рагӀабаздалъун загьир гьабизе бажарулареб каламги гьабун. 27Аллагьасда лъала нилъер рекӀелъ щиб бугебали, лъала Аллагьасул РухӀалъ кинал пикраби нилъер рекӀелъ рижизарун ругелали. Аллагьас малъун гьеб РухӀалъ, Аллагьасул халкъалъул рахъалъ Аллагьасде гьари-дугӀа гьабулеб буго[+].

28Жив вокьулел ва, жиндир амруялда рекъон, хъулухъ гьабизе ахӀарал гӀадамазе Аллагьас сундулъго лъикӀлъи гьабулеблъи лъала нилъеда. 29Гьел руго жеги дуниялалде рачӀиналдего Аллагьас тӀаса рищун рукӀарал гӀадамал. ГӀемерал вацазда гьоркьов гьесул Вас тӀоцевесевлъун лъугьинелъун, гьесул Васасда релълъарал лъугьине цогидаздаса ратӀа гьарунги[†] рукӀана гьел гӀадамал[+]. 30Жинца тӀаса рищаралщинал Аллагьас жиндихъего ахӀана, жиндихъего ахӀаралщинал ритӀухълъизеги гьаруна, ритӀухълъизаруралщиназе жиндирго кӀодолъиялъул бутӀа насиблъизабуна[+].

31Гьанже гьелда тӀаде щиб жубалеб? Аллагь нилъехъан ватани, нилъеда дандечӀарав щивха[+]? 32Щивниги гьечӀо! Аллагь жиндирго Васасдагицин барахщинчӀо, нилъее гӀоло хвезе витӀана гьев. Гьединаб сайигъат гьабурав Аллагьас хутӀарабщинаб кьеларищ нилъее[+]? 33Аллагьас тӀаса рищарал нилъеда гӀайиб чӀвазе кӀолев чи вугищ? ГьечӀо. Аллагьас ритӀухълъизарула гьел![+] 34Лъида кӀвелеб гьезие тамихӀалъе хӀукму гьабизе? Лъиданиги кӀвеларо! МасихӀ ГӀиса хвана, хваралъуса вахъана ва Аллагьасул кваранаб рахъалда гӀодов чӀун вуго, нилъер рахъккун кӀалъалев[+].

35Нилъеде МасихӀил бугеб рокьи тӀезабизе сунда кӀвелеб? Балагьалдайищ? ГӀазабалдайищ? ГӀадамаздасан бачӀунеб къварилъиялдайищ? Ракъиялдайищ? ГӀицӀлъиялдайищ? ХӀинкъи букӀиналдайищ? Хвалчадайищ?.. 36ТӀухьдузда хъван буго: «Мун сабаблъун ниж щибаб къоялъ хвалил бадире ралагьун руго. Мун сабаблъун ниж рикӀкӀунел руго хъвезе рачун унел чахъабилъун»[+].

37Сундасаго нилъ тӀубанго бергьуна, нилъ рокьулев нилъее хӀалае вугелъул[+]. 38Дида ракӀчӀун лъала я гӀумруялда, я хвалида, я малаикзабазда, я шайтӀабазда, я гьаб заманаялъул къуваталда, я бачӀунеб заманаялъул къуваталда, я цогидаб къуваталда,[+] 39я тӀасияб дуниялалъул къуваталда, я гъоркьияб дуниялалъул къуваталда, бижанщиналъул сунданиги, лъиданиги тӀезабизе кӀоларо нилъеде бугеб Аллагьасул рокьи – нилъер ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀисадалъун гьес нилъее загьирлъизабураб рокьи.

#### 9 бетӀер


Аллагьги Исраилил халкъги

1Гьале дица нужее битӀахъе бицунеб буго (МасихӀгун[†] цолъарав дица гьереси бицунаро, – дир намус-яхӀалъ тасдикъ гьабула гьеб, Илагьияб РухӀалъ[†] нугӀлъиги гьабула гьелъие):[+] 2дир ракӀ цӀакъ къваридго буго, нахъаса къотӀичӀого[†] бухӀулеб буго гьеб. 3НагӀана кьун, МасихӀидаса дунго тӀезавизе разилъила дун, гьелдалъун дир вацазе, дир ракьцоязе,[+] 4Исраилил халкъалъе пайда кколеб бугони. Аллагьас гьел жиндирго лъималлъун лъугьинаруна, жиндирго кӀодолъиги гьезие загьир гьабуна, гьезулгун къотӀиги гьабуна, Къанунги[†] рещтӀинабуна, Мукъадасаб Рокъоб Аллагьасе хъулухъ гьабизеги гьезие изну кьуна, хвасар гьарилилан рагӀиги кьуна гьезие. 5Гьезда гьоркьоса рахъана цересел аварагзаби, инсан хӀисабалда МасихӀги гьезул наслуялъул вуго. Бищунго тӀадегӀанавлъун вугев Аллагьасе абадияб рецц! Амин.

6Аллагьас жиндирго халкъалъе кьун букӀараб рагӀи тӀубачӀилан абизе бегьуларо. Исраилил наслуялъул киналго гуро Исраилил халкълъун лъугьарал[+]. 7Ибрагьимил[†] зурияталъул киналго гуро Аллагьасул лъималлъунги лъугьарал. Аллагьас Ибрагьимида абуна: «Дур наслу ИсхӀакъидасан[†] лъугьинейин бугеб»[+]. 8Аллагьас рагӀи кьун гьарурал лъималаздаса лъугьараб гурони, цогидал лъималаздаса лъугьараб наслу хӀакълъунго наслулъун рикӀкӀунарилан абураб магӀна буго гьел рагӀабазул[+]. 9Гьадинаб рагӀийин кьун букӀараб: «Цо заманалдасан дун тӀадвуссараб мехалъ, Саратил[†] вас вукӀине вуго»[+].

10Гьале цоги мисал. Гьелдаго релълъун ккана Ребекъал ургьиб нилъер наслуялъул эмен ИсхӀакъидасан кӀиго лъимер хулараб мехалдаги[+]. 11-12Жеги гьел лъимал гьарилелдего, гьез я квешлъи, яги лъикӀлъи гьабилелдего,[†] Аллагьас гьелда абуна: «ЦӀикӀкӀаравги вукӀина гьитӀинасул лагълъун». Аллагьас гьедин щай абурабали загьирлъана гьес цояв тӀаса вищидал. Гьезул ишазухъ балагьичӀого, жиндиего бокьарав гьес жиндихъего ахӀана[+]. 13ТӀухьдузда хъван буго: «Якъуб[†] дие вокьана, ГӀис[*] дие рихана», – ян.


Аллагьасул ццинги Аллагьасул цӀобги

14Аллагьасул хӀукму ритӀухъаб гьечӀилан абизе бегьилищ? Бегьиларо![+] 15Аллагьас Мусада[†] абуна: «Диего бокьарасда цӀобги лъела, диего бокьарасда гурхӀизеги гурхӀила», – ян[+]. 16Гьедин цоял тӀаса рищи бараб гьечӀо инсанасе бокьи-бокьунгутӀиялда ва гьесул хӀаракат-жигаралда, Аллагьасул цӀобалда бараб буго. 17ТӀухьдузда хъван буго Аллагьас пиргӀавнасда гьадин абунилан: «Мунги хвезавун, дирго кӀодолъи бихьизабизеги дир цӀарги тӀолабго ракьалда машгьурлъизегийин дица мун кӀодо гьавурав»[+]. 18Гьедин жиндиего бокьарав чиясда цӀобги лъола Аллагьас, жиндиего бокьарав чи гӀасилъизеги гьавула.

19Дие суал кьезе бегьула: «Гьедин батани, Аллагьас лъиданиги гӀайиб чӀвазе бегьилищ? Гьесул къадаралде дандечӀезе кӀолев чи вукӀунищ?» – абун[+]. 20Ле инсан, Аллагьгун гьедин дагӀбадизе мун щив кколев? ЩагӀил хъабаялъ щагӀихъанасда гьикъулебищ: «Дуца дун гьадинаб щай гьабураб?» – абун. 21ЩагӀихъанасул ихтияр гьечӀищ цого хӀатӀалъул гьайбатаб сурахӀиги гӀадатияб хъабаги гьабизе[+]?

22Жиндирго ццин бахъин бихьизабизе ва къудрат загьир гьабизе бокьаниги, халатккун сабруги гьабун, гьел «Аллагьасул ццидал цӀурал хъубилъун» ругел гӀадамал хвезаризе гӀедегӀуларо Аллагь[+]. 23-24Гьесие бокьана жиндирго гьарзаяб баркат нилъеде – «Аллагьасул цӀобалъул цӀурал сурахӀабазде» – рещтӀинабизе. Гьес цебеккунго хӀукму гьабун букӀана нилъее баркат насиблъизабилин. Аллагьас жиндихъего ахӀун руго нилъ – жугьутӀал гурелги, цогидал халкъалги[+]. 25Гьошея аварагасда Аллагьас гьадин абун буго: «Дир гуреб халкъ дир бугилан абила дица, дие хирияллъун гьечӀезда дие хириял ругилан абила»[+]. 26Хадубги: «Нуж дир халкъ гурилан гьезда абураб бакӀалда дица абила нуж хӀакъав Аллагьасул лъимал ругилан».

27Ишая[†] аварагасги гьадин абулеб буго Исраилил халкъалъул хӀакъалъулъ: «Исраилил халкъ ралъдал салигӀан гӀемерлъаниги, гьезул хутӀараб гьитӀинабго бутӀа гурони хвасарлъиларо. 28БетӀергьанас ракьалда кьварараб хӀукму хехго тӀубазабизе бугелъулха». 29Гьелдасаги цебе Ишая аварагасул тӀехьалда гьелъул хӀакъалъулъ хъван буго: «ХӀалкӀолев БетӀергьанас нилъее чанго наслу насиблъизабичӀебани, нилъ Содомалъул халкъалда релълъинаан ва Гоморраялъул халкъалда ращалъилаан».


Исраилил халкъги Рохалил хабарги

30Гьанже щиб дица абилеб? ТӀалаб гьабизе лъугьинчӀониги, божи-иманалдалъун щвана мажусияллъун[†] рукӀаразе Аллагьасда цебе ритӀухълъи[+]. 31Къануналдалъун гьеб тӀалаб гьабизе лъугьараб Исраилил халкъалъе ритӀухълъи щвечӀо[+]. 32Щай гьедин ккараб? Щайгурелъул, божи-иманалдалъун гуреб, Къануналъ рихьизарурал ишаздалъун ритӀухълъизе бокьана гьезие. 33ТӀухьдузда хъван буго: «Балагье, дица Цион магӀарда тӀад лъун толеб буго гӀадамазул хӀетӀе тункулеб гьецӀо ва гьел гӀодор ккезе гьарулеб гамачӀ. Гьеб ганчӀида[*] божарав чиясул ракӀбухӀиларо», – ян[+].

#### 10 бетӀер

1Дие цӀакъ бокьун буго, вацал, Исраилил халкъ хвасарлъизе. Аллагьасдаги гьарулеб буго дица гьел хвасар гьареян. 2Аллагьасул диналъе гьез хӀаракатги жигарги бахъулеб бугилан нугӀлъи гьабизе кӀола дида, амма хӀаракатги жигарги бугониги, бичӀчӀиги лъайги гьечӀо гьезул[+]. 3Аллагьасдасан бачӀунеб хӀакъаб ритӀухълъи жидеда лъаларелъул, гьел лъугьунел руго жидерго хасаб ритӀухълъи чӀезабизе. Аллагьасул ритӀухълъиялъеги мутӀигӀлъулел гьечӀо[+]. 4МасихӀ[†] ккола Къануналъул[†] ахир. Гьединлъидал божи-иман бугевщинав чи ритӀухълъизе рес буго[+].


«ЦохӀо БетӀергьан вуго киназулго БетӀергьан»

5Къануналъ малъухъе хьвадиялдалъун щолеб ритӀухълъиялъул хӀакъалъулъ Мусаца[†] гьадин абулеб буго: «Къануналда жанир ругел Аллагьасул амруял тӀуразариялдалъун инсан чӀаго хутӀила»[+]. 6Амма божи-иманалдалъун щолеб ритӀухълъиялъул хӀакъалъулъ ТӀухьдузда гьадин хъван буго: «Дуца дудаго гьикъуге зобалазде щив вахиневилан?» (Гьелъул магӀна – МасихӀ зобалаздаса ракьалде вачине.)[+] 7«Гъваридаб кӀкӀалахъе щив лъугьиневиланги» гьикъуге дудаго. (Гьелъул магӀна – МасихӀ хваразул дуниялалдаса вачине.)[+] 8Гьале гьадинги хъван буго ТӀухьдузда: «Аллагьасул рагӀи дуде гӀагарлъун буго. Гьеб дур кӀалдиб буго, дур рекӀелъ буго». Гьеб буго божи-иманалъул хӀакъалъулъ нилъеца халкъалда лъазабулеб бугеб рагӀи[+]. 9Дур кӀалалъ абулеб бугони ГӀиса ТӀадегӀанав вугилан, Аллагьас гьев хваралъуса вахъинавиялда ракӀги божулеб бугони, мун хвасарлъила[+]. 10Дур ракӀ божулеб бугелъул, рекӀедалъун ритӀухълъиги щвела дуе, дур кӀалалъ Рохалил хабар тӀибитӀизабулеб бугелъул, кӀалалдалъун хвасарлъиги щвела. 11ТӀухьдузда хъван бугелъулха: «Гьелда божаравщинав чиясул ракӀбухӀиларо», – ян[+]. 12ЖугьутӀазулги цогидал халкъазулги хӀакъалъулъ батӀалъи гьечӀого абулеб буго гьедин. ЦохӀо БетӀергьан вуго киназулго БетӀергьан. Жиндир цӀар рехсон гьарарав чиясде гьес гьарзаяб баркат рещтӀинабула[+]. 13ТӀухьдузда хъван буго: «БетӀергьанасул[†] цӀар рехсарав чи хвасарлъила», – ян[+].

14Мун божуларев чиясул цӀар кин рехсолеб? Дуда рагӀичӀев чиясда кин божилев? Лъицаниги дуда лъазабулеб гьечӀони, кин дуда гьеб рагӀилеб[+]? 15ВачӀун кин гьеб лъазабилеб, мун гьелъие витӀарав чапар[†] гьечӀони? ТӀухьдузда хъван буго: «Рохалил хабар босун вачӀунев чиясул кӀалдиб гьоцӀо буго!»

16Амма Исраилил тӀолабго халкъалъ гуро Рохалил хабар къабул гьабураб. Ишая[†] аварагас абун бугелъул: «Я, БетӀергьан, нижеца бицаралде иман лъурав чи вугевищ?» – ан[+]. 17ХӀасил, божи-иман бижула хабаралъухъ гӀенеккани, хабаралъухъ гӀенеккизе ресги щола вачӀун лъицаниги МасихӀил хӀакъалъулъ хабар лъазабулеб бугони[+]. 18Амма дица гьикъулеб буго гьезда рагӀичӀебищилан. РагӀизени рагӀана гьеб Исраилил халкъалда. ТӀухьдузда хъван бугелъул: «Аварагзабазул хабар тӀибитӀана тӀолабго ракьалда, гьезул рагӀабиги дуниялалъул рагӀалде щвана», – ян. 19Цоги дица гьикъулеб буго гьеб харбил магӀна Исраилил халкъалда бичӀчӀарабищилан. ТӀоцебе Мусаца абулеб буго: «Халкъ бугин гьебилан рикӀкӀинегицин бегьулареб халкъалда нуж бахиллъизе тӀамила дица. БичӀчӀи-лъайго гьечӀеб халкъалда нужер ццин бахъинеги гьабила»,[†] – ян[+]. 20Гьелдаса хадуб Ишая аварагасги хӀинкъичӀого абулеб буго Аллагьасул рахъалъ: «Валагьулев вукӀинчӀезда ватана дун. Дун цӀехолел рукӀинчӀезе дунго загьирги гьавуна», – ян. 21Исраилил халкъалъул хӀакъалъулъни Ишаяца гьадин абулеб буго: «МутӀигӀлъулареб ва чанкӀкӀараб халкъалдехун вуссун тӀубараб къоялъ квералги цере ккун чӀана дун».

#### 11 бетӀер


Аллагьас жиндирго халкъ рехун течӀо

1Гьанже дица гьикъулеб буго: «Унго Аллагьас жиндирго халкъалдаса инкар гьабурабищ?» – абун. ГьабичӀо! Дунги исраилилав вуго, – Ибрагьимил[†] зурияталъул, Буняминил[†] наслуялъул[+]. 2Цебеккун жиндаго лъалеб букӀараб жиндирго халкъалдаса инкар гьабилищха[†] Аллагьас! Исраилил халкъалда тӀасан Иляс[†] аварагас Аллагьасде гӀарз бахъиялъул бицунеб бакӀалда ТӀухьдузда щиб хъван бугебали лъалищ нужеда? Илясица абулеб буго:[+] 3«Я БетӀергьан, гьез дур аварагзаби чӀвана, дуе къурбан хъвезе гьарурал бакӀал щущазаруна. Гьанже цохӀо хутӀун вугев дунги гьез чӀвазе валагьулев вуго!»[+] 4Аллагьас гьесие жаваб кинха кьураб? «Дица диего цӀунун вуго БагӀалие[*] сужда гьабичӀев анкьазарго чи»[+]. 5Гьединго Аллагьасул баркаталдалъун тӀаса рищаразул хутӀараб бутӀаялъул гӀадамал гьанжеги руго[+]. 6Баркаталдалъун тӀаса рищарал ругони, Къануналъул[†] амруял тӀуразаруралъухъ тӀаса рищараллъун кколаро гьел. Гьедин букӀинчӀебани, баркаталда баркатилан абизе бегьилароан.

7Щибха лъугьараб? Додинаб хӀаракат-жигаргун тӀалаб гьабулеб букӀараб жо, Исраилил халкъалъеги щвечӀого, тӀаса рищараздасан хутӀаразе щвана. Цогидал Аллагьас гӀинкълъизаруна[+]. 8ТӀухьдузда хъван буго: «Аллагьас гьел согӀлъизаруна. Жакъа къоялде щвезегӀанги гьезул беразда бихьуларо, гьезул гӀундузда рагӀуларо»[+]. 9Давудицаги[†] абулеб буго: «Биччанте гьел тӀад кваналеб сурпа гьезие жалго кколеб гьинлъунги къорлъунги лъугьине, риччанте гьел гӀодор ккезе, биччанте гьезде къисас рещтӀине, биччанте щибго бихьуларедухъ гьезул бералги бецлъизе, 10биччанте гьезул мугъги кидаго къулухъе хутӀизе».


Цогидал халкъалги хвасарлъила

11Цоги дица гьикъулеб буго: «ГӀодор ккезе ва тӀокӀал тӀаде рахъунгутӀизе хъван букӀунищ гьезул хӀетӀе хъущтӀараб?» – абун. Гуро! Гьел гӀодор ккей сабаблъун цогидал халкъалги хвасарлъана, Исраилил халкъ гьезда бахиллъизе. 12Гьел гӀодор ккеялдалъун дуниял бечелъидал, гьезие ккараб заралалдалъун цогидал халкъазе пайдаги ккедал, кигӀан кӀудияб баркат букӀинеб Исраилил тӀолабго халкъ Аллагьасде буссараб мехалъ?

13Гьанже дун, батӀи-батӀиял халкъазухъе витӀарав чапар,[†] гьединаллъун рукӀараздехун хитӀаб гьабун кӀалъалев вуго. Дун дирго чапарлъиялдаса чӀухӀун вуго![+] 14Дир хьул буго дирго халкъалъул цо-цо гӀадамазул рекӀелъ жахӀда бижизабизе кӀвезеги бегьулин ва гьезда гьоркьоса цо-цоял хвасарлъизеги бегьулин абун. 15Аллагьас гьел рехун тей сабаблъун тӀолабго гӀалам жиндихъего ахӀун батани, Аллагьас гьел цӀидасан къабул гьари сабаблъун щибдай лъугьина? Хун рукӀарал цӀидасан чӀаголъила![+] 16Реччеялъул цо гороги босун, Аллагьасул цӀар рехсани, гьебги жубан буцарабщинабги Аллагьасе гӀололъун букӀуна. ГъотӀол кьибил хӀалалаб бугони, гӀаркьалабиги хӀалалал рукӀуна[+].


Мажусиял релълъуна гӀалхуда бижараб гъотӀода

17Зайтуналъул гъотӀол цо-цо гӀаркьалаби къотӀун руго. Мун – гӀалхул зайтуналъул гъветӀ, гьел гӀаркьалабазул бакӀалда бацӀцӀараб буго. Ахикь бижараб гьеб зайтуналъул гъотӀол кьалбаздасан регьелги цӀцӀулеб буго дуца[+]. 18КъотӀун рехарал гӀаркьалабазе чӀухӀи гьабуге дуца. Сундаса мун чӀухӀизе кколеб? Дуца гуро кьалбал ккун ругел, кьалбаз мун ккун буго!

19«Гьеб гъотӀода дун бацӀцӀиналъе гӀоло къотӀун рукӀанин гьел гӀаркьалаби», – ян абизейищ дуе бокьун бугеб? 20ЛъикӀни абуна дуца гьеб! Гьел гӀаркьалаби къотӀана гьезул божи-иман гьечӀолъи сабаблъун. Гьезул бакӀалде мун ккана дур божи-иман сабаблъун. ЧӀухӀдаричӀого – Аллагьасукьа хӀинкъа! 21Жиндирго гъотӀол гӀаркьалабазда гурхӀичӀев Аллагь дуда гурхӀилинищ ракӀалде кколеб[+]? 22Бихьулищ, Аллагь жив гурхӀулевги, жинца кьварараб тамихӀ гьабулевги вуго! Къосаразе гьес кьварараб тамихӀ гьабула. Дудаги гьев гурхӀула гьесул цӀобалде хьул лъун мун вугебгӀан заманалда. Гурони – къотӀун рехула мунги! 23Божи-иманалде чанкӀкӀун дандечӀей гьабичӀого тани, жугьутӀал цӀидасан Аллагьас къабул гьарила. КъотӀарал гӀаркьалаби цӀидасан гъотӀода рацӀцӀинеги хӀалкӀола Аллагьасда. 24ГӀалхул зайтуналъул гъотӀодасаги къотӀун, ахикь бижараб зайтуналъул гъотӀода, тӀабигӀияб низамги хвезабун, рацӀцӀарал гӀаркьелаллъун нуж ругони, Аллагьасе дагьабги бигьалъула гъотӀодаса къотӀарал гьелъул жиндирго гӀаркьалаби цӀидасан гьелда рацӀцӀине.


Исраилил тӀолабго халкъги хвасарлъила

25Цо балъголъи нужедаса бахчун тезе бокьун гьечӀо, вацал, дие. Гьеб балъголъи лъани, гӀамал кӀодолъун лъугьинаро нуж. Исраилил халкъалъул цо бутӀа гьадин чанкӀкӀун кидаго гуро букӀине бугеб, цогидал халкъаздасан рачӀине кколезул киналго Аллагьасде руссинегӀан хутӀила гьел гьедин. 26Гьебмехалда Исраилил тӀолабго халкъги хвасарлъила. ТӀухьдузда хъван буго: «Цион магӀардасан вачӀина нуж хвасар гьарулев чи, гьес Якъубил[†] наслуялъул гӀадамазул къосинги лъугӀизабила. 27Дица гьезие къотӀи[†] гьабила гьезул мунагьал чурилилан». 28Нужеда гьоркьоб Рохалил хабар тӀибитӀизабизе квекӀен гьабулеб мехалда, Аллагьасул тушбаби руго гьел. Аллагьас жиндиего гӀадамал тӀаса рищиялъул рахъ босани, – Аллагьасе хириял чагӀи руго гьел. Гьезул умумузулгун Аллагьас къотӀи гьабун букӀиндалха![+] 29Жиндица рещтӀинабураб баркат Аллагьас нахъе босуларо, жиндихъего ахӀараздаса инкарги гьабуларо гьес. 30Цере Аллагьасе мутӀигӀлъуларого рукӀарал нужеда цӀоб лъуна, – гьанже гьел мутӀигӀлъулел гьечӀолъи сабаблъун[+]. 31Гьанже гьел мутӀигӀлъулареллъун лъугьана, – нужеда цӀоб лъезе, хадуб гьездаги Аллагьасул цӀоб лъезе. 32Гьедин жиндие мутӀигӀлъунгутӀиялъул асирлъуде ккезаруна Аллагьас киналго гӀадамал, ахирги гьел киназдаго жиндирго цӀоб лъезе.


Павелица Аллагьасе рецц гьабулеб буго

33Вай, Аллагьасул гӀакъиллъиялъулги гӀелмуялъулги кӀкӀалалъул гъварилъи!

Гьесул хӀукмуялда нахъгӀунтӀизе кӀоларо!

Гьесул нухазул балъголъи лъазе бажаруларо![+]

34БетӀергьанасул[†] пикрабазда нахъгӀунтӀулев чи вугищ?

Щив вукӀарав Аллагьасул гӀакълучилъун[+]?

35Нахъе бецӀизелъун лъицаниги киданиги щибниги кьурабищ гьесие?

36Кинабго гьесдасан бачӀана, кинабго гьесдалъун буго, кинабго гьесде буссуна!

Абадияб рецц гьесие! Амин[+].

#### 12 бетӀер


«Гьаб дуниялалъул халкъ хьвадулеб къагӀидаялъ хьвадуге нуж»

1Аллагь разилъулеб къурбаналъе хъолеб кьегӀер хӀалалабги бацӀцӀадабги букӀине ккола. Аллагьас цӀоб лъедал, дица нужеда гьарулеб буго, диналъул вацал, нужер чурхдулги гьелда релълъун рукӀунеб хӀалалъ хьвадейилан. ХъвечӀониги къурбанлъун ккола Аллагьасе гьабулеб бугеб нужер унго-унгояб хъулухъ[+]. 2Гьаб дуниялалъул халкъ хьвадулеб къагӀидаялъ хьвадуге нуж. Биччанте Аллагьас нуж хисизаризе, биччанте нужер гӀакълуги цӀияб букӀине. Гьелдалъун бичӀчӀила нужеца щиб гьабизе Аллагьасе бокьун бугебали, батӀа бахъизе лъала Аллагь разилъулебги, лъикӀабги, камилабги[+].


Аллагьас нужер щивасе гьунар кьун буго

3Чапарлъиялъул[†] баркат насиблъарав чи вугелъул, нужер щивасда абулеб буго, кколелдаса цӀикӀкӀун кӀодо гьаруге нужго нужецаго. ЧӀухӀдаруге нуж. Аллагьас нужер щивасе кьураб божи-иманалъул роцада рекъон цӀодорго гурони рехсоге нужерго цӀар[+]. 4Масала, нилъер щивав чиясул буго гӀемерал лугбуздасан цолъараб цо черх, щибаб лагаялъулги буго гьелъ гьабизе кколеб иш[+]. 5Гьедин нилъги, гӀемерал ругониги, МасихӀиде[†] цолъун, цо черхлъун лъугьун руго, гьелъул щибаб лагаялъ цогидал лугбузе кумек гьабула[+]. 6Аллагьас нилъее кьураб батӀи-батӀияб баркатаб гьунаралда рекъон, щивасул буго жиндирго иш. Аллагьасул амруялъул бицине гьунар бугес гьеб гьабе, жиндир божи-иманалъ насиблъизабураб ресалда рекъон[+]. 7Диналъул вацазе кумек гьабизе гьунар бугес, гьезие кумек гьабе. Дин малъизе гьунар бугес гьеб малъе[+]. 8НасихӀат гьабизе гьунар бугес гьебги гьабе. БетӀерлъи гьабизе гьунар бугес, хӀаракат бахъун, бетӀерлъиги гьабе. Садакъа кьолес сахаватго кье гьеб. ЛъикӀал ишал гьарулез ракӀ разиго гьаре гьел[+].


Павелица хьвадизе кколеб куц малъулеб буго

9РакӀ-ракӀалъго рокьа нуж цоцазе. Квешлъи рикӀкӀад гьабе, лъикӀлъиялда рекӀун чӀа[+]. 10Цоцазе рокьун, мутӀигӀлъун, вацал гӀадин рукӀа. Дудасаго гьев кӀодо гьавун, цогидасул адаб-хъатир гьабе[+]. 11Нужер жигарчилъи чучлъизе тоге, Аллагьасе хъулухъ гьабизе рухӀанияб хӀаракатги загӀиплъизе биччаге. 12Хьулалъ ракӀ бохизабе. Балагь бачӀаниги, къвакӀун чӀа. Кидаго гьари-дугӀаялда тӀадчӀа[+]. 13Диналъул вацазул хӀажат тӀубан, нужер бугебги бикьун кье. Гьалбал хирияллъун рукӀа[+]. 14Нужее гӀазаб-гӀакъуба кьолесдаги баркат лъегиян абе. НагӀана кьечӀого, баркат лъегиян абе![+] 15Рохун ругезда цадахъ рохунги рукӀа, гӀодулел ругезда цадахъ нужги гӀоде[+]. 16Цоцазда гьоркьор ракӀ разияб ракълида рукӀа. ЧӀухӀи гьабуге, гӀадатиял гӀадамазулгун гьудуллъи гьабичӀого тоге. Нужго гӀакъилал чагӀийилан, гӀамал кӀодолъун лъугьунге[+].

17Нужее гьабураб квешлъи бецӀун квешлъиги гьабуге. Киназго лъикӀабилан рикӀкӀунеб иш гьабизе хӀаракатги бахъе[+]. 18Нужехъа бажарараб къагӀидаялъ ракълида рукӀа нуж киназдехунго[+]. 19РецӀел босизейилан лъугьунге, дир хириял. Аллагьасул ццин бахъине биччанте гьединал гӀадамазда. ТӀухьдузда хъван буго: «РецӀел Дихъ буго, Дица бецӀула», – ян[+]. 20Гьелъул гӀаксалда: «Дур тушман вакъун вугони, чед кьун кваназаве, гьев къечон вугони, лъим кьун гьекъезаве. Нечезавун гьесул бетӀералда тӀаде цӀа рекӀарал тӀорччол гӀеркъалин дуца ралел ругел»[+]. 21Квешлъиялъ нужго къезаризе риччаге, лъикӀлъиялъ къезабе квешлъи!

#### 13 бетӀер


«ХӀукуматалъе мутӀигӀлъе»

1ХӀукуматалъе мутӀигӀлъе нуж киналго. Аллагьас тӀад тараб гурони хӀукумат букӀунаро. Аллагьасул хӀукмуялдалъунин хӀукумат гӀуцӀун бугеб[+]. 2Гьединлъидал хӀукуматалде дандечӀолев чи ккола Аллагьас гӀуцӀаралда дандечӀолев чи. Гьесие тамихӀ гьабула. 3ХӀакимзабаздаса хӀинкъи букӀуна квешго хьвадаразе, – ритӀухъго хьвадулезе букӀунаро. ХӀакимасдаса хӀинкъи гьечӀого вукӀине бокьун бугищ? РитӀухъго хьваде, гьес мун веццила. 4Гьев хӀакимги ккола дуе лъикӀлъи гьабизе Аллагьас тӀамурав лагъ. Амма дуца квешлъи гьабулеб бугони, гьесдаса хӀинкъа мун, гӀадада гурелъул гьес хвалчен борчун бугеб. Аллагьасул лагъ вуго гьев, квешлъи гьабуразе Аллагьасул хӀукму тӀубазабулев[+]. 5Гьединлъидал мун хӀакимзабазе мутӀигӀлъе, тамихӀ гьабилилан[†] хӀинкъун гуревги, намус-яхӀ цӀунунги. 6Нужеца налогалги кьолел руго, жидеда тӀадаб ишги тӀубазабун, гьел хӀакимзабаз Аллагьасе хъулухъ бацӀцӀад гьабулелъул. 7ХӀасил, гьезие кьезе кколебщинаб кье нужеца: налог кьезе кколесе налог кье, магъало кьезе кколесе магъало кье, адаб гьабизе кколесул адаб гьабе, хӀурмат гьабизе кколесул хӀурмат гьабе[+].


Цоцазе рокьа

8Сундулъго цоцазе налъулаллъун рукӀунге нуж, цоцазе рокьиялъул налъи буго нужеда тӀад. Цогидав чи вокьулес тӀуразарула Къануналъул[†] тӀолалго амруял[+]. 9Кинаб амру босун халгьабуниги – «ХъахӀбалъи гьабуге», «Чи чӀваге», «Бикъуге», «Чияр боцӀуда бер бахиллъуге» – гьезул магӀна цолъула: «Мунго гӀадин вокьа дуда аскӀов вугевги» абураб цо амруялъулъ[+]. 10АскӀов вугесе квешлъи гьабуларо рокьиялъ. Гьединлъидал рокьи ккола Къануналъул амруял тӀуразарилъун[+].


«ГӀиса тӀадвуссун вачӀунеб къо гӀагарлъулеб буго»

11Гьаб заман кинаб бугебалиги бичӀчӀун хьваде! Макьидаса ригьине мех щвана нужее, доб нужеца иман лъураб заманалдасаги цӀикӀкӀун гӀагарлъун буго гьанже хвасарлъи![+] 12Сордо рогьунеб буго, рогьел гӀагарлъулеб буго. РачӀа бецӀал ишал рехун тезин, нуралъул ярагъ борчинин![+] 13Бакъул канлъухъе гьабизе рекъараб гӀумруялде рачӀинин – гьекъелги мехтелги гьечӀеб, хъахӀбалъиги пасалъиги гьечӀеб, дагӀба-рагӀиги жахӀда-хӀусудги гьечӀеб – гӀумру гьабизин[+]. 14Биччанте ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ[†] нилъее чадирлъун вукӀине. Мунагьаб напсалъе бокьараб гьабилин ракӀалдецин ккезе биччаге[+].

#### 14 бетӀер


Божи-иман загӀипав чиясда гӀайиб чӀваге

1Божи-иман загӀипав чи нужехъего ваче, гьесул пикрабазухъ балагьун дагӀбадизе-къацандизе лъугьунге[+]. 2Масала, цоясул божи-иманалъ гьесие изну кьола бокьа-бокьараб квен кваназе. Амма цогидав божи-иман загӀипав чияс гьан кваналаро[+]. 3Бокьараб квен кваналес хӀакъир гьавизе бегьуларо гьеб кваналарев чи. Бокьараб квен кваналарес гьеб кваналесда гӀайиб чӀвазеги бегьуларо, – гьевги Аллагьас къабул гьавунлъидал вугев[+]. 4Дур ихтияр щиб чияр лагъасда гӀайиб чӀвазе? Квеш хьваданиги, лъикӀ хьваданиги, бетӀергьанас тӀубала гьесул иш. ХӀакълъунго лъикӀ хьвадила гьев. БетӀергьанасда хӀалкӀолелъул гьев лъикӀ хьвадизавизе[+].

5Цояс рикӀкӀуна пуланаб къо цогидаздаса хирияб бугилан. Цогидасе киналго къоязул батӀалъи гьечӀо. Виччанте щивав чи жиндир гӀакълу нахъгӀунтӀараб къагӀидаялъ хьвадизе[+]. 6Пуланаб къо хирияб бугилан рикӀкӀунес гьеб гьабула ТӀадегӀанасе гӀоло. Гьан кваналесги гьеб кванала ТӀадегӀанасе гӀоло, кванан вахъараб мехалъ гьесие рецц гьабулелъул. Гьан кваналаресги гьеб кваналаро ТӀадегӀанасе гӀоло – гьесги Аллагьасе рецц гьабулелъул[+].

7Нилъеда гьоркьов цониги чи гьечӀо цохӀо жиндиего гӀоло гӀумру гьабулев, нилъеда гьоркьоса цониги чи цохӀо жиндиего гӀоло хвезеги холаро[+]. 8Нилъ чӀаго ругеб заманаялъ, нилъ рукӀуна ТӀадегӀанасе гӀоло гӀумру гьабулел. Хвезеги нилъ ТӀадегӀанасе гӀоло хола. ЧӀаго ругониги, хун ругониги – ТӀадегӀанасул халкъ буго нилъ[+]. 9Щайин абуни, МасихӀ[†] хвана ва чӀаголъана хваразулги чӀагоязулги ТӀадегӀанавлъун лъугьине[+].

10Щай дуца дурго диналъул вацазда гӀайиб чӀвалеб? Яги щай дуца гьел хӀакъир гьарулел? Нилъее киназего суд Аллагьасин гьабизе бугеб[+]. 11ТӀухьдузда хъван буго: «Дун чӀаго вукӀин хӀакъаб бугеб гӀадин, щибаб наслуялъ дие сужда гьабизе букӀинги, щибаб мацӀалда Аллагьасе рецц гьабизе букӀинги хӀакъаб бугилан гьедулев вуго БетӀергьан»[+]. 12Нилъер щивав чияс жинцаго кьела Аллагьасда цебе жаваб[+]. 13Гьединлъидал, рачӀа нилъеца цоцазда гӀайиб чӀваларин. Бищунго лъикӀаб букӀина диналъул вац къосинавулеб яги гьев мунагьалъукье кколеб иш гьабичӀого тани[+]. 14ТӀадегӀанав ГӀисагун цолъарав чи вугелъул, дир тӀубанго ракӀчӀола цониги нигӀмат жибго жиндасанго хӀарамлъулареблъиялда. Инсанас жинцаго хӀарамаблъун рикӀкӀунеб нигӀмат гьесие хӀарамаблъун лъугьуна[+]. 15Амма дуе хӀалалаб нигӀмат сабаблъун дуца дурго диналъул вац къварид гьавулев вугони, гьесдехун рокьи гьечӀолъи бихьула гьелдасан. Кваналеб нигӀмат сабаблъун хвезавуге жиндие гӀоло МасихӀ хвалде арав дурго диналъул вац[+].

16Нужеца лъикӀалилан рикӀкӀунел ишазул хӀакъалъулъ квешаб хабар тӀибитӀизе биччаге. 17Нужеца кваналелда яги гьекъолелда бараб гьечӀо Аллагьасул ПарччахӀлъи. Гьеб ккола Илагьияб РухӀалъ[†] насиблъизабулеб ритӀухълъиги, саламалъиги, рохелги[+]. 18Гьедин МасихӀие хъулухъ гьабулевщинав чиясдаса Аллагь разилъула, гӀадамаз гьесул хӀурматги гьабула.

19Гьединлъидал, рачӀа нилъеца хӀаракат бахъизин нилъеда гьоркьоб рекъелги щулалъулел, цоцазе квербакъиги камиллъулел ишал гьаризе[+]. 20Кванил нигӀмат сабаблъун Аллагьасе бокьухъе гӀуцӀараб иш гӀадада хвезабуге. Кинабгоги нигӀмат хӀалалаб буго. Амма цо кинабалиго нигӀмат кваналеб бугин гьесилан дуца инсан къосинавизе бегьуларо[+]. 21Диналъул вац къосинавизегӀан, гьан кваначӀого, чагъир гьекъечӀого чӀей лъикӀ. 22Гьелъул рахъалъ дурго пикру дуего те, дудаги Аллагьасдаги лъазе биччанте гьеб.

Гьардарав гурищ, жиндирго пикруялда рекъон хьвадун, жиндаго гӀайиб чӀваларев чи. 23Пуланаб нигӀмат жиндие хӀарамаб батилилан щаклъи ккун хадуб, гьеб кванарав чиясе тамихӀ гьабула, – жиндирго божи-иманалда рекъон хьвадулев гьечӀелъул. Божи-иман жиндир аслу-кьучӀлъун гьечӀебщинаб жо мунагь ккола.

#### 15 бетӀер


МасихӀидаса мисал босе

1Диналъулъ щулалъун ругел нилъеца, нилъеего пайдаялъе хӀалтӀичӀого, загӀипазе кумек гьабизе ккола, гьезие бакӀлъараб гьир баччизе[+]. 2Нилъер щивав чиясда тӀадаб буго аскӀов вугесул божи-иман щулалъулеб пайдаяб иш гьабизе[+]. 3МасихӀиеги[†] бокьулароан жиндиего пайда. ГӀадада гуро ТӀухьдузда хъван бугеб: «Мун хӀакъир гьавуразул хӀакъирал рагӀабаз хӀакъир гьавулев вуго дун»[+]. 4ТӀухьдузда бугебщинаб хъван буго, гьездасан нилъее къвакӀиги сабруги хӀалае ккун, рекӀелъ хьул цӀунизе[+]. 5КъвакӀиги сабруги нилъее кьолев Аллагьас тӀубанго рагӀи данде ккезабеги нужер, МасихӀ ГӀисада нахърилълъун,[+] 6нужеца киназго, цо кӀалдисан кӀалъарал гӀадин, нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил Эмен – Аллагьасе рецц гьабизе.

7МасихӀица нужее лъикӀлъи гьабураб гӀадин, нужецаги цоцазе лъикӀлъи гьабе, Аллагьасе гьабулеб рецц гьелдалъун цӀикӀкӀине. 8ЖугьутӀазе хъулухъалъе чӀана МасихӀ, Аллагьас жиндирго рагӀи кколеблъиги ва гьезул умумузе гьабураб къотӀи[†] гьес хвезабулареблъиги гьезда бихьизабизе гӀоло. 9Гьединго жидеда цӀоб лъуралъухъ цогидал халкъазги Аллагьасе рецц гьабизе гӀологи. Гьелъул хӀакъалъулъ ТӀухьдузда хъван буго: «Цогидал халкъазухъе ун, дица дуе рецц гьабила,[†] дур цӀар рехсон, туркабиги ахӀила», – ян[+]. 10Цоги хъван буго: «Цогидал халкъал, нужги роха Аллагьасул халкъалда цадахъ!» – ан[+]. 11Цоги: «Ле, киналго халкъал, БетӀергьанасе рецц гьабе! Биччанте киналго къавмаз гьесие рецц гьабизе!» 12Ишая[†] аварагасги абулеб буго: «Иешайил кьибилалдасан кӀанцӀараб цо чӀор, гьесул наслуялъул чи вачӀина халкъазего ханлъи гьабизе, гьесде букӀина гьезул хьул», – ан

13Нужее гьединаб хьул насиблъизабурав Аллагьасда нуж божулел ругелъул, гьес нужеде рохелги рекъелги рещтӀинабеги. Илагьияб РухӀалъул[†] къуваталдалъун нужер хьулги цӀикӀкӀаги.


Кагъат хъваялъе гӀилла

14Дир тӀубанго ракӀчӀун буго, вацал, нужелъ лъикӀлъи цӀикӀкӀун бугеблъиялда, кинабгоги нужедаго лъалеб букӀиналда, цоцазе насихӀат гьабизе гьунарги нужелъ букӀиналда. 15Амма гьедин букӀаниги, щибго бахчичӀого, гьаб кагъат хъвалеб буго, цо-цо жал нужеда ракӀалде щвезаризе бокьидал. Аллагьас дида тӀадкъан бугелъулха 16цогидал халкъазда гьоркьов ГӀиса МасихӀие хъулухъ гьабулев чилъун вукӀайилан. Аллагьасе хъулухъ гьабун ва Рохалил хабар тӀибитӀизабун Илагьияб РухӀалъ бацӀцӀад гьабураб ва гьев разияб къурбан гӀадин, цогидал халкъал Аллагьасухъе рачине тӀадкъан буго дида[+].

17Гьединлъидал, ГӀиса МасихӀиде цолъарав дун чӀухӀизе бегьула Аллагьасе гӀоло дицаго гьарурал ишаздаса. 18Гьедин абизе хӀинкъуларо, дун гьоркьов ккун, МасихӀица гьабуралъул хӀакъалъулълъидал дица бицунеб бугеб. Гьес гьеб гьабуна мажусиялги[†] Аллагьасе мутӀигӀлъизе гӀоло, гьабуна рагӀудалъунги ишаздалъунги, 19гьабуна кутакал гӀаламатазулги мугӀжизатазулги къуваталдалъун, Илагьияб РухӀалъул къуваталдалъун. Иерусалималдаса бахъараб Иллирикалде щвезегӀан тӀибитӀизабуна дица МасихӀил хӀакъалъулъ Рохалил хабар[+]. 20Дица кидаго хӀаракат бахъулаан, МасихӀил цӀар жеги рехсолебцин рагӀичӀеб бакӀалде ун, гьеб Рохалил хабар гьездаги лъазабизе. Цогидаз кьучӀ тӀамураб мина базе бокьун букӀинчӀо дие[+]. 21ТӀухьдузда хъван бугелъулха: «Гьесул хӀакъалъулъ жеги бицинчӀезда вихьила, гьесул хӀакъалъулъ рагӀичӀезда вичӀчӀила», – ян.


Павелида ракӀалда буго Рималде ине

22Гьеле гьединлъидалин, къватӀиве вахъине чанцӀулго къачӀан вукӀаниги, гьанжелъизегӀан нужехъе вачӀинчӀого хутӀарав[+]. 23Гьаб ракьалда гьанже дун хӀалтӀизе кколеб бакӀ хутӀун гьечӀелъул ва гӀемерал соназ нужехъ гӀащикълъунги вугелъул,[+] 24дида ракӀалда буго, Испаниялде унаго нужехъе вачӀине. Гьениве унаго нухдасан нужехъе щвезе, ва дагьаб мехгӀаги нужеда аскӀоб бан, чӀалгӀен буссине бокьун буго. Цоги, дир хьул буго гьеб сапаралъ вахъине ккани дие хӀажалъулеб жоялдалъун нужеца кумек гьабилиланги. 25Гьанже дун Иерусалималде инехъин вуго, гьениб Аллагьасул халкъалъе хъулухъ гьабизе[+]. 26Иналъе гӀиллаги бицинин: Македониялъулги Ахаялъулги иман лъураз хӀукму гьабун буго Иерусалималда ругел мискинал диналъул вацазе кумек гьабизе[+]. 27Гьебни лъикӀаб хӀукму буго, амма хӀакъикъаталдаги дозие налъукь руго гьал. ЖугьутӀаз гьазие илагьиял ишазулъ квербакъидал, цогидал халкъаздасан ругел вацазги дуниялалъул ишазулъ дозие квербакъизе ккеларищ[+]?

28Гьеб къваригӀелги тӀубан, дозие бакӀарараб садакъадул гӀарац дицаго гьенибе щвезабураб мехалъ, гьенисан Испаниялде ина ва нухдасан нужехъе щвезеги вачӀина. 29Дун нужехъе вачӀараб мехалда, дидалъун МасихӀица нужее баркат гьарзалъизабилеблъи лъала дида.

30Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀие гӀоло ва РухӀалъ кьолеб рокьуе гӀоло гьарулеб буго дица нужеда, дунги рехсон, нужецаги Аллагьасе тӀадчӀун гьари-дугӀа гьабеян. 31Нужеца гьаре Ягьудиялда[†] ругел иман лъечӀезул заралалдаса дун цӀунеян ва дица доба гьабизехъин бугеб иш Иерусалималда бугеб Аллагьасул халкъалъ лъикӀго къабул гьабегиян[+]. 32Аллагьас хъван батани, дун нужехъе вачӀина. Гьелдаса цӀакъ вохила, рекӀее хӀалхьи лъугьина[+]. 33Аллагьасул салам лъеги нужеда киназдаго.

Амин[+].

#### 16 бетӀер


Павелица салам битӀулеб буго

1Дица, божилъи гьабун, нужехъе йитӀулей йиго Кенхреялда бугеб иман лъуразул агьлуялъе хъулухъ гьабулей гӀадан, нилъерго диналъул яц Феба[+]. 2ТӀадегӀанасе гӀоло нужеца гьелда дандчӀвай гьабе Аллагьасул халкъалда рекъолеб къагӀидаялъ. Гьелъие къваригӀараб-таралъул рахъалъ кумекги гьабе. ГӀемерал гӀадамазеги диеги кумек гьабурай гӀадан йиго гьей[+].

3Салам буго дида цадахъ МасихӀ[†] ГӀисае хъулухъ гьабулел ругел Прискилладеги Аквиладеги[+]. 4Дун сабаблъун хвел тӀаде босизегицин разилъун хӀалтӀана гьел. Цо дица гуребги, цогидал халкъазда гьоркьоса ругел иман лъуразул тӀолабго агьлуялъги баркала кьола гьезие. 5Гьезул рокъоб данделъулеб иман лъуразул агьлуялдаги бице дир салам. Асиялда[†] тӀоцебе МасихӀиде иман лъурав, дие хирияв Эпенетидеги буго дир салам[+]. 6ГӀемерго цӀакъ нужее пайдаялъе хӀалтӀарай Марямидеги салам.

7Дида цадахъ туснахъалъур рукӀарал дирго халкъалъул гӀадамазде – Андроникидеги Юниядеги буго дир салам. Чапарзабазда[†] гьоркьор машгьурал ва дидасаги цере МасихӀиде иман лъурал чагӀи руго гьел. 8ТӀадегӀанас дун жиндехун вухьинавурав Амплиатидеги салам. 9Дида цадахъ МасихӀие хъулухъ гьабулев вугев Урбаниде ва дие хирияв Стахисиде салам. 10МасихӀида божиялъулъ хӀалбихьарав Апеллесидеги салам. Аристобулил рукъалъул агьлуялдеги салам. 11Дир халкъалъул чи Гьеродионидеги[†] салам. Наркисил рукъалъул агьлуялда гьоркьоса иман лъураздеги салам. 12ТӀадегӀанасе гӀоло хӀалтӀарал Трифенадеги Трифосадеги салам. ТӀадегӀанасе гӀоло цӀикӀкӀун хӀалтӀарай, дие хирияй Персидадеги салам. 13ТӀадегӀанас тӀаса вищарав Руфусиде ва диеги эбеллъун лъугьарай гьесул эбелалде салам[+]. 14Асинкритиде, Флегониде, Гьермесиде, Патробасиде, Гьермасиде ва цогидалги гьезда цадахъ ругел вацаздеги буго дир салам. 15Филологиде ва Юлияде, Нерейиде ва гьесул яцалде, Олимпасиде ва цогидалги гьезда цадахъ ругел Аллагьасул халкъалъул гӀадамаздеги буго дир салам. 16Муъминал вацаз гӀадин, цоцазда баун, салам гьабе. МасихӀиде иман лъуразул киналго жамагӀатазул рахъалдасанги буго нужеде салам[+].

17Нужеда гьоркьоб рагӀи дандеккунгутӀи бижизабулел, нужее насиблъараб божи-иманалда дандечӀолел ва нужеда малъарабщиналъе квекӀенги гьабулел гӀадамаздаса цӀунеян гьарулеб буго, вацал, дица нужеда. Нуж гьездаса рикӀкӀад чӀа[+]. 18Нилъер ТӀадегӀанав МасихӀие гуребха гьез хъулухъ гьабулеб, жидерго квешал къасдазейин. Бадибе рецц гьабун ва бахьинго кӀалъан гуккула гьез жагьилзаби[+]. 19Киназдаго лъала Рохалил хабаралъе нуж ритӀухъал рукӀин. Дунги гьелдаса вохун вуго. ЛъикӀлъи гьабиялъулъ гӀакъилзабилъунги, квешлъи гьабиялъулъ жагьилзабилъунги рукӀине бокьун буго дие нуж[+]. 20Нужеде сах-саламалъи рещтӀинабулев Аллагьас кватӀичӀого нужер хӀатӀикь тӀамила илбис. Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил цӀоб лъеги нужеда[+].

21Нужеде салам буго дир кумекчи Тимофейил, дир халкъалъул гӀадамаллъун ругел Лукийил, Ясонил ва Сосипатрил[+]. 22Гьаб кагъат жиндир квералъ хъварав Тертийилги буго нужеде ТӀадегӀанасул цӀар рехсараб салам.

23-24Жиндир рокъоре иман лъуразул агьлу данделъулев, гьобол хирияв дир хважаин Гайилги буго нужеде салам. Шагьаралъул хазина цӀунулев чи Эрастилги буго салам. Нижер вац Квартилги буго салам[+].


Кагътил ахиралда гьари-дугӀа

25Нужер божи-иман щулалъизабулев Аллагьасе рецц. Гьеб божи-иманалъул хӀакъалъулъин Рохалил хабаралъ бицунеб бугеб. Чанго гӀасруялъ балъгояблъун букӀарабги загьир гьабун, ГӀиса МасихӀил хӀакъалъулъ бицунеб буго дицаги[+]. 26Аварагзабазул ТӀухьдуздасан загьирлъана гьанже гьеб балъголъи. Абадияв-даимав Аллагьасе бокьана киналго халкъазда гьеб лъазе ва мутӀигӀлъун гьез иман лъезе[+]. 27ГӀиса МасихӀги рехсон, рецц гьабилин[†] нилъеца гӀелму-гӀакълу камилав цо вугев Аллагьасе! Амин[+].

### Коринфиязухъе тӀоцебесеб кагъат

#### Коринфиязухъе тӀоцебесеб кагъат

Коринфиязухъе тӀоцебесеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### ЦеберагӀи


Коринфиязухъе Павелил тӀоцебесеб кагъат

«Коринфиязухъе Павелил тӀоцебесеб кагъат» хъван буго нилъер эраялъул I гӀасруялъул 50-абилел соназул ахиралда. Кагътида Павел чапарас бицунеб буго греказул Ахая улкаялъул тахшагьарлъун кколеб Коринфалда жинцаго гӀуцӀараб иман лъуразул жамагӀаталда дандчӀвалел ругел захӀмалъабазул хӀакъалъулъ. Гьесул рахӀат хвезабулел буго иман лъуразда гьоркьоб рикьи ккеялъ ва гьел Аллагьасул амруязда рекъон хьвадулел гьечӀолъиялъ. Кагътил машгьураб бутӀалъун лъугьун буго Павелица рокьиялъе рецц гьабулеб 13 бетӀер.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1ГӀиса МасихӀил[†] тӀаса вищарав чапарлъун[†] вукӀине Аллагьасе жив бокьарав Павелил ва диналъул вац Сосфенил рахъалдасан 2Коринфалда ругел иман лъуразул агьлуялде – ГӀиса МасихӀидалъун рацӀцӀалъаразде, жиндирго халкълъун лъугьине Аллагьас тӀаса рищаразде, цинги киса-кибего нилъерги гьезулги ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀие тӀагӀат-гӀибадат гьабулелщиназдеги[+]. 3Нилъер Эмен – Аллагьасулги ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀилги цӀоб ва салам лъеги нужеда.


Аллагьасе рецц!

4МасихӀ ГӀисадалъун гьес нужеде баркат рещтӀинабуралъухъ дица кидаго Аллагьасе рецц гьабула. 5Гьесдалъун Аллагьас нужер кинабго каламги бечелъизабуна, кинабго гӀакъиллъиги цӀикӀкӀинабуна,[+] 6МасихӀил хӀакъалъулъ нижер нугӀлъиги ритӀухъ гьабуна. 7ГӀиса МасихӀ вачӀинегӀан ралагьун чӀун ругел нужелъ камураб гьунар хутӀун гьечӀо гьанже[+]. 8Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ рещтӀараб къоялъ нуж рацӀцӀадго хутӀизе гьесин ахиралде щвезегӀан нужер ракӀкъвакӀизабилеб[+]. 9Жиндирго Васгун – нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀгун – цолъизе нуж тӀаса рищарав Аллагь ритӀухъав вуго[+].


Иман лъуразда гьоркьоб рикьи ккун буго

10Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил цӀар бахъун гьарула, вацал, дица нужеда, нуж киналго цоцалъ рекъа-решон рукӀайилан. Рикьи ккезе биччаге – нужер пикруги гӀакълуги цойиде буссинабе![+]

11Хлоял рукъалъул агьлуялдасан дида рагӀун бугелъулха, вацал, нужеда гьоркьоб рикьи ккун бугилан[+]. 12«Дун Павелил рахъ ккуравилан», «дун Аполлосил рахъ ккуравилан», «дун Кефал рахъ ккуравилан», «дун МасихӀил рахъ ккуравилан» – щивас батӀа-батӀаго абулеб рагӀула нужеца[+]. 13МасихӀ викь-викьунищха вугев?! Павелищха нужее гӀоло хъанчида ван хвезавурав? Павелиде иман лъезейищха нуж лъадалъ ччун рахъарал[+]? 14Аллагьасе рецц буго, Криспги Гайги хутӀизегӀан, нужер цогидал дица лъадалъ ччун рахъичӀелъул.[†][+] 15Диде иман лъезелъун дица лъадалъ ччун рахъанилан лъицаниги абиларо. 16(Стефанасги гьесул рукъалъул агьлуги лъадалъ ччун рахъана дица, цоги щал лъадалъ ччун рахъаралали ракӀалда гьечӀо.)[+] 17ГӀадамал лъадалъ ччун рахъизе витӀичӀо дун МасихӀица. Рохалил хабар бицине витӀана.


Аллагьасдасан бугеб «гӀантлъи» гӀадамазул гӀакъиллъиялдаса къуватаб буго

ГӀакъилал ва пасихӀал рагӀабаздалъун бицунеб гьечӀо дица гьеб Рохалил хабар, – МасихӀ хъанчида ван хвей гӀадада ккелаан гьебмехалъ[+].

18Хвалде унезни чӀобогояб чӀандалъун рикӀкӀуна хъанчида ван хварасул хӀакъалъулъ хабар. Нилъее – хвасарлъулезе – гьеб буго Аллагьасул къудрат[+]. 19ТӀухьдузда хъван бугелъул:

«ГӀакъилазул гӀакъиллъиги къинабилеб Дица,
ЦӀодоразул цӀодорлъиги яризабилеб Дица».

20Кив вугев дов гӀакъил? Кив вугев дов гӀалим? Кив вугев гьаб гӀасруялъул дагӀбачи-къацандухъан? Гьаб дуниялалъул гӀакъиллъи гӀантаб жо букӀин загьир гьабичӀищ Аллагьас[+]? 21Аллагьас жиндирго гӀакъиллъиялдалъун гӀаламалъе хӀукму къотӀана, дуниялалъул гӀакъиллъиялдалъун гӀаламалда Жив лъазе виччаларилан. Гьесие бокьана иман лъурал гӀадамал Рохалил хабаралъул «гӀантлъиялдалъун» хвасар гьаризе. 22ЖугьутӀаз мугӀжизат-гӀаламат тӀалаб гьабулеб буго, греказги гӀакъиллъи-гӀалимлъи балагьулеб буго[+]. 23Нилъецайин абуни гӀаламалда лъазабулеб буго хъанчида ван хвезавурав МасихӀил хӀакъалъулъ хабар. ЖугьутӀазе гьеб буго гӀасилъи, греказеги гьеб чӀанда буго![+] 24Аллагьас тӀаса рищаразе – жугьутӀазеги греказеги – гьеб буго МасихӀидалъун загьирлъараб Аллагьасул къудратги Аллагьасул гӀакъиллъиги![+] 25Аллагьасдасан бугеб «гӀантлъиги» гӀадамазулалдаса гӀакъилабин, Аллагьасдасан бугеб «загӀиплъиги» гӀадамазулалдаса къуватабин!

26Аллагьас нуж жиндихъего ахӀараб мехалъ нужго рукӀараб куц ракӀалде щвезабе. ГӀакъилалин рикӀкӀунел гӀадамал гӀемерищ нужеда гъорлъ рукӀарал? ГӀемерищ рукӀарал къадру-къимат бугелги къо-асс бугелги? 27ГӀакъилал инжитго къезаризейин Аллагьас гӀаламалда гӀантабилан кколеб жо тӀаса бищараб. Къуватал инжитго къезаризейин гьес гӀаламалда загӀипабилан кколеб жо тӀаса бищараб. 28Къадру гьечӀебги ярагьунаребги, ай гьезего гьечӀилан рикӀкӀунебаб тӀаса бищана Аллагьас, гьаб гӀаламалъ гӀадахъ босун бугеб жо гьезего гьечӀеблъун лъугьинабизе[+]. 29Гьединлъидал Аллагьасда цеве веццаруге щивниги[+].

30Аллагьасин нуж нилъее гӀакъиллъилъун лъугьарав МасихӀ ГӀисагун цолъизарурал. МасихӀица нилъ ритӀухълъизаруна, рацӀцӀалъизаруна, тархъанлъизаруна[+]. 31Гьединлъидал, ТӀухьдузда хъван бугеб куцалъ: «Веццаризе бокьарас БетӀергьан вецце!»[+]

#### 2 бетӀер


Аллагьасул балъгояб гӀакъиллъи

1Доб мехалда дун нужехъе вачӀиндал, Аллагьасул хӀакъалъулъ Хабар лъазабулаго, дилъ букӀинчӀо кӀалзул пасихӀлъиги кӀудияб гӀакъиллъиги[+]. 2Нужеда гьоркьов вугеб заманалда дица хӀукму гьабун букӀиндалха, ГӀиса МасихӀ[†] (хасго гьев хъанчида ван хвей) хутӀун, цогидабщинаб рехун телилан[+]. 3Дун нужеда аскӀов вукӀана загӀипгоги ва хӀинкъун сородулевги[+]. 4Дир гаргаралъги хабаралъги нужее гьабураб асар – гьеб букӀинчӀо гӀакъилал рагӀабазул хӀасиллъун. Илагьияб РухӀалъул[†] хӀалкӀолъиялдалъунги мугӀжизатаздалъунги лъугьана гьеб гьедин, –[+] 5нужелъ гьеб божи-иман, инсанасул гӀакъиллъиялдалъун гуреб, Аллагьасул къудраталдалъун лъугьине[+].

6Саламатал гӀадамазени гӀакъилаблъун букӀуна нижеца бицараб хабар. Амма гьеб хабар гьаб дуниялалъулаб гӀакъиллъи гуро, гьаб дуниялалъул кверщелчагӀазул (кверщел жидехъа унезул) гӀакъиллъиги гуро[+]. 7Нижеца бицунеб буго Аллагьасулаб балъгояб гӀакъиллъиялъул. Аллагьас бахчун тараб гьеб гӀакъиллъи нилъер цӀар-реццалъейин дуниял бижилелдего къачӀан букӀараб[+]. 8Гьаб дуниялалъул цониги кверщелчиясда бичӀчӀичӀо гьеб. БичӀчӀун букӀарабани, цӀар-реццалъул бетӀергьан хъанчида валароан гьез[+].

9ТӀухьдуздаги хъван бугелъулха:
«Лъилниги бералда бихьичӀебги,
лъилниги гӀиналда рагӀичӀебги,
лъилниги гӀакълу нахъгӀунтӀичӀебги
къачӀан буго Аллагьас жив вокьулезе».

10Нилъеени Аллагьас жиндирго РухӀалдалъун загьир гьабуна гьеб. РухӀ сундулъего лъугьуна – Аллагьас цӀакъго бахчун таралда гъорлъегицин лъугьуна[+]. 11Гьесулъ жиндилъго бугеб рухӀалда гурони, цоги чиясда лъалебищ инсанасул рекӀелъ ругел пикраби? Гьедин Аллагьасул пикрабиги, гьесул РухӀалда гурони, лъалищха[+]. 12Нилъее щвараб РухӀ дуниялалъулаб гуро, Аллагьас нилъее кьурал нигӀматал нилъеда ричӀчӀизе гьесдасан бачӀараб буго[+]. 13Нилъеца гьелъул хӀакъалъулъ инсанасулаб гӀакъиллъиялъ малъарал рагӀабаздалъун гуро бицунеб, РухӀалъ малъарал рагӀабаздалъун бицуна. Илагьияб РухӀалъ цӀуразда бичӀчӀизабула нилъеца РухӀалда хурхарабщинаб[+]. 14Жиндилъе РухӀ рещтӀинчӀев инсанас къабул гьабуларо Илагьияб РухӀалдасан бугебаб. Гьесие гьеб гӀантаб жолъун кколелъулха. Гьесда гьеб бичӀчӀизего бичӀчӀуларо, РухӀалдалъун гурони бичӀчӀизе рес гьечӀелъул[+]. 15Илагьияб РухӀалъ цӀурав чиясда кӀола бокьараб жоялъул хӀакъикъат лъазе, амма лъиданиги кӀоларо Илагьияб РухӀалъ цӀурав чиясул хӀакъикъат лъазе. 16ТӀухьдузда хъван бугелъулха:

«БетӀергьанасул[†] пикрабазда нахъгӀунтӀулев чи вугищ?
Гьесие гӀакълу кьезе лъида кӀолеб?»

Нилъелъин абуни МасихӀил гӀакъиллъи буго[+].

#### 3 бетӀер


Аллагьасе хъулухъ гьабулел чагӀи

1Амма нужедехунни, вацал, дун Илагьияб РухӀалъ[†] цӀурал гӀадамаздехун гӀадин кӀалъачӀо, кӀалъана напсалъ малъараб гьабулездехун гӀадин ва МасихӀиде[†] цолъараб гӀумру лъималазда кинигин гурони бичӀчӀуларездехун гӀадин. 2Кваназе квен гуро дица нужее кьураб, гьекъезе рахь кьуна. Кваназе гӀун рукӀинчӀо нуж добмехалъ, – гьанжегицин гӀун гьечӀо нуж![+] 3ГьанжелъагӀанги напсалъ малъараб гьабулеб бугелъулха нужеца. Нужеда гьоркьоб жахӀда-хӀусудги дагӀба-рагӀиги бугеб мехалъ, напсалъе мутӀигӀлъи гурищ гьеб кколеб, гьаб дуниялалъул гӀадамал гӀадин хьвадулел рукӀинги гурищ кколеб[+]? 4Цояс «дун Павелил рахъ ккурав вугилан», цогидасги «дун Аполлосил рахъ ккурав вугилан» абулеб бугони, гьаб дуниялалъул гӀадамаллъун ккеларищ нуж? 5Гьаха, щив кколев Аполлос? Павелги щив кколев? Гьел руго нуж иманалде рачарал ва хъулухъалъе тӀамурал гӀадатиял чагӀи. БетӀергьанас тӀадкъараб хӀалтӀи гьабулеб буго гьезул щивас[+]. 6Дица мугь чӀана, Аполлосица лъалъана, амма бижизе Аллагьас гьабуна[+]. 7Мугь чӀолевги – рикӀкӀунаро, лъалъалевги – рикӀкӀунаро. Бижизабулев – Аллагь вуго![+] 8Мугь чӀолесдаги лъалъалесдаги гьоркьоб батӀалъи гьечӀо. Жидеца гьабуралда рекъараб мухь щвела гьезул щивасе[+]. 9Ниж кӀиялго руго Аллагьасул хӀалтӀухъаби, нуж руго Аллагьасул хур, Аллагьасул мина[+].

10Аллагьас дие кьураб баркатаб гьунаралда рекъон, махщел бугев устарас гӀадин, дица кьучӀ лъуна. Цогидаз гьелда тӀад мина балеб буго. Щивас хал гьабизе биччанте кин жинца балеб бугебали[+]. 11Цебего лъун бугелдаса батӀияб кьучӀ лъезе лъиданиги кӀоларо. ЦохӀо бугеб гьеб кьучӀги ГӀиса МасихӀ ккола[+]. 12Амма гьеб кьучӀалда тӀад мина меседил, гӀарцул, жавгьар-якъуталъул, яги цӀулал, бакъвараб харил, муцӀидул баниги, 13щивас гьабураб хӀалтӀи къиямасеб къоялъ бихьила. Гьеб къоялъ цӀаялъ хӀалбихьулелъулха щивас кинаб хӀалтӀи гьабун бугебали[+]. 14Гьеб кьучӀалда тӀад бараб минаялда доб цӀа хӀехьезе кӀвани, устарасе кири щвела. 15ЦӀаялъ гьеб бухӀани, зарал ккела. Хвасарлъизени гьев хвасарлъила, амма цӀадулъа вахъарав чи гӀадин вукӀина. 16Нужеда лъаларебищ нуж Аллагьасул мукъадасаб рукъ[†] ругеблъиги нужелъ Аллагьасул РухӀ бугеблъиги[+]? 17Аллагьасул мукъадасаб рукъ щущазабурав чи Аллагьасги тӀагӀинавила. Нуж ккола Аллагьасул гьеб мукъадасаб рукълъун[+].

18Лъицаниги живго гуккуге абе! Нужеда гьоркьоса лъиданиги ракӀалде кколеб батани гьаб дуниялалда жив гӀакъилав вугилан, хӀакълъунго гӀакъилав вукӀине бокьани, гьев гӀантлъеян абе. 19Гьаб дуниялалъул гӀакъиллъи Аллагьасда цебе гӀантлъилъун кколелъулха. ТӀухьдузда хъван буго: «Аллагьас гӀакъилзаби жидерго сихӀирлъиялъул гьиналъ ккола»[+]. 20Цоги бакӀалда хъван буго: «БетӀергьанасда лъала гӀакъилазул пикрабаз пайда гьабулареблъи». 21Гьединлъидал, гӀадамазул рахъги ккун, живго веццизе лъугьунге щивниги. Кинабго нужерлъидалха: 22Павелги, Аполлосги, Кефаги, дуниялги, гӀумруги, хвелги, гьанжесебги, букӀинесебги – кинабго нужер буго. 23Нуж МасихӀил руго, МасихӀги Аллагьасул вуго![+]

#### 4 бетӀер


МасихӀил чапарзаби

1МасихӀие[†] хъулухъалъе чӀарал чагӀилъун рикӀкӀине ккола нужеца ниж. Нижее амру гьабун бугелъулха Аллагьасул балъголъи гӀадамазе загьирлъизабеян. 2Хъулухъалъе чӀарав чи цохӀо жиндирго бетӀергьанасе ритӀухъав вукӀине ккола. 3Дирго хӀакъалъулъ абуни, дие махӀги ургъел гьечӀо нужеца яги гӀадамазул кинаб букӀаниги судалъ дие хӀукму къотӀиялъул.[†] Дицагоги къотӀуларо диего хӀукму. 4Дида гӀайиб гьечӀеблъи лъала дида. Амма гьелдалъун гуро дун ритӀухълъулев. ТӀадегӀанасин дие хӀукму къотӀизе бугеб[+]. 5ТӀадегӀанав вачӀинегӀан лъицаниги лъиениги хӀукму къотӀуге. Гьес канлъуде босила бецӀлъукь бугебщинаб, рекӀелъ ругел къасдалгицин тӀатинарила. Гьеле гьебмехалда Аллагьасдасан щивав чиясе щвела жиндирго кири[+].

6Нужее лъикӀлъиялъе дица гьеб кинабго бихьизабуна, вацал, нужеда, Аполлосилги диргоги мисалги бачун, «хъвараб гурони лъугьунарилан» абурал рагӀабазул магӀна нужедаги бичӀчӀизе ва, лъикӀалги тӀокӀалги ругилан, цоцазда цере чӀухӀдарунгутӀизе[+].

7ХӀакъикъаталдаги сундалъун нуж цогидаздаса тӀокӀал ругел? Аллагьасдасан щвараб гуреб жо щиб нужелъ бугеб? Нужее гьеб нигӀматлъун кьунги бугеб мехалъ, цебего нужехъ гьеб букӀараб гӀадин, гӀамал кӀодолъун щай нуж лъугьунел[+]?

8Гьайгьай, гьанже нуж гӀорцӀун руго! Гьанже нуж бечелъун руго! Ниж гьечӀониги, гьанже парччахӀзабилъун лъугьун руго нуж. Дие бокьилаан унго-унголъунги нуж парччахӀзабилъун лъугьунелани, нужеда цадахъ нижецаги парччахӀлъи гьабизе[+]. 9Амма дида ракӀалде ккола Аллагьас ниж – чапарзаби,[†] халкъалда цере чӀвазе къотӀарал чагӀи гӀадин, бищун ахиралда чӀезарун ругилан. ТӀолабго махлукъаталъе – малаикзабазеги гӀадамазеги ниж лъугьана байрамалда халкъалъе кепалъе рагъулезда релълъарал чагӀилъун[+]. 10МасихӀие гӀоло ниж гӀабдалзабилъун рикӀкӀунел руго, МасихӀиде цолъарал нуж гӀакъилзаби руго. Ниж загӀипал руго, нуж къуватал руго. Нужер хӀурмат гьабула, ниж хӀакъир гьарула[+]. 11Жакъа къоялде щвезегӀанги ракъунги къечонги руго ниж. Нижер ретӀелги хохораб буго, ниж рухулел-кьабулелги руго, мина-руссенги нижер гьечӀо[+]. 12ЗахӀмат бихьун гурони хинкӀ-чедги щолеб гьечӀо нижее. Ниж хӀакъир гьарула – нижеца баркат лъегиян абула, нижее гӀазаб кьола – нижеца хӀехьола[+]. 13Нижедасан мацӀ гьабула – нижеца лъикӀаб бицуна. Ниж гьаб дуниялалъе хӀур-кӀучлъун хутӀун руго, гьаб гӀаламалъеги чӀахӀ-къуллъун хутӀун руго.

14Нуж инжит гьаризе гуро, вацал, дица гьаб кинабго хъвалеб бугеб. Дирго хириял лъималазе гӀадин, гӀакълу кьолеб буго дица нужее[+]. 15МасихӀил дарсал малъулев азарго мугӀалим нужер вугониги, эмен нужер цо гурони гьечӀелъул. Дун нужее эменлъун лъугьана, Рохалил хабаралдалъун дица нуж МасихӀиде цолъизаруна[+].

16Гьединлъидалин дида релълъун хьвадейилан гьарулеб бугеб дица нужеда[+]. 17МасихӀил нухдасан дун хьвадулев вугеб куц нужеда ракӀалде щвезабизе гьале нужехъе витӀулев вуго ТӀадегӀанасе ритӀухъав ва дие хирияв васлъун лъугьарав Тимофей. Гьеб нухдасан хьвадейилан дица малъула киса-кибго киналго иман лъуразул агьлуялда[+].

18Нужеда гьоркьор руго нич гьечӀел гӀадамалги. Гьезда ракӀалде кколеб батила дун тӀокӀав гьениве вачӀинарилан. 19Амма, ТӀадегӀанасе бокьани, кватӀичӀого нужехъе вачӀина дун. Гьел нич гьечӀезул хабар-гаргар букӀин гуреб, къуват-гучги бугищали лъала дида гьебмехалда[+]. 20Аллагьасул ПарччахӀлъи хабар-гаргаралъулъ гуро бугеб, къуват-гучалъулъин[+]. 21Щиб нужее бокьилеб? Дун цӀалги босун вачӀинейищ, яги нужеде бугеб рокьиялъул цӀураб хӀеренаб рагӀигун вачӀинейищ[+]?

#### 5 бетӀер


Иман лъуразул агьлуялда жаниб ккараб пасатаб иш

1Цинги, дида бицана нужер гьениб мажусиязулгицин гьечӀебгӀадаб инжитаб иш лъугьун бугилан – цо чи жиндирго бесдал эбелалда аскӀов вегулев вугилан[+]. 2Гьелдаса пашманлъизе кколеб бакӀалда нужер чӀухӀиго щиб! Гьединаб инжитлъи жиндасан лъугьарав чи нужерго агьлуялда гьоркьоса вачахъизе кколаан нужеца. 3-4Дирго рахъалъ абуни, черх гьаниб бугониги, рухӀ гьениб нужеда аскӀоб бугелъул, гьенив вугев гӀадин вукӀуна дун. Нужер данделъиялда нилъер ТӀадегӀанав ГӀисал къудратгун цадахъ дирго рухӀги гӀахьаллъизабун, нилъер ТӀадегӀанав ГӀисал цӀаралдалъун дица хӀукму къотӀана[+] 5гьеб иш гьабурав чи илбисалъул кверщаликье кьезе – биччанте гьесул мунагьаб напс хвезе. ТӀадегӀанав вачӀараб къоялъ гьесул рухӀ хвасарлъизеги бегьула[+].

6Нужер гьеб гӀамал кӀодолъи лъикӀаб хасият гуро. Нужеда рагӀанищ гьадинаб кици: «ГьитӀинаб реччеялъги гӀемераб ханжу беччизабула»[+]? 7Мунагьалъул басрияб речче тӀубанго нахъе рехе. Гьебмехалъ речче гъорлъ гьечӀого бежараб чедлъун лъугьина нуж. Гьединаб чедин нуж кколел! Нилъер пасхаялъул[†] кьегӀер – МасихӀ[†] – цевего къурбанлъун лъугьиндалха![*][+] 8РачӀа гьанже нилъеца пасхаялъул байрамалде хӀадурлъи гьабилин[†] басрияб речче (ай мунагьги квешлъиги) цадахъ гьечӀого. РеччичӀел чадал (ай бацӀцӀадабщинабги хӀакъабщинабги) цадахъ, росун хӀадурлъизин гьелде[+].

9Дица нужехъе битӀараб кагътида хъван букӀана пасатал чагӀазулгун гьоркьоблъи гьабугейилан[+]. 10Пасатал, хъантӀарал, макруял гӀадамазул ва гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабулел мажусиязул гуребха дица бицунеб букӀараб. Гьездаса ратӀалъизени, дуниял тун ине ккелаан ниж. 11Дица хъван букӀана, жидеца иман лъун бугиланги абун, пасалъиги гьабулел, хъантӀун магӀишатги гьабулел, гьересиаллагьзабазе лагълъиги гьабулел, мацӀги гьабулел, хӀилла-рекӀкӀги гьабулел, гьекъолдизеги гьекъолдулел гӀадамазулгун хурхен гьабугейилан, хӀатта гьезда цадахъ гӀодор чӀун кванагейилан[+]. 12-13Нилъер гуреб агьлуялъе суд гьабунги щайха дие? Аллагьас гьабила гьезие суд. Нужерго агьлуялъул чиясе суд гьабизе кколаребищ нужеца? ТӀухьдузда хъван бугелъул: «Квешав чи нужер агьлуялда гьоркьоса нахъе вачахъе», – ян[+].

#### 6 бетӀер


Иман лъурал цоцаз судалде щай ахӀулел?

1Жиндирго диналъул вацасдехун нужеда гьоркьоса пуланав чиясул дагӀба-рагӀи бугони, Аллагьасул халкъги рехун тун, иман гьечӀезухъе суд гьабизе ине бегьилищ гьев[+]? 2Нужеда лъаларебищ гьаб гӀаламалъе суд Аллагьасул халкъалъ къотӀизе[†] букӀин? ГӀаламалъего суд гьабизе бугел нужеда кӀоларебищ гӀиси-бикъинаб дагӀба-рагӀи къинабизе[+]? 3Нужеда лъай: малаикзабазегицин суд гьабизейин нилъеца бугеб. Гьаб дуниялалъул ишал тӀуразе кигӀанха нужее бигьалъизе кколеб! 4Гьединаб дагӀба-рагӀи нужеда гьоркьоб ккараб мехалъ, щай нужеца гьеб нужерго агьлуялда гьоркьоб къимат гьечӀел гӀадамазде гӀарз бахъулеб? 5Нечоларищ нуж? Диналъул вацал рекъезаризе кӀолев цониги гӀакъилав чи нужеда гьоркьов ватичӀого вукӀине рес гьечӀо[+]. 6Бихьулищ – вацас вац судалде вачунев вуго, гьебги – иман лъечӀез хӀукму къотӀизе. 7Нужеда гьоркьоса гӀадамал судалде ине ккеялъгицин нугӀлъи гьабула нуж къеялъе. Нужее гьабураб зарал-зиянги баччун рукӀинго лъикӀ гурищ? Нужехъа боцӀи-рикъзи бахъиги хӀехьон рукӀинго лъикӀ гурищ[+]? 8Нужецайин абуни цоцазе зарал-зиян гьабулеб буго, цоцахъа боцӀи-рикъзи бахъулеб буго. Лъие гьеб гьабулеб бугеб? Нужерго вацазе!

9Нужеда лъаларебищ пасатал гӀадамазе Аллагьасул ПарччахӀлъи насиблъулареблъи? Нужго нужецаго гуккуге! Пасалъи гьабулезе, гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабулезе, зина[†] гьабулезе, бихьиназдасан лазат босулел бихьиназе,[+] 10хъантӀаразе, цӀогьабазе, гьекъолдухъабазе, мацӀихъабазе, хъамалчагӀазе – гьезул цонигиязе Аллагьасул ПарччахӀлъи насиблъуларо[+]. 11Нужеда гьоркьорги рукӀана гьединал гӀадамал. Амма нуж гьанже чурун руго, рацӀцӀалъизарун руго, ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил[†] цӀаралдалъун ва нилъер Аллагьасул РухӀалдалъун ритӀухълъизарун руго![+]


Черх – Илагьияб РухӀ жаниб чӀолеб мукъадасаб рукъ

12«Бокьарабщинаб гьабизе бегьула!» – ян абула цо-цояз. Бокьарабщинаб гьабиялъул гуребха пайда букӀунеб. «Бокьарабщинаб гьабизе бегьула!» Амма дун сундулниги лагълъун лъугьине бегьуларо[+]. 13Цогидаз абула: «Квен – чохьое, чехь – квание!» – ян. Аллагьас гьеб кӀиябгоги пасалъизабула. Гьаваялда нахъбилълъине гуро черх бижун бугеб, ТӀадегӀанасе тӀагӀаталъейин. ТӀадегӀанас тӀалаб гьабила[†] гьелъул. 14ТӀадегӀанав ГӀиса хваралъуса вахъинавуна Аллагьас, жиндирго къудраталдалъун нужги хваралъуса рахъинарила гьес.

15Нужеда лъаларебищ нужер чурхдулги МасихӀил черхалъул бутӀаби рукӀин? МасихӀил черхалъул бутӀа хъахӀбал черхлъун лъугьинабизе бегьилищ? Киданиги бегьуларо![+] 16Нужеда лъаларебищ хъахӀбаялда аскӀов вегарасул черх гьелъул черхгун цолъулеблъи? ТӀухьдузда хъван бугелъул: «гьел кӀиялго цолъун, цого лъугьина»[+]. 17ТӀадегӀанасде цолъарасул рухӀ гьесул РухӀгун цолъула[+].

18ХъахӀбалъи рикӀкӀад гьабе! Цогидал мунагьал инсанасул черхалдаса къватӀирехун ккарал рукӀуна. ХъахӀбаяв чиясин абуни, мунагь гьабула жиндирго черхги хӀакъирлъизабун[+]. 19-20Аллагьасдасан нужее щвараб Илагьияб РухӀ[†] жаниб чӀолеб мукъадасаб рукълъун[†] нужер черх букӀин лъаларебищ нужеда? ЦӀикӀкӀараб мухьги кьун росун ругелъул, нужго бетӀергьанал чагӀи гуро нуж[*]. Аллагь кӀодо гьавизе пайда босе нужерго чурхдуздаса![+][+]

#### 7 бетӀер


Ригьиналъул хӀакъалъулъ насихӀатал

1Гьанже дица бицина нужеца дихъе кагътида хъван букӀаралъул хӀакъалъулъ. ЧӀужугӀаданалда аскӀове къачӀого вукӀинго лъикӀ бихьинчиясе. 2Амма пасалъи цӀикӀкӀун бугелъул, щивав бихьинчиясул жиндирго лъади йикӀун лъикӀ, щияй чӀужугӀаданалъулги жиндирго рос вукӀун лъикӀ. 3Росас лъади бусада жиндасаго рикӀкӀалъизайизе бегьуларо, лъадиялъ росги бегьуларо[+]. 4Жиндирго черхалъул кверщел лъадиялъухъ гуро бугеб, росасухъ буго. Гьединго жиндирго черхалъул кверщел росасухъ гуро бугеб, лъадиялъухъ буго. 5КӀиялго разилъун, Аллагьасе гьари-дугӀаялъе цодагьабго заманаялъ гурони, цоцаздаса ратӀалъуге. Цинги нахъеги цадахъ рукӀа. Гьедин хьвадани, илбисалда кӀвеларо, чорхол гьава къинабизе кӀолеб гьечӀолъи бихьун, нуж къосинаризе[+]. 6Гьаниб дица нужее амру гьабулеб гьечӀо гьедин гурони бегьуларилан. Нужее бигьалъи гьабулеб буго[+]. 7Гьайгьай, дие бокьилаан киналго гӀадамал дун гӀадин чӀолелани. Амма Аллагьас щивасе гьунар кьун буго: цоясе гьадинаб, цогидасе додинаб[+].

8Къороллъун хутӀарал бихьиназдаги руччабаздаги дица абилаан, дун гӀадин, ялгъузго рукӀайилан. 9Къороллъи хӀехьезе кӀолеб гьечӀони, ригьин гьабизе ккела. Ригьнаде руссинго лъикӀ, хӀасраталъ рухӀизегӀан[+]. 10Ригьнада ругезени, дица гуреб, ТӀадегӀанас гьабулеб буго амру: лъади росасдаса ятӀалъизе бегьуларо[+]. 11Нагагь ятӀалъани, ялгъузго йикӀине ккела яги росгун рекъезе ккела. Росасги лъади йиччан тезе бегьуларо[+].

12Цогидаздани, ТӀадегӀанас гуреб, дица абулеб буго: диналъул вацасул лъади иман лъечӀей йигони, амма росасда цадахъ чӀезе къабуллъулейги йигони, къватӀие йитӀуге гьей. 13ЧӀужугӀаданалъул рос иман лъечӀев вугони, гьелда цадахъ чӀезеги разилъулев вугони, ятӀалъуге гьесдаса. 14Иман лъечӀев росасдаса Аллагь разилъула гьесул иман лъурай лъади сабаблъун. Иман лъечӀей лъадиялдасаги Аллагь разилъула гьелъул иман лъурав рос сабаблъун. Гьедин букӀунаребани, гьезул лъималги мажусиязулго гӀадинал рукӀинаан. Гьедин бугелъул, гьел лъималаздасаги Аллагь разилъула. 15Иман лъечӀев росасе яги лъадуе ратӀалъизе бокьани, риччанте ратӀалъизе. Гьедин кколеб бугони, диналъул вацасда яги яцалда тӀадаб гьечӀо жидерго ригьин цӀунизе. Аллагьасни рекъон рукӀайилан абулеб буго. 16Дуда щиб лъалеб, лъади, дурго рос хвасар гьавизе дуда кӀоларевлъи? Дуда щиб лъалеб, рос, дурго лъади хвасар гьайизе дуда кӀоларейлъи[+]?

17Амма нужер щивав вукӀине виччанте ТӀадегӀанас гьесие бихьизабураб хӀалалда, гьев хутӀизе виччанте Аллагьас гьев жиндихъего ахӀараб куцалда. Гьединабго амру гьабула дица кинабго иман лъуразул агьлуялъеги. 18Сунат гьабурав вугони Аллагьас ахӀун, гьеб балъго гьабизе ккеларо. Сунат гьабичӀев ахӀун вугони, сунат гьабизеги ккеларо гьес[+]. 19Сунат гьабиги – рикӀкӀунаро, сунат гьабичӀолъиги – рикӀкӀунаро, Аллагьасул амруял тӀуразари буго аслуги кьучӀги![+] 20Аллагьас кинавлъун инсан жиндихъего ахӀаниги, гьединавлъун хутӀизе виччанте гьев. 21Гьес ахӀараб мехалъ мун лагълъун вукӀарав ватани, гьелъулги пикру гьабуге дуца. Амма тархъанлъизе рес бугони, гьелъие гӀамал гьабе. 22ТӀадегӀанас жиндихъего ахӀарав лагъ ТӀадегӀанасда цеве эркенав чилъун ккола, эркенго вукӀаго ахӀаравги МасихӀил[†] лагъ ккола[+]. 23Аллагьас цӀикӀкӀараб мухьги кьун росун ругелъул, гӀадамазул лагъзаллъун ккезе чӀоге![+] 24Кинавлъун гьес жиндихъего ахӀаниги, гьединавлъун хутӀизе виччанте, вацал, гьев Аллагьасда цеве!


Ригьин гьабичӀезулги къоролзабазулги хӀакъалъулъ

25Росасе инчӀел ясазул рахъ цӀехани, гьелъул рахъалъ ТӀадегӀанасдасан бачӀараб амру гьечӀо дихъ. Амма дица дирго пикру бицина, Аллагьасул баркаталдалъун дунги вугелъулха божизе бегьулев чи[+]. 26ЗахӀматаб заман бугелъул, живго вугеб хӀалалъ чӀейго лъикӀ чиясе. 27Лъади ячун йигищ – йиччан тоге. Ячун гьечӀищ – гьей ялагьизе лъугьунге. 28Амма лъади ячинги мунагь гуро. ГӀурай яс росасе инги мунагь гуро. Амма ригьнаде руссиндал, гьаб дуниялалъул къварилъи-захӀмалъи рещтӀина нужеде. Дие бокьилаан гьелдаса нуж цӀунизе. 29Дие бокьун буго, вацал, нужеда абизе, гьаб дуниялалъе заман дагьлъун бугилан. Лъудби рачаралги хьвадизе ккела лъудбиго гьечӀел гӀадин. 30ГӀодулел ругелги хьвадизе ккела гӀодулелго гьечӀел гӀадин. Рохун ругелги хьвадизе ккела рохунго гьечӀел гӀадин. Босаралги хьвадизе ккела жидеца щибго босичӀеб гӀадин[+]. 31Дуниялалъул ишазде машгъуллъаралги хьвадизе ккела гьезде машгъуллъунго гьечӀел гӀадин. Гьаб дуниял тӀагӀун инехъин бугелъулха![+]

32Дие бокьун буго нуж сундулго ургъел гьечӀого рукӀине. Лъади гьечӀев чи ТӀадегӀанасе гьабулеб тӀагӀаталъул ургъалида вукӀуна, ТӀадегӀанав разилъи тӀалаб гьабула гьес[+]. 33Лъади йигев чи дуниялалъул ургъалида вукӀуна, лъади разилъи тӀалаб гьабула гьес. 34Гьедин кӀийиде викьун вукӀуна лъади ячарав чи. Росасе инчӀей чӀужугӀадан яги гӀолохъанай яс ТӀадегӀанасе гьабулеб тӀагӀаталъул ургъалида йикӀуна, гьесда цебе черхги ракӀги бацӀцӀадго цӀунизе. Рос вугей чӀужугӀадан дуниялалъул ургъалида йикӀуна, рос разилъи тӀалаб гьабула гьелъ. 35Дица гьеб кинабго абулеб буго нужее лъикӀлъиялъе. Щибниги жо нужее гьукъизе гуро дун кӀалъалев вугев. Дие бокьун буго гьениб нужер ишазулъ гӀадлу-тадбир букӀине ва сундего машгъуллъичӀого нужеца ТӀадегӀанасе хъулухъ гьабизе.

36Лъицаниги рикӀкӀунеб бугони абурай яс ячинчӀого тезе рекъараб гьечӀилан, гьелдехун бугеб хӀасратги къезабизе кӀолеб гьечӀони, биччанте гьес жиндирго рекӀее бокьараб гьабизе. Гьей ячани гьев мунагьалъукье кколаро. 37Амма гьей ячине сунцаниги тӀамулев гьечӀони, ячинчӀого тезе кьури гьечӀеб хӀукмуги гьабун бугони, жиндирго хӀасраталда квелъ базеги кӀолеб бугони, – гьеб лъикӀ ккела. 38ХӀасил: жиндирго абурай ячин лъикӀ буго, амма ячинчӀого тани, дагьабги лъикӀ[*][+].

39Лъади ригьнада хутӀула гьелъул рос чӀаго вугевгӀан заманалда. Рос хвани, гьелъул ихтияр буго жиндиего бокьарав чиясе ине. Амма ГӀисаде иман лъурав чи вукӀине ккела гьев[+]. 40Къороллъудаго чӀани, гьей жеги талихӀай йикӀина. Гьединаб буго дир пикру, Аллагьасул РухӀ щварав чи вугилан ккола дун.

#### 8 бетӀер


Гьан хӀалалаб букӀиналъул хӀакъалъулъ

1Гьанже бицинин мажусиязул аллагьзабазе къурбаналъе хъурал жалазул гьанал хӀакъалъулъ. Нилъер киназулго гӀелму-лъай бугилан битӀун абулеб буго нужеца. Амма гӀелму-лъаялъ гӀадамасул гӀамал кӀодолъизабула. Рокьиялъ берцинго гӀуцӀула инсанасул гӀумру[+]. 2Жинда цо щибниги лъалилан ракӀалде кколеб бугони, унго-унгояб лъай гьесие щун букӀунаро[+]. 3Амма Аллагь вокьулев чи Аллагьасда лъала[+].

4Мажусиязул аллагьзабазе къурбаналъе хъурал жалазул рахъ босани: нилъеда лъала гьезул аллагьзаби щибго гурел жал рукӀин, цо гурони, тӀокӀав батӀияв Аллагь гьечӀевлъиги[+]. 5Ракьалда рукӀа, зобалазда рукӀа гьел аллагьзабийилан абулел жал ругилан телин (гьел цӀакъ гӀемер руго – «аллагьзабийилан» абулелги, «бетӀергьабийилан» абулелги). 6Амма нилъер Эмен – Аллагь цохӀо вуго, жинца кинабго бижарав ва жиндиего гӀоло нилъ рижарав. Нилъер цо бетӀергьан вуго – ГӀиса МасихӀ.[†] Гьесдалъун бижун буго кинабго, гьесдалъун нилъги чӀаголъана[+]. 7Киназдаго гуребха гьеб лъалеб. Цо-цоял гьел гьересиаллагьзабазде цӀакъго ругьунлъун руго ва гьез гьанжегицин мажусиязухъа босараб гьан кваналеб буго, дозие къурбанлъун гьебги рикӀкӀун. Мунагь ккеладайилан щакдарулелги руго гьел, хӀарамаб жоцин кваналеб бугодай жидецаян[+]. 8Амма кваница нилъ Аллагьасде гӀагар гьаруларо. Гьеб кваначӀогойилан камулеб жоги гьечӀо нилъее, квананилан щолеб жоги гьечӀо[+].

9Бегьулебилан рикӀкӀунебги бегьуларебилан рикӀкӀунебги кваналеб букӀин гьел иман загӀипазе нухда хӀетӀе тункулеб гамачӀлъун лъугьине гурин. 10Мунагь ккеладайилан щакдарулев чиясда вихьани гьединаб лъай бугев мун мажусиязул мукъадасаб рокъов гӀодовги чӀун кваналев, духъ валагьун, гьесги кванала гьезул къурбаналъул гьан[+]. 11Гьедин гьеб дур «гӀелму-лъай» сабаблъун – гьев иман загӀипав чи – жиндие гӀоло МасихӀ хвалде арав дур диналъул вац хвезеги бегьула[+]. 12Дурго вацазе заралаб мунагь гьабун, щакдарулеб гьезул ракӀги лъукъун, МасихӀиде дандечӀун мунагь гьабулеб буго дуца. 13Гьедин, дир вац къосиналъе сабаблъун квен лъугьунеб бугони, гьев къосинавизегӀан, киданиги гьан кӀалдибе босичӀого чӀела дун![+]

#### 9 бетӀер


Чапарлъун вукӀиналдаса пайда босичӀо Павелица

1Дун эркенав чи гурищ? Дун МасихӀил[†] чапар[†] гурищ? Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса вихьарав чи гурищ? ТӀадегӀанасде нуж цолъи дир хӀаракатчилъиялъул хӀасил гурищ[+]? 2Цогидазе дун чапар ватичӀониги, нужее дун чапарлъидалха! ТӀадегӀанасде цолъараб нужер гӀумруялъ нугӀлъи гьабула дун МасихӀил чапар вукӀиналъе.

3Гьеле гьедин, дунго ритӀухъ гьавун, жаваб кьола дица дир ишазул цӀех-рех гьабизе бокьаразе. 4Кваназеги гьекъезеги гӀарац щвезе ихтияр гьечӀебищ нижер[+]? 5Нижер ихтияр гьечӀебищ, цогидал чапарзабаз гӀадин, ТӀадегӀанав ГӀисал вацаз яги Пётрица гӀадин, нилъер диналъул яцаздасан лъади ячине ва гьейгун цадахъ сапаралде ине[+]? 6Яги гӀицӀго диеги Барнабаегийищ ихтияр гьечӀеб бетӀербахъиялъе хӀалтӀичӀого чӀезе[+]?

7Мухьдахъ ккурав рагъухъан жиндирго гӀарацги харж гьабун вагъулевищ? Жиндирго цӀибил квинчӀого толебищ ахихъанас? Жиндирго рохьдолъа гӀачиязул рахь гьекъечӀого толебищ вехьас[+]? 8ГӀадамазул гӀадатияб гӀумру-яшавалдасан гьединал мисалал рачине бегьи гуребги, гьелъулго хӀакъалъулъ Къануналдаги[†] буго. 9Мусал Къануналда[†] хъван бугелъулха: «Лал бокъунеб бугеб оцол кӀалалда таргьа баге», – ян. Аллагьас оцазул тӀалаб-агъаз тӀаде босун абурал рагӀабийищ гьел[+]? 10Гьес нилъер хӀакъалъулъ гуребдай гьеб абун бугеб? Гьайгьай, нилъер хӀакъалъулъ абун буго. Векьарухъанас бекьула ва лал тӀамулес лалги тӀамула хуриса бачӀаралъул бутӀа щвезе хьулалда[+]. 11Нужеда гьоркьоб Илагьияб РухӀалъул[†] хьон хьарал нижеца хьул-къасд гьабулеб бугони, гьелдасан бижаралъул бутӀа бетӀербахъиялъе щвелародайилан – цӀикӀкӀараб мухьищха гьеб кколеб[+]? 12Цогидазул ихтияр батани нужедасан кумек тӀалаб гьабизе, гьайгьай, нижер жеги цӀикӀкӀараб ихтияр буго гьелъие.

Амма нижеца киданиги пайда босичӀо гьеб ихтияралдаса. Нижеца кинабго хӀехьола МасихӀил хӀакъалъулъ Рохалил хабаралъе сундулъго квалквал-квекӀен гьечӀого хутӀизе. 13Нужеда лъаларебищ Мукъадасаб Рокъоб хъулухъ гьабулел чагӀаз гьенисан бетӀербахъулеблъи? Къурбаналъул гьан лъолеб бакӀалъул тӀалаб гьабулезеги гьеб къурбаналъул бутӀа жидеего босизе ихтияр букӀин лъаларебищ[+]? 14Гьединго ТӀадегӀанасги бихьизабун буго Рохалил хабар лъазабулезги гьелдасан бетӀербахъеян[+].

15Гьединаб цониги ихтияралдаса цониги нухалъ пайда босичӀо дица. Гьанжеги дица нужехъе гьеб тӀалаб гьабун гуро хъвалеб бугеб. Дунго чӀухӀизе бегьулелдаса махӀрумлъизегӀан хвезе бокьила[+]. 16Рохалил хабар лъазабулеб бугилан чӀухӀдаризе бегьуларо дун. Дица тӀубазабичӀого гӀолареб тӀадкъай бугелъулха гьеб! Рохалил хабар халкъалда лъазабичӀони, балагь рещтӀаги диде![+] 17Дунго лъикӀав лъугьун гьеб гьабулеб букӀарабани, гьелъухъ мухьги щвелаан дие. Дунго лъикӀав лъугьун гуро, дида тӀадкъан бугелъул гьабулеб буго[+]. 18Щиб кириха дие щолеб бугеб? Дие щолеб кири ккола – дица щибго мухь гьечӀого Рохалил хабар лъазабулеб букӀин ва гьелдалъун дие бугеб ихтияралдаса пайда босулеб гьечӀолъиги[+].

19Дун эркенав чи вуго, лъилниги лагъ гуро, амма дун киназулго лагълъун лъугьана, кигӀан кӀваниги цӀикӀкӀун гьел дихъ гӀенеккизе бокьун[+]. 20ЖугьутӀазда гьоркьов дун лъугьана жугьутӀав гӀадин, жугьутӀал дихъ гӀенеккизе бокьун. Къанун цӀунулезда гьоркьов дун хьвадана гьеб Къанун цӀунулев чи гӀадин (Къануналъ дида тӀад кверщел гьабулеб гьечӀониги), Къанун цӀунулелалги дихъ гӀенеккизе бокьун[+]. 21Къанун лъаларезда гьоркьов дун чӀана Къанун лъаларевлъун, (амма МасихӀил кверщаликь вугев дида Аллагьасул къанун лъала), Къанун лъаларел чагӀиги дихъ гӀенеккизе бокьун[+]. 22ЗагӀипазе дун загӀипавлъун лъугьана, загӀипалги дихъ гӀенеккизе бокьун. Киназдаго гьоркьов дун гьезда релълъун лъугьана, щиб сабаб-гӀамал батунги гьезул цо-цоялгӀаги хвасар гьаризе бокьун[+]. 23Гьеб кинабго дица гьабулеб буго Рохалил хабаралъе гӀоло, гьелъул баркаталъул бутӀа насиблъизе бокьун.

24Нужеда лъаларищ: къецазда киналго рекерухъаби рекерула, амма бергьенлъиялъул шапакъат цоясе гурони щоларо. Нужги рекере гьеб шапакъат щвезе бокьун[+]. 25Къецазул киналго гӀахьалчагӀаз гӀемераб жоялдаса жалго махӀрум гьарула, речӀалел тӀугьдузул гор щвезе бокьун. Нилъецани гьеб гьабула речӀаларел тӀугьдузул гор щвезе бокьун[+]. 26Гьедин дунги векерулев вугев ватани, мурадалде щвезе бокьун векерулев вуго. Зарул рагъулъ дунги гӀахьаллъулев вугев ватани, зарал гьаваялде хьвагӀизе гуро. 27Кьабулеб-тункулебги хӀехьон, квегъулеб буго дица черх, гьелда тӀад кверщелги гьабулеб буго, цогидалги къецазде ахӀун, дунго гъоркь хутӀилевилан хӀинкъун.

#### 10 бетӀер


Гьересиаллагьзабазде иман лъеялдаса цӀуне

1Дие бокьун буго, вацал, нужеда ракӀалде щвезабизе: Мисриялдаса нахъе унеб мехалда нилъер киналго умумул накӀкӀул рагӀдукь ккун рукӀана, киназго ралъадги бахана[+]. 2Киналго гьел Мусада[†] нахърилълъун накӀкӀуцаги ралъдацаги чурана. 3Гьез киназго кванана цого-цо илагьияб квен,[+] 4цого-цо илагьияб гьекъелги гьекъана гьез. Илагьияб кьурулъан чвахун бачӀараб лъим гьекъана гьез. Гьеб кьуру гьезда цадахъ букӀана. МасихӀ[†] ккола гьеб. 5Амма гьезул гӀемерисез Аллагь рази гьавичӀо – гьезул жаназаби авлахъалда щущана[+]. 6Гьеб буго нилъее мисал – гьел гӀадин нилъ квешлъиялда нахърилълъинчӀого рукӀине[+]. 7Гьезул цо-цояз гӀадин аллагьалилан тарал жалазе лагълъи гьабуге нужеца. ТӀухьдузда хъван бугелъулха: «ГӀодор чӀун кваназе-гьекъезе лъугьана халкъ, цинги аллагьилан тараб жоялъул хӀурматалда пасатабщинабги хъубабщинабги гьабизе лъугьана»[+]. 8Гьезул цо-цояз гӀадин хъахӀбалъи гьабиларин[†] нилъеца. Гьез хъахӀбалъи гьабуна – ва цохӀо къоялъ гьезул къоло лъабазарго чи хвана[+]. 9Гьезул цо-цоял гӀадин, БетӀергьанасул[†] хӀалбихьизе лъугьинарин нилъ. Гьел хвана борхьаз хӀанчӀун[+]. 10Гьезул цо-цоял гӀадин, Аллагьасде дандечӀун, гъулгъудизе бегьуларо нилъ. Гьеб сабаблъун хвалил малаикас хвезаруна гьел[+]. 11Гьеб киналъулго хӀакъалъулъ ТӀухьдузда хъван буго нилъее гӀакълу щвеялъе гӀоло. Ахирзаманаялде гӀагарлъулел ругелъулха нилъ[+].

12Гьединлъидал, вахъун чӀун вугилан ккарав гӀодов ккезе гурин[+]. 13ГӀадамазда гьоркьоб букӀунеб гурони гӀазаб-балагь рещтӀинчӀо нужеде. Аллагьас жиндирго къотӀи[†] хвезабуларо – хӀехьезе кӀолареб гӀазаб-балагь биччаларо гьес нужеде. ГӀазаб-балагьалда цадахъго гьес нужее бихьизабила гьеб хӀехьезе ресги[+].

14Гьединлъидал, дир хириял, гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялдаса рикӀкӀалъе[+]. 15ГӀакъилал гӀадамазда гӀадин бицунеб буго дица нужеда. Нужецаго пикру гьабе дица бицаралъул. 16ТӀадегӀанасул хӀурматалда нилъ гӀодор чӀун сардилъ кванала ва, гьари-дугӀа гьабун, щурминиса чагъирги гьекъола, – гьелъул магӀна ккола МасихӀица тӀураб бидулъ нилъерги бутӀа букӀин. Кваналаго нилъеца чед бекиялъул магӀна ккола МасихӀил чорхолъги нилъер бутӀа букӀин[+]. 17Гьеб чед цо бугелъул, нилъ гӀемер ругониги, цохӀо черх лъугьуна. Нилъеца кинацаго цохӀо чед цоцазе бикьун кваналелъулха![+] 18Исраилил халкъалъухъ балагье: къурбаналъе хъураб жо кваналелщиназ жидерго бутӀа лъолагури гьез гьабулеб тӀагӀаталъулъ[+]. 19Щиб абизе дие бокьун бугеб: гьересиаллагьзабазе гьабулеб къурбан магӀнаяб жо бугиланищ? яги гьересиаллагь магӀнаяб жо бугиланищ[+]? 20Гуро! Дие абизе бокьун буго: мажусиязул къурбан гьез Аллагьасе гуро гьабулеб, жундузе гьабула. Дие бокьун гьечӀо нужеца жундузулгун гьоркьоблъи гьабизе[+]. 21Цин ТӀадегӀанасул щурминисан, цин жундузул щурминисан гьекъезе бажариларо нужехъа. Цин ТӀадегӀанасул столалдасан, цин жундузул столалдасан кваназеги бажариларо[+]. 22БетӀергьанасул ццин бахъинейищ нужее бокьун бугеб? Гьесдаса къуваталищ нилъ ругел[+]?

23«Бокьарабщинаб гьабизе бегьула», – ян абула цо-цояз. Амма бокьарабщиналъул гуро пайда бугеб. «Бокьарабщинаб гьабизе бегьула». Амма бокьарабщиналъ гуро кумек гьабулеб[+]. 24Биччанте щивав чи жиндиего пайдаялъе гуреб, гӀагарда вугесе пайдаялъе хӀалтӀизе[+]. 25Нужеца базаралдаса гьан босе щибго цӀехечӀого ва хӀинкъичӀого кванай[+]. 26ТӀухьдузда хъван бугелъулха: «Ракьги ракьалда бугебщинабги БетӀергьанасулин». 27Иман лъечӀев чияс мун гьоболлъухъ ахӀани, ине ракӀалде ккани, дудаго цебе лъураб жо кванай щибго цӀехечӀого ва хӀинкъичӀого[+]. 28Мажусиязул къурбаналъул бугин гьеб квенилан дуда лъицаниги абуни, дуца гьеб кванаге, дуда гьеб абурав чи гӀодове виччазавизе. 29Гьеб кваназе мун хӀинкъиялъул гуро дица бицунеб бугеб, гьев хӀинкъун вукӀиналъулин. Цо лъицаниги гьикъани: «Цогидасул хӀинкъи сабаблъун диего бокьараб гьабичӀого тезе щай дица кколеб? 30Аллагьасе реццги гьабун дица гьеб квани, лъица дида гӀайиб чӀвалеб, Аллагьасе рецц гьабун дун квананилан?»[+] 31Щиб гьабулел ругониги – кваналел ругониги, гьекъолел ругониги, – Аллагьасе рецц гьабичӀого тоге[+]. 32ЖугьутӀалги, грекалги, Аллагьасде иман лъуразул агьлуги къосинариларедухъ хьваде нуж[+]. 33Диего пайдаялъе гуреб, гьел хвасарлъизе гӀологи гӀемеразе пайдаялъе гӀологи хӀалтӀулев дун гӀадин хьваде[+].

#### 11 бетӀер

1Дица МасихӀидасан[†] мисал босулеб бугеб гӀадин, дидасан нужецаги мисал босе[+].


ДугӀа гьабизе данделъараб бакӀалда кин рукӀине кколел?

2Дица нуж реццула, дун нужеда киданиги кӀочон толев гьечӀелъул, дие щваралда рекъон нужеда дица малъарабги рехун толеб гьечӀелъул. 3Амма дие бокьун буго нужеда бичӀчӀизе: щивав чиясул бетӀергьан МасихӀ вуго, лъадиялъул бетӀергьан рос вуго, МасихӀил бетӀергьан Аллагь вуго[+]. 4ДугӀа гьабулеб яги иман лъуразул агьлуялда Аллагьасул амру лъазабулеб мехалъ бихьинчияс тӀагъур бахъичӀони, жиндирго бетӀер инжит гьабула гьес. 5ДугӀа гьабулеб яги иман лъуразул агьлуялда Аллагьасул амру лъазабулеб мехалъ чӀужугӀаданалъ кӀаз тӀаса бахъани, жиндирго бетӀер инжит гьабула гьелъ. БетӀер кӀкӀварай гӀадин йикӀунелъулха гьей[+]. 6КӀаз чӀвазе бокьуларей чӀужугӀаданалъ бетӀер къунцӀизе ккела. КъунцӀараб яги кӀкӀвараб бетӀергун хьвадизе гьей намуслъулей йигони, биччанте гьелъ кӀаз чӀвазе[+]. 7Бихьинчияс тӀагъур лъезе бегьуларо, Аллагьас кӀодо гьавизе вижун вугелъул гьев. ЧӀужугӀаданги йижун йиго бихьинчи кӀодо гьавизе[+]. 8ЧӀужугӀаданалдасан вижичӀелъулха бихьинчи, бихьинчиясдасан чӀужугӀадан йижидал[+]. 9ЧӀужугӀаданалъе гӀоло вижичӀелъулха бихьинчи, бихьинчиясе гӀоло чӀужугӀадан йижидал[+]. 10Гьединлъидалин чӀужугӀаданалъ бетӀералда кӀаз чӀвазе кколеб, гьей росасул ихтияралда йикӀин малаикзабазда лъазе. 11Амма ТӀадегӀанасде цолъараб мехалда лъадиги росасул ихтияралда йикӀуна, росги лъадиялъул ихтияралда вукӀуна[+]. 12ЧӀужугӀадан бихьинчиясдасан йижун йикӀаниги, бихьинчи чӀужугӀаданалъ гьавуна. Кинабгоги Аллагьасдасан буго!

13Нужецаго пикру гьабе, чӀужугӀаданалда рекъараб бугищ бетӀерги гӀицӀго тун дугӀа гьабизе? 14Жибго тӀабигӀаталъги бихьизабулеб гьечӀищ нужеда халатаб расалъ бихьинчи суризавулев вукӀин? 15Халатаб расалъ чӀужугӀадан берцинлъизаюлей гьечӀищ? БетӀералда чӀвалеб кӀаз гӀадин буго гьелъие рас[+]. 16Гьелда дагӀба базе бокьарав чиясда дица абила, нилъерги гьечӀин гьединаб гӀадат, иман лъуразул жамагӀатазулги гьечӀин.


ТӀадегӀанасул хӀурматалда гьабулеб квен

17Гьанже гьабизехъин бугеб насихӀаталъулъни дица нуж рецциларо: нужер данделъиялъул зарал цӀикӀкӀараб буго гьелъул пайдаялдаса. 18Цо бугони, дида рагӀана нужер агьлу данделъараб мехалда гьениб дагӀба-рагӀи кколилан. Гьеб тӀубанго гьереси гьабизеги кӀвеларо[+]. 19Жидедаса Аллагь разилъаралал ратӀа рахъизе лъазелъун нужеда гьоркьоб рикьи ккезе кколелъулха[+]. 20Масала, гьенир данделъараб мехалда ТӀадегӀанасул хӀурматалда гуро нуж кваналел. 21Цоясдаса цояв цеве ккезе тӀалаб гьабун кваналел-гьекъолел руго нуж – цояв вакъун хутӀулев вуго, цогидав мехтулев вуго. 22Кваназеги гьекъезеги нужер рукъ гьечӀебищ? Аллагьасде иман лъуразул агьлу инжит гьабизеги мискин-пакъир къварид гьавизегийищ нуж данделъулел? Щибха дица абилеб? Нуж реццизейищ лъугьинев? Лъугьинаро![+]

23ТӀадегӀанасдасан лъана дида гьаб кинабго нужеда малъулеб бугебщинаб. Досие хиянат гьабураб сордоялъ ТӀадегӀанав ГӀисаца, цо чедги кодобе босун,[+] 24тӀаде дугӀаги гьабун, гьебги бек-бекун абуна: «Гьаб буго нужее гӀоло къурбанлъулеб дир черх. Дунги ракӀалде щун, нужецаги гьабе гьадин»[+]. 25Кванан рахъараб мехалъ, додинго щурунги кодобе босун, гьес абуна: «Гьаб буго дир би – ЦӀияб КъотӀи[†] щулалъиялъе тӀолеб би. Гьеб щурминисан чагъир гьекъолеб мехалъ, дун ракӀалде щва нужеда»[+]. 26Гьединлъидал гьеб чед кваналебщинахъе ва гьеб щурминисан чагъир гьекъолебщинахъе нужеца, Дов вачӀинегӀан, гӀадамазда лъазабулеб буго ТӀадегӀанасул хвалил хӀакъалъулъ.

27Гьедин, бегьулареб къагӀидаялъ ТӀадегӀанасул чед кваналев ва гьесул щурминисан чагъир гьекъолев чияс мунагь гьабулеб буго – ТӀадегӀанасул черхги биги инжит гьабулеб буго[+]. 28Цин инсан жиндирго рекӀелъе ваккизе ккола, мустахӀикъав вугищали лъазе. Цинги кваназе бегьула гьеб чед ва гьеб щурминисан чагъир гьекъезеги бегьула. 29ТӀадегӀанасул черх бичӀчӀичӀого кваналев ва гьекъолев чияс жиндаго тӀаде тамихӀ цӀалеб буго. 30Гьединлъидалин нужеда гьоркьор загӀипалги унтаралги гӀемерлъун ругел, цо-цоял холелги ругел. 31Цин нилъ нилъерго рекӀелъе раккани, Аллагьасул тамихӀ букӀинаро нилъее. 32Аллагьас нилъее тамихӀги гӀадлуги гьабулеб буго, – цогидаб гӀаламалъе букӀине бугеб жазаялдаса нилъ хвасарлъизе[+].

33-34Гьединлъидал, вацал, нужер данделъи Аллагьасул тамихӀлъун лъугьинчӀого букӀине, кваназе киналго тӀаде щвезегӀан чӀа. Вакъарав чи рокъовго кванан вачӀа. Цогидал амруял дица нужее кьела дунго гьениве вачӀараб мехалъ.

#### 12 бетӀер


Илагьияб РухӀалъ кьураб батӀи-батӀияб махщел-гьунар

1Илагьияб РухӀалъ[†] кьураб махщел-гьунаралъул рахъалъ абуни, дие бокьун гьечӀо, вацал, нужеда гьеб мекъи бичӀчӀизе[+]. 2Нужеда ракӀалда бугищ, мажусияллъун[†] рукӀараб заманалда аллагьзабийилан тарал, кӀалъазе кӀал гьечӀел жалазе лагълъи гьабиялъ нуж батӀи-батӀияб къагӀидаялъ къосинарураб куц[+]? 3Гьединлъидал дие бокьун буго нужеда бичӀчӀизе: инсанасулъ Аллагьасул РухӀ бугони, гьес абиларо ГӀисае нагӀана батагийилан. Жиндилъ Илагьияб РухӀ гьечӀони, лъицаниги абиларо ГӀиса ТӀадегӀанав вугилан![+]

4Махщел-гьунар батӀи-батӀияб букӀуна. Амма гьеб кинабго цохӀо Илагьияб РухӀалъ кьола[+]. 5Хъулухъ гьабиялъулги руго батӀи-батӀиял къагӀидаби. Амма гьел киналго цохӀо ТӀадегӀанасе руго[+]. 6ХӀалтӀи-ишги батӀи-батӀияб буго. Гьеб кинабго гьабизе киналго тӀамулев Аллагь цохӀо вуго[+]. 7Щивав инсанасулъе РухӀ хасаб къагӀидаялъ рещтӀуна киназего пайдаялъе. 8Цоясе РухӀалъ кьола гӀакъилаб калам, цогидасе гьебго РухӀалъ кьола гӀелму-лъай малъизе махщел. 9Гьебго РухӀалъ цогидасулъе иман тӀинкӀула, цогидасе гьебго РухӀалъ кьола унтарал сахлъизаризе гьунар;[+] 10цоясе кьола мугӀжизат бихьизабизе къудрат, цогидасе – иман лъуразул агьлуялда Аллагьасул амру лъазабизе махщел; цоясе – РухӀалдасан бугебги гьелдасан гьечӀебги батӀа гьабизе гьунар, цогидасе – батӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъазе лъай, яги батӀи-батӀиял мацӀазда бицунеб жо цогидазда бичӀчӀизабе бажари[+]. 11Гьеб кинабго гьабула цохӀо РухӀалъ, гьедин жиндиего бокьухъе щивав чиясе кьола гьелъ махщел-гьунар.

12Мисалалъе босилин инсанасул черх. Черх цо буго, лугби гӀемер руго. КигӀан гӀемер ругониги гьел лугбуздасан лъугьун буго цохӀо черх. Гьединав вуго МасихӀги.[†][+] 13ЦохӀо РухӀалдалъун киналго нилъ чурун рацӀцӀалъана, цого черхлъун лъугьана – жугьутӀалги, грекалги, лагъзалги, уздензабиги. Цого РухӀалдасан гьекъезаруна киналго[+].

14Цо лагаялдасан гуро черх лъугьун бугеб, гӀемераздасанин. 15Масала, бохалъ жиб квер гурин ва гьаб черхалъул лагаги гурилан абуниги, чорхол лагалъун хутӀулагури гьеб. 16Яги гӀиналъ жиб бер гурин ва гьаб черхалъул лагаги гурилан абуни, чорхол лагалъун хутӀулагури гьеб. 17ТӀолабго черх цохӀо бералдасан гӀуцӀараб букӀарабани, гьелда кин рагӀилеб букӀараб? ТӀолабго черх гӀиналдасан гӀуцӀараб букӀарабани, махӀ кин гьелда лъалеб букӀараб? 18Амма Аллагьас киналго лугби ургъунго цо чорхолъ рекъезарун руго ва щибаб лагаялъе бакӀги бихьизабун буго. 19Кинабго цо лага бугони, черх букӀинищха. 20Гьединлъидал лугби гӀемер руго, черх цо буго. 21Бералъ квералда абизе рес гьечӀо дие мун къваригӀунарилан. Яги бетӀералъ бохдузда абизе рес гьечӀо дие нуж къваригӀунарилан. 22Амма бищунго загӀипалилан кколел лугби чорхое лъугьун ратула бищунго къваригӀунеллъун. 23-24«ХӀурмат гьабизе» кколарелилан рикӀкӀунел лугбузул гурищ нилъеца цӀикӀкӀун тӀалаб гьабулеб? Берцинал лугбуздехун гьечӀеб тӀалаб-агъаз гьабулагури нилъеца сураралилан кколел лугбузул. Аллагьас черх гӀуцӀун буго къимат гьечӀел лугбузул тӀалаб-агъаз цӀикӀкӀунеб къагӀидаялъ, 25– чорхолъ дагӀба-рагӀи ккечӀого букӀине ва киналго лугбуз бащадго цоцазул тӀалаб-агъазги гьабизе. 26Цо лага унтани, киналгоги унтула. Цо лага беццани, киналгоги рохула[+].

27Нуж киналго МасихӀил черх ккола. Нужер щивав чи гьеб чорхол лагаги бутӀаги ккола[+]. 28Иман лъуразул агьлуялъе Аллагьас тӀоцере чапарзаби[†] тӀамуна, кӀиабизе – халкъалда Аллагьасул амру лъазабулел чагӀи, лъабабизе – мугӀалимзаби, цинги мугӀжизат бихьизабулел чагӀи, цинги гӀадамал сахлъизарулел чагӀи, кумекчагӀи, бетӀерлъи гьабулел чагӀи, батӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъалел чагӀи ритӀана[+]. 29Кинавго чи чапар вукӀуневищ? Кинавго чиясухъа бажарулебищ Аллагьасул амру халкъалда лъазабизе? Кинавго чи мугӀалим вукӀуневищ? Кинавго чиясда кӀолебищ мугӀжизат бихьизабизе? 30Кинавго чиясул букӀунебищ унтарал сахлъизаризе гьунар? Кинавго чиясухъа бажарулебищ батӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъазе? Кинавго чиясухъа бажарулебищ батӀи-батӀиял мацӀазда цогидазда бичӀчӀизабизе?

31Амма нужеца тӀалаб гьабе бищунго лъикӀаб махщел-гьунар щвезе.

Гьанже дица нужеда бихьизабила гьелдасаги лъикӀалде нуж рачунеб нух[+].

#### 13 бетӀер


Рокьиялъе гьабураб рецц

1Киналго халкъазул, малаикзабазулгицин мацӀалда кӀалъазе лъалеб бугониги, дилъ рокьи гьечӀони – дун ккола бухулеб къалиги пулеб зурмаги. 2Аллагьасул киналго амруял дица халкъалда лъазарулел ругониги, кинабго балъгояб гӀелму-лъай дилъ бугониги, мугӀрул рилълъанхъизаризе кӀолеб божи-иман бугониги, – дилъ рокьи гьечӀони, дунги гьечӀо[+]. 3Дица дир бугебщинаб боцӀи-рикъзи мискинзабазе бикьаниги, дирго черх бухӀизе кьуниги – дилъ рокьи гьечӀони, щибго пайда гьечӀо дие.

4Рокьулъ сабру буго, гурхӀел-рахӀму буго, рокьулъ берчӀегӀерлъи гьечӀо, рокьи беццаруларо, рокьи чӀухӀдаруларо, 5рокьулъ тӀасанккей гьечӀо, жиндиего пайдаялда хадубги лъугьунаро, рокьи ццидахунаро, гӀайиб-гъвел гьелда кӀочон тола, 6квешабщиналдаса бохуларо гьеб, хӀакъабщиналдаса бохула. 7Рокьи кидаго тӀасалъугьуна, кидаго божула, кидаго хьул-къасдалда букӀуна ва гьелъ щибго хӀехьола.

8Рокьи киданиги лъугӀуларо. Аллагьасул амруял халкъалда лъазарулел руго – гьеб лъугӀила. БатӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъалел руго – гьебги тӀагӀина. ГӀадамазулъ гӀелму-лъай буго – гьебги лъугӀила. 9Нилъер гӀелму-лъай камилаб гьечӀелъулха, Аллагьасул амруял ричӀчӀиги камилаб гьечӀелъулха. 10ТӀубанго камиллъараб тӀаде бачӀараб мехалъ, камиллъичӀебщинаб тӀагӀина. 11Лъимер вугеб мехалда дун лъимер гӀадин гаргадулаан, лъимаца гӀадин пикру гьабулаан, лъимадул гӀадинаб гӀакълуги букӀана дир. КӀудияв гӀураб мехалъ, кинабго доб лъимадулаб дилъа лъугӀана[+]. 12Гьанже нилъеда бихьулеб буго басрияб матӀуялъусан гӀадин. Доб мехалда цебе лъун бихьила. Гьанже дида цо бутӀа лъала, доб мехалда тӀубанго лъазе буго, Аллагьасда дун тӀубанго лъалев вугев гӀадин[+].

13Гьанже нилъеда цадахъ хутӀун буго божиги, хьулги, рокьиги. Гьеб лъабалъулго бищунго тӀадегӀанаб ккола рокьи.

#### 14 бетӀер


БатӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъазе ва Аллагьасул амруял халкъалда лъазаризе бажари

1Рокьи нужелъ цӀикӀкӀине хӀаракат бахъе. Илагьияб РухӀалъ[†] кьолеб махщел-гьунарги тӀалаб гьабе, сундасаго цӀикӀкӀун тӀалаб гьабе Аллагьасул амруял халкъалда лъазаризе бажари[+]. 2БатӀи-батӀиял мацӀазда гаргадулев чи гӀадамаздехун гуро кӀалъалев, Аллагьасдехунин. Илагьияб РухӀалъул къудраталдалъун гьес балъголъи рагьулеб мехалъги, лъиданиги вичӀчӀуларо гьев. 3Аллагьасул амруязул хӀакъалъулъ бицунев чияс гӀадамазе насихӀат гьабула, къвакӀун чӀезеги ракӀ бохизеги кумек гьабула. 4БатӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъаялъул пайда кӀалъалесе букӀуна, Аллагьасул амруял халкъалда лъазариялъул пайда иман лъуразул агьлуялъе букӀуна. 5Дие бокьилаан батӀи-батӀиял мацӀазда нуж киналго кӀалъазе, амма дагьабги лъикӀ букӀина Аллагьасул амруял халкъалда лъазаруни. Аллагьасул амруял халкъалда лъазарулев чи батӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъазе лъалев чиясдаса тӀадегӀанав вуго. Иман лъуразул агьлуялъе пайда букӀуна гьел мацӀазда бицунеб жо бичӀчӀизабизе бажарулев чи гьезда гьоркьов вугони[+].

6Масала, нужехъе вачӀун дун батӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъани, дидасан кинаб пайда, вацал, нужее букӀинеб? Аллагьасдасан амру нужеда лъазабулеб гьечӀони, цогӀаги гӀакълу-насихӀатги дидасан щолеб гьечӀони, – щибго пайда букӀинаро.

7Мисалалъе росилин рухӀ гьечӀел жал – щвантӀихги[†] чагурги. Гьаркьал ратӀа рахъизе лъаларедухъ щвантӀих пулеб бугони яги чагур хъвалеб бугони, гьезда бачунеб бакъан кин лъалеб? 8Накъираялъул гьаракь магӀна бичӀчӀулареб бугони, рагъде хӀадурлъизехъин рукӀин кин лъалеб[+]? 9Гьединго, лъиданиги лъалареб рагӀи бичӀчӀулареб мацӀалда дуца абулеб бугони, лъида мун вичӀчӀилев? Гьаваялда багъараб гьаракьлъун хутӀила дур калам. 10Дуниялалда цӀакъго гӀемерал мацӀал руго, амма магӀна гьечӀеб рагӀи цониги батуларо. 11Дида мацӀ бичӀчӀулеб гьечӀони, гьеб мацӀалъул чи дие чияр чи вуго, дунги гьесие чияр чи вуго.

12Илагьияб РухӀалдасан махщел-гьунар щвезе нужее бокьун батани, иман лъуразул агьлуялъе пайдаяб махщел-гьунар цӀикӀкӀинабе. 13БатӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъалев чияс гьаризе ккола гьеб бичӀчӀизабизе гьунарги кьейилан. 14БичӀчӀулареб мацӀалда дица дугӀа гьабуни, – гьеб лъугьуна дилъ бугеб Илагьияб РухӀалъ гьабулеб, амма дир гӀакълу-пикру гӀахьаллъичӀеб дугӀалъун. 15Щибха дица гьабизе кколеб? РухӀалъ малъухъеги гьарила дица Аллагьасда, дирго гӀакълу-пикруялдалъунги гьарила. РухӀалъ малъухъеги ахӀила дица Аллагь веццарал туркаби, дирго гӀакълу-пикруялдалъун бичӀчӀараб куцалъги ахӀила[+]. 16Дуца Аллагьасе рецц РухӀалъ малъухъе гьабулеб бугони, гьеб бичӀчӀизе гьунар гьечӀев чияс дуда хадуб «Амин» абиларо. Дуца щиб бицунеб бугебали лъаларелъулха гьесда[+]. 17Дуца лъикӀаб гӀамал гьабуна, амма цогидазе гьелъул пайда бахинчӀо. 18Аллагьасе рецц, нужер киназдасаго лъикӀ лъала дида батӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъазе, 19амма иман лъуразул данделъиялда дица гьезда бичӀчӀулеб щуго рагӀи абун гьабураб насихӀат лъикӀ, бичӀчӀулареб мацӀалда аза-азар рагӀи абиялдаса.

20Лъимадул гӀадинаб гӀакълу-пикругун хьвадуге, вацал. Кинида ругел лъималазгӀанги квешлъиги гьабуге, кӀудиял гӀурал гӀадамаз гӀадин пикруги гьабе[+].

21Къануналда[†] хъван буго:

«БатӀи-батӀиял мацӀаздалъун ва гьезие чияраб каламалдалъун кӀалъалел гӀадамал тӀамила дица гьеб халкъалда тӀад, амма гьебмехалдаги гьел дихъ гӀенеккиларо», – ян абулеб буго БетӀергьанас.

22Гьедин, Аллагьас батӀи-батӀиял мацӀал жиндирго гӀаламатлъун иман лъуразде гуро рещтӀинарурал, иман лъечӀездейин. Амма Аллагьасул амруял халкъалда лъазаризе гьунар – гьеб иман лъечӀезе гуро, иман лъуразе гӀаламат буго[+]. 23Масала, иман лъуразул тӀолабго агьлуялъул данделъиялда щивав чи бичӀчӀулареб мацӀалда кӀалъалев вугеб мехалъ, гьенире рачӀани гьеб гьунар жиделъ гьечӀел яги жидеца иман лъечӀел гӀадамал, нуж гӀадаллъун ругилан абиларищ гьез[+]? 24Амма Аллагьасул амруял ричӀчӀизаризе киназдаго лъалеб бугони, жинца иман лъечӀев яги доб гьунар жиндилъ гьечӀев чи нужер данделъиялдеги вачӀани, нужер щивав чиясда кӀвела гьесул мунагьал тӀатинаризе. Гьебмехалда гьесда ракӀалде ккела, киназго гьедин абулеб бугелъул, Аллагьас жиндие суд гьабулеб бугилан. 25Гьесул рекӀелъ букӀараб балъгоябщинаб къватӀиб чӀвайдал, гьев накалда ккела, Аллагьасе сужда гьабила,[†] Аллагь нужеда цадахъ вукӀин ритӀухъ гьабила.


Данделъиялда кинабго букӀине ккола берцинго ва рекъа-решон

26Гьеб киналъулго кинаб хӀасилха, вацал, нилъеца гьабилеб? Нуж данделъараб мехалъ, цоясул туркиги, цогидасул насихӀатги, гьединго Аллагьас загьир гьабурабги, батӀи-батӀиял мацӀазда гьабулеб каламги, гьеб бичӀчӀизабиги – щивасул гьеб кинабго букӀине ккола иман лъуразул агьлуялъе пайдаялъе[+]. 27БатӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъазе бокьарал чагӀи ругони, кӀигояв, бищун цӀикӀкӀун лъабгояв, иргадал кӀалъай, цогидас гьеб бичӀчӀизабизеги. 28БичӀчӀизабизе бажарулев чи гьечӀони, батӀияб мацӀалъул чи кӀалъачӀого вукӀине ккела яги живго жиндаго ва Аллагьгун гаргадизе ккела. 29Данделъаразда Аллагьасул амруял лъазаризе кӀигояв яги лъабгояв лъугьа, цогидазин абуни, гьез бицараб борцине ккела[+]. 30Данделъиялда ругезул цоясе Аллагьас цо щибниги загьир гьабулеб бугони, кӀалъалев вугев вуцӀцӀун чӀезе ккела. 31Аллагьасул амруял данделъаразда лъазарун, тӀолабго агьлуялъе пайда букӀунедухъ, иргадал кӀалъазе бегьулелъулха нуж киналго. 32Аллагьасул амруял халкъалда лъазарулев чи гӀодове виччарав вукӀине ккола. 33Аллагьасе бокьуларелъулха ахӀи-хӀурги гъалмагъирги. Гьесие бокьула рекъа-решей.

Аллагьасул халкъалъул киналго жамагӀатазда руцӀцӀун чӀолел гӀадин, 34руччаби нужер данделъиялдаги руцӀцӀун чӀезе ккола. КӀалъазе изну гьечӀо гьезие. Къануналъги абулеб буго гьел мутӀигӀлъун чӀезе ккелилан[+]. 35Щибниги жо лъазе бокьани, рокъоб жидерго росабазда гьикъеян абе. Данделъиялда руччаби кӀалъазе рекъараб гьечӀо.

36Нужеда ракӀалдейищ кколеб Аллагьасул рагӀи нужедасан бачӀараб бугилан? Яги гӀицӀго нужехъе бачӀараб жойиланищ кколеб нужеда гьеб?

37Аллагьасул амру халкъалда лъазабулев чилъун яги Илагьияб РухӀалдасан махщел-гьунар щварав чилъун живго рикӀкӀунев вугони, гьес ритӀухъ гьабизе ккела гьаб дица нужехъе хъвалеб бугеб жо ТӀадегӀанасдасан бачӀараб амру букӀин. 38Гьеб гӀадахъ босуларев чи нужецаги гӀадахъ восуге.

39Гьединлъидал, вацал, Аллагьасул амруял халкъалда лъазаризе махщел-гьунар тӀалаб гьабе, батӀи-батӀиял мацӀазда кӀалъазеги гьукъуге[+]. 40Амма кинабго букӀине ккола берцинго ва рекъа-решон[+].

#### 15 бетӀер


МасихӀ хваралъуса вахъинавичӀев ватани, нужер божи-иман гӀадада ккана

1Гьанже дица нужеда ракӀалде щвезабулеб буго, вацал, нужеда дица лъазабураб, нужецаги къабул гьабураб, нужер божи-иманалъул щулияб кьучӀлъунги бугеб Рохалил хабар. 2Гьеб дица бихьизабураб нухдаса кьуричӀого чӀани, нуж хвасарлъула. Гурони – нужер божи-иман гӀадада ккола[+].

3Сундасаго цебе дица нужеда бицана дицаги къабул гьабураб хабар: Хириял ТӀухьдузда хъван букӀараб ритӀухълъизе, МасихӀ[†] хвана нилъер мунагьазе гӀоло[+]. 4Гьев хабалъ лъуна. ТӀухьдузда хъван букӀараб ритӀухълъизе, лъабабилеб къоялъ хваралъуса вахъинавуна. 5Пётрида вихьана гьев, цинги анцӀила кӀиявго чапарасдаги[†] вихьана[+]. 6Цинги гьев цого заманалда вихьана щунусгоялдаса цӀикӀкӀарав вацасдаги, гьезул гӀемерисел гьабсагӀатги чӀаго руго, цо-цоял хвана. 7Цинги Якъубида[†] вихьана, цинги киналго чапарзабаздаги вихьана[+]. 8Гьел киназдасаго хадув гьев дидаги вихьана, мех щвечӀого гьабураб лъимада гӀадин[+]. 9Дун вуго бищунго гьитӀинав чапар. Чапарлъун рикӀкӀине мустахӀикъав гьечӀо дун, Аллагьасде иман лъуразул агьлуялъе дица гӀазаб кьолеб букӀиндалха[+]. 10Амма Аллагьасул баркаталдалъун гьанже дун вуго гьав нужеда вихьулев чи. ГӀадада гуро Аллагьас диде баркат рещтӀинабураб. Дол чапарзабаздасаги цӀикӀкӀун хӀалтӀана дун. Дун гуревха хӀалтӀарав, дилъ бугеб Аллагьасул баркат хӀалтӀана[+]. 11Дол рукӀаниги, дун вукӀаниги батӀалъи щиб, нижеца гьедин бицуна Рохалил хабар, нужги гьелда божана.

12Гьедин, МасихӀ хваралъуса вахъин нижеца лъазабидалги, нужер цо-цоязда кин абизе кӀолеб хварал чӀаголъизаруларилан[+]? 13Хварал чӀаголъизаруларел ратани, МасихӀги хваралъуса вахъинавичӀо. 14МасихӀ хваралъуса вахъинавичӀев ватани, нижеца бицараб Рохалил хабарги гӀадада ккана, нужер божи-иманги гӀадада ккана. 15Гьелда тӀадеги, нижеца Аллагьасул хӀакъалъулъ гьересинугӀлъи гьабураблъунги кколеб буго, – Аллагьас МасихӀ хваралъуса вахъинавунилан абулеб мехалъ. Амма хварал чӀаголъизаруларел ратани, МасихӀги гьес хваралъуса вахъинавичӀо. 16Хварал тӀаде рахъинаруларел ратани, МасихӀги хваралъуса вахъинавичӀо. 17МасихӀ хваралъуса вахъинавичӀев ватани, нужер божи-иман гьодораб жо буго, нужги церего гӀадин нужерго мунагьазул кверщаликь руго[+]. 18Гьедин батани, дол МасихӀида божун хваралги тӀубанго хваралищ[+]? 19ГӀицӀго гьаб дуниялалъул чӀаголъиялъулъ МасихӀиде хьул лъун нилъ хьвадулел ругони, бищунго гурхӀизе ккарал чагӀи руго нилъ.

20ХӀакъикъаталдаги МасихӀ хваралъуса вахъинавуна, – хваралъуса рахъинаризе рукӀиналде киназулго хьул лъеялъе гӀоло[+]. 21Цо чи сабаблъун бачӀана хвел, цо чи сабаблъун бачӀана хваралъуса рахъинариги[+]. 22Адамил[†] наслу бугелъул киналго хвезе руго, МасихӀил наслулъун лъугьиндал, киналго хваралъуса рахъинаризе руго. 23Киналго иргадал чӀаголъила: бищун цеве МасихӀ, цинги гьев вачӀараб мехалъ – гьесул агьлуги[+]. 24Цинги дуниял ахирлъила. МасихӀица къезарила тахида ругелги, кверщел бугелги, хӀакимзабилъун ругелги – киналго рухӀал, цинги Эмен – Аллагьасухъе кьела жиндирго парччахӀлъи[+]. 25МасихӀица парччахӀлъи гьабила[†] Аллагьас гьесул киналго тушбаби гьесул малакь чӀезаризегӀан[+]. 26Бищунго ахиралда къезабулеб тушман ккола хвел. 27ТӀухьдузда хъван буго: «Аллагьас кинабго гьесул малакь лъуна». «Киналъулго» бицунаго, гьайгьай, гьелда гьоркьове унаро гьеб кинабго МасихӀил малакь лъурав Аллагь[+]. 28Кинабго жиндир кверщаликье ккараб мехалъ, живго Васги вукӀина гьеб кинабго жиндир малакь лъурасул кверщаликь. Гьебмехалда киналъулго кверщел Аллагьасухъ букӀин бихьила[+].

29Гьеб гьереси букӀарабани, хваразе гӀологи гӀадамал лъадалъ ччун щай рахъилел рукӀарал? Хварал чӀаголъуларел ратани, гьезие гӀологи гӀадамал лъадалъ ччун щай рахъулел? 30Щай нилъ кидаго хӀинкъиялда гъоркь рукӀине ккелел[+]? 31Щибаб къоялъ хвалил хӀинкъи буго, вацал, дие. Нилъер ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀисада цебе нужедаса бугеб чӀухӀиялхӀагийилан гьедизе кӀвела гьедин бугилан[+]. 32Эфесалда ругел гьал жанаваралгун гӀадамазул къагӀидаялъ вагъиялдасан дие бугеб пайда щиб, дирго напсалъул пикруялда вугони? Хварал чӀаголъулел ратичӀони, «рачӀа кваназе-гьекъезе, метер нилъ хвезе ругин». 33Нужго гуккизе чӀоге. Квешазда аскӀоре къани, лъикӀаб гӀамалалдаса ратӀалъула. 34КантӀе, тӀокӀаб мунагьги гьабуге. Нужер цо-цоязда Аллагь лъаларо. Дица гьеб абулеб буго нуж намуслъизе[+].


Хварал кин чӀаголъулел

35Амма цо лъицаниги гьикъизе бегьила хварал кин чӀаголъулелилан. Кинаб черхгун гьел тӀаде рахъунелилан. 36ГӀабдал вуго гьев. Дуца ракьулъ мугь чӀола, амма цин жибго хвечӀони, гьеб тӀаде баккуларо[+]. 37Дуца ракьулъ чӀолеб жо, ролъул букӀа яги цогидалъул букӀа, гӀицӀаб мугь буго, гьелдасан лъугьунеб «черх» гуро гьеб. 38Аллагьас кьола гьелъие жинцаго тӀаса бищараб черх – хьодул щибаб тайпаялъе батӀи-батӀияб. 39Киналго чурхдул релълъарал гьечӀо: гӀадамазул батӀиял руго, хӀайваназул батӀиял руго, хӀанчӀазул батӀиял руго, ччугӀбузул батӀиял руго. 40Руго зобалазулал чурхдул, руго ракьалъулалги. Зобалазулал чурхдузул жидерго берцинлъи буго, ракьалъулал чурхдузулги жидерго берцинлъи буго. 41Бакъул батӀияб, моцӀрол батӀияб, цӀвабзазул батӀияб буго берцинлъи. Щибаб цӀваялъулгицин буго жиндирго берцинлъи.

42Гьелдаго релълъун букӀина хварал чӀаголъизариги. Ракьулъе кколебщинаб хола, тӀаде баккулебщиналъе хвел гьечӀо[+]. 43Ракьулъе сурукъго уна, тӀаде берцинго баккула. Ракьулъе загӀипго уна, тӀаде гучалда баккула. 44Ракьулъе тӀабигӀияб черх уна, тӀаде рухӀалъ цӀураб черх баккула. ТӀабигӀияб черхги букӀуна, рухӀалъ цӀураб черхги букӀуна.

45ТӀухьдузда хъван буго: «ТӀоцевесев инсанасда – Адамида рухӀ лъуна». Ахирисев Адам[*] – чӀаголъи кьолеб РухӀлъун лъугьана[+]. 46РухӀалъ цӀурабаб бачӀунаро тӀоцебе, тӀабигӀияб черх бугебаб бачӀуна. Цинги бачӀуна рухӀалъ цӀурабги. 47ТӀоцевесев Адам ракьул хӀуралдасан вижана, ракьалдаса вачӀана. КӀиабилев Адам зобалаздаса вачӀана[+]. 48Ракьалдасан ругелал ракьалдаса вачӀарасда релълъуна. Зобалаздасан ругелал зобалаздаса вачӀарасда релълъуна. 49Ракьалдаса вачӀарасул сипат-сурат нилъелъ бугеб гӀадин, зобалаздаса вачӀарасул сипат-суратги букӀина нилъелъ[+]. 50Дица нужеда абулеб буго, вацал, черхалъеги биялъеги Аллагьасул парччахӀлъи насиблъуларин, холебалъе холаребаб насиблъуларин.

51-52Цо балъголъи рагьила нужее: киналго гуро нилъ холел, амма ахирзаманалда ссур пураб мехалъ, бер къапизегӀан заман иналде, хиса-сверула нилъ. Ссур пула ва хварал тӀаде рахъинарула. Хвел гьечӀеллъун рахъина гьел тӀаде. Нилъги хиса-сверила[+][+]. 53Турулебаб турулареблъун лъугьине ккола, холебабги холареблъун лъугьине ккола[+]. 54Турулебаб турулареблъун лъугьараб мехалъ, холебабги холареблъун лъугьараб мехалъ ритӀухълъила ТӀухьдузда хъван бугеб гьадинаб калима: «Хвел къулчӀана, къезабуна». 55Хадубги: «Хвел, киб бугеб дур бергьенлъи! Хвел, киб бугеб дур хеч!»[+] 56Хвалил хеч ккола мунагь. Мунагьалъе къуват Къануналдасан[†] щола[+]. 57Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидалъун нилъ бергьинарулев Аллагьасе рецц![+]

58Гьеле гьедин, дир хириял вацал, къвакӀун чӀа нуж, къуркьуге нуж. ТӀадегӀанасе гӀоло тӀадчӀун хӀалтӀе. Нужеда лъан букӀа: ТӀадегӀанасде цолъун гьабураб нужер хӀалтӀи гӀадада холаро.

#### 16 бетӀер


Иерусалималда бугеб иман лъуразул агьлуялъе садакъа

1Гьанже бицинин Иерусалималда бугеб иман лъуразул агьлуялъе гӀарац бакӀариялъул хӀакъалъулъ. Галатиялда бугеб иман лъуразул агьлуялда дица малъухъе гьабе нужецаги[+]. 2Нужер щивав чияс гьатӀан къоялъ батӀаго лъун те нужее щваралда рекъон лъикӀ бихьараб гӀарац. Цинги дун вачӀараб мехалъ гьеб бакӀаризе лъугьине ккеларо[+]. 3Дун гьениве щвейгун, гьеб нужер садакъа Иерусалималде щвезабизе ритӀила нужеца тӀаса рищарал гӀадамал ва гьезда цадахъ битӀила гьел нужер вакилзаби ругилан кагъатги[+]. 4Дунго гьениве ине ккани, дидаго цадахъ рачина гьелги.


Павелица гьабизе бугеб сапаралъул хӀакъалъулъ

5Македониялдаса нужехъеги вачӀина дун – Македониялдасан ине ракӀалда буго дида[+]. 6Цодагьаб мехалъ нужеда аскӀов чӀезеги бегьула, щиб лъалеб, хаселалъго гьенив хутӀизеги бегьула. Гьенисаги дица сапар бухьунеб бугони, нужеца кумек гьабизе ккела дие. 7Сапаралда вукӀаго нужехъе ваккизе вачӀине гурелъулха дие бокьун бугеб, ТӀадегӀанав разилъани, лъикӀаланго заманаялъ гьенив чӀезе хиял буго.

8БачӀин бакӀариялъул байрам тӀаде щвезегӀан чӀела дун Эфесалда[+]. 9Пайдаяб хӀалтӀуе кӀудияб нуцӀа рагьун буго дие, дандечӀаралги гӀезегӀан руго.

10Тимофей гьениве вачӀараб мехалъ, гьениб гьесие хӀинкъи букӀунареб хӀал гьабе. Гьевги, дунго гӀадин, ТӀадегӀанасе гӀололъидалха хӀалтӀулев вугев[+]. 11ГӀамал кӀодого ралагьуге нуж гьесухъ. Аллагьас нух битӀизабегийилан гьарун[†] тӀадвуссун витӀе. Дунги вацалги гьев вачӀиналъухъ ралагьун чӀун руго.

12Нилъер вац Аполлосил хӀакъалъулъ бицани, дица гьесда цӀакъ гьарана вацалгун цадахъ нужехъе щвайилан, амма гьабсагӀат гьениве ине къасд гьечӀо гьесул. Рес ккараб мехалъ вачӀина гьев[+].


Кагътил ахиралда саламалъул рагӀаби

13РорчӀи ккве, иман щулалъизабе, бахӀарчияллъун ва къуваталлъун рукӀа[+]. 14Нужеца гьабулебщинаб рокьигун гьабе[+].

15Цоги гьари буго, вацал, нужеде: Стефанасил рукъалъул агьлу Ахаялда тӀоцере МасихӀида[†] божарал чагӀи рукӀин лъалаха нужеда. Аллагьасул халкъалъе тӀубанго хъулухъалъе чӀарал чагӀи руго гьел[+]. 16Дица нужеда гьарила гьединал чагӀазухъги, гьезда цадахъ хӀалтӀулезухъги, хъулухъ гьабулезухъги гӀенеккейилан[+].

17Дун цӀакъ вохун вуго Стефанасги, Фортунатги, Ахаикги гьанире рачӀиналдаса. Нуж дие камун рукӀин лъазе биччаларо гьез дида. 18Нужер ракӀазе къвакӀи кьураб гӀадин, дир рекӀееги къвакӀи кьола гьез. Гьединал чагӀазул къимат гьабе!

19Асиялда[†] ругел иман лъуразул агьлуялъул салам буго нужеде. Аквилалгун Прискиллал ва гьезул рокъор данделъулел иман лъуразул агьлуялъулги буго нужеде ТӀадегӀанасул цӀар рехсараб, урхъараб салам[+]. 20Гьанир ругел киналгоги вацаз битӀулеб буго нужеде салам. Муъминал вацаз гӀадин, цоцазда баун, салам гьабе[+].

21Гьаб дирго квералъ хъвалеб буго: Павелил салам буго нужеде[+]. 22ТӀадегӀанав вокьуларесе нагӀана батаги! «Марана-та!» – вачӀа, нижер ТӀадегӀанав![+] 23ТӀадегӀанав ГӀисал цӀоб лъеги нужеда! 24МасихӀ ГӀисаде цолъарал нуж киналго рокьула дие.

### Коринфиязухъе кӀиабилеб кагъат

#### Коринфиязухъе кӀиабилеб кагъат

Коринфиязухъе кӀиабилеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### ЦеберагӀи


Коринфиязухъе Павелил кӀиабилеб кагъат

«Коринфиязухъе Павелил кӀиабилеб кагъат» хъван буго нилъер эраялъул I гӀасруялъул 50-абилел соназул ахиралда. Кагъат хъваялъе гӀиллалъун лъугьана Павел чапарасдаги Коринфалда бугеб иман лъуразул жамагӀаталдаги гьоркьоб ккараб дагӀба-рагӀи ккей.

Кагътил тӀоцебесеб бутӀаялда Павелица бичӀчӀизабулеб буго жиндехун тушманлъи лъугьун букӀин лъараб мехалъ щай жинца гьезул ракӀ лъукъулеб жаваб хъварабалиги, рекъел ккеялдаса жив вохун вугиланги. КӀиабилеб бутӀаялда Павелица чӀезабулеб буго жив хӀакълъунго чапар вукӀин, жиндир тушбабазул бугьтаналги гьересиял рукӀин.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1МасихӀ[†] ГӀисал чапарлъун[†] вукӀине Аллагьас тӀаса вищарав Павелил ва диналъул вац Тимофейил салам буго Коринфалда ругел иман лъуразул агьлуялде, гьединго тӀолабго Ахаялда ругел иман лъуразул агьлуялдеги[+]. 2Нилъер Эмен – Аллагьасул ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркатги саламги лъеги нужеда.


Аллагьас нилъер ракӀбатизабула

3Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил Эмен – Аллагьасе рецц! Гьев нилъеда кидаго гурхӀула, гьес нилъер ракӀбатизабула![+] 4Кинаб къварилъи нилъеде бачӀаниги, Аллагьас ракӀбатизабула нилъер. Гьес нилъееги къуват кьола, – жинца нилъер ракӀбатизабулеб бугеб гӀадин, къварилъиялда ругезул нилъецаги ракӀбатизабизе. 5МасихӀие букӀараб гӀадаб гӀазаб-гӀакъуба нилъее цӀикӀкӀанагӀан, МасихӀидалъун нилъер ракӀбатизабиги цӀикӀкӀуна[+]. 6Нижеца гӀазаб-гӀакъуба хӀехьолеб буго нужер ракӀбатизабизе ва нуж хвасарлъизе гӀоло. Нижер ракӀбатизабурас нужерги ракӀбатизабила. Нижее бугеб гӀадинаб гӀазаб-гӀакъуба нужецаги сабруялда хӀехьани, гьелъги нужер ракӀбатизабила[+]. 7Нуж мекъи ккеларилан ракӀчӀун руго ниж. Нижее бугеб гӀазаб-гӀакъуба нужееги бугеб батани, гьелъ нужер ракӀбатизабилеблъи лъала нижеда.

8Я, вацал, Асиялда[†] нижее букӀараб къварилъиялъул хӀакъалъулъ нужедаги лъазе бокьун буго. Баччизе кӀвеялдаса араб хӀалалде ккедал, чӀаго хутӀиялдаса хьул къотӀун букӀана[+]. 9Къадаралде щвезехъин ругилан ккун, нижедаго божулел рукӀинчӀо, хваралъуса рахъинарулев Аллагьасде тӀамун тун букӀана[+]. 10Гьес хвасар гьаруна[†] ниж гьеб гӀасияб хвалдаса. Гьанжеги хвасар гьарулел руго, ва хадурги хвасар гьарилилан хьулги буго[+]. 11Нужецаги гьари-дугӀа гьабеха, нижеда тӀадрекъон. Нилъер гьари-дугӀа цӀикӀкӀани, Аллагьасги цӀоб лъела, гӀадамаз Аллагьасе гьабулеб реццги цӀикӀкӀина[+].


Павелица хӀукму гьабун букӀана Коринфалде ине

12Ниж сундаса чӀухӀизе кколел? Гьаб дуниялалда ва хасго нужеда хурхарал ишазулъ ниж хьвадулел руго Аллагьасдасан рещтӀараб ракӀбацӀцӀалъигун ва муъминлъигун. Намус бацӀцӀадго абулеб буго нижеца гьедин. ГӀадамазул гӀакъиллъиялъ малъун гуро ниж гьедин хьвадулел ругел, Аллагьасул баркаталдалъунин[+]. 13-14Кагътидасан нужеца цӀалулеб ва нужеда гьенисан бичӀчӀулеб жо гурони, батӀияб щибго ракӀалде кколаро нижеда гьеб хъвалеб мехалъ. Нижеца бицарабщиналъул цо-цо бутӀа гурони нужеда гьанжелъагӀан бичӀчӀулеб букӀинчӀеб батани, гьанже гьеб нужеда тӀубанго бичӀчӀилилан хьул буго. Ниж нужедаса чӀухӀулел гӀадин, нужги нижедаса чӀухӀила – нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса цӀидасан рещтӀараб къоялъ[+].

15Гьелда ракӀги чӀун, дица хӀукму гьабун букӀана цин нужехъе вачӀинин, ва гьеб дир сапаралъул нужее кӀицӀулго пайда букӀинин[+]. 16Дида ракӀалда букӀана Македониялде унаго нужехъе щвезе, цинги Македониялдаса нахъвуссунаго кӀиабизеги нужехъе вачӀине ва нужер кумекалдалъун Ягьудиялде[†] ине[+]. 17Гьедин къватӀиве вахъине къачӀалаго унго дир пикруйищха хисараб? ГӀадамазул гӀакъиллъиялъ малъунищ дица хӀукму гьабизе кколеб? Дица «уйилан» абуни, «гурилан» абураб магӀнайищха гьелъул кколеб? 18АллагьасхӀаги, нижеца нужеда абичӀо цин «уйилан», цинги «гурилан»[+]. 19Жиндир хӀакъалъулъ нижеца – дицаги, Сильваницаги, Тимофейицаги – нужеда Рохалил хабар бицарав ГӀиса МасихӀица, ай Аллагьасул Васас, киданиги абичӀо цин «уйилан», цинги «гурилан». ГӀицӀго «у» букӀана гьесулъ[+]. 20Аллагьас рагӀи кьурабщиналъул рахъалъ гӀицӀго «у» гурищ гьесулъ батараб. Гьединлъидалин, МасихӀил цӀар рехсон Аллагь кӀодо гьавулаго, нилъеца «амин» абулеб[+]. 21-22ГӀиса МасихӀиде цолъизарун нижги нужги къвакӀизарулев Аллагьас нилъ тӀаса рищана, абадияб гӀумруялъул гӀаламатлъун Илагьияб РухӀги[†] нилъер ракӀазулъе рещтӀинабуна[+].

23АллагьасхӀагийилан ва дирго гӀумруялхӀагийилан гьедулев вуго: нужеца гьабуралда рекъараб рагӀи нужеда хӀунсизе бокьичӀогойин дун тӀокӀав Коринфалде вачӀинчӀев[+]. 24Нужер божи-иманалда тӀад тарал хъаравулзаби гурелъулха ниж, нужер рохелалъе квербакъулел чагӀийин! Нужер божи-иманин абуни, щулалъун буго.

#### 2 бетӀер

1Дица хӀукму гьабуна, дун вачӀунилан нужее квеш кколеб батани, гьанже нужехъе вачӀинчӀого чӀезе. Нуж пашманлъизаризе бокьун гьечӀо дие. 2Нуж пашманлъизаруни, дица пашманлъизарураз гурони, лъица дун вохизавилев[+]? 3Дица доб кагъат хъван букӀана нужехъе вачӀараб мехалъ, вохизавизе кколез дун пашманлъизавизе бокьичӀого. Дир ракӀчӀола, дун вохун вугони, нуж киналго рохизе рукӀиналда. 4Доб кагъат хъвалеб мехалъ дун цӀакъ пашманго вукӀана: ракӀги къварилъун букӀана, бераз магӀуги тӀолеб букӀана. Нуж пашманлъизаризе гуреб, нужеде бугеб дир рокьул гьарзалъи бихьизабизейин дица доб кагъат хъван букӀараб[+].


ГӀайиб ккарасдасаги тӀасалъугьа

5Дун пашманлъизавунилан нужеда ракӀалде ккарав чияс дун гуро пашманлъизавурав. Гьес цодагьалго пашманлъизаруна нуж киналго, гьелъул хӀакъалъулъ тӀокӀаб бицине бокьун гьечӀо дие. 6Нужер гӀемерисез гьабураб тамихӀги гӀела гьев чиясе[+]. 7Гьанже, тӀасаги лъугьун, гьесул ракӀбатизабизе ккела нужеца, – цӀакъго пашманлъун, тату хунгутӀизе. 8Гьединлъидал дица нужеда гьарулеб буго: гьевги нужее вокьулевлъи бихьизабе гьесда. 9Нужер хӀалбихьизе ва сундулъго дие мутӀигӀал ругищалиги лъазе хъван букӀана дица доб кагъат. 10Нуж тӀасалъугьарасдаса дунги тӀасалъугьуна. Дун тӀасалъугьунев вугони (тӀасалъугьине рекъараб жоги бугони), МасихӀги[†] нугӀлъун гьавун, тӀасалъугьуна дун – нужее пайдаялъе. 11Дица гьедин гьабула, илбисалъ нилъго гуккунгутӀизе, – гьелъул къасдал лъаларел чагӀи гурелъулха нилъ[+].


Павел чапарасул хъулухъ

12МасихӀил хӀакъалъулъ Рохалил хабар лъазабизе дун Троадаялде вачӀараб мехалъ, ТӀадегӀанас дие нуцӀа рагьун батана[+]. 13Амма дир ракӀ гӀодобе биччалеб букӀинчӀо дир диналъул вац Тит гьенив ватичӀелъул. Гьединлъидал, гьенир ругезе къолъикӀги гьабун, дун Македониялде ана[+].

14МасихӀил бергьенлъиялъул байрамалде ниж рачунев Аллагьасе рецц! Аллагьас ниж ритӀула, махӀ гьуинаб нахул кьеккен гьабулеб гӀадин, МасихӀил хӀакъалъулъ киса-кибего лъазабизе[+]. 15Хвасарлъулезеги холезеги ниж руго – МасихӀица Аллагьасе къурбанлъун кьеккен гьабулеб гьеб махӀ гьуинаб нах[+]. 16Холезе ниж руго – хвалил махӀ, хвасарлъулезе ниж руго – чӀаголъиялъул гьуинаб махӀ.

Гьеб нижее бугеб тӀадкъай тӀубазабизе щал ярагьунел? 17Аллагьасул рагӀабийилан гьерсалги рицун, цогидал гӀемерисел гӀадин гӀиси-бикъинаб дармиде машгъуллъуларелъулха ниж! Аллагьасул чапарзаби[†] ругелъул, Аллагьасда рагӀулеб бугеб гӀадин, МасихӀидеги цолъун, ракӀбацӀцӀадго бицуна нижеца Рохалил хабар.

#### 3 бетӀер


ЦӀияб къотӀиялъул Нур

1Ниж щал чагӀияли нужеда гьанжеги бихьизабизейищ ниж кӀалъалел ругел? Цогидазе гӀадин, нижее хӀажат бугебищ ниж реццарал кагътал я нужехъе хъвазе, я нужеца хъван рачӀине[+]?

2Нуж руго – ниж реццараб кагъат! Нижер ракӀазулъ хъван буго гьеб, киназдаго лъазе, киназго цӀализе! 3Щакъиялъ гуреб, хӀакъав Аллагьас битӀараб РухӀалдалъун МасихӀица[†] хъван, нижеца босун бачӀараб кагъатлъун ругеллъи бихьизабуна нужеца. ГанчӀил къаназда гуреб, инсанасул рекӀеда хъвараб кагъатин гьеб[+].

4МасихӀидалъун Аллагьасде кӀудияб божи-иман бижун буго нижер рекӀелъ. 5Сундуениги ярагьунел чагӀи ниж ругилан абизесеб гьунар гьечӀо нижелъ, кинабго Аллагьасдасан щвараб буго. 6Гьес лъугьинаруна ниж ЦӀияб къотӀиялъе[†] хъулухъ гьабизе ярагьунеллъун. ЦӀияб къотӀиялъул аслу-кьучӀ хӀарпазулъ гуро бугеб, РухӀалъулъ буго. ХӀарпалъ хвезарула, РухӀалъ чӀаголъизарула![+]

7Къанун[†] хъван букӀана ганчӀил къаназда. Аллагьас гьеб рещтӀинабулеб мехалъ илагьияб Нур гвангъана, гьеб дагьабго заманаялъ загьирлъун букӀаниги, Исраилил халкъалда кӀвечӀо гьеб Нуралъ гвангъизабураб Мусал[†] гьурмахъ ралагьизе. Хвалде рачунеб Къанунгун цадахъ рещтӀараб Нур гьединаб гвангъараб букӀараб батани,[+] 8Илагьияб РухӀалъ[†] чӀезабураб къотӀиялъул[†] Нур кигӀан кутакабха букӀинеб? 9ТамихӀалде рачунеб Къанунгун цадахъ рещтӀараб Нур гьединаб гвангъараб букӀараб батани, инсан ритӀухъ гьавулеб РухӀалъул Нур кигӀан кутакабха букӀинеб? 10Кидаялиго Къанунгун цадахъ рещтӀараб Нур гьанже тӀубанго тӀагӀун буго, гьелдасаги гӀемерго гвангъараб Нур хӀакълъунго ракьалде рещтӀун бугелъул! 11Дагьабго заманаялъе рещтӀараб Нур гвангъун букӀараб батани, гьелдаса гӀемерго цӀикӀкӀун гвангъула абадияб Нур.

12Гьеб киналдего хьул лъезе рес бугелъул, рагьун ва хӀинкъичӀого кӀалъала ниж. 13Ссун унеб ва цебеса тӀагӀунеб Нур Исраилил халкъалда бихьичӀого букӀине гьумер пардавалъ бахчарав Муса гӀадин гурелха. 14РакӀбицалъун букӀана гьезул. Жакъа къоялде щвезегӀанги, НекӀсияб къотӀиялъул[†] ТӀухьдул цӀалулеб мехалъ, гьеб пардав букӀуна гьезул гьурмазда цебе. ВачӀун МасихӀицалъидал гьеб бахъун рехулеб[+]. 15Жакъа къоялде щвезегӀанги, Мусал Къанун[†] цӀалулеб мехалъ, гьеб пардавалъ бахчун букӀуна гьезул ракӀги. 16Амма инсан БетӀергьанасдехун вуссиндал, гьес бахъун рехула гьеб[+]. 17Гьаниб БетӀергьан абураб рагӀул магӀна ккола Илагьияб РухӀ. Аллагьасдасан бачӀараб РухӀ бугеб бакӀалда эркенлъиги букӀуна![+] 18Пардавалъ гьумер бахчичӀого, матӀуялъуре гӀадин, ралагьула ниж БетӀергьанасул[†] гвангъараб Нуралъухъ. Нижелъ гьеб Нур дагь-дагьккун гвангъидал, нижги лъугьуна гьесул сипатлъун. Гьеб кинабгоги лъугьуна жинда РухӀилан абулев БетӀергьанасдасан[+].

#### 4 бетӀер


Илагьияб Нур кин загьирлъулеб

1Гьединлъидалин, Аллагьасул цӀоб лъун, Рохалил хабаралъе хъулухъ гьабизе божун тарал нижеца рачел чучулареб[+]. 2Нижеца рехун тана гӀадамазда рихьизе, рагӀизе нечарал ишал, хӀилла-макруялдалъун щивниги гуккуларо, Аллагьасул рагӀиялъул бакӀалда гьерсал рекъезаруларо. Рагьун киназего хӀакъабщиналъул бицунаго, ниж Аллагьасда цере чӀола, ниж щалали ва кинал чагӀияли халкъалда рихьизе[+]. 3Гьедин бугониги, нижеца бицунеб Рохалил хабар гӀемерал гӀадамазе, пардавалъ гӀадин, бахчун буго. Гьеб бахчун буго гӀицӀго хвалде унезе,[+] 4гьаб дуниялалъул кверщел кодоб бугеб илбисалъ ракӀ бецлъизабуразе, – Аллагьасул суратлъун вугев МасихӀил[†] къудраталъул хӀакъалъулъ Рохалил хабаралъул Нур гьезда бихьунгутӀизе[+]. 5Нижерго хӀакъалъулъ Рохалил хабар гурелъулха нижеца бицунеб бугеб, ГӀиса МасихӀ нилъер ТӀадегӀанав вугиланлъидалха. Нижни руго ГӀиса МасихӀие гӀоло нужее хъулухъ гьабулел гӀадамал[+]. 6НекӀо бецӀлъи бачахъизе канлъи бижарав Аллагьас гьеб канлъи нилъер рекӀелъеги лъугьинабуна. ГӀиса МасихӀил гьурмалъ гвангъараб Илагьияб Нур нилъее загьирлъизелъун гьабуна гьес гьедин[+].

7Хазина жаниб цӀунарал гьадингоял щагӀил рагӀазда релълъун руго ниж. Нижелъ загьирлъараб цӀакъго цӀикӀкӀараб къудрат, нижедасан гуреб, Аллагьасдасан бугеблъи бихьуларищ гьелдасан[+]?

8Киналго нижеде тӀаделъун руго, амма нижее рорчӀизе бакӀ хутӀун буго. Ниж рес къотӀун руго, амма хьул къотӀун гьечӀо[+]. 9Нижее гӀадамаз гӀазаб-гӀакъуба кьолеб буго, амма Аллагьас ниж рехун тун гьечӀо. Ниж гӀодор ккезарун руго, амма къун гьечӀо[+]. 10ГӀисал хвел нижеца кидаго нижерго чорхолъ чӀезабула, гьелдаго цадахъ нижер чорхолъ ГӀисал гӀумруги загьирлъизе[+]. 11ЧӀаго ругебгӀан мехалъ, ниж ГӀисае гӀоло хвезарулел руго. Нижер чурхдул хвалие мутӀигӀлъаниги, гьезулъ загьирлъула ГӀисадалъун насиблъулеб абадияб гӀумру[+]. 12Гьедин нижелъ хвел хӀалтӀулеб буго, нужелъин абуни, гӀумру хӀалтӀулеб буго.

13«Дун божана ва гьединлъидал дица бицана», – ян ТӀухьдузда хъвараб гӀадинаб божи-иман кьураб РухӀ нижелъ бугелъул, ниж божун руго, божун ругелъул бицунебги буго. 14Нижеда лъала ТӀадегӀанав ГӀиса хваралъуса вахъинавурас, ГӀисада цадахъ рахъинарун, нижги нужги Жиндаго цере чӀезаризе рукӀин[+]. 15Гьеб кинабго гьабулеб буго нужее гӀоло, Аллагьасул баркат цӀикӀкӀун чиясда лъунагӀан, гьез цӀикӀкӀинабулеб бугелъул Аллагьасе гьабулеб реццги.


Божи-иманалда рекъонин хьвадизе кколел

16Гьединлъидалин ниж ракӀ гӀодоб чӀван рукӀунарел. Нижер чорхол чӀаголъи дагь-дагьккун чӀунтулеб бугониги, рухӀияб чӀаголъи щибаб къоялъ цӀилъулебго цӀилъулеб буго[+]. 17Гьаб тӀадагьаб, дагьаб заманаялъулаб гӀазаб-гӀакъубаялъ нижее къачӀалеб буго гьелда данде ккун кутакалда цӀикӀкӀараб абадияб нигӀмат[+]. 18Беразда бихьулебаб гуреб, бихьуларебаб гӀадахъ босулеб буго нилъеца. Беразда бихьулебаб – тӀаса унелъул, бихьуларебаб – абадияб бугелъул![+]

#### 5 бетӀер

1Гьаб панадуниялалда нилъ чӀолеб бакӀ биххараб мехалъ, Аллагьас нилъее рукъ кьезе бугеблъи лъала нилъеда. Зобалазда бугеб инсанасул квераз гьабичӀеб абадияб рукъин гьеб. 2Гьанир ругебгӀан заманаялъ пашманго зигардула нилъ, нилъее бокьун букӀуна гьеб зобалазул рокъоре лъугьине[+]. 3Гьаб дуниялалда сундасаго махӀрумлъаниги, рукъ гьечӀого хутӀиларо нилъ гьенир[+]. 4Гьанир ругебгӀан заманаялъ къварилъахъдула нилъ. Гьаб панадуниялалда нилъер бугеб черхалдаса махӀрумлъизе бокьиялъ гуребха, зобалазда нилъер букӀунеб черх щвезе бокьиялъин. Холеб черх холареб черхалъ хисун гӀумру бергьина гьебмехалъ. 5Илагьияб РухӀ[†] аманатлъун нилъее кьурав Аллагьас гьелъиейин нилъ тӀаса рищарал[+].

6Гьединлъидал нилъ сункьаниги киданиги хӀинкъулареллъун лъугьун руго. Нилъеда лъала, гьанир рокъор – нилъерго чорхолъ – ругебгӀан заманаялъ, нилъ ТӀадегӀанасдаса рикӀкӀад рукӀин. 7Беразда бихьулелда рекъон гуреб, божулелда рекъонин нилъ хьвадулел ругел[+]. 8Сункьаниги киданиги хӀинкъулареллъун лъугьун ругелъул, нилъее лъикӀаб букӀинаан, нилъерго чорхолъа къватӀиреги лъугьун, ТӀадегӀанасда аскӀоре гочине. 9Гьединлъидалин нилъее бищунго бокьулеб – гьаб дуниялалда гьесдаса рикӀкӀад рукӀаниги, ахираталда аскӀор рукӀаниги – ТӀадегӀанав нилъедаса разилъизе[+]. 10РухӀ чорхолъ букӀаго щивав чияс гьабураб лъикӀлъиялъухъ шапакъат щвезеги квешлъиялъухъ тамихӀ гьабизеги нилъ киналго МасихӀил[†] судалда цере чӀезе ругелъулха[+].


Аллагьас МасихӀидалъун гӀалам Живгун рекъезабуна

11Аллагьасукьа хӀинкъи щиб жояли лъайдал, нижеца хӀаракат бахъулеб буго цогидаздаги гьеб лъазабизе. Ниж щал чагӀияли Аллагьасда лъала. Дида ракӀалде ккола нужедаги кӀвеларин ниж щалали лъаларин абизе[+]. 12Ниж щал чагӀияли бихьизабизе гуро гьеб такрар гьабулеб бугеб. Жидерго рекӀелъ бугеб бахчун, бералда бихьулебаб рихьдаего цебе рехизабун, жидеего рецц-бакъ гьабулел гӀадамалги руго гьенир. Нижеца гьедин абулеб буго гьединал гӀадамазе жаваб кьезе нужее бигьалъизе ва нижедаса чӀухӀизе нужее рес букӀинеги[+]. 13Биччанте ниж гӀантлъун ругилан абизе. Нижеца Аллагьасе хъулухъ гьабулеб бугелъулин гьез гьедин абулеб бугеб. ЦӀодорго ругеб мехалъ гьабураб – гьеб нужее гӀоло буго[+]. 14МасихӀил рокьиялъул кверщаликь руго ниж. Нижеда бичӀчӀана киназего гӀоло цо Чи хваравлъи. Гьесда цадахъ киналгоги хун руго[+]. 15Гьев хвана киназего гӀоло, цинги чӀаго ругелаз гӀумру жидеего гӀоло гьабичӀого, – жидее гӀоло хварасе ва хваралъуса вахъинавурасе гӀоло гьабизе[+].

16Гьанжеялдаса хадуб нилъеца лъиениги къимат кьезе бегьуларо гӀадамазул гӀакълу-пикруялдалъун. Цере нилъ МасихӀихъги ралагьулел рукӀарал ратани гӀадамазул бераздалъун, гьанже тӀокӀаб гьабулеб гьечӀо нилъеца гьедин. 17МасихӀиде цолъарав чи ккола цӀидасан вижарав чи. Басрияб ана-хвана, гьале цӀияб тӀаде гӀунтӀана[+]. 18МасихӀидалъун нилъ Живгун рекъезарурав ва цогидалги нужеца Живгун рекъезареян нилъее амру гьабурав Аллагьасдасан буго гьеб кинабго[+]. 19Аллагьас МасихӀидалъун Живгун рекъезабуна тӀолабго гӀалам, гьезул мунагьалги рикӀкӀинчӀо Гьес. ГӀадамал рекъезареян амруги гьабуна Гьес нилъее[+].

20Ниж руго МасихӀил вакилзаби ва Аллагьас нижер кӀалдисан кӀалъан гӀадамазде ахӀулеб буго Жинде руссаян. МасихӀил цӀар рехсон гьарулеб буго нижеца Аллагьгун рекъе нужилан[+]. 21Мунагьго гьечӀевав нилъер мунагьалъе гӀоло къурбанлъун гьавуна Аллагьас, – гьесдалъун нилъеде Аллагьасдасан ритӀухълъи рещтӀинабизе[+].

#### 6 бетӀер

1Аллагьасда цере хӀалтӀулаго нижеца нужеда гьарулеб буго: Аллагьас нужеде рещтӀараб баркат гӀадада хвезе тогейилан[+]. 2Гьес абун бугелъул: «Болжал щвараб заманалда дур гьари-дугӀа къабул гьабуна Дица, мун хвасарлъизе хъван букӀараб къоялъ дуе кумекги гьабуна Дица», – ян. Гьале гьанже бачӀун буго доб болжал щвараб заман, бачӀун буго нилъ хвасарлъизе хъван букӀараб къо! 3Нижеца лъиениги квекӀен гьабуларо, – Аллагьасе гьабулеб хъулухъалда лъицаниги гӀайиб чӀвангутӀизе. 4Гьелъул гӀаксалда, нижеца гьабулебщиналдалъун бихьизабула Аллагьасе хъулухъ гьабулеб букӀин: кӀудияб сабруялда хӀехьола балагьал, къварилъаби, гӀазабал,[+] 5тӀилица рухи, туснахъалда тӀами, питнаби, захӀматаб хӀалтӀи, макьу тей, кӀалкквей. 6Нижелъ буго рацӀцӀалъи, лъай-гӀакълу, сабру, ракӀлъикӀлъи, Илагьияб РухӀ,[†] унго-унгояб рокьи, 7хӀакъаб рагӀи ва Аллагьасдасан бачӀараб къуват. Нижер кваранабги квегӀабги хъатикь буго ритӀухълъиялъул ярагъ[+]. 8Нижер хӀурматги гьабула, ниж хӀакъирги гьарула. Ниж какула, ниж реццула. Нижеца гуккулел ругилан абула, амма нижеда божизе бегьула[+]. 9Нижер цӀар тӀибитӀун гьечӀо, амма киназдаго ниж лъала. Ниж хванилан рикӀкӀуна, амма ниж чӀаго рукӀин бихьулеб гьечӀищ! Суд гьабун ниж рухана, амма чӀвазе кӀвечӀо[+]. 10Ниж къварид гьарула, амма ниж рохун рукӀуна. Ниж мискинго руго, амма нижеца гӀемерал гӀадамал бечелъизарула. Нижер щибниги гьечӀо, амма кинабгоги нижеда кодоб буго[+].

11Нижер кӀутӀбуз, коринфиял, битӀараб бицуна нужеда, нижер ракӀалги нужее рагьарал руго. 12Нижеца гуро нужедаса ракӀалда бугебщинаб бахчулеб бугеб, нужецайин ракӀалда бугебщинаб нижедаса бахчулеб бугеб. 13Дирго лъималазда гӀадин гьарулеб буго дица нужеда: нужецаги ракӀал рагье нижее[+].


Нилъ руго Аллагьасул мукъадасаб рукъ

14Иман гьечӀелгун цадахъ цо рукьалда рарал оцал гӀадин рукӀунге. РитӀухълъиги пасалъиги цоцазда бухьине кин бегьулеб? Канлъиги бецӀлъиги кин цадахъ букӀунеб[+]? 15МасихӀидаги[†] илбисалдаги гьоркьоб маслихӀат кин гьабулеб? Иман лъуравги иман гьечӀевги цоцазда кин релълъунев[+]? 16Мукъадасаб Рукъалдаги[†] гьересиаллагьзабаздаги гьоркьоб кинаб хурхен-рухьен букӀунеб? Нилъ ругелъулха хӀакъав Аллагьасул Мукъадасаб Рукълъун. Илагьиял ТӀухьдузда хъван бугелъул: «Дун гьезухъе рещтӀина, гьезда цадахъ вукӀина, гьезул Аллагьлъун лъугьина, ва гьелги дир халкълъун лъугьина, – ян абулеб буго БетӀергьанас[+]. 17– Гьединлъидал гьезда гьоркьоса нахъе а, гьездаса батӀаго чӀа, хӀарамаб жоялдаги хъваге». 18Цоги: «Дица нуж дихъего рачина, нужее эменлъи гьабила,[†] нужги Дие васаллъунги ясаллъунги рукӀина, – ян абулеб буго Къудратав БетӀергьанас»[+].

#### 7 бетӀер

1Нилъее гьедин рагӀи кьун бугелъул, дир хириял, хӀарамабщиналдаса бацӀцӀад гьабилин[†] нилъерго черхги рухӀги! Аллагьасукьа хӀинкъун, гьеб рацӀцӀалъиги камиллъизабилин! Павел коринфияздаса рази вуго[+]

2Нужерго ракӀал рагье нижее. Нужер цониги чиясе квешлъи гьабичӀо нижеца, цониги чиясул магӀишат биххизабичӀо, цонигиясдалъун нижгоги бечелъичӀо[+]. 3Нужеда гӀайиб чӀвазе гуро дица гьедин абулеб бугеб. Цебеги абун букӀана: нуж нижер ракӀазулъ рукӀина ниж хваниги-рахъаниги[+]. 4Дун нужеда цӀакъ божун вугевха! Дун нужедаса цӀакъ чӀухӀун вугевха! Гьаб кинабго гӀазаб-гӀакъуба бугониги, дун цӀакъ чӀаголъиялда вуго! ЦӀун тӀасан чвахулеб рохелги буго рекӀелъ![+]

5Гьанире Македониялде рачӀараб мехалъ, рахӀат-хӀалхьи толеб букӀинчӀо нижее. Кирехун руссаниги, балагь батулаан цебечӀун, – къватӀисан тӀаделъиги, жаниб рекӀелъ хӀинкъиги[+]. 6Язихъал-пакъираздаги кверчӀвалев Аллагьас кверчӀвана нижеда, Титги гьаниве витӀун[+]. 7Гьев вачӀиналдаса гуребги, нужеца гьесда кверчӀванилан бициндалги вохана. Гьес бицана, нуж диде ракӀщун ругилан, дандеккунгутӀи сабаблъун къварид ругилан, кӀудияб гъира-шавкъалда нужеца дир рахъ кколебги бугилан. Дагьавги цӀакъ вохана дун гьелдаса. 8Дир кагътица нуж пашманлъизарун ратаниги, гьанже дир ракӀбухӀун гьечӀо гьеб хъваялдаса. Доб мехалъ ракӀбухӀун букӀараб батаниги, дида бихьана гьеб кагътица нуж цо дагьабго заманаялъгӀаги пашманлъизарураллъи[+]. 9Амма гьанже гьелдаса вохун вуго. Нуж пашманлъиялдаса гуроха дун вохун вугев, гьелдалъун нуж кантӀиялдасайин. Гьеб пашманлъи Аллагьасдасан бугелъул, нижедасан нужее щибго зарал-зиян ккун гьечӀогури. 10Аллагьасдасан бугеб пашманлъиялъ кантӀизарула, хвасарлъизарула. Гьелдаса ракӀбухӀизеги кколаро. Амма гьаб дуниялалъул пашманлъиялъ хвалде рачуна[+]. 11Халгьабеха гьеб Аллагьасдасан бачӀараб пашманлъиялъ нужелъ гъира-шавкъ бижизабураб куцалъухъ! Нужго рацӀцӀалъизе бахъараб хӀаракаталъ, мунагь гьабурасдехун ццидал кутакалъ, гьелда хурхун букӀараб ахӀи-хӀуралъ, дун вихьизе бугеб урхъиялъ, гӀайиб ккарасе гьабураб тамихӀалъ, – гьеб киналдалъунго нужеца бихьизабуна нуж гьеб ишалъулъ рацӀцӀадал рукӀин. 12Дица доб кагъат нужехъе хъван букӀаниги, гьеб хъван букӀинчӀо жиндие зарал гьабурав чи яги жинца зарал гьабурав чи сабаблъун. Гьеб хъван букӀана Аллагьасда цебе нижедехун кинаб рокьи нужер бугебали нужедаго бичӀчӀизе[+]. 13Гьелъ нижер ракӀбатизабуна. Гьелъ ракӀбатизабун ниж ругеб мехалда, дагьабги ракӀбатизабуна Титги нужедаса вохун вукӀин лъайдал. Гьесул рекӀелъа ургъел бачахъун буго нужеца киназго. 14Дица нуж гьесие цӀакъ реццун рукӀана, гьеб сабаблъун нечезе ккечӀо дун. Нижеца нужеда бицарабщинаб битӀараб букӀарабго гӀадин, нуж реццун нижеца Титида бицун букӀарабги битӀараб батана. 15Нужехъе жив вачӀараб мехалда нужер букӀараб хӀинкъиги, сородиги, мукӀурлъиги ракӀалде щун, гьанже Титие жеги цӀикӀкӀун рокьулел руго нуж. 16Дун вохун вуго тӀубанго нужеда божизе бегьулеб букӀиналдаса.

#### 8 бетӀер


Иерусалималъул иман лъуразул агьлуялъе садакъа

1Нижее бокьун буго, вацал, Македониялда ругел иман лъуразул агьлуялда Аллагьас баркат лъун бугеблъи нужеда лъазе. 2ГӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккун хадуб гьарзаяб рохелги кутакаб мискинлъиги насиблъарал гьезулъ сахаватлъи цӀикӀкӀана, цӀадалдаса хадуб гӀоразул, лъаразул лъим гӀадин[+]. 3РакӀ разилъун гьез садакъаби кьуна (дир беразда бихьана гьеб) жидеда кӀварабгӀанги, хӀатта гьелдаса цӀикӀкӀунгицин[+]. 4Гьез кутакалда гьарулеб букӀана нижеда Аллагьасе хирияб халкъалъе жидецаги кумек гьабизе биччайилан[+]. 5Нижеда ракӀалдацин букӀинчӀо гьез гьедин абилилан. Гьез жидерго кверщел тӀоцебе ТӀадегӀанасухъе кьуна, цинги Аллагьасул амруялдалъун нижехъеги кьуна. 6Гьединлъидал нижеца Титида гьарулеб буго нужер гьениб гьес гьабизе байбихьараб баркатаб иш рагӀалде бахъинабейилан[+]. 7Нужелъ кинабго гьарзалъун буго: божи-иманги, кӀалзул пасихӀлъиги, гӀелму-лъайги, сундулъго хӀаракатги, нижедехун нужер рокьиги. Гьеб баркатаб ишалъулъ щибго камун хутӀугеги нуж[+].

8Амру гуро дица гьабулеб бугеб. Цогидазул хӀаракаталъулги бицун, дица халгьабулеб буго вацаздехун нужер рокьи унго-унгояб бугищали[+]. 9Нужеда лъала нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидасан[†] щолеб баркат. Бечедав вукӀаниги, нужее гӀоло мискинлъана гьев, – гьесул мискинлъи сабаблъун нуж бечелъизе[+].

10Гьеб ишалъул рахъалъ дица нужее гьадинаб гӀакълу кьела: гъоркьиса байбихьараб хӀалтӀи гьанже рагӀалде бахъинабун лъикӀ нужеца. Гьеб тӀоцебе байбихьарал чагӀиги нуж руго, гьеб гьабизе тӀоцебе бокьарал чагӀиги нуж руго[+]. 11Доб мехалда букӀараб гӀадинаб гъира-шавкъалда, нужерго ресалда рекъон, рагӀалде бахъинабе нужеца гьеб иш. 12Садакъа кьезе ракӀалда бугев чияс гьеб жиндир ресалда рекъон кьейилан абула Аллагьас, рес гьечӀони, кьезе кколарила гьес гьеб[+]. 13Нужер гьодида бакӀаб гьирги лъун, цогидазе бигьалъи гьабизе гуро дица гьедин абулеб бугеб. Ращалъи букӀине кколин абизе бокьун буго дие. 14Нужее гьанже щибго гьарзалъун бугеб мехалда, язихъ ругезе нужеца кумек гьабуни битӀун букӀинарищ? Нуж язихъго ругеб мехалда, гьезие гьарзалъи щвани, гьезги гьабила[†] нужее кумек. Гьеле гьедин ращалъила нуж[+]. 15ТӀухьдузда хъван бугелъул: «ГӀемераб бакӀарарасул щибго тӀокӀлъичӀо, дагьаб бакӀарарасе щибго камичӀо», – ян[+].

16Нужее кумек гьабизе гьединабго гъира-шавкъ Титил рекӀелъе лъугьинабурав Аллагьасе рецц! 17Нижеца гьарараб гьабизе разилъи гуребги, гьесие жиндиегоги цӀакъ бокьун буго нужехъе вачӀине. 18Гьесда цадахъ нижеца витӀулев вуго Рохалил хабар тӀибитӀизабиялъул рахъалъ иман лъуразул киналго жамагӀатазда гьоркьов машгьурав нижер цо диналъул вац. 19Гьединго иман лъуразул жамагӀатаз гьев вищун вуго, гьаб баркатаб иш тӀубазабулаго, нижеда цадахъ кидаго сапаразда вукӀине. ТӀадегӀанасул цӀар-рецц цӀикӀкӀинабизе ва нужее кумек гьабизе ниж хӀадурал рукӀин бихьизабизе тӀаса вищарав чи вуго гьев.

20Гьарзаго щолеб бугеб садакъа нижеда божун тезе бегьуларилан лъицаниги абизе бокьун гьечӀо нижее. 21ТӀадегӀанасда цебе гуребги, гӀадамазда цебеги гӀайиб чӀваларедухъ рукӀине бокьун буго.

22Гьел кӀияздаго цадахъ витӀулев вуго нижер цоги вацги. БатӀи-батӀияб ахӀвал-хӀалалда чанцӀулго хӀалбихьун лъана нижеда вацазе кумек гьабизе гъира-шавкъалъул цӀурав чи гьев вукӀин. Гьанже гьесул нужеде божилъи цӀикӀкӀун бугелъул, гьелдаго цадахъ цӀикӀкӀун буго гьесул гъира-шавкъги.

23Титил рахъалъ абуни, гьев вуго дир гьалмагъ ва нужее хӀалтӀулев чи. Цогидал вацалин абуни, гьел руго иман лъуразул жамагӀатаз ритӀарал чагӀи, – МасихӀил цӀар-рецц цӀикӀкӀинабулел чагӀи. 24ХӀасил, иман лъуразул жамагӀатазда бихьизабе нужее гьел чапарзаби[†] рокьараллъи ва нижеца нуж гӀадада реццун рукӀинчӀеллъи[+].

#### 9 бетӀер

1Аллагьасул халкъалъе кумек гьабизе кколеблъи дица хъвачӀониги бегьила[+]. 2Нужер гъира-шавкъ букӀин лъайдал, македониязеги реццана дица нуж, гъоркьисаялдаса нахъего Ахая кумекалъе хӀадурго бугилан. Нужер гьеб гъира-шавкъалъ квербакъана гьезул гӀемерисезги чода цӀал кьабизе. 3Гьеб мехалъ нуж хӀадурго рукӀина, дица цебеги бицун букӀана гьелъул хӀакъалъулъ. Гьеб ишалъулъ дица нуж реццун абурал рагӀаби гӀадада ккечӀого рукӀинелъун ритӀулел руго нужехъе гьал диналъул вацал[+]. 4Цинги, дида цадахъ македониял гьенире рачӀараб мехалъ, нуж хӀадурго ратичӀони, гьезда цере нуж сурарал гӀечӀого, нижги сурила, – ракӀчӀун нужеда божун рукӀиндалха. 5Гьединлъидал дица хӀукму гьабуна гьал вацазда гьаризе, дидаса цере гьенире ун, нужеца рагӀи кьун букӀараб садакъа гьениб цебеккунго бакӀареян. Гьеб букӀина хӀалица бахъараб гуреб, ракӀ разилъун кьураб садакъа.

6КӀочон тоге: лъедерго хьон хьарасе лъедерго бижула, ризго хьарасе ризго бижула[+]. 7Щивас кьезе биччай гьесул ракӀалъ къабул гьабураб къадаралда. Бокьун гурони кьоге, кьун хадуб ракӀбухӀуге. РакӀ разилъун кьолев чи вокьула Аллагьасе[+]. 8Аллагьасда кӀола нужее кинабго гьарзалъуледухъ ва садакъаде кьезеги тӀокӀлъуледухъ баркат рещтӀинабизе[+]. 9ТӀухьдузда хъван бугелъулха: «Мискиназе квергӀатӀидав вуго Аллагь, гьесул гьеб лъикӀлъи гӀадамазда абадиялъ кӀочон толаро», – ян.

10Хуриб хьазе хьонги кваназе хинкӀ-чедги кьолес нужееги кьела къваригӀарабщинаб. Нужер лъикӀлъиялъул хурги цӀун бачӀина. 11Кинабго рахъалъ бечелъила нуж, нужер сахаватлъиги цӀикӀкӀина. Нижедасан нуж ругьунлъараб сахаватлъи сабаблъун гӀемерал гӀадамаз Аллагьасе рецц гьабила.[†][+] 12Аллагьасе хирияб халкъалъе пайдаги кьела нужер садакъаялъ, гьелъухъ Аллагьасе гьабулеб реццги цӀикӀкӀина, цӀад бан хадуб гӀоразул, лъаразул лъим гӀадин. 13Гьеб садакъаялъ бихьизабила нужер божи-иман щулалъун букӀин. МасихӀил[†] хӀакъалъулъ Рохалил хабаралъе, – нужеца иман лъураб хабаралъе нужер мутӀигӀлъиялъухъги жидееги цогидазеги нужер квергӀатӀилъиялъухъги Аллагьасе рецц гьабила гьез[+]. 14Нужги рехсон, ракӀ-ракӀалъго гьари-дугӀа гьабила гьез, нужелъ Аллагьасул баркат цӀакъго цӀикӀкӀун букӀин лъан. 15Бицун хӀалкӀоларебгӀан кӀудияб баркат нилъеде рещтӀинабулев Аллагьасе рецц!

#### 10 бетӀер


Павел чапарас живго ритӀухъ гьавулев вуго

1Нужеда аскӀов вугеб мехалъ хӀинкъа-къалев, рикӀкӀалъараб мехалъ бахӀарчияв чийилан цо-цояз жиндир хӀакъалъулъ абулев дун – Павел – вуго нужедехун кӀалъалев[+]. 2МасихӀил[†] хӀеренлъиялъе ва лъикӀлъиялъе гӀоло гьарулеб буго нужеда, гьениве вачӀараб мехалъ бахӀарчи вахъинавуге дир! Нужеда лъан букӀа: дун гьединав бахӀарчияв вукӀуна гьал гӀадамазул къагӀидаялъ ниж хьвадулел ругин абулездехун[+]. 3Гьаб дуниялалъул гӀадамал ниж ругониги, нижеца гьабулеб рагъ гӀадамазул гӀадинаб гуро. 4Гьеб рагъулъ ниж гӀадамазул гӀадинаб яргъидалъун гуро рагъулел, ниж рагъула щулиял хъулбиги щущазарулеб гучаб яргъидалъун. Аллагьасдасан щвана нижее гьеб[+]. 5Аллагь лъаялде дандечӀаразул чӀухӀи-пахрулъиялъул хъулбиги щущазарула нижеца. Мекъаб-тӀекъаб пикру-къасдги асирлъуде босула ва МасихӀие мутӀигӀаблъун лъугьинабула. 6Нужер мутӀигӀлъи камиллъараб мехалъ, ниж хӀадурго рукӀина мутӀигӀлъуларевщинасе тамихӀ гьабизе.

7Нужерго берда цебе бугелъухъ ралагье! Цо лъилниги ракӀчӀун батани жив МасихӀил рахъ ккурав чи вугилан, гьес жиндаго гьикъейин абе гьесдаса дагьищ нижеца МасихӀил рахъ кколеб бугебилан[+]. 8Нужер гӀумру хвезабизе гуреб, гьеб берцин гьабизе ТӀадегӀанас нижее кьураб ихтияралъул рахъалъ рецц-бакъ дагьаб цӀикӀкӀунеб бугеб батаниги, дун гьелдаса расги намуслъуларо[+]. 9Гьадинал кагътал хъван, дица нуж гӀицӀго хӀинкъизарулел ругилан ракӀалде ккоге. 10Цо-цояз абулеб рагӀула: «Кагътида хъвалеб жо кутакаб ва кьварараб букӀуна, амма живго вачӀараб мехалъ кӀалъан бажаруларо, кӀалдиб мацӀги сах-саламат хӀалтӀуларо»[+]. 11Гьединав чиясда лъан букӀаян абе ниж гьенир гьечӀеб мехалъ нижеца кагътазда хъвалебщинаб гьенире рачӀиндалги гьабулеблъи.

12Жалго берцин рихьизе хьвадулел цо-цо чагӀазда нижго ращалъизаризе яги релълъинаризе гӀураб бахӀарчилъи гьечӀо нижелъ! Жалго гӀантал ругелъул, гьез жалго рорцунел руго жидерго роценаздалъун, цоял цоязда релълъинарулелги руго. 13Нижеца нижго реццила, роцадаса араб хӀалалъ гуреб, нижерго роценги цӀунун. Гьеб роценги буго Аллагьас нижее бихьизабураб гӀорхъи. Нужги жанире рачуна гьеб гӀурхъиялъ. 14МасихӀил хӀакъалъулъ Рохалил хабарги босун тӀоцере нужехъе щварал чагӀи нижлъидал, нужехъе рачӀунаго гӀорхъи бахине ккечӀо нижеца. 15Нижер гӀорхъи бахун къватӀибехун чияца гьабуралдалъун реццаризеги лъугьунаро ниж. Нижер хьул буго нужер божи-иман цӀикӀкӀинилан ва нижер хьонги хьан нужеца бекьараб хурги цӀакъго гӀатӀилъилилан. 16Цинги ниж ина нужедасаги дорегӀан ругел ракьазда Рохалил хабар тӀибитӀизабизе, гьезул хурзабахъ цогидаз гьабураб хӀалтӀиялдалъунги реццариларо. 17ТӀухьдузда хъван буго: «Веццаризе бокьарас БетӀергьан вецце!»[+] 18Живго жинцаго тӀадегӀанлъизавурав чи муъминчилъун рикӀкӀунаро, БетӀергьанас тӀадегӀанлъизавурав рикӀкӀуна[+].

#### 11 бетӀер


Павелги гьересичапарзабиги

1Дун цодагьав гӀантмахӀав вугониги, хӀехьеха нужеца! ХӀехьейилан гьарулеб буго нужеда![+] 2Рос-лъадуда гьоркьоб букӀунеб гӀадинаб гуреб, Аллагьасдасан бачӀараб щакдари буго дир рекӀелъ нужедехун: дица нужер магьари лъуна бихьинчияс квер хъвачӀей бахӀарай гӀадин нуж цохӀо вугев росасе – МасихӀие[†] кьезе[+]. 3Амма дун хӀинкъун вуго, хӀилла-макруялдалъун борхьица ХӀава[†] къосинаюрай гӀадин, МасихӀидехун ракӀбацӀцӀалъиги ритӀухълъиги рехун теялдалъун нуж къосинилан[+]. 4Нужехъе вачӀун цо лъицаниги бицунеб бугони нижеца жиндир хӀакъалъулъ бицун букӀарав ГӀиса гурев, гьез ГӀисайилан абулев цогидав чиясул хабар, нуж гьелда божула; нужеде рещтӀараб РухӀ гуреб, цогидаб рухӀалдаги божула; нужеца иман лъураб гуреб, цогидаб Рохалил хабарги бигьаго къабул гьабула[+]. 5«ЧӀахӀиял чапарзабийилан»[†] рикӀкӀунел чагӀаздаса дун сундалъунниги къадарав гьечӀилан ккола дида[+]. 6Бицине кӀалзул гьунар кӀудияб гьечӀониги, гӀелму-лъай гӀезегӀанго цӀикӀкӀараб буго дир. Кинабго рахъалдасан ва киналго ишазулъ бихьизеги гьабуна гьеб нужеда[+]. 7Аллагьасдасан Рохалил хабар нужеда гьоркьоб тӀибитӀизабулеб мехалъ, дунго хӀакъир гьавун, нуж кӀодо гьарун,[†] нужехъа щибго босичӀогойилан гӀайиб чӀвазеги бегьула нужеца![+] 8Иман лъуразул цогидал жамагӀатал «талавур гьаруна» дица, нужее кумекалъе гӀарацги гьездаса тӀалаб гьабун. 9Нужер гьенив вугеб заманалда дие гӀарац хӀажалъаниги, нужер гьодиде гьир бегизабичӀо дица – дие хӀажатабщинаб кьуна Македониялдаса рачӀарал вацаз. ГьанжелъагӀанги дица нужедаса щибго тӀалаб гьабичӀо, гьанжеялдаса хадубги гьабиларо.[†][+] 10Гьелдаса бугеб чӀухӀиги дир рекӀелъа, – дилъ бугеб МасихӀил ритӀухълъиялхӀайилан гьедулев вуго дун нужее, – гьеб Ахаялъул киналго бакӀазда цониги чиясда бахъизе кӀвеларо[+]. 11Щай? Дие нуж рокьуларелъулищ? Аллагьасда лъала гьеб.

12Дица гьанжелъагӀан гьабулеб букӀарабщинаб гьанжеялдаса хадубги гьабила, – жидецаги Аллагьасе хъулухъ нижеца гӀадин гьабулеб бугилан жалго реццизе бокьарал гӀадамалги ругелъул. Амма гьедин жалго реццизе нух кьеларо дица гьезие. 13Гьел руго гьересичапарзаби, яхӀ-намус гьечӀел хӀалтӀухъаби. МасихӀил чапарзаби ругилан чӀарал чагӀи руго гьел[+]. 14Гьелда хӀикмалъизе ккеларо! Нуралъул цӀурав малаикасухъего хӀала илбисги[+]. 15РитӀухълъиялъул хъулухъчагӀи ругилан илбисалъул рагьтӀателал чӀеялдаги хӀикмалъизе ккелищ? Амма гьезул ишазда рекъараб тамихӀги ахирги хӀакъаб буго гьезие![+]


Павел чапарас живго веццулев вуго

16Цоги нухалъ абулеб буго: лъицаниги рикӀкӀунге дун гӀантмахӀав вугилан. Дун гӀантмахӀав ватаниги, дихъ гӀенекке, дунго дицаго цодагьав веццилин[+]. 17Гьанже дица абизехъин бугеб рагӀи ТӀадегӀанасдасан бачӀараб гуро. Жидедаго ракӀчӀун гӀабдалзабаз жалго реццулел гӀадин, дунго веццизе лъугьун вуго. 18Гьаб дуниялалъул ишаздаса чӀухӀун, гӀемерисез жалго жидецаго реццулел гӀадин, дицаги веццила дунго[+]. 19Гьединалго гӀакъилал гӀадамаллъидал нужги, гӀабдалзаби нужеца рази-ракиго хӀехьолел руго[+]. 20Нужеца хӀехьолеб буго гьез нуж лагълъиялде ккезаруниги, гьез нуж талавур гьаруниги, гьез нужеда тӀад кверщел гьабуниги, гьел нужедехун гӀамалкӀодого ругониги, гьез нужер гьурмалъ хъатал ралел ругониги[+]. 21Гьединал ишазе, гьезул гӀадин, нижер гьунар рекъечӀилан нечезейищха ниж кколел? Сундасаниги чӀухӀун живго веццизе кӀолев чи цониги ватани, дидаги кӀола гьелдаса чӀухӀун дунго веццизе. (ГӀантмахӀав чи гӀадин кӀалъалев вуго дун гьанив!) 22ЖугьутӀал рукӀани щиб гьел? Дунги жугьутӀав вуго. Исраилил наслу букӀани щиб? Дунги гьебго наслуялъул вуго. Ибрагьимил[†] зурият букӀани щиб? Дунги гьеб зурияталъул вуго[+]. 23МасихӀие хъулухъищ гьез гьабулеб бугеб? БетӀер сверарав чияс гӀадин абила дица: гьез гьабуралдаса цӀикӀкӀун гьабуна дица гьеб. ЦӀикӀкӀун хӀалтӀизеги хӀалтӀана, туснахъаздеги цӀикӀкӀун ккана, чан нухалъ дун вухаравалиги рикӀкӀун хӀал кӀвеларо, хвалил бадивеги чанцӀулго валагьизе ккана[+]. 24ЖугьутӀаздасан дие щуцӀулниги насиблъана лъебералда ичӀ-ичӀ нухалъ гьодилъ цӀал кьаби. 25Румазги дун лъабцӀулниги тӀилица вухана, цо нухалъ ганчӀица чӀвалевги вукӀана. Ралъад гьалаглъараб мехалъ гамидаги вукӀана лъабго нухалъниги. ТӀубараб сордо-къоялъ ралъдадаги хутӀана[+]. 26ГӀемерал сапараздаги вукӀана дун. ГӀорал-лъараздасан хӀинкъи, хъачагъаздасан хӀинкъи, дирго халкъалдасан хӀинкъи, цогидал халкъаздасан хӀинкъи, шагьаразда букӀунеб хӀинкъи, гӀадан-чи гьечӀел бакӀаздаги хӀинкъи, ралъдадаги хӀинкъи, гьересиго вацаздасанги хӀинкъи…[+] 27ЗахӀматаб хӀалтӀи, макьу гьечӀел гӀемерал сардал, ракъи-къеч, гӀемераб заманаялъ ккураб кӀал, квач ва хохораб ретӀел…[+] 28ТӀаде жоялъеги щибаб къоялъ дида тӀаде бегун буго иман лъуразул тӀолалго жамагӀатазул тӀалаб-агъазги. 29Цо лъилниги тату хвани, гьесдаго цадахъ дирги тату холарищ? Цо щивниги къосинехъин вугони, – цӀа рекӀунарищ дида[+]?

30Дунго веццизе ккани, дирго загӀиплъи беццила дица. 31ТӀадегӀанав ГӀисал Эмен – Аллагьасда (Жиндие рецц даимлъаясда) лъала дица гьереси бицунеб гьечӀолъи. 32Дамаскалда Арета парччахӀасул сардарас[†] шагьаралъул киналго кавабазухъ хъаравуллъи чӀезабун букӀана дун кквезе,[+] 33амма дун шагьаралъул къадалъ бугеб картӀинисан гьагьинивги лъун гъоркье виччана ва гьесдаса хвасарлъана.

#### 12 бетӀер


Павелие лъугьарал илгьамал ва церетӀамиял

1Диего рецц-бакъ гьабизе кколеб буго – дие пайда гьечӀониги, гьанже бицинин ТӀадегӀанасдасан рукӀарал илгьамазулги церетӀамиязулги[+]. 2Дида лъала МасихӀиде[†] цолъарав цо чи. Гьанжеялдаса анцӀила ункъо соналъ цеве лъабабилеб зодове восун ун вукӀана гьев. (Черхгун цадахъищ – дида лъаларо, гӀицӀго рухӀищ – гьебги лъаларо, Аллагьасда лъала.) 3-4Дида лъала гьев чи алжаналъуве вачун ун вукӀаравлъи. (Черхгун цадахъищ – дида лъаларо, гӀицӀго рухӀищ – гьебги лъаларо, Аллагьасда лъала.) Гьениб гьесда рагӀана лъицаниги абичӀел ва инсанас абизеги бегьуларел рагӀаби. 5Гьединав чиясда рекъараб буго живго веццизе, дида рекъараб гьечӀо, дирго загӀиплъи беццани гурони. 6Дунго веццизе байбихьаниги, гӀантмахӀавлъун лъугьинаро дун, дица битӀараб бицунелъул. Дир хӀакъалъулъ рагӀарабги дилъ бихьарабги гурони гӀадамаз бицине бокьун гьечӀелъул, диего рецц-бакъ гьабиларо[†] дица. 7Диеги илгьамал лъугьанилан дун цӀакъго чӀухӀдарунгутӀизе, Аллагьас дир чорхолъ къазабун буго гӀазаб-гӀакъубаялъул заз. Гьеб ккола илбисалъул чапар.[†] ЧӀухӀдарунгутӀизелъун дун вухизе изну кьун буго Аллагьас гьев чапарасе. 8Дица лъабцӀулго гьарана ТӀадегӀанасда, гьев тӀаса восейилан. 9Амма Гьес абуна: «Дидасан бугеб баркатги гӀела дуе, загӀиплъиялъулълъидал дир къуват камиллъулеб». Гьединлъидал дагьабги цӀикӀкӀун беццила дица дирго загӀиплъи, МасихӀил къуват дилъго хутӀизе. 10МасихӀие гӀоло загӀиплъизеги, инжит-хӀакъир гьавизеги, захӀмалъи баччизеги, хадурчӀун дир рахӀат хвезабулезул гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезеги рази вуго дун, – загӀиплъараб мехалълъидалха дун къуватавлъун лъугьунев[+].


Павелица бицунеб буго коринфиязде бугеб рокьул

11ГӀантмахӀав чияс гӀадинал жал рицунел руго дица. Нужеца рицинаруна дида гьел. Нужедани лъазе кколаан дун кинав чи вугевали. Дунго щивго гурев чи вугониги, гьел «чӀахӀиял чапарзабаздаса» сундалъунниги къадарав гьечӀо[+]. 12Нужее загьирлъун рукӀана хӀакъав чапар вукӀин лъазабулел жал: сундулъго сабру, мугӀжизатал, гӀаламатал ва Аллагьасдасан рещтӀараб къуватги[+]. 13ГӀарац кьейилан нужер гьодиде гьир бегизабичӀолъи гурони, иман лъуразул цогидал жамагӀатазе гьабуралдаса батӀияб мекъаб-тӀекъаб жо щиб дица нужее гьабураб? Гьеб рехсараб «гӀайиб» кканин, тӀасалъугьа дидаса![+]

14Гьанже дида ракӀалда буго лъабабизеги нужехъе вачӀине. Гьебмехалдаги нужер гьодиде гьир бегизабиларо дица, нужераб гуро дие къваригӀун бугеб, нужго къваригӀун руго. Лъималаз гуро эбел-инсуе нахърател гьабизе кколеб, эбел-инсуца лъималазейин[+]. 15Дун рази вуго дир бугебщинабги нужее кьезе, дунгоги кьезе. ГьадигӀан цӀакъ дие нуж рокьулеб мехалъ, нужее дун дагьго вокьизе бегьилищ[+]?

16Нужедаго лъалагури, щибниги гьарун[†] дица нужеда захӀмат баччизабичӀолъи. Амма цо-цояз абизе бегьула сихӀирго хӀалтӀун хӀиллаялъ кверде росанин дица нужилан[+]. 17Дица нужехъе ритӀаразул цоясдасангӀаги щибниги щварабищ дир бетӀербахъиялъе? 18Дица Титида гьарана нужехъе айилан ва гьесда цадахъ цо вацги витӀана. Титица бегьарабищ нужер кисинибе квер? Цого Илагьияб РухӀалъ[†] малъухъе гурищ дунги гьевги хьвадулел ругел? Цого галаби гурищ нижеца тӀамулел ругел[+]?


КантӀиялде ахӀи

19Гьаб кагъат цӀалулаго нужеца пикру гьабун батила нужеда цере нижго ритӀухъ гьаризе лъугьунел ругин нижилан. Аллагьасда цере МасихӀиде цолъун кӀалъалел руго ниж. Нужер гӀумру берцин гьабизе гӀоло буго, дир хириял, гьеб кинабго[+]. 20Дун хӀинкъун вуго, – нагагь дун гьениве вачӀани, дида ратизе бокьараб къагӀидаялда нужги ратиларин, нужеда ватизе бокьараб къагӀидаялда дунги ватиларин. Нужеда гьоркьоб дагӀба-къец, щакдари, ццин, хъантӀи, бугьтан, мацӀ, чӀухӀи-пахрулъи ва гъалмагъир батилин хӀинкъун вуго. 21Гьанжеги нужехъе вачӀараб мехалъ нуж сабаблъун дир Аллагьас дун гӀодовегӀанлъизе гьавилиланги хӀинкъун вуго. Гьебмехалда нужер гӀемерисезда хадуб (хваразда хадуб гӀадин) магӀу гьабизе ккела дица. Гьел рукӀина адаб гьечӀолъи, пасалъи, хъахӀбалъи гӀадинал мунагьал гьаруниги, жал кантӀичӀел, гьел рехун течӀел гӀадамал[+].

#### 13 бетӀер


Ахирисел насихӀатал

1Лъабабилеб нухалдаги вачӀинехъин вуго дун нужехъе. ТӀухьдузда хъван буго: «Лъилниги рагӀи ритӀухълъизе ккани, къваригӀуна кӀиго яги лъабго чиясул нугӀлъи»[+]. 2КӀиабилеб нухалъ вачӀараб мехалдаги лъазабун букӀана, гьанже нужедаса рикӀкӀад вукӀаго нахъеги лъазабулеб буго, гьел мунагьал рехун течӀезе ва киналго цогидазеги гьаб нухалда гурхӀел букӀине гьечӀилан. 3Нужеца тӀалаб гьабулеб буго дун МасихӀил[†] кӀалдисан кӀалъалев вукӀин чӀезабейилан. МасихӀ нужее загӀипавлъун гуро загьирлъун вугев, нужеда гъорлъ жиндирго къуват бихьизабулеб буго гьес. 4ХӀакъикъаталдаги загӀипав вукӀана гьев хъанчида ван вугеб мехалъ, амма Аллагьасул къудраталъ чӀаголъизавуна. Гьесде цолъарал нижги загӀипал руго, амма Аллагьасул къудраталдалъун нужеда гъорлъ нижги гьесда цадахъ чӀаго рукӀина[+].

5Нужер иман щулалъун бугищали хӀалбихье. ГӀиса МасихӀ нужелъги вукӀин бичӀчӀулеб гьечӀебищ нужеда? Гьеб бичӀчӀулеб батичӀони, Аллагь разилъун гьечӀо нужедаса. 6Нижедаса Аллагь разилъун вукӀин нужеда лъалилан хьул буго нижер. 7Нижеца Аллагьасда гьарула нуж квешлъи гьабизе риччагейилан. Нижедаса Аллагь разилъун вукӀин чӀезабизе гуребха нижеца гьеб гьарулеб. Нужеца лъикӀлъи гьабуни гӀела нижее, нижедаса Аллагь разилъун гьечӀилан нужеда ракӀалде кканиги. 8ХӀакъабщиналде данде къеркьезе гуреб, гьелъие гӀоло къеркьезейин нижелъ къуват бугеб. 9Ниж загӀиплъун ругони, нужелъ къуват цӀикӀкӀани, гьелдаса рохула ниж. Нижеца Аллагьасда гьарулеб жого нуж лъикӀаб рахъалде рачейилан буго[+]. 10ГӀумру хвезабизе гуреб, гьеб берцин гьабизе ТӀадегӀанас дие кьураб ихтияралда рекъон, нужер гьениве вачӀун кьварараб тамихӀ гьабизе ккунгутӀизейин гьанив вукӀун хъвалеб бугеб дица гьадин[+].


Кагътил ахир

11Кагътил ахиралдаги – роха-хинлъун рукӀа, вацал, битӀараб нухде русса, дица гьарарабги гьабе, цоцазулгун рагӀи данде ккезабе, рекъа-решон рукӀа, – рекъелги рокьиги рещтӀинабулев Аллагьас рехун теларо нуж![+]

12Иман лъуразул агьлуялъ гӀадин цоцазда баун салам гьабе. Иман лъуразул тӀолабго агьлуялъулги салам буго нужеде[+].

13ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил цӀобги Аллагьасдасан рокьиги даимго хутӀаги нужелъ. Илагьияб РухӀалъ[†] цолъизареги нуж.

### Галатиязухъе кагъат

#### Галатиязухъе кагъат

Галатиязухъе кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### ЦеберагӀи


Галатиязухъе Павелил кагъат

ГьитӀинаб Азиялъул Галатия улкаялда жинцаго гӀуцӀараб иман лъуразул жамагӀаталде нилъер эраялъул I гӀасруялъул 40-абилел соназул ахиралда Павел чапарас хъвараб кагъат буго гьаб. Гьеб жамагӀаталъухъе рачӀун рукӀана Павелида дандечӀарал гӀадамал. Гьез абулеб букӀана цогидал халкъазда гьоркьоса гӀадамаз, жугьутӀазго гӀадин, Мусал къануналъул тӀолалго тӀалабал тӀуразаризе кколилан. Павелица галатиязда ракӀалде щвезабулеб буго Аллагьас инсан гьесул божи-иманалъухъ балагьун ритӀухъавлъун рикӀкӀунин, Къануналъул рихьизариял тӀуразариялдалъун гьев ритӀухъавлъун лъугьунарин.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1-2ГӀадамаз витӀичӀев, гӀадамазул кумекалдалъунги витӀичӀев, живго ГӀиса МасихӀица[†] ва хваралъуса гьев вахъинавурав Эмен – Аллагьас витӀарав чапар[†] Павелица ва цадахъ ругел киналго диналъул вацаз хъвалеб буго гьаб кагъат Галатиялда ругел иман лъуразул жамагӀатазде[+][+]. 3Нилъер Эмен – Аллагьасул ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркатги саламги лъеги нужеда. 4Гьаб гӀасияб гӀасруялдаса нилъ хвасар гьаризе ва нилъер мунагьал чуризе, Инсул амруялдалъун, ГӀиса МасихӀица живго рецӀалие кьуна[+]. 5Нилъер Эмен – Аллагьасе абадул абадиялъго реццги цӀарги! Амин!


Нуж цогидал «рохалил хабаралде» руссун руго

6Дун хӀикмалъун вуго МасихӀил баркаталдалъун иман лъезе нуж ахӀарав Аллагь нужеца гьадигӀан хехго рехун тедал. Нуж батӀияб «рохалил хабаралде» руссун руго,[+] 7хӀакъикъаталда гьеб Рохалил хабар гуро. Цо-цо гӀадамаз нуж ита-таризе гьарулел руго, ва гьез хӀаракат бахъулеб буго МасихӀил хӀакъалъулъ Рохалил хабар мекъса сверизабизе[+]. 8Амма, нижеца лъазабураб гуреб, цогидаб «рохалил хабар» хӀатта нижеца яги зодисан рещтӀарав малаикас нужеда гьеб лъазабун бугониги, – абадиялъго нагӀана батаги гьеб лъазабурасе[+]. 9Нижеца цебеги абун букӀана, гьале дица нахъеги абулеб буго: нужеца къабул гьабураб тун батӀияб «рохалил хабар» нужеда лъазабурав чиясе абадиялъго нагӀана батаги!

10Дидаса гӀадамал разилъизе гуреб, Аллагь разилъизейин дица гьадин абулеб бугеб. ГӀадамазда дунго лъикӀ вихьизеги гуро. Цебего гӀадин, гӀадамазда лъикӀ вихьизе жал дица гьарулел рукӀаралани, дун МасихӀил лагълъун вукӀинароан[+].


МасихӀица витӀана дун чапарлъун

11Нужеда лъай, вацал, дица лъазабулеб бугеб Рохалил хабар гӀадамаздасан бачӀараб гуро. 12Инсанасдасан гурелъулха дихъе гьеб щвараб, инсанас малъунги щвечӀо дихъе гьеб. Дие гьеб ГӀиса МасихӀица загьир гьабуна[+].

13Нужеда рагӀанагури, жугьутӀ диналда дун вукӀараб мехалъ, дица гьарулел рукӀарал жалазул хӀакъалъулъ, – Аллагьасде иман лъуразул агьлуялъе гӀасиго гӀазаб-гӀакъуба кьолаан ва гьеб щущахъ биххизабулаан[+]. 14ЖугьутӀ диналда вукӀараб мехалъ дун цеве кколаан дир халкъалда гьоркьоса гӀемерал гӀелбащадаздаса. ЦӀакъго-цӀакъ цӀунулел рукӀиндалха дица дирго умумузул гӀадатал![+] 15Амма эбелалъул ургьивго дун тӀаса вищарас ва жиндир баркаталдалъун жиндие хъулухъ гьабизе дун ахӀарас[+] 16дие загьир гьавуна жиндирго Вас, гьесул хӀакъалъулъ Рохалил хабар дица цогидал халкъазе бицинелъун. Гьебмехалда дица цониги инсанасулгун гӀакълу дандбачӀо. 17Дидаса цере чапарзабилъун лъугьарал гӀадамал рихьизе Иерусалималдеги инчӀо дун. Дун ана гӀарабиязул ракьалде, цинги Дамаск шагьаралде тӀадвуссана[+]. 18Гьелдаса хадуб лъабго лъагӀел сверидал, дун, Кефа[*] вихьизе бокьун, Иерусалималде ана. Гьесда аскӀоб дица анцӀила щуго къо бана[+]. 19ТӀадегӀанав ГӀисал вац Якъуб[†] гурони, цогидал чапарзаби дида рихьичӀо[+].

20ХӀакъал рагӀаби руго гьал дица нужехъе хъвалел. Аллагьасда лъала дица гьереси бицунеб гьечӀеблъи[+].

21Цинги дун ана Сириялъул ва Киликиялъул ракьалде. 22Гьеб заманалда дун жеги вихьун вукӀинчӀо МасихӀиде иман лъуразул Ягьудиялда[†] ругел жамагӀатазда. 23ГӀицӀго цогидаз бицун лъалеб букӀана гьезда цеве нилъеда дандечӀун вукӀарав чияс гьанже тӀибитӀизабулеб бугин доб мехалда жинца щущахъ биххизабизехъин букӀараб дин[+]. 24Дие ккарабщинабги рагӀун, гьез Аллагьасе рецц гьабулеб букӀана.

#### 2 бетӀер


Иерусалималда чапарзабигун дандчӀвана дун

1Цинги анцӀила ункъо соналдасан Барнабада цадахъ нахъеги Иерусалималде ана дун, Титги цадахъ вачана[+]. 2Аллагьас айилан лъазабидал, ана дун гьениве. БатӀи-батӀиял халкъазда лъазабураб Рохалил хабар дица къо-асс бугелилан рикӀкӀунел гӀадамазда бицана, батӀаго гьелгун дандчӀван. ГӀадада ккечӀодай дир чодул кӀанцӀи, пайда бахинадай гьанже кӀанцӀиялъулгиян абуна дица гьезда[+].

3Дида цадахъ вукӀарав Титцин, гьев грекав вукӀаниги, сунат гьабизе лъицаниги тӀамичӀо гьенив[+]. 4Амма цо-цо «гьересиго вацал» дагьа-дагьалккун нижеда гъорлъе рорчӀулел рукӀана, МасихӀ[†] ГӀисадасан щвараб нижер эркенлъи кинаб бугебали жасуслъи гьабизе ва ниж лагъзаллъун ккезаризеги бокьун[+]. 5Рохалил хабаралъул хӀакъаб магӀна нужелъ хутӀизелъун цо лахӀзаталъгицин мутӀигӀлъичӀо ниж гьезие.

6Амма къо-асс бугелилан рикӀкӀунел гьел гӀадамаз, – дие батӀалъи гьечӀо гьел щал рукӀун ратаниги, гьурмахъ балагьун иш гьабуларелъулха Аллагьас, – къо-асс бугелилан рикӀкӀунел гьел гӀадамаз щибго тӀаде жубачӀо дица лъазабулеб букӀаралде[+]. 7Гьелъул гӀаксалда, гьезда бихьана, жугьутӀазда Рохалил хабар лъазабизе Пётрие изну кьун букӀарабго гӀадин, цогидал халкъазда гьеб лъазабизе Аллагьас диеги изну кьун букӀин[+]. 8ЖугьутӀазда Рохалил хабар бицунеб мехалда Пётрилъ букӀараб РухӀ дилъги букӀиндалха цогидал халкъазда Рохалил хабар бицунеб букӀараб мехалда. 9Цинги дие щвараб баркатги лъан, дихъеги Барнабахъеги, нилъ цолъун рукӀинилан, квер бегьана иман лъуразул агьлуялъул бутӀруллъун рикӀкӀунел рукӀарал Якъубица,[†] Кефаца ва Иоанница. ХӀукму ккана ниж цогидал халкъазухъе ине, гьел жугьутӀазухъе ине[+]. 10Гьез цохӀо жо гьарана нижеда, жидер мискинзаби кӀочон тогеян, – гьелъиени дица кидагоги хӀаракат бахъула![+]


Антиохиялда Пётрида дандечӀун кӀалъана дун

11Амма Пётр Антиохиялде вачӀараб мехалъ, гӀадамазда цеве гьесда дандечӀун кӀалъазе вахъана дун, гьениб гьес гьабидалха гӀайиб чӀвазе ккараб иш[+]. 12Якъубица ритӀарал гӀадамал гьенире рачӀиналде гьев кваналаан мажусиязда гьоркьоса иман лъуразда цадахъ гӀодовги чӀун. Гьел рачӀун хадуса гьес байбихьана, жугьутӀазда гьоркьоса иман лъураз жиндаго гӀайиб чӀвалилан хӀинкъун, дозда аскӀоса ватӀалъизе[+]. 13Гьесда цадахъ гьебго жо хӀазе лъугьана цогидал жугьутӀалги. ХӀатта Барнабагицин лъугьана гьезухъего хӀазе! 14Рохалил хабаралъул хӀакъикъияб нухдаса гьел кьурулел рукӀин бихьидал, киналго ругеб бакӀалда дица Кефада абуна: «ЖугьутӀав вугониги, мун цогидал халкъазул гӀадамал гӀадин хьвада-чӀвадулев вуго. Дуца цогидал халкъазул гӀадамал щай тӀамулел ругел жугьутӀазухъего хьвадизе?» – ян[+].


МасихӀиде иман лъеялдалъун ритӀухълъула гӀадамал

15«Мунагьазул цӀурал мажусияллъун»[†] гурел, жугьутӀаллъун рижун руго ниж. 16Амма нилъеда лъала Аллагьасда цеве инсан, Къанун[†] цӀуниялдалъун гурев, цохӀо ГӀиса МасихӀиде бугеб божи-иманалдалъун ритӀухълъулевлъи. Нилъеца ГӀиса МасихӀиде иман лъуна, – Къануналъ малъухъе хьвадиялдалъун гуреб, МасихӀиде иман лъеялдалъун Аллагьасда цере ритӀухълъизе бокьун. Къануналъ малъухъе хьвадиялдалъун цониги инсан ритӀухълъуларо[+]. 17МасихӀидеги цолъун, Аллагьасда цере ритӀухълъизе нилъеца хӀаракат бахъулеб бугониги, нилъ мунагьал гьарулел чагӀилъун лъугьунел ругони, – МасихӀги мунагьалъул рахъалда вугин абураб магӀна кколебищ гьелъул? Гьайгьай, кколаро! 18Дицаго биххизабунщинаб жо цӀидасан гьабизе лъугьани, Мусал Къанун[†] хвезабурав такъсирчилъун лъугьинавила дица дунго. 19Къануналда рекъон дун хварав чи ккола. Къануналъ дун чӀвана Аллагьасе гӀоло дица гӀумру гьабизе. МасихӀида цадахъ хъанчида варав чийин дунги[+]. 20Гьединлъидал дун тӀокӀалъ чӀаго гьечӀо, амма дилъ МасихӀ чӀаго вуго. ГьабсагӀат дир бугеб гӀумру – гьеб буго Аллагьасул Васасде иман лъеялдалъун щвараб гӀумру. Гьесие дун вокьана ва жиндирго гӀумруги гьес дие кьуна[+]. 21Аллагьасул баркаталдаса дица инкар гьабуларо. Къануналъ малъухъе хьвадиялдалъун Аллагьасда цеве ритӀухълъизе инсанасда кӀолеб бугони, МасихӀил хвел гӀададисеб буго!

#### 3 бетӀер


КъотӀиги Къанунги

1Вай, нуж гӀакълу гьечӀел галатиял! ГӀажаибго хиса-сверана нуж. Нужер беразда цеве ГӀиса МасихӀ[†] хъанчида ван вихьарал гӀадинал гӀадамал гурищ нуж рукӀарал. 2Дир цо суалалъе жаваб кье нужеца: Къануналъ[†] малъарал жал гьариялдалъунищ нужее Илагьияб РухӀ[†] щвараб, яги, Рохалил хабар рагӀун, гьелда божиялдалъунищ[+]? 3ГьедигӀанго гӀантал гӀадамалищха нуж? РухӀалдасан байбихьарал нужеца мунагьаб напсалдалъун лъугӀизабулебищ бугеб? 4Нужеда тӀаде ккараб хӀалбихьиги хӀехьараб къварилъиги гӀададайищха ккараб? ГӀадада ккезе бегьилищ гьеб![+] 5Къануналъ малъараб нужеца гьабидалищ, яги, Рохалил хабар рагӀун, гьелда божидалищ – Аллагьас нужее Илагьияб РухӀ кьураб ва нужеда гӀаламатал рихьизарурал[+]? 6Гьедин Ибрагьимги[†] Аллагьасда божана, гьединлъидал гьес гьевги жиндие ритӀухъав чилъун рикӀкӀана[+]. 7Нужеда лъан букӀа: божи-иман къабул гьабурал гӀадамал Ибрагьимил лъималлъун ккола.

8Аллагьасда лъалаан гьезул божи-иманалдалъун халкъал ритӀухъ гьаризе ругеблъи. Гьединлъидал, Ибрагьимида Рохалил хабарги бицун, ТӀехьалда хъван букӀана дудалъун киналго халкъазе баркат щвезе бугилан[+]. 9Гьедин иманалде рачӀаразеги щола жиндирго божи-иманалдалъун Ибрагьимие щварабгӀанасеб баркат. 10Къанун цӀуниялде мугъчӀвай гьабулел гӀадамал нагӀанадулъ къан руго. ТӀехьалда хъван бугелъулха: «Къануналъул тӀехьалда хъван бугебщиналъул рахъ кколаресе ва гьеб кинабго кидаго тӀубазабуларесе нагӀана щола»[+]. 11Гьелдасан бичӀчӀула Къанун цӀуниялдалъун Аллагьасда цеве щивниги ритӀухъавлъун рикӀкӀунаревлъи. Хъван буго: «ВацӀцӀадав инсан божи-иманалдалъун чӀаго хутӀила»[+]. 12Божи-иманалдасан гуро Къанун бачӀун бугеб. Хъван буго: «Къануналда жанир ругел Аллагьасул амруял тӀуразариялдалъун инсан чӀаго хутӀила», – абун[+]. 13Къануналъул нагӀанаялдаса нилъги хвасар гьарун,[†] нилъее гӀоло гьеб жиндаго тӀаде босана МасихӀица. ТӀехьалда хъван бугелъулха: «ГъотӀода жаназа бан бугесулъ Аллагьасул нагӀана буго»[+]. 14Гьеб лъугьана Аллагьас Ибрагьимие рагӀи кьун букӀараб баркат МасихӀ ГӀисадалъун халкъазе щвезе гӀоло ва Аллагьас къотӀи[†] гьабун букӀараб РухӀ божи-иманалдалъун нилъее щвезе гӀоло[+].

15Гьале, вацал, нужее гӀадамазул гӀумруялдаса мисал. Цо пуланав чияс хъвараб ва тасдикъ гьабураб васият хвезабизе яги хисизабизе лъилниги ихтияр гьечӀо. 16Гьединго Аллагьасги рагӀи кьун букӀана «Ибрагьимиеги гьесул наслуялъул чиясеги». Гьес «наслуйилан» (гӀемерал чагӀийилан) абун гьечӀо, «наслуялъул чийилан» (цохӀо чийилан) абун буго. Гьеле гьев чи вуго МасихӀ[+]. 17Дица гьадин абила: цебего Аллагьас гьабун букӀараб къотӀи[*] хисизабуларо ва Аллагьас кьураб рагӀиги хисизабуларо гьелдаса ункъусиялда лъеберго соналъ хадуб рещтӀараб Къануналъ[+]. 18Щай гурелъул Къануналдасан щвараб ирс – гьеб кколаро Аллагьас рагӀи кьун букӀиндал щвараб ирслъун. Амма Ибрагьимиде Аллагьас баркат рещтӀинабуна жинца кьураб рагӀуда рекъон[+].

19Гьедин батани, Къанун щайха къваригӀун букӀараб? Такъсир сабаблъун тӀаде жубан букӀана гьеб. Аллагьас рагӀи кьун букӀарав дов Ибрагьимил наслуялъул чи вачӀинегӀан хӀалтӀизабизе рещтӀана гьеб. Малаикзабазда кодоса щвана гьеб, гьоркьохъанлъун инсанги вукӀана[+]. 20Гьоркьохъан вукӀуна кӀигоясда гьоркьов, амма Аллагь цохӀо вуго![+]

21Щибха гьаниб кколеб бугеб – Аллагьас кьураб рагӀиялде дандечӀунищха Къанун бугеб? Гьайгьай, гьечӀо! Камилаб гӀумру кьезе кӀолеб Къанун щун букӀарабани, гьебмехалда хӀакъикъаталдаги Къануналдалъун ритӀухълъилаан Аллагьасда цере. 22ТӀухьдуз бицунеб буго тӀолабго гӀалам мунагьалъулъ къан бугин, – ГӀиса МасихӀида божарасе кьелилан рагӀи кьун букӀарабги иман лъуравщинав чиясе щвезе гӀоло[+].

23Божи-иман рещтӀинегӀан ниж жанир тӀамун рукӀана, Къануналъ хъаравуллъиги чӀезабун. Гьедин хутӀана божи-иман загьирлъизегӀан. 24Цинги, МасихӀ вачӀинегӀан, Къануналъ къайимлъи гьабуна нижее, – Аллагьасда цере божи-иманалдалъун ритӀухълъизе[+]. 25Божи-иман рещтӀун хадуса ниж хутӀичӀо къайимлъи гьабулесул ихтияралда гъоркь. 26МасихӀ ГӀисаде бугеб божи-иманалдалъун Аллагьасул лъималлъун лъугьана нуж киналгоги[+].

27МасихӀидалъун лъадалъ ччун рахъана нуж, ва МасихӀ нужее цӀияб ретӀеллъунги лъугьана[+]. 28Гьанже тӀокӀалъ гьечӀо я жугьутӀал, яги грекал, я лагъзал, яги уздензаби, я бихьинал, яги руччаби – нуж киналго цолъана МасихӀ ГӀисадалъун[+]. 29МасихӀилаллъун лъугьун ругелъул, нуж ккола Ибрагьимил наслуялъул гӀадамал ва Аллагьас кьураб рагӀиялъул ирсилал[+].

#### 4 бетӀер

1Дица гьадин абила: гьитӀинаб лъимер вугеб мехалда ирсилав лагъасда релълъун вукӀуна, жиндирго бечелъиялъул бетӀергьан вугониги. 2Инсуца цӀараб болжалалде щвезегӀан гьев вукӀуна къайимзабазулги рукъалъул иш тӀадкъаразулги кверщаликь. 3Гьедин, лъималлъун ругеб заманалда нилъги рукӀана дуниялалъул тӀабигӀиял къуватазул кверщаликь. 4Амма, заман цӀубараб мехалда, Аллагьас витӀун вачӀана чӀужугӀаданалъ гьавурав жиндирго Вас. Къануналъул[†] кверщаликь гьавуна гьев –[+] 5Къануналъул кверщаликь ругелал тархъан гьаризе ва нилъ гьесул лъималлъун лъугьине[+].

6Нилъ гьесул лъимал ругелъул, Аллагьас жиндирго Васасул РухӀ нилъер ракӀазулъе рещтӀинабуна, ва гьеб РухӀалъ ахӀулеб буго: «Абба[*]! Я дир Эмен!» – абун. 7Гьединлъидал тӀокӀалъ мун лагъ гуро, вас вуго! Вас вугелъул, Аллагьасул бугебщиналъул ирсилавлъунги лъугьун вуго мун.


Къануналъул рукь горбоде ккезе биччаге

8Нужедайин абуни, доб мехалда Аллагь лъалев вукӀинчӀо, – гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабулел хутӀун рукӀана нуж. 9Гьанже, Аллагь нужеда лъараб, битӀун абуни, Аллагьасда нуж лъараб заманалда, щайха нуж дол щибго гьабизе кӀоларел ва пайда гьечӀел къуватазде нахъеги тӀадруссунел, нахъеги ва нахъеги гьезул лагъзаллъун лъугьунел[+]? 10Нужеца хирияллъун рикӀкӀунел руго цо хасал къоял, моцӀал, лъагӀалил заманаби ва лъагӀелал[+]. 11Дун хӀинкъун вуго нужее гӀоло гьабщинаб захӀмат баччи гӀададацин гуродай дир ккарабилан[+].

12Дица нужеда цӀакъ гьарулеб буго, вацал, дида релълъун лъугьаян, нужеда релълъун дунги лъугьун вугелъулха. Нужеца дун сундалъунниги къварид гьавичӀо. 13Цебе нужеда Рохалил хабар бицине рес рекъеялъе сабаблъун ккана дир черх загӀиплъун букӀин. Нужеда гьеб лъала[+]. 14Дида бугеб хӀалалъухъ балагьун щакдаризе кколел рукӀаниги, нужеца дун инжитго нахъчӀвачӀо. Нужеца дун къабул гьавуна Бичасул малаик гӀадин ва ГӀиса МасихӀ[†] гӀадин[+]. 15Доб мехалда нужер ракӀазулъ букӀараб талихӀ-рохелалъул асар кибе араб? Дица ракӀчӀун абила: бахъун берги кьелаан нужеца добмехалда дие. 16ХӀакъабщинаб нужеда бицун хадуса, гьанже нужер тушманлъунищха дун ккарав?

17Гьал цогидал гӀадамал рекӀелъ квешал къасдалгун хурхун чӀун руго нужеда, нуж дидаса ратӀа гьаризе ва нужги гьезда хурхун чӀезе. 18Гьедин (дун нужеда аскӀов вугеб мехалъ гуребги) хурхун чӀей лъикӀаб иш бугоан, лъикӀал къасдалгун бугебани гьеб.

19Я дир лъимал, лъимер гьабизе хӀара чӀварай эбел гӀадин лъугьун вуго нуж сабаблъун дун гьанжеги. Гьедин дун хутӀила МасихӀил сипат нужелъе лъугьинегӀан. 20Дие цӀакъ бокьилаан гьанже нужеда цадахъ вукӀине, батӀияб къагӀидаялъ нужгун кӀалъазе. Дун нужеда хӀинкъун вугелъулха!

21Ле, нуж Къануналъул кверщаликь хутӀизе бокьарал гӀадамал! Къануналъ щиб бицунеб бугебали рагӀарабищ нужеда? 22Гьениб хъван буго: Ибрагьимил[†] вукӀана кӀиго вас – лагъалъ гьавурав цо, узденалъ гьавурав – цогидав[+]. 23Лагъалъул вас гьавуна цогидалго гӀадин, узденалъул вас гьавуна – Аллагьас рагӀи кьун букӀиндал[+]. 24Гьелъулъ буго магӀна гъваридаб гӀаламат: гьей кӀияйго чӀужугӀадан ккола Аллагьасул кӀиго къотӀи.[†][+] 25ГӀарабустаналда бугеб Синай магӀардасан бачӀараб къотӀиялъул гӀаламатлъун ккола Гьажар. Лагълъун йикӀаго гьаруна[†] гьелъ лъимал. Гьединлъидал гьей релълъуна гьанжесеб Иерусалималда, – гьебги гьелъул гӀадамалги лагълъиялда руго. 26Нилъее эбеллъун кколеб Зобалазул Иерусалим эркенлъиялда буго[+]. 27ТӀехьалда бугелъулха: «Йо, лъимер гьабуларей чӀужугӀадан, йоха-хинлъун йикӀа мун. Лъимадул хӀара чӀван унти лъачӀей мун йохун ахӀдезе-чӀчӀичӀчӀидизе лъугьа. Рос вугелъулалдаса цӀикӀкӀун руго рехун таралъул лъимал». 28Нужни, вацал, ИсхӀакъго[†] гӀадин, Аллагьас кьураб рагӀиялда рекъон гьарурал лъимал руго[+]. 29Цогидалго гӀадин эбелалъ гьавурав васас къварилъи гьабулеб букӀана Аллагьас кьураб рагӀиялда рекъон гьавурав васасе доб заманалда. Гьедин буго гьанжеги[+]. 30ТӀухьдуз щибха абулеб бугеб гьелъул хӀакъалъулъ? «Лагъги гьелъ гьавурав васги нахъе рачахъе, узденалъ гьавурав васасда цадахъ ирс щоларо лагъалъ гьавурав васасе»[+]. 31Гьединлъидал, вацал, нилъ лагъалъул лъимал гуро, узденалъул лъимал руго!

#### 5 бетӀер


Къанунги эркенлъиги

1Эркенлъи щвезелъун тархъан гьаруна[†] МасихӀица[†] нилъ. Гьединлъидал гьеб эркенлъиги ккун чӀа, лагълъиялъул рукь нахъеги горбоде ккезе биччаге[+]. 2Гьале дица, Павелица, абулеб буго нужеда: нужеца гьанже сунат гьабуни, нужее МасихӀидасан щибго пайда букӀине гьечӀо[+]. 3Цоги нухалъ лъазабулеб буго дица: сунат гьабулевщинав чияс тӀолабго Къанун[†] цӀунизе ккола[+]. 4Къанун цӀуниялдалъун Аллагьасда цере ритӀухълъизе бокьарал нуж МасихӀидаса ратӀалъана. Баркаталдасаги тӀуна нуж[+]. 5Нилъер хьул буго Аллагьасда цере ритӀухълъилилан. Божулел ругелъулин нилъ гьелъухъ ралагьун чӀолел[+]. 6МасихӀидехун цолъаразе амрулъун кколаро сунат гьаби ялъуни гьабичӀого тей. Амма гьезие амру ккола цоцазе рокьиялдалъун загьирлъулеб божи-иман[+].

7Нужер чу лъикӀго бекерулеб букӀана, – хӀакъабщиналда божизе лъицаха нужее квалквал гьабулеб бугеб[+]? 8Нуж жиндихъего ахӀарав Аллагьасдасан бачӀараб жо гуро нужер пикру хисизабизе гьез бахъулеб хӀаракат. 9ГьитӀинаб ицица тӀубараб тӀимугъ кванала[+]. 10Амма дир ракӀчӀола, ТӀадегӀанав ГӀисадехунги цолъун, нужеца батӀияб пикру гьабиларилан.[†] Нуж ита-таризе гьарулев чиясе, щив гьев вукӀаниги, Аллагьас суд гьабила[+].

11Дирго рахъалъ абуни, вацал, дица цебе гӀадин малъулеб бугеб батани сунат гьабизе кколилан, щиб сабаблъунха дие гьанжеги гӀакъуба кьолеб бугеб? Гьеб гьедин букӀарабани, МасихӀ жинда тӀад вигъараб хъанчил хӀакъалъулъ дир вагӀзаялъ гьезул ццин бахъинабилароан[+]. 12Дие бокьилаан нуж итизе-таризе гьарулел ругел гьел гӀадамал, жидецаго жидерго лугбиги къотӀун, гӀайиблъизе!

13Нуж руго, вацал, эркенго рукӀине Аллагьас тӀаса рищарал чагӀи. Амма гьеб эркенлъиялдаса нужеца пайда босуге нужерго напсалъул гьаваялда нахърилълъине. Цоцазде бугеб рокьиги тӀезе биччаге, вацал, цоцазул лагъзаллъунги рукӀа![+] 14ТӀолабго Къануналъул магӀна буссун бугелъулха цохӀо амруялде: «Мунго дуего гӀадин вокье дуде гӀагарав чиги»[+]. 15Нужго нужедаго хӀанчӀелел ва цоцаца кваналел ругони, цоцаца кванан лъугӀизе гурин нуж. 16Гьале дица нужеда абулеб: нуж хьваде РухӀалъ малъулеб бугеб куцалда, напсалъул гьаваялда хадур инаро нуж гьебмехалда[+]. 17Напсалъе бокьула РухӀалъе тушманабщинаб, РухӀалъеги бокьула напсалъе тушманабщинаб. РухӀги напсги цоцалъ рагъулел ругелъул, рекӀее бокьараб гьабизе бажаруларо нужехъа[+]. 18РухӀалъ малъараб гьабулеб бугони, Къануналъул кверщаликь рукӀунаро нуж[+]. 19Нилъеда лъала напсалъ гьабулебщинаб: хъахӀбалъи, хъублъи, пасалъи,[+] 20гьересиаллагьзабазе лагълъи гьаби, сихӀручилъи, тушманлъи, дагӀба-къец, ракӀквешлъи, ццидахин, чӀухӀун церекӀанцӀи, цоцазда гьоркьоб рикьи ккезаби, рикьалаби гӀуцӀи,[+] 21жахӀда, гьекъел-мехтел, пасатго лазат-кеп босизе данделъи ва гьезда релълъаралги. Дица цебеги абун букӀана ва гьанжеги лъазабулеб буго нужеда: гьединал ишал гьарулел гӀадамазе Аллагьасул ПарччахӀлъи насиблъуларо[+].

22РухӀалъ инсанасе босун бачӀуна: рокьи, рохел, рекъел, сабру, лъикӀлъи, ракӀлъикӀлъи, божизе бегьи,[+] 23хӀалимлъи, жиндаго квелъ базе бажари. Гьел сабаблъун лъиениги тамихӀ гьабуларо[+]. 24МасихӀ ГӀисаде цолъараз, жидерго мунагьаб напс хъанчида тӀад бигъараб гӀадин, чорхол киналго лазаталги гьаваги къезаруна[+].

25Нилъее гӀумру РухӀалъ кьун бугелъул, нилъ хьвадизе ккела РухӀалъ малъухъе. 26РачӀа нилъ рецц-бакъалда хадур лъугьинарин, цоцазул ракӀхвезабун къацандиларин ва нилъеца цоцаздехун жахӀдаги гьабиларин[+].

#### 6 бетӀер

1Я дир вацал, цо чияс кинаб бугониги мунагь гьабун букӀин лъани, РухӀалъ малъухъе хьвадулел ругелъул нуж, хӀалимго-хӀеренго битӀараб нухде ваче нужеца гьев. Вореха, нужгоги къосине гурин[+]. 2Цоцазул раччи бачче нужеца ва гьедин МасихӀил[†] къанунги[†] цӀуне[+]. 3Цо лъиданиги ракӀалде кколеб бугеб батани, щивго гурев жоги вукӀаго, жив щивнигийилан, гьес живго гуккулев вуго[+]. 4Щивав чияс хал гьабизе ккола жиндирго ишазул. Гьел ишал лъикӀал ругони, цогидазул ишазул пикруги гьабичӀого, гьездаса разилъизе бегьила гьев. 5Щивас жиндирго гьир баччизе кколелъулха![+] 6Аллагьасул рагӀи тӀалаб гьабулев вугев чияс жиндиего щвараб боцӀи-рикъзи бикьун кьезе ккола гьеб малъулев насихӀатчиясеги[+].

7Къосине чӀоге нуж: лъиданиги кӀоларо Аллагь гуккизе! Бекьараб гурони хуриб бижуларо[+]. 8Напсалъе бокьулеб бекьарасе напсалъул хуриб хвел бижула; РухӀалъе бокьулеб бекьарасе РухӀалъул хуриб абадияб гӀумру бижула[+]. 9ЛъикӀлъи гьабулаго нилъ ракӀ гӀодоб чӀван рукӀинарин. ТӀадчӀун хӀалтӀани, нилъер хуриб хӀалухъен жиндир заманалда бижила[+]. 10Гьанже, рес букӀаго, лъикӀлъи гьабилин,[†] хасго нилъерго диналъул агьлуялъе[+].


Эркенлъиги МасихӀил хъанчги

11Балагье дирго квералъ гьел рагӀаби кигӀан чӀахӀиял хӀарпаздалъун нужехъе хъван ругелали[+]. 12ГӀадамазда жалго лъикӀ рихьизе бокьулез нуж сунат гьабизе тӀамизе хӀаракат бахъулеб буго, МасихӀил хъанчидалъун жидее гӀазаб-гӀакъуба щунгутӀизелъун. 13Сунат гьабиялъул рахъ кколез жидецагоги тӀубазабуларо Къануналъ абулебщинаб. Гьезие бокьун буго нуж сунат гьабизе тӀамизе, балагье нужги напсалъе мутӀигӀлъулел ругилан чӀухӀдаризе гӀоло. 14Диени киданиги сундасаниги чӀухӀизе бокьиларо, нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил хъанчидаса гурони! Гьеб хъанчида тӀад бигъун хвана дие гӀаламги гӀаламалъе дунги[+]. 15Сунат гьабиялъулъ яги гьабунгутӀиялъулъ гуро иш бугеб, цӀияб вижиялдалъун вижун вукӀиналъулъин[+]. 16Гьеб амруялда рекъон хьвадулелщиназде рекъелги баркатги рещтӀаги ва Аллагьас тӀаса бищараб тӀолабго халкъалдеги рещтӀаги.


Кагътил ахир

17Гьанжеялдаса нахъе лъицаниги кьоге дие гӀакъуба, дир черхалда ругелъулха ГӀисада лъурал ругънал! 18Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркат лъеги, вацал, нужер рухӀазда. Амин!

### Эфесиязухъе кагъат

#### Эфесиязухъе кагъат

Эфесиязухъе кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### ЦеберагӀи


Эфесиязухъе Павелил кагъат

Жинцаго Эфесалда гӀуцӀараб иман лъуразул жамагӀаталде Павел чапарас битӀараб кагъат буго гьаб. Нилъер эраялъул I гӀасруялда Эфес рикӀкӀунаан ГьитӀинаб Азиялда бищунго кӀудияздасан цояблъун кколеб, аслияб къагӀидаялъ греказ гӀумру гьабулеб шагьарлъун. Павелил насихӀатазухъ бищунго лъикӀ гӀенеккулел рукӀана Эфесалда. Кагътил аслияб мурад буго ГӀиса МасихӀил хвалдалъун ва хваралъуса вахъиналдалъун квешлъиялда тӀад лъикӀлъиялъ бергьенлъи босизе ва тӀолабго дуниял бацӀцӀалъизе байбихьанилан бичӀчӀизаби. Павел чапарас иман лъуразул агьлу релълъинабулеб буго ГӀиса МасихӀ жиндир цололъ лъураб гамачӀлъун кколеб минаялда ва ГӀиса жиндир рослъун кколей чӀужугӀаданалда.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1ГӀиса МасихӀил[†] чапарлъун[†] вукӀине Аллагьас витӀарав Павелил рахъалдасан салам буго Эфесалда ругел диналъул вацазде – МасихӀ ГӀисаде цолъун рацӀцӀалъаразде ва ритӀухълъаразде. 2Нилъер Эмен – Аллагьасул ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркатги саламги лъеги нужеда.


«Дуниял бижилелдего тӀаса рищана Аллагьас нилъ»

3Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил Эмен – Аллагьасе рецц! МасихӀиде цолъарал нилъеда баркат лъун зобалаздасан лъикӀабщинаб рещтӀинабуна гьес нилъеде[+]. 4Жеги дуниял бижилелдего тӀаса рищана Аллагьас нилъ, МасихӀиде цолъун, жиндирго халкълъун лъугьине ва, рокьи рекӀелъ цӀунун, жинда цере рацӀцӀадго ва гӀайиб-хатӀа кколаредухъ хьвадизе[+]. 5Аллагьасул къадар букӀун буго ГӀиса МасихӀидалъун нилъ жиндирго лъималлъун лъугьинаризе. ЛъикӀлъи гьабизе бокьидалин Аллагьас гьедин гьабураб![+]

6Аллагьасе рецц – жиндиего вокьулев Васасдалъун гьес нилъеде баркатги нурги рещтӀинабидал! 7-8Къурбанлъун лъугьун гӀодобе тӀураб МасихӀил биялдалъун нилъги гьесде цолъизарун, нилъее тархъанлъи насиб гьабуна ва нилъер мунагьалги чурана. Аллагьас нилъее кьуна сундулъго гӀакъиллъиги лъайги, кӀудияб баркатги гьарзаго рещтӀинабуна[+].

9Аллагьас нилъее загьир гьабуна МасихӀидалъун тӀубазабизе кколеб букӀараб жиндирго балъгояб мурад[+]. 10Зоб-ракьалда бижанщинаб МасихӀиде цолъизабиялъул ва киналъулго бетӀерлъун гьев гьавиялъул мурад Аллагьас тӀубазабула болжал щвараб мехалда[+]. 11МасихӀ сабаблъун Аллагьас нилъ тӀаса рищана жиндирго халкълъун рукӀине.

Жиндиего бокьухъе кинабго гьабулесул къадар букӀана 12гьесул къудраталъе рецц гьабулеллъун ниж лъугьине. ТӀоцебе МасихӀиде хьул лъурал гӀадамал ниж ругелъулха! 13Нуж хвасарлъанилан Рохалил хабарлъун бугеб ритӀухъаб рагӀи рагӀараб мехалъин нуж МасихӀиде цолъарал. МасихӀиде иман лъедал, нужедаги Илагьияб РухӀалъул[†] мугьру чӀвана[+]. 14Аллагьас жиндирго халкъ тархъан гьабураб ва жиндие цӀар-рецц гӀемерлъараб мехалда нилъееги ирс щвезе букӀиналъул гӀаламатлъун буго гьеб Илагьияб РухӀ.


МасихӀил къудрат

15Гьединлъидал, ТӀадегӀанав ГӀисаде нужеца иман лъунин рагӀаралдаса ва иман лъуразул агьлуялдего нужер рекӀелъ рокьи букӀинги лъаралдаса хадуб,[+] 16дугӀадулъ нужги рехсон, дица кидаго Аллагьасе рецц гьабула. 17Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил Эменлъун вугев къудратав Аллагьас нужеде рещтӀинабеги гӀакъиллъи щвезабулеб ва балъгоябги загьирлъулеб РухӀ. Гьелъ рачина нуж Аллагь лъаялде. 18Аллагьас нужер рекӀедаги канлъи бихьизабеги. Гьебмехалда бичӀчӀила сунде хьул лъезе нуж гьес ахӀулел ругелали, иман лъуразул агьлуялъе гьесул илагьияб ирсги кигӀан бечедаб бугебали[+]. 19Бицун хӀалкӀоларебгӀан кӀудияб гьесул къуват нилъелъ, жиндир къудраталдалъун иман лъуразулъ, букӀинги бичӀчӀила. 20Гьебго къуваталъин Аллагьас ГӀиса хваралъуса вахъинавурав ва зобалазда жиндирго кваранаб рахъалда гӀодов чӀезавурав[+]. 21Тахида ругелги, кверщел бугелги, хӀакимзабилъун ругелги, ханзабилъун ругелги рухӀаздаса тӀадегӀанлъизавуна Аллагьас гьев. Гьаб дуниялалда ругелги, хадусеб дуниялалда рукӀине ругелги киналго цӀараздаса тӀадегӀанаб кьуна гьесие цӀарги[+]. 22Кинабго гьесул хӀатӀикь лъуна Аллагьас. Кина-щиналдасаго кӀодоги гьавуна. Иман лъуразул агьлуялъул бетӀерлъунги гьавуна[+]. 23МасихӀил Черхлъун ккола гьеб агьлу. Кинабго камиллъизабулес камиллъизабула гьебги[+].

#### 2 бетӀер


МасихӀица бачӀараб хвасарлъи

1Такъсирги мунагьги сабаблъун хварал чагӀийин нужги рукӀарал[+]. 2Цебе нужеца гӀумру гьабулеб букӀана гьаб дуниялалъул гӀадатазда ва зоб-ракьалда гьоркьоб кверщел гьабулев ханасул[*] амруялда рекъон. Аллагьасе мутӀигӀлъулареб агьлуялда тӀад гьабсагӀатги кверщел гьабулеб буго гьес[+]. 3Гьединал гурищ нилъ киналго рукӀарал! Нилъерго гьаваялдаги квешал къасдаздаги хадур ун, чорхоеги рекӀееги бокьанщинаб гьабулаан нилъеца. Гьеб тӀабигӀат сабаблъун, цогидазего гӀадин, Аллагьасул ццин бахъин насиблъун букӀана нилъееги[+]. 4Амма Аллагь цӀоб гӀатӀидав вуго! Нилъедехун бугеб кӀудияб рокьиялдалъунин[+] 5мунагь сабаблъун хун рукӀарал нилъ МасихӀида[†] цадахъ гьес чӀаголъизарурал. Аллагьас баркат лъун хвасарлъана нилъ[+]. 6-7ГӀиса МасихӀидалъун нилъеде гьарзаго рещтӀараб баркаталъул кӀодолъиги цӀобалъул гӀатӀилъиги хадусел гӀасрабазда загьир гьабизе нилъ МасихӀ ГӀисада цадахъ рахъинаруна ва зобалазда гьесда аскӀор гӀодор чӀезаруна[+]. 8Аллагьасул баркаталдалъун иман лъеялъ хвасар гьаруна[†] нуж. Нужедалъун гуро гьеб лъугьараб, Аллагьасул цӀобалдалъунин[+]. 9Нужер ишазухъ щвараб шапакъат гурин гьеб, – гьелдаса чӀухӀуге щивниги[+]. 10Аллагьасин нилъ, МасихӀ ГӀисадеги цолъизарун, гьанже ругеллъун лъугьинарурал, – цереккунго нилъее рихьизарун рукӀарал лъикӀал ишал тӀуразаризелъун[+].


ЖугьутӀалги жугьутӀал гурелги цого халкълъун лъугьана

11ХӀасил, нужеда кӀочон тоге нуж жугьутӀаллъун рижун рукӀинчӀолъиги, чорхол лага къотӀун сунат гьабуралилан абулез нужеда «сунат гьабичӀелилан» цӀар лъун букӀараблъиги[+]. 12Доб мехалда нуж МасихӀидаса рикӀкӀад рукӀана. Исраилил халкъалъеги чияраллъун рукӀана нуж. Гьеб халкъалъе Аллагьас гьарун рукӀарал къотӀабиги кьун букӀараб рагӀиги нужеда хъатӀулароан. Гьаб дуниялалда нуж рукӀана хьул лъезе бакӀги гьечӀел Аллагьги гьечӀел гӀадамал[+]. 13Цере Аллагьасдаса рикӀкӀад рукӀарал нуж, гьанже МасихӀиде цолъун, гӀагарлъана, – нужедасан къурбанлъун хварав МасихӀил би сабаблъун[+]. 14Гьес нилъ рекъезаруна, жугьутӀалги жугьутӀал гурелги цого халкълъун лъугьинабуна, нилъеда гьоркьоб букӀараб тушманлъиялъул къедги биххизабуна[+]. 15КӀиго халкъги ракълидалъун жиндилъго цолъизабун, цо цӀияб халкъ лъугьинабизелъун Къануналъул[†] рихьизариялги къагӀидабиги риххизаруна гьес, – жиндирго черхги къурбанлъун гьабун[+]. 16Хъанчида ван хвеялдалъун цого чорхолъ кӀиго халкъ Аллагьгун рекъезабуна гьес, хъанчида тӀадго чӀвана гьезул тушманлъиги[+]. 17ВачӀун гьес ракълил рохел бицана Аллагьасдаса рикӀкӀалъун рукӀарал нужедаги ва гьесде гӀагарлъун рукӀараздаги. 18Гьединлъидал гьесдалъун цого РухӀалъул цӀурал нилъее (жугьутӀазеги цогидал халкъазеги) рес щвана Инсухъе ине.

19ХӀасил, гьанже нуж чиярал гуро, апарагзабиги гуро. Иман лъуразул агьлуялда гъорлъ ихтияр бащадал гӀадамал руго нужги ва Аллагьас жиндираллъунги гьарун руго[+]. 20Чапарзабазги[†] аварагзабазги тӀамураб кьучӀалда тӀад бараб миналъун руго нуж. КьочӀол гамачӀлъунги МасихӀ ГӀиса вуго[+]. 21Гьелда тӀад чӀурканго балеб буго тӀолабго мина. Гьелъул лъугьунеб буго Аллагьасул мукъадасаб рукъ.[†][+] 22Аллагьасул РухӀ рещтӀараб рукълъун рукӀине, МасихӀгун цолъун, нужги лъугьун руго гьеб миналъун[+].

#### 3 бетӀер


«Дие загьирлъана Аллагьасул балъголъи»

1Гьединлъидалин нужее – цогидал халкъазул гӀадамазе – гӀоло дун, Павел, лъугьун вугев ГӀиса МасихӀил[†] туснахъавлъун[+]. 2Гьайгьай, нужеда рагӀун батила нуж гӀуцӀа-къазе кигӀан кӀудияб тӀадкъай жиндирго цӀобалдалъун Аллагьас дие кьурабали[+]. 3Гьес дие загьирлъизабуна жиндирго балъголъи. Гьелъул хӀакъалъулъ цебеги дица нужехъе къокъго хъван букӀана[+]. 4Гьединлъидал гьаб кагъат цӀалидал лъала нужеда МасихӀил балъголъи кин дида бичӀчӀулеб бугебали. 5Цересел наслабазе загьирлъун букӀинчӀеб гьеб балъголъи гьанже РухӀалъ рагьана Аллагьасул мукъадасал чапарзабазеги[†] аварагзабазеги. 6Гьеб балъголъи буго цогидал халкъазул гӀадамазе, жугьутӀазего гӀадин, Аллагьасдасан ирс щвеялъулъ: гьелги жугьутӀалги цого чорхол лугбилъун лъугьана ва Аллагьас жугьутӀазе кьун букӀараб рагӀи гьанже МасихӀ ГӀисадалъун Рохалил хабаралъе гӀахьалаблъунги лъугьана[+]. 7Аллагьасул къудраталдалъун дие баркат щун, дун лъугьана гьеб Рохалил хабар тӀибитӀизабизе[+]. 8Иман лъуразул тӀолабго агьлуялда гьоркьоса бищунго пакъирав дида баркат лъуна инсанасул гӀакълу-лъай хадуб гӀунтӀулареб МасихӀил хазинаялъул хӀакъалъулъ Рохалил хабар цогидал халкъазул гӀадамаздаги бицине[+] 9ва кинабго бижарав Аллагьасул балъгояб абадияб хӀукму тӀубараблъи киназего загьирги гьабизе[+]. 10Тахида ругелги кверщел бугелги зобалазул рухӀазда гьанже иман лъуразул агьлуялдалъун лъала батӀи-батӀияб куцалда загьирлъараб Аллагьасул гӀакъиллъи[+]. 11Жиндирго абадияб хӀукму Аллагьас тӀубазабуна нилъер ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀисадалъун. 12Гьевгун цолъун ва гьесде иманги лъун, хӀинкъичӀого ва ракӀчӀун хьвадулел руго нилъ Аллагьасда цере[+]. 13Гьединлъидал дица нужеда гьарулеб буго, нуж сабаблъун дие гӀазаб кьолеб бугилан ракӀ гӀодоб чӀван рукӀунгейилан. Гьеб гӀазаб сабаблъунин нуж бергьунел ругел[+].


Павелил гьари-дугӀа

14ХӀасил, Инсуда цеве накабазда чӀун вуго дун. 15Зоб-ракьалда ругелщиназе чӀаголъи гьесул цӀаралдасан бачӀараб буго. 16Дица гьесда гьарулеб буго жиндирго машгьураб хазинаялдасан нужее РухӀалдалъун къуват кьейилан, нужер ракӀ къвакӀизабейилан,[+] 17иман лъеялдалъун МасихӀ нужер рекӀелъе лъугьинавейилан. Рокьи нужер кьибиллъунги кьучӀлъунги лъугьаги[+]. 18Гьебмехалда, нужер гьунар гӀела, киналго иман лъуразда гӀадин, нужеда МасихӀил рокьи лъазе – гьелъул гӀеблъиги, халалъиги, борхалъиги, гъварилъиги лъазе. 19Лъазего кӀолареб бугониги, лъаги нужеда гьеб, – Аллагьасул камиллъи нужелъеги лъугьине[+].

20Жинда гьаризе нилъеда кӀолелдасаги, хӀатта нилъеда ракӀалде кколелдасаги гӀемерго цӀикӀкӀарабаб гьабизе нилъее къуват кьолев Аллагьасе рецц![+] 21ГӀиса МасихӀил ва гьесде иман лъуразул агьлуялъул абадияб-даимаб рецц буго Аллагьасе![+]

#### 4 бетӀер


Павелил амруял

1ТӀадегӀанав сабаблъун жанив тӀамурав дица нужеда гьарулеб буго Аллагьас нуж тӀаса рищун рукӀиналъе мустахӀикъаб куцалда хьвадейилан[+]. 2ЧӀухӀи-пахрулъи чӀвараллъун, гӀодоре риччараллъун рукӀа. Цояз цоял хӀехьон, цоцазе рокьун, сабруялда хьваде[+]. 3Ракълил рахсица цоцаздехун рухьун, хӀаракат бахъе РухӀалъ кьураб цолъи нужелъго цӀунизе[+]. 4ЦохӀого Черхги, цохӀого РухӀги, Аллагьас нуж тӀаса рищун ругелъул, цохӀого хьулги,[+] 5цохӀого ТӀадегӀанавги, цохӀого божи-иманги, цохӀого мунагьал чуриги,[+] 6киназулго Эмен – цохӀого Аллагьги. Нилъ киназдасаго тӀадегӀанав вуго гьев, нилъер киналго ишазулъги вуго, нилъ киназулъгоги вуго[+].

7Амма нилъее киназегоги щивасеги щун буго батӀи-батӀияб гьунар – МасихӀица[†] кьураб сайигъаталъул хасаб бутӀа[+]. 8Гьединлъидал ТӀухьдузда хъван буго: «Гьев тӀадегӀан вахана, гьес гӀемерал асирал рачун рачӀана, гӀадамазе сайигъатал рикьана». 9ТӀадегӀан вахарав ватани, гьелдаса цеве гьев ракьалъул бищунго гъваридалъуве лъугьун вукӀун вуго[+]. 10Ракьалъул гъварилъуде лъугьун вукӀаравав гурищ бищунго рорхатал зобалазде вахунев? Гьес гурищ гьаб дуниялалда кинабго камиллъизабизе бугеб[+]? 11Гьесин лъугьинарурал чапарзабилъун[†] цоял, аварагзабилъун цоял, Рохалил хабар бицунеллъун цоял, церехъабилъун яги насихӀатчагӀилъун цоял, –[+] 12Аллагьасе хъулухъ гьабизе ва МасихӀил Черхлъун кколеб иман лъуразул агьлу мина гӀадин щулалъизабизе[+]. 13Божи-иманалъулъ ва Аллагьасул вас якъинго лъаялъулъ ахирги цогояллъун лъугьина нилъ. ТӀубанго балугъал гӀадамаллъун лъугьина нилъ гьебмехалъ, МасихӀил камиллъиги насиблъила нилъее[+].

14Карачалаби гьелчезарулеб гьороца кинигин, диналъул батӀи-батӀияб чвахиялъ росун унел лъимал гӀадинал гӀадамаллъун рукӀине бегьуларо гьанже нилъ. Гьел бигьаго гуккула хӀилла-макруялъе махщел бугел гьерсихъабаз[+]. 15РекӀелъ рокьигун битӀараб бицани, нилъ кӀудиял гӀела, сундулъго МасихӀиде гӀагарлъила. Гьев вуго бетӀер![+] 16БетӀералъин чорхол киналго лугби цолъизарулел. ЩукӀдуз цоцаздехун щула гьарула гьел. Щибаб лагаялъулги букӀуна жиндирго иш. Рокьиялъ гӀуцӀула ва кӀудияб гӀезабула черх.


МасихӀиде цолъун – цӀияб гӀумру

17Гьале дица нужеда абулеб ва ТӀадегӀанасул цӀар рехсон лъазабулеб буго мекъаб-тӀекъаб гурони гӀакълу гьечӀел мажусиял[†] гӀадин нуж хьвадугейилан![+] 18Гьезул пикру-бичӀчӀи бецӀлъун буго. Жидерго жагьиллъиги ракӀбицалъиги сабаблъун, гьел рикӀкӀалъун руго Аллагьасде руссараб гӀумруялдаса[+]. 19Сунцаго рекӀее асар гьабулареллъун лъугьун, хӀарамабщиналъ гӀорцӀулел гьечӀо гьел, напс ккун чӀезабулеб чӀолохъжоги гьез бахъун рехун буго[+].

20Амма гьедин хьвадизе гуро нужеда МасихӀил хӀакъалъулъ бицун букӀараб. 21ХӀакълъунго нужеда гьев лъан вуго. Нужеда бициндалха гьесулъ кинабго хӀакъабщинаб бугилан! 22Мунагьаб напс гуккулел къасдаз пасалъизавурав цевегосев инсанасул гӀадинаб гӀамал гӀодобе рехе нужеца[+]. 23Нужерго рухӀги гӀакълуги цӀилъизабе[+]. 24Аллагьасул суратлъун вугев, хӀакълъунго ритӀухъав, вацӀцӀадав цӀидасан вижарав Инсанлъун лъугьине хӀаракат бахъе[+].

25Гьединлъидал, гьересиги рехун тун, щивас жиндаго аскӀов вугесда битӀараб бице. Цо Чорхол лугбилъидалха нилъ![+] 26Ццин гьалаглъараб мехалдагицин гьабуге нужеца мунагь. Нужер ццин бахъун букӀаго бакъ тӀерхьунгеги! 27Илбисалъе нуцӀа къируге![+] 28ЦӀогьодулев вукӀарав цӀогьодуге, жиндирго кверал квалквадун магӀишат гьабизе лъугьа, язихъасеги кьезе рес букӀине[+].

29НасихӀат гъорлъ бугеб ва гӀенеккаразе сундулъго пайдаяб гурони, цониги квешаб рагӀи бачӀунгеги нужер мацӀалде[+]. 30Аллагьасдасан бачӀараб Илагьияб РухӀ[†] пашманлъизабуге, тӀубанго тархъанлъараб къоялъе гьелъул мугьрулъидал нужеда чӀван бугеб[+]. 31Нужеца рехун те хӀалуцин, ццидахин, гьалаглъи, ахӀи-хӀур, хьандей ва цогидалги квешал хасиятал[+]. 32Цоцазда гьоркьор лъикӀ рукӀа, хӀеренго рукӀа, цоцада тӀасаги лъугьа, МасихӀие гӀоло Аллагь нужеда тӀасалъугьарав гӀадин[+].

#### 5 бетӀер

1Аллагьасда релълъине хӀаракат бахъе, гьесие рокьулел лъималлъидал нуж[+]. 2Нилъее гӀоло къурбанлъун лъугьарав МасихӀие[†] нуж рокьарал гӀадин, цоцазе рокьун хьваде нужги. Аллагьасе кьураб махӀгьуинаб ва лъикӀаб къурбанлъунин гьев лъугьарав[+]. 3ХъахӀбалъи, пасалъи ва чияр боцӀуде хъантӀи гӀадинал жалазул цӀар рехсезецин бегьуларо нужеца. Иман лъуразул агьлуялда гьеб рекъараб гьечӀо[+].

4Хъубаб, гӀантаб ва гӀадан гӀад-хочӀ гьавулеб хабар бицинеги рекъараб гьечӀо. Гьелде руссун рукӀинчӀого, Аллагьасе рецц гьабе[+]. 5ХъахӀбалъи, ракӀ хъублъи ва хъантӀи ккола гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабилъун.[†] Гьединаб гӀамал бугев цониги чиясе МасихӀилги Аллагьасулги ПарччахӀлъиялъул бутӀа щолареблъи лъай нужеда[+].

6Гьерсица гуккизе чӀоге. МутӀигӀлъуларезде Аллагьасул ццин рещтӀинабула гьелъ[+]. 7Гьезулгун гьоркьоблъи гьабуге нужеца[+]. 8Цере нуж бецӀлъукь рукӀана, гьанже ТӀадегӀанасде цолъун ругелъул, нурлъун лъугьана. Нуралъ гвангъизарурал гӀадамал гӀадин хьваде[+]. 9Нуралъ бижизабураб буго лъикӀаб гӀамал-хасиятги, ритӀухълъиги ва хӀакъабщинабги. 10ТӀадегӀанасул рекӀее щиб къабуллъулебали лъазе хӀаракат бахъе[+]. 11БецӀлъиялъул пайда гьечӀел ишазулъ гӀахьаллъуге. Гьел къватӀир чӀвазаризейин нужеца кколел[+]. 12БецӀлъуда балъгого гьарулел ишазул хӀакъалъулъ бицинегицин намуслъула. 13Канлъи речӀчӀидал бихьула кинабго къватӀиб чӀвазабурабщинаб. Канлъухъе бихьулебщинабги нурлъун лъугьуна[+]. 14Гьединлъидалин абулеб: «Кьижарав, ворчӀа! Хваралъуса вахъа – нуралъ гвангъизавила мун МасихӀица!»[+]

15Нужерго гӀамал-хасияталда хадуб халккве. ГӀабдалзабазда релълъун хьвадичӀого, гӀакъилазда релълъун хьваде[+]. 16Заманаялдаса пайда босизе хӀаракат бахъе, гьалагал къоял ругин гьал. 17Жагьилаллъун рукӀунге, ТӀадегӀанасул амру бичӀчӀизе тӀалаб гьабе[+]. 18Чогъроца мехтизе рукӀунге, пасалъиялде рачуна гьелъ. Илагьияб РухӀалъ[†] цӀезаре нужго[+]. 19Забуралдасан,[†] туркабаздасан ва диниял кучӀдуздасан калимабаздалъун гаргаде цоцаздехун. РакӀ-ракӀалъго ахӀе нужеца ТӀадегӀанав веццарал кучӀдул[+]. 20Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил цӀарги рехсон, кидаго ва сундухъго Эмен – Аллагьасе шукру гьабе[+].


Лъудбиги росалги

21[•]МасихӀил хӀурмат гьабун цоцазе мутӀигӀлъе. 22ТӀадегӀанасего гӀадин, россабазеги мутӀигӀлъе лъудби[+]. 23Жиндирго черхлъун кколеб иман лъуразул агьлу хвасар гьабуравлъунги гьелъул бетӀерлъунги МасихӀ вугев гӀадин, росасги бетӀерлъи гьабула лъадуе[+]. 24Иман лъуразул агьлу МасихӀие мутӀигӀлъулеб гӀадин, лъадиги сундулъго росасе мутӀигӀлъе. 25-26Лъадалъ ччун рахъунги ва рагӀудалъунги гьел рацӀцӀад гьаризе жинца рухӀ кьурал иман лъуразул агьлу МасихӀие бокьулеб гӀадин, росабазе лъудбиги рокьа[+][+]. 27МасихӀие бокьун буго гьеб иман лъуразул агьлу жинда цебе гьайбатго бихьизе, – тӀанкӀ гьечӀого, рукӀкӀел гьечӀого ва цогидаб сакъатги гьечӀого. БацӀцӀадабги гӀайиб-хатӀа гьечӀебги букӀине бокьун буго[+].

28Гьединлъидал россабазе жидерго лъудбиги рокьизе ккола, жидерго черх гӀадин. Лъади йокьулесе живгоги вокьула. 29Жиндирго черх рихарав инсан цониги вижичӀо. Гьес кваназе жо чӀезабула, чорхол тӀалаб-агъаз гьабула, иман лъуразул агьлуялъул МасихӀица тӀалаб-агъаз гьабулеб гӀадин. 30Нилъги гьесул Черхалъул лугбилъун ругелъулха![+] 31ТӀухьдузда хъван буго: «Гьединлъидал эбел-эменги рехун тун, бихьинчи чӀела жиндирго чӀужуялде вуссун, ва гьел кӀиялго цолъун, цого лъугьина»[+]. 32Гьел рагӀабазулъ кӀудияб балъголъи буго, амма дида бичӀчӀулеб буго МасихӀилги иман лъуразул агьлуялъулги хӀакъалъулъ бугин гьеб калима. 33Нужеда гьоркьоса щивав чиясеги лъади, живго гӀадин, йокьизе ккела. Лъадуцаги росасул хӀурмат гьабизе ккела[+].

#### 6 бетӀер


Эбел-эменги лъималги

1Лъималги, ТӀадегӀанасде цолъун, эбел-инсуе мутӀигӀлъун лъикӀ[+]. 2Аллагьасул амруязда гьоркьор руго тӀуразаруни шапакъат щолилан рагӀи кьурал амруял. Гьезул тӀоцебесеб амру ккола: «Дурго эбел-инсул адаб-хъатир гьабе. 3Цинги мун лъикӀ вукӀина ва дур гӀумруги халалъила»[+].

4Умумузги лъимал къварид гьаруге. ТӀадегӀанасул амруялда рекъон гӀезаре, гьезие тарбия кье ва лъикӀабщинаб малъе[+].


Лагъзалги бетӀергьабиги

5Лагъзалги хӀинкъа-къан мутӀигӀлъе жидерго бетӀергьабазе. МасихӀие[†] гьабулеб гӀадин, ракӀ-ракӀалъго хъулухъ гьабе гьезие[+]. 6ХӀелхӀелчагӀаз гӀадин, рихьдаего гьабуге хъулухъ, Аллагьасул амру тӀубазабулел МасихӀил лагъзадерица гӀадин, ракӀ-ракӀалъго гьабе[+]. 7ГӀадамазе гуреб, ТӀадегӀанасе хъулухъ гьабулеб бугеб гӀадин, гъираялда гьабе. 8Лагъ вукӀа, узден вукӀа, лъикӀлъи гьабулев чиясе ТӀадегӀанасдасан шапакъат щолеблъи кӀочон тоге[+].

9Нужги, лагъзадерил бетӀергьаби, гьединго лъикӀ рукӀа нужерго лагъзадеридехун. Гьел хӀинкъизаруге. Нужерги гьезулги зобалазда цохӀо БетӀергьан вукӀин кӀочон тоге. Щивниги ватӀа гьавуларо гьес[+].


Илбисалъул боялда данде рагъ

10Кагътил ахиралдаги – ТӀадегӀанасде цолъун, гьесул къуват-гучалдалъун нужго къвакӀизаре. 11Аллагьасул къолден ретӀе, илбисалъул макруялдаса къунгутӀизе[+]. 12ГӀадамазда данде гурел, – тахида ругелги кверщел бугелги рухӀазда дандейин нилъ рагъулел ругел. Зобалазда ругел хъубал жундуздаги гьаб бецӀаб дуниялалъул кверщел кодоб бугездаги дандейин рагъулел ругел[+]. 13Гьедин бугелъул – Аллагьасул нухда рагъ гьабизе къваригӀунебщинаб ретӀе, чӀегӀераб къо чӀедал гьезда дандечӀезеги щибго хӀехьезеги нужер къуват-гуч гӀезе. 14ХӀакъабщиналъул рачелги борчун, ритӀухълъиялъул къолденги ретӀун, къвакӀун чӀа нуж![+] 15Ракълил хӀакъалъулъ рохалил хабар бицине къватӀире рахъине нужерго хьиталги къачӀай[+]. 16Цинги – божи-иманалъул хъалхъан хъатикь щулаго ккве! Гьелъ свинарила илбисалъ нужеда речӀчӀулел киналго цӀа рекӀарал чӀорал[+]. 17Тархъанлъиялъул такъияги лъе, РухӀалъул хвалченги хъатикь ккве. Гьеб ккола Аллагьасул рагӀи[+].

18Илагьияб РухӀалъ[†] цӀезарун, киналго дугӀаби гӀемер гьаре ва кидагоги Аллагьасде гьардолел рукӀа. ТӀолабго иман лъуразул агьлуги рехсон, тӀадчӀун ва ракӀ-ракӀалъго дугӀабиги гьарун,[†] рорчӀуда чӀа[+]. 19Дун рехсонги гьабе дугӀа, Рохалил хабаралъул балъголъиялъул хӀакъалъулъ хӀинкъичӀого бицине дица кӀал ричӀулебщинахъе гьелъие рекъарал рагӀаби дие Аллагьасдасан щвагийилан[+]. 20Рахсаз вухь-вухьун вугониги, Рохалил хабаралъул чапар[†] вуго дун. Дида тӀадаб налъиги тӀубазабун, хӀинкъичӀого гьеб бицине дие тавпикъ кьегийилан гьаре[+].


Кагътил ахир

21[•]Дун кин вугевали ва щиб гьабулев вугевали нужеда Тихикица бицина. Гьев вуго дие хирияв диналъул вацги ТӀадегӀанасе хъулухъ гьабулев ритӀухъав чиги[+]. 22Нижер ишазул бицине ва нужер ракӀбатизабизе гӀолойин дица гьав витӀулев вугев[+].

23Эмен – Аллагьасдасан ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидасан рещтӀараб рекъелги, рокьиги, божи-иманги хутӀаги, вацал, нужелъ! 24Аллагьасул баркат насиблъаги нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀиде абадияб рокьи рекӀелъ бугезе!

### Филиппиязухъе кагъат

#### Филиппиязухъе кагъат

Филиппиязухъе кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]


#### ЦеберагӀи


Филиппиязухъе Павелил кагъат

Павел чапарас гьаб кагъат хъвана Филиппиялда жинцаго гӀуцӀараб иман лъуразул жамагӀаталде. Доб заманаялда гьеб греказул Македония вилаяталде гьоркьобе унеб гьитӀинаб шагьар букӀун батила. Кагътида Павелица хъвалеб буго ГӀисаца жиндиего бокьун живго гӀодовегӀанлъизавунин, гьелдалъун Аллагьасги гьев жинца бижарабщиналъул бищунго тӀадегӀанавлъун гьавунин.

Павелица филиппиял реццулел руго гьел лъикӀ хьвадулел ругелъул ва малъулеб буго рохалидаги сабруялдаги гӀумру гьабеян.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Филиппиялда ругел киналго МасихӀ[†] ГӀисаде цолъун иман лъуразде, нужер агьлуялъул бутӀрузде ва церехъабазде салам буго МасихӀ ГӀисае хъулухъалъе чӀарал Павелилги Тимофейилги[+]. 2Нилъер Эмен – Аллагьасулги ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀилги баркатги саламги лъеги нужеда.


Аллагьасде гьари-дугӀа

3Нуж ракӀалде щванщинахъе дица рецц гьабула дир хирияв Аллагьасе[+]. 4Нужеда киназдаго гурхӀагиян Аллагьасда гьарулебщинахъе дир рекӀелъе рохел лъугьуна, 5дун тӀоцеве нужехъе вачӀараб къоялдаса жакъалъизегӀан Рохалил хабаралъе гӀоло гьабулеб хӀаракатчилъиялъулъ нужги гӀахьаллъидал[+]. 6Дир ракӀчӀола, нужелъе лъикӀлъи лъугьинабизе байбихьарав Аллагьас гьеб рагӀа-ракьанде щвезабилин МасихӀ ГӀиса вачӀараб къоялде абун[+]. 7Нужер хӀакъалъулъ гьединаб пикру букӀинарищ дир, кидаго дир рекӀелъ нужеде рокьи бугелъул. Нужедаги дидаги Аллагьасул баркат лъуна дун туснахъалъув вугеб мехалъги, Рохалил хабар тӀибитӀизабизе къеркьон, гьеб битӀараб букӀин чӀезабулеб мехалъги[+]. 8Аллагьасда лъала ГӀиса МасихӀил гӀадинаб урхъиялдалъун дун нужехъ киназухъго чӀалгӀун вугеб куц[+]. 9-10Дица Аллагьасда гьарула, бищунго лъикӀаб тӀаса бищизе нужеда лъазе, МасихӀ вачӀараб къоялде нуж, хъубаб тӀанкӀ лъечӀого, нухдаса таричӀого хутӀизе нужер рекӀелъ рокьи цӀикӀкӀагийилан, гӀакълуги цӀубайгийилан, цӀодорлъиги камиллъагийилан[+]. 11Нужер рацӀцӀалъиялъул гъотӀода пихъ гьарзаго бижила гьебмехалъ. Гьедин ГӀиса МасихӀидалъун Аллагьасул кӀодолъи загьирлъила ва гӀадамаз гьесие рецц гьабила.[†]


Рохалил хабар дагьабги цӀикӀкӀун тӀибитӀана

12Балагьея, вацал, дир гьаб ахӀвал-хӀалалъ дагьабги цӀикӀкӀун квербакъи гьабуна Рохалил хабар тӀибитӀиялъе, 13кӀалгӀаялъур ругел киналго рагъухъабаздаги ва цогидал хутӀараздаги бичӀчӀана дида рахсал МасихӀ сабаблъун ран ругеблъи[+]. 14Дун жанив тӀами сабаблъун ккун, гӀемерисел иман лъуразул тавакал цӀикӀкӀинабуна БетӀергьанас, гьединлъидал гьезги расги хӀинкъичӀого халкъалъухъе щвезабулеб буго Аллагьасул рагӀи[+].

15Гьедин бугониги, цо-цояз МасихӀил хӀакъалъулъ бицунеб буго жидерго жахӀдаялъги хӀалхъублъиялъги тӀамун, цогидаз абуни, бицунеб буго лъикӀлъи бокьун[+]. 16Гьеле гьез Рохалил хабар тӀибитӀизабулеб буго, рокьиялъ гьесизарун ва Рохалил хабар цӀунизе тӀамурав чи дун вукӀинги лъан. 17Дозин абуни гьеб гьабулеб буго квешал къасдазги диде бугеб жахӀдаялъги гьесизарун – гьезда ракӀалде кколеб буго туснахъалъуб дие бугеб квешлъи гьелдалъун дагьабги цӀикӀкӀинилан. 18Биччанте! Рихьдае букӀаниги, ракӀ-ракӀалъ букӀаниги батӀалъи щиб, гьединги гьадинги ГӀисал хӀакъалъулъ хабар тӀибитӀулеб бугелъул. Дун гьелдаса вохун вуго ва вохизеги вуго.

19Нужер гьари-дугӀаялдалъунги ГӀиса МасихӀил РухӀалъул квербакъиялдалъунги дун хвасарлъизе вукӀин лъала дида[+]. 20Къезе цӀакъ бокьун гьечӀо дие, къеларилан хьулги буго. Кидаго гӀадин, хасго гьанже сункьаниги хӀинкъичӀого дица дир тӀолабго жан МасихӀ кӀодо гьавиялъе кьела – дун хваниги, чӀаго хутӀаниги[+]. 21Дир гӀумру МасихӀилъ буго, хвалилъги пайда буго дие! 22Амма дун дуниялалда хутӀани, дир хӀаракатчилъиялъул хайирги буго. Лъаларо гьеб кӀиялъулго кинаб дие бокьилебали. 23Дир ракӀ кӀибикьун буго: гьаниса вахъун, МасихӀида аскӀове инеги бокьун буго, гьеб гӀемерго лъикӀ букӀинилан ккун[+]. 24Амма нужее цӀакъ къваригӀун вугелъул, дуниялалда хутӀизеги кколев вуго. 25Нужее къваригӀун вукӀиналда ракӀчӀун бугелъул, дида лъала дун нужеда киназдаго цадахъ хутӀилевлъи, нуж тӀоритӀизеги иманалъ нуж рохизаризеги. 26Гьедин дун нужехъе тӀадвуссараб мехалъ, нужее цоги гӀилла букӀина, ГӀиса МасихӀидеги цолъун, дун сабаблъун ккун, чӀухӀизе.


Рохалил хабаралъ малъухъе хьваде!

27Воре, МасихӀил Рохалил хабаралъ малъухъе хьваде. Дие рагӀизе бокьилаан, дун гьенив вугониги гьечӀониги, Рохалил хабаралда божиялъе гӀоло цо хӀал ккун чӀун цадахъго къеркьолел ругин нужилан[+]. 28Тушбабаздехун кидаго бахӀарчилъи бихьизабе. Гьеб гьезие буго хвалде иналъул гӀаламат, нужее буго тархъанлъиялъул гӀаламат. Аллагьасдасанлъидал гьеб бачӀунеб бугеб! 29МасихӀидалъун нужехъе рещтӀун бугелъул, гьесде иман лъей гуребги, гьеб сабаблъун нужее кьезе бугеб гӀазаб-гӀакъубаги[+]. 30Дир гӀадинаб къеркьеялъулъ гӀахьаллъизе руго нуж. Нужеда гьеб доб мехалъ дилъ бихьана ва гьанже дилъ бугилан рагӀулебги буго[+].

#### 2 бетӀер


МасихӀидаса мисал босе

1МасихӀиде[†] цолъиялъ нужелъе къвакӀи лъугьинабулеб бугеб батани, гьесул рокьиялъ нужер ракӀбатизабулебги бугони, Илагьияб РухӀалдалъун[†] нуж цолъунги ратани, нужер курмузулъ цоцаздехун гурхӀел-рахӀмуги бижун батани, 2дун гьелдаса цӀакъ вохилаан. Гьединлъидал дие бокьилаан нужер цого къасдги, цого рокьиги, цого рухӀги букӀине, нужеца цого пикрабиги гьаризе[+]. 3Дун лъикӀав-тӀокӀавилан цояв, дун жеги лъикӀавилан цогидав лъугьунге. Нужго гӀодорегӀан гьарун,[†] цогидал нужедаса лъикӀаллъун рикӀкӀе[+]. 4ЦохӀо дурго мунагьаб напсалъе гӀоло квалквадичӀого, цогидазе гӀологи квалкваде[+].

5МасихӀ ГӀисалъ букӀараб гӀадинаб пикру букӀа абе нужелъги.


ГӀисаца живго гӀодовегӀанлъизавуна, Аллагьас гьев тӀадегӀанлъизавуна

6Аллагьлъи жиндилъ бугониги, Аллагьасда ващалъизе хӀаракат бахъичӀо гьес[+]. 7Живго гьитӀинлъизавуна, – лагъасул даражаялда чӀана. Инсанасда релълъун вижарав ва инсанасул сурат жиндилъ лъугьарав[+] 8гьес живго гӀодовегӀанлъизавуна хвалиде гӀунтӀунгицин. Хъанчида вараб хвел босизеги мутӀигӀлъана гьев[+].

9Гьединлъидал Аллагьас гьев тӀадегӀанлъизавуна, цогидазулалдаса тӀадегӀанаб кьуна гьесие цӀарги[+]. 10ГӀисал цӀаралда цебе наку чӀван сужда гьабила[†] зодор ругезги, ракьалда ругезги ва гъоркьадуниялалда ругезги[+]. 11ГӀиса МасихӀ ТӀадегӀанав вукӀин чӀезабун, щибаб мацӀалда кӀалъалез рецц гьабила нилъер Эмен – Аллагьасе.


ЦӀваби гӀадин, нужго кенчӀезе…

12Гьале, дир хириял, дун гьенив вугеб мехалъ нуж дие мукӀурал рукӀиндал, дун гьениса индалги дагьабги цӀикӀкӀараб мукӀурлъигун ва Аллагьасукьа хӀинкъун хӀалтӀе нужго хвасарлъиялъе гӀоло. 13Жиндаго лъикӀ бихьухъе рижизарула Аллагьас нужелъ нужер къасдалги ишалги[+]. 14-15Гьаб мекъаб-тӀекъаб наслуялда гьоркьоб нужеца абадияб гӀумруялъул хӀакъалъулъ хабар тӀибитӀизабулеб бугеб мехалда, зигардичӀого ва дагӀбадичӀого тӀуразаре нужер киналго ишал, бецӀаб сардилъ цӀваби гӀадин, нужго кенчӀезе, мунагь-хӀакъ гьечӀеллъунги, гӀайиб-хатӀа гьечӀеллъунги, Аллагьасул рацӀцӀадал лъималлъунги нужго лъугьине[+]. 16Гьедин гьабуни, МасихӀ вачӀараб къоялъ дун нужедаса чӀухӀила, векерун чӀалде щвезе бахъараб дир хӀаракат ва захӀмат гӀадада ккечӀилан[+]. 17Хирияб бакӀалда лъураб хъабиниса чагъир гӀадин, дир би нужер божи-иман сабаблъун гӀодобе тӀолеб бугониги, дун вохун вуго, нуж киназдаго цадахъ вохун вуго дун[+]. 18Нужги роха, дида цадахъ роха нужги!


Тимофейги Эпафродитги

19Дир хьул буго ТӀадегӀанав ГӀисал цӀобалдалъун кватӀичӀого нужехъе Тимофей витӀизе, нужер рахъалъ гьесдасан цӀияб хабарги лъан, дирги ракӀ тирхизе[+]. 20ГьевгӀан диргун хӀал бащадав чи цониги гьечӀо. РакӀ-ракӀалъго нужер киналго ишазе кумекалъе хӀадурав чиги вуго гьев. 21Цогидазин абуни, МасихӀ ГӀисаесеб гуреб, жидеегосеб балагьула[+]. 22Нужеда лъала гьев кьучӀав чи вугевлъи ва Рохалил хабаралъе гӀоло гьев дида цадахъ, инсуда цадахъ вас гӀадин, хӀалтӀаравлъиги[+]. 23Гьединлъидал, дир иш кин ккелебали лъарабго, гьев нужехъе витӀизе хьул буго дир. 24ТӀадегӀанас дир ракӀчӀезабулеб буго кватӀичӀого нужехъе вачӀине диеги рес ккелилан.

25Цинги хӀукму ккана гьанив дида цадахъ хӀалтӀарав ва къеркьарав диналъул вац, дие хӀажалъулеб хъулухъалъе нужеца витӀун вачӀун вукӀарав Эпафродит тӀадвуссун нужехъе витӀизе[+]. 26Кутакалда нужеде ракӀ щун вуго гьев, жив унтун вукӀин нужеда лъан бугилан цӀакъ къваридгоги вуго. 27ХӀакъикъаталдаги хвалде ккун унтун вукӀана Эпафродит, амма Аллагь гьесда гурхӀана, гьесда гуревги, дидаги гурхӀана, – къварилъиялда тӀадеги къварилъи биччачӀо Аллагьас диде. 28Гьединлъидалин гьев тӀадвуссун витӀизе хӀукму гьабизе дун гӀедегӀарав: нахъеги гьев вихьун нужер рекӀелъ рохелги цӀикӀкӀина, дир рекӀел къварилъиги чучила. 29БетӀергьанас витӀарав чи гӀадин рохун къабул гьаве нужеца гьев. Гьединал гӀадамазул хӀурматги гьабе,[+] 30щайгурелъул МасихӀил ишалъе гӀоло рухӀ кьезе хӀадурго хвалде гӀагарлъун вукӀана гьев, дие хъулухъ гьабизе гьечӀеб нужер рес бецӀизе бокьун.

#### 3 бетӀер


Къанунал тӀуразариялъ чи ритӀухълъуларо

1Гьанже, вацал, ТӀадегӀанасде цолъун, рекӀелъ рохел цӀикӀкӀаги нужер.

Цого жо гӀемер бицине диени захӀмалъиларо, амма нужер рекӀелъ гьеб дагьабги щулалъизе бокьун буго[+]. 2Воре, гьел гьабзаздаса цӀуне нужго, квешлъи гьабулездасаги цӀуне, инсанасул лага къотӀун рехулездасаги цӀуне! 3Нилъецайин унго-унгояб сунат цӀунулеб бугеб, – Илагьияб РухӀалдалъун[†] Аллагьасе гӀибадат гьабулеб бугелъул нилъеца, МасихӀ[†] ГӀисадалъун нилъ чӀухӀунги ругелъул ва тӀасан бихьулелъул хӀакъалъулъ гӀадатазде мугъ чӀвалебги гьечӀелъул[+]. 4Гьел гӀадатазде мугъ чӀвазе лъиданиги ракӀалде ккун батани, цогидазеялдасаги цӀикӀкӀун гьелъие ихтияр бугеб дир![+] 5Микьабилеб къоялъ сунатги гьабураб дие, Исраилил халкъалъулги вугев дун, Буняминил[†] наслуялъулги вугев, жугьутӀаздаса жугьутӀавги вугев. Къануназул[†] рахъ босани, фарисеязул мазгьабалъулги вукӀарав дун,[+] 6иман лъуразул агьлуялъе гӀазаб-гӀакъуба кьезе цӀакъго хӀаракатги бахъулеб букӀараб дица. Къанунал тӀуразарурав чи Аллагьас ритӀухъавлъун рикӀкӀунев вукӀаравани, гьеб рахъалъги дун камиллъун вукӀана[+]. 7Амма дие тӀокӀлъи-хайирлъун букӀарабщинаб зарал-зиянлъун рикӀкӀуна дица гьанже, МасихӀиде иман лъун хадуб. 8Гьебали щиб гурин, хӀатта кина-щинабгоцин зарал-зиянлъун рикӀкӀуна дица, дир ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀиса дидаго вичӀчӀун лъаялъул тӀокӀлъи-хайиралда данде ккуни. МасихӀ диего хайирлъизе ва гьесуллъун лъугьине бокьун, кинабго рехун тана дица, – рищни-къуллъун рикӀкӀуна дица гьеб кинабго. 9Къануналда нахъвилълъун дие щвезе букӀаралдалъун гуреб, гьесде иман лъеялдалъун рикӀкӀана Аллагьас дун жиндие ритӀухъав чилъун. Инсанасул божи-иманалъухъ балагьун гьабула Аллагьас гьедин[+]. 10Дир цохӀо мурад буго: МасихӀги гьев хваралъуса вахъинавурав Аллагьги лъазе, МасихӀил гӀазаб-гӀакъубаги диего гӀахьал гьабизе, хвалилъги гьесда релълъине![+] 11Дирги хьул бугелъулха хваралъуса вахъине!


«Цебе букӀарабги кӀочон тун, дун цевехун къавукъунев вуго»

12Шапакъатги щун бугин ва тӀубанго вацӀцӀалъунги вугин абизе бокьун гьечӀо дие. Амма дун чӀалде къавукъунев вуго, МасихӀ ГӀиса дидаса бергьарав гӀадин, бергьине бокьун[+]. 13Дие бергьенлъи щун бугилан абизе кӀоларо, вацал, дида. Дица абила, нахъехун хутӀарабги кӀочене тун, дун цевехун къавукъунев вугин, 14чӀалде цеве кӀанцӀулев вугин, бергьенлъиялъул шапакъат щвезе бокьун бугин. МасихӀ ГӀисадалъун дун Аллагьас зобалазде ахӀулев вуго гьеб шапакъат босизе[+]. 15Гьединаб пикру букӀине ккола киналго нилъер иман камиллъарал гӀадамазул. Гьелдаса батӀияб пикру нужер бугеб батани, Аллагьас бихьизабила нужеда кинаб пикру битӀараб бугебали[+]. 16Амма гьанжелъагӀан нилъее щварабги щулаго ккун хьвадизе ккола нилъ. 17Дидасан мисал босе, вацал, ва нижедасан мисал босун хьвадулезухъги ралагье[+]. 18ГӀемерисел хьвадулел ругелъулха МасихӀил хъанчил тушбаби гӀадин. Гьелъул хӀакъалъулъ дица нужеда гӀемер бицун букӀана ва гӀодилаго гьанжеги бицунеб буго. 19Гьезул ахир – жужахӀ буго, гьезул «аллагь» – чехь буго. Гьел чӀухӀулел руго жидерго инжитлъиялдаса. Дуниялалъул гурони пикру гьабуларо гьез[+]. 20Амма нилъер ватӀан зобалазда буго. Нилъ хвасар гьарулев ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ гьенисан вачӀиналъухъ урхъун руго нилъ[+]. 21Гьес нилъер загӀипаб ва хвалие мутӀигӀлъулеб черх хиса-сверизабила. Киналдаго тӀад кверщел гьабизе гьесие кьураб къудраталдалъун МасихӀица гьеб релълъинабила Аллагьас машгьурлъизабураб жиндирго черхалда[+].

#### 4 бетӀер


Павелил насихӀатал

1Гьанже, дир хириял ва урхъарал вацал, дир рохелги чӀухӀиги руго нуж. ТӀадегӀанав ГӀисал нухдаса кьуруге, хириял! 2Эводиядаги гьарулеб буго дица, Синтихиядаги гьарулеб буго, ТӀадегӀанасе гӀоло, рагӀи данде ккезабейилан, яцал гӀадин рукӀайилан[+]. 3Дида цадахъ цо рукьалда ван вукӀарав чи вугелъул, дудаги гьарулеб буго гьел рекъезаризе квербакъейилан. Клементица ва ГӀумруялъул ТӀехьалда жал рехсон ругел цогидал гӀадамазго гӀадин, гьей кӀиялъгоги хӀаракат бахъана дида цадахъ Рохалил хабар тӀибитӀизабизе[+].

4ТӀадегӀанасде нуж цолъун рукӀиналдаса роха кидаго! Цоги нухалъ абулеб буго: роха нуж гьелдаса![+]

5Нужер сабруяб хӀеренлъи киналго гӀадамазда лъазе биччанте. ТӀадегӀанав нужеда аскӀов вуго[+]. 6Сундулниги ургъел гьабуге. Аллагьасе рецц гьабун, нужеца гьаре, сунде хӀажалъи нужер рекӀелъ бижун бугебали дугӀадулъ загьир гьабун[+]. 7Аллагьасдасан рещтӀунеб ва гӀадамасул гӀакълу хадуб гӀунтӀуларебгӀан тӀадегӀанаб хӀалхьи-парахалъи лъугьина нужер ракӀазулъе. МасихӀ[†] ГӀисал нухдаса таруларедухъ цӀунила гьелъ нужер ракӀалги пикрабиги[+].

8Ахиралдаги, вацал, нужер рекӀелъ рукӀине риччанте хӀакъабщиналъулги, къадруябщиналъулги, ритӀухъабщиналъулги, бацӀцӀадабщиналъулги, гьайбатабщиналъулги, мустахӀикъабщиналъулги, – кинабго лъикӀабщиналъул ва беццизе рекъарабщиналъул пикраби. 9Дидасан нужго ругьунлъарабги, нужеда лъарабги, рагӀарабги, бихьарабги гьабе нужеца. Ракълиде рачунев Аллагь вукӀина нужеда цадахъ[+].


Сайигъатазухъ баркала кьолеб буго Павелица

10ГӀемераб заманаялдасан нужеда нахъеги ракӀалде щведал, ТӀадегӀанасде цолъун, кутакалда вохана дун. Дие кумек гьабизе рес ккечӀолъи гурони, гьанжелъагӀанги нужеда кӀочон тун вукӀинчӀевлъи лъала дида. 11Сундениги хӀажат вукӀун гуро дица гьедин абулеб бугеб, – кинаб ахӀвал-хӀалалде кканиги, гьелдаса ракӀ разилъизе ругьунлъун вуго дун[+]. 12Мискинлъиги бихьана дида, бечелъиги бихьана. ГӀорцӀиялдаги ракъиялдаги ва гьарзалъиялдаги гьечӀолъиялдаги гъорлъ ччун вахъарав чи вуго дун[+]. 13Кинабго хӀехьезе къуват кьуна ТӀадегӀанас дие[+].

14Кин бугониги, гьаб къварилъиялда вугев дие нужеца кумек гьаби лъикӀ ккана[+]. 15Нужеда – Филиппиялъул гӀадамазда – лъикӀго лъала, Македониялдаса араб мехалъ, цохӀо нужедасан гурони, иман лъуразул цогидаб агьлуялдасан дие хайирги заралги букӀинчӀеблъи. Гьеб букӀана Рохалил хабар тӀибитӀизабизе байбихьараб заман. 16Фессалоникаялда дун къваридго вугеб мехалдаги чанги кумек гьабуна нужеца дие[+]. 17Лъилниги сайигъат бокьун гуро гьадин абулеб бугеб, нужее гьелъул кири щвезе бокьунин![+] 18Нужеца Эпафродитихъ битӀун бачӀарабги кинабго щвана дихъе. Гьанже кинабго гӀунги тӀокӀ буго дир. Биччанте нужер рахъалдасан гьеб букӀине Аллагь разилъулеб къурбанлъун, махӀ гьуинаб кьеккенлъун[*][+]. 19Жиндирго гьарзаяб хазинаялдасан къваригӀанщинаб кьеги дир хирияв Аллагьас нужее, гьелдалъун МасихӀ ГӀиса кӀодолъи загьирлъизе[+]. 20Абадул абадиялъго рецц буго нилъер Эмен – Аллагьасе! Амин!


Цогидазулги саламал

21Салам бице МасихӀ ГӀисаде цолъун рацӀцӀалъарал киназдаго. Гьанир дида аскӀор ругел диналъул вацазул салам буго нужеде[+]. 22Нужеде салам буго киналго рацӀцӀалъаразул, хасго къайсарасул[†] кӀалгӀаялъур ругезул[+].

23ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркат лъеги нужер гӀумруялда!

### Колоссиязухъе кагъат

#### Колоссиязухъе кагъат

Колоссиязухъе кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]


#### ЦеберагӀи


Колоссиязухъе Павелил кагъат

Колоссиязухъе гьаб кагъат хъван буго гӀага-шагарго 60-абилел соназул авалалда. Колосси букӀана ГьитӀинаб Азиялда бугеб Фригия вилаяталъул гьитӀинабго шагьар. Павел чапар гьениве щун вукӀинчӀо, амма гьенире вагӀза-насихӀаталъе жиндирго кумекчагӀи ритӀулаан гьес. Кагътида хъвалеб буго ГӀиса МасихӀ кколин Аллагьас бижарабщиналдаса тӀадегӀанавлъунги тӀоцеве гьавуравлъунги. Аллагьас жиндирго Вас хваралъуса вахъинавунин, сундулъго гьес тӀоцебесеб бакӀ кквезе бокьун.

Павелица гӀакълу кьолеб буго хвасарлъизе ккани гӀадамазул гӀадатазда нахърилълъине кколин яги тӀабигӀиял къуватазе лагълъи гьабизе кколин чӀезабулел гьересинасихӀатчагӀаздаса нужго цӀунейилан.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Аллагьасул амруялдалъун ГӀиса МасихӀил[†] чапарлъун[†] лъугьарав Павелил ва нилъер диналъул вац Тимофейил рахъалдасан[+] 2салам буго Колосси шагьаралда ругел нижер божарал ва рацӀцӀадал вацазде – МасихӀиде цолъаразул агьлуялде. Нилъер Эмен – Аллагьасул баркатги саламги лъеги нужеда.


Павелица Аллагьасе рецц гьабулеб буго

3ДугӀадулъ нуж рехсолаго, нижеца кидаго рецц гьабула нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил Инсуе – Аллагьасе[+]. 4Нижеда рагӀана МасихӀ ГӀисаде нужер божи-иман цӀикӀкӀунеб бугилан ва киналго иман лъуралги нужее рокьулел ругилан. 5Зобалазда нужее цӀунун бугелде лъураб хьулалъ бижизабураб буго гьеб божи-иманги рокьиги. Гьеб хьул нужелъ бижана хӀакъикъияб Рохалил хабар нужеда рагӀараб мехалъго[+]. 6ТӀолабго дуниялалдаго тӀибитӀун бугеб гӀадин нужехъеги щвана гьеб Рохалил хабар, нужер гьенибги гьеб тӀегьан буго, тӀад пихъ бижун буго Аллагьасул цӀобалъул хӀакъикъат лъаралдаса нахъе[+]. 7Гьеб нужеда малъана нилъер ишалъе хӀалтӀулев вугев ва нижее вокьулев Эпафрасица. Нужее мунпагӀаталъе гьес МасихӀие ритӀухъго хъулухъ гьабулеб буго[+]. 8Илагьияб РухӀалъ[†] нужер рекӀелъе лъугьинабураб рокьул хӀакъалъулъги бицана гьес нижеда.


«Нужги рехсон, гьари-дугӀа къотӀизе толеб гьечӀо нижеца»

9Гьединлъидал нужер хӀакъалъулъ гьеб рагӀараб къоялдаса нахъего, нужги рехсон, Аллагьасде гьари-дугӀа гьоркьоса къотӀизе[†] толеб гьечӀо нижеца. Нижеца Аллагьасда гьарулеб буго гьесул щибаб амру сундулъ бугебали тӀубанго лъазелъун нужер бичӀчӀи-лъай цӀикӀкӀагиян ва рухӀанияб гӀелму камиллъагиян[+]. 10ТӀадегӀанав ГӀисадаса мисал босун, гьесие бокьулебщинабги гьабизе нужер ишазул гъотӀода лъикӀабщинабги барщизе ва Аллагьги цӀикӀкӀун лъазе рес рекъагиян гьарулеб буго[+]. 11Аллагьасул къудраталдалъун рекӀее къвакӀи кьеги нужее. Гьебмехалъ нужеда кӀвела киналъего сабру гьабизе ва хӀехьезе. Гьелдаса разилъун[+] 12нужеца Инсуе – Аллагьасе рецц гьабила.[†] Жиндирго Нуралъ гвангъизарурал ва рацӀцӀалъарал гӀадамазе ирсалъе щолелъул бутӀа кьезе мустахӀикъаллъун рикӀкӀана нужги Аллагьас. 13Аллагьас нуж бецӀлъиялъул лагълъиялдаса тархъан гьаруна[†] ва жиндиего вокьулев Васасул ПарччахӀлъиялде рачана[+]. 14Гьев Васасдалъун нилъер мунагьалги чурунин Аллагьас нилъ тархъан гьарурал[+].


ГӀиса МасихӀил тӀадегӀанлъи

15Гьев вуго вихьуларев Аллагьасул бихьизе бажарулеб сурат. Аллагьас бижарабщиналдаса тӀадегӀанавлъун тӀоцеве гьавурав вуго гьев[+]. 16Гьев сабаблъун бижана кинабго зобалазда бугебги ва ракьалда бугебги, бихьулебги бихьуларебги, ай тахида ругел, кверщел бугел, хӀакимзабилъун ругел, ханзабилъун ругел рухӀалги. Гьесдалъун ва гьесие гӀоло бижана Аллагьас кинабго[+]. 17Сундасаго цеве вукӀана гьев, гьесдалъун цӀунун буго киналъулго низамги. 18Иман лъуразул агьлу черхлъун рикӀкӀани, гьелда тӀад бетӀерлъун вуго МасихӀ. Сундулго авал вуго гьев. Аллагьас жиндирго Вас хваралъуса тӀоцеве вахъинавуна, сундулъго гьес тӀоцебесеб бакӀ кквезе бокьун[+]. 19Аллагьасе бокьана жиндилъго бугебщинаб жиндирго Васасулъги букӀине[+]. 20Аллагьасе бокьана гьесдалъун киналго жиндего цолъизаризе. Хъанчида ван гьев хвей сабаблъун зоб-ракьалда бугебщиналда гьоркьоб рекъел лъугьана[+].

21Нуж Аллагьасдаса рикӀкӀад ругеб ва нужер квешал къасдалги ишалги сабаблъун гьесул тушманзабилъун ругеб заманги букӀана[+]. 22МасихӀ инсан вукӀиндал ва инсан гӀадин хведал, гьанже Аллагьас нуж жиндего цолъизаруна ва нужергун рекъел гьабуна: рацӀцӀад гьарун, мунагьал чурун ва гӀайиб-хатӀаялда тӀасалъугьун нуж жиндаго цере чӀезаризе[+]. 23Гьедин букӀина нужеда рагӀараб Рохалил хабаралда хадубккунги нуж кьуричӀого божани, къвакӀун чӀани ва нужер хьулги къинчӀони. Жиндие хъулухъалъе дун – Павел – вукӀараб гьеб Рохалил хабар дуниялалда бижанщиналда лъазабуна[+].


Павелица жиндирго хӀакъалъулъ бицунеб буго

24Нужее пайда букӀине гӀоло дица гӀазаб-гӀакъуба баччулеб букӀиналдаса вохун вуго дун. Иман лъуразул агьлу – гьеб ккола МасихӀил черх. Гьеб черхалъе гӀоло гӀазаб-гӀакъуба баччун буго дир черхалъ, гьесул черхалъ баччизе ккараб гӀазаб-гӀакъубаялъул хутӀараб цо бутӀа дидаго тӀаде босун бугелъул[+]. 25Иман лъуразул агьлуялъе дица хъулухъ гьабулеб буго, Аллагьас бихьизабухъе, гьелдалъун нужее Аллагьасул рагӀи тӀубанго загьирлъизе бокьун[+]. 26Кидагоги киназдасагоги бахчун букӀараб РагӀи буго гьеб. Гьанже гьеб РагӀи Аллагьасда цере рацӀцӀалъарал гӀадамазе загьирлъана[+]. 27Аллагьасе бокьана цогидал халкъазда гьоркьоса рацӀцӀалъарал гӀадамазе гьеб балъголъиялъул машгьурлъиги кӀодолъиги загьир гьабизе. Гьеб балъголъи ккола – нужелъ МасихӀ чӀаго вукӀин. Гьединлъидал нужеца хьул гьабе нужго машгьурлъизе рукӀиналде[+].

28Нижеца МасихӀил хӀакъалъулъ хабар халкъалда гьоркьоб тӀибитӀизабулеб буго, цӀакъ цӀодорго-гӀакъилго гьел кантӀизарулел руго, гьезие насихӀат гьабулеб буго, киналго камилаллъун ва МасихӀгун цолъараллъун Аллагьасда цере чӀезе. 29Гьелъие гӀоло хӀалтӀулев вуго дун, ва дилъ багъулеб буго гьесдасан щвараб гучаб къуват[+].

#### 2 бетӀер

1Нужееги, Лаодикеялда ругезеги, цогидал киданиги дир гьумер бихьичӀел иман лъуразеги гӀоло дун кигӀан кутакалда къеркьолев вугевали нужеда лъазе бокьун буго дие. 2Гьезул ракӀал къвакӀизе, цоцазе рокьун, цолъун рукӀине, хӀакъабщиналъул гӀелму тӀубанго бичӀчӀизе, бичӀчӀун хадуб, гьелда гьезул тӀубанго ракӀчӀезеги бокьун буго дие. Гьеб мехалъ тӀубанго загьирлъула Аллагьасул балъголъи – МасихӀ![†][+] 3ХӀакълъунго МасихӀилъин бугеб гӀакълу-лъаялъул балъгояб хазина[+].

4ЛъикӀабилан кколеб хабар бицун, лъицаниги нуж гуккунгутӀизе абулеб буго дица гьадин[+]. 5Дун гьенив гьечӀониги, дир ракӀ нуж киназдаго цадахъ буго. Дун вохун вуго нужер гӀадлу-тадбиралдасаги МасихӀиде бугеб щулияб божи-иманалдасаги[+].


«ЦӀияб ретӀел – цӀияб гӀумру»

6МасихӀ ГӀиса нужерго ТӀадегӀанавлъун рикӀкӀун вугелъул, сундулъго гьесде цолъун хьваде[+]. 7МасихӀ ккола нужер минаялъул кьучӀги ва нужер гъотӀол кьибилги. Нужеда малъараб къагӀидаялъ божи-иман щулалъизабе, шукру гӀемер гьабе[+]. 8Вореха, гӀадамазул философиялъги гьодорал рагӀабазги гуккун, лъицаниги нуж къосинаризе гурин. Гьеб кинабго МасихӀидасан бачӀараб гуро, гьеб бачӀун буго гӀадамазул гӀадатал цӀуниялдасан ва тӀабигӀиял къуватазе лагълъи гьабиялдасан[+]. 9Нужеда лъан букӀа: МасихӀил чорхолъ гӀадамазе тӀубанго загьирлъана кинабго бичасулабщинаб[+]. 10Гьесде цолъарал нужее щвана хӀакъаб гӀумру гьабизе рес. ХӀакълъунго гьесухъ буго дуниял-гӀаламалъул хӀакимзабилъун ругелги ханзабилъун ругелги киналго рухӀазул кверщел[+]. 11Гьевгун цолъиялдалъун нужги лъугьана сунат гьабурал чагӀилъун. Амма гӀадамаз гьабулеб гӀадинаб сунат гуребха гьеб. Нужер чорхолъ ругел мунагьазул лагълъиялдаса МасихӀица тархъан гьари лъугьана нужее сунат гьабилъун.[†][+] 12Нуж лъадалъ ччун рахъи[†] кколаан МасихӀида цадахъ хабалъ рукъиги ва гьесда цадахъ хваралъуса рахъинги. Гьев хваралъуса вахъинавурав Аллагьасул хӀалкӀолъиялда божидалха нуж[+]. 13Хварал чагӀи кколаан цере нуж, мунагьазул цӀун рукӀиндал ва нужее сунат гьабун букӀинчӀелъул. Амма Аллагьас, мунагьалги чурун, МасихӀида цадахъ нилъ чӀаголъизаруна[+]. 14Мусал къанун[†] цӀуничӀолъиялдалъун нилъеда тӀад букӀараб тӀолабго налъиги Аллагьас тӀаса рехана. МасихӀил хъанчида тӀад хвезабуна гьес гьеб налъи[+]. 15ХӀакимзабилъун ругелги ханзабилъун ругелги рухӀазул кодоса ярагъ бахъана гьес, халкъалда цереги суризаруна ва инжитго тӀад малги чӀана[+].


Павелица хъвалеб буго гуккизе чӀогейилан

16Гьединлъидал квана-гьекъеялда, моцӀ цӀилъиялда ва шамат[†] къоялда хурхарал, гьединалго цогидалги киналалиго байрамазул къанун[†] нужеца хвезабулеб бугилан лъицаниги гӀайиб чӀвагеян абе[+]. 17Гьел киналго нилъее рихьизарун рукӀарал къанунал кколаан хадуб бачӀине бугелъул рагӀад. Амма хадув вачӀарав МасихӀ рагӀад гуро![+]

18Рихьдаего гӀодоре риччан чӀолезги малаикзабазе лагълъи гьабулезги нужеда гӀайиб чӀвагеян абе. Жидедаги хӀикмат бихьанилан чӀун, жидерго инсанияб гӀакълу-лъаялдаса чӀухӀун, гаргадулел чагӀи руго гьел. 19МасихӀидаса ратӀалъун руго гьел. Черхалда кверщел бетӀералъ гьабулеб гӀадин, МасихӀихъги буго киналъулго кверщел. ЩукӀдуз лугби цолъизарун, цо черх лъугьунеб гӀадин, нилъ цолъизарун цого черх лъугьинабуна МасихӀица, Аллагьасе бокьухъе кӀудияб гӀела гьеб[+]. 20МасихӀида цадахъ хун, дуниялалъул кверщел кодосел рухӀазул лагълъиялдаса тархъанлъарал нужеца щай гьабизе кколеб дуниялалда ругезулго гӀадинаб гӀумру[+]? 21«Квер хъваге», «кванаге», «кодобе босуге» гӀадинал къанунал щай нужеца цӀунизе кколел[+]? 22ГӀадамаз ургъарал руго гьел амруги къанунги. Цо дагьаб мехалъ нилъеца пайда босулел, цинги тӀагӀун унел жалазда хурхарал руго гьел[+]. 23Кколарелъе лагълъи гьабизе тӀамиги, рихьдаего гӀодоре риччан чӀейги, черх квегъиги гӀакъилаб жойилан ккола гьезда. Амма нилъер чорхол гьаваялъ гьесизарулел мунагьазда данде рагъизе кумек гьабуларо гьелъ.

#### 3 бетӀер


ЦӀияб гӀумруялъул хӀакъалъулъ цоги нухалъ

1МасихӀида[†] цадахъ чӀаголъана нужги. Гьединлъидал Аллагьасул кваранаб рахъалда МасихӀ гӀодов чӀун вугел зобалазда бугелъулин нужеца пикру гьабизе кколеб[+]. 2Ракьалда бугелъул гьабичӀого, зобалазда бугелъул гьабе пикру. 3Гьаб дуниялалъе нуж хвана. МасихӀил гӀумру гӀадин, нужер гӀумруги гьаб дуниялалдаса босун, жиндилъго бахчана Аллагьас[+]. 4Амма МасихӀ дуниялалъе загьирлъизе вуго. Гьев вуго нужер гӀумру – гьединлъидал гьев загьирлъаравго, гьесул машгьурлъи щвела нужееги[+].

5Гьаб дуниялалъулалщинал жал: хъахӀбалъи, хъублъи, чорхол гьава, квешал къасдал къинаре нужелъго ва гьересиаллагьлъун кколеб къарумлъиялъе лагълъиги гьабуге![+] 6Аллагьасул ццин бахъине буго гьел гӀамалал ккурал гӀадамазда[+]. 7Гьел рехсарал гӀамалаз нуж къосинарулел рукӀараб заманаялда, нужги хьвадулаан гьездаго релълъун[+]. 8Амма гьанже нуж рикӀкӀалъизе ккола ццидадаса, гьалаглъиялдаса, квешлъиялдаса; цоцаздасан какдезеги цоцазда квешал рагӀаби абизеги бегьуларо[+]. 9Цоцазе гьереси бицунге. Басрияб ретӀел гӀодобе рехулеб гӀадин, гьанже нужеца инкар гьабизе ккола цебе нужер букӀараб гӀумруялдасаги гӀамал-хасияталдасаги[+]. 10Нужее щвана цӀияб ретӀел – цӀияб гӀумру. Нуж Рижарасда релълъинелъун ва Аллагь цӀикӀкӀун лъазелъун буго гьеб нужер гӀумру цӀилъулебго цӀилъулеб[+]. 11Гьанже чиясул батӀалъи гьечӀо – грек вукӀаниги, жугьутӀав вукӀаниги, сунат гьабурав яги гьабичӀев вукӀаниги, апараг вукӀаниги, скиф[*] вукӀаниги, лагъ яги узден вукӀаниги. Вуго цохӀо МасихӀ! Гьев киназулъго вуго, кинабголъунги вуго![+] 12ГӀаламалда гьоркьоса Аллагьас жиндиего бокьулеб агьлулъун лъугьинабизе тӀаса рищана нуж. Гьединлъидал нужее цӀияб ретӀеллъун букӀине биччанте гӀадамаздехун бугеб гурхӀел-рахӀмуги, лъикӀлъиги, хӀеренлъи-хӀалимлъиги ва сабруги[+]. 13Нужеца цоцазда гьоркьоб сабру цӀунизе ккола ва цоцазул гӀайиб-хатӀаялда тӀасалъугьинеги ккола – БетӀергьан нужеда тӀасалъугьана, нужги цоцазда тӀасалъугьа[+]. 14Бищунго аслияб жо – нуж цоцазе рокьизе ккола. Рокьи буго кинабгоги цолъизабулеб ва камиллъизабулеб таж[+]. 15МасихӀидалъун нужее щвараб рекъелалъ кверщел гьабизе биччай нужер ракӀазда. Аллагьас тӀаса рищун нужее кьуна гьеб – гьедин цолъун, цого черх гӀадин лъугьана нуж. Аллагьасе рецц гьабе гьелъухъ![+] 16МасихӀил рагӀул тӀолабго хазинаги рекӀелъ цӀунун, малъе цоцазда ва цоцазе гӀакълаби кье, туркаби ва Аллагь веццарал назмаби ахӀе, ракӀ-ракӀалъго БетӀергьанасе рецц гьабе[+]. 17ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил цӀар рехсон гурони щибго гьабуге, щибго абуге. Гьесул цӀарги рехсон нилъер Эмен – Аллагьасе реццги гьабе[+].


Агьлу-хъизаналъулги лагъзадерилги хӀакъалъулъ

18[•]Руччаби росабазе мутӀигӀлъе. Гьеб буго ТӀадегӀанав ГӀисаде иман лъуразул нух[+]. 19Росабазе лъудби рокье ва гьездехун хъачӀлъуге[+]. 20Лъималаз эбел-инсул малъараб гьабе сундулъго, гьеб буго ТӀадегӀанав ГӀиса разилъулеб гӀамал[+]. 21Эбел-инсуца лъимал къварид гьаруге, гьел пашманлъизе гурин. 22Лагъзал сундулъго мукӀурлъе гьаб ракьалда ругел жидерго бетӀергьабазе. Гьел ругеб бакӀалда жалго лъикӀ рихьизе гуребги, гьел гьечӀеб бакӀалдаги мукӀурлъе кидаго, ракӀ-ракӀалъго ва ТӀадегӀанасукьа хӀинкъун[+]. 23ГӀадамазе гӀоло гуреб, ТӀадегӀанав ГӀисае гӀоло гьабулеб бугеб гӀадин щибгоги ракӀ-ракӀалъго тӀубазабе. 24ХӀакъикъаталда нужеца лагълъи гьабулеб буго ТӀадегӀанав МасихӀие. Жиндирго халкъалъе цӀунун бугеб хазинаялъул бутӀа шапакъатлъун кьела ТӀадегӀанас нужее нужер киналго ишазухъ. Гьеб лъай нужеда[+]. 25Нужеда лъай квешлъи гьабуразе тамихӀ букӀине бугеблъи, – квешал ишазухъ киналго гӀадамазе тамихӀ цого къагӀидаялъ гьабизе буго[+].

#### 4 бетӀер

1Ле, лагъзадерил бетӀергьаби, нужеца нужерго лагъзадерида тӀад ритӀухъаб къагӀидаялъ кверщел гьабе гьел ратӀа гьаричӀого. Нужеда кӀочон тоге зобалазда нужерги БетӀергьан вугевлъи.

2РорчӀуда чӀа ва кидаго Аллагьасе рецц гьабун гьари-дугӀаялда рукӀа[+]. 3Нижги дугӀадулъ рехсе. МасихӀилъ[†] бугеб балъголъиялъул бицине нижер кӀалаздаса кӀулал ричӀейилан гьаре Аллагьасда. Гьеб сабаблъунин дун туснахъалъув вугев[+]. 4Дида тӀадаб куцалда гьеб баянго бичӀчӀизабизе дие рес ккагийилан гьаре нужеца.

5Нужерго заман гӀадада хвеларедухъ гӀакъилго-цӀодорго гьоркьоблъи гьабе иман лъечӀезулгун[+]. 6ТӀаде цӀам щвараб кваница гӀадин гӀадамал рази гьарулеб ва баркат бугеб букӀине ккола нужер калам. Суал кьуравщинасе жаваб кьезеги лъазе ккола[+].


Тихикилги Онесимилги хӀакъалъулъ

7[•]Дир хӀакъалъулъ нужеда бицина дир хирияв диналъул вац ва ТӀадегӀанав ГӀисал ишалъе хъулухъ гьабулев вугев Тихикица[+]. 8Гьединаб мурад букӀунин дица гьев нужехъе витӀарав. Гьес нижер ахӀвал-хӀал нужеда бицина ва нужер ракӀбатизабила[+]. 9Гьесда цадахъ вачӀина нижее вокьулев ритӀухъав вац Онесимги. Нужер чи вуго гьев. Гьез бицина нужеда гьаниб ккарабщиналъул хӀакъалъулъ[+].


Гьудулзабазул саламалги цогидал насихӀаталги

10Нужеде салам буго дида аскӀов туснахъалъув вугев Аристархилги Маркилги (гьев Марк ккола Барнабал вацгӀал, гьесул хӀакъалъулъ ругьел битӀун букӀана нужехъе, гьениве вачӀани, гьесие гьоболлъи гьабеян)[+]. 11Юст абун тӀокӀцӀар бугев ГӀисалги буго нужеде салам. Аллагьасул ПарччахӀлъиялъе гӀоло дида цадахъ хӀалтӀулел ругел дир кумекчагӀазда гьоркьор гьел гурони жугьутӀал гьечӀо. Кидаго дир рекӀее бигьалъи лъугьинабулел чагӀи руго гьел[+]. 12МасихӀ ГӀисае хъулухъ гьабулев чи нужерго Эпафрасилги буго нужеде салам. Нужги рехсон, кидаго Аллагьасде кӀудияб гьари-дугӀаялда вуго гьев. Нуж камиллъагиян ва Аллагь разилъулебщинабги нужехъа лъугьагиян гьарулеб буго гьес[+]. 13Лаодикеялда ва Иераполалда ругел иман лъуразеги нужееги гӀоло гьев хӀаракаталда хӀалтӀулев вукӀиналъе нугӀлъи гьабулеб буго дица. 14Нужеде салам битӀулеб буго Демасица ва нижер хирияв тохтир Лукацаги[+]. 15Нижер салам бице Лаодикеялда ругел вацазда, гьединго Нимфада ва гьелъул рокъоб данделъулеб жамагӀаталда[+]. 16Нужеца цӀалун бахъараб мехалъ, гьаб кагъат битӀе Лаодикеялда ругел вацазухъе, гьезги цӀализе букӀине. Доб Лаодикеялде битӀараб кагъат нужехъе бачӀинабе, нужецаги цӀализе[+]. 17Архиппида абе ТӀадегӀанав ГӀисал тӀадкъай тӀубазабизе кколилан[+].

18Дица – Павелица – дирго квералъ хъвараб саламги битӀулеб буго нужеде. Дида рахсал ран рукӀин кӀочон тоге. Баркат лъеги нужеда![+]

### Фессалоникиязухъе тӀоцебесеб кагъат

#### Фессалоникиязухъе тӀоцебесеб кагъат

Фессалоникиязухъе тӀоцебесеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### ЦеберагӀи


Фессалоникиязухъе Павелил тӀоцебесеб кагъат

Греказул Македония вилаяталъул Фессалоника шагьаралда (гьанжесеб Салоники) жинцаго гӀуцӀараб иман лъуразул жамагӀаталде гӀага-шагарго 50-абилел соназда кӀиго кагъат хъван буго Павел чапарас.

ТӀоцебесеб кагътида Павелица гьезие насихӀат гьабулеб буго Къиямасеб Къоялъул ва гьеб гӀагарлъараб мехалъ ккезе ругел ишазул, хварал тӀаде рахъинаризе рукӀиналъул хӀакъалъулъ. Гьес малъулеб буго дугӀаби гӀемерлъизарейин, сабру цӀикӀкӀинабейин. Дуниял ахирлъизехъин бугилан тӀатӀала квералги лъун чӀогейилан ва хӀалалаб мухь щолеб хӀалтӀудалъун нужерго магӀишат гьабейиланги малъулеб буго.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Нилъер Эмен – Аллагьасде ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀиде[†] иман лъуразул Фессалоникаялда бугеб агьлуялде Павелил, Силал ва Тимофейил салам буго. Баркат лъеги нужеда![+]


«ДугӀадулъ нужги рехсон, Аллагьасе рецц гьабула»

2Нужеде баркат рещтӀаралъухъ Аллагьасе рецц гьабула нижеца кидаго, нижерго дугӀадулъ нужги рехсола[+]. 3Нилъер Эмен – Аллагьасе дугӀа гьабулаго нижеда кӀочон толаро божи-иманалъ нуж захӀмат баччизе тӀамулел рукӀинги, рекӀелъ рокьигун хӀалтӀулел рукӀинги ва нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀиде хьул лъеялъ нужелъ сабру бижун букӀинги. 4-5Нижер Рохалил хабар, рагӀабаздалъун гуребги, Илагьияб РухӀалъул[†] хӀалкӀолъиялдалъунги нужехъе щведал ва гьеб кинабго хӀакъаб-кьучӀаб бугелъул, нижеда лъала, вацал, Аллагьасе нуж рокьулеллъиги гьес нуж тӀаса рищун рукӀинги. Нужеда лъала нужее лъикӀлъиялъе ниж гьенир кин хӀалтӀаралали[+][+]. 6Нижедаса ва ТӀадегӀанасдаса мисал босун хьвадана нуж. ГӀемер гӀазаб-гӀакъуба бихьаниги, Илагьияб РухӀалдаса рохун къабул гьабуна нужеца нижер рагӀи[+]. 7Нужгоги мисаллъун лъугьана Македониялда ва Ахаялда ругел киналго иман лъуразе. 8Македониялда ва Ахаялда гуребги, киса-кибего нужедасан тӀибитӀана ТӀадегӀанасул хӀакъалъулъ хабар, гьединго тӀибитӀана Аллагьасде нужер иманалъул хӀакъалъулъ хабарги. Гьединлъидал нужер рахъалъ лъиданиги щибниги бицине кколаро нижеца. 9ГӀадамаз жидецаго бицуна нижеда гьениб нужеца нижее гьабураб гьоболлъиялъулги, гьересиаллагьзабазул сураталги нахъе рехун, нуж Бичасде руссиналъулги, ЧӀагояв ва ХӀакъав Аллагьасе гьабулеб нужер гӀибадаталъулги,[+] 10хваралъуса вахъинавурав гьесул Вас, къиямасеб къоялъ Аллагьасул цциналдаса нилъ хвасар гьарулев ГӀиса вачӀиналъухъ нуж ралагьун чӀун рукӀиналъулги[+].

#### 2 бетӀер


Павелги фессалоникиялги

1Нужедаго лъала, вацал, ниж гьенире рачӀин гӀадада ккечӀеблъи. 2Гьенире рачӀиналде Филиппиялда нижее кьураб гӀазабги гьабураб инжитлъиги лъала нужеда, бугониги гьениб кутакаб дандечӀейги къинабун, нижеца иман лъурав Аллагьас нижер ракӀал къвакӀизаруна, гьесдасан бачӀараб Рохалил хабар нужееги бицине букӀине[+]. 3Нижер рагӀабазулъ я гьереси, я хъублъи, яги рекӀкӀ гьечӀо[+]. 4Рохалил хабар тӀибитӀизабизе мустахӀикъал гӀадамаллъун Аллагьас ниж рикӀкӀиндалин нижер рагӀаби гьединал ругел. ГӀадамал разилъи гуреб, нижер ракӀазул хӀалбихьулев Аллагь разилъи буго нижер мурад[+]. 5Гьересияб рецц-бакъалъул рагӀабигун рачӀинчӀо ниж гьенире, ва боцӀи-рикъзиялде хъантӀиги бахчун букӀинчӀо нижер рагӀабазулъ. Гьеб нужедаги лъала, Аллагьги вуго гьелъие нугӀлъун[+]. 6Нижеца гӀадамаздаса рецц-бакъ тӀалаб гьабичӀо – я нужедаса, яги цогидаздаса[+].

7МасихӀил[†] чапарзаби[†] ругилан нужер гьодиде гьир ккезабизе бегьилаан нижеца. Амма каранда хахулеб лъимер бугей эбел гӀадин, цӀакъ хӀеренго хьвадана ниж нужеда гьоркьор. 8Нуж нижее цӀакъ рокьана! Рохалил хабар нужехъе кьей гуребги, нужее гӀоло рухӀ кьезеги разилъилаан ниж. ГьедигӀанги хиралъана нуж нижее[+]. 9Нужеда ракӀалда батила гьениб нижеда бихьараб захӀмат-гӀакъуба: нужер лъиданиги тӀад раччун рукӀинарилан, къаси-къад чӀечӀого хӀалтӀана нижерго бетӀербахъиялъе ва нужеда Илагьияб Рохалил хабарги лъазабуна[+].

10Нужги Аллагьги нугӀзаллъун руго иман лъурал нужедехун нижер букӀараб ракӀбацӀцӀалъиялъеги, ритӀухълъиялъеги, гӀайиб-хатӀа ккезе биччачӀолъиялъеги. 11-12Гьединго нужеда лъала, нуж жиндирго ПарччахӀлъиялъулги машгьурлъиялъулги бутӀа босизе ахӀарав Аллагь разилъиледухъ хьвадейилан, инсуца васасда гӀадин, нужер щивасда нижеца бицараблъи, гьарараблъи, ракӀгьесизабураблъи[+][+].

13Нижеца кидаго Аллагьасе рецц гьабула, нижеца нужеда Аллагьасул рагӀи бицараб мехалъ, гьелъухъ гӀенеккун, нужеца гьеб инсанасулаблъун гуреб, Аллагьасулаблъун къабул гьабидал. Гьединаб бугизеги буго гьеб. Божи-иман букӀиналъин Аллагьасул ишал нужелъ загьирлъулел[+]. 14Аллагьасде ва ГӀиса МасихӀиде иман лъуразул Ягьудиялда[†] ругел жамагӀатазе ккараб ккана, вацал, нужееги, Ягьудиялъул жугьутӀаз гьезие кьураб гӀадинаб гӀазаб-гӀакъуба кьуна нужееги нужерго халкъалъ[+]. 15ЖугьутӀаз чӀвана ТӀадегӀанав ГӀисаги аварагзабиги, нижги гьез нахъе гъуна. Аллагьги гьез рази гьавуларо, киналго гӀадамазда дандечӀунги руго гьел![+] 16Хвасарлъулеб хабар цогидал халкъазда бицине нижее квекӀен гьабуна жугьутӀаз. Гьелдалъун тӀубанго камиллъана кидаго гьез гьарурал квешлъаби! Ахирги Аллагьасул ццин бахъин рещтӀана гьезде[+].


Тимофей Фессалоникаялде витӀула

17Доб мехалъ нужедаса ратӀалъизе ккедал, – нижго рикӀкӀалъаниги, ракӀалда нужгун рукӀиндал, – нуж рихьизе дагьабги цӀикӀкӀун хӀаракат бахъулеб букӀана, вацал, нижеца[+]. 18Гьединлъидал нужехъе рачӀине къачӀан рукӀана ниж, – дун Павелги чанцӀулго къачӀан вукӀана, – амма илбисалъ квалквал гьабуна нижее[+]. 19Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ вачӀараб мехалъ, гьесда цебе, нуж гурони, щал нижее кколел нижер хьуллъунги, рохеллъунги ва рецц-бакъалъул тажлъунги[+]? 20Нуж руго нижер чӀухӀиги рохелги!

#### 3 бетӀер

1Гьединлъидал, нужедаса ратӀалъи хӀехьезе кӀвечӀеб мехалъ, нижеца хӀукму гьабуна, нижгоги Афиниялда чӀун,[+] 2нужехъе Тимофей витӀизе. Гьев вуго, МасихӀил[†] хӀакъалъулъ Рохалил хабар нижеда цадахъ тӀибитӀизабун, Аллагьасе хъулухъ гьабурав нижер вац. Гьев витӀана нужер ракӀбатизабизе, иман щулалъизабизе,[+] 3ва гьеб гӀазаб-гӀакъубаялдалъун нужер цонигияв къосунгутӀизе. Нужеда лъала гьеб гӀазаб-гӀакъуба Аллагьас нилъее бихьизабун букӀин[+]. 4Ниж гьенир ругеб мехалъго нижеца нужеда абун букӀинчӀищ гьеб гӀазаб-гӀакъуба гьечӀого нилъ хутӀиларилан? Гьедин ккараблъиги бихьулеб буго нужеда. 5Гьединлъидалин, ратӀалъи хӀехьезе кӀвечӀого, дица нужехъе Тимофей витӀарав, нужер иман щулаго бугищали лъазе. Илбисалъ нужги къосинарун нижер кинабго хӀаракат гӀадада ккезе бегьилищ?![+]

6Гьанже Тимофей тӀадвуссун вачӀана ва гьес лъикӀаб хабар бачӀана нужер иманалъулги рокьиялъулги хӀакъалъулъ. Гьес бицана, лъикӀалдалъун рехсон, ниж ракӀалде щвезарулел ругин нужеца ва, нуж рихьизе нижее бокьун бугеб гӀадин, ниж рихьизе нужги урхъун ругилан[+]. 7Гьединлъидал, вацал, киналго балагьалги гӀазаб-гӀакъубаги хӀехьон ругел нижер ракӀал гӀодоре риччана, нужер иманалъул бициндал. 8Нижер чӀаголъи бараб буго кьуричӀого нуж ТӀадегӀанасда божун чӀеялда. 9Нужер рахъалъ нилъер Аллагьасе рецц гьабизе ккеларищ, гьесда церелъидал нужеца ниж рохизарурал! 10Къасиги-къадги ракӀ-ракӀалъ гьарула нижеца гьесда нужеда берчӀвазеги ва нужер иманалъулъ камурабги тӀад лъезе рес ккезабеян[+].


Павелил гьари-дугӀа

11Нужехъе рачӀунеб нух нижее бацӀцӀад гьабеги нилъер Эмен – Аллагьас ва нилъер ТӀадегӀанав ГӀисаца[+]. 12Нужеде бугеб нижер рокьиго гӀадин, БетӀергьанас цӀикӀкӀинабеги ва гӀемерлъизабеги цоцаздехунги цогидал киналго гӀадамаздехунги нужер рокьи[+]. 13БетӀергьанас нужер рекӀее къвакӀи кьеги, киналго вализабигун цадахъ ТӀадегӀанав ГӀиса кӀиабизеги вачӀараб мехалда, нилъер Эмен – Аллагьасда цере рацӀцӀадаллъун ва муъминаллъун рукӀине[+].

#### 4 бетӀер


Павелил насихӀатал

1Ахиралдаги, вацал, нижедасан ругьунлъараб къагӀидаялъ, гьанжелъизегӀан хьвадаралго гӀадин, гьанжеялдаса хадурги нуж Аллагь разилъиледухъ дагьалги лъикӀ хьвадейилан ТӀадегӀанав ГӀисал цӀаралдалъун гьарулеб буго нижеца нужеда[+]. 2Нужеда лъала ТӀадегӀанав ГӀисал амруялдалъун нижеца нужеда малъарабщинаб: 3Аллагьасе бокьун буго нуж рацӀцӀадго хьвадизе,[+] 4нужер щивав чияс чӀужуялдехун ракӀбацӀцӀалъиги намусги цӀунизе, 5Аллагь лъалареб халкъалъ гӀадин, гьаваялда нахърилълъун, хъахӀбалъи гьабунгутӀизе[+]. 6Гьеб ишалъулъ диналъул вац гуккизе ва гьесие квешлъи гьабизе бегьуларо. Гьеб киналъухъго Аллагьас тамихӀ-жаза гьабула. Гьелъул хӀакъалъулъ нижеца нужеда гьенибги бицун букӀана ва гьеб тӀубачӀого бегьуларилан лъазабунги букӀана. 7Аллагьас нилъ тӀаса рищана, хъублъиги рехун тун, рацӀцӀадго хьвадизе[+]. 8Гьедин хьвадиларилан чӀарав чияс инсанасдасан бачӀаралде гуро мугъ рехулеб бугеб, нужеде Илагьияб рухӀ[†] рещтӀинабурав Аллагьасдасан бачӀаралдейин.

9Нужерго диналъул вацал рокьейилан дица нужехъе хъвазе ккеларо, Аллагьас малъун нужеда лъалеб бугелъул нужго цоцазе рокьизе[+]. 10ТӀолабго Македониялда ругел вацал рокьулелъулха нужее. Дица нужеда гьарулеб буго, вацал, дагьалги цӀикӀкӀун цоцазе рокьейилан.

11Цебеги нижеца нужеда лъазабун букӀараб къагӀидаялъ, нужерго ишги гьабун, гӀодоре риччан ва нужерго квералъ бетӀербахъиги гьабун рукӀине хӀаракат бахъе[+]. 12Гьебмехалъ цогидал гӀадамазда гьоркьобги къадру-къимат борхила нужер ва лъидениги кколареб магӀишатги букӀина[+].


ГӀиса МасихӀ кӀиабизе вачӀараб мехалъ хваразе щиб лъугьине бугеб?

13Хваразул хӀакъалъулъги нужеда бичӀчӀизабичӀого гӀеларо, хваралъуса рахъиналде хьулго гьечӀел цогидал гӀадамалго гӀадин, нужги пашманлъунгутӀизе[+]. 14ГӀиса хвеялда ва хваралъуса вахъиналда нилъ божулел гӀадин, нилъ божула иманалда хварал гӀадамал Аллагьас гьесда цадахъ жиндихъего рачине рукӀиналдаги[+]. 15Гьаб нижеца нужеда малъулеб буго ТӀадегӀанасул рагӀуда рекъон: ТӀадегӀанав вачӀинегӀан чӀаго хутӀаниги, хвараздаса цере ккеларо нилъ[+]. 16Аллагьасул буюрухъги рагӀараб, кӀудияв малаикас гьаракьги гьабураб ва Илагьияб ссурги пураб мехалъ живго ТӀадегӀанав рещтӀина. Ва МасихӀиде[†] иман лъун хварал гӀадамал тӀоцере рахъина тӀаде[+]. 17Цинги нилъ – чӀаго хутӀаралги гьезда цадахъ Аллагьас накӀкӀазда аскӀоре зобалазде ракӀарила ТӀадегӀанасда дандчӀвазе. Гьедин абадиялъго нилъ ТӀадегӀанасда цадахъ рукӀина[+]. 18Гьеле гьел рагӀабаздалъун цоцазул ракӀбатизабе нужеца.

#### 5 бетӀер


РорчӀуда чӀа

1Гьеб лъугьине бугеб заманаялъулги болжалалъулги хӀакъалъулъ нужехъе хъвазе ккеларо, вацал[+]. 2Нужедаго мухӀканго лъалелъул ТӀадегӀанасул къо тохлъукьего – сардилъ цӀогьор гӀадин бачӀунеблъи[+]. 3Ракълида ругин ва сундулго хӀинкъиги гьечӀин гӀадамаз абулеб мехалъ, чӀужугӀаданалда тохлъукье хӀара чӀвалеб гӀадин, ракӀалдаго гьечӀого хвела гьел, ва щивниги хвасарлъиларо[+].

4Нужни, вацал, бецӀлъуда гьечӀелъул, цӀогьор гӀадин бачӀинаро нужехъе гьеб къо[+]. 5Нуралъ къалъ-къалъизарунги руго нуж киналго, къоялъ гвангъизарунги руго.

Нилъее я сордо гьечӀо, я бецӀлъи гьечӀо[+]. 6Гьединлъидал, цогидал гӀадамал гӀадин, кьижиларо, рорчӀуда рукӀина, ригьун рукӀина нилъ[+]. 7Кьижулев чи сардилъин кьижулев, мехтулев чиги сардилъин мехтулев. 8Амма къоялъ гвангъизарун ругелъул, иманалъулги рокьулги къолденги ретӀун, хвасарлъизе рукӀиналде хьулалъул такъияги лъун, ригьун рукӀине риччанте нилъ![+] 9Жиндирго ццин нилъеде рещтӀине гурелъул Аллагьас нилъ тӀаса рищун ругел, нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидалъун[†] нилъ хвасар гьаризелъидал[+]. 10Гьев нилъее гӀоло хвана, жив вачӀараб мехалъ хун ратаралги чӀаго ратаралги, жиндаго релълъун чӀаго рукӀине[+]. 11Гьединлъидал цоцазул ракӀбатизабе ва цоцазе квербакъе. Нужеца гьедин гьабулебги буго.


Ахирисел насихӀатал

12Нужер агьлуялъе имамлъи гьабун ва ТӀадегӀанасул рагӀул вагӀза-насихӀат гьабун захӀмат баччулеб бугезул адаб тогейилан гьарула, вацал, нужеда[+]. 13Гьез бахъулеб бугеб хӀаракаталъухъ цӀикӀкӀун рокьизе ккола нужее гьел ва гьезул хӀурмат-хъатирги гьабизе ккола. Нужедаго гьоркьор лъикӀ рукӀа![+] 14Нижеца нужеда гьарулеб буго, вацал: кӀвахӀалазда рагӀи абе, хӀинкъаразул ракӀбатизабе, загӀипазда квер чӀвай, киназдехунго сабруялда рукӀа[+]. 15Вореха, нужер цонигияс квешлъи квешлъиялдалъун бецӀизе гурин. Нужеца кидаго хӀаракат бахъе цоцазеги цогидал гӀадамазеги лъикӀлъи гьабизе[+]. 16Кидаго рази-ракиго рукӀа[+]. 17Кидаго гьари-дугӀаялда тӀадчӀа[+]. 18Сундулъго Аллагьасе рецц гьабе. Аллагьасе бокьун буго, гьел амруялги тӀуразарун, МасихӀ ГӀисаде цолъараб гӀумру нужеца гьабизе[+].

19Илагьияб РухӀалъул[†] цӀа свине биччаге[+]. 20Аллагьасул илгьамги нахъчӀваге. 21Киналъулго хӀалбихье, лъикӀабги ккун чӀа[+]. 22Кинабгоги квешлъиялдаса цӀуне нужго.


Кагътил ахир

23Нилъ ракълиде рачарав Аллагьас тӀубанго рацӀцӀад гьареги нуж, нужер тӀолабго чӀаголъи: рухӀги, напсги, черхги – нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса вачӀиналде бацӀцӀадго букӀине[+]. 24Нуж тӀаса рищарав Аллагьас гьедин гьабизеги гьабила,[†] гьев рагӀи холарев вугелъул[+].

25Нижги дугӀадулъ рехсе, вацал[+]. 26Киналго вацазда, ракӀ-ракӀалъго баун, салам гьабе[+]. 27Аллагьасул амруялдалъун дица нужеда лъазабулеб буго гьаб кагъат киналго вацазе цӀалейилан[+]. 28Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркат лъеги нужеда!

### Фессалоникиязухъе кӀиабилеб кагъат

#### Фессалоникиязухъе кӀиабилеб кагъат

Фессалоникиязухъе кӀиабилеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]


#### ЦеберагӀи


Фессалоникиязухъе Павелил кӀиабилеб кагъат

Фессалоникиязухъе битӀараб гьаб кӀиабилеб кагътида Павелица гӀатӀидго баян гьарулел руго Къиямасеб Къо чӀелалде ккезе ругел ишал, такрар гьабулеб буго хӀалалаб мухь щолеб хӀалтӀуде машгъуллъейилан ва сабру цӀикӀкӀинабейилан.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Нилъер Эмен – Аллагьасде ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀиде[†] иман лъуразул Фессалоникаялда бугеб агьлуялде салам буго Павелил, Силал ва Тимофейил рахъалдасан[+]. 2Нилъер Эмен – Аллагьасул ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил салам ва баркат лъеги нужеда.


Нужги дугӀадулъ рехсон, Аллагьасе рецц гьабула

3Нужер иман щулалъулеб бугелъул ва нужер киназулго цоцазде рокьиги цӀикӀкӀунеб бугелъул, нужги дугӀадулъ рехсон, нижеца кидаго Аллагьасе рецц гьабула. Гьеблъидалха Аллагьасе рецц гьабизе мустахӀикъаб иш[+]. 4ЧӀухӀун бицуна нижеца иман лъуразул жамагӀатазда нужер хӀакъалъулъ. Нужее бугеб кинабго гӀазаб-гӀакъубаги захӀмалъи-къварилъиги сабру-иманалда хӀехьолеб бугилан реццула[+].


Аллагьасул суд ритӀухъаб буго

5Гьеб киналъго бицуна Аллагьасул суд ритӀухъаб букӀинилан. Аллагьасул ПарччахӀлъиялде лъугьине мустахӀикълъила нуж, гьеб сабаблъун нужее гӀазаб-гӀакъуба бугелъул[+]. 6Нужее гӀазабги гӀакъубаги кьолеб бугезе гӀазабги гӀакъубаги кьун, Аллагьас рекъезабила гьеб[+]. 7-8Гьеб хӀехьезе ккарал нужее, нижеего гӀадин, Аллагьас рахӀатги хӀалхьиги кьела. Гьеб гьедин ккела ТӀадегӀанав ГӀисаца зобалазда живго Бичасул малаикзабигун цадахъ загьирлъизавураб мехалъ ва Аллагь лъаларевщинасе ва нилъер ТӀадегӀанав ГӀисал хӀакъалъулъ Рохалил хабаралъухъ гӀенеккичӀевщинасе гьалагаб цӀадудалъун тамихӀ гьабизе гьев вачӀараб мехалъ[+][+]. 9Гьезие тамихӀги буго абадияб гӀумруялдаса махӀрумлъизари. Гьезда ТӀадегӀанав вихьизе виччаларо, гьесул машгьурлъиги къудратги гьезда бихьиларо. 10Гьеб гьедин ккела ТӀадегӀанав вачӀараб къоялъ, жиндир рахъ ккураз гьев машгьурлъизеги гьавураб ва киналго иман лъураз гьесие реццги гьабураб мехалъ. Нижеца бицаралда божидал, нужни гьезда гьоркьор рукӀина[+].


Павелил гьари-дугӀа

11Гьединлъидалин нижеца кидаго гьари-дугӀа гьабулеб, нилъер Аллагьас нуж тӀаса рищун ругелъул, гьелъие мустахӀикъаллъун гьарейилан, жиндирго хӀалкӀолъиялдалъун гьес нужер лъикӀалщинал къасдал тӀуразарегийилан, нужерго ишаздалъун иман камиллъизабегийилан[+]. 12Гьедин, нилъер Аллагьасулги ТӀадегӀанав МасихӀилги баркат щун, нилъер ТӀадегӀанав ГӀисал цӀаралъул хӀурмат нужедалъун цӀикӀкӀина ва гьесдалъун нужер хӀурматги цӀикӀкӀина.

#### 2 бетӀер


«ВачӀина кӀудияб квешлъи гьабизе бугев чи»

1ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ[†] вачӀине вукӀиналъул ва нилъ гьесда аскӀоре данделъизе рукӀиналъул рахъ босани, дица нужеда гьарулеб буго, вацал,[+] 2лъилниги кашпу-караматалдалъун, яги вагӀза-насихӀаталдалъун, яги нижеца битӀарабилан абулеб кагътидалъун гьениб нужехъе хабар щвани ТӀадегӀанасул къо тӀаде гӀунтӀун бугилан, нуж рихха-хочуге ва гьедигӀан бигьаго къосинеги къосунге. 3Лъицаниги кингоги гуккизе чӀоге нуж.

Гьеб къо тӀаде щвелалде гӀадамал Аллагьасда данде питнаялъе рахъина. Ракьалде вачӀина кӀудияб квешлъи гьабизе бугев ва хвалде иналъе хӀалтӀизе вугев чи[+]. 4Гьев чи дандечӀезе вуго гӀадамаз Аллагьлъун рикӀкӀунесдеги, гьез тӀагӀат-гӀибадат гьабулебщиналдеги. Жив гьездасаги тӀадегӀанав вугилан чӀела. ХӀатта Аллагьасул Мукъадасаб рокъов гӀодов чӀун, жив Аллагь вугиланги лъазабила гьес[+].

5Дун гьенив вугеб мехалъ гьеб киналъулго хӀакъалъулъ бицун букӀанагури дица, нужеда ракӀалда гьечӀищ гьеб? 6Гьанже нужеда лъала, гьев вачӀине мех щвезегӀан, сунца ккун чӀезавун вугевали. 7Бахча-хьван жиндирго иш гьанжего гьабулеб буго гьеб квешлъиялъ. Амма гьеб ккун чӀезабун бугев нухдаса нахъе вачинегӀан, квешлъи загьирлъиларо[+]. 8Гьеле гьебмехалъ загьирлъила дов кӀудияб квешлъи гьабизе бугев чи. ТӀадегӀанав ГӀисаца тӀаде пун иш лъугӀизабила гьесул, ГӀиса вачӀиналъул кӀодолъиялъ хвезавила гьев[+]. 9ВачӀун гьев чияс, илбисалъул къуваталдалъун, батӀи-батӀиял гьересиял мугӀжизаталги гӀаламаталги рихьизарила[+]. 10БатӀи-батӀияб хӀилла-рекӀкӀалдалъун гуккила жидедаго тӀаде тамихӀ цӀалеб бугел гӀадамал. Гьедин ккела жиндалъун хвасарлъизе рукӀараб хӀакъабщинаб гьезие бокьуларелъул ва гьез гьебги нахъчӀвалелъул[+]. 11Гьеб сабаблъунин Аллагьас гьезухъе битӀулеб гьел къосинарулеб къуват ва гьересиялда гьел божизарулел[+]. 12Гьедин хӀакъабщиналдаги божичӀого, квешабщиналдаса лазат-кеп босаразе тамихӀ гьабила![†]


Павелил насихӀатал

13ТӀадегӀанасе рокьулел нуж сабаблъун ккун нижеца кидаго Аллагьасе рецц гьабула, вацал, тӀоцере хвасарлъулеллъун Аллагьас нуж тӀаса рищун ругелъул. Нуж хвасарлъила – Илагьияб РухӀалъ[†] нуж рацӀцӀалъизаридал ва хӀакъабщиналда божидал[+]. 14Аллагьас нуж тӀаса рищана, нижеца бицараб Рохалил хабаралъухъ гӀенеккидал. ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил машгьурлъи нужехъеги щвезейин нуж тӀаса рищарал[+]. 15Гьединлъидал, вацал, нуж къвакӀун чӀа ва вагӀза-насихӀатаздаги кагътидаги нижеца малъараб хӀакъабщинаб кьуричӀого ккве[+].

16ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀица ва жиндие нилъги рокьарав, къин гьечӀеб къвакӀиги щулияб хьулги нилъее жиндирго баркатгун кьурав нилъер Эмен – Аллагьасги[+] 17нужер ракӀал къвакӀизареги ва лъикӀал ишазулъги рагӀабазулъги нужее квербакъаги[+].

#### 3 бетӀер

1Ахиралдаги, вацал, нужеца Аллагьасда гьаре ТӀадегӀанасул хӀакъалъулъ хабар хехго тӀибитӀизабизеги, нужер гьенибго гӀадин, машгьурлъуледухъ гьеб хабар гӀадамаз къабул гьабизеги нижее квербакъеян[+]. 2Киналго гурелъул божулел ругел, – пасатал ва квешал гӀадамаздаса ниж цӀунейиланги гьаре[+].

3Кьураб рагӀи кколев Аллагьас нужер ракӀал къвакӀизарила ва квешлъиялдаса цӀунила[+]. 4ТӀадегӀанас нижерги ракӀчӀезабулеб буго нижеца малъарабщинаб нужеца гьабулеб букӀиналдаги хадубккун гьабизе букӀиналдаги. 5Аллагьас нужер рекӀелъе лъугьинабеги жиндирго гӀадинаб рокьиги ва МасихӀил[†] гӀадинаб сабруги[+].

6ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил цӀаралдалъун нижеца нужеда лъазабулеб буго, вацал, кӀвахӀалалщинал ва нижеца гьениб малъарабщинабги босичӀел нужер агьлуялъул чагӀаздаса рикӀкӀад чӀайилан[+]. 7Нужедаго лъалелъул нижедаса мисал босун хьвадизе кколеблъи. Ниж гьенир ругеб мехалъ нижер кӀвахӀаллъи бихьичӀогури нужеда[+]. 8Чияр хинкӀ-чедалде ккун рукӀинчӀо ниж гьенир, къаси-къад чӀечӀого хӀалтӀана нужер лъиданиги раччун рукӀинарилан[+]. 9Нужеца хьихьейилан абизе ихтияр букӀаниги, ниж гьедин хьвадана, нижедасан мисал босизе букӀине[+]. 10Ниж гьенир ругеб мехалъ нижеца абулаангури нужеда: хӀалтӀизе бокьуларев чи кваначӀого чӀайилан[+]. 11Нижеда рагӀидалха гьенир ругин кӀвахӀалал ва кколарелъуре раккун квалквал гьабулел цо-цо гӀадамал[+]. 12ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил вакиллъиялдалъун гьединал чагӀазда гӀайибги чӀван, нижеца лъазабулеб буго: нужерго квералъ бетӀербахъиги гьабун, гӀодоре риччан чӀайилан.

13Цинги, вацал, лъикӀлъи гьабун свакаге нуж[+]. 14Гьаб кагътида нижеца хъваралъухъ гӀенеккуларев чиясдеги кӀвар кьечӀого тоге. Живго намуслъизе, гьесулгун гьоркьоблъи гьабуге. 15Амма тушманлъи лъазабичӀого, вацасе гӀадин, бадибчӀвай гьабе гьесие[+].


Кагътил ахир

16Нилъ ракълиде рачарав ТӀадегӀанас ракълида таги нуж кидаго ва сундулъго.

Биччанте ТӀадегӀанав нужеда киназдаго цадахъ вукӀине[+].

17Дирго квералъ хъвалеб буго: Павелил рахъалдасан салам буго нужеде. Гьадин чанго рагӀи хъвала дица щибаб кагътида, гьанибги хъвалеб буго[+].

18Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркат лъеги нужеда киназдаго!

### Тимофейихъе тӀоцебесеб кагъат

#### Тимофейихъе тӀоцебесеб кагъат

Тимофейихъе тӀоцебесеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### ЦеберагӀи


Тимофейихъе Павелил тӀоцебесеб кагъат

Тимофейихъе Павел чапарас битӀараб тӀоцебесеб кагъат буго гьаб. Тимофей гьавуна ГьитӀинаб Азиялъул Листра шагьаралда. Гьев вукӀана Павел чапарасул сапаразда гьесда аскӀоса кьуричӀев кумекчи. Павелица гьесда малъулеб буго иман лъуразул жамагӀаталъе нухмалъи кин гьабилебали. Хъвалеб буго цо хасаб балъгояб гӀелмуялъул кумекалдалъун гурони хвасарлъизе рес гьечӀин, кванил цо-цо нигӀматаздаса инкар гьабизе кколин ва ригьин гьабизе бегьуларин малъулел гьересинасихӀатчагӀаздаса нужго цӀунейилан.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Гьаб буго МасихӀ[†] ГӀисал чапар[†] Павелил кагъат. Нилъ хвасар гьарурав Аллагьасе ва нилъер хьул лъолев МасихӀ ГӀисае бокьана дун чапарлъун вукӀине. Кагъат хъвалеб буго[+] 2божи-иманалдалъун унго-унголъунги дие васлъун лъугьарав Тимофейиде.

Эмен – Аллагьасдасан ва нилъер ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀисадасан рекъел, баркат ва гурхӀел насиблъаги дуе![+]


ГьересинасихӀатчагӀаздаса цӀунизе ккела

3Дун Македониялде унаго дица дуда гьарана Эфесалда чӀайилан ва гӀадамал къосинарулел насихӀатал тӀокӀалъ гьаругейин абун цо-цо чагӀазда лъазабейилан, 4рукӀунарел-лъугьунарел жал рицунгейилан, анкьумумузул цӀарал рехсон заман инабугейилан. Гьеб сабаблъун гӀемер дагӀбаги ккола. Аллагьас нилъее бихьизабураб ва иманги лъун нилъеца гьабулеб бугеб ишалъе щибго пайда гьечӀо гьелъул[+]. 5Нилъеца гьедин малъулеб буго, ракӀ-ракӀалъулаб рокьиги, бацӀцӀадаб намусги, унго-унгояб божи-иманги цӀикӀкӀине бокьун[+]. 6Цо-цо чагӀазулъ гьеб хутӀун гьечӀо. Гьел машгъуллъун руго гӀадада ва гӀемер гаргадиялде[+]. 7Гьезие бокьун буго Мусал Къануналъул[†] мугӀалимзабилъун рукӀине, амма лъаларо жидеца бицунелъул хӀакъикъат ва жидедагоги бичӀчӀуларо гьедин ракӀчӀун гӀадамазда лъазабулеб бугеб жоялъул магӀна.

8Нилъеда лъала Къанун[†] лъикӀаб жо букӀин, битӀун пайда босулеб бугони[+]. 9Лъала къанунал ритӀухъго хьвадулезе гӀоло рахъулареблъиги. Гьел рахъун руго квешал ва мутӀигӀлъуларел, пасатал ва мунагьазукьа хӀинкъуларел, Аллагь какулел ва Аллагьасдаса ратӀалъарал, эбел-эмен чӀвалел гӀадамазе; чӀвадарухъабазе,[+] 10хъахӀбаял гӀадамазе цоцаздасан босадул лазат босулел бихьиназе, гӀадамал рикъулезе, жидерго гьаги хвезабун, гьересиго нугӀлъи гьабулезе ва битӀараб нухдаса гьетӀаралщиназе. 11БитӀараб нух ккола гьардарав Аллагьасул къудраталъул хӀакъалъулъ диде божилъи гьабураб Рохалил хабаралъул нух[+].


Аллагьас Павелида цӀоб лъуна

12Дие къуват кьурав нилъер ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀисае рецц! Гьес дун божизе бегьулевлъун рикӀкӀана ва жиндие хъулухъ гьабизе тӀадкъана дида –[+] 13цебе кидаялиго жив какарасда, жив хӀакъир гьавун, хадув лъугьарасда ва жив къварид гьавурасда. Доб кинабго дица дирго лъавукълъиялдалъун ва божунгутӀиялдалъун гьабулеб букӀиндал, гурхӀана дида Аллагь[+]. 14Нилъер ТӀадегӀанасул баркат гьарзалъана дие. МасихӀ ГӀисаде цолъидал божи-иманги рокьиги цӀикӀкӀана дир рекӀелъ[+].

15Гьале нилъеца тӀубанго къабул гьаризе кколел хӀакъал рагӀаби: МасихӀ ГӀиса дуниялалде вачӀана мунагь-хӀакъалъул агьлу хвасар гьабизе ва гьале дунги вуго гьезда гьоркьоса бищунго кӀудияв мунагьчи[+]. 16Аллагьасе бокьана дида – бищунго цӀикӀкӀун мунагьал гьарурав чиясда – МасихӀ ГӀисаца цӀоб лъезе. Бокьана гьесде иман лъун, цӀияб гӀумру насиблъаразе дун мисаллъун лъугьине. Гьединлъидалин Аллагь дида гурхӀарав. 17Даимаб реццги цӀарги абадияв парччахӀасе – холарев-унарев, вихьуларев ва цохӀо вугев Аллагьасе! Амин.

18Тимофей, дир вас, цо кидаялиго дур хӀакъалъулъ Аллагьасдасан рещтӀарал рагӀабиги ракӀалде щун, гьадинаб тӀадкъай кьолеб буго дица дуе! Гьел рагӀабиги гӀадахъ росун вагъе, мун гӀадинав чи вагъизе кколеб куцалъ,[+] 19божи-иманалъул ва намус бацӀцӀалъиялъул ярагъги борчун. Цо-цо гӀадамаз гӀодобе рехун буго гьеб ярагъ, ва гьезул божи-иманалъул гамаги ралъдалъ гъанкъана. 20Гьединазда гьоркьор руго Гьименейги Александрги, дица гьел рехана илбисалъул ханлъиялде, Аллагь какулеб гӀамал тезабизелъун[+].

#### 2 бетӀер


ДугӀа кин гьабилебали насихӀат

1Гьеле гьедин, сундасаго цебе, дица гьарулеб буго: нужеца дугӀадулъ киналго рехсе, Аллагьасда гьаре гьезда тӀасалъугьайилан, гьезде баркат рещтӀинабейилан. ДугӀадулъ Аллагьасе реццги гьабе. 2ДугӀадулъ рехсе парччахӀзабиги киналго хӀакимзабиги. Гьедин гьабуни, нилъер гӀумру букӀина гӀодобе биччараб ва ракълилаб, муъминлъиги цӀикӀкӀараб, къадру-къимат борхараб. 3Гьеб буго нилъ хвасар гьарулев Аллагьасда цебе лъикӀаб ва гьев разилъулеб иш,[+] 4гьесие бокьун бугелъулха киналго гӀадамал хвасарлъизе ва хӀакъабщинаб лъаялде рачӀине[+]. 5-6Аллагь цо вуго, Аллагьасул ва инсанияталъул гьоркьохъанги цо Инсан вуго. Гьев ккола киназулго рецӀалие живго кьурав МасихӀ[†] ГӀиса. Гьебги ккола Аллагьас хъвараб заманалда загьирлъараб гӀаламат![+][+] 7Гьединлъидал Аллагьас дун витӀана божи-иманалъул ва хӀакъабщиналъул хӀакъалъулъ цогидал халкъазда бицине илчилъун, чапарлъун[†] ва насихӀатчилъун. Дица гьереси бицунеб гьечӀо, дица битӀараб бицунеб буго![+]

8Дие бокьун буго бихьиназ кидаго ва кибго гьари-дугӀаялъе кверал цере кквезе рацӀцӀадал къасдалгун, рекӀелъ ццин гьечӀого ва дагӀба-къец гьечӀого. 9Риччанте руччаби гӀадатго ретӀа-къан рукӀине, риччанте гьел берцинлъизе бацӀцӀадаб намусалъги лъикӀаб гӀамалалъги. БотӀрол рас къачӀаялъ, меседалъ ва жавгьар-якъуталъ, чӀухӀараб ратӀлица гуро гьел берцинлъизе кколел,[+] 10гьел берцинлъизе ккола Аллагьасе гӀибадат гьабулел руччабазда рекъолебщиналдалъун, ай лъикӀал ишаздалъун.

11Йиччанте чӀужугӀадан, юцӀцӀун чӀун, тӀубараб мутӀигӀлъигун, вагӀза-насихӀаталъухъ гӀенеккизе[+]. 12Дица чӀужугӀаданалъе изну кьоларо насихӀат гьабизе. Гьедин бихьиназда тӀад кверщел гьабизе бегьуларо гьелъ. ЙицӀцӀун чӀайилан абе![+] 13ТӀоцеве Адам[†] вижидалха, ХӀава[†] цинги йижана[+]. 14Адам гуро къосинавурав, чӀужугӀадан къосинаюна. Гьелъ Аллагьасул амру тӀубазабичӀо[+]. 15Амма гьейги хвасарлъизе йиго лъимал гьаридал, гьайгьай, гьелъ гӀумру божи-имангун ва рокьигун, бацӀцӀадго ва цӀодорго тӀамулеб бугони.

#### 3 бетӀер


Иман лъуразул агьлуялъул бутӀрулги кумекчагӀиги

1Гьале кьучӀаб калам: бетӀерлъи гьабизе ният-къасд ккей цӀакъ лъикӀаб иш буго[+]. 2Иман лъуразе бетӀерлъи гьабизе ккола багьана-гӀайиб чӀвазе бакӀ гьечӀого гӀумру гьабулев, цо нухалъ гурони чӀужу ячинчӀев, сабруяв, цӀодорав, гӀадлу-тадбир бугев, гьалбал хирияв, насихӀат гьабизе бажарулев чияс[+]. 3Гьев вукӀине бегьуларо гьекъолдухъан, вагъизе бокьулев чи. ВукӀине ккола хӀеренав, питна гьабуларев, гӀарцуда хадув лъугьунарев чи[+]. 4ВукӀине ккола рукъалъул агьлуялъе гӀадлу гьабизе кӀолев, гӀинтӀамулел ва сундулъго хӀурмат-къадру бугел лъималазул эмен. 5Жиндирго рукъалъул гӀадамазе гӀадлу гьабизе кӀоларев чиясда Аллагьасде иман лъуразул агьлуялъул тӀалаб гьабизе кӀвеладай? 6Гьев вукӀине бегьуларо цӀидасан иман лъуразда гьоркьоса чи, – гьев цӀакъго чӀухӀила, ва илбисалъе гӀадинаб гӀазабги хӀакълъила гьесие. 7Нилъер агьлуялда гъорлъ гьечӀезда гьоркьобги лъикӀаб цӀар-рецц букӀине ккола гьесие гьабулеб, гьечӀони – гӀадамаз кӀалухъ вахъила ва илбисалъул къорикье ккела[+].

8Гьесул кумекчагӀиги рукӀине ккола къадру-къимат бугел, кьураб рагӀуе хисуларел, чагъир гӀемер гьекъоларел, хӀарамаб бечелъиялда хадур лъугьунарел,[+] 9цебе балъгояблъун букӀун, гьанже нилъее загьирлъараб божи-иманалдаса кьуруларел ва намус бацӀцӀадал гӀадамал. 10Гьезулги цебеккунго хӀалбихьизе ккола, ва гьезул щибниги квешлъи бихьичӀони, хъулухъ гьабизе тезе бегьула.

11Гьезул лъудбиги рукӀине ккола адаб-хӀурматалъе мустахӀикъал, мацӀ гьабуларел, гьекъолдуларел, сундулъго божилъи гьабизе бегьулел[+]. 12Гьел кумекчагӀиги рукӀине ккола цо нухалъ гурони чӀужу ячинчӀел ва лъималазеги рукъалъул гӀадамазеги гӀадлу кьезе лъалел. 13Жидеца хъулухъ лъикӀ гьабулеб бугилан гӀадамазда гьоркьоб къимат борхараз хӀинкъичӀого бицине бегьула МасихӀ[†] ГӀисаде бугеб божи-иманалъул хӀакъалъулъ.

14КватӀичӀого духъе вачӀине рес ккелилан дир хьул бугониги, хъвалел руго дица гьал насихӀатал, 15нагагь дун вачӀине кватӀани, нужеда лъан букӀине Аллагьас тӀаса бищараб агьлуялда, ай абадияв-даимав Аллагьасде иман лъуразул агьлуялда гьоркьор кин хьвада-чӀвадилелали. Гьеб ккола хӀакъабщиналъул хӀубиги сангарги. 16Лъилниги щаклъи ккезе бегьуларо нилъер божи-иманалъулъ кӀудияб балъголъи букӀиналда.

Дов вуго инсанасул чорхолъ Аллагьас жив загьир гьавурав,

Илагьияб РухӀалъги[†] жив ритӀухъ гьавурав,

Малаикзабаздаги жив вихьарав,

Халкъаздаги жиндир хӀакъалъулъ лъазабурав,

Дуниялалдаги жинда божарав,

Живги Аллагьасул къудраталдалъун зобалазде восун арав[+].

#### 4 бетӀер


Тимофейие гьарурал насихӀатал

1Илагьияб РухӀалъ[†] якъинго бицунеб буго ахираб заманаялда цо-цо гӀадамал божи-иманалдаса руссинилан. Гьел руссина гьерсал рицунел жундузде, гьел нахърилълъина шайтӀабаз малъаралда[+]. 2Гьел къосинарила намусги яхӀги хӀатӀикь мерхьарал, ххвелал гьаризе гьунар бугел гьерсихъабаз. 3Гьез лъудби рачине гьукъула, цо-цо нигӀматал кваназе изну кьоларо – хӀакъабщиналда божулел ва гьеб лъалел гӀадамаз баркала кьун кваназе Аллагьас гьел нигӀматал рижун ругониги[+]. 4Аллагьас бижанщинаб жо лъикӀаб буго, баркала кьун кваналеб щибго жо нахъчӀвазе бегьуларо[+]. 5Гьеб хӀалаллъизабула Аллагьасул каламалъги нилъер дугӀаялъги[+].

6Диналъул вацазда гьедин малъани, мун вукӀина МасихӀ[†] ГӀисае хъулухъ гьабулев лъикӀав чилъун. Божи-иманалъул рагӀабазулги мун нахъвилълъарал лъикӀал насихӀатазулги дуе пайда бахун букӀин бихьила. 7Мун рикӀкӀад чӀа Аллагь рикӀкӀунарезул гьересиял ва херал руччабазул гӀадинал харбаздаса. Мунго ругьун гьаве хӀакъаб муъминлъиялъе[+]. 8Черх къвакӀизабиялъул пайда цо-цо мехалъ гурони букӀунаро, муъминлъиялъул пайдайин абуни кидаго букӀуна. Гьелъул пайда букӀина дуниялалдаги ахираталдаги. 9Гьел руго нилъеца къабул гьаризе кколел хӀакъал рагӀаби[+]. 10Гьелъие гӀололъидал нилъ гъеж гурун хӀалтӀулел ругел, къеркьолел ругел, абадияв-даимав Аллагьасде хьулги лъун. Гьес хвасар гьаруна[†] киналго гӀадамал, хасго иман лъуралал[+]. 11Гьаб кинабго ракӀалда чӀезабун амру гьабе ва малъе гьезда.

12ГӀолохъанчи вугилан мунго гьез рикӀкӀинчӀого тезе чӀоге. Иман лъуразе мун мисаллъун вукӀа бицунеб рагӀулъги, гӀамал-хасияталъулъги, рокьиялъулъги, божи-иманалъулъги, вацӀцӀалъиялъул рахъалъги[+]. 13Дун гьениве вачӀинегӀан ТӀухьдул цӀалиялде, вагӀзабазде ва насихӀатазде машгъуллъе. 14Аллагьасдасан рещтӀаралда рекъон, иман лъуразул агьлуялъул бутӀруз, дугӀаги гьабун, тӀад кверги лъун тӀамураб мехалъ, Аллагьасул амруялдалъун дуе насиблъараб гьунаралдаса пайда босичӀого чӀоге[+]. 15Гьеб кинабго тӀадчӀун ва ракӀ-ракӀалъго гьабе. Цинги киназдаго бихьила дур иш цебетӀолеб букӀин. 16Дуца халккве дудаго хадубги дуца малъулелда хадубги. Гьеб ишалдаса кьурун гали тӀамуге, гьелдалъун дуца мунгоги духъ гӀенеккаралги хвасар гьарила.

#### 5 бетӀер


Къоролруччабазул хӀакъалъулъ насихӀатал

1ГӀумруялъ дудаса цӀикӀкӀарав чиясе хъачӀго бадибчӀвай гьабуге, инсудехун гӀадин кӀалъан малъе гьесда. Дудаса гӀолохъанал гӀадамаздаги вацазда гӀадин кӀалъай[+]. 2ЦӀикӀкӀарал руччабаздехун кӀалъай эбелалдехун гӀадин, гӀолохъаназдехун кӀалъай яцазда гӀадин, намусги вацӀцӀалъиги цӀунун.

3ХӀакъикъаталдаги кумекалде хӀажатал къоролруччабазул тӀалаб-агъаз гьабе. 4Къоролалъул лъимал яги лъималазул лъимал ругони, риччанте гьел ругьунлъизе божи-иман лъидасаго цебе жидерго рукъалъул агьлуялда бихьизабизе, эбел-инсул ва кӀудабазул тӀалаб-агъаз гьабизе. Гьеб буго Аллагь разилъулеб гӀамал[+]. 5Кумекалде хӀажалъарай ва тӀалаб гьабизе чи гьечӀого хутӀарай къоролалъ, цохӀо Аллагьасде хьул лъун, къасиги къадги дугӀа гьабун, гьесдасан кумек гьарула. 6Амма жиндиего лазаталъе гӀоло гӀумру гьабулей йигей къоролай ккола чӀаго йикӀаго хварай гӀадан[+].

7Гьаб кинабго тӀубазабизе тӀаме дуца гьел, гьезул гӀумруялда гӀайиб чӀвангутӀизе. 8ГӀагарлъиялъул, хасго рукъалъул агьлуялъул тӀалаб-агъаз гьабуларев чи божи-иманалдаса ватӀалъула ва иман лъечӀездасаги квешлъула.

9СияхӀалде росе лъабкъого сонги барал, цо нухалъ гурони росасеги инчӀел, къоролзаби. 10Гьел рукӀине ккола лъикӀал ишаздалъун машгьурлъарал, лъималазе тарбия кьурал, гьалбал рокьулел, диналъул вацазул хӀатӀал хӀурудаса чурулел, къварилъи ккарасе кумекалъе ратарал ва лъикӀалщинал ишал жидеца гьарулел рукӀарал руччаби[+].

11ГӀолохъанал къоролруччаби сияхӀалде росуге. Жидерго гьава бергьун МасихӀидаса[†] рикӀкӀалъараб мехалъ, росабазе ине бокьула гьезие, 12ва гьезда тӀаде ккола росасе инарилан букӀараб къотӀи[†] хвеялъул гӀайиб. 13Гьединго гьел ругьунлъула хӀалтӀичӀого чӀезе ва цо авалалдаса цогидалде хьвадизе. КӀвахӀаллъарал гӀечӀого, гӀадамазда нахъасан гаргадизе ругьунлъула, чияр ишазде гьоркьоре лъугьуна, бицине рекъечӀебги бицуна[+]. 14Гьединлъидал дица гӀолохъанал къоролруччабазе гӀакълу кьолеб буго росабазе айилан, лъимал гьарейилан, рукъалъул магӀишаталде руссайилан ва тушманзабаз квешаб цӀар чӀвазе рукӀунгейилан[+]. 15Илбисалда нахърилълъун къосарал цо-цо къоролруччабиги ругелъулха.

16Диналъул яцалъул ругони къороллъун хутӀарал гӀагарал руччаби, биччанте гьезул тӀалаб-агъаз гьелъ гьабизе. Иман лъуразул агьлуялъе бигьалъила жалго цохӀо хутӀарал къоролруччабазе кумек гьабизе.


Иман лъуразул агьлуялъул бутӀрузул хӀакъалъулъ насихӀатал

17Иман лъуразул агьлуялъул ишал тӀуразарулезе, хасго вагӀза-насихӀаталъе хӀалтӀулезе, кӀиго бутӀаялъ цӀикӀкӀун кьезе ккела мухь[+]. 18ТӀухьдузда хъван бугелъулха: «Лал бокъунеб бугеб оцол кӀалалда таргьа баге» ва «ХӀалтӀухъан мухь кьезе мустахӀикъав вуго», – ян[+]. 19Иман лъуразул агьлуялъул бутӀрузда тӀасан бачӀараб гӀарза гӀадахъ босуге, гьеб битӀараб букӀин кӀиго яги лъабго нугӀас чӀезабичӀони[+]. 20Мунагь гьабулел гӀадамалин абуни, тӀолабго агьлуялда цере къватӀир чӀвазаре, гьелъухъ балагьун цогидалги хӀинкъизе[+].

21Аллагьасда, МасихӀ ГӀисада ва тӀаса рищарал малаикзабазда цебе дица дуда лъазабулеб буго гьал насихӀатазда рекъон хьвадейилан, щивниги ватӀа гьавугейилан, лъиениги тӀокӀлъи гьабугейилан. 22Щивниги хъулухъалъе вачине тӀад квер лъезе гӀедегӀуге. Цогидал гӀадамаз мунагьалъукье кколеб иш гьабулеб бугони, мун гьелда гьоркьов гӀахьаллъуге. Мунго вацӀцӀадго цӀуне[+].

23Жибго лъим тӀокӀаб гьекъоге дуца, дагьа-дагьаб чагъир жубай, дур чехь унтараб бугелъул ва гӀемерисеб мехалъ мун лъикӀ гьечӀого вукӀунелъул[+].

24Цо-цо чиясул мунагьал гьанжего рихьулел руго ва Аллагьасул судалде гьесда цере-цере унел руго. Цогидаз жидерго мунагьал хадур рехъерхъулел руго. 25Гьединго лъикӀал ишалги: цоял гьанжего рихьулел руго, цогидал рихьулел гьечӀо, амма кингоги гьел лъачӀого хутӀуларо.

#### 6 бетӀер


Лагъзадерил хӀакъалъулъ насихӀатал

1Лагълъиялъул кьили гьодида бугез кӀвараб хӀалалъ хӀурмат гьабизе ккола жидерго бетӀергьабазул, – Аллагьги нилъер божи-иманги гӀадамаз какунгутӀизе[+]. 2Лагъзадерил бетӀергьабаз иман лъун бугониги, жал диналъул вацал ругилан лагъзадерица адаб рехизе бегьуларо. Дагьабги жигар бахъун хъулухъ гьабизе биччанте, гьез хъулухъ гьабулеб бугелъул иман лъурал ва Аллагьасе рокьулел гӀадамазе.


ГӀарцуде рокьи

Гьаб кинабго малъизе ва гьезул рекӀелъе лъугьинабизе ккола дуца![+] 3Цо лъицаниги гьересинасихӀат гьабулеб бугони, нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил[†] хӀакъал рагӀабаздаса, унго-унголъун Аллагьасе гӀибадат гьабиялдаса щивниги кьурулев вугони,[+] 4гьев ккола чӀухӀи-пахрулъиялъул цӀурав ва щибго бичӀчӀуларев чи. ЖахӀдаги, кьалги, хьандейги, квешал щакдарабиги рижулеб дагӀба-рагӀиялде ва рагӀабазул магӀна сабаблъун къацандиялде бугеб хӀасраталъ унти ккезабун букӀуна гьединав чиясда[+]. 5Гьелдалъун бижула гӀаданиб нах гьечӀел ва хӀакъабщинаб жидехъа биларал гӀадамазул нахъаса къотӀи[†] гьечӀеб къец. Гьезда ккола божи-иман бугин жалго бечелъиялъе баккараб ицц[+].

6ХӀакъикъаталда божи-иман кӀудияб бечелъи буго гӀицӀго жидер бугеб жоялда ракӀ разилъизе лъалел гӀадамазе[+]. 7Нилъеца дуниялалде щибго босун бачӀунарелъулха ва гьаниса щибго цадахъ босизеги нилъеда кӀоларелъул. 8Квине квенги ретӀине ретӀелги бугони, гьелда разилъун рукӀина![+] 9Бечелъизе бокьарал гӀадамал къосуна, гӀемерал гӀантал ва заралиял къасдазул къорикье ккола. Гьел къасдаз гӀадамал рехула гьел гъурулел ва хвезарулел карачалабалъе[+]. 10Киналго квешлъабазул аслу-кьучӀ ккола гӀарац бокьи. Руго гӀадамал гӀарцуда хадур лъугьунаго божи-иманалъул нухдаса тарарал ва гӀакъуба-къварилъабазул чӀораз рекӀеда ругъун лъезе биччарал[+].

11Амма мун, Аллагьасул лагъ, гьелдаса лъуте! Дуца тӀалаб гьабе ритӀухълъи, унго-унгояб муъминлъи, божи-иман, рокьи, къуркьунгутӀи, хӀеренлъи[+]. 12Божи-иманалъе гӀоло къеркье! ГӀемерал нугӀзабазда цебе дуца лъикӀаб къагӀидаялъ дурго божи-иманалъул бициндал, Аллагьас дуе насиблъизабуна абадияб гӀумру. Гьеб шапакъаталдаса махӀрумлъизе чӀоге![+] 13Щибаб жо бижарав Аллагьасе гӀоло ва Понтий Пилатида цебе лъикӀаб къагӀидаялъ божи-иманалъул бицарав МасихӀ ГӀисаеги гӀоло гьарулеб буго дуда,[+] 14нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ вачӀинегӀан ритӀухъго ва гӀайиб чӀвазе бакӀ гьечӀеб хӀалалъ тӀуразарейин Аллагьасул амруял абун. 15ЦӀараб болжалалда Аллагьас гьев загьир гьавила. ЦохӀо вугев ХӀакимас, парччахӀзабазулги ПарччахӀас, ханзабазулги Ханас – Гьардарав Аллагьас загьир гьавила[+]. 16ЦохӀо гьесие хвел гьечӀо, гьев вуго лъиданиги гӀагарлъизе кӀолареб Нуралъулъ. Гьев лъиданиги вихьичӀо ва вихьизе ресги гьечӀо. Абадияб реццги цӀарги гьесие. Амин.


Кагътил ахир

17Гьаб дуниялалда бечедго ругезда лъазабе гӀамал кӀодолъугеян ва хехго тӀаса унеб бечелъиялде хьул лъогейилан. Нилъ разилъизелъун къваригӀанщинаб гьарзаго кьолев Аллагьасде хьул лъейилан абе[+]. 18ЛъикӀлъи гьабизе тӀаме гьел, риччанте лъикӀал ишаздалъун бечелъизе. Риччанте квер биччарал рукӀине, цогидазе кьезе кидаго хӀадурал рукӀине[+]. 19Гьедин бакӀарейин абе жиндалъун унго-унгояб гӀумру насиблъулеб ва букӀинеселъул щулияб кьучӀлъун кколеб хазина.

20Дуде божилъи гьабун бугебщинаб цӀуне, Тимофей, дуца. Аллагь рикӀкӀунарезул чӀандахабаралдаса ва гӀадамаз гьересиго «лъай» абун цӀар лъуралда тӀасан дагӀбадиялдаса рикӀкӀалъе[+]. 21Гьеб лъай жиделъ бугилан чӀун, цо-цо гӀадамал божи-иманалъул нухдаса тарана.

Аллагьасул баркат лъеги нужеда![+]

### Тимофейихъе кӀиабилеб кагъат

#### Тимофейихъе кӀиабилеб кагъат

Тимофейихъе кӀиабилеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]


#### ЦеберагӀи


Тимофейихъе Павелил кӀиабилеб кагъат

Тимофейихъе битӀараб кӀиабилеб кагътида Павелица гьесде ургъел бикьулеб буго гьанже жив гӀемерисел муридаз рехун тун вугин, Рималда туснахъалъув вугин, кватӀичӀого жиндие судги гьабизе бугин. Кагътидасан бихьулеб буго жиндирго гӀумру ахиралде щолеб букӀиналда гьесул ракӀчӀун бугеблъи. Гьес хъвалеб буго жив хӀинкъун вугин жинда нахърилълъарал гӀемерисел муридал гьересинасихӀатазда божилин ва щибго пайда гьечӀеб дагӀба-рагӀиялде машгъуллъилин.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Аллагьасе бокьун МасихӀ[†] ГӀисал чапарлъун[†] лъугьарав Аллагьас гӀаламалъе кьелин абун букӀараб ва гьанже МасихӀ ГӀисадалъун загьирлъараб абадияб гӀумруялъул хӀакъалъулъ Хабар бицине витӀарав Павелил рахъалдасан[+] 2дие хирияв вас Тимофейиде.

Эмен – Аллагьасдасан ва нилъер ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀисадасан рекъел, баркат ва гурхӀел насиблъаги дуе![+]


Павелица Аллагьасе рецц гьабулеб буго

3Къасиги къадги гьоркьоса къотӀичӀого[†] дир щибаб гьари-дугӀаялъулъ мун ракӀалде щвараб мехалъ, дица рецц гьабула дир умумузго гӀадин, ракӀбацӀцӀадго жиндие хъулухъ гьабулев Аллагьасе[+]. 4Дида ракӀалда буго дур бадисан чвахараб магӀу, ва дун урхъун вуго, мунги вихьун, ракӀ-ракӀалъго вохизе щвеялъухъ. 5Дида ракӀалде щола дур унго-унгояб божи-иман. Гьеб цебего тӀинкӀана дур кӀодо Лоидал ва дур эбел Эвникал рекӀелъе. Дир ракӀчӀола дур рекӀелъги гьеб букӀиналда[+].

6Гьеле гьединлъидал дица дуда ракӀалде щвезабулеб буго: дица тӀад квер лъун Аллагьасдасан дулъе лъугьараб махщел-гьунаралъул цӀа боркьизабе[+]. 7Аллагьас нилъее хӀинкъун чӀеялъул гуреб, къуваталъул, рокьул ва цӀодорлъиялъул рухӀин кьун бугеб[+].


ТӀадегӀанасе нугӀлъи

8Мун рекӀекълъуге нилъер ТӀадегӀанасул хӀакъалъулъ нугӀлъи гьабулеб букӀиналдасаги, гьесде иман лъей сабаблъун дун туснахъалда вукӀиналдасаги намуслъуге. Аллагьас дуеги сабру кьун бугелъул, дуцаги хӀехье Рохалил хабар сабаблъун дие бугеб гӀадинаб гӀазаб-гӀакъуба[+]. 9ТӀасаги рищун, гьес нилъ хвасар гьаруна[†] ва рацӀцӀалъейилан лъазабуна, нилъер ишазухъ балагьун гуреб, гьесие бокьидал ва нилъеда гурхӀидал. МасихӀ ГӀисадалъун гьеб баркат нилъее Аллагьас кьун букӀана дуниял бижилелдего[+]. 10Гьанже гьеб загьирлъана нилъ хвасар гьарурав МасихӀ ГӀиса вачӀиналдалъун. Гьес хвел хвезабуна ва Рохалил хабар рещтӀарабго гӀаламалъе абадияб гӀумруги загьирлъизабуна[+].

11Гьеб Рохалил хабар бицине чапарлъун, илчилъун ва мугӀалимлъун витӀана Аллагьас дун[+]. 12Гьеб сабаблъунин дица гьадинаб гӀазаб-гӀакъуба хӀехьолеб бугеб. Амма дун гьелдаса рекӀекълъуларо. Дида лъала лъида дун божаравали ва дир ракӀчӀола диде божилъи гьабураб жо гьес Къиямасеб къо чӀезегӀан цӀунизе букӀиналда[+].

13Дица дуда малъарал хӀакъал рагӀаби кьуричӀого ккве дуца. Риччанте гьел дуе мисаллъун рукӀине. МасихӀ ГӀисагун цолъун, божиги рокьиги цӀуне. 14Нилъелъ бугеб Илагьияб РухӀалъул[†] къуваталдалъун дуде божилъи гьабураб лъикӀабщинабги цӀуне[+].

15Дуда лъала Асия[†] вилаяталда киназго, гьездаго цадахъ Фигелицаги Гьермогеницаги, диде мугъ рехараблъи[+]. 16БетӀергьанасул[†] цӀоб лъеги Онесифорил кинабго рукъалъул агьлуялда: чанги дир рекӀее хӀалхьи лъугьинабуна гьес ва дун туснахъалда вукӀиналдасаги намуслъичӀо[+]. 17Рималде вачӀараб мехалъ, дун валагьизе хӀаракат бахъана ахирги дун ватизегӀан. 18Къиямасеб къоялъ БетӀергьан гурхӀаги гьесда! Эфесалда гьес дие гьабунщинаб кумек лъидасаго лъикӀ лъала дуда.

#### 2 бетӀер


МасихӀ ГӀисал ритӀухъав рагъухъан

1Аллагьасул баркаталъул къуват-гуч гьарзаго щвезе ккола, дир вас, дуе. Гьеб нилъее щола МасихӀ[†] ГӀисаде цолъиялдалъун. 2ЦӀакъго гӀемерал нугӀзал ругеб бакӀалда дидасан дуда рагӀанщинаб жо дуца бице божизеги бегьулел, цогидазда малъизе махщелги бугел гӀадамазда. 3МасихӀ ГӀисал ритӀухъав рагъухъанас гӀадин, гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе хӀадурго вукӀа[+]. 4Чабхъеналда гӀахьаллъарав рагъухъан магӀишатиял ишазде машгъуллъуларо, жив бодулъе ахӀарав цевехъан разилъизавизе хӀаракат бахъула гьес. 5Гугарухъанасеги бергьенлъиялъул гор щоларо, букӀине кколеб къагӀидаялъ гьев гугаричӀони[+]. 6Гьединго гӀетӀ тӀун хӀалтӀарав хурухъанасеги тӀоцебе щвезе ккола хуриса бачӀаралъул бутӀа[+]. 7Дир рагӀабазул пикру гьабе дуца. Кинабго бичӀчӀизе кумек гьабила[†] дуе ТӀадегӀанас.

8Давудил[†] наслуялъул вас ГӀиса МасихӀ ракӀалдаса ине виччаге. Гьев хваралъуса вахъиналъул бицунеб Рохалил хабар тӀибитӀизабулеб буго дица[+]. 9Гьеб сабаблъун гӀазаб буго дие – такъсирчиясда кинигин, рахсал ран руго. Амма Аллагьасул каламалда рахсал разе кӀоларо![+]

10Гьединлъидал дица кинабго хӀехьолеб буго тӀаса рищаразе гӀоло – МасихӀ ГӀисаде цолъун, гьезие абадияб къудратги хвасарлъиги щвезе[+]. 11ЦӀакъ ритӀухъал рагӀаби руго:

Гьесда цадахъ нилъ хун ратани, Гьесда цадахъ чӀагоги рукӀина,[+]

12Нилъеца хӀехьолеб бугони, Гьесда цадахъ парччахӀлъиги гьабизе буго,

Нилъеца Гьесдаса инкар гьабуни, Гьесги нилъедаса инкар гьабила,[+]

13Нилъеда божизе бегьичӀониги, Гьесда божизе бегьула,

Жинцаго жиндасаго инкар гьабизе кӀоларелъул Гьесда[+].

14Гьездаги ракӀалде щвезабе гьеб.


ГӀазаб-гӀакъуба хӀехьолев чи

Аллагьасда цебе кидаго кьварун лъазабе гьезда гьодорал рагӀабазул рахъалъ дагӀба-къец гьабугейилан. ГӀенеккаразе гьелдасан, къосин гурони, пайда гьечӀо[+]. 15Мун гӀазаб-гӀакъуба хӀехьарав чи вугелъул, кӀвараб хӀалалъ хӀаракат бахъе Аллагь разилъизавизе. ЗахӀматалдаса намуслъизе бакӀ гьечӀев ва хӀакъаб рагӀи гурони бицунарев хӀалтӀухъанлъун вукӀа. 16Иман гьечӀел ва гьодорал харбал рикӀкӀад гьаре. Гьез гӀадамал Аллагьасдаса цӀакъго рикӀкӀалъизарула[+]. 17ГьересинасихӀатчагӀазул рагӀаби тӀиритӀула, чорхол цо лага хьордони, цогидал лугбуздеги гьеб бахунеб гӀадин. Гьединазда гьоркьор руго Гименейги Филетги,[+] 18– гьел хӀакъаб нухдаса тарун руго ва гьез абулеб буго гӀалам гьанжего хваралъуса бахъун бугилан, гьелдалъун цо-цоязул божи-иман кӀалагъоркье чӀвалеб буго[+]. 19Амма Аллагьас тӀамураб кьучӀ щулияб буго, кьуричӀого чӀун буго, «Аллагьасда жиндиралго лъала» ва «БетӀергьанасул[†] цӀар рехсаравщинав чи квешлъиялдаса рикӀкӀалъе!» абурал рагӀабазул мугьруги буго гьеб кьучӀалда[+].

20Бечедаб рокъоб, гӀарац-меседалъул гуребги, цӀулал ва щагӀил цӀарагӀги букӀуна. Гьезул цояздасан щибаб къойил пайда босула, цогидал тун рукӀуна бертин-тоялъул къоялъ къватӀире рахъизе[+]. 21Квешабщиналдаса вацӀцӀад чӀарав чи релълъуна гьединаб, цо хирияб къоялъе къачӀан бугеб цӀарагӀалда. Гьеб бацӀцӀадго хутӀула, бетӀергьанасе гьелдаса пайда бахуна ва лъикӀалщинал ишазе ярагьуна.

22ГӀолохъанаб мехалда рекӀелъе лъугьунел квешал къасдаздаса рикӀкӀалъе. РакӀбацӀцӀадго ТӀадегӀанасе тӀагӀат-гӀибадат гьабулезда цадахъ хӀаракат бахъе ритӀухълъи, божи-иман, рокьи ва рекъел нужелъго хутӀизе[+]. 23ГӀадалаб ва жагьилаб дагӀба-рагӀиялдаса рикӀкӀалъе, дуда лъала гьелъ кьалде рачунеблъи[+]. 24ТӀадегӀанасе хъулухъ гьабулев чиясда рекъараб гьечӀо гьелда гьоркьов гӀахьаллъизе. Гьев вукӀине ккола киназдехунго ракӀлъикӀав, малъизе бажарулев ва сабруяв чи. 25Жинде дандечӀаразеги гьес хӀеренго-хӀалимго гьабизе ккола насихӀат. Щиб лъалеб, жидеца гьабуралдаса рекӀекълъизе тӀамила Аллагьас гьел ва хӀакъабщинаб лъаялде рачина[+]. 26Цинги гьел кантӀила, илбисалъул амруялъе мутӀигӀлъиялдалъун гьел ккун рукӀараб къорикьа рорчӀила[+].

#### 3 бетӀер


ЗахӀматаб заман бачӀине буго

1Цоги дуда лъай, Къиямасеб къоялде гӀагарлъидал, захӀматаб заман бачӀине букӀин[+]. 2ГӀадамазе цохӀо жалго рокьила, гӀарацги бокьила, жалго жидецаго реццила; гӀамал кӀодолъила, хъачӀал рагӀаби абила; эбел-инсухъ гӀенеккиларо, баркала лъаларо, иман-диналдаса ратӀалъила[+]. 3Гьел рукӀина рекӀелъ рокьиги гурхӀелги гьечӀел, мацӀ гьабулел, пасатал, гӀасиял, лъикӀлъи рихарал,[+] 4хиянат гьабулел, тӀасанккарал, чӀухӀарал чагӀи. Аллагь разилъизавичӀого, жидерго чурхдул разилъизарила. 5Рихьдаего Аллагьасда божулеллъун чӀела, хӀакъикъаталдайин абуни, гьез божи-иман гӀадахъ босуларо. Гьединал гӀадамаздаса рикӀкӀад чӀа мун.

6Гьездаго релълъарал руго гьанже цо-цо гӀадамал. Чияр рукъзабахъе лъугьун, гьез жидеего мутӀигӀ гьарула мунагьазул гьир бакӀлъарал, батӀи-батӀиял къасдаз къосинарурал, тохал руччаби. 7Гьел руччаби кидаго цо щибалиго лъазабизейилан лъугьуна, амма киданиги хӀакъабщиналда нахъгӀунтӀуларо. 8Мусаде[†] данде Яннесги Ямбресги чӀарал гӀадин, пасатаб пикруялъул гьел гӀадамалги хӀакъабщиналде дандечӀун руго. Гьодораб батана гьезул божи-иман. 9Амма гьезул иш битӀун ккеларо. Дол кӀиязулго гӀантлъиго гӀадин, гьезул гӀантлъиги къватӀибе загьирлъила![+]


Ахирисел насихӀатал

10-11НасихӀатал, хьвада-чӀвади, цебе лъураб мурад, божи-иман, сабру, рокьи ва къохӀехьей, гьединго Антиохиялда, Икониялда ва Листраялда дица хӀехьезе ккараб хадурчӀей ва гӀазаб-гӀакъуба – гьезул кинаб босун хал гьабуниги, мун кидаго дида хьолбохъ вукӀана. Гьеб кинабгоги гӀазаб-гӀакъубаялдаса ТӀадегӀанас ворчӀизавуна дун![+] 12МасихӀ[†] ГӀисаде цолъун, бацӀцӀадго гӀумру гьабизе бокьаралщиназеги букӀине буго гьединаб гӀазаб-гӀакъуба[+]. 13Амма квешлъиги хӀилла-рекӀкӀги гьабулел гӀадамал дагьабги квешалде ина. Гьезги гуккулел руго – гьелги гуккулел руго[+]. 14Мунго чӀа дудаго малъарабги тӀубанго дур рекӀеца къабул гьабурабги ккун. Дуда лъала дур мугӀалимзаби щалали. 15Лъимерлъудасаго лъана дуда Хириял ТӀухьдул. Гьел ТӀухьдузул гӀакъиллъиялда кӀола МасихӀ ГӀисаде божи-иманалдалъун мун хвасарлъулеб куц малъизе[+]. 16Киналго ТӀухьдул – Аллагьасул калам буго. Гьез хӀакъабщинаб малъула, тӀекъабщинаб къватӀиб чӀвазабула, гъалатӀ-хатӀа битӀизабула, ритӀухъаб гӀумруялъул хӀакъалъулъ насихӀат гьабула. Сундуего пайда буго гьезул[+]. 17Хириял ТӀухьдуз Аллагьасе хъулухъ гьабулев чи камиллъизавула ва лъикӀал ишазе хӀажалъулебщинабги гьесие насиблъизабула[+].

#### 4 бетӀер

1Аллагьасда цебе ва чӀагоязеги хваразеги суд гьабизе ПарччахӀлъун вачӀунев МасихӀ[†] ГӀисада цебе дица кутакалда гьарулеб буго:[+] 2санагӀалъи бугеб мехалъги, гьечӀеб мехалъги, Аллагьасул рагӀи гӀадамазда лъазабизе хӀаракат бахъе. Дуца гьел божизаре, гьезие бадибчӀвай гьабе, рекӀелъ сабругун малъе гьезда. Дарсал кьолаго, кидагоги сабру гьабичӀого тоге[+]. 3Жидеда битӀараб малъулел ругел хӀехьезе кӀвечӀого, гӀадамаз рагӀизе хӀасрат бугебщинаб рагӀизелъун жидедаго сверухъе мугӀалимзабазул тӀубараб бо бакӀарулеб заман бачӀине буго. 4ХӀакъабщинаб рагӀизе бокьичӀого, маргьабазухъ гӀенеккила гьел.

5Амма сундулъго дур сабру букӀине ккола. ГӀазаб-гӀакъуба хӀехье. Рохалил хабар лъазабун, дурго иш гьабе, дурго хъулухъ тӀубазабе[+].

6Дир рахъалъ абуни, хирияб бакӀалда лъураб хъабиниса чагъир лъугӀулеб гӀадин, лъугӀун унел руго дир гӀумруялъул къоял. Къокъине заман гӀагарлъун буго[+]. 7Дун лъикӀго гугарана, дун чӀчӀалде щвезегӀан векерана, дица божи-иман цӀунана[+]. 8Аллагь разилъизавидал, гьанже дие къачӀан буго бергьенлъиялъул шапакъат. Къиямасеб къоялъ ТӀадегӀанас кьела дие гьеб. Гьев вуго ритӀухъав судияв. ЦохӀо дие гуребги, гьев вачӀиналъухъ гӀащикъго ралагьун чӀун ругелщиназеги кьела гьес гьеб[+].


Жиндирго рахъалдасан гьари

9Дуца хӀаракат бахъе хехго дихъе вачӀине. 10Гьаб дуниялалде рокьи цӀикӀкӀун дун рехун тана Демасица ва Фессалоникаялде ана. Крескент Галатиялде ана, Тит Далматиялде ана[+]. 11Дида аскӀов цохӀо Лука хутӀун вуго. Маркги цадахъ ваче дуца, дир хъулухъалъулъ гьес дие цӀакъ кумек гьабула[+]. 12Тихик дица Эфесалде витӀана[+]. 13Мун гьаниве вачӀунаго, дуца босе Троадаялда Карпил бакӀалда хутӀараб дир гӀаба, тӀахьалги росе, хасго къухьдузда хъварал[+].

14Маххул устар Александрица гӀемераб квешлъи гьабуна дие. Гьесул ишазда рекъон жаза гьабеги БетӀергьанас гьесие![+] 15Мунги гьесдаса цӀунун чӀа, нилъеца лъазабулеб бугеб Хабаралде цӀакъ гӀасиго дандечӀун вугин гьев.

16ТӀоцебе дие суд гьабулеб букӀараб мехалда, кумекалъе щивниги вачӀинчӀо, киназго дун рехун тун вуго. Гьезул гӀайиблъун рикӀкӀунгеги гьеб! 17Амма ТӀадегӀанав ГӀиса дида цадахъ вукӀана. Гьес дие къуват кьуна цогидал халкъаздаги Рохалил хабар тӀубанго лъазабизе. ГъалбацӀалъул гажаздаса хвасар гьавуна гьес дун. 18ТӀадегӀанас дун кинабго квешлъиялдаса ворчӀизавила ва щибго зарал ккечӀого жиндирго Зобалазулаб ПарччахӀлъиялде вачина. Гьесие абадияб рецц! Амин!


Кагътил ахиралда саламалъул рагӀаби

19Салам бице Прискиллада ва Аквилада, гьединго Онесифорил тӀолабго рукъалъул агьлуялда[+]. 20Эраст Коринфалда чӀун вуго. Унтун вукӀиндал, Трофим дица Милеталда тана[+]. 21Хасел тӀаде щвелалде вачӀине хӀаракат бахъе. Дуде салам битӀулеб буго Эвбулица, Пудица, Линица, Клавдияца ва киналго диналъул вацаз. 22ТӀадегӀанас кидаго рехун тогеги мун! Аллагьасул цӀоб лъеги нужеда!

### Титихъе кагъат

#### Титихъе кагъат

Титихъе кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]


#### ЦеберагӀи


Титихъе Павелил кагъат

Павел чапарас гьаб кагъат жиндихъе хъварав гьесул кумекчи Тит вукӀана грекав, Павелил сапаразда гьесда цадахъ хьвадарал чагӀазда гьоркьоса цояв. Тимофейихъе битӀараб тӀоцебесеб кагътидаго гӀадин, гьаб кагътидаги бицунеб буго иман лъуразул жамагӀаталъе нухмалъи кин гьабизе кколебали, малъулеб буго гьересинасихӀатазул асаралдаса цӀунейилан.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Аллагьасул лагъ ва ГӀиса МасихӀил[†] чапар[†] Павелица хъвалеб буго. ТӀаса рищаразулъ божи-иман щулалъизабизе ва муъминлъиялде рачунеб хӀакъаб нух гьезда бихьизабизе витӀун вукӀана дун[+]. 2Гьеб нухдасан ун, нилъее абадияб гӀумру насиблъиялде хьул буго. Жеги замана бижилелдего Аллагьас къотӀи[†] гьабун букӀана нилъ абадияб гӀумруялде рачине. Аллагьасул рагӀи хвезе рес гьечӀо! 3Нилъ хвасар гьарулев Аллагьас, жинцаго болжал цӀараб заманаялда гьебги загьир гьабун, дида гьелъул бицине тӀадкъана[+].

4Божи-иманалъулъ дунгун цолъун, хӀакълъунго дие васлъун лъугьарав Тит, Эмен – Аллагьасул ва нилъ хвасар гьарурав МасихӀ ГӀисал баркатги гурхӀелги рещтӀаги дуде[+].


Иман лъуразул агьлуялъул бетӀер кинав вукӀине кколев?

5Дица мун Криталда тун вуго гьениб жеги лъугӀичӀого хутӀун букӀараб иш лъикӀ гӀуцӀизе ва дица дуда лъазабун букӀараб къагӀидаялъ щибаб шагьаралда иман лъуразул агьлуялъул бетӀерги тӀамизе[+]. 6Гьев вукӀине ккола жинда гӀайибги чӀваларев, цохӀо гурони лъадиги ячинчӀев чи, гьесул рукӀине ккола пасалъиялъулги мутӀигӀлъунгутӀиялъулги рахъалъ кӀалухъ рахъичӀел муъминал лъимал[+]. 7Аллагьасул ишазул тӀалаб гьабун тарав чи вугелъул, иман лъуразул агьлуялъул бетӀер вукӀине ккола жинда гӀайиб чӀваларев, чӀухӀи-пахрулъи гьечӀев, ццин бахъунарев, гьекъезе бокьуларев, вагъизе гӀедегӀуларев ва хъантӀи гьечӀев чи[+]. 8ВукӀине ккола гьобол хирияв, лъикӀлъи бокьулев, тӀокӀал жал гьаруларев, ритӀухъав, Аллагьасда цеве вацӀцӀадав ва жиндаго квелъ базе кӀолев чи. 9Жинда малъараб ва божизе бегьулеб рагӀудаса кьуризе бегьуларо гьев. Гьес насихӀат гьабизе кколелъул бацӀцӀадаб диналъул рахъалъ ва гьелда дандечӀаралги ритӀизаризе кколелъул.


МутӀигӀлъуларезул кӀал къазе ккола

10ГӀемер ругелъулха мутӀигӀлъуларел, чӀанда бицунел ва гӀадамал гуккулел чагӀи, хасго жугьутӀазул гӀадатал цӀунулезда гьоркьор[+]. 11Гьезул кӀал къазе ккола. Жидерго инжитаб хъантӀиялъ гьез тӀубарал хъизанал, малъизе бегьуларебги малъун, руссине-сверизе гьарулел ругелъул[+]. 12Жидерго шагӀирасги гьезул хӀакъалъулъ гьадин абун буго: «Криталъул гӀадамал – кидаго гьерсихъаби, ццидалал жанаварал, кӀвахӀалал чохьокал!» 13ХӀакъал рагӀаби руго гьел. Гьединлъидал дуца гьезие бадибчӀвай гьабе, нужер божи-иман загӀиплъизе тогеян,[+] 14ягьудиязул[†] маргьабаздаги божугеян ва хӀакъикъат мекъи сверизабулезухъги гӀенеккугеян[+].

15Жалго рацӀцӀадазейин кинабгоги хӀалалаб бугеб. Амма хъубазе ва божи-иман гьечӀезе щибгоги хӀарамаб буго. Гьезул гӀакълу-пикруги яхӀ-намусги хъублъун бугелъулха[+]. 16Жидеда Аллагь лъалилан чӀаниги, жидерго ишаздалъун гьесдаса инкар гьабулеб буго гьез. Гьел руго нахъегӀанал, мутӀигӀлъуларел ва щибниги лъикӀлъи гьабизе жидехъа бажаруларел гӀадамал[+].

#### 2 бетӀер


Титица гьаризе кколел насихӀатал

1БацӀцӀадаб диналда рекъон насихӀат гьабе дуца. 2Херал бихьинал рукӀине ккола гӀорхъи-рахъ цӀунарал, цӀодорал, тӀокӀал жал гьаруларел, божи-иманги, рокьиги ва сабруги бугел. 3Гьединго херал руччаби рукӀине ккола вализабазул гӀадаб хьвада-чӀвадиялъул, жидеца мацӀги гьабуларел, чогърое лагълъиги гьабуларел ва лъикӀабщинабги малъулел[+]. 4-5Жидерго росалги лъималги рокьейилан, тӀокӀал жалги гьаругейилан, рацӀцӀадгоги хьвадейилан, рукъалъул хӀалтӀиги гьабейилан, россабазе мутӀигӀал лъикӀал лъудбилъунги рукӀайилан гӀолохъанал руччабаздаги бичӀчӀизабизе ккола гьез, Аллагьасул калам гъоз какунгутӀизелъун[+]. 6Гьединго гӀолохъабаздаги малъе тӀокӀал жал гьаругейилан[+]. 7ЛъикӀал ишаздалъун дуца сундулъго мисал бихьизабе, – мун вукӀине ккола къадру-къимат борхарав ва бацӀцӀадаб гӀамал-хасияталъул насихӀатчилъун[+]. 8Каламги дур букӀине ккола кьучӀаб ва тӀад кӀалъазе бакӀ гьечӀеб, нилъер хӀакъалъулъ абизе квешаб рагӀиги батичӀого, нилъеда дандечӀаралал инжитлъулеб[+]. 9Лагъзадерида бичӀчӀизабе жидерго бетӀергьабазе мутӀигӀлъизе ва гьел рази гьаризе кколилан, гьезул рагӀи къотӀугейилан,[+] 10гьезие цӀогь гьабугейилан ва сундулъго лъикӀаб божилъи бихьизабейиланги, – гьелдалъун лагъзадерица берцинлъизабила нилъ хвасар гьарулев Аллагьасул малъи.

11Киналго гӀадамал хвасар гьаризе Аллагьасул баркат рещтӀун бугелъулха[+]. 12Гьелъ малъулеб буго, Аллагьасда божунгутӀиги дуниял хиралъиги нахъчӀван, гьаб гӀасруялда нилъ хьвадейин: ритӀухълъиги цӀунун, Аллагьасукьаги хӀинкъун ва тӀокӀал жалги гьаричӀого[+]. 13Нилъ ралагьун чӀун ругелъулха ТӀадегӀанав Аллагьасул ва нилъ хвасар гьарурав МасихӀ[†] ГӀисал къудрат рещтӀинилан хьул бугеб баркатаб къо бачӀиналъухъ[+]. 14Квешабщиналдаса хвасарги гьарун[†] ва рацӀцӀалъизеги гьарун, лъикӀабщиналде гъира бугеб жиндирго хасаб халкълъун нилъ лъугьинаризелъун живго рецӀалие кьуна МасихӀица[+]. 15Дур тӀолабго ихтияралдаса пайдаги босун, гьеб кинабго бице, бичӀчӀизабе ва къосунел ругелалги чӀезаре. Гьез мунго рикӀкӀунгутӀизе биччаге[+].

#### 3 бетӀер


ЛъикӀлъи гьабейилан малъе

1Гьезда кидаго ракӀалде щвезабе хӀакимзабазе мутӀигӀлъизе кколилан, ракӀалде щвезабе малъараб гьабейилан, лъикӀабщинаб гьабизеги хӀадурго чӀайилан,[+] 2лъилниги хӀакъалъулъ квешаб рагӀи абугейилан, дагӀбадугейилан, хӀалимлъейилан, киналго гӀадамаздехун хӀеренлъейилан[+]. 3Цере нилъги рукӀиндалха гӀантал, Аллагьасде мутӀигӀлъуларел, къосинарурал, нилъерго гьаваялъеги ва батӀи-батӀиял лазатазеги лагълъи гьабулел, ццидалъги жахӀдаялъулъги къарал чагӀи; нилъее гӀадамалги рокьулароан, гӀадамазе нилъги рокьулароан[+]. 4Амма нилъ хвасар гьарулев Аллагьасдасан лъикӀлъиги ва инсан хиралъиги загьирлъана. 5Илагьияб РухӀалдалъун[†] цӀидасан рижиги насиблъизабун ва цӀияб гӀумруги кьун, гьес нилъ рацӀцӀалъизариялдалъун хвасар гьаруна,[†] нилъер ритӀухъал ишазухъ балагьун гуреб, жиндирго гурхӀелалдалъун[+]. 6Нилъ хвасар гьарурав ГӀиса МасихӀидалъун[†] гьеб РухӀ Аллагьас нилъеде гьарзаго чвахизабуна[+]. 7МасихӀил баркаталдалъун нилъ Аллагьасда цере ритӀухълъула, гьелдалъун нилъее абадияб гӀумру насиблъиялде хьулги цӀикӀкӀинабуна[+].

8ХӀакъал рагӀаби руго гьел. Ва дие бокьун буго мун хасго гьезда тӀадчӀезе, Аллагьасде иман лъурал гӀадамалги гьелдалъун лъикӀал ишазде руссине. ГӀадамазе лъикӀлъиги пайдаги кьола гьел ишаз[+]. 9Амма умумузул сияхӀалда тӀасан гӀантаб дагӀбаялдасаги ва Къануналъул[†] рахъалъ къацанди-бахӀсаздасаги рикӀкӀад чӀа. Гьезул я пайда гуро, я хайир гуро[+]. 10Рикьи ккезабугейилан кӀиго нухалъ лъазабуниги кантӀичӀев чиясдасаги ватӀалъун чӀа,[+] 11дуда лъалелъул гьединав чи къосун вукӀин. Мунагьал гӀемерлъиялдалъун гьес жинцаго жиндиего хӀукму къотӀун буго.


Кагътил ахир

12Дица духъе Артема яги Тихик витӀун вачӀаравго, дида аскӀове Никополалде гӀедегӀе мун, гьениб хасел тӀамизе хӀукму гьабун бугин дица[+]. 13Къанунчи Зенаги Аполлосги сапаралде ритӀе ва нухда гьезие къваригӀунебщинабги кье[+]. 14ЛъикӀал ишазде ругьунлъизе риччанте нилъер гӀадамал, цогидазул къварилъи бацӀцӀине ва жидерго ишазул гъотӀода пихъги бижизе[+].

15Гьанир дида аскӀор ругелщиназулги салам буго дуде. Божи-иманги цогоял нижги рокьулел гӀадамазда салам бице. Нужеда киназдаго баркат лъеги.

### Филемонихъе кагъат

#### Филемонихъе кагъат

Филемонихъе кагъат


ЦеберагӀи

[1]


#### ЦеберагӀи


Филемонихъе Павелил кагъат

Филемонихъе гьаб кагъат хъван буго гӀага-шагарго 60-абилел соназда, Павел чапар туснахъалъув вугеб заманаялда. Филемон вукӀана Колоссиялда бугеб иман лъуразул жамагӀаталъе бетӀерлъи гьабулезул цояв. Кагъат хъваялъе гӀиллалъунги ккана Филемонида аскӀоса лъутарав гьесул лагъ Онесим Рималда Павелида дандчӀвай ва, чапарасул вагӀза-насихӀат гӀадахъ босун, гьес ГӀисаде иман лъей.

#### 1


Саламалъул рагӀаби

1МасихӀ[†] ГӀисаде иман лъеялдалъун туснахъалъув тӀамурав Павелил ва нилъер вац Тимофейил салам буго нижер хирияв кумекчи Филемониде,[+] 2нижер яц Апфияде, нилъер ишалъул къеркьохъан Архиппиде ва дур рокъоб данделъулеб иман лъуразул агьлуялде[+]. 3Нилъер Эмен Аллагьасул ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркатги саламги лъеги нужеда.


Филемонил божи-иманги иман лъуразде гьесул рокьиги

4Аллагьасе рецц гьабун, кидаго дица мун дирго дугӀабазулъ рехсола[+]. 5ТӀадегӀанав ГӀисаде дур божи-иманалъулги ва киналго иман лъуразде бугеб рокьиялъулги хӀакъалъулъ рагӀана дида 6МасихӀиде цолъараб гӀумруялъулъ нилъее гӀемераб лъикӀабщинаб щвана. Гьеб дуда мухӀканго бичӀчӀиялде мун нилъер божи-иман цо букӀиналъ вачагиян гьарула дица[+]. 7Дун вохана, вац, ва цӀакъ разилъана ниж дуе рокьулел рукӀинги иман лъуразул дуца ракӀбатизабулеб букӀинги лъайдал.


Павелица Онесимил рахъалъ гьарулеб буго

8МасихӀил диналъул вац вугелъул, дуца тӀубазабизе кколеб ишалъул рахъалъ дуе амру гьабизеги ихтияр буго дир[+]. 9Амма дие мун вокьулелъул, дица – Павелица, МасихӀ ГӀисал вакилас, тӀадежоялъеги гьанже гьесие гӀоло туснахъалъув тӀамурав чияс – дуда гьарун[†] толеб буго. 10Дир васлъун кколев Онесимил[*] рахъалъ гьарулеб буго дица дуда. Рахсаз вухь-вухьун вугеб мехалъ дун гьесул эменлъун лъугьана[+]. 11Цебе гьесдаса дуе пайда букӀинчӀо, амма гьанже дуеги диеги пайда буго гьесдаса. 12Дица гьев тӀадвуссун духъе витӀулев вуго, гьесда хадуб дирго ракӀ бахъун унеб бугониги. 13Дун туснахъалъув вугевгӀан заманаялъ, гьев гьанив тезе бокьун букӀана Рохалил хабар тӀибитӀизабиялъул ишалъулъ, мунги хисун, гьес дие кумек гьабизе. 14Амма дур изну гьечӀого щибго гьабичӀо дица, – зулмуялдалъун гуреб, мунго разилъун, гьеб лъикӀаб иш дуца гьабизе бокьун.

15ТӀубанго тӀадвуссун духъе вачӀинелъун ватила Онесим дагьабго заманаялъ дудаса ватӀалъун вукӀарав. 16Гьанже гьев гӀадатияв лагъ гуро, лагъасдасаги гӀемерго тӀадегӀанав чи вуго, хасго дие ва дагьавги цӀакъ дуеги вокьулев вац вуго. Лагълъун вугони щиб гьев, ТӀадегӀанав МасихӀида цеве дур вац вугелъул[+].

17Цинги, дуца дун нужер агьлуялъул чилъун къабул гьавулев ватани, дун гӀадин къабул гьаве дуца гьевги. 18Гьес мун сундалъунниги къварид гьавун ватани, яги гьесда налъи бугеб батани, дида тӀад хъвай гьеб. 19Гьале дица – Павелица дирго квералъ хъвалеб буго: дица гьеб налъи бецӀила. Дур гӀумругицин дие налъилъун бугиланги абиларо дица[+]. 20Мунги диналъул вац вугелъул, ТӀадегӀанасе гӀоло гьеб гьари тӀубазабе. Гьедин, МасихӀие гӀоло, дир ракӀ гӀодобе биччазабе.

21Мун дихъ гӀенеккизе вукӀиналда ракӀчӀун хъвалеб буго дица гьаб. Дида лъала дица гьараралдасаги цӀикӀкӀун дуца гьабизе букӀин. 22Гьанже, вац, цо дие чӀезе бакӀги къачӀай гьениб. Нужер гьари-дугӀа къабул гьабун, Аллагьас дун нужехъе тӀадвуссинавизеги бегьула.


Цогидазулги саламал

23МасихӀ ГӀиса сабаблъун дида цадахъ туснахъалъув вугев Эпафрасил,[+] 24гьединго дир кумекчагӀи Маркилги, Аристархилги, Демасилги, Лукалги салам буго дуде[+].

25ТӀадегӀанав МасихӀ ГӀисал баркат лъеги нужер рухӀазда!

### ЖугьутӀазухъе кагъат

#### ЖугьутӀазухъе кагъат

ЖугьутӀазухъе кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### ЦеберагӀи


ЖугьутӀазухъе кагъат

ЖугьутӀазухъе гьаб кагъат 70 соналде хъвараблъун рикӀкӀуна. Гьеб кагътида тӀад Павелил цӀар бугониги, рикӀкӀунеб буго гьеб чапарасул цо муридас хъван батилин. Кагътида аслияб къагӀидаялъ бицунеб буго НекӀсияб КъотӀиялъул заманаялда жугьутӀаз Аллагьасе къурбанал Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб кашишзабазул гьоркьохъанлъиялдалъун гьарулел рукӀанин, гьелдалъун жалго рацӀцӀалъизе. Гьел къурбанал камилал рукӀинчӀин ва нахъаса къотӀичӀого такрар гьаризе кколаанин. ГӀиса МасихӀ дуниялалде вачӀанин камилав кашишлъун ва камилаб бацӀцӀадаб къурбанлъун. Гьеб цохӀого-цохӀо бугеб къурбаналдаса хадуб НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерал къурбанал къваригӀунарин гьанжейилан бичӀчӀизабулеб буго. ГӀиса МасихӀ Аллагьасул Вас вугелъул, гьев цересел аварагзабаздаса, Мусадасагицин, ва малаикзабаздаса гӀемерго тӀадегӀанав вугин хъвалеб буго гьеб кагътида. «ЖугьутӀазухъе кагътил» бищунго машгьураб бутӀа ккола жинда жаниб божи-иманалъе рецц гьабулеб бугеб 11-абилеб бетӀер.

#### 1 бетӀер


Аллагь нилъедехун кӀалъана, жиндирго васги витӀун

1Цебе заманалда чанго нухалъ ва батӀи-батӀияб къагӀидаялъ кӀалъана Аллагь нилъер умумуздехун жиндирго аварагзабиги ритӀун. 2Гьаб дуниялалъул ахир гӀагарлъараб заманалдайин абуни, гьев нилъедехун кӀалъана жиндирго васги витӀун. Васасе щвезе буго Аллагьас бижанщинаб, гьесдалъун бижана дуниял-гӀалам[+]. 3Васасулъ загьирлъула Аллагьасул Нур. ГӀицӀго гьев васасулъ буго Аллагь гӀадамазда вихьизавизе кӀолеб сипат-сурат. Васасул къудратаб рагӀиялъ ккун буго тӀолабго дуниял-гӀалам. ГӀадамазул мунагьалги чуризарун, Къудратав Аллагьасул кваранаб рахъалда гӀодов чӀана гьев зобалазда[+].

4Малаикзабазулаздаса кигӀан тӀадегӀанаб цӀар Аллагьас гьесие кьураб батаниги, гьебго даражаялда малаикзабаздаса тӀадегӀанлъизавуна гьес жиндирго вас[+]. 5Цониги малаикасда абурабищ Аллагьас:

«Мун дир Вас вуго.

Жакъа дун дур Эменлъун лъугьана», – ян?

Цониги малаикасул хӀакъалъулъ абичӀо Аллагьас:

«Дун гьасул Эменлъун лъугьина,

Гьавги дир Васлъун лъугьина», – ян[+].

6Жиндирго тӀоцеве гьавурав Вас ракьалде витӀулеб мехалъ, гьес абуна:

«Аллагьасул киналго малаикзабаз гьасие сужда гьабизе буго», – ян.

7Малаикзабазул хӀакъалъулъ абун буго:

«Аллагьас рижарал малаикзаби гьурал гӀадинал руго, гьесул рагьтӀателалги цӀадул мацӀал гӀадинал руго».

8Васасул хӀакъалъулъ абун буго:

«Абадул-абадиялъго букӀина дур парччахӀлъи!»

Цогиги:

«РитӀухъаб ханлъи гьабила,[†] я БетӀергьан,

дуца дурго халкъалъе.

9РитӀухълъи дуе хирияб буго,

квешлъи дуе цӀакъ рихараб буго.

Гьединлъидалин, я дир ПарччахӀ,

дур Аллагьас мун тӀаса вищарав,

парччахӀлъун вукӀинеги мустахӀикълъарав.

Дур гьалмагъзабазеялдаса цӀикӀкӀараб рохелги хӀурматги насиблъана дуе».

10Цоги абун буго:

«Дуца тӀоцебе ракь бижана, я БетӀергьан,

Дуца зобалги рижана.

11Гьел щущан ина, амма мун нахъе хутӀила.

РетӀел-кун гӀадин хохон ина гьел киналго.

12ТӀимугъ гӀадин гура-сурун рехила дуца гьел,

Гурде-тӀажу гӀадин, хис-хисила гьел,

Амма мун киданиги хисиларо.

Дуе ахир гьечӀо».

13Аллагьас цониги малаикасда киданиги абурабищ:

«Дир кваранаб рахъалда гӀодов вукӀа,

дица дур тушбаби дур хӀатӀал лъураб бакӀалда цере чӀезаризегӀан»[+]?

14Малаикзаби щал кколел? Гьел руго Аллагьасе хъулухъалъе чӀарал ва хвасарлъи ирсалъе щолезе кумек гьабизе гьес ритӀулел рухӀал[+].

#### 2 бетӀер


ХӀакъабщинаб къахӀан ккве

1Гьединлъидалин нилъеда рагӀараб Аллагьасул калам щулаго кквезе кколеб, хӀакъаб нухдаса нилъго тарунгутӀизе. 2Малаикзабиги ритӀун нилъер умумузухъе Аллагьас рещтӀинабураб рагӀигицин щулияб букӀана, гьелъие мукӀурлъичӀезе яги гьелъухъ гӀенеккичӀезе ритӀухъаб тамихӀги гьабуна. 3Гьанже загьирлъараб цӀакъго кӀудияб хвасарлъиялде мугъ рехани, кинха нилъ хвасарлъилел? ТӀадегӀанас жинцаго тӀоцебе лъазабуна нилъеда гьеб хвасарлъиялъул хӀакъалъулъ, гьесухъ гӀенеккаразги бихьизабуна гьеб хӀакъаб букӀин. 4БатӀи-батӀиял мугӀжизаталги гӀаламаталги рихьизарун ва батӀи-батӀияб къагӀидаялъ Илагьияб РухӀги[†] жиндиего бокьухъе гӀадамазде рещтӀинабун, Аллагьас жинцагоги нугӀлъи гьабуна гьелъие[+].


Нилъ хвасарлъиялде рачунев МасихӀ

5Гьеб нилъеца бицунеб бугеб цӀияб дуниялалъул кверщел малаикзабазухъе гуро Аллагьас кьураб[+]. 6ТӀухьдузда буго гьадин хъвараб бакӀ:

«ГӀадан щиб жо кколеб, я Аллагь,

дуца гьесул пикру гьабизе ккани?

Инсанасул тӀалаб щай дуца гьабулеб?

7Малаикзабазулалдаса дагьабго гӀодобегӀанаб даража кьуна дуца инсанасе,

ЦӀарги реццги насиблъизабуна дуца гьесие,

8Бижанщиналъул кверщелги кьуна гьесухъе».

«Бижанщиналъул кверщел кьунин» инсанасухъейилан абулеб буго, гьесул кверщаликь гьечӀеб жо щибниги хутӀичӀеблъиги бичӀчӀулеб буго. Бугониги – бижанщиналъул кверщел гьанже инсанасухъ бихьулеб гьечӀо нилъеда[+].

9Амма нилъеда вихьулев вуго Аллагьасул рахӀму-цӀобалдалъун нилъ киназего гӀоло хвезе дагьабго заманаялъе «малаикзабазулалдаса дагьабго гӀодобегӀанаб даража кьурав» ГӀиса. Нилъеда бихьулеб буго, жинца хӀехьараб хвел сабаблъун, гьанже гьесие «цӀарги реццги насиблъун букӀин»[+]. 10Кинабго сундуего ва жинцаго бижарав Аллагьас ГӀиса гӀазаб-гӀакъубаялдалъун камиллъизави ритӀухълъараблъи бихьана нилъеда, – гӀемерал лъималазе гьесул цӀар-реццалъул бутӀа щвана. ГӀисацалъидалин гьел хвасарлъиялде рачунел![+]

11Гьеслъидал гӀадамал рацӀцӀалъизарулел. Жинца гӀадамал рацӀцӀалъизарулевги ва жал рацӀцӀалъизарулелги ЦохӀо вугесдасан рачӀарал руго. Гьединлъидалин ГӀиса намуслъуларев гьел жиндир вацал ругин абизе[+]. 12Гьес Аллагьасда абулеб буго:

«Дица дирго вацазул жамагӀаталда жанив мун кӀодо гьавила,

гьезул данделъиялда рецц гьабила[†] дица дуе».

13Цоги гьес абулеб буго:

«Гьесдейин дир хьул букӀинеб».

Цоги гьес абулеб буго:

«Гьале дунги дие Аллагьас кьурал лъималги».

14Лъималилан гьес гӀадамазда абулеб бугелъул, гьелго гӀадинав гьанги биги чорхолъ бугев инсанлъун лъугьана ГӀисаги. Гьедин гьабуна гӀадамал хвезаризе кӀолеб илбис жиндир хвалидалъун хвезабизе бокьун[+]. 15Гьедин ГӀисаца тархъан гьаруна[†] гӀумруялъго хваликьа хӀинкъун рукӀарал гӀадамал. 16Малаикзабазе хӀалае гуро гьев вахъунев. Гьев хӀалае вахъуна Ибрагьим[†] аварагасул зурияталъе.

17Гьедин ГӀиса сундулъго жиндирго вацазда релълъине кколаан. Гьезда гурхӀулев ва ритӀухъав бищунго кӀудияв кашишлъун[†] лъугьана ва, гӀадамазул мунагьал чурун, Аллагьасул амру тӀубазабуна гьес[+]. 18Илбисалъ гьабураб хӀалбихьиялъул гӀакъуба жинцагоги хӀехьедал, гьанже ГӀисада кӀола гьелъ хӀалбихьулеб бугезе кумек гьабизе[+].

#### 3 бетӀер


Мусадаса гӀемерго цӀикӀкӀун машгьурлъана ГӀиса

1Дун гӀадин Аллагьас тӀаса рищарал дир вацал! Нилъер божи-иманалъе чапарлъунги[†] бищунго кӀудияв кашишлъунги[†] Аллагьас витӀарав ГӀисахъ ралагье! 2Аллагьасул минаялъе, Мусаго[†] гӀадин, жив тӀаса вищарав Аллагьасе ритӀухъав вукӀана гьев[+]. 3Жибго минаялдаса цӀикӀкӀун машгьурлъула гьеб мина гьабурав чиясул цӀар. Гьедин Мусадаса гӀемерго цӀикӀкӀун машгьурлъана ГӀиса. 4Щибаб минаялъул вукӀуна гьеб гьабурав чи. Аллагь вуго кинабгоги гьабуравлъун. 5Муса вукӀана Аллагьасул минаялда хурхарабщиналъе хилиплъуларев чи, гьес нугӀлъи гьабулаан хадусеб заманалда Аллагьасул рагӀи рещтӀине букӀиналъе[+]. 6МасихӀ[†] вуго Аллагьасул минаялда хурхарабщиналъул бетӀерлъуда тарав хилиплъуларев вас.

Гьеб Аллагьасул мина ккола нилъ, – нилъер хьул лъолелдаги нилъерго бахӀарчилъиялдаги ракӀчӀей бугони.


Нужерго ракӀал рицалъизе риччаге

7Илагьияб РухӀалъ[†] абулеб буго:

«Жакъа нужее Аллагьасул калам цӀалулеб бугони, 8нужерго ракӀал рицалъизе риччаге. Доба гӀицӀаб авлахъалда, дандечӀун, Аллагьасул сабруялъул хӀалбихьулеб букӀараб къоялъ нужер умумузулги ракӀал рицалъун рукӀана.

9Доба гьез Дир хӀалбихьана, Дун щивали хал гьабуна, кӀикъого соналъ Дица щиб гьабурабали бихьун букӀаниги.

10Гьединлъидал, гьеб наслуялда ццин бахъун, Дица абуна: Гьезул ракӀал васвасдулел руго, Дир нухдасан унел гьечӀо гьел. 11Ццин бахъун Дун гьедана гьезие рахӀаталъе Дица кьезе бугеб ракьалде гьел киданиги лъугьинарилан!»

12Воре, вацал, лъицаниги рекӀелъе лъугьине биччаге квешлъиги иман гьечӀолъиги, – чӀагояв[*] Аллагьасдаса ратӀалъичӀого хутӀизе. 13Нужер цонигияв мунагьалъ гуккунгутӀизе ва нужер ракӀал рицалъичӀо рукӀине, жакъайилан абизе бегьулебгӀан заманаялъ щибаб къойил цоцазе насихӀат гьабе. 14МасихӀилгун гӀахьалаб ирс насиблъула нилъее киназего, доб тӀоцебе букӀараб ракӀчӀей ахиралде щвезегӀан щулалъизабуни.

15ТӀухьдузда хъван буго:

«Жакъа нужеда рагӀани Аллагьасул рагӀи, нужерго ракӀал рицалъизе риччаге, – Аллагьасде дандечӀун нужер умумузул ракӀал рицалъун рукӀарал гӀадин».

16Щалха дол рукӀарал, «Аллагьасул калам рагӀаниги», «дандечӀарал» гӀадамал? Мусаца Мисриялдаса къватӀире рачарал чагӀи гурищ![+] 17КӀикъого соналъ Аллагьасул ццин лъида бахъун букӀараб? Мунагьал гьаридал гӀицӀаб авлахъалда жидер рукьби хутӀарал чагӀазда гурищ![+] 18«Гьезие рахӀаталъе Дица кьезе бугеб ракьалде гьел киданиги лъугьинарилан» Аллагь лъил рахъалъ гьедарав? МукӀурлъуларезул рахъалъ гурищ![+] 19Гьеле нилъеда бихьулеб буго: иман гьечӀолъи сабаблъун кӀвечӀо гьезда доб жидее къотӀи[†] гьабун букӀараб ракьалде рорчӀизе.

#### 4 бетӀер


РахӀат-хӀалхьиялде рачина нилъ Аллагьас

1РахӀат-хӀалхьиялде нилъ рачинилан Аллагьас кьураб рагӀи хвезе гьечӀелъул, рачӀа хӀаракат бахъилин гьеб нилъее къотӀи[†] гьабураб рахӀат-хӀалхьиялде ворчӀуларев чи нилъеда гьоркьов цониги хутӀунгутӀизе[+]. 2Дол цогидал гӀадамаздаго гӀадин, нилъедаги рагӀана Рохалил хабар. Амма гьеб хабар рагӀунилан дозие пайда бахинчӀо, гьеб рагӀараб мехалъ дол гьелда божичӀелъул. 3Гьелда божарал нилъее щвезе буго Аллагьас къотӀи гьабураб рахӀат-хӀалхьи. Гьадин абулеб буго гьес гьелъул хӀакъалъулъ:

«Ццин бахъун дун гьедана, гьезие рахӀат-хӀалхьиялъе дица кьезе бугеб бакӀалде гьел киданиги лъугьинарилан!»

Гьес гьедин абуна, дуниял бижараб ва гьеб бижиялъул хӀалтӀи лъугӀараб мехалдасаго жиндирго къадар киданиги хисизабун букӀинчӀониги[+]. 4Цогидаб бакӀалдаги хъван буго анкьабилеб къоялъул хӀакъалъулъ ТӀухьдузда:

«Анкьабилеб къоялъ жиндирго хӀалтӀи лъугӀидал,

Гьес хӀалхьи гьабуна»[+].

5Амма гьелъулго хӀакъалъулъ гьес абулеб буго:

«Гьезие рахӀат-хӀалхьиялъе дица кьезе бугеб бакӀалде гьел киданиги лъугьинаро!»

6Гьанже цо-цоял гьеб рахӀат-хӀалхьиялъе кьураб бакӀалде лъугьунел рукӀин хӀакъаб буго, амма бищун цебе Рохалил хабар рагӀарал дол цогидал гӀадамал гьенире лъугьинчӀо, Аллагьасде гьел мутӀигӀлъичӀелъул[+]. 7Гьеб бихьулеб буго Аллагьас цӀидасан цоги къо чӀезабулеб букӀиналдасан. «Жакъасеб къойилан» лъун буго гьес гьелда цӀар. ГӀемерал соназдасан Давудил[†] кӀалдир лъун, абун руго Аллагьас гьелъул хӀакъалъулъ нилъеца тӀадехун рехсарал рагӀаби:

«Жакъа нужеда рагӀани Аллагьасул рагӀи, нужерго ракӀал рицалъизе риччаге».

8Нунил вас ЕшуагӀица гьел рахӀат-хӀалхьи бугеб бакӀалде рачун рукӀаралани, Аллагьас гьелдаса хадуб цогиги къоялъул хӀакъалъулъ бицен гьабилароан.[†][+] 9Гьединлъидал Аллагьасул халкъалъе къачӀан буго шамат[†] къоялъул рахӀат-хӀалхьи. 10Аллагьас рахӀат-хӀалхьиялъе кьелилан къотӀи гьабураб бакӀалде лъугьуневщинав чияс, хӀалтӀи лъугӀун хадуб хӀалхьи гьабула, Аллагьас жиндирго хӀалтӀудаса хадуб хӀалхьи гьабураб гӀадин. 11РачӀа нилъецаги хӀаракат бахъилин рахӀат-хӀалхьи бугеб бакӀалде лъугьине, – дол гӀадамазулго гӀадинаб мутӀигӀлъунгутӀиялъ къосинарунгутӀизе.

12Аллагьасул рагӀулъ чӀаголъиги буго, жигарчилъиги буго. КӀибалаб ханжаралдасаги бегӀераб буго гьеб. Напсги рухӀги цоцаздаса батӀалъулеб бакӀалде, щукӀдулги рукьбиги цолъулеб бакӀалде щвезегӀан, гъваридго гъорлъе къан уна гьеб. Аллагьасул рагӀиялъ суд гьабула инсанасул рекӀел къасдазе ва ниятазе[+]. 13Нилъеца жинда цебе жаваб кьезе кколев Аллагьасдаса бахчизе кӀоларо гьес бижараб цониги жоялда. Кинабго гьесда цебе буго, гьесул берзукь буго.


ГӀиса бищунго кӀудияв кашиш ккола

14РачӀа нилъеца ГӀисал хӀакъалъулъ гьабулеб калам щулаго кквезин. Нилъер вугелъул Аллагьасул вас ГӀиса – зобалазде восун арав бищунго кӀудияв кашиш.[†][+] 15Нилъер загӀиплъи бичӀчӀуларев бищунго кӀудияв кашиш гуро гьев. Нилъецаго гӀадин илбисалъул хӀалбихьи хӀехьезе ккана гьес, амма мунагь-хатӀа лъугьинчӀо гьесдасан[+]. 16Таваккалго гӀагарлъилин баркат рещтӀинабулев Аллагьасул тахалде, – хӀажатаб мехалда гьес нилъеда баркатги цӀобги лъезе[+].

#### 5 бетӀер

1Щивав бищунго кӀудияв кашиш[†] гӀадамазда гьоркьоса вищула, Аллагьасда цеве гьезул вакиллъун вукӀине, гьезул мунагьал чуриялъе къурбаналги сайигъаталги гьаризе[+]. 2Инсан вугелъул, гьесулъ загӀиплъи камуларо, гьесда ричӀчӀула жагьилалги къосун ккаралги[+]. 3Гьединлъидал гьесда тӀадаб буго халкъалъул мунагьазе гӀоло гуребги, жиндирго мунагьазе гӀологи къурбан гьабизе[+]. 4Живго лъикӀав лъугьун бищунго кӀудияв кашишлъун вахъунаро щивниги, – Гьарун[†] гӀадин, Аллагьас тӀаса вищарав чи гурони[+].

5Гьединго живго лъикӀав лъугьун гуро МасихӀги[†] бищунго кӀудияв кашишлъун вахъун машгьурлъарав.

«Мун дир Вас вуго.

Жакъа дун дур Эменлъун лъугьана», – ян гьесда абурав Аллагьасин гьев тарав[+].

6Цогидаб бакӀалда гьес абулеб буго:

«Мун вуго абадул-абадиялъего кашиш,[†]

Мелкицедекги кашишлъун вукӀарав гӀадин»[+].

7Гьаб ракьалда гӀумру гьабун вукӀараб мехалда, ГӀисаца дугӀаби гьаруна ва гьев гӀек-гӀекун гӀодана жив хвалдаса хвасар гьавизе кӀолев Аллагьасда цеве чӀун. Аллагьасе мутӀигӀав вукӀиндал, гьесул дугӀа къабул гьабуна[+]. 8Аллагьасул Вас вукӀаниги, гӀазаб-гӀакъуба хӀехьон, мутӀигӀлъизе ругьунлъана гьев[+]. 9Камиллъараб мехалда гьев лъугьана жиндихъ гӀенеккаразе насиблъулеб абадияб хвасарлъиялъул иццлъун[+]. 10Аллагьас гьев тӀамуна бищунго кӀудияв кашишлъун, Мелкицедекги кашишлъун вукӀарав гӀадин.


Божи-иманалдаса ратӀалъарал чагӀи тавбуялде рачине кӀоларо

11Гьелъул хӀакъалъулъ бицине жо гӀемер буго нижер, амма бичӀчӀизабизе захӀмалъила, бичӀчӀизе нуж хӀинцал ругелъул[+]. 12Гьанжени нужго рукӀине кколаан мугӀалимзабилъун, амма, цебего гӀадин, нужее къваригӀунев вуго Аллагьасул рагӀиялъул аслу-кьучӀ цӀидасан бичӀчӀизабулев чи. КъвакӀараб квен кваназе кӀолеб гьечӀо нужеда, рахьги гьекъон чӀолел руго[+]. 13Рахь гьекъон чӀолев чи лъимералда релълъуна, битӀарабги тӀекъабги батӀа гьабизе лъаларо гьесда. 14КъвакӀараб квен данде ккола балугълъи-камиллъи щваразе, бихьун-лъан лъикӀабги квешабги батӀа бахъизе кӀолезе[+].

#### 6 бетӀер

1МасихӀил[†] хӀакъалъулъ рагӀул тӀоцересел дарсалги нахъа тун, рачӀа нилъ церехун инин балугълъи-камиллъи щваразул гӀелмуялде. ЦӀидасан кьучӀ тӀамун щай нилъее? ЦӀидасан бицинарин тавбуялъулги, хвалде рачунел ишал рехун теялъулги, Аллагьасда божиялъулги,[+] 2лъадалъ ччун рахъиялъулги,[†] дугӀаги гьабун тӀад квер лъеялъулги, хваралъуса рахъиналъулги, Аллагьас абадиялъего гьабураб хӀукмуялъулги[+]. 3Бичас биччани, нилъ церехун ина!

4Божи-иманалдаса ратӀалъун ругел чагӀи тавбуялде рачине кӀолелищ? Цере гьел рукӀана Аллагьасул Нуралъулъ, гьезие щвана зобалазул сайигъат ва, цогидазего гӀадин, Илагьияб РухӀалдасан[†] гьунарги щвана[+]. 5ХӀалбихьун лъана гьезда Аллагьасул рагӀиялъул лъикӀлъи, лъана тӀаде щвезе бугеб Аллагьасул ПарччахӀлъиялъул къуват-гуч. 6Кин гьел ритӀун ккезарилел, божи-иманалдаса ратӀалъун ругони? Гьез цӀидасан хъанчида валев вуго, инжит-хӀакъир гьавулев вуго Аллагьасул Вас!

7Ризго рарал цӀадазул регьел гъорлъ цӀикӀкӀараб ракьалъ лъикӀаб бачӀин кьола хурухъабазе. Гьединаб ракьалда Аллагьасул баркат лъола. 8Амма гьеб ракьалда заз-хъарахъ гурони бижулеб гьечӀони, гьелдаса пайда бахунаро, Аллагьасул нагӀана насиблъиялъул хӀинкъи букӀуна гьелъие. Ахирги цӀа гъун бухӀула гьединаб ракьалда бижарабщинаб[+].

9Амма нижеца гьедин абулеб бугониги, дир хириял вацал, нижер ракӀчӀола нуж гьединал чагӀи ратиларин, нужеда дагьабги цӀикӀкӀараб баркат лъелин ва гьелъ нужги хвасар гьарилин. 10Аллагь ритӀухъав вуго. Иман лъурал вацазул нужеца цебего гӀадин гьанжеги тӀалаб гьабулеб буго. Гьеб жив вокьун нужеца гьабулеб бугеб иш кӀочон толаро Аллагьасда[+]. 11Нижее бокьун буго нужер щивав чиясул хӀаракатги тавакалги ахиралде щвезегӀан чучлъунгутӀизе, Аллагьасде лъураб хьулги тӀубазе[+]. 12Нуж кӀвахӀаллъуге. Божи-иманги сабруги бугелъул, Аллагьас къотӀи[†] гьабураб жо жидее щолел гӀадамаздаса мисал босе[+].


Аллагьасул рагӀи хисуларо

13Ибрагьим[†] аварагасе къотӀи гьабулеб мехалъ, цӀар рехсон гьедизе жиндаса тӀадегӀанав вукӀунарелъул, жиндирго цӀаралдалъун гьедана Аллагь[+]. 14Гьес абуна: «Дица дуде баркат рещтӀинабила! Дица дуе наслаби кьела»[+]. 15Цинги, сабру гьабун чӀедал, Ибрагьимие щвана жиндие къотӀи гьабураб жо. 16ГӀадамал гьедула жидедаса гӀемерго тӀадегӀанаб жо рехсон. Гьедин, гьа гьедун лъугӀизабула кинабгоги дагӀба-къец[+]. 17Жиндир ният-къасдалдаса киданиги къуркьунгутӀи-кьурунгутӀи жидее къотӀи гьабурал гӀадамазда бихьизабизе бокьараб мехалъ, жинцаго кьураб рагӀи щулалъизе гьаги гьедана Аллагьас.

18Аллагьасул гьереси букӀунарелъул, киданиги хисулареб кӀиго жо буго – кьураб рагӀиги гьаги. Гьединлъидал кӀанцӀизе бакӀ Аллагьасда аскӀоб батарал нилъер ракӀчӀей цӀикӀкӀана хьул лъураб щвезе букӀиналда[+]. 19Гьеб хьул нилъер рекӀее буго щулияб ва кьури гьечӀеб хӀубилъун. Нилъер хьул лъолев ГӀиса Мукъадасаб БакӀалъул пардав бахун жанивехун лъугьуна[+]. 20Нилъее гӀоло ГӀиса нилъедаса цеве гьениве жаниве лъугьана ва абадул-абадиялъего кашишлъунги[†] лъугьана, Мелкицедекги кашишлъун вукӀарав гӀадин[+].

#### 7 бетӀер


Мелкицедек кашишасул хӀакъалъулъ

1Гьев Мелкицедек вукӀана Салам улкаялъул парччахӀлъунги ТӀадегӀанав Аллагьасул кашишлъунги.[†] Ункъо парччахӀасда тӀад бергьенлъиги босун, рагъдаса тӀадвуссун вачӀунев вукӀарав Ибрагьим[†] аварагасда дандчӀвай гьабуна Мелкицедекица ва дуда баркат лъегиян абуна. 2Цинги Ибрагьимица гьесие кьуна жиндир кинабго давлаялъул анцӀил бутӀа.

Цо бугони, Мелкицедек абураб цӀаралъухъ балагьунги гьев ккола «ритӀухъав парччахӀ». КӀиабизе бугони, гьев вукӀана Салам улкаялъул парччахӀ, ай «ракълил улкаялъул парччахӀ»[+]. 3Гьесул я эмен вукӀинчӀо, я эбел йикӀинчӀо, я умумузул силсила гьечӀо. Гьесул гӀумруялъул я авал гьечӀо, я ахир гьечӀо, – Аллагьасул васго гӀадин, гьевги ккола абадул-абадиялъего кашиш.

4Бихьулищ кигӀан тӀадегӀанав чи гьев вукӀаравали! Нилъер зурияталъулго эменлъун кколев машгьурав Ибрагьимица гьесие кьуна рагъда жиндиего щвараб давлаялъул анцӀил бутӀа. 5Кашишзабилъун лъугьунел Левийил наслуялъул гӀадамазе Къануналъул[†] амру буго халкъалъухъа, ай диналъул вацазухъа, анцӀил бутӀа босеян, гьел вацал Ибрагьимил зурияталъул ругониги[+]. 6Дов Мелкицедек Левийил наслуялъул вукӀинчӀониги, гьес Ибрагьимихъа (Аллагьас рагӀи кьурав чиясухъа!) анцӀил бутӀа босана ва дуда баркат лъегиян абуна[+]. 7ТӀадегӀанасдасан гӀодовегӀанасе баркат щолеблъиялда щаклъизе бегьуларо. 8АнцӀил бутӀа бакӀарулел кашишзаби ккола холел-унел гӀадамал, амма анцӀил бутӀа босарав Мелкицедекил хӀакъалъулъ ТӀухьдузда хъван буго гьев чӀаго вугилан. 9Абизе бегьула Ибрагьимица анцӀил бутӀа кьолеб мехалда, жиндир наслуялъ анцӀил бутӀа бакӀарулев Левийица жинцагоги кьун батилин гьебилан. 10Щайин абуни, дов Мелкицедек Ибрагьимида дандчӀвараб мехалда жеги гьавун вукӀинчӀо Левий. Жиндир наслуялъул эмен Ибрагьимил чорхолъ вукӀанин гьевилан абизе бегьула.

11Къануналъ рихьизарурал ишал Исраилил халкъалда гьоркьор тӀуразарулел кашишзаби рукӀана Левийил наслуялъул гӀадамал. Гьел кашишзабаздалъун камиллъи щолеб букӀарабани, цогидав кашиш, ай Гьарунил[†] наслуялъул гурев, Мелкицедек гӀадинав кашиш къваригӀинароан. 12Кашишлъи хисулеб бугони, Къанунги хисизабизе ккола. 13Нижеца бицунеб бугев ТӀадегӀанав ГӀиса цогидаб наслуялъул – къурбан хъолеб бакӀалде ун кашишлъи гьабичӀел гӀадамазул наслуялъул вукӀана. 14Нилъеда лъикӀ лъала нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса Ягьудал наслуялдаса вукӀаравлъи. Кашишзабазул бицунаго, Мусаца[†] гьеб наслу рехсон гьечӀо[+].


Мелкицедекида релълъарав цӀияв кашиш

15Гьеб иш дагьабги баянлъула Мелкицедекида релълъарав цӀияв кашиш вачӀун вукӀин нилъеда бичӀчӀулеб бугони. 16Къануналда рекъон кашиш цо наслуялъул вукӀине ккола, амма Къануналъ малъухъе гуро ГӀиса кашишлъун тӀамурав. Гьев кашишлъун тӀамуна гьесулъ бугеб абадияб гӀумруялъул къудраталдалъун. 17Гьесул хӀакъалъулъ абун буго:

«Мун вуго абадул-абадиялъего кашиш,

Мелкицедекги кашишлъун вукӀарав гӀадин»[+].

18Цо рахъ босани, Къануналъул цебе букӀараб амру добегӀан толеб буго гьеб загӀипабги пайда гьечӀебги бугелъул[+]. 19Къануналъ щибниги камиллъизабичӀелъулха! Цогидаб рахъ босани, нилъее рес кколеб буго Аллагьасде гӀагарлъизарулеб лъикӀаб жоялде хьул лъезе[+].

20Гьа гьедичӀого тӀубачӀо гьеб иш. Цере кашишзабилъун лъугьаразе гьеб хъулухъ щвана гьаги гьедичӀого, 21амма ГӀиса кашишлъун лъугьана, Аллагьас гьесда гьадин абураб мехалда гьедараб гьаялдалъун:

«БетӀергьан гьедана, мун абадул-абадиялъего кашиш вугилан. Жиндирго рагӀи гьес хисизабуларо!»[+]

22Гьединлъидал ГӀиса вуго гьесде щвезегӀан букӀараб КъотӀиялдаса[†] лъикӀаб КъотӀи щвеялъе сабаблъун ккарав чи[+].

23Цебе заманалдаги гӀемер рукӀана кашишзаби, – гьел холел-унел рукӀиналъ квалквал гьабулеб букӀана Аллагьасе хъулухъалда хутӀизе. 24Амма ГӀисаца гьоркьоса къотӀизе толеб гьечӀо жиндирго кашишлъи, гьев абадиялъе чӀаго вугелъул. 25Гьедин бугелъул, гьесда кӀола жинда нахърилълъун Аллагьасде гӀагарлъарал кидагоялъе хвасар гьаризе, – Аллагьасда цебе гьезие шапагӀат гьабизе кидаго чӀагояв вуго гьев[+].

26Гьеле гьединав бищунго кӀудияв кашишин[†] нилъее хӀажалъун вукӀарав: вацӀцӀадав, мунагь-хатӀа гьечӀев, чӀегӀераб тӀанкӀ лъечӀев, мунагьазул цӀураздаса ватӀа гьавурав ва зобалаздасаги тӀадехун восун арав[+]. 27Цогидал бищунго кӀудиял кашишзабазда релълъарав гьечӀо гьев. Цин жиндирго мунагьал чуризе, хадуб халкъалъул мунагьал чуризеги щибаб къоялъ къурбан гьабизе кколаро гьес. Живго къурбанлъун лъугьун, гьес гьеб тӀубазабуна цохӀо нухалъ ва кидагоялъе[+]. 28Мусал Къануналъ[†] бищунго кӀудиял кашишзабилъун тӀамула камиллъи щвечӀел гӀадамал, амма Къануналдаса хадуб гьаги гьедун, рагӀиги кьун, Аллагьас кашишлъун тӀамуна абадул абадиялъего камилав кашишлъун лъугьарав жиндирго Вас[+].

#### 8 бетӀер


Аллагьас цӀияб КъотӀи гьабуна

1Гьале нижее гьанже абизе бокьараб жо: Къудратав Аллагьасул тахалъул кваранаб рахъалда зобалазда гӀодов чӀарав бищунго кӀудияв кашиш[†] вуго нилъер[+]. 2Бищунго кӀудияв кашишас гӀадин, ГӀисаца хъулухъ гьабулеб буго, инсанас гуреб, БетӀергьанас чӀвараб унго-унгояб чадиралъуб бугеб Мукъадасаб бакӀалда[+].

3Бищунго кӀудияв кашиш тӀамула Аллагьасе къурбаналги сайигъаталги гьаризе. Нилъер бищунго кӀудияв кашишасги гьединго цо щибниги жо къурбанлъун гьабизе кколеб букӀана[+]. 4Гьев ракьалда вукӀаравани, кашишлъунцин[†] вукӀинароан. Ракьалда ругелъул Къануналда[†] рекъон Аллагьасе къурбанал гьарулел кашишзаби. 5Гьез жаниб хъулухъ гьабулеб чадир ккола зобалазда бугеб мукъадасаб чадиралъул рагӀадлъунги суратлъунги. Гьединго ккана Мусалги:[†] Мусаца мукъадасаб чадир чӀвазе кколеб букӀараб мехалда, Аллагьас гьесда абуна: «Доба магӀарда дуда бихьизабун букӀараб зобалазул чадиралъул сураталда рекъон гьабе кинабго»[+]. 6Гьале гьанже ГӀисае щвана кашишлъиялъул хъулухъ, – цере рукӀарал кашишзабазулалдаса гӀемерго тӀадегӀанаб. Гьединго тӀадегӀанаб буго Аллагьасдаги гьесул халкъалдаги гьоркьоб ГӀисадалъун лъугьараб КъотӀи.[†] ЛъикӀабщиналъе кьураб рагӀул кьучӀалда гьабураб бугелъул, цӀакъго лъикӀаб КъотӀи буго гьеб[+].

7Доб тӀоцебесеб къотӀи камилаб букӀарабани, кӀиабизеги къотӀи гьабизе ккелароан[+]. 8ГӀадамазда гӀайиб чӀвазе гӀилла ккедал, Аллагьас гьадин абуна:

«ТӀаде щолеб буго, – ян абулеб буго БетӀергьанас, –

Исраилил халкъалъулгун ва Ягьудал халкъалъулгун дица цӀияб къотӀи[†] гьабулеб заман[+].

9Доб къоялъ, квер ккун рачун, Мисриялдаса къватӀире лъугьинарулаго, гьезул умумузулгун дица гьабун букӀаралда релълъараб букӀинаро гьеб КъотӀи.

Гьабураб КъотӀиялъе ритӀухълъи цӀуничӀелъул, дица гьел рехун тана», – ян абулеб буго Аллагьас.

10«Гьале дица Исраилил халкъалъулгун хадусеб заманалъе КъотӀи гьабулеб буго, – ян абулеб буго БетӀергьанас.

Дица дирго амруял гьезул гӀакълуялъулъе лъугьинарила.

Гьезул ракӀазда хъвала дица гьел.

Дун вукӀина гьезул Аллагьлъун,

Гьел рукӀина дир халкълъун[+].

11Гьезул лъицаниги мадугьаласе гӀакълу кьеларо

Ва диналъул вацасдаги лъицаниги абиларо:

„Дурго БетӀергьан щивали лъазаве“, – ян.

ГӀисиназдаги чӀахӀияздаги –

киназдаго дун лъазе вугелъул!

12Гьезул мунагьаздаса дун тӀасалъугьина,

гьезул гъалатӀ-хатӀаги тӀокӀаб ракӀалде щвезабиларо».

13ЦӀияб КъотӀиялъул бицунаго, Аллагьас доб тӀоцебесеб КъотӀи басралъизабулеб буго. Басралъарабщинабги херлъарабщинабги хехго хола, тӀагӀуна.

#### 9 бетӀер


Мукъадасаб Чадиралъул хӀакъалъулъ

1ТӀоцебесеб КъотӀиялда[†] рихьизарун рукӀана Аллагьасе хъулухъ гьабизе ккеялъул бицунел амруял ва гьеб хъулухъ гьабиялъе ракьалда гӀадамаз бараб бакӀги[+]. 2КъватӀисебилан цӀар лъураб чадирги чӀван букӀана. Чадиралъур рукӀана чирахъги, столги, мукъадасаб чедги. Гьелда абулаан Мукъадасаб БакӀилан[+]. 3КӀиабилеб пардавалда нахъа букӀана Бищунго Мукъадасаб БакӀилан цӀар лъураб чадир[+]. 4Гьениб жаниб букӀана махӀгьуинаб нахул кьеккен тӀад гьабулеб меседил стол ва КъотӀиялъул гъамас.[†] Гьебги тӀубанго меседалъ бацараб букӀана. Гъансиниб букӀана зобалаздасан рещтӀараб нигӀмат жаниб бугеб меседил гӀорто, гъотӀода тӀад гӀадин гӀурччинаб тӀамах бараб Гьарунил[†] гӀанса ва Аллагьасул амраби тӀад хъвараб кӀиго ганчӀил къоноги[+].

5Гъансида тӀад лъун рукӀана Аллагьасул Нур гьениб букӀиналъул гӀаламатлъун кколел куркьбал ругел жанаваразул суратал. ГӀадамазул мунагьал чуризе хъолеб къурбаналъул би тӀаде чвахулеб бакӀалда тӀад рукӀана гьезул куркьбал. Амма гьеб киналъулго хӀакъалъулъ гьаниб мухӀканго бицинчӀониги гӀела[+].

6Гьедин гьабун букӀана гьениб кинабго. Кашишзаби[†] щибаб къоялъ къватӀисеб чадиралъуре лъугьуна жидедаго тӀадал ишал тӀуразаризе. 7Амма цохӀо бищунго кӀудияв кашиш[†] лъагӀалида жаниб цо нухалъ лъугьуна жанисеб чадиралъуве. Гьес гьенибе босула жиндирго мунагьал чуризе ва жидерго жагьиллъиялдалъун халкъалъ гьарурал мунагьал чуризеги Аллагьасе къурбанлъун бугеб би[+]. 8Гьеб киналдалъунго Илагьияб РухӀалъ[†] нилъеда бихьизабулеб буго, гьеб къватӀисеб Чадир бугебгӀан заманаялъ, Бищунго Мукъадасаб БакӀалде нилъее нуцӀа къан букӀин[+]. 9Гьале гьанже бугеб заманалъул рахъалъ гьабураб ишарайин гьеб. Гьелъул магӀнаги ккола Аллагьасе гьарурал сайигъатазги хӀайванал къурбаналъе хъвеялъги гьеб къурбан жинца гьабурав чиясул намус бацӀцӀалъуларин ва гьев камиллъизавизе кӀоларин абураб[+]. 10Гьеб буго кванаялда, гьекъеялда ва чвердон черх бацӀцӀад гьабиялда хурхараб гӀадат. Гьеб буго инсанасул рекӀеда хъатӀулареб амру. Аллагьас гьеб амруги гьабуна цӀияб тӀаде кьезегӀан заманаялъе[+].


МасихӀил биялъ мунагьал чурула

11МасихӀ[†] вачӀун вуго бищунго кӀудияв кашишлъун, гьес босун бачӀана гьанже нилъехъе щвараб лъикӀлъи. Гьес Аллагьасе хъулухъ гьабулеб Чадир доб цебегосеб Чадиралдаса гӀемерго тӀадегӀанаб ва камилаб буго. ГӀадамаз гьабураб гурелъул, гьаб дуниялалъулги гуро гьеб[+]. 12Чадиралъусан ун, нилъ киназего гӀоло цохӀо нухалъ Бищунго Мукъадасаб БакӀалде жаниве лъугьараб мехалда, гьес гьенибе босичӀо дугӀбузул яги бусбузул би. Гьес гьенибе босана жиндирго би, гьелдалъун абадиялъего гӀадамазул мунагьал чуриги насиблъизабуна. 13Хъублъарал гӀадамал дугӀбузулги бусбузулги бидул тӀирабаз ва бухӀараб бачил рохъо тӀаде щваялъ рацӀцӀалъулел ратани,[+] 14кигӀан цӀакъдай гьел рацӀцӀалъила МасихӀил биялъ. Абадияб Илагьияб РухӀалъ малъун, гьес живго кьуна Аллагьасе камилаб къурбанлъун. Гьесул биялъ бацӀцӀад гьабуна нилъер намус нилъ хвалде рачунеб квешлъиялдаса ва хӀакъав Аллагьасе хъулухъ гьабизе нилъее ресги рекъезабуна[+].

15МасихӀ вуго цӀияб КъотӀиялъе[†] гьоркьохъан. Гьев сабаблъун Аллагьас жиндихъего ахӀарал гӀадамазе щвезе бегьула Аллагьас рагӀи кьун букӀараб абадияб ирс. Гьесул хвелалъ халкъ тархъанлъана тӀоцебесеб КъотӀиялъул заманалдаго гьез гьарун рукӀарал мунагьаздаса[+].

16Васияталъул бицунаго, гьеб гьабурав чи хун вукӀин чӀезабизе ккола. 17Щайин абуни, васият цебе бахъизе бегьуларо гьеб хъварав чи чӀаго вугевгӀан заманаялъ, гӀицӀго гьев хун хадуб гурони васият тӀубазабуларо.

18Гьединлъидалин доб тӀоцебесеб КъотӀигицин[*] биялдалъун тасдикъ гьабун букӀараб. 19Цин Мусаца[†] халкъалъе цӀалун, гьезда лъазаруна Къануналда[†] рукӀарал киналго амруял. Цинги гьес бусбузулги дугӀбузулги би лъимгун жубазабуна ва багӀараб квасулкуналъ бухьараб, махӀгьуинаб хъархъил гӀаркьелалъ Къануналъул тӀехьалдеги тӀолалго гӀадамаздеги тӀираби щвезаруна гьеб бидул[+]. 20Мусаца абуна: «Гьале нужеца тӀубазабейилан Аллагьас амру гьабураб КъотӀи щулалъизабулеб би»[+]. 21Мусаца гьединго бидул тӀираби щвезаруна КъотӀиялъул Чадиралде ва Аллагьасе хъулухъ гьабиялъе хӀалтӀизарулел киналго тӀагӀелаздеги[+]. 22Къануналда рекъон, дагьал жал хутӀизегӀан, биялъ бацӀцӀалъула кинабгоги хъублъарабщинаб, би гӀодобе тӀечӀони, мунагьаздасаги рацӀцӀалъуларо![+]

23Гьедин рацӀцӀалъизаризе кколел рукӀана зобалазда ругезул гӀицӀго сипат-суратлъун кколел гьел жал. Амма зобалазда ругезе къваригӀуна гӀемерго лъикӀаб къурбан[+]. 24ГӀадамаз гьабураб Мукъадасаб бакӀалда жаниве гуро МасихӀ лъугьарав. Гьебги буго унго-унгояб Мукъадасаб бакӀалъул сипат-суратлъун. Гьев лъугьана жалго зобалазда жаниве, доба Аллагьасда цебе нилъее шапагӀат тӀалаб гьабизе[+]. 25Жиндирго гуреб биги босун щибаб соналъ лъугьуна бищунго кӀудияв кашиш Бищунго Мукъадасаб бакӀалда жаниве. Амма МасихӀица живго цохӀо нухалъ къурбанлъун гьавуна. 26Гьедин букӀинчӀебани, гьаб дуниял бижаралдаса нахъего, живго къурбанлъун гьавун, МасихӀица чанги нухалъ хӀехьезе ккелаан гӀазаб-гӀакъуба. Гьанже, гьаб дуниял ахирлъулеб бугеб заманалда, гьев цохӀо нухалъ вачӀана, киназего гӀоло живго къурбанлъун гьавун, гьезул мунагьал чуризе[+]. 27Кинавго чиясе къадар хъван буго цохӀо нухалъ хвезе, гьелдаса хадуб гьесие Аллагьас судги гьабула[+]. 28Гьединго МасихӀицаги цохӀо нухалъ къурбанлъун гьавуна живго, гӀемеразул мунагьал чуризелъун. ГӀадамал мунагьаздаса рацӀцӀад гьаризе гуро гьев кӀиабизе вачӀунев, жив вачӀиналъухъ ралагьун чӀарал чагӀи хвасар гьаризейин[+].

#### 10 бетӀер

1Къанун[†] – хӀакъаб лъикӀлъи гуро, гьеб ккола Аллагьасдасан бачӀине бугеб лъикӀлъиялъул рагӀад. Щибаб лъагӀалидаса лъагӀалиде, хисиго гьечӀого, цого тайпаялъул къурбанал гьарула Аллагьасе. Гьединал къурбаназдалъун Къануналда кӀвелищ Аллагьасухъе рачӀунел гӀадамал камиллъизаризе[+]? 2Аллагьасе къурбанал гьарулел гӀадамал хӀакъикъаталдаги жидерго мунагьаздаса рацӀцӀалъулелани, тӀокӀалъ гьезул рекӀелъе лъугьинароан жал мунагьалъукь ругилан абураб пикру. Гьебмехалда киналгӀаги къурбаналги гьаричӀого телаан. 3Амма щибаб лъагӀалидаса лъагӀалиде къурбанал гьарула, гьелдалъун гӀадамазда жидерго мунагьалги ракӀалде щола[+]. 4Щайин абуни, бусбузулги дугӀбузулги биялда кӀоларо мунагьал чуризе.

5Гьединлъидал, МасихӀ[†] дуниялалде вачӀине кколеб заманалда, гьес Аллагьасда абуна:

«Дуе рокьуларо къурбаналги сайигъаталги.

Дуца къачӀана дие черхги.

6Дуе бокьуларо къурбан гьабулеб бакӀалда тӀад хӀайванал тӀубанго рухӀиги, мунагьаздаса рацӀцӀалъизелъун гьел хъвейги[+].

7Хадуб дица абуна: „Гьале, БетӀергьан, дун вачӀун вуго, дир хӀакъалъулъ ТӀухьдузда хъван бугеб куцалда дур амру тӀубазабизе“».

8Цин гьес абуна: «Дуе рокьуларо къурбаналги сайигъаталги» ва «Дуе бокьуларо къурбан гьабулеб бакӀалда тӀад хӀайванал тӀубанго рухӀиги, гьединго мунагьаздаса рацӀцӀалъизелъун гьел хъвейги». Гьес гьедин абуна гьел къурбаназул хӀакъалъулъ Къануналда хъван бугониги. 9Цинги абуна гьес: «Гьале, БетӀергьан, дун вачӀун вуго дур амру тӀубазабизе». Гьедин цебехун абураб МасихӀица добегӀан толеб буго, кӀиабизе абурабги гьелъул бакӀалда лъолеб буго. 10ГӀиса МасихӀица Аллагьасул амру тӀубазабидал, нилъ киналго мунагьаздаса рацӀцӀалъана, киназего гӀоло цохӀо нухалъ гьес жиндирго черх къурбанлъун гьаби сабаблъун[+].

11Щивав кашишас[†] щибаб къоялъ Аллагьасе хъулухъ гьабула ва цоцазда релълъарал, амма жидедалъун мунагьал чуруларел къурбаналги гӀемер гьарула[+]. 12МасихӀицани цохӀо нухалъ гьабуна абадиялъго мунагьал чуризе кӀолеб къурбан, Аллагьасул кваранаб рахъалда гӀодовги чӀана[+]. 13Гьев гьенив вукӀуна Аллагьас «гьесул тушбаби гьесул хӀатӀал лъураб бакӀалда цере чӀезаризегӀан»[+]. 14Гьедин цохӀо къурбаналдалъун гьес абадул-абадиялъего камиллъизаруна жинцаго мунагьаздаса рацӀцӀалъизарурал гӀадамал.

15Илагьияб РухӀалъги[†] нугӀлъи гьабула гьелъие. Цин, гьелъ абулеб буго:

16«Гьале бачӀунеб заманалда дица гьезулгун гьабизе бугеб КъотӀи,[†] – ян абулеб буго БетӀергьанас.

– Дица дирго амруял гьезул гӀакълуялъулъе лъугьинарила.

Гьезул ракӀазда хъвала дица гьел».

17Цинги абулеб буго:

«Гьезул мунагьги гъалатӀ-хатӀаги тӀокӀаб ракӀалде щвезабиларо»[+].

18Аллагь мунагьазда тӀасалъугьунев вугони, гьездаса рацӀцӀалъизе гӀоло гьарулел къурбанал тӀокӀалъ къваригӀунаро.


Нилъ Аллагьасде гӀагарлъулел руго

19Гьединлъидал, вацал, ГӀисал би гӀодобе тӀей сабаблъун, махӀги хӀинкъичӀого лъугьине бегьула нилъ Бищунго Мукъадасаб бакӀалда жанире[+]. 20Гьелъул пардавалда гьоркьосан гьес нилъеда бихьизабуна абадияб гӀумруялде рачунеб цӀияб нух. Гьеб пардав ккола гьесул черх[+]. 21Аллагьасул минаялъуб хъулухъ гьабизе тӀамурав чилъун гьединав бищунго кӀудияв кашиш[†] вугелъулин, 22ракӀ-ракӀалъулаб ва щулияб божи-имангун, намусалдаса хъубаб тӀанкӀги бацӀцӀад гьабун ва бацӀцӀадаб лъадаца чурхдулги чурун, нилъ Аллагьасде гӀагарлъулел ругел[+]. 23Щулаго кквелин нилъеца гьеб нилъ божун ругеб хьул, – нилъее рагӀи кьурав Аллагьасда божизе бегьулелъулха[+]. 24ХӀаракат бахъилин цоцаздехун рекӀелъ рокьи цӀунизе ва цоцазе лъикӀлъи гьабизе. 25Цо-цояз рехун толеб гӀадин, нилъеца рехун теларин цоцазда аскӀоре данделъулеб гӀадат. ТӀадегӀанав вачӀунеб Къо гӀагарлъулеб букӀин бихьанагӀан, цӀикӀкӀун ракӀбатизабилин цоцазул[+].

26ХӀакъабщинаб лъан хадубги бокьун-разилъун нилъеца мунагьал гьаруни,[†] гьел нилъеда тӀаса ккезарулел къурбанал рукӀунареблъи лъай[+]. 27Амма Аллагьасда дандечӀаразе гӀасияб тамихӀ букӀине буго, гьел кӀкӀунеб цӀадул бухӀиги цӀикӀкӀараб буго. 28Мусал Къанун[†] цӀуничӀого такъсир гьабурав чи расги гурхӀичӀого чӀвала, кӀиго яги лъабго чиясул нугӀлъи бугони[+]. 29Аллагьасул вас гӀад-хочӀ гьавурав чиясе кинаб тамихӀдай букӀина? Жив мунагьалдаса вацӀцӀад гьавураб ва илагьияб КъотӀи щулалъизабураб бидул багьа учузлъизабурасе кинабдай букӀина? Илагьияб РухӀалдасан бачӀунеб баркат инжит-хӀакъир гьабулесе кинабдай букӀина? Нужецаго пикру гьабе гьединал такъсиразухъ тамихӀ кигӀан цӀикӀкӀараб букӀинебали![+] 30Нилъеда лъала Аллагьас гьадин абураблъи: «Дицайин къисас босулеб, дир ишин гьеб рецӀел боси», цогиги: «БетӀергьанас жиндирго халкъалъе суд гьабила».[†][+] 31ЦӀакъ хӀинкъизе ккараб иш буго хӀакъав Аллагьасда цеве чӀей![+]

32Цебесеб заман ракӀалде щвезабе: Аллагьасул Нур нужеда тӀад къалъарал къоязда гӀемераб гӀазаб-гӀакъуба баччана нужеца. 33Цо заман букӀана нуж халкъалда цере рачун инжит-хӀакъир гьарулеб. Цоги заман букӀана гьедин гӀазабалда ругезул нужеца тӀалаб гьабулеб. 34Туснахъалда ругездаги гурхӀана. Нужер боцӀи-бечелъи бикъа-хъамулеб мехалъги роха-хинлъун рукӀана. Нужеда лъалеб букӀиндалха кодоса бахъизе кӀолареб, цӀакъго лъикӀаб бечелъи нужер бугеблъи[+]. 35Гьединаб ракӀчӀеялдаса махӀрумлъизе рукӀунге, гьелдалъун нужее кӀудияб кири щола. 36Нужее сабру къваригӀуна Аллагьасул амру тӀубазабизе, нужеца сабру гьабе гьес кьураб рагӀи тӀубазегӀанги.

37ТӀухьдузда хъван буго:

«Цодагьабго заман индал вачӀина дов вачӀине кколев чи.

Гьев кватӀизе гьечӀо.

38Дие ритӀухъавщинав чи, дида божун чӀани, чӀаго хутӀила.

Гьев нахъе къачӀони,

дун гьесдаса разилъила»[+].

39Нахъе къалел ва нухдаса тарулел чагӀи гуро нилъ. Нилъер рекӀелъ божи-иман буго, нилъ хвасарлъизеги руго.

#### 11 бетӀер


«Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин…»

1Божи-иман ккола нилъеца хьул гьабулелда ракӀчӀей ва нилъеда бихьулареб жо хӀакъаб букӀин чӀезабиги[+]. 2Цебе заманалдаги божи-иман бугел гӀадамаздасайин Аллагь разилъулев вукӀарав.

3Божи-иманалдалъунин нилъеда бичӀчӀулеб гьаб дуниял Аллагьасул рагӀудалъун бижараб букӀин, гьедин бихьуларелдасан бихьулебаб лъугьун букӀин[+].

4Божи-иманалъин Гьабилида[†] малъараб Аллагьасе кьезе Къабилилалдаса[†] лъикӀаб къурбан. Гьесулъ божи-иман букӀиналъин ритӀухъав чи вугилан Аллагь гьесдаса разилъарав, Аллагьас жинцаго къабул гьабуна гьесул къурбанги. Гьев хвана, амма божи-иманалдалъун гьес гьабураб иш гьанжеги нилъедехун кӀалъалеб буго[+].

5Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин, хвел бихьизе биччачӀого, Аллагьас Гьенох зобалазде восарав. Гьев тӀагӀанин, Аллагьас гьев жиндихъего вачанин, Аллагьас жиндихъего вачиналде, Аллагьасе бокьухъе тӀамунин гьес гӀумруйилан хъван буго[+]. 6Божи-иман гьечӀони, лъиданиги кӀоларо Аллагьасе бокьараб гьабизе. Аллагьасухъе вачӀунев чи божизе ккола Аллагь вукӀиналда ва жив валагьизе лъугьарасе гьесдасан шапакъат щолеблъиялда.

7Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин, жеги рихьизе рес гьечӀел лъугьа-бахъинал ккезе ругилан лъазабураб мехалъ, НухӀ авараг Аллагьасухъ гӀенеккарав ва жиндирго рукъалъул агьлу хвасарлъизе гама гьабураб. НухӀил божи-иманалдалъун загьирлъана дуниял-гӀаламалъулго гӀайиб, живгойин абуни Аллагьасда цеве ритӀухълъана. Божи-иманалдалъун насиблъана гьесие гьеб[+].

8Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин, Ибрагьим[†] Аллагьасе мутӀигӀлъарав, гьесие ирсалъе щвезе кколеб ракьалде айилан ахӀараб мехалда. Киве унев вугевали лъачӀониги, ана гьев[+]. 9Божи-иман рекӀелъ букӀунин гьес апараглъун яшав гьабураб, Аллагьас жиндие кьезе къотӀи[†] гьабураб ракьалда. Гьесдаго цадахъ Аллагьас жидее къотӀи гьабурал ИсхӀакъицаги[†] Якъубицаги[†] гӀадин, чадразухъ чӀун гьабуна гьес гӀумру[+]. 10Гьев балагьун чӀун вукӀана Аллагьас щулияб кьучӀалда тӀад къадал гьарун[†] жиндие абадияб шагьар кьезегӀан[+].

11Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин, Ибрагьимие, цӀакъго херлъун вугониги, эменлъун вахъине рес ккараб. Саратги[†] йикӀана лъимер гьабулеб гӀужалдаса арай гӀадан. Гьев божана Аллагьас кьураб рагӀи тӀубазе букӀиналда[+]. 12Гьедин хабалъе бох бортарав цохӀо чиясдасан лъугьана цӀакъ гӀемерал наслаби, – зодихъ цӀваби рикӀкӀун бажарулареб гӀадин, ралъдал рагӀалда сали рикӀкӀун бажарулареб гӀадин, рикӀкӀун бажаруларел наслаби[+].

13Гьел киналго гӀадамал хвана Аллагьасде божи-имангун. Гьезие щун букӀинчӀо Аллагьас къотӀи гьабураб жо, амма рикӀкӀадасанго гӀадин бихьулеб букӀана къотӀи тӀубазе бугеблъи ва гьелдаса рохулаан. Гьаб дуниялалда гьез жалго рикӀкӀунаан апарагзабилъун ва къватӀире гъурал гӀадамаллъун[+]. 14Гьедин жидерго рахъалъ абулеб бугони, гьелъул магӀна ккола гьел гӀадамаз жидеего ватӀан балагьулеб букӀин. 15Жидеца рехун тараб улкаялъухъ урхъун гьел рукӀаралани, доре тӀадруссине рес ккелаан гьезие. 16Амма гьел урхъун рукӀана зобалазда бугеб цӀакъго лъикӀаб улкаялъухъ. Гьединлъидал Аллагь намуслъуларо жив гьезул Аллагь вугилан абизе. Гьес гьезие шагьар бан буго[+].

17Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин, Аллагьас жиндир хӀалбихьараб мехалда, жиндирго вас ИсхӀакъ Ибрагьимица къурбаналъе хъвезехъин вукӀарав. Ибрагьим вукӀана Аллагьас жиндие къотӀи гьабурав чи. Амма цохӀо вугев вас къурбаналъе хъвезе къачӀан вукӀана гьев[+]. 18Аллагьас гьесда абуна: «Дур наслу ИсхӀакъидасан лъугьинейин бугеб». 19Ибрагьим божун вукӀана Аллагьасда хваралги чӀаголъизаризе кӀолеблъиялда. Абизе бегьула, хӀакъикъаталдаги хваралъуса вахъинавун нахъе щванин гьесие жиндирго вас абун[+].

20Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин ИсхӀакъица гьарараб хадубккун заманалда Якъубидаги ГӀисидаги баркат лъегийилан[+]. 21Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин живго хвелалде Якъубица гьарараб Юсупил[†] кӀиявго васасда баркат лъегиян. ГӀонсоде ккун херлъун вугеб мехалда Аллагьасе рецц гьабуна гьес[+].

22Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин живго хвелалде цебе Юсупица бицараб Исраилил халкъ цо заманалдасан Мисриялдаса къватӀибе лъугьине бугилан. Цинги гьес бицун тана жиндир жаназаялда щиб гьабилебалиги[+].

23Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин, гьавуралдаса лъабго моцӀ инегӀан, эбел-инсуца Муса[†] вахчарав. ЦӀакъго гьайбатав вас гьев вукӀин бихьидал, гьел хӀинкъичӀо пиргӀавнасул амру тӀубазабичӀого тезе[+].

24Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин кӀудияв гӀураб мехалъ Мусае бокьичӀеб пиргӀавнасул ясалъул вас вугин живилан абизе[+]. 25Гьесул рекӀее къабуллъана, панадуниялалъул мунагь-хӀакъ гӀемераб рохелалдаса инкарги гьабун, Аллагьас тӀаса бищараб халкъалда цадахъ гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе[+]. 26Гьес рикӀкӀана Мисриялъул тӀолабго хазинаялдасаги хирияб бугин Аллагьас витӀизе вугев МасихӀие[†] гӀоло гӀазаб-гӀакъуба хӀехьей. Щайин абуни, гьесул рекӀелъ букӀана шапакъат щвеялде хьул[+].

27Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин, пиргӀавнасул ццидадаса хӀинкъичӀого, Мусаца Мисри рехун тараб. Дов Вихьуларев жинда вихьулев вугев гӀадин, къуркьизе-кьуризе бокьичӀо гьесие[+]. 28Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин гьес Пасхаялъул[†] байрам чӀезабураб ва щибаб рукъалъул рагьумахӀуялда бидул гӀужги гьабураб, – Исраилил халкъалъул хъизаназе тӀоцере гьарурал васазул рухӀ хвалил малаикас бахъичӀого букӀине[+].

29Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин Исраилил халкъалда, бакъвараб нухдасан унел ругел гӀадин, БагӀараб ралъад бахине кӀвараб. Мисриялъулалги лъугьана гьенисан инейилан, амма ралъдалъ гъанкъун хвана[+].

30Божи-иманалъ риххизаруна Иерихоналъул щулиял къадал, исраилилал анкьго къоялъ гьеб шагьаралда сверун хьвадараб заманалда[*].

31Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин Рагьаб абулей хъахӀба дол Аллагьасе мукӀурлъичӀезда цадахъ хвечӀого хутӀарай. Гьелъ лъикӀаб гьоболлъи гьабуна балъго Иерихоналде рачӀарал исраилилазе[*][+].

32Дагьабги бицине ккелищ? Дир заман гӀеларо Гидеонил, Баракил, Шамшунил, Ифтахил, Давудил,[†] Шамуилил, киналго аварагзабазул хӀакъалъулъ бицине[+].

33Божи-иманалдалъун улкаби кверде росана гьез,

ритӀухъаб суд гьабуна,

Аллагьас къотӀи гьабурабги щвана,

гъалбацӀазул кӀалдиса давла бахъана,[+]

34гьалагал цӀаял свинаруна,

хвалчадул балалдаса хвасарлъана,

загӀипал рукӀаниги, къуваталлъун лъугьана;

чияр улкабазул боял къезарун,

рагъда бахӀарчилъи бихьизабуна[+].

35Божи-иман рекӀелъ букӀиндалин хварал гӀагарал чагӀи руччабазухъе нахъе щварал.

ЛъикӀаб гӀумру бачӀараб мехалъ чӀаголъизе бокьун, цо-цояз инкар гьабулаан эркенлъи-тархъанлъиялдаса, гӀазаб-гӀакъуба хӀехьон холаан гьел[+]. 36Цо-цоязе кутакаб къварилъи гьабулеб букӀана, цӀалаца рухулел рукӀана; цо-цоялин абуни, маххалги ран, гвандинир тӀамулел рукӀана[+]. 37ГанчӀал речӀчӀунги чӀвана гьел, хъухъадироялъ кӀийидеги хъухъана гьел, хвалчаца бутӀрулги къотӀана гьезул. ТӀохьолги цӀакилги ратӀлилъ хьвадана гьел пакъирлъиги, къварилъиги, гӀазаб-гӀакъубаги хӀехьезе ккарал гӀадамал[+]. 38ТӀолабго дуниял-гӀаламалдаса хириял гӀадамал гӀицӀал авлахъаздаги мугӀруздаги тирулел хутӀана, нохъазда ва ракьулъ рахъарал гвендазда жанир рахчун[+].

39Божи-иман гьезул рекӀелъ букӀиндал Аллагь разилъана гьел киназдасаго. Амма жеги гьезие щвечӀо Аллагьас къотӀи гьабун букӀараб жо. 40Щайин абуни, нилъее даража цӀикӀкӀиналъе, Аллагьас хӀукму гьабун буго, – гьесие бокьун буго гӀицӀго нилъеда цадахъ гьел гӀадамал камиллъизе[+].

#### 12 бетӀер


Аллагьасул гӀадлуялъул хӀакъалъулъ

1Гьанже гьанир нугӀзал накӀкӀалгӀан гӀемерлъун ругелъул, нухда батарабщинаб гамачӀги нахъе рехун, нилъеда хурхине лъугьанщинаб мунагь-хатӀаги батӀалъизабун, сабруялда рекерилин, цебе бугеб манзил лъугӀизегӀан[+]. 2Авалалдаса ахиралде щвезегӀан нилъер божи-иманалъул аслу-кьучӀлъун вугев ГӀисахъ ралагьилин. Жиндие насиблъизе бугеб рохалие гӀоло, инжитлъи-хӀакъирлъиги гӀадахъ босичӀого, хъанчида вараб хвел хӀехьана гьес ва Аллагьасул кваранаб рахъалда гӀодов чӀана[+].

3Мунагьал ругезул рахъалдасан гьединаб рокьукълъи хӀехьарав гьесул гьабе нужеца пикру. Гьедин нужги загӀиплъизе бегьуларо, къуркьизе бегьуларо[+]. 4Мунагьазда данде рагъулаго нуж жеги щвечӀо нужерго би гӀодобе тӀолеб даражаялде[+]. 5Нужер ракӀбатизабизе, лъималаздехун гӀадин, Аллагьас нужеда абурал гьадинал рагӀаби кӀочон таралищ:

«БетӀергьанасул[†] малъа-хъвай гӀадахъ босичӀого тоге, дир вас,

гьес дуе гӀадлу гьабулеб мехалъ пашманлъуге мун[+].

6Жиндиего вокьулесейин Аллагьас гӀадлу гьабулеб,

вас гӀадин къабул гьавурасдайин гьес кьабулеб».

7Нужее гьабулеб гӀазаб-гӀакъуба нужеца, гӀадлулъун рикӀкӀун, хӀехье. Лъималаздехун гӀадин валагьулев вуго Аллагь нужехъ. Инсуца гӀадлу гьабичӀев вас цониги вукӀанадай[+]? 8Киналго васазе букӀунеб гӀадинаб гӀадлу нужее гьабулеб гьечӀони, гьелъул магӀна буго васал кколарин, къватӀулъа жал кколин абураб. 9Умумуз нилъее гӀадлу гьабуна, нилъеца гьезул адаб-хъатирги гьабуна. Абадияб гӀумру насиблъизе гӀоло, кигӀан цӀикӀкӀунха нилъ Аллагьасе, рухӀазул бетӀергьанасе, мутӀигӀал рукӀине кколел! 10Умумуз жидедаго лъикӀ бихьухъе дагьабго заманалда гӀадлу гьабуна нилъее. Амма Аллагьас гӀадлу гьабула нилъее лъикӀлъиялъе, жиндир вацӀцӀалъиялъул бутӀа нилъееги щвезе гӀоло[+]. 11ГӀадлуялъ цо дагьабго заманалда рохизе гуро гьарулел, пашманлъизейин, гьеб гӀадлуялъ малъухъе хьвадаразе нахъа шапакъатлъун щола сах-саламалъиги ритӀухъаб гӀумруги.


БитӀараб нухдасан хьваде!

12Нужер свакарал кверазулъе къуват бачӀинабе ва сородулел бохдулги щулаго чӀезаре! 13БитӀараб нухдасан хьваде нуж, нужер рекъал бохдул къуркьунгутӀизе. Сахлъаги гьел![+] 14Киналго гӀадамалгун ракълида рукӀине хӀаракат бахъе. РацӀцӀадго хьваде, вацӀцӀадго хьвадуларесда ТӀадегӀанав вихьуларевин[+]. 15Вореха Аллагьасул баркаталъул нухдаса къосине гурин нуж. Нужер цонигияв лъугьине гурин гӀемерав чиясе зарал гьабулеб загьруяб ва кьогӀаб херлъун[+]. 16Нужер цонигияв лъугьине гурин ГӀис гӀадинав хъахӀбаяб гӀамал бугевлъун яги божи-иман гьечӀевлъун. КӀудияв васлъун вижиялъул даража гьес бичана цохӀо нухалъ кванараб кванихъ[+]. 17Нужеда лъала цинги гьесие бокьун букӀараблъи инсудасан баркат щвезе, амма щвечӀо. Бадиса магӀу чвахулаго гӀамал гьабуниги, гьеб жиндихъаго ккараб гъалатӀ битӀизабун бажаричӀо гьесухъа[+].

18Инсанасул беразда бихьулелде гуро нуж гӀагарлъун ругел. Синай магӀарда букӀараб цӀаялдеги, бецӀлъиялдеги, накӀкӀалдеги, гьалагаб гьуриялдеги гуро гӀагарлъун ругел[+]. 19Доб мехалда рагӀулеб букӀана ссуралъубе пулеб гӀадинаб сас. Цинги цо гьаракь бахъана – абулел рукӀана тӀокӀаб жидеда рагӀугегиян гӀадамал гьардезе лъугьарал рагӀаби[+]. 20«ХӀатта хӀайвангицин гьаб магӀарде бачӀани, ганчӀал речӀчӀун чӀвазе ккола», – ян абурал рагӀаби рекӀелъе риччазе кӀолеб букӀинчӀо гьезда[+]. 21Мусацацин[†] абуна: «Дун хӀинкъун сородулев вуго!» – ян. ГьедигӀанги гӀасияб лъугьа-бахъин букӀана гьеб[+].

22Амма нуж гӀагарлъун руго Цион мегӀералде, хӀакъав Аллагьасул шагьаралде, рикӀкӀун хӀалкӀоларел малаикзабазул руккелал байрамалде данделъулеб зобалазулаб Иерусалималде,[+] 23Аллагьасе тӀоцере гьарурал васаллъун ругел, жидер цӀарал зобалазда хъварал гӀадамазул данделъиялде, киназего суд гьабулев Аллагьасде, камиллъи щварал вализабазул рухӀазде[+]. 24ГӀагарлъун руго цӀияб КъотӀиялъул[†] гьоркьохъанлъун лъугьарав ГӀисаде, ракьалде тӀураб гьесул биялде. Гьабилил[†] биялъалдасаги цӀикӀкӀараб баркат рещтӀинабилин рагӀи кьолеб буго гьелъ[+].

25Воре, нужеца инкар гьабуге Аллагьасул рагӀиялдалъун кӀалъалев чиясдаса. Дуниялалда гӀадамал кантӀизарулесухъ гӀенеккизе инкар гьабурал чагӀазда хвасарлъизе кӀвечӀо. Зобалаздасан кӀалъалесухъ гӀенеккичӀони, нилъ хвасарлъизего хвасарлъиларо[+]. 26Доб мехалда гьесул гьаркьица ракь гьаргьадизабуна, гьанже гьес рагӀи кьуна: «Цоги нухалъ дица, ракь гуребги, зобги гьаргьадизабила», – ян[+]. 27Гьаргьадулареб жо нахъе хутӀизелъун, гьаргьадулебаб, ай бижун букӀарабаб, тӀубанго тӀагӀинин абураб магӀна буго гьеб «цоги нухалъ» абураб калимаялъул.

28Аллагьасе рецц гьабилин гьаргьадулареб ПарччахӀлъи нилъее щвезе бугелъул. Гьев разияб нухдасан хьвадун, намусадго ва хӀинкъадго хъулухъ гьабилин нилъер Аллагьасе[+]. 29Кинабго бухӀун-къвагъун рехулеб цӀадуда релълъуна Аллагь![+]

#### 13 бетӀер


Аллагь разилъиялде рачунеб нух

1Вацал гӀадин цоцазе рокьулеб гӀадат гӀодобе рехуге нужеца[+]. 2Нухлулазе гьоболлъи гьабичӀого тоге – жидедагоцин лъачӀого цо-цояз малаикзаби ратана рокъоре рачун[+]. 3Туснахъалда ругелги кӀочон тоге, нужго гьезда цадахъ гьенир рукӀарал гӀадин. Унта-щокълъиялъ гӀазаб кьолеб бугелги кӀочон тоге, нужго гьелъ кӀвекӀулел ругел гӀадин[+].

4Киназго адаб гьабизе ккола ригьнал. Рос-лъадиги цоцазе хилиплъизе бегьуларо. Саяхъаб ва хъахӀбаяб умматалъе Аллагьас гьабила[†] суд[+]. 5ГӀарцуде бугеб рокьиялъул лагъзаллъун лъугьине гурин, бугелда разилъун чӀа. Аллагьасги абун бугелъул: «Киданиги дица мун рехун теларо ва гӀодов ккезеги виччаларо»[+]. 6Гьединлъидал нилъеца расги хӀинкъичӀого абизе бегьула:

«БетӀергьанас дие квербакъула,

Дун сундасаниги хӀинкъуларо».


«Инсанасда кӀолебищ дие зарал гьабизе?»

7Нужеда Аллагьасул рагӀи малъарал ва бетӀерлъи гьабулел гӀадамал ракӀалде щвезаре. Гьезул гӀумруялъулги хвалилги пикру гьабе ва гьезул божи-иманалдаса мисал босе[+]. 8Сонги, жакъаги, абадул-абадиялъги хиси гьечӀев вуго ГӀиса МасихӀ![†] 9БатӀи-батӀиял чияр гӀелмабаз нужго къосинаризе риччаге. Аллагьасул баркаталдалъун нужер ракӀал къвакӀизаруни, лъикӀ букӀина. Кванил рахъалъ батӀи-батӀиял рихьизариял тӀуразаризе малъулел ва лъиениги пайда бахинчӀел гӀелмабаз ракӀал къвакӀизаруларо[+].

10Нилъеца къурбаналъе къачӀараб бакӀалдаса гьан кваназе бегьуларо жугьутӀазул къурбан хъолеб бакӀалъул кашишзабазе.[†] 11Бищунго кӀудияв кашишас[†] би босун уна Бищунго Мукъадасаб бакӀалде – мунагьал чуризелъун гьеб Аллагьасе кьезе. Гьел хӀайваназул къулагӀаби росдадаса яги шагьаралдаса къватӀирехун рухӀула[+]. 12Гьединго ГӀисаги хвана шагьаралдаса къватӀивехун, жиндирго биялдалъун гӀадамазул мунагьал чуризе[+]. 13Гьединлъидал гьесда хадур къватӀирехун рилълъинин нилъги, гьес хӀехьараб инжитлъи-хӀакъирлъиялъул бутӀа щвезе![+] 14Гьаб ракьалда гьечӀо нилъ кидаго чӀолеб шагьар. Нилъер хьул буго зобалаздасан рещтӀине бугеб шагьаралде рорчӀилилан. 15ГӀисал цӀар рехсон Аллагьасе рецц гьабилин, – гьеб буго нилъер къурбан. Гьеб къурбан Аллагьасухъе щола щибаб нухалъ ГӀисал цӀар рехсараб кӀалдисан. 16Цоцазе лъикӀлъи гьабичӀого тоге, нужер бугебги цоцазе кье, – гьебги Аллагь разилъулеб къурбанин кколеб.

17Нужер жамагӀатазе бетӀерлъи гьабулезухъ гӀинтӀаме ва гьезие мутӀигӀлъе, кидаго рорчӀуда чӀун нужер рухӀал цӀунула гьез ва Аллагьасе гьабураб хъулухъалъул жавабги кьола. Биччанте гьез гьеб, угьдилаго-зигардилаго гуреб (гьелъул нужее пайда гьечӀо), рохуца холаго гьабизе.

18Нижги дугӀадулъ рехсе. Нижер ракӀчӀун буго нижер намус бацӀцӀад букӀиналда. Кидагоги ритӀухъго хьвадизелъидал ниж къеркьолел ругел[+]. 19Дица кутакалда гьарулеб буго нужеда, Аллагьасда гьарейин хехгого дун гьанжеги нужехъе витӀейилан.


Гьари-дугӀа

20Абадияб КъотӀиялъул[†] биялдалъун нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ, гӀиял рехъеналъул кӀудияв вехь, хваралъуса вахъинавурав ва рекъел рещтӀинабурав Аллагьас нужее[+] 21щвезабеги гьесул амру тӀубазе къваригӀунебщинаб лъикӀлъи. ГӀиса МасихӀица квербакъаги нужее Аллагь разилъулебщинаб тӀубазабизе. МасихӀие абадияб-даимаб рецц! Амин.


Кагътил ахир

22Дица нужеда гьарулеб буго, вацал, гьаб дир гӀемерго халалъичӀеб кагътида хъвараб насихӀаталъухъ сабурго гӀенеккеян. 23Нилъер вац Тимофей туснахъалдаса къватӀиве виччан вуго. Хехгого гьаниве щвани, гьевги цадахъ вачина нужехъе вачӀунеб мехалъ[+]. 24Салам бице нужер жамагӀатазе бетӀерлъи гьабулезда ва тӀолабго Аллагьасул халкъалда. Италиялдаса вацазулги буго нужеде салам.

25Аллагьасул баркат лъеги нужеда киназдаго.

### Якъубил кагъат

#### Якъубил кагъат

Якъубил кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### ЦеберагӀи


Якъубил кагъат

Якъуб чапарасул гьаб кагътида руго гӀемерал насихӀатал ва гӀакъилал калимаби. Гьев Якъуб вукӀана ГӀиса МасихӀил вац. Гьес бетӀерлъи гьабулеб букӀана Иерусалималъул иман лъуразул жамагӀаталъе. Кагътил аслияб мурад буго божи-иман лъикӀал ишаздалъун, сабруялдалъун ва мискиназул тӀалаб-агъаз гьабиялдалъун щулалъулин, камиллъулин бичӀчӀизаби.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1Аллагьасулги ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀилги[†] лагъ Якъубил[†] салам буго батӀи-батӀияб ракьалда рикь-рикьун ругел ва Аллагьасул халкълъун лъугьарал киналго гӀадамазде[+].


ХӀалбихьиги сабруги

2ЗахӀмалъи хӀехьезе кӀолищали батӀи-батӀияб къагӀидаялъ нужер хӀалбихьулеб бугони, гьеб нужеца кӀудияб рохеллъун рикӀкӀе, диналъул вацал[+]. 3Божи-иман щулияб бугищали хӀалбихьиялъ сабру бижизабулеблъи лъала нужеда[+]. 4Биччанте сабруялъ нужее кумек гьабизе нужго камиллъизеги, щибго гӀунгутӀи гьечӀеллъун, тӀубанго камилаллъун лъугьинеги[+].

5Нужеда гьоркьоса лъилниги гӀакъиллъи гӀолеб гьечӀони, бадибчӀвай гьабичӀого, киназего гьеб гьарзаго кьолев Аллагьасда гьаре, Аллагьас кьела гьесие гьеб[+]. 6Амма гьеб гьарулев чи, щибго щаклъи гьечӀого, божизе ккола. Щакдарулев чи релълъуна гьороца рахъ-рахъалде гьелчезабулеб ралъдал карачелалда[+]. 7-8Гьединлъидал цо хӀал кколарев ва сундулъго тавакал гьечӀев чияс хьул гьабуге Аллагьас жиндие щибниги кьелилан[+].

9Я вацал, гӀодовегӀан вугев чӀухӀизе виччанте, Аллагьасда цеве гьев тӀадегӀанав вугелъул[+]. 10Бечедасдаги лъазе биччанте Аллагьасда цеве гӀодовегӀанав вугевлъи, – харилъ тӀегь гӀадин вечӀазе вуго гьев. 11Бакъ къалъуде бахуна, бухӀи цӀикӀкӀуна, бухӀараб гьури пула, хер бакъвала, гьелъул тӀегь гъенон уна ва тӀогьол тӀолабго гьайбатлъиги хола. Жиндирго ишазде вуссун вукӀаго вечӀала бечедав чиги[+].

12Гьардарав гуревдай, сундалъун жиндир хӀалбихьаниги, сабруялда гьеб хӀехьолев чи. Гьеб хӀехьон хадуб гьесие щвела жиндиего рокьулезе Аллагьас къачӀан бугеб шапакъат – абадияб гӀумру[+]. 13Сундалъунниги гьесул хӀалбихьулеб бугони, инсанас абизе бегьиларо Аллагьас жиндир хӀалбихьулеб бугилан. Лъилниги квешлъиялъ Аллагьасул хӀалбихьулареб гӀадин, гьесги щивниги къосинавизе хӀалбихьуларо. 14Амма инсан къосуна, жиндирго квешал къасдаз хадув цӀан, къориниве ккезавидал. 15Цинги гьеб квешаб къасд къинлъун, мунагь гьабула, гьеб мунагь цӀубараб мехалъ – хвел бижула[+]. 16Нужго нужецаго гуккуге, дир хириял вацал![+] 17Зодихъ бакъ-моцӀги цӀвабиги рижарав, амма живго хисуларев ва жинда бецӀлъи хъатӀуларев Аллагьасдасан лъикӀаб гурони рещтӀунаро, гӀадамазе щолебщинаб камилаб сайигъатги гьесдасан рещтӀараб буго[+]. 18Жиндиего бокьун гьес нилъ хӀакъаб рагӀудалъун цӀидасан рижизаруна. Абизе бегьула жинцаго бижанщиналъул тӀоцебесеб рижилъун нилъ лъугьине бокьун гьабунин гьес гьединилан[+].


РагӀухъ гӀенеккарал гӀоларо, гьеб тӀубазабизеги ккола

19Нужеда лъай, дир хириял вацал, щивав чи гӀенеккизе хехавлъун, бицине хӀинцавлъун, ццин бахъинеги хӀинцавлъун вукӀине кколевлъи[+]. 20Ццидахун вугев чиясда кӀоларо Аллагьас ритӀухъаблъун рикӀкӀунеб гӀамал цӀунизе. 21Гьединлъидал кинабгоги хъублъи ва нужелъ хутӀараб ццидал асар гӀодобе рехе. Нуж хвасар гьаризе хӀалкӀолъи бугев Аллагьас нужер рекӀелъе рещтӀинабураб рагӀи хӀеренго къабул гьабе[+]. 22Гьеб рагӀухъ гӀенеккарал гӀоларо, гьеб тӀубазабизеги ккола, гурони – нужго нужецаго гуккулел чагӀилъун лъугьуна нуж[+]. 23РагӀухъ гӀенеккулев, амма гьеб тӀубазабуларев чи релълъуна живго кинав вугевали матӀуялъусан вихьарав чиясда. 24МатӀуялда цевеса нахъе аравго кӀочон тола гьесда живго кинав вугевали. 25Камилаб къануналъул[†] – инсан эркенлъизавулеб къануналъул – матӀуялъуве валагьун, гьеб къанун тавакалго цӀунулев ва рагӀарабщинабги кӀочон течӀого тӀубазабулев чияс щиб гьабулеб бугониги, Аллагьас гьесда баркат лъела[+].

26Живго муъминчи вугин рикӀкӀунев, амма мацӀалда чангит баларев чияс живго жинцаго гуккулев вуго, ва гьесул иман пайда гьечӀеб буго[+]. 27Нилъер Эмен Аллагьасда цебе хъублъиялъул тӀанкӀго гьечӀеб, тӀубанго бацӀцӀадаб иман ккола къваридго ругел бесдалазе ва къоролзабазе кумек гьабиги дуниялалда бугеб квешлъиялдаса рикӀкӀалъиги[+].

#### 2 бетӀер


Чи ватӀа гьавизе бегьуларо

1Я дир вацал, нилъер машгьурлъарав ТӀадегӀанасде – ГӀиса МасихӀиде[†] иман лъурал нужеца чи ватӀа гьавизе бегьуларо[+]. 2Масала, нужер данделъиялде вачӀана лъикӀго ретӀа-къарав, меседил баргъичалги рарав чи ва басриябго ратӀлилъ мискинчиги вачӀана. 3Нужеца адаб-хъатир гьабула чӀухӀараб ратӀлилъ вугесул, гьале гьанив рахӀаталда гӀодов чӀайилан абула гьесда. Мискинасда абула доле дова гӀодов чӀайилан яги гьанив дир хӀатӀазда цеве гӀодов чӀайилан. 4Гьедин нужедаго гьоркьоб рикьи ккезабулеб гьечӀищ нужеца? ЦӀахъа-рахъай гьабулев къадиясда релълъунел гьечӀищ нуж? 5ГӀенеккея, дир хириял вацал! ГӀаламалъго мискиналлъун рикӀкӀунелал гурищ Аллагьас тӀаса рищун ругел, иманалъ гьел бечелъизе ва жиндие рокьулезе рагӀи кьураб ПарччахӀлъи гьезие насиблъизе[+]? 6Нужецайин абуни мискинал рикӀкӀунел гьечӀо! Бечедаз гуребищ нужеда тӀад зулму гьабулеб бугеб? Гьез гурелищ нуж суд гьабулел рокъоре рехъерхъулел? 7Гьез гуребищ какулеб нужеда лъураб лъикӀаб цӀар? 8«Мунго гӀадин вокьа дуе дуда аскӀов вугевги», – ТӀехьалда ругел амруязул парччахӀлъун рикӀкӀунеб гьеб амру нужеца хӀакъикъаталдаги тӀубазабулеб бугони, гьеб лъикӀаб иш буго[+]. 9Амма нужеца гӀадамал ратӀа гьарулел ругони, гьеб буго мунагь, ва, Къануналда[†] рекъон, нуж ккола такъсирчагӀи[+]. 10Къануналъул тӀолалго рихьизариял цӀунулел ругониги, амма цониги амруялдаса чи тарани, кинабго гӀайиб гьесде тӀаде ккола[+]. 11ХъахӀбалъи гьабугейилан лъазабурас лъазабун буго чи чӀвагейиланги. Масала, дуца хъахӀбалъи гьабулеб гьечӀо, амма чи чӀвана, гьедин мун лъугьана къанун хвезабурав такъсирчилъун[+]. 12Инсанасе эркенлъи кьолеб къануналда рекъон Аллагьас жидее суд гьабизе бугел гӀадамазда релълъун кӀалъай ва хьваде[+]. 13ГурхӀел гьечӀесе Аллагьасул судалъулги гурхӀел букӀине гьечӀо. РитӀухъаб хӀукмуялдасаги тӀадегӀанаб буго гурхӀел![+]


Иман лъейги ишалги

14Дица иман лъунилан абиялъул пайда щиб бугеб, вацал, лъикӀал ишал гьарулел гьечӀони? Гьединаб иманалъ хвасар гьавиладай гьев? 15Нужер вацасул яги яцалъул тӀад ретӀине ретӀел гьечӀони, яги жакъаялде кваназе жо гьечӀони, 16масала, нужер цояс гьезие гӀакълу кьола, рекере, хинлъизе айилан, кваназе айилан, амма гьезие къваригӀараб кьоларо, – лъикӀлъийищ гьес гьабулеб бугеб[+]? 17Гьедин, лъикӀал ишал цадахъ гьечӀеб иманалъул пайда букӀунаро. 18Цо лъицаниги абуни, цоясулъ божи-иман бугин, цогидас лъикӀал ишал гьарулин, – дица абила лъикӀал ишал гьечӀеб божи-иман лъил бугебали дида бихьизабейилан; цинги дица дуда бихьизабила лъикӀал ишазулъ бугеб дир божи-иман[+]. 19Аллагь цо вукӀиналда божулевищ мун? ЦӀакъ лъикӀ! Амма жундулги божулагури хӀинкъун сородилаго![+] 20ЛъикӀал ишал цадахъ гьечӀеб иманалъул пайда букӀунарилан чӀезабилищ дуе, ле, бичӀчӀи гьечӀев чи? 21Къурбаналъе хъвезе жиндирго вас ИсхӀакъ[†] вегизавун вукӀана нилъер эмен Ибрагьимица.[†] Гьеб ишалъулъ гурищ Аллагьасда гьесул ритӀухълъи бихьараб[+]? 22Бихьулищ – гьесул иманги ишги цолъун букӀана, гьес гьарурал лъикӀал ишаз квербакъана иман камиллъизе[+]. 23Гьедин ритӀухълъана ТӀехьалда бугеб гьадинаб калима: «Ибрагьим Аллагьасда божана, гьединлъидал гьес гьевги жиндие ритӀухъав чилъун рикӀкӀана». Гьедин «Аллагьасул гьудул» абураб цӀарги щвана Ибрагьимие[+]. 24Нужеда бихьулеб буго цохӀо иманалъ гуребги, лъикӀал ишазги инсан ритӀухълъизавулев вукӀин. 25Тушманасул рахъалде цӀех-рехалъе ритӀарал рагъухъаби рокъоре рачана хъахӀбалъиялдалъун бетӀербахъи гьабулей йикӀарай РахӀабица ва гьеб шагьаралдаса къватӀире рорчӀизе нух бихьизабуна[*]. Гьеб лъикӀаб иш сабаблъун гьей гӀадан Аллагьасда цее ритӀухълъана. 26РухӀ гьечӀони, чорхолъ чӀаголъи букӀунареб гӀадин, лъикӀал ишал цадахъ гьечӀони, иманалъулги пайда букӀунаро.

#### 3 бетӀер


МацӀалда чангит бай нужеца

1Нужеда гьоркьоса гӀемерал чагӀи вагӀза-насихӀат гьабизейилан лъугьин лъикӀаб иш гуро, дир вацал, насихӀатчагӀаздаса Аллагьас дагьабги цӀикӀкӀун тӀалаб гьабила.[†][+] 2Нилъ киналгоги гӀемерисеб мехалъ нухдаса тарула. РагӀудалъун нухдаса таричӀев чи – гьев камилав чи ккола, жиндирго черхалда чангит базеги кӀолелъул гьесда[+]. 3Нилъеца чода кӀалдираял рани, гьеб кӀудияб хьвани нилъее тӀубанго мутӀигӀлъула ва бокьараб рахъалде бачине кӀола[+]. 4Мисалалъе босилин гама: кутакаб гьороца хъамун унеб кӀудияб гама гьитӀинабго рулалъул кумекалдалъун бокьараб рахъалде сверизабизе кӀола гьеб бачунев чиясда. 5Гьедин, жибго гьитӀинаб лага букӀаниги, мацӀалдаги кӀола кӀудиял ишал гьарунин[†] жинцайилан чӀухӀдаризе. Нужеда лъала цӀадул гьитӀинаб хӀенехӀалъ кӀудияб рохь бухӀулеблъи. 6МацӀ – гьеб ккола цӀа. Гьаб дуниял мунагьазул цӀун бугеб гӀадин, нилъер черхалъул цогидал лугбазда гьоркьоб мунагьазул цӀураб лага буго гьеб. Гьелъ нилъер тӀолабго напс хъублъизабула ва инсанасул кинабго гӀумруялда цӀа рекӀинабула, жибгоги жужахӀалъул цӀаялъ бухӀула[+]. 7Киналго гӀалхул жанаваралги, хӀанчӀиги, борхьалги ва ралъдал хӀайваналгицин жиндего мутӀигӀ гьаризе кӀвана ва кӀолелги руго инсанасда, 8амма мацӀ мутӀигӀ гьабизе лъиданиги кӀоларо. Гьеб буго жинда чангит базе кӀолареб, хвалде рачунеб загьруялъул цӀураб квешлъи. 9МацӀалца гьабула нилъер Эмен Аллагьасе рецц, амма гьебго мацӀалца какула жиндаго релълъун Аллагьас рижарал гӀадамал[+]. 10Цого кӀалдисан рачӀуна баркалаялъулги нагӀанаялъулги рагӀаби. Гьедин букӀине бегьуларо, дир вацал. 11Цого иццунисан чвахулебищ бацӀцӀадабги цӀамгӀалабги лъим? 12Инжиралъул гъотӀода зайтуналъул пихъ бижулебищ? Яги цӀолбол гъабуда тӀад инжир бижулебищ? Гьедин цӀамгӀалаб лъадал иццунисан бацӀцӀадаб лъим чвахуларо.


ГӀакъиллъиялъул кӀиго тайпа

13Нужеда гьоркьов цониги гӀакъилав-цӀодорав чи ватани, гьес жиндирго лъикӀаб хьвада-чӀвадиялдалъун бихьизабизе ккела жив гӀакъилав ва гӀодове виччарав чи вукӀин[+]. 14Амма нужер рекӀелъ хъубаб жахӀдаги чӀухӀун цеве кӀанцӀизе бокьиги бугеб батани, гьересиялъ битӀарабги хъублъизабуге, цӀакъал-тӀокӀал чагӀи ругиланги реццаруге нуж. 15Гьединаб «гӀакъиллъи» тӀасан рещтӀараб гуро, гьеб буго дуниялалдасан, мунагьаб напсалдасан ва илбисалдасан бачӀараб[+]. 16Цоцаздехун жахӀдаги бугони, чӀухӀун цере кӀанцӀизеги бокьулеб бугони, гьелъ рачуна гӀала-гъважаялдеги квешлъиялдеги. 17Зобалаздасан рещтӀунеб гӀакъиллъийин абуни, гьеб бацӀцӀадаб букӀуна, гьединго сабруяб, хӀалимаб, гӀадамазухъ гӀин тӀамулеб, гурхӀел-рахӀмуялъул цӀураб ва лъикӀаб пихъ тӀад бижулеб гъветӀ гӀадинаб букӀуна. Гьеб гӀакъиллъиялъул васвасдиги ххвелалги рукӀунаро. 18Ракълие рачел къарал гӀадамаз ракълил хьон хьараб хуриса ритӀухълъиялъул бачӀин бакӀарула[+].

#### 4 бетӀер


Аллагьасде мутӀигӀлъе нуж

1Нужеда гьоркьоб кьалги дагӀба-рагӀиги кин бижулеб? Чорхолъ бухъардилеб бугеб гьаваялъ гурищ гьел рижизарулел[+]? 2Нужее бокьун бугониги, кьолеб гьечӀелъулин нужго нужецаго чӀвалел ругел. ХъантӀун руго нуж, мурадалдеги щолел гьечӀо. ДагӀбадулел руго, къацандулел руго, амма нужеца Аллагьасда гьарулеб гьечӀелъул, пайда бахунеб гьечӀо. 3Гьараниги, кьолеб гьечӀо, лъикӀлъиялъе гурелъул гьарулеб бугеб, – нужерго гьаваялда нахърилълъун хвезабизелъидал гьарулеб бугеб[+]. 4Божизе бегьиялдаса ун руго нуж! Нужеда лъаларебищ дуниялалъул гьудул Аллагьасул тушман вугевлъи? Дуниялалъулгун гьудуллъи гьабизе бокьарав Аллагьасул тушманлъун лъугьуна[+]. 5«Нилъехъе рещтӀараб РухӀалъ тӀалаб гьабулеб буго цохӀо Аллагь вокьизе», – ян гӀадада хъван бугин ТӀехьалдайиланищ нужеда ракӀалде кколеб[+]? 6Аллагьасул баркат цӀикӀкӀунебго-цӀикӀкӀунеб букӀуна. «Аллагь чӀухӀаразда дандечӀола, хӀалимазда гьесул баркат лъола», – ян абиялъе гӀиллаги гьеб буго[+]. 7Аллагьасде мутӀигӀлъе, илбисалда дандечӀа, гьеб нужеда аскӀоса лъутун ина гьебмехалъ[+]. 8Аллагьасде гӀагарлъе, гьев нужедеги гӀагарлъила. Нужго рацӀцӀад гьаре, ле мунагьчагӀи! Ле цо хӀал кколарел чагӀи, нужерго ракӀалги рацӀцӀад гьаре![+] 9Гьабураб квешлъиялдаса ракӀ бухӀа, гӀоде, чӀчӀичӀчӀиде! Нужер релъи гӀодиялде буссине биччанте, нужер рохел пашманлъиялде буссине биччанте! 10БетӀергьанасде мутӀигӀлъе, гьес нуж тӀадегӀанлъизарила. 11Цоцазда тӀасан квешаб рагӀи абуге, вацал. Вацасул хӀакъалъулъ квешаб рагӀи абурав яги гьесда гӀайиб чӀварав чияс Къануналъул[†] хӀакъалъулъги абила квешаб рагӀи, Къануналда гӀайиб чӀвалеб бугони, мун вукӀине ккола гьелдасаги тӀадегӀанавлъун, – мун вуго гьеб тӀубазабизе кколев чи[+]. 12Къанун бахъаравги гьеб тӀубазабизе тӀамулевги цохӀо Аллагь вуго. Гьесда кӀола нилъ хвасарлъизаризеги хвалде рачинеги. Гьедин бугелъул, мунго гӀадинасда гӀайиб чӀвазе ккани, мун щив чи[+]?


Нужедаго ракӀги чӀун, чӀухӀдаризе лъугьунге

13«Жакъа-метер нилъ пуланаб шагьаралде ине къватӀире рахъина, гьениб цо лъагӀел бала, даран-базар гьабила[†] ва нилъее хайир бахина», – ян абулел чагӀи, гьанже нуж гӀенекке дихъ! 14Метер щиб нужее ккелебали лъаларо нужеда. Щиб жо кколеб нужер гӀумру? ТӀаде борхун бачӀун цо дагьабго мехалдасан тӀагӀун унеб гӀодобнакӀкӀалда релълъуна гьеб[+]. 15«Аллагьасе бокьани, чӀагоги хутӀани, пуланабги гьабила, пуланабги гьабила», – ян абуни лъикӀаб букӀина нужее[+]. 16Нужин абуни, нужедаго ракӀги чӀун, чӀухӀдарилел руго. Гьединаб чӀухӀи квешаб жо буго.

17ЛъикӀлъи кин гьабилебалиги лъалев, жинца гьебги гьабуларев чиясе мунагь букӀуна[+].

#### 5 бетӀер


Бечелъи турун тӀагӀуна

1Гьанже дихъ гӀенекке нуж, бечедал чагӀи! Нужеде бачӀинехъин бугеб балагьги-гӀазабги лъан, гӀоде нуж, чӀчӀичӀчӀиде нуж![+] 2Нужер бечелъи турун тӀагӀун буго, нужер ретӀелги ицица кванан буго[+]. 3Нужер гӀарац-меседалдаги кьаву чӀван буго. Гьеб кьавуялъ нужеда данде нугӀлъи гьабила[†] ва, цӀадуца гӀадин, рухӀила гьелъ нуж. Дуниял ахиралде ккараб мехалда бакӀарана нужеца гьеб хазина![+] 4Хур лъилъаралъухъ кьезе кколеб букӀараб мухь нужеца кватӀизе тедал, хӀалтӀухъабазул бо нужеда данде нугӀлъиялъе бахъун буго. Гьезул ахӀи Къудратав БетӀергьанасда рагӀун буго[+]. 5Дуниялалда нужер гӀумру гьарзаяб букӀана, гӀумруялдаса нужеца лазат-кепги босана, – хъвезе хьихьана нужецаго нужго! 6Нужеде данде квер борхичӀев муъминчи, судги гьабун, чӀвана нужеца.


ГӀазаб-гӀакъубаялъул заманалдаги сабруялда чӀа

7Гьанже, вацал, ТӀадегӀанав тӀадвуссун вачӀинегӀан сабруялда чӀа. Гьедин чӀола векьарухъан жиндирго хуриса гьесие цӀакъ къиматаб-хирияб хӀалухъен бачӀинегӀан. Ихдалилги хасалихълъиялъулги цӀадал ран рахъинегӀан сабруялда чӀола гьев[+]. 8Нужецаги сабру гьабе, къвакӀун чӀа, ТӀадегӀанав вачӀунеб заман гӀагарлъулеб буго[+]. 9Нужее суд гьабичӀого хутӀизе цоцаздасан гӀарзал гьаруге, вацал. Гьале, Судияв нуцӀихъе щун вуго![+] 10Аллагьасул цӀаралдасан халкъалъе хабар бицарал аварагзабаздасан мисал босе: гьезда гӀемераб гӀазаб-гӀакъуба бихьана ва кинабго кӀудияб сабруялда хӀехьана гьез[+]. 11Гьардарал гурищилан абула нилъеца гьединаб гӀемераб жо хӀехьезе ккарал гӀадамазул рахъалъ. Аюб аварагас хӀехьарабщиналъул хӀакъалъулъ рагӀанагури нужеда, ахирги Аллагьас кин гьеб бецӀарабалиги лъала нужеда. ГурхӀулевги рахӀмуявги вугелъул Аллагь[+].

12Вореги, дир вацал, зобалхӀайилан, ракьалхӀайилан ва цогидабги гьаялдалъун гьедаруге нуж. Уйилан абизе бокьани, уйилан абе, гурилан абизе бокьани, гурилан абе. Гьедарани – тамихӀалъе мустахӀикълъула нуж[+].


ДугӀаялъул къудрат

13Къварид вугес дугӀа гьабе, лъикӀ вугес, Аллагь веццун туркаби ахӀе[+]. 14Унтун вугес жиндихъего ахӀе иман лъуразул агьлуялъул бутӀрул. ТӀадегӀанав ГӀисал цӀар рехсон, дугӀа гьабила гьез, зайтуналъул нах бахина[+]. 15Божи-имангун гьабураб дугӀаялъ унтарав сахлъула, БетӀергьанас гьев тӀаде вахъинавула, мунагь бугони, гьелдасаги тӀасалъугьуна. 16Гьединлъидал нужерго мунагьал цоцазе рице, цоцаца дугӀадулъги рехсе, нужго сахлъизе. ВацӀцӀадав муъминчиясул дугӀаялда гӀемераб жо гьабизе кӀола[+]. 17Иляс[†] авараг вукӀана нилъго гӀадав чи. ЦӀад багегийилан гьес гьарараб мехалъ, лъабго лъагӀелгун бащдалъ цӀад бачӀо ракьалде[+]. 18Цинги гьес цоги дугӀа гьабуна, – зодисан рахӀмат рещтӀана ва хурги бачӀана[+].

19-20Масала, хӀакъабщиналдаса гьетӀарав нужер чи цогидас битӀараб нухде ккезавуна. Мекъаб нухдаса гьев витӀун ккезавурас мунагь гьабурасул рухӀ цӀунулеблъи ва гӀемерал мунагьалги чурулеллъи лъай, дир вацал, нужеда![+][+]

### Пётрил тӀоцебесеб кагъат

#### Пётрил тӀоцебесеб кагъат

Пётрил тӀоцебесеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### ЦеберагӀи


Пётрил тӀоцебесеб кагъат

Пётрил тӀоцебесеб кагъат хъван буго гӀага-шагарго нилъер эраялъул I гӀасруялъул 60-абилел соназда. Пётр чапарас гьелда баян гьабулеб буго иман лъурал кин хьвадизе кколелали. Кагътил аслияб мурадги буго ГӀиса МасихӀида божи сабаблъун хадур лъугьинги гӀакъуба-къварилъиги хӀехьезе ккарал гӀадамазул ракӀбатизаби.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀаби

1-2ГӀиса МасихӀил[†] чапар[†] Пётрил рахъалдасан Понт, Галатия, Каппадокия, Асия[†] ва Битиния улкабазда чияр халкъазда гьоркьор рикьа-риххун ругезде салам. Хъвараб къадаралда рекъон Эмен – Аллагьас нуж тӀаса рищана. Гьесул РухӀалъ нуж жиндирго халкълъун лъугьинаруна, жиндирго биялъ нуж рацӀцӀалъизарурав ГӀиса МасихӀиде мутӀигӀлъизе. Нужеда цӀикӀкӀараб баркат лъеги ва сах-саламат хутӀаги[+][+].


ГӀиса МасихӀ хваралъуса вахъана

3-4Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил Эмен – Аллагьасе рецц. Хваралъуса ГӀиса МасихӀ вахъинавиялдалъун, кӀудияб цӀоб лъун, гьес нилъее цӀияб гӀумру кьуна. Гьедин чӀаголъизабуна зобалазда цӀунараб холареб, хъублъулареб, бечӀалареб лъикӀаб бутӀа щвеялде бугеб нилъер хьул[+][+]. 5Нуж божулел ругелъул, Аллагьас жиндирго къудраталдалъун цӀунун тун буго гьеб бутӀа, дуниял ахирлъидал къватӀибе загьирлъун, нуж хвасарлъизаризе[+].

6Гьанже дагьабго заманаялъ батӀи-батӀиял къварилъабаз нужер хӀалбихьулеб бугониги, гьелдаса роха нуж[+]. 7Нужер божи-иман хӀакъаб бугищали хӀалбихьизе рачӀуна гьел къварилъаби. Биун-тӀагӀун унеб меседалъулгицин цӀадуца хӀалбихьула. Меседалдасаги къиматаб бугелъул нужер божи-иман, гьелъулги хӀалбихьизе ккола, ГӀиса МасихӀ загьирлъараб къоялъ нужее цӀар-реццги къадру-къиматги насиблъизе[+]. 8ВихьичӀониги вокьулев вуго нужее гьев; гьанже вихьулев гьечӀониги, гьесда божулелги руго. Бицун хӀалкӀолареб кӀудияб рохел рещтӀинабулеб буго гьелъ нужер рекӀелъе,[+] 9гьеб божи-иманалдалъун хвасарлъизе ругелъул нужер рухӀал!


Аварагзабаз бицараб рагӀи

10Гьеб хвасарлъиялъулин аварагзабаз, цӀех-рех гьабун, хӀакъикъат лъазабулеб букӀараб. Аварагзабаз цебеккунго бицунеб букӀана нужеде рещтӀине бугеб баркаталъул[+]. 11Гьез хӀаракат бахъулеб букӀана жиндие кьезе бугеб гӀазаб-гӀакъубаялъулги гьелдаса хадуб щвезе бугеб бергьенлъиялъулги хӀакъалъулъ МасихӀил РухӀалъ бицунеб букӀарабщинаб кида ва кин лъугьине бугебали лъазе[+]. 12Аллагьас аварагзабазе загьир гьабун букӀана, жинца гьел жидеего гӀоло гурел, нужее гӀоло ритӀун ругеллъи. Аварагзабаз доб мехалдаго бицунеб букӀиндалха зобалаздасан рещтӀараб Илагьияб РухӀалъул[†] къуваталдалъун Рохалил хабар лъазабулез гьанже нужеда бицунеб бугебщиналъул хӀакъалъулъ. Малаикзабазегицин бокьилаан гьеб лъазе[+].


РацӀцӀадго хьвадейилан амру

13Гьединлъидал нужерго гӀакъиллъиялъул рачел щулаго къай. РорчӀуда чӀа. ГӀиса МасихӀ вачӀараб къоялъ нужеде рещтӀине бугеб баркаталде унго-унголъунги хьул лъе[+]. 14Аллагьасде мутӀигӀлъе, жагьиллъиялда ругеб мехалъ нужер рекӀелъ рукӀарал къасдазда хадурги унге[+]. 15Нуж тӀаса рищарав Аллагь вацӀцӀадав вугелъул, нужги кидаго рацӀцӀадго хьваде[+]. 16ТӀехьалда хъван буго: «Дун вацӀцӀадав вугелъул, нужги рацӀцӀадго хьваде»[+].

17Гьурмахъ валагьичӀого щивасул ишазе суд гьабулев Аллагьасде нужеца Эменилан ахӀулеб бугелъул, гьесукьа хӀинкъун тӀаме гьаб дуниялалъул рокъоб хутӀараб гӀумру[+]. 18Нужерго умумуздасан ирсалъе щвараб чӀобогояб гӀумруялдаса нуж биун-тӀагӀун унеб гӀарац-месед кьун гурелъулха тархъан гьарурал[+]. 19ГӀайибги мунагьги гьечӀеб КьегӀер гӀадинав МасихӀил къиматаб биялдалъун тархъанлъидалха нуж. 20Дуниял бижилелдего Аллагьас гьединаб къадар хъван букӀана гьесие, амма нужее гьев загьирлъана гьаб ахирияб заманалда[+]. 21Гьесдалъунин нуж божулел ругел, хваралъуса вахъинавун гьев машгьурлъизавурав Аллагьасда. Гьединлъидалин нужер божиги хьулги Аллагьасде бугеб.

22ХӀакъабщиналда нахърилълъун нужеца нужерго ракӀал рацӀцӀад гьаридал, нужее насиблъана диналъул вацаздехун унго-унгояб рокьи. Цоцаздехун ракӀ-ракӀалъулаб рокьи загӀиплъизе биччаге[+]. 23Нуж цӀидасан рижана, лъугӀун-тӀагӀун унеб хьоналдасан гурел, хвел гьечӀеб хьоналдасан. Аллагьасул абадияб ва нилъее чӀаголъи кьолеб каламалдалъун рижана[+]. 24ТӀехьалда хъван буго: «Харида релълъуна кинабго рижи, харилъе тӀогьолалдаса цӀикӀкӀараб машгьурлъиги щоларо гьелъие. Херги бакъван уна, тӀегьги бечӀала, 25амма Бичасул калам абадиялъего хутӀула». Гьеб калам ккола нужеда лъазабураб Рохалил хабар[+].

#### 2 бетӀер

1Гьанже кинабго квешлъиги, хӀилла-рекӀкӀги, ххвелал гьариги, жахӀда-хӀусудги, мацӀги рехун тун,[+] 2гьабсагӀат гьабураб лъимер гӀадин, нужги гӀедегӀе бацӀцӀадаб рухӀанияб рахьдаца къеч буссинабизе, гьеб гьекъон нужго кӀудиял гӀезе ва хвасарлъизе[+]. 3БетӀергьанасул[†] рахӀму-цӀоб щибали лъайдалха нужеда!


Аллагьас тӀаса бищараб ГамачӀ

4Къадалъ лъезе ярагьунарилан гӀадамаз нахъе рехараб, амма Аллагьас тӀаса бищараб, къиматаб ва чӀагояб ГанчӀихъе рачӀа нуж[+]. 5Нужгоги чӀагоял ганчӀаллъун ругелъул, нужгоги къадалъ лъун балеб буго мукъадасаб рукъ. Гьенир нуж рукӀина Аллагьас тӀаса рищарал кашишаллъун,[†] ва ГӀиса МасихӀидалъун[†] Аллагьас къабул гьарулел илагьиял къурбаналги кьела нужеца[+]. 6ТӀехьалда буго: «Гьале дица Сионалда лъолеб буго тӀаса бищараб, цололъ рекъолеб ва къиматаб гамачӀ. Гьеб ганчӀида божарав чиясул ракӀбухӀиларо»[+]. 7Божи-иман бугел нужее къиматаб буго гьеб. Божуларезени – «Къадалъ лъезецин ярагьунарилан къадахъабаз нахъе рехараб гамачӀ битӀахъе цололъ лъун буго»[+]. 8Цогиги:

«ГӀадамазул хӀетӀе тункулеб гьецӀо ва гьел гӀодор ккезе гьарулеб гамачӀ». Аллагьасул каламалъухъ гӀенеккуларелъулин гьезул хӀетӀе тункулеб, – гьединаб къадарлъидалха гьезие хъван букӀараб[+].

9Нуж руго тӀаса бищараб агьлу – Зобалазул ПарччахӀасул кашишзаби, мукъадасал гӀадамал, Аллагьасул жиндирго халкъ. Гьес бецӀлъиялдаса нуж жиндирго гьайбатаб нуралде ахӀана жиндирго чӀахӀиял ишазул хӀакъикъат тӀибитӀизабизе[+]. 10Цере нуж цо халкъ букӀинчӀо, гьанже нуж Аллагьасул халкъ ккола. Цебе нужеда цӀоб лъун букӀинчӀо, гьанже нужеда цӀоб лъун буго[+].


Иман лъуразда тӀадал ишал

11Гьаб дуниялалъул рокъор нуж нухлулалги апарагзабиги ругелъул, дица нужеда гьарула, хириял, нужер рухӀалда данде багъулеб чорхол гьаваялдаса напс цӀуне[+]. 12Мажусиязда гьоркьор цӀакъго лъикӀ хьвадизе ккола нуж, нужеца квешлъи гьабунилан гьез нужеда гӀайиб чӀвараб мехалъгицин, жидее лъикӀлъи гурони гьабичӀин нужецайилан мукӀурлъун, ГӀиса МасихӀ ракьалде вачӀараб къоялъ гьез Аллагьасе рецц гьабизе[+].

13ТӀадегӀанасе гӀоло мукӀурлъе нуж инсанасдасан бугеб кверщелалъе – бищунго кӀудияв вугелъул, къайсарасул[†] амруги тӀубазабе[+]. 14Квешлъи гьабулезе тамихӀ гьабизе, лъикӀлъи гьабулезе шапакъат кьезе гьес тӀад тарал наибзабазеги мукӀурлъе[+]. 15Аллагьасул амру буго лъикӀал ишаздалъун нужеца гӀабдалзабазул жагьилаб кӀал къазабеян. 16Эркенаб гӀумру гьабе нужеца, амма гьеб эркенлъи квешлъиялъе хӀалтӀизабуге, – Аллагьасул лагъзаллъун рукӀа[+]. 17Киназулго адаб-хӀурмат гьабе, диналъул вацал рокьа, Аллагьасукьа хӀинкъа ва къайсарасул къадру-къимат гьабе[+].

18Гьединго нужги, лагъзал, нужерго бетӀергьабазул адаб-хӀурмат гьабун, гьезие мутӀигӀлъе, – гурхӀарал-хӀалимал гьел ругониги, хъачӀал ругониги[+]. 19ГӀайиб гьечӀого тамихӀалда гъоркье ккедал Аллагьги рекӀелъ цӀунун гӀазаб-гӀакъуба хӀехьарасдаса Гьев разилъула[+]. 20Нужерго квешлъи сабаблъун рухулеб мехалъ гӀакъуба хӀехьонилан цӀар щоларо. Амма лъикӀлъи сабаблъун гӀазаб-гӀакъуба хӀехьарасдаса Аллагь разилъула. 21Нужее гӀоло МасихӀица гӀазаб-гӀакъубаги хӀехьедал, нуж нахърилълъине мисалги бихьизабидал, гьесул нухдасан ине ккола нуж[+]. 22Гьесда цохӀониги мунагь букӀинчӀо, гьересиги гьесул кӀалдиб батичӀо. 23Инжит-къабихӀ гьавулел рагӀаби жинда абуниги, инжитаб-къабихӀаб рагӀи данде рехичӀо гьес. ГӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе кканиги, бихьилин-рагӀилин хӀинкъиги кьечӀо, ритӀухъаб суд гьабулев Аллагьасул кверщаликье кьуна живго[+]. 24Нилъер мунагьал гьес жиндирго чорхолъ хъанчалда тӀаде росун ана, мунагьазе нилъ хвараллъун рукӀине, амма ритӀухълъиялъе – чӀагояллъун хутӀизе. Гьесда лъурал ругъназдалъун нилъер чурхдул сахлъана[+]. 25АхӀун риччарал чахъаби гӀадин рукӀарал нуж гьанже Вехьасда аскӀоре тӀадруссана, нужер рухӀал цӀунулесухъе рачӀана[+].

#### 3 бетӀер


Рос-лъадуда тӀадал ишал

1Гьединго нужги – руччаби, россабазе мутӀигӀлъе. Аллагьасул рагӀиялда божуларел россабазени рагӀаби хӀажалъиларо, нужер хьвада-чӀвадиялъ къезарила гьел,[+] 2бацӀцӀадаб ва адаб-хӀурмат цӀунараб гӀамал-хасиятги нужелъ бихьун. 3Гъалал хьухьин, гӀин-квералда гӀарац-месед бай ва чӀухӀараб ретӀел ретӀин – гьедин цебе рехун бихьулебщиналъулъ гуро нужер берцинлъи букӀине кколеб. 4Нужерго рекӀелъ бугеб, нужеего хасаб бацӀцӀадаб адабалъин нуж берцинлъизаризе кколел. Бищунго къиматаблъун ккола Аллагьасда цебе хӀеренаб ва недегьаб ракӀ[+]. 5-6Гьеле гьедин къачӀадулаан цере Аллагьасде иман лъурал рацӀцӀадал руччаби. Мун дир бетӀергьан вугилан Ибрагьим[†] аварагасе Сарат[†] мутӀигӀай йикӀарай гӀадин, жидерго россабазе мутӀигӀал рукӀана гьел. Гьанже нужги гьелъул ясаллъун ккола, нужеца лъикӀлъиги гьабулеб бугони, балагьалдаса хӀинкъулелги гьечӀони[+]. 7Гьединго нужецаги, росал, руччаби нужедаса загӀипал рукӀинги лъан, гӀакъилго-цӀодорго гьабе гьезие рослъи. Гьезул хӀурмат гьабе, нужее гӀадин, гьезиеги насиблъулелъул абадияб гӀумру. Нужер гьари-дугӀаялъе сунцаниги квалквал гьабизе бегьуларо[+].


Цоцалъ рекъон, вацал гӀадин рукӀа

8Къокъго абуни, нуж киналго цоцалъ рекъон рукӀа, цоцазул къварилъи-гӀатӀилъи бацӀцӀе, нужерго диналъул вацал рокьа, цоцалъ хӀалимго-хӀеренго рукӀа[+]. 9Квешлъи гьабурасе квешлъиги гьабуге, рогьо барасда[†] рогьоги баге, гьелъул гӀаксалда, нужеца абе гьесда баркат лъегийилан. ХӀакълъунго гьедин гьабизе ахӀулел руго нуж Аллагьас, гьелъухъ нужеда баркат лъезе[+]. 10ТӀехьалда буго: «ГӀумру рохалида ине ва лъикӀал къоял тӀаде рачӀине бокьарас чияр бициналдаса мацӀги цӀуне, гьереси бициналдаса кӀалги цӀуне». 11Квешлъи рикӀкӀад гьабе, лъикӀлъи гьабичӀого тоге. Дуца рекъел балагье, гьелда хадув лъугьа мун. 12Муъминзабазул букӀунаро БетӀергьанас цӀунулареб нух, гьезул гьари-дугӀаялъухъ гӀенеккула Гьев, квешлъи гьабуразда дандеги чӀола.


РитӀухълъи сабаблъун гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккола

13БитӀараб гьабизе нужеца хӀаракат бахъулеб бугони, лъида кӀолеб нужее зарал-зиян гьабизе? 14Нуж ритӀун хьвадулел рукӀин сабаблъун гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе кканиги, Аллагьасул баркат рещтӀуна нужеде. Лъикьаниги хӀинкъуге, сундулниги ургъел гьабуге[+]. 15МасихӀ[†] ТӀадегӀанавлъун ккве нужерго рекӀелъ. Сунде нужер хьул бугебилан гьикъулевщинасе нужерго сабруялдалъунги адабалдалъунги жаваб кьезе хӀадурго рукӀа нуж кидаго[+]. 16МасихӀиде цолъарал нужелъ бугеб лъикӀаб гӀамал-хасияталда бугьтан лъун данде кӀалъалел чагӀи инжитлъизе, нужеца намус бацӀцӀад цӀуне[+]. 17ЛъикӀлъи гьабуралъухъ гӀазаб-гӀакъуба хӀехьейго лъикӀ (гьелъие Аллагьасул къадар батани), – квешлъи гьабуралъухъ гьеб хӀехьеялдаса[+].

18Нилъ Аллагьасде гӀагарлъизе киназего гӀоло цо нухалъ хведалха МасихӀ ГӀиса, – мунагьал ругезе гӀоло хведалха мунагьго гьечӀев. Гьесул черх чӀвана, амма РухӀалъ гьев цӀидасан чӀаголъизавуна[+]. 19Гьеб РухӀ ана жужахӀалъур ругел рухӀазда цӀияб хабар бицине[+]. 20Гьел рукӀана, НухӀ аварагас гама гьабулеб заманалда, Аллагь жиндирго кӀудияб сабруялда валагьун чӀун вукӀаниги, Гьесухъ гӀенеккичӀезул рухӀал. НухӀида цадахъ дагьал чагӀи гурони хвасарлъичӀо, микьго чи ворчӀана тӀупаналъул лъададаса. 21ТӀупаналъул лъим ккола гьанже нуж хвасарлъулеб лъадалъ ччун рахъиялъул[†] гӀаламатлъун. Черхалдаса хъублъи чуризе гуро нуж лъадалъ ччун рахъулел, – ГӀиса МасихӀ хваралъуса вахъинавиялдалъун нужер намус бацӀцӀалъизабейилан Аллагьасда гьаризейин[+]. 22Гьев зодове ана ва Аллагьасул кваранаб рахъалда гӀодов чӀун вуго. Гьесие мутӀигӀал руго малаикзаби, гьезул бутӀрул ва хӀакимзаби[+].

#### 4 бетӀер


ГӀазаб-гӀакъуба хӀехьеялъул магӀнаги пайдаги

1Жиндир черхалъ гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккараб мехалда МасихӀил[†] рукӀарал гӀадинал пикрабаз нужерго ракӀал къвакӀизаре, – черхалъ гӀазаб-гӀакъуба баччизе ккарас мунагьазде мугъ рехулелъулха,[+] 2хутӀараб гӀумру, чорхол гьаваялъе бокьухъе гуреб, Аллагьасул амруялги тӀуразарун, тӀамизелъун[+]. 3Мажусиязе бокьулеб куцалда, пасалъиялдаги чорхол гьаваялдаги хадур ун, гьекъолдулаго, гьакълил рокъоса къватӀире рахъинчӀого кеп-гӀоркьалда ва гьересиаллагьзабазе инжитаб-къабихӀаб гӀибадат гьабулаго тӀамураб гӀеларищ нужеца цебехун букӀараб гӀумру? 4Жидерго гьел гӀасиял ишазулъ нуж гӀахьаллъунгутӀиялда гӀажаиблъи гьабун гьез нуж какулел руго[+]. 5Амма чӀагоязеги хваразеги суд гьабизе къачӀан вугесда цебе жаваб кьезе ккелебха гьез[+]. 6Кинабгоги рижиялъе гӀадин, жидееги суд гьабун букӀарал хвараздаги Рохалил хабар лъазабуна, хварал чагӀигицин, Аллагь гӀадин, хвел гьечӀеллъун лъугьине.

7Гьаб дуниял ахирлъулеб буго. Аллагьасе гьари-дугӀа гьабизе бажарулеб хӀалалда цӀодорго чӀа, ригьун рукӀа[+]. 8РакӀ-ракӀалъго цоцазе рокьа. Гьеб буго аслияб жо – рокьиялъ гӀемерал мунагьал рахчула[+]. 9Нодо букӀкӀинчӀого гьабе цоцазе гьоболлъи[+]. 10Аллагьас нужер щивав чиясе кьураб баркатаб гьунар цоцазе пайдаялъе хӀалтӀизабе, батӀи-батӀиял хъулухъазде тӀамурал лъикӀал чагӀаз гӀадин[+]. 11КӀалалда гьунар бугес вагӀза-насихӀат гьабе, хъулухъалъе гьунар бугес, Аллагьас жиндие кьураб къуват-жаналда рекъон, хъулухъ гьабе, – нужеца гьабулебщиналъухъ гӀадамаз, абадул абадиялъ жиндир реццги къудратги тӀаса ине гьечӀев ГӀиса МасихӀил цӀарги рехсон, Аллагьасе рецц гьабизе. Амин![+]

12ЗахӀматаб-къваридаб къо тӀаде бачӀунилан гӀажаиблъи гьабуге, дир хириял, нужеца, хӀикматаб иш лъугьанилан ракӀалдеги ккоге[+]. 13МасихӀие букӀараб гӀадаб гӀазаб-гӀакъуба нужееги насиблъиялдаса рохун рукӀа нуж, гьесул къудрат загьирлъараб къоялъ рохуца холел рукӀине[+]. 14Гьардарал гурищ нуж, МасихӀиде иман лъей сабаблъун инжит-хӀакъир гьарулел ругел, Аллагьасдасан рещтӀараб къудраталъул рухӀ нужелъе лъугьун бугелъулха![+] 15Бидуласе, цӀогьорасе, яги цогидав такъсирчиясе, ялъуни мацӀихъанасе букӀунеб тамихӀалъул гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе ккогеги нужер цонигияс. 16Амма гьеб кинабго христианав вукӀин сабаблъун кколеб бугони, намуслъизе ккеларо. МасихӀил агьлуялъул вугилан Аллагьасе рецц гьабе[+]. 17Иман лъуразул агьлуялдасан байбихьун, киназего Аллагьас суд гьабулеб заман тӀаде щун буго. Гьес нилъедасан байбихьи гьабулеб бугони, Аллагьасул Рохалил хабаралда божичӀезул ахир кинабдай букӀина[+]? 18ТӀехьалда буго: «Муъминчиясегицин хвасарлъизе захӀмалъулеб мехалда, иман гьечӀев мунагьчиясул щибдай ккела?» – ян[+]. 19Гьединлъидал Аллагьасул къадаралдалъун гӀазаб-гӀакъубаялда ругез лъикӀлъи гьабичӀого тоге, нилъ Рижарасул ва РагӀи холаресул амруялда разилъун чӀа[+].

#### 5 бетӀер


Иман лъуразул цоцаздехун гьоркьоблъи

1Нужго гӀадин, иман лъуразул агьлуялъул бетӀерлъун вугев, МасихӀица[†] хӀехьараб гӀазаб-гӀакъубаги бихьарав ва загьирлъизе бугеб къудраталъул ирсги насиблъулев дица нужер агьлуялъул бутӀрузда гьарулеб буго:[+] 2Аллагьас нужехъе кьураб рехъае вехьлъи гьабе, Аллагь разилъиледухъ гьелъул тӀалабги гьабе, нужеда тӀадаб бугилан гуреб, – рекӀелъ рокьигун,[+] 3ужра-мухьалде хьул лъун гуреб, – Аллагьасе хъулухъ гьабизе бугеб гъира-шавкъгун. Нужеда божун таразе ханлъи гьабуге, рехъадулъ ругезе мисал бихьизабе[+]. 4КӀудияв Вехь тӀаде вачӀараб мехалъ, гьес нужер ботӀрода лъела киданиги холареб таж[+]. 5Гьанже, гӀолохъаби, нужги чӀахӀиязе мутӀигӀлъе. Цоцаздехун хӀеренлъи-хӀалимлъиялъул рачел къай. ТӀехьалда буго: «Аллагь чӀухӀаразда дандечӀола, хӀалимазда гьесул баркат лъола», – ян[+]. 6Аллагьасул къуватаб кверщаликь хӀеренго-хӀалимго рукӀа, болжал цӀараб къоялъ гьес нуж тӀадегӀанлъизарулин. 7Сункьаниги хӀинкъичӀого, кинабго гьесде тӀамун те. Гьес нужер тӀалаб гьабулелъулха[+]. 8ЦӀодорго чӀа, рорчӀи ккве, нужер тушман илбис нужеда сверун лъугьун бугебин, тӀу-тӀун бан кваназе чан балагьулаго гӀергӀедулеб гъалбацӀ гӀадин[+]. 9ТӀолабго дуниялалда ругел нужер вацалги гьединабго гӀазаб-гӀакъубаялда рукӀинги лъан, божи-иманги щулалъизабун, нуж илбисалда дандечӀа[+]. 10Дагьаб заманаялъ гӀазаб-гӀакъуба хӀехьон хадубин абуни, МасихӀиде цолъун ругел нуж, жиндирго къудраталдалъун абадияб гӀумруялде ахӀарав, цӀоб гӀатӀидав Аллагьас цӀидасан тӀадегӀанлъизарила, нужер божи-иман цӀикӀкӀинабила, нужелъ къвакӀи-яхӀ бижизабила ва кьучӀ щулалъизабила[+]. 11Гьесул къудрат абадияб-даимаб буго! Амин![+]


Кагътил ахир

12Божизе бегьулев вац вугилан дица рикӀкӀунев Сильваница кумекги гьабун, гьаб къокъаб кагъат хъвана нужехъе, нуж къвакӀун чӀезе ва хӀакълъунго гьеб кинабго Аллагьасул баркат букӀиналда нуж божизе. Аллагьасдасан бачӀараб баркаталъул нух щулаго ккве[+].

13Нужго гӀадин, Аллагьас тӀаса рищарал иман лъуразул Вавилоналда[†] бугеб агьлуялъулги ва дица васлъун тарав Маркилги салам буго нужеде[+].

14Цоцазда баун салам гьабе. МасихӀиде цолъун ругел нуж киналго сах-саламат хутӀаги![+]

### Пётрил кӀиабилеб кагъат

#### Пётрил кӀиабилеб кагъат

Пётрил кӀиабилеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]


#### ЦеберагӀи


Пётрил кӀиабилеб кагъат

Гьаб буго гӀага-шагарго нилъер эраялъул I гӀасруялъул ахиралда хъвараб, жинда тӀад Пётр чапарасул цӀар бугеб кӀиабилеб кагъат. Пётрил насихӀатазда ва малъа-хъваяздаго цадахъ, кагътида мухӀканго бичӀчӀизабулеб буго хӀакъикъиялги гьересиялги вагӀза-насихӀатазда гьоркьоб бугеб батӀалъи. Бицунеб буго гӀемерисел ралагьун чӀун рукӀараб Къиямасеб Къо гьедин хехго щай тӀаде гӀунтӀичӀебали.

#### 1 бетӀер


Саламалъул рагӀабиги дугӀаги

1ГӀиса МасихӀил[†] лагъ ва чапар[†] Симеон Пётрица гьаб кагъат хъвалеб буго нижее гӀадинаб цӀакъго къиматаб божи-иман жидее щваразухъе. Божи-иман лъедал, нилъер Аллагьасда ва нилъ хвасар гьарурав ГӀиса МасихӀида цере ритӀухълъараллъун рикӀкӀана нужги[+].

2Аллагь ва нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса тӀубанго лъаралъухъ рекъелги цӀобги цӀикӀкӀаги нужее![+]


ХӀалалаб-бацӀцӀадаб гӀумру

3Аллагьасул къудраталъ нилъее кьуна хӀалалаб-бацӀцӀадаб гӀумруялъе хӀажалъулебщинаб жо. Жиндир къуваталъулги лъикӀлъиялъулги бутӀа щвезелъун жинца нилъ ахӀарав МасихӀ нилъеда лъана. 4Гьес нилъее сайигъат гьабуна жинца рагӀи кьун букӀараб кӀудияб ва хирияб хазина, – гьелъул кумекалдалъун гьаб дуниялалда ругел гӀадамал пасалъиялде ва хвалде рачунел къасдаздаса цӀунун, нужее илагьиябщиналъул бутӀа щвезе[+]. 5Гьединлъидал кутакаб хӀаракат бахъе нужерго божи-иманалде лъикӀаб гӀамал жубазе, лъикӀаб гӀамалалдеги гӀелму-лъай жубазе, 6гӀелму-лъаялдеги нужедаго квелъ базе кӀвей жубазе, нужедаго квелъ базе кӀвеялдеги сабру жубазе, сабруялдеги муъминлъи жубазе,[+] 7муъминлъиялдеги вацлъи жубазе, вацлъиялдеги рокьи жубазе[+]. 8Гьеб кинабгойин нужелъ букӀине кколеб! Нужелъ гьеб гьарзаго бугони, нужеда цӀикӀкӀун лъала нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ, щибго пайда гьечӀеллъун ва сундуего ярагьунареллъунги лъугьинаро нуж[+]. 9Гьеб кинабго жиндилъ камурасда канлъи бихьуларо: гьесда кӀочон тана жиндир цересел мунагьал чурун рукӀин[+]. 10Гьединлъидалин, вацал, нужеца цӀикӀкӀараб хӀаракат бахъун тасдикъ гьабизе кколеб нуж Аллагьас ахӀарал ва тӀаса рищарал чагӀи рукӀин. Гьедин хьвадани – нужер хӀетӀе киданиги тариларо![+] 11Нужее гьарзаго щвела нилъер ТӀадегӀанав ва нилъ хвасар гьарурав ГӀиса МасихӀил абадияб ПарччахӀлъиялде жанире лъугьине ихтияр[+].

12Гьединлъидал дица нужеда гьеб кидаго ракӀалде щвезабила, – нужее загьирлъараб хӀакъабщинаб нужеда гьанжего лъалеб бугониги ва щулаго ккун бугониги[+]. 13Дир чорхолъ рухӀ бугебгӀан заманаялда нахъаса къотӀичӀого[†] гьеб нужеда ракӀалде щвезаби дица дида тӀадаб ишлъун рикӀкӀуна. 14Дида лъала дир чорхолъ рухӀ гӀемераб мехалъ хутӀизе гьечӀеблъи. Гьеб дие загьир гьабуна нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀица[+]. 15Амма дица дида кӀварабщинаб гьабила,[†] – дун ун хадубги, бокьараб мехалда нужеда гьеб ракӀалде щвезе.


ГӀиса МасихӀил къудрат

16Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ жиндирго къудратгун тӀадвуссине вукӀиналъул хӀакъалъулъ нужеда бицунаго, нижеца такрар гьаричӀо лъицаялиго сихӀирго ургъарал гьерсал[+]. 17Ниж руго жиндирго Эмен – Аллагьасдасан бачӀараб гьесул кӀодолъиги къудратги нижерго беразда бихьарал гӀадамал. Гьеб мехалъ гьесда рагӀана Къудратав БетӀергьанасул[†] гьаракь: «Гьав вуго Дие вокьулев Дир Вас. Гьасдаса вохун вуго Дун»[+]. 18Зобалаздасан бахъараб гьеб гьаракь нижедаго рагӀана, мукъадасаб магӀарда ниж гьесда цадахъ рукӀараб мехалъ.

19Гьелъ нилъер дагьабги цӀикӀкӀун ракӀчӀезабулеб буго аварагзабазул рагӀаби ритӀухълъун рукӀиналда. Нужеца гьел рагӀаби гӀадахъ росани, нуж ритӀарал рукӀина. Жеги бакъул кунчӀи чӀвалелде ва нужер рекӀелъ Рогьалил ЦӀва баккилелде, бецӀлъуда рекӀараб чирахълъун рукӀина нужее гьел рагӀаби[+]. 20Амма сундасаго цебе ракӀалда чӀезабизе ккола ТӀухьдузда хъвараб цониги калимаялъул магӀна живго лъугьун инсанас гьабизе бегьулареблъи. 21Инсанасе бокьунилан Аллагьасул цониги калима рещтӀинчӀелъулха ракьалде. Аллагьасул калам инсанас халкъалъе бицунаго, Илагьияб РухӀалъин[†] гьев кӀалъазе тӀамулев[+].

#### 2 бетӀер


Гьересиаварагзабиги гьересинасихӀатчагӀиги

1Амма ГӀизраилалъул халкъазда гьоркьор гьересиаварагзаби рукӀаралго гӀадин, нужеда гьоркьорги рукӀине руго гьересинасихӀатчагӀи. Гьез нужехъе балъгого росун рачӀина кина-щинабго щущазабулел гьерсал. Гьез инкар гьабизе буго жалго тархъан гьарурав ТӀадегӀанав ПарччахӀасдаса, гӀасияб гӀажал жидедаго тӀаде хехгого цӀазе буго[+]. 2ГӀемерисез мисал босила гьезул пасалъиялдаса, ва гьеб бихьидал гӀадамал хӀакъабщиналъул нух какизе лъугьина. 3Гьел руго гӀорцӀиго лъаларел чагӀи. Жидецаго ургъун рахъарал харбалги нужее рицун, лъикӀго бечелъила гьел. Амма гьезие некӀого къотӀараб хӀукму кватӀизе гьечӀо, гьезде бачӀинесеб балагь-гӀазабги гъапуллъун гьечӀо![+]

4Мунагь гьабурал малаикзабаздагицин гурхӀичӀо Аллагь: гьес гьел жужахӀалъур тӀамуна ва Суд гьабулеб къо тӀаде щвезегӀан бецӀлъиялъул рахсаца рухьун тана[+]. 5РитӀухълъи тӀибитӀизабизе витӀарав НухӀги ва гьесда цадахъ анкьго чиги хутӀизегӀан, цогидал гӀадамаздаги гурхӀичӀо Аллагь, мунагь-хӀакъалъул агьлуялде тӀупан тӀураб мехалда[+]. 6Содом ва Гоморра[†] шагьарал щущазаризе хӀукмуги гьабун, гьел рохъоялде сверизаруна, гьез гӀадинаб пасалъи хадубккунги гьабулезе дарслъун букӀине[+]. 7Амма Аллагьас хвасар гьавуна гӀорхъулъа борчӀараб хъахӀбалъиялде руссарал гӀадамазул хьвада-чӀвадиялъ тату хвезабурав ва вацӀцӀадго чӀарав ЛутӀ[+]. 8Гьезда гьоркьов вацӀцӀадго хьвадарав гьев чиясул бацӀцӀадаб рекӀее щибаб къоялъ гӀазаб кьолаан гьез гьабулебщинаб бихьулебги рагӀулебги букӀиналъ[+]. 9БетӀергьанасда лъала рацӀцӀадал гӀадамал гӀакъуба-къварилъиялдаса хвасар гьаризе, пасатал чагӀазейин абуни, Суд гьабулеб къо тӀаде щвелалдегоцин тамихӀ гьабичӀого толаро[+]. 10Жидерго гьаваялъ рижизарурал хъубал къасдазда хадур унел ва гьесул амруял рикӀкӀинего рикӀкӀунарел гӀадамазе бищун цӀикӀкӀараб тамихӀ гьабула Аллагьас.

Гьел адаб гьечӀел ва намусги гьечӀел гӀадамал хӀинкъуларо зобалазда ругел къудратал малаикзаби какизе[+]. 11Гьел квешал гӀадамаздаса гӀемерго къуватал ва гучал ругониги, малаикзаби намуслъула БетӀергьанасда цебе гьединал гӀадамазда гӀайиб чӀван гьел какизе. 12Гьел гӀадамал релълъуна гудраца кквезе ва чӀвазе рижарал гӀакълу гьечӀел хӀайваназда. Жидер гӀакълу нахъгӀунтӀуларебщинаб какула гьез. ЧӀвазе рижарал хӀайванал гӀадин, хвалде гӀагарлъула гьел[+]. 13Жидеца гьабураб квешлъиялъухъ шапакъатлъун квешлъи щвела гьезие.

ГӀадада-къад гьабулеб пасатаб гьекъел-кванай гьуинаб буго гьезие. Гьел руго инжитал ва хъубал гӀадамал. Гьез лазат босула нужеда цадахъ цо хӀарччида нахъа гӀодор чӀараб мехалъгицин нуж гуккулел рукӀиналдаса. 14ХъахӀбалъиялъул гурони пикруги гьабуларо, мунагьал гьарунги[†] гӀорцӀуларо. РакӀ загӀипал гӀадамал гьез къорикье ккезарула. ХъантӀиялъе куцун руго гьез жалго. Аллагьасул нагӀанаялъе мустахӀикълъана гьел!

15БитӀараб нухги тун, къосун ккун руго гьел. Квешлъиялъухъ щолеб гӀарцуца къосинавурав Беъорил вас БилгӀамил[†] нухдасан ана[+]. 16Амма гьес гьабулеб букӀараб квешаб къасд къватӀиб чӀвана: мацӀ лъалареб жиндирго хӀамица, инсанасул мацӀалдалъун кӀалъан, гьеб гӀантаб жо гьабизе биччачӀо[+].

17Гьел гӀадамал релълъуна ракъварал иццазда, гьороца хъамулел накӀкӀазда! Гьезие хӀадурун буго жужахӀалъул абадияб бецӀлъи[+]. 18Гьезул кӀалдир ругьунлъун руго жалго реццулел ва гьодорал рагӀаби. Къосараб гӀумру гьабулездаса гьанжего-гьанже рикӀкӀалъизе байбихьарал гӀадамал гьез квегъун буссунареб чорхол гьаваялъул гьиналъ кквезе тӀамула[+]. 19Гьел гьересинасихӀатчагӀаз рагӀи кьола гӀадамал жидеца тархъан гьарилилан, амма гьел жалго руго пасалъиялъул лагъзал. Бергьарасул лагълъун къурав кколелъулха![+] 20Нилъер ТӀадегӀанав ва нилъ хвасар гьарурав ГӀиса МасихӀ[†] лъаялдалъун гьел гьаб дуниялалъул къабихӀлъиялдаса рикӀкӀалъун рукӀана, амма кӀиабизеги нухкъосуде ккеялъ къезаруна. Цебе букӀаралдасаги квешаб хӀалалде ккана гьел[+] 21БитӀараб Нух лъан букӀинчӀебани лъикӀаб букӀинаан гьезие, гьеб нухги лъан хадуб гьезде божилъи гьабураб илагьияб амруялдаса кьуризегӀан![+] 22Гьезие лъугьараб жоялъ бихьизабула гьадинал кицаби ритӀарал рукӀин:

«Гьве тӀадбуссун бачӀуна жинцаго лагӀараб жо чӀикӀизе»

ва

«Чурун хадубги болъон хӀарщулъ гебегахъдула»[+].

#### 3 бетӀер


ГӀиса МасихӀ кӀиабизеги вачӀина

1Гьале дица нужехъе кӀиабизеги кагъат хъвалеб буго, дир хириял. Гьал кагътазда жаниб дица хӀаракат бахъулеб буго, нужеда ракӀалде щвезабун, нужелъ рацӀцӀадал пикраби рижизаризе[+]. 2Бичасул аварагзабаз абурал рагӀаби ва нужехъе рачӀарал чапарзабаз[†] бицараб нилъ хвасар гьарурав ТӀадегӀанасул амру нужеца ракӀалдаса ине биччаге[+].

3Сундасаго цебе нужеда лъазе ккола дуниялалъул ахирисел къоязда рачӀине рукӀин жидерго къасдазул нухдасан унел ва намус гьечӀел гӀадамал. 4ГӀад-хочӀ гьарун,[†] гьез абизе буго: «ВачӀинилан рагӀи кьурав гьев щайха вачӀунев гьечӀев? Гьале нилъер умумулги цереса ана, амма кинабго хутӀун буго дуниял бижараб мехалъго букӀараб хӀалалда, щибго хиси ккечӀого». 5Гьезда кӀочон толеб буго авалалдаго, Аллагьас амру гьабун, зобалги ракьги рижун рукӀараблъи. Ракь бижана лъададасан ва лъададалъун[+]. 6Цинги гьеб тӀупаналъул лъадалъ тӀерхьана[+]. 7Гьанже ругел зобалги ракьги Суд гьабулеб къо щвезегӀан цӀунизе руго Аллагьас. Суд гьабулеб къоялъ зобалги ракьги рухӀун лъугӀила, киналго пасатал гӀадамаздеги хвел рещтӀина.

8Нужеда кӀочон тоге, дир хириял, БетӀергьанасе цо къоги азарго сон гӀадин букӀунеблъи, азарго сонги цохӀо къо гӀадин букӀунеблъи. 9Гьев кватӀулев вугилан цо-цо гӀадамаз рикӀкӀунеб бугониги, БетӀергьан кватӀулев гьечӀо кьураб рагӀи тӀубазабизе. ХӀакъикъаталда гьес сабру гьабулеб буго: гьесие бокьун гьечӀо нужер щивниги гӀадада хвезе – бокьун буго киналго кантӀун жиндего руссине[+]. 10ТӀадегӀанасул Къо бачӀине буго тохлъукьего, цӀогьор гӀадин. Гьеб Къоялъ, кутакалда гъугъадун, зобал тӀубанго тӀагӀина, дуниялалда бугебщинаб цӀа рекӀун бухӀила. Гьебмехалъ къватӀирчӀвала ракьалда лъугьарал тӀолалго ишал[+]. 11Кинабго гьедин биххун-щущан инехъин бугелъул, нужеца гьабизе ккола бацӀцӀадаб ва Аллагьасде мутӀигӀаб гӀумру[+]. 12Аллагьасул Къо бачӀиналъухъ – цӀа рекӀун зобал щущан унеб ва зобалазда ругелщинал цӀадулъ риун унеб къо бачӀиналъухъ – ралагьун чӀун руго нуж, хехго бачӀагиян гӀашикълъун руго![+] 13Нилъ ралагьун чӀун руго, гьес рагӀи кьураб къагӀидаялъ, цӀиял зобал ва цӀияб ракь бижиялъухъ. Гьенибин ритӀухълъи букӀунеб![+]

14Гьединлъидал, дир хириял, гьеб къо бачӀиналъухъ ралагьун чӀун, рацӀцӀадаллъун, гӀайиб гьечӀеллъун ва Аллагь разилъулеллъун рукӀине хӀаракат бахъе[+]. 15Нужеда лъазе ккела БетӀергьанасул[†] кӀудияб сабруялдалъун нуж хвасарлъизе рукӀин. Аллагьас гьесие кьураб гӀакъиллъиялдалъун гьелъул хӀакъалъулъин нужеда бицараб нилъер хирияв вац Павелицаги[+]. 16Гьес гьелъул хӀакъалъулъ бицунеб буго жиндирго киналго кагътазда. РичӀчӀизе захӀматал жалги руго гьенир, лъавукъал ва цо хӀал кколарел гӀадамаз, цогидал тӀухьдузда хъваралъулго гӀадин, гьезулги магӀна мекъи сверизабула, – жидедего гӀасияб балагь бачӀиналъе сабаблъун ккезе[+]. 17-18Нужеца, дир хириял, нужеда гьеб цебеккунго лъалелъул, нужго цӀуне! Намус гьечӀел гӀадамазул гьересиялъ хадур цӀазе ва мугъчӀвазе бугеб щулияб сангаралдаса махӀрумлъизе чӀоге! Нилъер ТӀадегӀанав ва нилъ хвасар гьарурав ГӀиса МасихӀги[†] гьесул лъикӀлъиги лъикӀго ва цӀикӀкӀун лъазабун, нужго камиллъе. Гьесие рецц гьанжеги ва абадул абадиялъги. Амин[+].

### Иоаннил тӀоцебесеб кагъат

#### Иоаннил тӀоцебесеб кагъат

Иоаннил тӀоцебесеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### ЦеберагӀи


Иоаннил тӀоцебесеб кагъат

«Иоанница бицараб Рохалил хабар» хъварав Иоанн чапарас гӀага-шагарго гьебго заманаялда иман лъуразухъе хъван буго гьаб кагъат. Иман лъуразулги мунагь-хӀакъалъул агьлуялъулги гӀумруялда гьоркьоб бугеб батӀалъи кагътида бихьизабулеб буго канлъулги бецӀлъиялъулги батӀалъиялда релълъинабун. Иоанница хъвалеб буго Аллагьги рокьи кколелъул, рокьи рекӀелъ гьечӀесда Аллагь лъаларилан.

#### 1 бетӀер


ЧӀаголъиялъулаб рагӀи

1Авалалдасанго букӀараб, нижеда рагӀараб, нижерго беразда бихьараб, ниж жиндихъ ралагьараб, нижеца жинда кверал хъвараб ЧӀаголъиялъулаб РагӀул хӀакъалъулъ хъвалеб буго нужехъе[+]. 2Абадияб гӀумру загьирлъана, ва нижеда гьеб бихьана, ва нижеца гьелъие нугӀлъи гьабулебги буго. Нужеда лъазабулебги буго Инсуда аскӀобги букӀараб, нижееги загьирлъараб гьеб абадияб гӀумруялъул хӀакъалъулъ[+]. 3Нижедаго бихьаралъулги рагӀаралъулги хӀакъалъулъ нужедаги лъазабулеб буго, нижги нужги цо агьлулъун лъугьине бокьун. ХӀакълъунго нилъ руго Инсулги ва гьесул Вас ГӀиса МасихӀилги[†] агьлу[+]. 4Нижер рохел гьарзалъизе бокьун хъвалеб буго гьаб кагъат нужехъе[+].


Нилъ Нуралда гъоркь хьвадулел руго

5Аллагь Нур вугин ва гьесулъ бецӀлъи гьезего гьечӀин абун МасихӀидасан рагӀараб хабар гьале нужедаги лъазабулеб буго[+]. 6Гьесул агьлу бугиланги абун нилъ бецӀлъуда хьвадулел ругони, нилъеца абулебги гьабулебги гьересилъиларищ[+]? 7Аллагь Нуралъулъ вугев гӀадин, нилъги Нуралда гъоркь хьвадулел ругони, гьебмехалда цо агьлулъун лъугьуна нилъ ва Аллагьасул Вас ГӀисал биялдалъун чурула нилъер киналго мунагьалги[+].

8Нилъеда мунагь гьечӀилан нилъеца абулеб бугони, гьеб букӀина нилъго нилъецаго гуккилъун. Гьебмехалда хӀакъабщинаб букӀинищ нилъер рекӀелъ[+]? 9Гьесда цере нилъеца нилъерго мунагьал рехсани, рагӀи кьучӀав ва ритӀухъав Аллагь тӀасалъугьуна, гьес нилъ кинабго квешлъиялдаса рацӀцӀад гьарула[+]. 10Мунагьго гьабичӀилан нилъеца абуни, Аллагьас гьереси бицунеб бугин аби кколагури гьеб. Гьебги ккола гьесул РагӀуе нилъер рекӀелъ бакӀ батичӀолъи[+].

#### 2 бетӀер

1Гьаб дица нужехъе хъвалеб буго, дир лъимал, нужеца мунагьал гьаричӀого рукӀине. Цо лъицаниги мунагь гьабуни, нилъер вуго гьесул рахъалъ Инсул судалда кӀалъазе ритӀухъав чи – ГӀиса МасихӀ.[†][+] 2Гьев вуго нилъер мунагьал чуризе къурбан, цохӀо нилъер гурелги, тӀолабго гӀаламалъул мунагьал чуризе къурбан[+].

3Нилъеда Аллагь лъалев вукӀин бихьула нилъеца гьесул амруял тӀуразарулел ругони[+]. 4Жинда гьев лъалинги абулев, амма гьесул амруял тӀуразаруларев чи гьерсихъан вуго, хӀакъабги гьечӀо гьесулъ[+]. 5Гьесул рагӀи тӀубазабулев чиясулъ хӀакълъунго камиллъула Аллагьасде рокьи. Гьелдасанин нилъеда лъалеб нилъ гьесде цолъун рукӀин[+]. 6Аллагьгун жив цолъун хутӀулин абулевги хьвадизе ккола ГӀиса МасихӀ хьвадарав гӀадин.


ЦӀияб амру

7Нужее цӀияб амру гьабизе гуро, дир хириял, дица нужехъе хъвалеб бугеб. Гьеб буго авалалдаго нужее гьабун букӀараб цебегосеб амру. Гьеб цебегосеб амру ккола нужеда рагӀун букӀараб рагӀи[+]. 8Амма гьале цӀияб амру гьабулеб буго нужее – хӀакъабщинаб ГӀисалъги нужелъги бихьулеб бугелъул, бецӀлъи лъутулеб бугелъул ва хӀакъаб канлъиги рещтӀун бугелъул[+].

9Жив канлъуда вугиланги абулев, амма жиндирго диналъул вац вокьуларев чи жеги бецӀлъуда вуго[+]. 10Жиндирго вац вокьулев чи канлъуда хутӀула ва гьесдалъун щивниги къосинеги гьечӀо[+]. 11Жиндирго вац вокьуларев чи бецӀлъуда вуго, бецӀлъуда хьвадулевги вуго. БецӀлъиялъ берал бецлъизарун ругелъул, кивехун иневали лъаларого хутӀун вуго гьев.

12Гьале дица нужехъе хъвалеб буго, дир лъимал, ГӀисал цӀар сабаблъун мунагьал чурун ругелъул[+]. 13Гьале нужехъе хъвалеб буго, умумул, авалалдаго вукӀарав нужеда лъан вугелъул. Нужехъеги хъвалеб буго, гӀолилал, илбис къезабизе кӀун бугелъул нужеда[+]. 14Дица нужехъе хъвана, дир лъимал, Эмен нужеда лъан вугелъул. Дица нужехъе хъвана, умумул, авалалдаго вукӀарав нужеда лъан вугелъул. Дица нужехъе хъвана, гӀолилал, нуж къуватал ругелъул, Аллагьасул рагӀиги нужелъ бугелъул ва илбис къезабизеги кӀун бугелъул нужеда.


Гьаб дуниял бокьуге

15Гьаб дуниялги бокьуге, дуниялалда бугебги бокьуге. Дуниял бокьулесулъ Инсуде рокьи гьечӀо[+]. 16Дуниялалда бугебщинаб кколелъул чорхол гьаваги, берзул гьаваги ва гьаб дуниялалъул боцӀудаса чӀухӀиги. Гьеб Инсудасан бачӀараб гуро, дуниялалдасан бачӀараб буго. 17Дуниял лъутун унеб буго, гьелдаго цадахъ унеб буго гьелъул чӀухӀи-гьаваги. Амма Аллагьасул амру тӀубазабулев чи абадиялъго хутӀила[+].


Тажал вахъине вуго

18Ахирзаман гӀагарлъулеб буго, дир лъимал. Нужеда рагӀун букӀана Тажал (МасихӀил тушман) вахъине кколилан. Гьанже гьел МасихӀил тушманзаби гӀемерлъун ругелъулин нилъеда лъалеб бугеб ахирзаман гӀагарлъун букӀин[+]. 19Гьел нилъеда гьоркьосан рахъана, амма гьел нилъерал рукӀинчӀо. Нилъерал рукӀаралани, нилъгун хутӀилаан гьел. Амма киналгоги нилъерал рукӀинчӀолъи загьирлъизейин гьел нилъеда гьоркьоса арал[+].

20Нужелъе Илагьияб РухӀ[†] ГӀисадалъун рещтӀана, гьединлъидал нужеда кинабго лъала[+]. 21ХӀакъабщинаб нужеда лъаларилан гуро дица нужехъе гьаб хъвалеб бугеб, хъвалеб буго нужеда гьеб хӀакъабщинабги лъалелъул ва кинаб букӀаниги гьереси гьелдасан бижулареблъиги лъалелъул. 22МасихӀ гурилан ГӀисаде абулев чиги гьерсихъан гурев ватани, гьерсихъан щивха цинги кколев? Гьединав чи ккола Инсудасаги Васасдасаги инкар гьабурав Тажал[+]. 23Васасдаса инкар гьабулевщинав чияс Инсудасаги инкар гьабула. Вас къабул гьавуравщинав чияс Эменги къабул гьавула[+].

24Авалалдаго нужеда рагӀарабщинаб нужелъго цӀуне. Авалалдаго рагӀарабщинаб нужелъ хутӀани, нужги хутӀулелха Инсулъги Васасулъги[+]. 25Васас нилъее рагӀи кьун буго абадияб гӀумру насиблъулилан!

26Нуж къосинаризе къваригӀаразул хӀакъалъулъин дица гьаб нужехъе хъвалеб бугеб[+]. 27ГӀисадалъун рещтӀараб Илагьияб РухӀ нужелъ хутӀулеб бугелъул, нужеда лъицаниги малъизе кколаро. Амма гьеб Илагьияб РухӀалъ нужеда кинабго малъулеб бугелъул, гьеб хӀакъаб бугелъул ва гьересиги гьелъулъ гьечӀелъул, гьелъ малъухъе нуж МасихӀгун цолъун рукӀа[+].


Аллагьасул лъимал

28Гьанже, дир лъимал, МасихӀгун цолъун рукӀа, гьев рещтӀараб мехалда хӀинкъичӀого рукӀине ва гьев вачӀаравго намуслъун лъутизе ккечӀого рукӀине[+]. 29Гьев ритӀухъав вукӀин лъалев чиясда лъала ритӀухъго хьвадулелщиналги Аллагьасул лъимал кколеллъи[+].

#### 3 бетӀер

1Нилъ Аллагьасул лъимал ругилан абизе ва хӀакъикъаталдаги гьеллъун рукӀинеги Инсуца нилъее кьун бугеб рокьиялъухъ балагье нуж. Гьаб дуниялалъул гӀадамазда Аллагь лъаларелъул, нилъги рикӀкӀунел гьечӀо гьез[+]. 2Гьанже нилъ Аллагьасул лъимал руго, дир хириял, амма щаллъун нилъ рукӀинелали жеги загьирлъун гьечӀо. Амма нилъеда лъала, МасихӀ[†] вачӀараб мехалда, нилъ гьесда релълъунеллъи, кинав вугевали гьев нилъеда вихьизе вугелъул[+]. 3Гьев вацӀцӀадав вугелъул, гьевго гӀадин вацӀцӀалъула гьединаб хьул гьесде лъунщинавги[+].

4Мунагь гьабулевщинас къанунги[†] хвезабула, къанун хвезаби бугелъулха мунагьги. 5Нужеда лъала МасихӀ нилъер мунагьал чуризе гӀоло загьирлъаравлъи ва гьесда мунагь гьечӀеблъиги[+]. 6Гьесде цолъун вугевщинас мунагь гьабуларо, мунагь гьабулевщинасдаги гьев вихьунги лъанги гьечӀо[+].


Нужго къосинаризе гурин

7Лъицаниги нужго къосинаризе гурин, дир лъимал: МасихӀ ритӀухъав вугев гӀадин, ритӀухъав вукӀуна ритӀухъабщинаб гьабулевги[+]. 8Мунагь гьабулевги илбисалъул рахъалда вуго, авалалдаса бахъарабго мунагь гьабулеб бугелъул гьеб. Илбисалъул ишал хвезаризейин Аллагьасул Вас загьирлъарав[+]. 9Аллагьасдасан лъугьаравщинас мунагь гьабуларо, гьесулъ Аллагьасул тӀабигӀат бугелъул. Гьесда мунагь гьабизе кӀоларо, гьев Аллагьасдасан лъугьун вугелъул[+]. 10Гьеле гьелдалъун ратӀа гьаризе лъала Аллагьасул лъималги илбисалъул лъималги: ритӀухъаб гьабуларевщинавги ва жиндирго вац вокьуларевщинавги Аллагьасдасан гуро[+].


Цоцазе рокьа нуж

11Авалалдасанго нилъехъе амру бачӀун букӀиндалха нилъ цоцазе рокьайилан[+]. 12Илбисалда нахъвилълъун жиндирго вац чӀварав Къабил[†] гӀадин рукӀунге. Щай гьес вац чӀварав? Гьесул ишал квешал рукӀиндал ва вацасул ишалги ритӀухъал рукӀиндал чӀвана[+].

13Гьединго гьаб дуниялалъе нуж рокьунгутӀиялда гӀажаиблъуге, вацал[+]. 14Нилъеда лъала нилъ хвалдаса гӀумруялде рачӀараллъи ва гьебги загьирлъана вацал рокьиялдалъун. Рокьуларев – хвалил кверщаликь хутӀула[+]. 15Жиндирго вац вокьуларевщинав ккола чи чӀвалев чи. Нужеда лъала чи чӀвалев цониги чиясулъ абадияб гӀумру хутӀулареблъиги[+].

16Нилъее гӀоло гьес жиндирго рухӀ кьеялдалъун лъана нилъеда МасихӀил рокьи, нилъецаги вацазе гӀоло рухӀ кьезе ккола[+]. 17Дуниялалъул бечелъи жиндир бугев чиясда жиндирго вац мискинго вихьидал гьев кьурун вуссунев вугони, Аллагьасде рокьи гьесулъ кисаха букӀинеб[+]? 18РачӀа, дир лъимал, нилъго цоцазе рокьилин, рагӀудалъунги кӀал-мацӀалдалъунги гуреб, ишалдалъунги ва хӀакъабщиналдалъунги[+].

19-20Гьединин нилъеда лъалеб нилъ хӀакъабгун рукӀин ва гьединин, нилъерго намусалъ нилъеда гӀайиб чӀвалеб мехалда, Аллагьасда цебе нилъеца ракӀалги парахалъизарулел. Аллагь нилъер намусалдаса тӀадегӀанав вугелъул ва гьесда кинабго лъалелъул! 21Нилъер намусалъ нилъеда гӀайиб чӀвалеб гьечӀони, Аллагьасда цебе нилъер ракӀ сородуларо[+]. 22Нилъеца гьесул амрабиги тӀуразарулелъул ва гьесие бокьарабги гьабулелъул, щиб гьараниги щола нилъее гьесдасан[+]. 23Гьесул амру буго нилъ гьесул вас ГӀиса МасихӀида божайилан ва МасихӀица нилъеда лъазабураб куцалда цоцазе рокьайиланги[+]. 24Жиндир амру тӀубазабулев чи Аллагьас жиндего цолъизавула, живго гьев чигун цолъула. Гьес нилъее кьураб РухӀ нилъелъ букӀин бихьунин нилъеда лъалеб гьев нилъгун цолъун вугевлъи[+].

#### 4 бетӀер


РухӀазул хӀалбихьулеб куц

1Аллагьасдасан бачӀараб рухӀ жиндилъ бугин абуравщинав чиясда божуге, хириял. Гьезул хӀалбихье, Аллагьасдасанищ гьел ругелали лъазе. ГӀемерал гьересиаварагзаби рахъун ругелъул гьаб дуниялалда[+]. 2Аллагьасдасан гьеб рухӀ букӀин гьадин лъазе кӀола: инсанасул къаркъала-черхгун ГӀиса МасихӀ[†] ракьалде вачӀун вукӀин ритӀухъ гьабулевщинасулъ буго Аллагьасдасан бачӀараб рухӀ[+]. 3ГӀиса ритӀухъ гьавуларевщинав чиясулъ бугеб рухӀ Аллагьасдасан бачӀараб гуро. Гьеб буго Тажалидасан бачӀине бугилан нужеда рагӀун букӀараб ва гьанже дуниялалде бачӀун бугеб рухӀ[+].

4Нуж Аллагьасулал руго, дир лъимал, ва нуж гьел рухӀаздаса бергьана. Нужелъ бугеб рухӀ гӀемерго къудратаб бугелъул гьаб дуниялалъул гӀадамазулъ бугеб рухӀалдаса. 5Гьел гьаб дуниялалъул гӀадамал руго, гьез бицунебщинабги гьаб дуниялалъул гӀадамазулаб буго, гьединлъидал гӀаламги гьезухъ гӀенеккула[+]. 6Нилъ Аллагьасулал руго, Аллагь лъалевав нилъехъ гӀенеккула, Аллагьасулав гурев нилъехъ гӀенеккуларо. Гьелдалъун батӀа гьабизе лъала хӀакъикъияб рухӀги гьересияб рухӀги[+].


Аллагьасдасан бачӀараб рокьи

7Цоцазе рокьа, хириял, рокьи Аллагьасдасан бачӀараб буго, рокьи рекӀелъ бугевщинав чи Аллагьасдасан лъугьарав вуго, ва гьесда Аллагьги лъала[+]. 8Рокьи рекӀелъ гьечӀесда Аллагь лъаларо, Аллагьги рокьи кколелъул. 9Аллагьасул нилъеде бугеб рокьи гьадин загьирлъана: гьес жиндирго цохӀого вугев Вас дуниялалде витӀана гьесдалъун нилъеца гӀумру гьабизе[+]. 10Гьеле гьелъулъ буго рокьи – Аллагь нилъее вокьиялъулъ гуреб, гьесие нилъ рокьиялъулъ ва нилъер мунагьал чуризе къурбанлъун гьес жиндирго Вас витӀиялъулъги[+]. 11Аллагьасе нилъ гьедин рокьулел ругеб мехалда, нилъ цоцазеги рокьизе ккола, хириял. 12Аллагь лъиданиги киданиги вихьичӀо, амма нилъ цоцазе рокьани, Аллагь нилъелъ хутӀула ва гьесдасан бачӀараб рокьиги нилъелъ камиллъула[+].

13Нилъ гьесулъ хутӀиги ва гьев нилъелъ хутӀиги нилъеда лъала гьес жиндасанго нилъехъе РухӀ битӀун бачӀиналдалъун[+]. 14ГӀалам хвасар гьабизе бокьун, жиндирго Вас Инсуца витӀаравлъи нижеда бихьана ва нижеца гьелъие нугӀлъиги гьабула[+]. 15ГӀиса Аллагьасул Вас вукӀин ритӀухъ гьабулев чиясулъ Аллагь хутӀула ва Аллагьасулъ гьевги хутӀула[+]. 16Нилъеда лъалеб буго Аллагьасе нилъ рокьулеллъи ва гьелда божаралги руго нилъ. Аллагьги рокьи ккола, рокьи рекӀелъ хутӀулев чи Аллагьасулъги хутӀула, ва гьесулъ Аллагьги хутӀула. 17Гьедин нилъеда гьоркьоб рокьи камиллъана, къиямасеб къоялдаса хӀинкъичӀого рукӀине. Гьаб дуниялалда нилъги МасихӀида релълъун ругелъулха![+] 18Рокьи бугелъуб хӀинкъи букӀунаро, камилаб рокьиялъ хӀинкъи къватӀибе гъола, щайгурелъул гӀадамал хӀинкъулеб жо тамихӀ бугелъул. ХӀинкъарасулъ рокьи камиллъуларо.

19Нилъее Аллагь вокьула, тӀоцерего гьесие нилъ рокьидал. 20Дие Аллагь вокьулинги абун, жиндирго вац рихарав чи гьерсихъан вуго. Жиндаго вихьулев вац вокьуларев чиясе вихьуларев Аллагь вокьизе рес гьечӀелъул[+]. 21Нилъее МасихӀидасан амру буго Аллагь вокьулесе гӀадамалги рокьизе кколилан[+].

#### 5 бетӀер


Дуниялалда тӀад бергьенлъи босула

1ГӀиса МасихӀлъун[†] вукӀиналда божаравщинав чи Аллагьасдасан лъугьарав вуго. Жинца гьавурав вокьулевщинасе жив гьавуравги вокьула[+]. 2Нилъее Аллагь вокьиялдалъунги ва гьесул амраби тӀуразариялдалъунги лъала Аллагьасул лъималазде нилъер рокьи[+]. 3Аллагьасде рокьи кколелъулха гьесул амраби нилъеца тӀуразари. Гьесул амраби захӀматал гьечӀо[+]. 4Аллагьасдасан лъугьаравщинав дуниялалдаса бергьуна! Дуниялалда тӀад босараб бергьенлъи – гьеб ккола нилъер божи-иман[+]. 5ГӀиса Аллагьасул Вас вукӀиналда божарав чиясда гурони, цоги лъидаха кӀвелеб дуниялалда тӀад бергьенлъи босизе![+]

6ГӀиса МасихӀин вачӀарав лъимгун ва бигун, цохӀо лъимгун гурев, лъимгун ва бигун вачӀана гьев. Гьелъие РухӀалъ нугӀлъи гьабула, РухӀ хӀакъаб бугелъул[+]. 7Лъабго нугӀги бугелъул: 8РухӀги, лъимги, биги. Гьеб лъабабгоги цойихъан руго. 9ГӀадамазул нугӀлъицин нилъее гӀолеб бугеб мехалда, Аллагьасул нугӀлъи дагьабги кӀудияб буго. Аллагьасул нугӀлъиялъул магӀна ккола жиндирго Васасул хӀакъалъулъ гьес жинцаго нугӀлъи гьабулеб букӀин[+]. 10Аллагьасул Васасда божулесулъ жиндилъго буго гьеб нугӀлъи. Аллагьасда божуларев чияс Аллагь гьереси гьавулев вуго, жиндирго Васасул хӀакъалъулъ Аллагьас гьабураб нугӀлъиялда гьев божичӀелъул[+]. 11Аллагьас нилъее кьураб абадияб гӀумруялъул хӀакъалъулъги буго гьеб нугӀлъи. Гьесул Васасулъин гьеб гӀумру бугеб[+]. 12Аллагьасул Васгун цолъарав чиясе гӀумру буго, гьевгун цолъичӀесе гӀумру гьечӀо.


Ахирисел насихӀатал

13Аллагьасул Васасда божулел нужехъе дица гьаб хъвана нужее абадияб гӀумру насиблъун бугеблъи лъан букӀине[+]. 14Аллагьасда цебе нилъее хӀинкъи гьечӀолъи сундалъунха лъалеб? Гьесул изнуялдалъун нилъеца щиб гьараниги, гьесда гьеб рагӀула[+]. 15Нилъеца гьарарабщинаб гьесда рагӀулеб букӀин нилъеда лъани, нилъеда лъала гьарарабщинаб гьесдасан щвезе букӀинги.

16Хвалде рачунеб хутӀун, цогидаб мунагь вацас гьабулеб бихьани, гьесул рахъалъ дугӀа гьабе, ва Аллагьас гьесие абадияб гӀумру кьела. (Хвалде рачунебги буго мунагь; гьелъул рахъалъ дугӀа гьабиялъул гуро дица бицунеб бугеб[+]. 17Кинабго квешлъи гьаби мунагь ккола, амма хвалде рачунареб мунагьги букӀуна.)

18Аллагьасдасан лъугьарас мунагь гьабулареблъи лъала нилъеда, Аллагьасул васас гьев цӀунулелъул! Илбисалдаги кӀоларо гьесда хъатӀизе[+]. 19Нилъеда лъала нилъ Аллагьасдасан лъугьун ругеллъи ва тӀолабго дуниялги илбисалъул кверщаликь бугеблъи[+]. 20Нилъеда лъала вачӀун Аллагьасул Васас нилъее ХӀакъав лъазе гӀакълу кьураблъиги. Нилъги руго ХӀакъавгун ва гьесул Вас ГӀиса МасихӀгун цолъун. Гьев вуго хӀакъав Аллагь ва абадияб гӀумру[+].

21Гьересиаллагьзабаздаса цӀуне, дир лъимал, нужго![+]

### Иоаннил кӀиабилеб кагъат

#### Иоаннил кӀиабилеб кагъат

Иоаннил кӀиабилеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]


#### ЦеберагӀи


Иоаннил кӀиабилеб кагъат

«Иоаннил кӀиабилеб кагъат» хъван буго къадру-къимат бугей цо христианалъухъе ва гьелда малъулеб буго гьересинасихӀатчагӀаздаса цӀунейилан.

#### 1


Саламалъул рагӀаби

1Иман лъуразул агьлуялъул бетӀерасдасан – тӀаса йищарай бикаде ва гьелъул лъималазде, дие жал хӀакълъунго рокьулел, дие гурелги, хӀакъабщинаб лъалел киназегоги рокьулел[+]. 2Гьеб хӀакъабщинаб нилъелъ буго ва гьеб абадиялъго нилъгун хутӀизеги буго. 3Эмен – Аллагьасул ва Инсул Вас ГӀиса МасихӀилги[†] баркатги, цӀобги, саламги лъеги нилъеда ва хӀакъабщинабги рокьиги нилъгун хутӀаги[+].


ХӀакъабщинабги рокьиги

4Дун цӀакъ вохана дур цо-цо лъимал Инсул амруялда рекъон хӀакъабщинабгун хьвадулел ратидал[+]. 5Гьанже дун дуе цӀияб амру хъвалев гьечӀо, хирияй бика. Амма дица дуда гьарулеб буго нилъ цоцазе рокьейилан авалалдасанго букӀараб амру тӀубазабеян[+]. 6Аллагьасул амруязда рекъон хьвадулел руго нилъ – гьеле гьелъулъ буго гьеб рокьиги. Авалалдасанго нужеда лъазабун букӀараб амруялъ абулеб буго нуж цоцазде рокьигун хьвадейилан[+].

7Инсанасул къаркъала-черхгун ГӀиса МасихӀ ракьалде вачӀун вукӀинчӀилан абулел гӀемерал гьерсихъаби рачӀун руго дуниялалде. Гьедин абурав чи ккола гьерсихъанги МасихӀил тушманги[+]. 8Воре, нужеца захӀмат баччарабщинаб билизе-тӀагӀине биччаге, нужеего щвезе кколеб кири дагьлъизе гурин[+]. 9МасихӀил насихӀаталъ жанибе бачаралдаса къватӀивехун лъугьуневщинав чи Аллагьасде цолъуларо. Гьенив жанив чӀаравщинав чи Эменгун цолъула, Васгунги цолъула[+]. 10Гьединаб насихӀат гьабуларев чиясе гьоболлъиги гьабуге нужеца ва нужерго къавулъе къазеги виччаге[+]. 11Гьев къавулъе виччаравщинавги ккола гьесул квешал ишазул гӀахьалчи.


Рихьилилан хьул буго

12Нужехъе хъвазе жо гӀемер букӀаниги, гьанже кагъатги щакъиги нахъе лъезе хиял ккана дир. Дир хьул буго нужехъе вачӀине ва, цоцазул кӀал бихьун, кӀалъа-ралъазе. Гьелдалъун нилъер рохелги гьарзалъила[+].

13Аллагьас тӀаса йищарай дур яцалъул лъималазулги буго дуде салам.

### Иоаннил лъабабилеб кагъат

#### Иоаннил лъабабилеб кагъат

Иоаннил лъабабилеб кагъат


ЦеберагӀи

[1]


#### ЦеберагӀи


Иоаннил лъабабилеб кагъат

«Иоаннил лъабабилеб кагъат» хъван буго иман лъуразул жамагӀаталъе бетӀерлъи гьабулев Гай абурав чиясухъе. Гьев веццулев вуго иман лъуразе кумек гьабулеб бугилан. Малъулеб буго Диотреф абулев чиясдаса цӀунейилан.

#### 1


Саламалъул рагӀаби

1Иман лъуразул агьлуялъул бетӀерасдасан – хӀакълъунго дие вокьулев дир хирияв Гайиде[+].

2Дица Аллагьасда гьарулеб буго, дир хирияв, дур рухӀ лъикӀ бугеб гӀадин, сундулъго мун лъикӀ тагийилан ва дуе сахлъи кьегийилан. 3ХӀакъабщиналъе мун ритӀухъго чӀун вугилан ва хӀакъабщинабгун хьвадулевги вугилан гьанире рачӀарал вацаз бициндал, дун цӀакъ вохана. 4Дир лъимал хӀакъабщинабгун хьвадулел ругилан рагӀиялдаса кӀудияб рохел гьечӀо дие[+].


Гай веццулев вуго

5Вацазе ва хасго нухлулазе дуца квербакъулеб букӀиналъулъ буго, дир хирияв, дур ритӀухълъи[+]. 6Иман лъуразул агьлуялъе гьез нугӀлъи гьабуна жалги дуе рокьулилан. Аллагь разилъулеб хӀалалда дуца гьел нухда регӀани, дур лъикӀаб иш букӀина гьеб. 7Иман лъечӀезухъа щибниги босичӀого, МасихӀил[†] цӀаралъе гӀоло нухда рахъун ругелъулха гьел. 8Гьединлъидал гьединал гӀадамазда квер чӀвазе ккола нилъеца, гьелгун цадахъ лъугьун хӀакъабщиналъе гӀоло хӀалтӀизе[+].


Диотрефил квешал ишал

9Дица иман лъуразул агьлуялъухъе хъван букӀана гьелъул хӀакъалъулъ, амма гьениб цевехъанлъи бокьулев Диотрефица ниж рикӀкӀунел гьечӀо. 10Гьединлъидал, дун гьениве вачӀани, дица загьир гьабила[†] нижеда гьес лъун букӀараб бугьтан. Ва гьеб гӀечӀелъубе, гьес жинцагоги инкар гьабулеб буго нухда ругел вацал къабул гьаризе, къабул гьаризе бокьараздаги биччалеб гьечӀо ва иман лъуразул агьлуялда гьоркьоса гьел нахъе гъолел руго.

11Дир хирияв, квешлъиялдаса гуреб, лъикӀлъиялдаса босе мисал. ЛъикӀлъи гьабулевав ккола Аллагьасдасан лъугьарав, квешлъи гьабурасдаги Аллагь вихьичӀо[+].


Деметрийил лъикӀал ишал

12Деметрийил хӀакъалъулъ киназго нугӀлъи гьабуна, хӀакъабщиналъгицин гьабуна гьесул хӀакъалъулъ нугӀлъи. Нижецаги гьабулеб буго гьеб нугӀлъи, дудаго лъалаха нижер нугӀлъи ритӀухъаб букӀунеблъи[+].


КватӀичӀого рихьила

13Духъе хъвазе жони гӀемер бугоан, амма щакъи-къаламалъ хъваралда гӀей гьабизе бокьун гьечӀо[+]. 14Дир хьул буго кватӀичӀого мун вихьизе ва, цоцазул кӀал бихьун, кӀалъа-ралъазе.

15Вассалам. ЦӀар-цӀарккун рехсечӀониги, гьудулзабазулги буго дуде салам.

### Ягьудал кагъат

#### Ягьудал кагъат

Ягьудал кагъат


ЦеберагӀи

[1]


#### ЦеберагӀи


Ягьудал кагъат

ГӀага-шагарго нилъер эраялъул I гӀасруялъул 70 соналде гьаб кагъат хъварав Ягьуда, Якъуб чапарго гӀадин, ГӀиса МасихӀил вац вукӀанин рикӀкӀуна. Иман лъуразда Ягьудаца малъулеб буго Аллагьасул амруял гӀадахъ росуларел ва иман лъуразул жамагӀаталъул бутӀрузе мутӀигӀлъуларел гӀадамаздаса цӀунейилан.

#### 1


Саламалъул рагӀаби

1ГӀиса МасихӀил[†] лагъ ва Якъубил[†] вац Ягьудал рахъалдасан Аллагьас тӀаса рищаразде, Эмен – Аллагьасе рокьулезде ва ГӀиса МасихӀица цӀунун ругезде салам[+]. 2Рекъелги, рокьиги ва Аллагьасул цӀобги цӀикӀкӀаги нужее[+].


Гьереси тӀибитӀизабулел гӀадамал

3Дица хӀаракат бахъана, дир хириял, нилъее насиблъараб хвасарлъиялъул хӀакъалъулъ хъвазе. Гьаб кагъат хъвачӀого рес букӀинчӀо, цохӀо нухалъ Аллагьасул халкъалъе кьураб дин цӀунун цӀидасан къеркьейилан гьаризе кколеб бугелъул[+]. 4Аллагьас суд гьабизе жидее къадар бугел цо-цо мунапикъзаби рорчӀун руго нилъеда гьоркьоре. Аллагьас цӀоб лъеялъул Рохалил хабар гьез хисизабулеб буго, жидерго пасалъи ритӀухъ гьабизе. Гьез инкар гьабулеб буго ГӀиса МасихӀидаса – цохӀо вугев нилъер ТӀадегӀанав ПарччахӀасдаса[+]. 5Нужеда гьеб кинабго лъалеб бугониги, дие бокьун буго нужеда ракӀалде щвезабизе Мисриялда букӀараб ГӀизраилалъул халкъ Аллагьас цо нухалъ хвасар гьабунин. Цинги жинда божичӀелщинал хвезарула гьес[+]. 6Жидее цӀан букӀараб хӀуччдаса церехун арал ва жалго руссараб бакӀги рехун тарал малаикзаби гьес абадиял рахсаца рухьун гъора бецӀлъуда чӀезарун руго, гьезие суд гьабулеб кӀудияб къо бачӀинегӀан[+]. 7Нужеца ракӀалде щвезабе Содомги Гоморраги ва гьезда сверухъ рукӀарал шагьаралги: гьезги хъахӀбалъи гьабуна, гӀадаталдаса бахъараб къагӀидаялъ цогидаб хъублъиги гьабуна. Цогидазеги дарслъун букӀине, гьезие тамихӀлъун лъугьана абадияб цӀа[+]. 8Доздаго релълъун гьел мунапикъзабазги жалго хъублъизарулел руго, гьелъие изну Аллагьасдасан рещтӀаниланги абун. Аллагьасул амруги рикӀкӀунеб гьечӀо гьез, малаикзабиги какулел руго[+]. 9ТӀадегӀанав малаик МикагӀилги илбисги Муса[†] аварагасул жаназа сабаблъун дагӀбадизе ккараб мехалъ, илбисалда гӀайиб чӀван квешаб рагӀи абичӀо гьес, «БетӀергьанас чӀезабилин мунилан» гурони[+]. 10Гьел гӀадамазин абуни жидедаго бичӀчӀулареб-лъалареб жо какулеб буго. МацӀ лъалареб хӀайваналъул гӀадаб гӀакълуялдалъун жидедаго бичӀчӀулеб бугелъ ахирги хвалде рачина гьел[+]. 11Балагьги гӀазабги гьезие! Къабилил[†] нухдасан унел руго гьел. Жидерго хъантӀиялъ БилгӀамил[†] гъалатӀалда нахърилълъунел руго. КъорахӀил гӀадинаб питнаялъ хвезарулел руго[+]. 12Аллагьасе тӀагӀатги гьабун цадахъ кваназе нуж гӀодор чӀараб бакӀ, намус гьечӀого ханчӀон, хъублъизабула гьез. Гьел руго жидерго гурони агъаз гьечӀел, гьороца хъамун ун, цӀадае данделъуларел накӀкӀал гӀадин, хасалихъе тӀамах гъарал, тӀад пихъги бижуларел, кьалбалги ракъварал гъутӀби гӀадинал ва кӀицӀулго хварал гӀадинал гӀадамал[+]. 13Гьел релълъуна гьалаглъараб ралъдада жидер инжитлъиялъул полоп тӀад барал карачалабазда, абадияб бецӀлъуде рехизе хӀукму жидее хӀадурун бугел, низам гьечӀого хьвадулел цӀвабзазда. 14Адамил[†] анкьабилеб кьералдасан вахъарав Энохица цебеккунго гьезул хӀакъалъулъин бицунеб букӀараб: «Гьале, БетӀергьан вачӀунев вуго аза-азар малаикзабигун цадахъ[+] 15киназего суд гьабизе. ВачӀунев вуго Аллагьасде гӀасилъун гьез гьарурал киналго гӀасиял ишазухъ ва дандечӀун абурал киналго гӀасиял рагӀабазухъ гьезул щивав чиясе тамихӀ гьабизе». 16Цогидал какун кидаго зигардулел рукӀуна гьел, чорхол гьаваялъ малъухъе хьвадула, гӀадамазда цере чӀухӀдарула ва, жидерго мурадалде щвезе, бадибе рецц гьабула[+].


Нужерго динги цӀунун, щулаго чӀезе ккола!

17Нужеца, дир хириял, ракӀалде щвезабе хадубккун лъугьине бугелъул хӀакъалъулъ нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил чапарзабаз[†] щиб бицунеб букӀарабали[+]. 18Гьез нужеда абулеб букӀинчӀищ ахирзаманалда рахъине ругин намус гьечӀел ва Аллагьасде гӀасиял жидерго къасдазда хадур унел гӀадамал? 19Гьел руго жидеца рикьи ккезабулел, мунагьаб напсалъе мутӀигӀлъулел ва Илагьияб РухӀ[†] жиделъ гьечӀел гӀадамал[+]. 20Нуж, дир хириял, щулаго чӀа, нилъер бацӀцӀадаб динги цӀунун. Илагьияб РухӀалдалъун гьари-дугӀа гьабе[+]. 21Аллагьасе рокьулел рукӀинги лъан, цӀуне нужго. Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀ рещтӀиналъухъ ралагьун чӀа, жиндирго цӀобалдалъун гьес нужее абадияб гӀумру кьела[+]. 22Васвасалда ругездаги гурхӀа нуж. 23Цоял жужахӀалъул цӀадудаса хвасар гьаризе ккела нужеца. Цогидазда гурхӀизе ккела, амма мунагьаз хъублъизабураб гьезул ратӀлида хъвазегицин Аллагьасукьа хӀинкъа нуж![+]


Кагътил ахир

24Жиндирго къудрат загьир гьабулеб заманалда къосиналдасаги хъублъиялдасаги цӀунун, нуж рохизаризе кӀолев[+] 25ва ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀидалъун нилъ хвасар гьарулев Цо вугев Аллагьасе рецц! Гьесул къуватги хӀалкӀолъиги кӀудияб буго цебеги, гьанжеги ва абадул абадиялъги. Амин!

### Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал

#### Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал

Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


#### ЦеберагӀи


Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал

«Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал» – гьеб буго Библиялъул бичӀчӀизе захӀматаб бутӀа. Гьеб хъвараб заманги мухӀканго лъалеб гьечӀо – гӀага-шагарго нилъер эраялъул I гӀасруялъул ахиралда яги ӀӀ гӀасруялъул авалалда хъван батилин тола. ГӀиса МасихӀиде гьез иман лъун букӀин сабаблъун, гьеб заманаялда хадур лъугьун, христианазе, гӀакъуба кьолеб букӀана. Гьединлъидал гьезие хӀажат букӀана ракӀбатизабиги гьенир кколел ругел лъугьа-бахъиназул балъгояб магӀна загьирлъиги. Грек мацӀалда гьаб тӀехьалда цӀар буго «Апокалипсис», ай инсанияталъул тарихалъул магӀна сипатаздалъун бихьизаби. БатӀи-батӀиял сипатаздаса ва гӀаксахун бициналдаса пайдаги босун, тӀехьалда бихьизабулеб буго дуниялалда лъикӀлъиялдаги квешлъиялдаги гьоркьоб бугеб къеркьей, гӀадамазул мунагьал сабаблъун тамихӀалъе халкъалде рещтӀунеб балагь-гӀазаб. Бицунеб буго ГӀиса МасихӀ кӀиабизеги дуниялалде вачӀинегӀан ва Аллагьас халкъалъе ахирисеб суд гьабизегӀан иман лъураз хӀехьезе кколел къварилъабазул хӀакъалъулъги.

#### 1 бетӀер


ГӀиса МасихӀидалъун загьирлъарал ишал

1КватӀичӀого ккезе бугелъул хӀакъалъулъ жиндирго лагъзадерида лъазабизе Аллагьас ГӀиса МасихӀидалъун[†] загьир гьарурал ишазул бицунеб буго гьаб тӀехьалда. Гьесги гьел ишал, малаикги витӀун, жиндирго лагъ Иоанниеги загьир гьаруна.[†][+] 2Иоанница нугӀлъи гьабула жиндаго бихьанщиналъе – Аллагьасул рагӀиялъе ва МасихӀ ГӀисаца загьир гьабурабщиналъеги[+]. 3Гьардарал гурелдай Аллагьасдасан рещтӀараб гьеб калам рагӀун цӀаларавги, гьелъухъ гӀенеккаралги, жидеца гьеб каламалъул амруял тӀуразаруралги. Гьаб тӀехьалда бицунеб бугебщинаб лъугьине заман щолеб бугелъулха![+]


Саламалъул рагӀаби

4Асия[†] улкаялда ругел иман лъуразул анкьабго жамагӀаталде Иоаннил рахъалдасан салам.

Жив хӀакъав, абадияв, даимав Аллагьасул, гьесул тахалда цеве вугев анкьавго кӀудияв малаикасул[+] 5ва ритӀухъав нугӀлъунги вугев, хваралъусаги тӀоцеве вахъунев дуниялалъулго ханзабазул парччахӀ ГӀиса МасихӀил баркатги саламги лъеги нужеда.

Гьесие нилъ рокьула, жиндирго биялдалъун нилъ гьес нилъер мунагьаздаса рацӀцӀад гьаруна, 6жиндирго Инсул – Аллагьасул кашишзабилъунги[†] лъугьинарун, гьес нилъ жиндирго парччахӀлъиялде рачана. Абадул абадиялъ даимлъаги гьесул хӀалкӀолъиги къудратги! Амин[+].

7Гьале, накӀкӀаздаги рекӀун, вачӀунев вуго гьев. Киназдаго вихьила гьев, гьесда хеч къазабураздагицин вихьила. Дуниялалъул киналго халкъал гьесухъ гӀодила. Гьедин букӀина. Амин[+].

8Дун Алипги Яги вугилан, Авалги Ахирги вугилан абулеб буго Жив хӀакъав, абадияв, даимав Аллагьас – Къудратав БетӀергьанас.


ГӀадамил Лъимада релълъарав чи

9Дун вуго, ГӀисадехун цолъун, нужеда цадахъ гӀазаб-гӀакъуба хӀехьезе сабру бугев ва гьелдалъун Аллагьасул парччахӀлъи насиблъизе бугев нужер вац Иоанн. Аллагьасул рагӀи тӀибитӀизабуралъухъ ва ГӀиса МасихӀие нугӀлъи гьабуралъухъ тамихӀалъе дун витӀана Патмос абулеб чӀинкӀиллъиялде[+]. 10ТӀадегӀанасул къоялъ[*] Илагьияб РухӀалъ[†] асар гьабуна дие – мугъзада нахъасан ахӀулеб рагӀана:[+] 11«Дуда бихьулеб бугеб жо тӀанчазда хъвай ва иман лъуразул анкьабго жамагӀаталде: Эфесалде, Смирнаялде, Пергамалде, Тиатираялде, Сардисалде, Филадельфиялде ва Лаодикеялде битӀе».

12Дун нахъехун вуссана, дида рагӀулеб бугеб гьаракь лъилали лъазе. Нахъехун вуссиндал, дида бихьана анкьго меседил чирахъ[+]. 13Гьел чирахъазул бакьулъ вугоан ГӀадамил Лъимада релълъарав чи. Гьесда тӀад букӀана хӀатӀазде щвараб гӀаба ва карандасан борчун букӀана меседил рачел[+]. 14Квас кинигин хъахӀаб букӀана гьесул ботӀрол рас. Бералги цӀалъун кенчӀолел рукӀана[+]. 15ЦӀадаб биунеб бугеб мазгаралда релълъун рукӀана хӀатӀал. Лъадал кӀудияб чвахелоялъул гӀадинаб букӀана гьаракьги[+]. 16Гьесул кваранаб хъатикь букӀана анкьго цӀва. Гьесул кӀалдиса къватӀибе бачӀунеб рагӀиги релълъунаан кӀибалаб ва рекӀараб хвалченалда. Къалъул гӀужалда бакъ гӀадин гвангъун букӀана гьесул гьумерги[+].

17Хварав чи гӀадин, гьесул хӀатӀазда цеве гӀодов ккана дун, гьесда бер чӀварабго. Кваранаб кверги дида тӀад лъун, гьес абуна: «Мун хӀинкъуге. Дун тӀоцевесевги ахирисевги вуго[+]. 18Дун чӀагояв вуго. Хун вукӀарав дун гьале абадул абадиялъего чӀаголъун вуго. Дихъ буго хвалилги хварал ругеб бакӀалъулги кӀул[+]. 19Дуда бихьизабурабщинаб – гьанже ккарабги ва хадуб ккезе бугебги – хъвай дуца. 20Дир кваранаб хъатикь дуда бихьулеб анкьго цӀваялъулги анкьго меседил чирахъалъулги балъголъи гьадинаб буго: анкьго цӀва ккола иман лъуразул анкьабго жамагӀаталда вугев чапар,[†] анкьго чирахъги ккола гьеб анкьабго жамагӀат».

#### 2 бетӀер


Эфесалда ругел иман лъуразул агьлуялде хитӀаб

1Эфесалда ругел иман лъуразул агьлуялде витӀарав чапарасухъе[†] хъвай: «Анкьго цӀва кваранаб хъатикь ккурас, анкьго меседил чирахъалда гьоркьосан хьвадулев вугес гьадин абулеб буго:[+] 2Дида лъала дур ишалги, дур захӀматаб хӀалтӀиги, дур сабруги. Дида лъала нужедаго гьоркьоре квешал гӀадамал дуца риччалареблъи. Дуца хӀалбихьана жал чапарзаби ругилан абулезул (гьел дир чапарзаби гурелха!), ва дуда гьел гьерсихъаби ратана[+]. 3Дуца сабру гьабула, дир цӀар сабаблъун гӀемераб къо хӀехьана дуца, амма гьелъ дур тату хвезабичӀо.

4Цо бадибчӀвайги бугебха дуе гьабизе. Доб цебе букӀараб рокьи дур рекӀелъ хутӀун гьечӀо. 5Гьединлъидал ракӀалде щвезабе гӀодове вортизегӀан мун кинаб борхалъиялда вукӀаравали. Тавбу гьабе дуца. Дол тӀоцере гьарулел рукӀарал ишалги гьаре. Дуца гьедин гьабичӀони, вачӀун гьенивегун, бугеб бакӀалдаса добегӀан хъурщизабила дица дур чирахъ, – дуца тавбу гьабизегӀан. 6Амма дулъ цо лъикӀлъиги буго – дуе рокьуларо николаитазул ишал, диеги гьел цӀакъ рихарал руго.

7ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте иман лъуразул жамагӀатазда Илагьияб РухӀалъ[†] щибилан абулеб бугебали. Бергьарасе дица Аллагьасул алжаналъуб бугеб гъотӀодаса пихъ кьела»[+].


Смирнаялда ругел иман лъуразул агьлуялде хитӀаб

8Смирнаялда ругел иман лъуразул агьлуялде витӀарав чапарасухъе хъвай: «ТӀоцевесес ва ахирисес, хун вукӀун чӀаголъарас гьадин абулеб буго:[+] 9Дида лъала дуе бугеб гӀакъуба-къварилъиги, дур мискинлъи-язихълъиги, – хӀакъикъаталда мун бечедав вугевха. Дида лъала Аллагьасул халкъин жидедаго абулезул мацӀги бугьтанги, – амма гьеб Аллагьасул халкъ гуро, илбисалъул агьлу буго[+]. 10Дуца хӀехьезе ккезе бугелдаса хӀинкъуге мун. Гьале илбисалъ, нужер хӀалбихьизе, цо-цо чи туснахъалде рехила. АнцӀго къоялъ букӀина нужее гьеб къварилъи. Холев вугониги, божи-иман рехун течӀони, дуе шапакъатлъун абадияб гӀумру кьела дица[+].

11ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте иман лъуразул жамагӀатазда Илагьияб РухӀалъ щибилан абулеб бугебали. Бергьарасе кӀиабилеб хвалица щибго зарал гьабиларо».[†][+]


Пергамалда ругел иман лъуразул агьлуялде хитӀаб

12Пергамалда ругел иман лъуразул агьлуялде витӀарав чапарасухъе хъвай: «КӀибалаб ва рекӀараб хвалчен бугес гьадин абулеб буго:[+] 13Кинаб бакӀалда мун вугевали лъала дида, илбисалъ жиндирго тах лъураб бакӀалда вуго мун. Амма дир цӀар цӀакъ лъикӀ цӀунулеб буго дуца. Нужер гьенив – илбисалъул чӀей бугеб бакӀалда – дие нугӀлъи гьабурав, дир цӀакъго божарав чи Антипа чӀвараб мехалдагицин, дида божун, дидаса инкар гьабичӀо дуца.

14Дуе бадирчӀваял гьаризе кколел ишалги ругелха. Дуца аскӀоре риччалел руго БилгӀамил[†] дин босарал гӀадамал. Исраилил халкъ къосинабизе бокьун, гьев БилгӀамицайин Балакида малъун букӀараб гьересиаллагьзабазе гӀоло къурбаналъе кьураб жо кваназе ва хъахӀбалъи гьабизе[+]. 15Дур гьенир руго николаитазул дин ккурал гӀадамалги[+]. 16Гьединлъидал тавбу гьабе. Тавбу гьабичӀони, кватӀичӀого дун духъе вачӀина ва дирго кӀалзул хвалчаца вагъила гьелгун[+].

17ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте иман лъуразул жамагӀатазда Илагьияб РухӀалъ щибилан абулеб бугебали. Бергьарасе балъгояб нигӀмат кьела дица, хъахӀаб гамачӀги кьела. Гьеб ганчӀида хъван букӀуна, жиндие щварав чиясда гурони, лъиданиги лъалареб цӀияб цӀар»[+].


Тиатираялда ругел иман лъуразул агьлуялде хитӀаб

18Тиатираялда ругел иман лъуразул агьлуялде витӀарав чапарасухъе хъвай: «Аллагьасул Васас – цӀа гӀадин берал кенчӀолел ругес ва цӀадаб биунеб мазгаралда релълъарал хӀатӀал ругес – гьадин абулеб буго:[+] 19Дида лъала дур ишалги, рокьиги, божи-иманги, тӀагӀат-гӀибадатги, дур сабруги, дол тӀоцере рукӀараздаса дур ишал гьанже цӀикӀкӀун ругеллъиги лъала.

20Дуе бадибчӀвай гьабизе жоги бугебха. Аллагьасул балъголъи загьир гьабизе лъалилан чӀарай Иезабел абулей гӀаданалъ дир лагъзал гуккизе риччалел руго дуца. ХъахӀбалъи гьабизе ва гьересиаллагьзабазе къурбаналъе кьураб жо кваназе малъулеб буго гьелъ гьезда[+]. 21Тавбу гьабизе заман кьун букӀана дица гьелъие. Амма гьелъие бокьичӀо жиндирго хъублъи рехун тезе[+]. 22Балагьея, хъубал ишалги рехун тун, тавбу гьабизегӀан, дица гьей унтул бусаде рехила, гьелда цадахъ къосун рукӀараздеги балагь рещтӀинабила. 23Гьелъул лъималаздеги хвел тӀаде тӀамила дица. Гьебмехалда киналго жамагӀатазда лъала тӀул-ракӀалда бугебщинабгицин бихьулев чи дун вукӀин. Нужер щивасул ишазда рекъон кьела дицаги щивав чиясе[+]. 24Божи-имангун Тиатираялда хутӀарал нужеца дозул дин босичӀо ва илбисалъул балъголъийилан доз абулеб жоялъулги хӀалбихьичӀо. Нужер мугъзада цӀияб гьир баччизабиларо дица. 25Амма нужехъ бугебаб щулаго ккве, дун гьениве вачӀинегӀан[+].

26Дие гӀоло ахиралде щвезегӀан захӀмат баччун бергьарасе дица кьела халкъазда тӀад кверщел[+]. 27Инсухъа дие кверщел щвараб гӀадин, гьесухъеги щвела, маххул тӀилица цере къотӀун, гьел рехъаде рачине ва, щагӀил хъуби кинигин, гъуризе кверщел. 28Ва дица гьесие кьела рогьалил цӀва. 29ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте иман лъуразул жамагӀатазда Илагьияб РухӀалъ щибилан абулеб бугебали»[+].

#### 3 бетӀер


Сардисалда ругел иман лъуразул агьлуялде хитӀаб

1Сардисалда ругел иман лъуразул агьлуялде витӀарав чапарасухъе[†] хъвай: «Аллагьасул анкьго кӀудияв малаик жинда аскӀов вугес, жиндихъ анкьго цӀваги бугес гьадин абулеб буго: Дида лъала дур ишал. Дур рахъалъ абулеб буго мун чӀаго вугилан, амма хун вугевха мун[+]. 2Макьидаса вигьа ва дулъ хвечӀого хутӀараб, амма кватӀичӀого хвезе бугебщинаб щулалъизабе – дур ишал щвалде щвараллъун рихьулел гьечӀо дир Аллагьасда. 3ХӀасил, духъе щварабги ва дуда рагӀарабги ракӀалде щвезабе, гьеб цӀуне ва кантӀе. Мун вигьинчӀони, цӀогьор гӀадин вачӀина дун, ва дуда лъазе гьечӀо дун кида духъе вачӀиневали[+].

4Амма дур гьенив Сардисалда вуго ретӀел хъублъизабичӀев чанго чи, гьел дида цадахъ хъахӀаб ратӀлилъ хьвадизе руго, гьелъие мустахӀикъал ругелъул[+]. 5Бергьаравги, гьелго гӀадин, хъахӀаб ратӀлилъ вукӀине вуго. ГӀумруялъул тӀехьалдаса гьесул цӀарги киданиги хъвагӀаларо дица. Гьесул цӀар рехсела дирго Инсудаги гьесул малаикзабаздаги цебе[+]. 6ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте иман лъуразул жамагӀатазда Илагьияб РухӀалъ[†] щибилан абулеб бугебали»[+].


Филадельфиялда ругел иман лъуразул агьлуялде хитӀаб

7Филадельфиялда ругел иман лъуразул агьлуялде витӀарав чапарасухъе хъвай: «Жив вацӀцӀадас, Жив хӀакъас, Давуд[†] парччахӀасул кӀул кодоб бугес (гьес ричӀараб лъиданиги рахазе кӀоларо, гьес рахараб лъиданиги ричӀизеги кӀоларо) гьадин абулеб буго: 8Дида лъала дур ишал. Балагьея, дица дуда цебе нуцӀа рагьана, лъиданиги кӀоларо гьеб къазе. ЗагӀипав чи вукӀаниги, дир рагӀи цӀунана дуца ва дир цӀаралдаса инкарги гьабичӀо. 9Балагьея, дица духъе кьела илбисалъул агьлуялда гьоркьоса цо-цо чагӀи. Гьез абула жал ругин Аллагьасул халкъ, (амма гьел Аллагьасул халкъ гуро, гьерсихъаби руго). РачӀун дур хӀатӀазда цере накабазда чӀезе тӀамила дица гьел, ва гьебмехалда лъала гьезда мун дие вокьулевлъи[+]. 10Сабру гьабейилан бугеб дир амру дуца цӀунидал, дицаги цӀунила мун, – ракьалда ругезул хӀалбихьизе тӀолабго дуниялалде балагьалъул къо бачӀараб мехалъ[+].

11Дун кватӀичӀого вачӀина. Дуе щвараб шапакъат вачӀун лъицаниги бахъичӀого хутӀизе, духъго бугеб щулаго ккве[+]. 12Бергьаравги дица гьавила дирго Аллагьасул кӀалгӀаялъул хӀубилъун. Гьев тӀокӀав киданиги гьениса къватӀиве лъугьинаро. Дица гьеб хӀобода хъвала дирго Аллагьасул цӀар, дирго Аллагьасул шагьаралъул – дир Аллагьасдасан зодисан рещтӀине бугеб цӀияб Иерусалималъул – цӀар ва дирго цӀияб цӀарги[+]. 13ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте иман лъуразул жамагӀатазда Илагьияб РухӀалъ щибилан абулеб бугебали»[+].


Лаодикеялда ругел иман лъуразул агьлуялде хитӀаб

14Лаодикеялда ругел иман лъуразул агьлуялде витӀарав чапарасухъе хъвай: «Жинда божизе бегьулес, РитӀухъав ва ХӀакъав нугӀас, Аллагьас бижанщиналъул аваллъун вугес гьадин абулеб буго:[+] 15Дида лъала дур ишал. Дулъ я бухӀи гуро, я цӀорой гуро. Дулъ бухӀиниги цӀоройниги букӀарабаниха! 16Хинлъи гурони, дулъ я бухӀи, я цӀорой гьечӀелъул, дица мун дирго кӀалдиса къватӀиве тун рехила. 17Дуца абулеб буго мун бечедго вугин, цӀакъго ресалда вугин ва сундениги хӀажалъунги гьечӀин. Дуда бичӀчӀулеб гьечӀо мун талихӀ къосарав, хӀакъирав, пакъирав, бецав ва гӀицӀав чи вукӀин[+]. 18Дица дуе гӀакълу кьела дихъа бичун босейин цӀаялъ бацӀцӀад гьабураб месед – мунго бечелъизе; дихъа бичун босейин хъахӀаб ретӀел – дурго инжитаб гӀицӀлъи бахчизе; дихъа даруги бичун босейин – дурго бадиб бахине. Гьебмехалда канлъи бихьила дуда[+]. 19Диего рокьулезда гӀайибги чӀвала дица, тамихӀги гьабула. Гьединлъидал дуца хӀаракат бахъе ва тавбу гьабе[+].

20Гьале нуцӀихъе вачӀун вуго дун, заруца бухулеб буго дица гьеб! Дир гьаракь рагӀун нуцӀа рагьарасухъе гьоболлъухъ ина. Цинги цадахъ гӀодор чӀун дунги гьевги квана-гьекъела![+]

21Дун бергьиндал дир Инсуца дунги жиндирго тахида тӀад гӀодов чӀезавурав гӀадин, дицаги бергьарав дидаго аскӀов дирго тахида гӀодов чӀезавила[+]. 22ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте иман лъуразул жамагӀатазда Илагьияб РухӀалъ щибилан абулеб бугебали»[+].

#### 4 бетӀер


Зобалазул тахги гьелда гӀодов чӀаравги

1Гьелдаса хадуб дун вала-гъалагьана. Гьале зобалазда буго рагьараб нуцӀа. Трубаялъул гӀадаб кутакаб, доб дида кӀалъалеб рагӀараб гьаракьалъ абуна: «Гьаниве тӀаде ваха, дица дуда бихьизабила хадуб щиб ккезе бугебали»[+]. 2Илагьияб РухӀалъ[†] асар гьабун, гьебсагӀатго дида цебе тӀамуна гьадинаб сурат. Гьале дида цере руго зобалазул тахги гьелда гӀодов чӀаравги[+]. 3ГӀодов чӀарасул гьумер гвангъун букӀана яшмаялда ва сардисалда релълъун, гьесул тахалда тӀад чӀун букӀана изумрудалъулкьераб нур. 4Гьеб тахалда сверунги букӀана жеги къоло ункъо тах. Тахазда гӀодор чӀун рукӀана къоло ункъо хӀаким. Гьез ретӀун букӀана хъахӀаб ретӀел, ботӀрода букӀана меседил таж[+]. 5Доб тахалдасан пири пирхулеб букӀана, кутакал гьаркьалги гъугъадиги рагӀулеб букӀана. Тахалда цебе рекӀун букӀана анкьго чирахъ – Аллагьасул анкьго кӀудияв малаик[+]. 6Гьелда цебе бацӀцӀадаб цӀорол гӀадинаб ралъад бугилан кколеб букӀана.

Тахалъул ункъабго рахъалда букӀана цереги нахъаги гӀемерал берал ругеб ункъо рухӀчӀаголъи[+]. 7ТӀоцебесеб рухӀчӀаголъи гъалбацӀалда релълъараб букӀана. КӀиабилеб – оцода релълъараб букӀана. Лъабабилелъул гьумер инсанасул гӀадинаб букӀана. Ункъабилеб релълъун букӀана боржун унеб цӀудуда. 8Гьеб ункъабго рухӀчӀаголъиялъул щибалда букӀана анлъ-анлъ кваркьи; жанисанги къватӀисанги гьел куркьбаздаги рукӀана берал. Къасиги-къадги гьоркьоса къотӀичӀого[†] гьез ахӀулеб буго: «ВацӀцӀадав! БатӀияв! Къудратав! ХӀалкӀолев БетӀергьан Аллагь! Жив хӀакъав, абадияв ва даимав!»

9Тахида гӀодов чӀарасе, абадул абадиялъ чӀагоясе гьел рухӀчӀаголъабаз рецц гьабула, гьесул къудраталъул бицуна, гьев кӀодо гьавула. Гьебго заманалда 10къоло ункъавго хӀаким кӀалагъоркье речӀчӀула тахида гӀодов чӀарасда цере ва абадул абадиялъ чӀагоясе сужда гьабула. Тахалда цере жидерго тажалги лъун, гьез абула: 11«Мун нижер БетӀергьан Аллагь, кинабго жо дуца бижидал, кинабго дуе бокьухъе бижун бугелъул, мун мустахӀикъав вуго дуе рецц гьабизеги, къудратав ва хӀалкӀояв вугилан абизеги»[+].

#### 5 бетӀер


Кагъатги КьегӀерги

1Тахида гӀодов чӀарасдаса кваранидехун дида бихьана кӀиябго рахъалда хъвай-хъвагӀай бугеб гурараб халатаб кагъат, анкьго мугьру чӀван бугоан гьелда[+]. 2Дида вихьана цо зорбаяв малаик, кӀудияб гьаркьидалъун гьес ахӀулеб букӀана: «ТӀад чӀвараб анкьабго мугьруги тӀезабун, гьаб кагъат рагьизе щив мустахӀикъав вугев?» 3Я зобалазда, я ракьалда, я ракьалда гъоркь вугев цонигиясда кӀвечӀо, гьеб кагъат рагьун, гьелда щиб хъван бугебали хал гьабизе. 4Кагъат рагьун гьелда щиб хъван бугебали хал гьабизе мустахӀикъав чи цониги ватичӀелъул, дун гӀемерав гӀодана. 5Цо хӀакимас дида абуна: «ГӀодуге мун. Балагье, Ягьудал наслуялъул Давудил[†] кьибилалъул гъалбацӀ бергьана, гьединлъидал гьелда кӀола, анкьабго мугьруги тӀезабун, кагъат рагьизе»[+].

6Ункъабго рухӀчӀаголъиялъги хӀакимзабазги сверун ккураб тахалда тӀад бугоан хъун букӀараб гӀадинаб цо КьегӀер. Гьелъул букӀана анкьго лълъарги анкьго берги. Гьелъул магӀнаги – Аллагьас тӀолабго ракьалде витӀарав анкьго кӀудияв малаик[+]. 7БачӀун КьагӀрица доб кагъат босана тахида гӀодов чӀарасул кваранаб хъатикьа. 8Доб ункъабго рухӀчӀаголъиги къоло ункъавго хӀакимги гьеб КьагӀрида цере кӀалагъоркье ккана ва щивасда кодоб букӀана арфаги[†][*] кьеккен гьабулеб махӀгьуинаб нахул цӀураб меседил щурунги. (Гьелъул магӀна – Аллагьасул халкъалъул дугӀа.)[+] 9Гьез цӀияб кечӀ ахӀана: «Хъун букӀиндал ва дурго бидухъ дуца щибаб наслуялъул, щибаб мацӀалъул, щибаб халкъалъул ва щибаб миллаталъул гӀадамал Аллагьасе ричун росидал, мун мустахӀикъаб буго, босун гьеб кагътил мугьру тӀезабизе[+]. 10Дуца гьел парччахӀлъиялде рачана ва нилъер Аллагьасул кашишзабилъунги[†] лъугьинаруна. Гьез ракьалда парччахӀлъи гьабила».[†][+]

11Дун валагьана ва дида рагӀана тахалда сверухъ ва рухӀчӀаголъабаздаги хӀакимзабаздаги сверухъ ругел гӀемерал малаикзабазул гьаркьал. РикӀкӀун хӀалкӀоларелгӀан гӀемер рукӀана гьел[+]. 12КӀудияб гьаркьидалъун гьез ахӀулеб букӀана: «Хъун букӀараб гьаб КьегӀер мустахӀикъаб буго кверщелги, бечелъиги, гӀакълуги, къудратги, къадру-къиматги, реццги, баркатги насиблъизе!»[+]

13Зобалаздаги, ракьалдаги, ралъдадаги ва гьезда жанибги рухӀ бугебщиналъ ахӀулеб рагӀана дида: «Тахида гӀодов чӀарасе ва КьагӀрие абадул абадиялъго баркатги, къадру-къиматги, реццги, къудратги!»[+] 14Ункъабго рухӀчӀаголъиялъ «Амин» абуна. КӀалагъоркье речӀчӀун, хӀакимзабаз сужда гьабуна[+].

#### 6 бетӀер


КьагӀрица анлъго мугьру тӀезабула

1Дида бихьана КьагӀрица доб анкьабго мугьруялъул цояб тӀезабулеб. Доб ункъабго рухӀчӀаголъиялъул цоялъ, цевегӀан къан валагьеян, зоб гъугъалеб гӀадинаб гьаракь гьабуна[+]. 2Дун валагьана. Гьале дида цебе буго хъахӀаб чу. Гьелда рекӀарасухъ чӀорбутӀ буго. Гьесухъе таж кьун букӀана ва, бергьиналда ракӀчӀарав чи кинигин, вачӀунев вукӀана гьев бергьенлъи босизе.

3КьагӀрица кӀиабилеб мугьру тӀезабуна. КӀиабилеб рухӀчӀаголъиялъги абуна цевегӀан къан валагьеян.

4КъватӀибе бачӀана билбагӀараб чу. Гьелда рекӀарасе ихтияр кьун букӀана, гӀадамал цоцаца чӀвазаризелъун, гьаб ракьалдаса рекъел лъугӀизабизе. Гьесухъе кьун букӀана кӀудияб хвалчен[+].

5КьагӀрица лъабабилеб мугьру тӀезабуна. Лъабабилеб рухӀчӀаголъиялъги абуна цевегӀан къан валагьеян. Дун валагьана. Гьале дида цебе буго чӀегӀераб чу. Гьелда рекӀарасда кодор цӀадираби руго. 6Доб ункъабго рухӀчӀаголъабазда гьоркьосан цо гьаракь рагӀана дида: «Ролъул цо сахӀалъул багьа – цо динар,[†] пурчӀинадул лъабго сахӀалъул багьаги – цо динар. Зайтуналъул гъутӀбиги цӀолбол гъабуги къотӀуге»[+].

7КьагӀрица ункъабилеб мугьру тӀезабуна. Ункъабилеб рухӀчӀаголъиялъги абуна цевегӀанги къан валагьеян. 8Дун валагьана. Гьале дида цебе буго канчӀгӀурччинаб чу. Гьелда рекӀарасда цӀар буго Хвел. Гьелдаго хадуб цун бачӀунеб буго ЖужахӀ. Хвалчадалъун, ракъудалъун, вабаалдалъун ва ракьалда ругел жанавараздалъунги гӀадамал хвезаризе, гьаб тӀолабго ракьалъул ункъил бутӀаялда тӀад кверщел кьун буго гьеб кӀиялъего[+].

9КьагӀрица щуабилеб мугьру тӀезабуна. Къурбан хъолеб бакӀалда гъоркь дида рихьана Аллагьасул рагӀи сабаблъун ва жидеца гьабураб нугӀлъи сабаблъунги чӀваразул рухӀал[+]. 10Кутакаб гьаракьалдалъун гьез ахӀулеб букӀана: «ХӀакъав ва Мукъадасав БетӀергьан, кидалъагӀанха гьаб ракьалда ругел гӀадамал дуца тамихӀ гьабичӀого ва нижер бидухъ къисас босичӀого тун ругел?»[+] 11Гьезул щивасе кьун букӀана хъахӀаб ретӀел ва гьезда абулебги букӀана нуж цодагьаб мехалъ чӀайин, – нужго гӀадин чӀвазе ругел нужер гьалмагъзабиги вацалги тӀаде журан, гӀураб къадар ккезегӀан чӀайин[+].

12КьагӀрица анлъабилеб мугьруги тӀезабуна. Кутакалда ракь багъарана. Бакъги чӀегӀерлъана, чӀегӀераб сугъур гӀадин; рещалъараб моцӀги би гӀадин багӀарлъана[+]. 13Хасел тӀаде щвезегӀан гъотӀодаго хутӀарал инжирал кутакаб гьороца рортизарулел гӀадин, цӀвабиги ракьалде рортун рачӀана. 14Кагътил тӀамач гӀадин, зобалги сукӀун ана. Киналго мугӀрузги чӀинкӀиллъабазги жидерго бакӀ хисана[+].

15Ракьалда ругел парччахӀзаби, чӀахӀиял хӀакимзаби, рагъул церехъаби, бечедал гӀадамал, къо-асс бугел чагӀи, киналго лагъзал ва уздензабиги мугӀрузул нохъазда ва кьурабалъ рахчана. 16МугӀруздаги кьурабаздаги абулеб букӀана гьез, жидеда тӀаде рортун рачӀун, жал рахчейин тахида чӀарасул бераздасаги КьагӀрил ццидадасаги[+]. 17«Гьезул ццидал кӀудияб къо тӀаде щун буго! Лъида гьеб хӀехьезе кӀолеб!»

#### 7 бетӀер


Нусиялда кӀикъоялда ункъазарго чи

1Гьелдаса хадуб дида вихьана дуниялалъул ункъабго бокӀнилъ чӀарав ункъо малаик. Я ракьалде, я ралъдаде, яги цониги гъветӀ-хералде пуйзе биччачӀого, гьез ккун чӀезабун букӀана дуниялалъул ункъо гьури[+]. 2Цоги малаик вихьана дида бакъбаккул рахъалдасан ваккун вачӀунев. ХӀакъав Аллагьасул мугьру букӀана гьесухъ. Ракьалъеги ралъдаеги зарал гьабизе изну кьурав ункъо малаикасде кутакаб гьаракьалдалъун ахӀана гьес: 3«Нижеца нилъер Аллагьасул лагъзадерил надалда мугьру чӀвазегӀан, я ракьалъе, я ралъдае, яги гъветӀ-хералъе зарал гьабуге нужеца»[+]. 4Дида рагӀана Исраилил киналго наслабаздасан нусиялда кӀикъоялда ункъазарго чиясда мугьру чӀван бугин абулеб:

5Ягьудал наслуялдаса мугьру чӀваразул анцӀила кӀиазарго чи вуго,

Рубенил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

Гадил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

6Ашерил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

Нафталил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

Менашил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

7ШимгӀонил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

Левийил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

Иссахарил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

8Зебулонил наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи,

Юсупил[†] наслуялдасаги – анцӀила кӀиазарго чи ва

Буняминил[†] наслуялдасаги анцӀила кӀиазарго чи вуго мугьру чӀваразда гьоркьов.


ХъахӀал гӀабаби ретӀарал гӀадамазул руккел

9Нахъеги валагьана дун. Гьале щибаб миллаталъул, наслуялъул, халкъалъул ва мацӀалъул гӀадамаздасан лъугьараб, лъиданиги рикӀкӀун хӀалкӀолареб руккел чӀун буго тахида ва КьагӀрида цебе. Киназго ретӀун руго хъахӀал гӀабаби ва хъатикь ккун руго чамасдакил гъотӀол гӀаркьалаби[+]. 10Кутакаб гьаракьалдалъун ахӀулеб буго гьез: «Тахида гӀодов чӀарав нижер Аллагьасухъ ва КьагӀрихъ буго хвасарлъи!»[+]

11Киналго малаикзаби чӀун рукӀана тахалдаги, хӀакимзабаздаги ва доб ункъабго рухӀчӀаголъиялдаги сверухъ. Тахалда цере кӀалагъоркье речӀчӀун, гьез Аллагьасе сужда гьабулеб букӀана[+]. 12Абулебги букӀана гьез: «Амин! Нижер Аллагьасухъ буго абадул абадиялъ баркатги, реццги, гӀакъиллъиги, кӀодолъиги, къадру-къиматги, къудратги, хӀалкӀолъиги! Амин!»[+]

13Дидехун вуссун цо хӀакимас гьикъана: «Гьал хъахӀал гӀабаби ретӀарал гӀадамал щал кколел ва киса рачӀарал чагӀи гьел?»

14Дица гьесда абуна: «Дуда лъалаха, бетӀерчӀахъад!» – ан.

Гьес дида абуна: «Гьел рачӀун руго кӀудияб гӀазаб-гӀакъубаялдаса. КьагӀрил биялъ чурун хадуб хъахӀлъана гьезул гӀабаби[+]. 15Гьединлъидалин гьел Аллагьасул тахалда цере ругел ва къасиги-къадги гьесул кӀалгӀаялъуб гьесие тӀагӀат-гӀибадатги гьабулеб бугеб. Тахида чӀарас жиндирго чодрокье рачина гьел. 16Гьел тӀокӀал киданиги ракъиларо, къечеларо, бакъул бухӀиги гьезие букӀинаро, багӀари-гьелегьинги гьезда хъваларо. 17Тахил бакьулъ бугеб КьегӀер гьезул вехьлъун лъугьунелъулха. Гьелъ рачина гьел маулхӀаяталъул иццухъе, Аллагьас гьезул бадиса щибаб магӀил гороги бацӀцӀина»[+].

#### 8 бетӀер


Анкьабилеб мугьру

1КьагӀрица анкьабилеб мугьру тӀезабуна. Бащдаб сагӀат гӀанасеб заманалда зодиб сихӀкъотӀи лъугьана[+].

2Дида вихьана Аллагьасда цеве чӀарав анкьго малаик. Гьезул щивасухъе пуйзе кьун букӀана цо-цо ссур[+].

3ВачӀун къурбан хъолеб бакӀалда цеве кьеккен гьабизе, меседил щурунги хъатикь, ккун эхетана цоги малаик. ГӀемераб махӀгьуинаб нах кьун букӀана гьесухъе, – кинабго Аллагьасул халкъалъ дугӀаги гьабун, тахида цебе къурбан тӀад хъолеб меседил къаниде тӀун, кьеккен гьабизе[+]. 4Малаикас бачӀараб гьеб нахул лъугьараб кӀкӀуй, Аллагьасул халкъалъул дугӀадул гьаракьгун цадахъ, гьев разилъизе зодибе ана[+]. 5Кьеккен гьабулеб щурунги кодобе босун, къурбан тӀад хъолеб доб къанидаса цӀадул цӀезабуна малаикас гьеб, цинги ракьалде хьвагӀун балагьизабуна. Гьебмехалда зобал гъугъадана, гьаркьал рахъана, пири пирхана ва ракь багъарана[+].


Анлъго малаикас ссуралъубе пула

6Анкьго ссур кодоб бугев анкьавго малаик ссуралъубе пуйзе къачӀан чӀана.

7Ва тӀоцевесев малаикас ссуралъубе пуна, ва горо-цӀер бана, ва бигун жубараб цӀаги бачӀана ракьалде. Ракьалъул лъабил бутӀа бухӀана гьелъ, гъутӀбузул лъабил бутӀаги бухӀана ва кинабго гӀурччинхерги бухӀана[+].

8Ва кӀиабилев малаикас ссуралъубе пуна, ва цӀа рекӀараб кӀудияб мегӀер гӀадаб жо ралъдалъе бортун бачӀана. Ва ралъдал лъабил бутӀа биялде сверана[+]. 9Ва ралъдал рухӀчӀаголъабазул лъабил бутӀа хвана, гумузул лъабил бутӀаги щущан ана.

10Ва лъабабилев малаикас ссуралъубе пуна, ва зодисан бортун бачӀана цӀа рекӀараб сунтур гӀадинаб кӀудияб цӀва. Гьеб тӀаде бортана гӀоразул лъабил бутӀаялде ва лъадал иццаздеги[+]. 11Гьеб цӀваялда цӀар букӀана «КьогӀаб хер». Ва лъадал лъабил бутӀа гьеб хер гӀадин кьогӀлъана, ва кьогӀаб лъим гьекъон гӀемерав чи хвана.

12Ва ункъабилев малаикас ссуралъубе пуна – гьаргьадулаго ссун ана бакъул лъабил бутӀа, ва моцӀрол лъабил бутӀа, ва цӀвабзазул лъабил бутӀа – кинабго канлъул лъабил бутӀа. Къоялъул лъабил бутӀа бецӀлъун хутӀана, гьединго сардил лъабил бутӀаги бецӀлъун хутӀана[+].

13Дун валагьана, ва дида рагӀана зоб бакьулъан боржун унеб цо цӀудуца кутакаб гьаракьалдалъун гьадин ахӀулеб: «Вай, вай, вай, жеги ссуралъубе пуйчӀев лъабго малаикас ссуралъубе пураб мехалда, гьаб ракьалда ругезде бачӀине бугеб балагьха!»

#### 9 бетӀер

1Ва щуабилев малаикас ссуралъубе пуна, ва дида бихьана цо цӀва зодиса ракьалде бортулеб. Гьелъухъе кьун букӀана тӀину гьечӀеб кӀкӀалахъе нух бугеб гъуялъул нуцӀил кӀул[+]. 2Ва гьеб цӀваялъ ричӀана нуцӀа. Ва кӀудияб корохъа гӀадинаб кӀкӀуй бачӀана гъуялъуса къватӀибе. Ва гьеб кӀкӀуялъ бакъги гьаваги бецӀлъизабуна. 3Ва кӀкӀуялда гъорлъан ракьалде бачӀана ракъул гарцӀазул кӀудияб бо. Гьаб ракьалда ругел ичӀкӀалаз гӀадин хечизе ихтияр кьун букӀана гьезие[+]. 4Ва гьезда лъазабун букӀана, Аллагьасул мугьру надалда гьечӀел гӀадамазе гурони, я ракьалда бижараб харие, я кинаб букӀаниги гӀурччинлъиялъе, я кинаб букӀаниги гъотӀое зарал гьабугеян[+]. 5Гьел гарцӀазе ихтияр кьун букӀана гьел гӀадамал чӀвачӀого тун, щуго моцӀалъ гьезие гӀазаб-гӀакъуба гьабизе. ИчӀкӀалалъ хеч къазабидал инсанасе лъугьунеб гӀадинаб гӀазаб-гӀакъуба букӀана гьеб. 6Гьел къоязда гӀадамал жидеего хвел балагьизе лъугьина, амма гьезда гьеб батиларо. Хвезе бокьун рукӀина гьел, амма хвел гьездаса лъутила.

7Рагъуе къачӀарал чуязда релълъун рукӀана гьел гарцӀал. Меседил тажазда релълъарал жалги рукӀана гьезул бутӀрузда. Гьезул гьурмал инсанасулалда релълъарал рукӀана[+]. 8Руччабазул гӀадинаб расги букӀана гьезул, гъалбацӀалъул гӀадинал гажалги рукӀана. 9Маххул гӀадинал къолдабиги рукӀана гьезда тӀад, гьезул куркьбазул гьаракьги релълъунаан рагъде гӀедегӀун унел гӀемерал чолгьаказул гьаракьалда. 10ИчӀкӀалалъул гӀадинаб рачӀги букӀана гарцӀил, гьеб рачӀалдасан хечги къазабулаан гьелъ. Гьел жидерго рачӀаз гӀадамазе щуго моцӀалъ зарал гьабизе ихтияр кьун букӀана гьезухъе. 11Гьезул парччахӀлъун букӀана гьеб кӀкӀалалъул шайтӀан; жугьутӀ мацӀалда гьелда цӀар буго Абаддон, грек мацӀалда – Аполлион («Хвел босун бачӀунеб»).

12Цо балагь тӀаса ана. Гьале гьелдаго хадуб цун бачӀунеб буго жеги кӀиго балагь[+].

13Ва анлъабилев малаикас ссуралъубе пуна, ва дида рагӀана тахида цебе къурбан тӀад хъолеб меседил къанил ункъабго бокӀнилъ рекъезабураб ункъо лълъаралъул гьаракь[+]. 14Ссур кодоб ккурав анлъабилев малаикасда гьеб гьаракьалъ абулеб букӀана: «КӀудияб Пурат гӀурул рагӀалда бухьун бугеб ункъо жен бичун биччай»[+]. 15Ва гӀадамазул лъабил бутӀа хвезабизе гьел риччалеб заман – сагӀат, къо, моцӀ ва лъагӀел – тӀаде щвезегӀан чӀезабун букӀараб гьеб ункъабго жен бичун биччана. 16Ва дида бицана анцӀазарго кӀиго нухалъ анцӀазарилъ кьабурабгӀан къадаралда рекӀаралги ругин гьезул бодулъ.

17Гьедин балъголъи загьирлъун дида рихьана чуялги чуязда рекӀарал рагъухъабиги. Гьезда рукӀана цӀабагӀараб, бецӀхъахӀилаб ва чӀабтӀил гӀадинаб тӀогьилаб кьералъул къолдаби. ГъалбацӀалъулазда релълъарал рукӀана гьел чуязул бутӀрул. Ва гьезул кӀалдисан бурулеб букӀана цӀаги, кӀкӀуйги, чӀабатӀги. 18Гьеб лъабабго балагь рещтӀиналъ – гьезул кӀалдисан бурулеб цӀадуцаги, кӀкӀуйдуцаги, чӀабтӀицаги – гӀадамазул лъабил бутӀа гъурана. 19Гьел чуязул къуват лъун букӀана гьезул кӀалдибги рачӀалдаги, гьезул рачӀалги рукӀиндалха загьруял борхьал гӀадинал. Гьез хӀанчӀиялдалъун кколаан гӀадамазе зарал.

20Жидеца гьабурабщиналда – жундузе гӀибадат гьабиялда, ва меседил, гӀарцул, мазгарул, ганчӀил, цӀулал гьарурал, жидеда я щибниги бихьуларел, я щибниги рагӀуларел, я хьвадизе кӀоларел гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабиялда – рекӀекълъичӀо гьел балагьал рещтӀиндал хвечӀого хутӀарал цогидал гӀадамал, ва кингоги тавбу гьабичӀо гьез[+]. 21Я жидеца гӀадамал чӀваялда, я сихӀру гьабиялда, я хъахӀбалъи гьабиялда, яги цӀогь гьабиялда рекӀекълъичӀо гьел, тавбуги гьабичӀо гьез[+].

#### 10 бетӀер


Малаикасухъ букӀараб гьитӀинабго тӀехь

1Цинги дида вихьана цогидав цӀакъ кутакав малаик зобалаздасан рещтӀунев; накӀкӀал рукӀана гьесда тӀад жемун, ботӀрода тӀад нурги чӀун букӀана, гьумер букӀана бакъ гӀадинаб, бохдул рукӀана цӀадул хӀубал гӀадинал[+]. 2Гьес рагьун хъатикь ккун букӀана гьитӀинабго тӀехь. Кваранаб бох гьес ралъдада лъуна, квегӀаб бох ракъдада лъуна. 3ГъалбацӀалъул гъулгъулиялда релълъараб кутакаб гьаракьалдалъун ахӀдезе лъугьана гьев. Гьев ахӀдолеб мехалда рагӀана анкьго нухалда зоб гъугъараб гӀадинаб гьаракь. 4Анкьго нухалда зоб гъугъараб гӀадинаб гьаракь рагӀидал, гьеб хъвазейилан лъугьана дун. Амма зодисан ахӀулеб рагӀана: «Анкьго нухалда зоб гъугъаялдалъун дуда бицараб жо балъго те, гьеб хъваге дуца»[+].

5Ва ралъдадаги ракъдадаги чӀун дида вихьарав малаикас жиндирго кваранаб квер зодобехун битӀана. 6Жив абадияв-даимасул, зобалги гьениб бугебщинабги, ракьги гьениб бугебщинабги, ралъадги гьениб бугебщинабги жинца бижарасул цӀар рехсон гьев гьедана кватӀичӀого лъугӀизе бугилан. 7Анкьабилев малаикги ссуралъубе пуйзе лъугьина. Гьеб къоялъ лъугьина Аллагьас жиндирго лагъзадерида – аварагзабазда Рохалил хабар бицун лъазабун букӀараб балъгояб иш[+].

8Зодисан дида рагӀун букӀараб гьаракь гьанжеги дидехун кӀалъана: «Ралъдадаги ракъдадаги чӀарав малаикас рагьун хъатикь ккураб доб тӀехь босизе а», – ян.

9Малаикасда аскӀове ун, дица гьесда абуна гьеб гьитӀинаб тӀехь дихъе кьейилан. Гьес дида абуна: «Босун кванай гьеб. Дур чохьониб гьеб кьогӀлъила, амма дур кӀалдиб гьеб гьоцӀогӀанги гьуинаб букӀина» 10Малаикасда кодоса босун, кванана гьеб гьитӀинаб тӀехь. Дир кӀалдиб гьеб гьоцӀогӀанги гьуинаб букӀана, амма чохьониб гьеб кьогӀлъана. 11Цинги дида абуна: «ГӀемерал халкъазе, миллатазе, мацӀазе ва парччахӀзабазе хадубккун щиб лъугьине бугебали нахъе-нахъеги бицине ккезе буго дуца».

#### 11 бетӀер


КӀиго нугӀ

1ГӀансаялда релълъараб тӀилги дихъе кьун, абуна: «Вахъа, дуца борце Аллагьасул кӀалгӀаги къурбан хъолеб бакӀги, чан чияс гьениб гӀибадат гьабурабалиги рикӀкӀе[+]. 2Аллагьасул кӀалгӀаялда сверун бугеб азбар дуца къватӀиб те, гьеб борцунге, цогидал халкъазе кьун бугин гьеб. Гьез гьаб хирияб шагьар кӀикъоялда кӀиго моцӀалъ мерхьина[+]. 3Дир кӀиго нугӀасе хӀалкӀолъи кьела дица, сугъуралъул ретӀелги ретӀун, гьез азаралда кӀинусиялда лъабкъого къоялъ Аллагьасул рагӀи халкъалда лъазабизе». 4Гьел чагӀи ккола кӀиго зайтуналъул гъветӀлъунги ва зоб-ракьалъул БетӀергьанасда цебе бугеб кӀиго чирахълъунги. 5Гьезие зарал-зиян гьабизе ракӀалде ккарав чиясде гьезул кӀалдисан цӀа бурун бачӀина ва гьеб цӀадуца рухӀила гьезул тушбаби. Гьеле гьедин хвезе вуго гьезие зарал-зиян гьабизе ракӀалде кканщинав чи[+]. 6Гьев кӀиясдаго кӀвезе буго Аллагьасул рагӀи гьез халкъалда лъазабулеб заманалда цӀад бачӀого букӀиналъе зобал къазе. Лъадада тӀадги ихтияр кьун буго гьезухъе – гьеб биялде сверизабизе; гьединго ихтияр кьун буго гьезие бокьанщинахъе ракьалда балагьалъул цӀал кьабизе[+]. 7Гьев кӀиявго нугӀас Аллагьасул рагӀи халкъалда лъазабун бахъараб мехалда, тӀину гьечӀеб кӀкӀалахъан тӀаде бачӀунеб жанавар гьезда данде багъила; гьелъ гьел къезарила ва чӀвала[+]. 8Содомлъунги Мисрилъунги лъугьараблъун рикӀкӀине бегьулеб гьеб кӀудияб шагьаралъул къватӀазде рехун хутӀила гьезул жаназаби. Гьеб шагьаралдайин гьезул ТӀадегӀанав хъанчида вигъун вукӀарав. 9Лъабгогун бащдаб сордо-къоялъ гьезул жаназабазухъ ралагьун рукӀина батӀи-батӀиял халкъазул, наслабазул, мацӀазул ва миллатазул цо-цо гӀадамал, ва гьез гьел жаназаби хабалъ лъезе риччазе гьечӀо. 10Ракьалда ругелал гьелдаса разилъила, гьез цоцазе рохел гьабила,[†] цоцазе сайигъатал ритӀила, щайгурелъул гьев кӀиявго аварагас ракьалда ругелазе гӀазаб кьолеб букӀиндал.

11Лъабгогун бащдаб сордо-къо индал, Аллагьасдасан чӀаголъиялъул рухӀ лъугьана гьев кӀиясулъего. ТӀаде рорхун рачӀун, рахъун чӀана гьел, ва гьезухъ ралагьун рукӀаразул рекӀелъе кутакаб хӀинкъи лъугьана[+]. 12Зодосан кутакаб гьаракьалъ гьадин ахӀулеб рагӀана гьев кӀиясдаго. «Гьанире тӀаде раха!» Жидерго тушбабиги хадур ралагьун, накӀкӀуда гъорлъан зодире рачун ана гьел[+].

13ГьебсагӀатго кутакалда ракь багъарана. Шагьаралъул анцӀил бутӀа щущан ана, ракь багъариялдалъун хвана анкьазарго чи; чӀаго хутӀаразги, кутакалда хӀинкъун, зобалазул Аллагьасе рецц гьабулеб букӀана[+].

14КӀиабилеб балагь тӀаса ана, гьале кватӀичӀого тӀаде щолеб буго лъабабилеб балагь[+].


Анкьабилев малаикасги ссуралъубе пула

15Ва анкьабилев малаикас ссуралъубе пуна; ва зобалазда кутакал гьаркьал рахъана, гьадин абулеб букӀана гьез: «Нилъер БетӀергьанас ва гьесул МасихӀица[†] дуниялалдаго парччахӀлъи гьабулеб буго гьанже. МасихӀица парччахӀлъи гьабила абадул абадиялъго»[+].

16Ва Аллагьасда цеве жидерго тахазда гӀодов чӀарав къоло ункъавго хӀакимас, кӀалагъоркье речӀчӀун, Аллагьасе сужда гьабуна[+]. 17Гьез абулеб букӀана: «ХӀакъав, абадияв ва къудратав БетӀергьан, дуе рецц, дуца дурго кӀудияб хӀалкӀолъи бихьизабидал ва парччахӀлъи гьабулеб бугелъул[+]. 18Халкъазул дуде ццин бахъиндал, дурги ццин гьалаглъана. Хваразеги суд гьабизе заман щун буго: дур лагъзадерие – аварагзабазе ва киналго дур цӀаралъукьа хӀинкъулезе – гӀисиназеги чӀахӀиязеги – кириги хъвазе, ракьалде балагь бачӀинабуразде балагьги рещтӀинабизе»[+].

19Гьебмехалда зобалазда бугеб Аллагьасул кӀалгӀа загьирлъана ва гьениб жаниб бихьулеб букӀана къотӀиялъул гъамас[†][*]. Ва пири пирхизе лъугьана, хъуй бахъана, зоб гъугъадана, ракь багъарана ва ракьалде гӀемераб горо-цӀер бана[+].

#### 12 бетӀер


ЧӀужугӀаданги аздагьоги

1Ва зобалазда загьирлъана кӀудияб гӀаламат – бакъ тӀад ретӀарай, моцӀ хӀатӀикь бугей чӀужугӀадан. Гьелъул ботӀрода букӀана анцӀила кӀиго цӀвайил таж[+]. 2Лъимаде йигей гьей, хӀарачӀваялъул унти захӀмалъун, ахӀдолей йикӀана. 3Цоги гӀаламат загьирлъана зодиб. Гьале анкьго бетӀерги бугеб, анцӀго лълъарги бугеб цӀакъго кӀудияб багӀараб аздагьо, гьелъул бутӀрузда букӀана анкьго таж[+]. 4РачӀ хьвагӀун, гьелъ цӀвабзазул лъабил бутӀа зодиса ракьалде гъинабуна. Гьабурабго лъимер къулчӀизе къачӀан, лъимер гьабулей йигей гьей гӀадамалда цебе чӀана доб аздагьо[+]. 5Ва гьелъие гьавуна маххул тӀилица киналго халкъал жинца рехъаде рачине ругев вас. Гьелъул гьеб лъимер Аллагьасухъе босун ана, гьесул тахида цебе лъезе[+]. 6Гьей гӀаданги гӀицӀаб авлахъалде лъутун ана. Гьениб гьелъие къачӀан букӀараб бакӀалда Аллагьас гьелъул тӀалаб гьабила[†] азаралда кӀинусиялда лъабкъого къоялъ[+].

7Ва зобалазда рагъ ккана – МикагӀил ва гьесие мутӀигӀал малаикзаби аздагьоялда данде рагъулел рукӀана, аздагьо ва гьелъие мутӀигӀал жундул дозда данде рагъулел рукӀана[+]. 8Амма гьел бергьинчӀо, зобалазда тӀокӀалъ бакӀцин хутӀичӀо гьезие. 9Ва Илбисиланги ШайтӀаниланги цӀар лъураб, жинца тӀолабго дуниял къосинабулеб кӀудияб аздагьо – некӀсияб борохь ракьалде рехана ва гьелъие мутӀигӀал жундулги рехана гьелдаго цадахъ[+].

10Дида рагӀана зодиб цо кутакаб гьаракьалъ абулеб: «Гьанже бачӀана нилъер Аллагьасдасан хвасарлъиги, ихтиярги, парччахӀлъиги ва гьесул МасихӀил[†] ихтиярги, щайгурелъул иман лъуразде гӀайиб гӀунтӀизабураб тушман зобалаздаса гӀодобе рехун бугелъул; къасиги-къадги Аллагьасда цебе гьезде гӀайиб гӀунтӀизабулаан гьелъ. 11Гьеб аздагьоялдаса гьел бергьана КьагӀрил биялдалъунги ва жидерго нугӀлъиялъул рагӀудалъунги, щайгурелъул холел ругониги, гьел жидерго гӀумруялда барахщинчӀелъул[+]. 12Гьединлъидал, зобал ва зобалазда ругелщиналги, нужеца рохел гьабе! Амма, ракьги ралъадги, нужедени балагь бачӀина, – жиндие дагьаб заман хутӀун букӀинги лъан, гӀасиго ццин бахъун, илбис нужехъе рещтӀун бугелъул».

13Жиб ракьалде рехараблъи лъайдал, дов вас гьавурай чӀужугӀаданалда хадуб лъугьана гьеб. 14КӀудияб цӀудул кӀиго кваркьи кьун букӀана гьей гӀаданалъе, гӀицӀаб авлахъалда гьелъие къачӀан букӀараб ва аздагьоялъухъе щолареб бакӀалде йоржине. Гьениб гьелъул тӀалаб гьабила лъабго соналъги анлъго моцӀалъги[+]. 15Аздагьоялъ жиндирго кӀалдисан гьелда хадуб гӀор гӀадин лъим чвахизабуна, гьеб гӀуруца гьей йосун инародайилан. 16Амма ракьалъ гьелъие квербакъана; жиндирго кӀал рагьун, ракьалъ жанибе къулчӀана аздагьоялъ кӀалдисан лагӀун букӀараб гӀор. 17Ва гьеб аздагьоялъул кутакалда ццин бахъана гьей чӀужугӀаданалда. Ва Аллагьасул амруялги тӀуразарулел ва ГӀисал хӀакъалъулъ жидеца нугӀлъиги гьабулел гӀадамазда – дой гӀаданалъул наслуялдасан хутӀарал чагӀазда – данде багъизе ана гьеб.

Ва гьеб аздагьо ралъдал рагӀалда чӀана[+].

#### 13 бетӀер


Ралъдалъа къватӀибе лъугьун бачӀараб жанавар

1Дида бихьана ралъдалъа къватӀибе лъугьун бачӀунеб жанавар. Гьелъул букӀана анцӀго лълъарги анкьго бетӀерги. Гьелъул лълъурдузда тӀад букӀана анцӀго таж. БутӀрузда хъван рукӀана Аллагьасдехун гӀасилъи бихьизабулел цӀарал[+]. 2Гьеб дида бихьараб жанавар цӀиркъалда релълъараб букӀана; цидул гӀадинал квачӀалги рукӀана гьелъул, гъалбацӀалъул гӀадинаб кӀалги букӀана. Аздагьоялъ гьелъие кьун букӀана жиндирго къуватги, жиндирго тахги ва бокьараб гьабизе ихтиярги[+]. 3Жанаваралъул цо бетӀералда хвалил ругъун бугилан кколеб букӀана, амма гьеб хвалил ругъун сахлъана. Ва тӀолабго дуниял хӀайранлъун букӀана гьеб жанаваралъухъ балагьун. 4ГӀадамаз аздагьоялъе сужда гьабулеб букӀана, гьелъ гьеб жанаваралъе хӀалкӀолъи кьедал. Жанаваралъе суждаги гьабун, гьез абулеб букӀана: «Гьаб жанаваралда релълъараб щибниги гьечӀогури ракьалда! Гьабгун вагъизе лъида кӀолеб?»

5Аллагьасда дандечӀарал ва чӀухӀарал рагӀаби абизе кӀалги кьун букӀана гьелъие ва кӀикъоялда кӀиго моцӀалъ бокьараб гьабизе ихтиярги кьун букӀана[+]. 6Аллагьасул цӀарги, гьев чӀараб бакӀги ва зобалазда ругелалги инжит-хӀакъир гьарун,[†] гӀасиял жал рицине кӀал ричӀана гьелъ. 7Гьелъие хӀалкӀолъи кьун букӀана Аллагьасул халкъалда данде багъизе ва гьел къезаризе. Киналго наслабазда, халкъазда, мацӀазда ва миллатазда тӀад хӀалкӀолъи кьун букӀана гьелъие[+]. 8Хъун букӀараб КьагӀрихъ бугеб гӀумруялъул тӀехьалда дуниял бижараб мехалдаго жидер цӀарал хъван рукӀинчӀел гӀадамалги руго гьаб ракьалда. Гьез киназго сужда гьабила[†] жанаваралъе[+].

9ГӀундул ругезда рагӀизе биччанте:[+] 10«Асирлъуде ккезе хъван бугев чи асирлъуде ккечӀого хутӀуларо. Хвалчаца чӀван хвезе хъван бугев чи хвалчаца чӀван хвечӀого хутӀуларо».

Аллагьасул халкъалъул сабруги божи-иманги букӀине кколеблъи бичӀчӀулеб буго гьел рагӀабаздасан[+].


Ракьалдаса къватӀибе лъугьун бачӀараб жанавар

11Дида цоги жанавар бихьана ракьалдаса къватӀибе лъугьун бачӀунеб. КьагӀрил гӀадаб кӀиго лълъар букӀана гьелъул, амма аздагьо гӀадин кӀалъалеб букӀана. 12Доб тӀоцебесеб жанаваралда аскӀоб бугеб мехалъ, гьелъухъги букӀана долъулго гӀадаб хӀалкӀолъи; тӀолабго дуниялги дуниялалда тӀад ругелщиналги гьелъ тӀамулел рукӀана жиндир бетӀералда букӀараб хвалил ругъун сахлъараб доб тӀоцебесеб жанаваралъе сужда гьабизе. 13Гьелъ чӀахӀиял ва хӀикматал мугӀжизатал рихьизаруна, гӀадамазда бихьун, зодисан ракьалде цӀагицин бачӀана[+]. 14Доб жанавар бугеб бакӀалда мугӀжизаталги рихьизарун, ракьалда ругелщинал гуккулел рукӀана. Гьелъ гьезие амру гьабулеб букӀана, хвалчадул ругъун лъуниги чӀаго хутӀараб тӀоцебесеб жанаваралъул сурат гьабеян[+]. 15Гьелъие хӀалкӀолъи кьун букӀана тӀоцебесеб жанаваралъул сураталда рухӀ лъезабизе, хӀатта гьелда кӀал-мацӀ бижизабизегицин. ХӀалкӀолъи кьун букӀана гьеб сураталъе сужда гьабизе бокьичӀел гӀадамал чӀвазаризеги[+]. 16Киналго гӀадамазул – гӀисиназулги чӀахӀиязулги, бечедазулги мискиназулги, уздензабазулги лагъзадерилги – кваранаб квералда яги надалда гӀуж лъезабуна гьелъ. 17Жанаваралъул цӀар яги гьелъул цӀар бихьизабулеб тарих хъвараб гьеб гӀуж гьечӀесе ихтияр букӀунаро щибниги бичизе яги бичун босизе.

18Гьеб бичӀчӀизе ккани, гӀакълу къваригӀуна. ГӀакълу бугес, хӀисаб гьабун, балагье гьеб жанаваралъул цӀар бихьизабулеб тарих, – гьеб бугелъулха инсанасул цӀаралъулги тарих. Гьелъул цӀаралъул тарих – 666.

#### 14 бетӀер


КьегӀерги нусиялда кӀикъоялда ункъазарго чиги

1Дун валагьана – гьале Сион магӀарда буго КьегӀер ва гьелда цадахъ вуго гьелъул цӀарги ва гьелъул Инсул цӀарги надалда хъварав нусиялда кӀикъоялда ункъазарго чи[+]. 2КӀудияб чвахелоялъул гӀадинаб яги зоб гъугъалеб гӀадинаб гьаракь рагӀана дида зодисан. Гьеб гьаракь релълъун букӀана арфаби[†] бачунезул бакъназда[+]. 3Тахалда цебе, ункъабго рухӀчӀаголъиялдаги хӀакимзабаздаги цебе цӀияб кечӀ ахӀулеб буго гьел гӀадамаз. Дуниялалъухъа ричун росарал гьел нусиялда кӀикъоялда ункъазарго чиясда гурони, цоги лъиданиги кӀвечӀо гьеб кечӀ ахӀизе ругьунлъизе[+]. 4Гьезул цонигияс чӀужу ячинчӀо. РацӀцӀадал ругелъулха гьел! Гьел руго, кибехун гьеб аниги, доб КьагӀрида хадур унел гӀадамал. Гьел руго цогидал гӀадамазда гьоркьоса ричун росарал чагӀи. Гьел руго Аллагьасеги КьагӀриеги назру гьабураб тӀоцебесеб рижилъун[*] лъугьарал гӀадамал[+]. 5Цониги гьереси инчӀо гьезул кӀалдиса къватӀибе. Аллагьасул рацӀцӀадал вализаби руго гьел.


Лъабго малаик

6Ва цоги малаик вихьана дида зоб бакьулъан воржун унев. Гьесухъ букӀана ракьалда бугебщинаб миллаталда, наслуялда, мацӀалда ва халкъалда бицине абадияб Рохалил хабар. 7Кутакаб гьаракьалдалъун ахӀана гьес: «Аллагьасукьа хӀинкъа ва гьесие рецц гьабе, гьес суд гьабулеб сагӀат тӀаде щун бугелъул! Зобги, ракьги, ралъадги ва лъадал иццалги рижарасе сужда гьабе!»

8Гьесдаго хадув цун вачӀунев вукӀана цоги малаик. Гьес ахӀана: «Вавилон[†] шагьар щущан ана! Щущан ана жиндир гьалагаб хъахӀбалъиялъул чогърол лълъар тӀолалго халкъазда гьекъезабураб кӀудияб Вавилон!»[+]

9Гьездаго хадув цун вачӀунев вукӀана лъабабилев малаикги. КӀудияб гьаракьалдалъун гьес ахӀана: «Жанаваралъе яги гьелъул сураталъе сужда гьабурасги ва надалда яги квералда гӀуж бан бугесги[+] 10гьекъезе буго Аллагьасул тамихӀалъул лълъар. Гъорлъе лъим жубачӀеб чагъирлъун гьелда жаниб букӀина Аллагьасул ццин бахъин. Илагьиял малаикзабаздаги КьагӀридаги цебе, цӀадулъеги чӀабтӀилъеги рехун, гьезие гӀазаб-гӀакъуба гьабила.[†][+] 11Абадул абадиялъго эхеде унеб букӀина гьезие бугеб гӀазаб-гӀакъубаялъул кӀкӀуй. Жанаваралъе ва гьелъул сураталъе сужда гьабуразе ва гьелъул цӀаралъул гӀуж лъуравщинасеги я къад, я къаси рахӀат-хӀалхьи букӀине гьечӀо». 12Аллагьасул халкъалъул сабру букӀине кколеблъи бичӀчӀулеб буго гьел рагӀабаздасан. Аллагьасул халкъ ккола гьесул амруялги тӀуразарулел ва ГӀисаде иманги лъурал гӀадамал[+].

13Зодисан гьадин ахӀулеб гьаракь рагӀана дида: «Хъвай: гьардарал гурелдай гьанжеялдаса хадур холеб мехалдаги ТӀадегӀанасде иман лъурал гӀадамал».

ХӀакълъунго гьедин бугилан абулеб буго Илагьияб РухӀалъ.[†] Жидерго захӀматаб хӀалтӀудаса хадуб гьезие хӀалхьи букӀина, – жидеца гьарурал гьунаразухъ шапакъат щвезе бугелъулха гьезие[+].


Лъилъаризе заман щун буго

14Дун валагьана – гьале хъахӀаб накӀкӀул парча. Гьеб накӀкӀул парчаялда тӀад гӀодов чӀарав релълъун вукӀана ГӀадамил Лъимада. Гьесул бетӀералда тӀад букӀана меседил таж, хъатикь букӀана рекӀараб нилъ[+]. 15Аллагьасул кӀалгӀаялъуса къватӀиве лъугьун вачӀана цоги малаик. НакӀкӀул парчаялда тӀад вугесде кутакаб гьаракьалдалъун ахӀана гьес: «Босун дурго нилъ хьвагӀе, лъилъаризе заман щун бугин ракьалда»[+]. 16НакӀкӀул парчаялда тӀад гӀодов чӀарас ракьалда тӀасан нилъ хьвагӀана ва ракьалда бугебщинаб лъилъана.

17Зобалазда бугеб Аллагьасул кӀалгӀаялъуса къватӀиве лъугьун вачӀана цоги малаик. Гьесда кодобги букӀана рекӀараб нилъ. 18Къурбан хъолеб бакӀалдасахун вачӀана цӀадул кверщел бугев цоги малаик, ва доб рекӀараб нилъ кодоб ккун бугесде кутакаб гьаракьалдалъун ахӀана гьес: «Босун дурго нилъ хьвагӀе, ракьалда рижарал цӀолбол хьопал къотӀе, гьезда цӀибил барщун бугин». 19Малаикас ракьалда тӀасан нилъ хьвагӀана, ракьалда бугеб цӀибил къотӀана ва Аллагьасул ццидал кӀудияб чаналъубе бана[+]. 20Гьеб цӀибил мерхьана шагьаралдаса къватӀибехун. Ва гьеб чаналъуса къватӀибе чвахун бачӀараб бидул цӀуна лъабнусго километралда тӀолабго сверухълъи, чу тӀерхьунеб гӀадаб хӀор лъугьана гьениб.

#### 15 бетӀер


Анкьго малаикги ахирисеб анкьго балагьги

1Цинги дида зодиб бихьана цоги цӀакъго кӀудияб ва хӀикматаб гӀаламат – ахирисеб анкьго балагьги босун вачӀунев вукӀана анкьго малаик. Гьел ахирисел рукӀана, щайгурелъул гьелдалъун лъугӀулеб букӀиндал Аллагьасул ццин бахъин[+]. 2Дида бихьана жаниб цӀа рекӀараб цӀорол ралъадалда релълъараб бакӀ. Жанаваралдаса, гьелъул сураталдаса ва гьелъул цӀар бихьизабулеб тарихалдасаги бергьарал гӀадамал, Аллагьасе рецц гьабулел арфабиги[†] кодор ккун, гьеб цӀорол ралъдада аскӀор чӀун рукӀана[+]. 3Гьез ахӀулеб букӀана Аллагьасул лагъ Мусал[†] кечӀ ва КьагӀрил кечӀ: «ХӀалкӀолъи кӀудияв БетӀергьан Аллагь, гӀажаибал ва чӀахӀиял руго дур ишал! Халкъазулго парччахӀ, гьел дур нухал ритӀухъалги руго, хӀакъалги руго![+] 4Я, БетӀергьан, дур цӀаралъукьа щив хӀинкъуларев? Ва гьелъие рецц гьабуларевги щив вугев? Мун гӀадин вацӀцӀадав цогиги гьечӀо. Ва дур судалъул хӀукмаби загьирлъидал, киналго халкъал рачӀун, гьабила[†] дуе сужда!»

5Цинги дун валагьана, ва дир беразе зодиб загьирлъана Аллагьасул кӀалгӀа, гьелъул нуцӀа рагьун бугоан. Аллагь жанив вукӀиналъул гӀаламатлъун кколеб чадирги букӀана гьениб[+]. 6Анкьго балагьги босун, гьеб кӀалгӀаялъуса къватӀиве лъугьун вачӀана анкьго малаик. Гьезда букӀана бацӀцӀадаб ва кенчӀолеб ретӀел, карандасан борчун букӀана меседил рачел[+]. 7Цинги доб ункъабго рухӀчӀаголъиялъул цоялъ анкьавго малаикасухъе кьуна абадияв-даимав Аллагьасул ццидал цӀураб анкьго меседил щурун[+]. 8Аллагьасул къудраталъулги хӀалкӀолъиялъулги кӀкӀуйдул цӀуна гьеб кӀалгӀа. Анкьго малаикасухъ бугеб анкьго балагь лъугӀизегӀан, лъиданиги кӀвечӀо гьеб кӀалгӀаялъуве лъугьине[+].

#### 16 бетӀер


Аллагьасул ццидал цӀураб анкьго щурун

1Дида рагӀана гьеб кӀалгӀаялъусан кутакаб гьаракьалдалъун гьев анкьавго малаикасда абулеб: «Инеги ун, нужеца ракьалде чвалхе гьеб анкьабго щуруналъуб бугеб Аллагьасул ццин»[+].

2Ва инеги ун тӀоцевесев малаикас жиндирго щурун ракьалде чвалхана. Жанаваралъул гӀуж бугел ва гьелъул сураталъе сужда гьабурал гӀадамазул чурхдузда лъугьана цӀакъ захӀматал ва ракӀ гъанцӀулел ругънал[+].

3КӀиабилев малаикас жиндирго щурун ралъдалъе чвалхана: чӀварав чиясул гӀадинаб биялде сверана ралъад, ва гьениб бугеб кинабго рухӀчӀаголъи хвана[+].

4Лъабабилев малаикас жиндирго щурун гӀораздеги лъадал иццаздеги чвалхана: гьелги биялде сверана[+]. 5Ва лъадал малаикас абулеб рагӀана дида: «Гьаб дур суд ритӀухъаб буго, абадияв-даимав вацӀцӀадав Аллагь![+] 6Вализабазулги аварагзабазулги би гӀодобе тӀуралъухъ, дуца гьезда би гьекъезабуна. ЦӀакъ битӀун ккана гьезие гьеб!»[+]

7Къурбан хъолеб бакӀалда аскӀосан абулеб рагӀана дида: «БитӀараб буго! ЦӀакъго ритӀухъабги хӀакъабги хӀукму къотӀана дуца, хӀалкӀолев БетӀергьан Аллагь!»[+]

8Ункъабилев малаикас жиндирго щурун бакъуде чвалхана. Ва гӀадамал цӀадуца рухӀизаризе ихтияр кьуна бакъуе. 9ГӀасияб бухӀи-гьелегьиналъул гӀазабалъукь рукӀана гӀадамал. Ва гьез нагӀана кьолеб букӀана киналго гьел балагьал жинда кодор ругев Аллагьасул цӀаралъе. Амма тавбу гьабичӀо гьез, ва Аллагьасе рецц гьабизеги кантӀичӀо[+].

10Щуабилев малаикас жиндирго щурун чвалхана жанаваралъул тахиде. БецӀлъукье ккана гьелъул парччахӀлъи, ва унти-гӀазабалъул хӀал цӀикӀкӀиналъ, жидерго мацӀал хӀанчӀулел рукӀана гӀадамаз[+]. 11Гьел жидеда тӀаде щварал гӀазабазухъги ва жидеда ругел ругъназухъги зобалазул Аллагьасе нагӀана кьолеб букӀана гьез, амма жидер ишаздаса рекӀекълъичӀо, тавбуги гьабичӀо.

12Анлъабилев малаикас жиндирго щурун Пурат абураб кӀудияб гӀурулъе чвалхана, ва гьеб гӀурул лъим бакъвана, бакъбаккул рахъалдасан парччахӀзабазе нухги рагьана[+]. 13Ва дида бихьана къуркъбузда релълъараб лъабго хъубаб жен аздагьоялъул кӀалдисанги, жанаваралъул кӀалдисанги ва гьересиаварагасул кӀалдисанги къватӀибе лъугьун бачӀунеб[+]. 14Гьел руго квешал жундул; гьез гӀаламатал рихьизарула. Ва гьел ана тӀолабго дуниялалъул парччахӀзабазухъе, ХӀалкӀолев Аллагьасул кӀудияб къоялъ цолъун, данделъун, гьел рагъде рахъинаризе[+].

15ТӀадегӀанас абулеб буго: «Гьале дун цӀогьор гӀадин вачӀунев вуго. Гьардарав гуревдай тӀад ретӀелги ретӀухъе ворчӀуда чӀарав чи: гьев толохӀочго хьвадизе ккеларо ва гӀадамаздаса намуслъичӀого хутӀила»[+].

16Гьел жундуз парччахӀзабазул боял данде ракӀарана жугьутӀазул мацӀалда Гьармагеддон абулеб бакӀалде[*].

17Анкьабилев малаикас жиндирго щуруналъуб букӀараб жо гьаваялде чвалхана. Ва Аллагьасул кӀалгӀаялъуб бугеб тахида аскӀосан кутакаб гьаракьалдалъун: «ТӀубана!» – ян абулеб рагӀана дида. 18Ва пири пирхана, гьаркьал рахъана, зоб гъугъадана, кутакалда ракь багъарана; ракьалда гӀадамал рижаралдаса нахъе жеги киданиги букӀинчӀеб къагӀидаялъ багъарана ракь[+]. 19КӀудияб шагьар Вавилон[†] лъабго бутӀаялде бихъун ана, ва цогидал халкъазул шагьарал щущан тӀатӀала ккана. Гьедин Аллагьасда ракӀалде щвана кӀудияб Вавилон: гьес гьелъие гьекъезе кьуна жиндирго ццидал цӀураб щурун[+]. 20Ва киналго чӀинкӀиллъаби лъутун ана, ва мугӀрулги ратичӀо[+]. 21Зодисан гӀадамазда тӀаде бана щибалъул бакӀлъи кӀикъоялда анцӀго килограмм бугеб горо. Гьеб балагьалъул гӀасилъи бихьун, гӀадамаз Аллагьасде гӀайиб гьабулеб букӀана[+].

#### 17 бетӀер


Жанаваралда тӀад рекӀарай чӀужугӀадан

1Анкьго щурун кодоб бугев анкьго малаикасдасан цояс, дида аскӀовеги вачӀун абуна: «Вилълъа, дица дуда бихьизабила чӀахӀиял гӀоразда тӀад гӀодой чӀарай кӀудияй хъахӀбаялъе судалъ къотӀараб хӀукму[*][+]. 2Дуниялалъул парччахӀзабигун лъугьун хъахӀбалъи гьабулеб букӀана гьелъ, ва гьеб жиндирго хъахӀбалъиялъул чогъроца ракьалда ругелщинал мехтизаруна гьелъ»[+].

3Илагьияб РухӀалъ[†] асар гьабидал, дида дунго вихьана малаикас гӀицӀаб авлахъалде щвезавурав гӀадин. Гьений ятана бецӀбагӀараб жанаваралда тӀад рекӀарай чӀужугӀадан. Аллагьасде гӀасилъи загьир гьабулел цӀаразул цӀун букӀана гьеб жанавар; анкьго бетӀерги букӀана гьелъул, анцӀго лълъарги букӀана[+]. 4Гьей чӀужугӀаданалъ ретӀун букӀана бецӀхъахӀилабги бецӀбагӀарабги ретӀел; меседалъ, жавгьар-якъуталъ ва къиматаб маргъалалъ къачӀа-кӀатӀан йикӀана гьей. Гьелда кодоб букӀана гьелъул хъахӀбаял ишазулги хъублъиялъулги цӀураб меседил щурун. 5Гьелъул надалда хъван букӀана балъгояб цӀар – КӀудияб Вавилон[†] шагьар – хъахӀбабазулги дуниялалъулго хъублъидулги эбел абун. 6ГӀисаде иман лъуразул – гьесие нугӀлъи гьабуразул – биялъ мехтун йихьана гьей гӀадан дида, ва гьей йихьарайго дун кутакалда хӀикмалъана[+]. 7Ва малаикас абуна: «Щай мун хӀикмалъарав? Гьай гӀаданалъулги ва гьай тӀад рекӀараб анкьго бетӀерги анцӀго лълъарги бугеб жанаваралъулги балъголъи рагьила дица дуе. 8Дуда бихьараб жанавар цебе чӀаго букӀана, гьанже гьечӀо. Нахъеги тӀину гьечӀеб кӀкӀалахъа къватӀибе бачӀина гьеб ва жиндирго хвалде данде ина. Дуниял бижараб мехалдаго жидер цӀарал гӀумруялъул тӀехьалда хъван рукӀинчӀел гьаб ракьалда ругелщинал гӀадамал хӀикмалъила гьеб жанавар бихьун, цин гьеб чӀаго букӀиндал, цинги хведал, хадуб цӀидасан чӀаголъидал[+].

9Гьеб бичӀчӀизе лъай-гӀакълу хӀажалъула. Анкьабго бетӀер ккола гьей чӀужугӀадан тӀад чӀараб анкьго гохӀ. 10Гьединго анкьго парччахӀги ккола – гьезул щугояв хвана, цояв чӀаго вуго ва цояв жеги вачӀинчӀо; вачӀараб мехалдаги гьев гӀемер заманалъ хутӀиларо. 11Дов анкьавго парччахӀасда гьоркьоса цояв вугониги, микьабилев парччахӀ ккола гьев. Хвалде данде ина гьевги.

12Дуда бихьараб анцӀабго лълъарги ккола жеги парччахӀлъи щвечӀев, амма жанаваралда цадахъ цо сагӀаталъул болжалалда парччахӀлъи щвезе бугев анцӀго парччахӀ[+]. 13Гьезул букӀина цого мурад-къасд, ва жидерго къуватги къудратги гьез жанаваралъе кьела. 14КьагӀрида данде рагъизе руго гьел, амма КьегӀер гьездаса бергьина, гьеб КьегӀер бугелъул тӀадегӀаназулги ТӀадегӀанаб ва парччахӀзабазулги ПарччахӀ. Гьелда цадахъ рукӀина ахӀун рачӀаралги, тӀаса рищаралги, рекӀелъ божи бугелги»[+].

15Гьев малаикас дида абуна: «ХъахӀба тӀад чӀун дуда рихьарал гӀорал ккола халкъалги, руккелалги, миллаталги, мацӀалги. 16Дуда бихьараб жанаваралдаги анцӀабго лълъаралдаги гьей хъахӀба цӀакъ рихине йиго: гьез гьей тӀутӀун яла, тӀад ретӀел гьечӀого гӀицӀго хутӀизайила, гьелъул гьан кванала ва цӀадаеги рехун юхӀила[+]. 17Жиндирго хӀукму билълъанхъизабиялъе Аллагьас гьел гӀадамазул рекӀелъе лъугьинабуна киналго цолъун мурад тӀубазабизе нигат. Гьезги жидерго кверщел гьеб жанаваралъухъе кьуна, – Аллагьасул рагӀаби тӀуразегӀан заманалда. 18Дуда йихьарай чӀужугӀаданги ккола дуниялалъул парччахӀзабазда тӀад кверщел жиндихъ бугеб кӀудияб шагьар».

#### 18 бетӀер


Вавилон шагьар щущан ана

1Гьелдаса хадуб дида вихьана зодисан рещтӀунев цоги малаик. Гьесие кьун буго кӀудияб ихтияр, ва гьесдасан бачӀараб нуралъ гвангъун букӀана ракь. 2Кутакаб гьаракьалдалъун гьес ахӀана: «Щущан ана, Вавилон[†] шагьар щущан ана, шайтӀаби чӀараб бакӀлъун, хъубабщинаб жен, хъубабщинаб ва рокьукъабщинаб хӀинчӀ бахчулеб бакӀлъун лъугьана гьеб[+]. 3Вавилоналъ жиндирго гьалагаб хъахӀбалъиялъул чагъир тӀолалго халкъазда гьекъезабидал, дуниялалъулго парччахӀзабазгун цадахъ гьелъ хъахӀбалъи гьабидал ва дуниялалъулго базаргаби гьелъул гьарзалъиялдасан бечелъидал ккана гьеб гьедин»[+].

4Дида рагӀана зодисан цогидаб гьаракьалъ абулеб: «Я, дир халкъ, гьелъул мунагьазулъ гӀахьаллъунгутӀизе ва гьелъие гьабизе бугеб тамихӀалдасаги хвасарлъизе, гьениса къватӀибе лъугьа мун. 5Гьелъул мунагьазул гьиразул гохӀ зодибе гӀунтӀун бугелъул, гьелъул квешлъабиги Аллагьасда ракӀалде щун ругелъул![+] 6Гьелъ нужехъе кьурабги, гьелъухъего нахъе кьун, бецӀе, гьелъ гьабунщинабги кӀиго бутӀаялде бахинабун бецӀе. Гьелъ чогърол цӀун кьураб лълъар, кӀицӀулго цӀезабун, кье гьелъие. 7Гьелъ жиндиего гьабулеб букӀараб рецц-бакъалдаги тӀалаб гьабулеб букӀараб хӀарамаб гьарзалъиялдаги бащадаб гӀазаб-гӀакъубаги къварилъиги рещтӀинабе гьелда тӀаде. Жий парччахӀ йигин, жий къоролайги гурин, жинца чӀегӀерги баларин гьелда ракӀалде ккедал, 8цо къоялъ гьелде рещтӀина балагьги, къварилъиги, ракъиги; гьелъие суд гьабулев БетӀергьан Аллагь къудратав вугелъул, цӀадулъ гъанкъила гьей![+]

9Гьелда рекӀараб цӀадул кӀкӀуй бихьидал гӀодила ва инагьдила гьелда цадахъ хъахӀбалъиялдаги хӀарамаб гьарзалъиялдаги рукӀарал дуниялалъул парччахӀзаби. 10Гьелде рещтӀараб гӀазаб-гӀакъубаялдаса хӀинкъун, рикӀкӀадаги чӀун: „Вай, вай, Вавилон – кӀудияб шагьар, щулияб шагьар, цохӀо сагӀаталда жаниб тӀубана дуе къотӀараб хӀукму“, – ян абила гьез.

11Жидер къайи гьанже лъицаниги бичун босулеб гьечӀелъул, дуниялалъул базаргабиги гьелъухъ магӀу гьабун гӀодулел руго. 12„Бичун унеб гьечӀо меседилги гӀарцулги къайи, жавгьар-якъут, къиматаб маргъал, тӀеренаб ххам, бецӀбагӀараб ххам, чиллайдул ххам, канчӀбагӀараб ххам, махӀгьуинаб цӀул, магьидул гьарурал батӀи-батӀиял тӀагӀелал, къвакӀараб къиматаб цӀулалги, мазгарулги, маххулги ва мармаралъулги гьабураб къайи, 13гъаран, пучч-пилпил, кьеккен гьабулеб нах, мазь, чагъир, нах, хханжу, ролъ, чӀегӀербоцӀи, гӀи-цӀцӀани, чуял, гьакал, лагъзал, ай ричулел гӀадамал. 14Дуда кодоса ана дур рекӀее рокьулел рукӀарал пихъал, хараблъана кинабго беричабщинабги гвангъарабщинабги, гьеб киданиги духъе нахъе щвезе гьечӀо“. 15Гьебгощинаб къайи бича-хисулел рукӀарал ва гьелдалъун бечелъарал дол базаргаби, гьелде рещтӀараб гӀазаб-гӀакъубаялдасаги хӀинкъун, рикӀкӀадегӀан чӀун гӀодила. 16„Вай, вай, кӀудияб шагьар, тӀеренаб дарай ретӀараб, бецӀбагӀараб ва канчӀбагӀараб ххам ретӀараб, меседалъ, жавгьар-якъуталъ, къиматаб маргъалалъ къачӀараб шагьар! 17ЦохӀо сагӀаталда жаниб хараблъана дур гьеб кӀудияб бечелъи“, – абун магӀу гьабила[†] гьез.

Киналго гумузул бетӀергьабиги, киналго гумузда рекӀун рукӀаралги, ралъдахъабиги ва киналго ралъдадасан бетӀербахъаралги рикӀкӀада чӀун рукӀана. 18Гьелда рекӀараб цӀадул кӀкӀуй бихьун: „Гьададинаб кӀудияб шагьар киданиги кибниги букӀанадай!“ – абун ахӀдана гьел. 19БотӀроде рахъуги бан, гӀодилаго магӀу гьабуна гьез: „Вай, вай, кӀудияб шагьар! Дур гьарзалъиялдасан бечелъана ралъдада ругел киналго гумузул бетӀергьаби, ва цохӀо сагӀаталда жаниб хараблъана мун“. 20Гьалдаса роха нуж, зобал; роха, вализаби, чапарзаби,[†] аварагзаби, – гьелъ нужее гьабун букӀараб гӀадинаб хӀукму гьабунин Аллагьас гьелъиеги».

21Цо къуватав малаикас кодобе босана кӀудияб гьобо гӀадинаб гьецӀо ва, хьуризабун ралъдалъе гьебги рехун, гьес абуна: «Гьадин хьуризабун рехила кӀудияб шагьар Вавилон. Ва тӀокӀаб букӀинаро гьеб. 22Вай, Вавилон, тӀокӀаб рагӀиларо дуда арфа[†] хъвалезулги, кочӀохъабазулги, щвантӀих-лалу[†] пулезулги, зурмихъабазулги макънал. Цониги махщел-гьунаралъул устарги вукӀинаро тӀокӀав дур, дур гьабазул сасги рагӀиларо тӀокӀаб. 23Дур чирахъазул канлъул кунчӀиги чӀваларо тӀокӀаб, бахӀарасулги бахӀаралъулги накъитги рагӀиларо тӀокӀаб. Дур базаргаби гьаб ракьалда тӀад къадруял чагӀи рукӀиндал ва дур сихӀру-хӀиллаялъ тӀолалго халкъалги къосинарун рукӀиндал, ккела гьеб гьедин. 24Гьеб шагьаралда тӀад батана аварагзабазулги, вализабазулги ва гьаб ракьалда чӀваралщиназулги бидул хӀакъ»[+].

#### 19 бетӀер


Аллагьасе реццилан ахӀулеб рагӀана

1Гьелдаса хадуб кӀудияб руккелалъул гӀадинаб гьаракьалдалъун зодисан ахӀулеб рагӀана дида: «Гьаллелуя![*] Нижер Аллагьасухъ буго хвасарлъиги, цӀар-реццги, къудратги,[+] 2гьесул хӀукму ритӀухъабги хӀакъабги бугелъул. ХъахӀбалъиялдалъун гьаб ракь хъублъизабурай хъахӀбаялъе гьес судги гьабидал! Ва Аллагьасул лагъзадерил бидухъ гьелдаса къисасги босидал!»[+] 3Цоги нухалъ ахӀулеб рагӀана: «Гьаллелуя! Гьелъул кӀкӀуй абадул абадиялъго эхеде ине буго!» – ян[+].

4Къоло ункъавго хӀакимасги ункъабго рухӀчӀаголъиялъги кӀалагъоркье речӀчӀун сужда гьабуна тахида тӀад гӀодов чӀарав Аллагьасе. Гьез абуна: «Амин! Гьаллелуя!» – ян[+].

5Тах бугеб рахъалдасан цо гьаракьалъ ахӀулеб рагӀана: «Гьесул киналго лагъзадерица, гьесукьа хӀинкъулелщиназ – гӀисиназги чӀахӀиязги – рецц гьабе нилъер Аллагьасе!» – ян.

6КӀудияб руккелалъул гӀадинаб яги кутакаб чвахелоялъул гӀадинаб гьаракьалдалъун ахӀулеб рагӀана дида: «Гьаллелуя! Нилъер къудратав БетӀергьан Аллагь парччахӀ вугелъул![+] 7Нилъ роха-хинлъун разиго рукӀина ва гьесие рецц гьабила,[†] КьагӀрил бертадул къо тӀаде щун бугелъул ва гьесул бахӀарайги къачӀа-кӀатӀан йигелъул!»[+] 8Гвангъараб ва бацӀцӀадаб тӀеренаб дарайдул ретӀел кьун буго гьелъие. (Гьеб дарай ккола Аллагьасул халкъалъул ритӀухъал ишал.)[+]

9Довго малаикас дида абуна: «Хъвай: гьардарал гурелдай гьеб КьагӀрил берталъе ахӀарал гӀадамал», – ан. Цоги гьес абуна: «Гьаб буго Аллагьасул хӀакъаб рагӀи!» – ян.

10Гьесул хӀатӀазда цеве кӀалагъоркье речӀчӀун, гьесие сужда гьабизехъин букӀана дица. Гьес дида абуна: «Гьеб бегьуларебха! ГӀисае нугӀлъи гьабулел дур вацазулги дурги гьалмагъ вуго дун. Аллагьасе гьабе дуца сужда. ГӀисае нугӀлъи гьабиги Аллагьасул рагӀудасан бачӀараб бугебха!»[+]


ХъахӀаб чу рекӀарав

11Зоб рагьун бачӀун бихьана дида. Гьале хъахӀаб чу; гьелда рекӀун вуго РитӀухъавиланги ХӀакъавиланги жинде абулев, битӀараб хӀукмуги къотӀулев, рагъдаги бергьунев чи. 12ЦӀадул мацӀал гӀадинал руго гьесул берал, гьесул ботӀрода гӀемерал тажалги руго, жиндаго гьесда гурони, лъиданиги лъалареб цӀарги хъван буго гьесул надалда[+]. 13Гьесда буго бидулъ ччураб ретӀел; гьесда цӀарги – Аллагьасул рагӀи[+]. 14ХъахӀал чуяздаги рекӀун, малаикзабазул боял рачӀунел руго гьесда хадур. Гьезда тӀад буго чӀухӀараб ва бацӀцӀадаб хъахӀаб ретӀел. 15Гьесул кӀалдиса къватӀибе бачӀунеб рагӀиги релълъуна халкъаздаса бергьине хьвагӀулеб рекӀараб хвалченалда. Гьес гьел маххул тӀилица рехъаде рачине руго. Къудратав Аллагьасул ццидалги жазаялъулги чаналъуб чагъир гьабизе цӀибил мерхьина гьес[+]. 16Гьесул ратӀлидаги хьолбодаги: «ПарччахӀзабазулги ПарччахӀ, тӀадегӀаназулги ТӀадегӀанав», – абун цӀар хъван буго[+].

17Дида вихьана бакъуда тӀад чӀарав малаик. Зоб бакьулъан роржун унел киналго хӀанчӀазде гьес ахӀана: «Аллагьасул кӀудияб кванде рачӀа киналго цадахъ: 18парччахӀзабазулги, рагъул церехъабазулги, къо-асс бугезулги, чуязулги, гьезда рекӀаразулги, киналго уздензабазулги лагъзадерилги – гӀисиназулги чӀахӀиязулги гьан кваназе!» – ян.

19Дида рихьана данделъун, чода рекӀарасдаги гьесул боялдаги данде рагъизе къачӀан, жанаварги, дуниялалъул парччахӀзабиги, гьезул боялги[+]. 20Жанавар асирлъун ккуна, гьелдаго цадахъ ккуна, гьеб жанавар бугеб бакӀалда гӀаламатал рихьизарун, жинца гӀадамал къосинарурав гьересиаварагги. Гьес къосинарулаан жанаваралъул гӀуж лъурал ва гьелъул сураталъе сужда гьабурал гӀадамал. Жанаварги гьересиаварагги чӀагого рехана цӀадулги чӀабтӀилги хӀоринире[+]. 21Цогидал чӀвана чода рекӀарасул кӀалдисан бачӀараб хвалчаца. Ва киналго хӀанчӀаз гӀорцӀизегӀан кванана гьезул гьан[+].

#### 20 бетӀер


Азарго сон

1Дида вихьана зодисан рещтӀунев цо малаик; гьесухъ букӀана тӀину гьечӀеб кӀкӀалахъе бугеб нуцӀил кӀулги кӀудияб рахасги[+]. 2Илбислъунги шайтӀанлъунги кколеб аздагьо – некӀсияб борохь, – кквезеги ккун, рахсида бухьана гьес, азарго соналъ гьелдаса борчӀилареб куцалъ[+]. 3Азарго соналъ халкъал къосинаричӀого теледухъ, нуцӀаги рахан, гьелда мугьруги чӀван, кӀкӀалахъе рехана малаикас гьеб. Цинги гьеб дагьабго заманаялъ рахсидаса бичун биччазе буго[+].

4Дида рихьана тахбакӀал, гьезда тӀад гӀодор чӀун рукӀана суд гьабизе тарал гӀадамал. ГӀисал хӀакъалъулъ хабар тӀибитӀизабунилан ва Аллагьасул рагӀи тӀубазабунилан бутӀрул къотӀаразул рухӀалги рихьана. Рихьана жанаваралъе ва гьелъул сураталъе сужда гьабичӀел, жидер надалда яги кверда гӀуж лъечӀел гӀадамалги. Гьел чӀаголъун рукӀана, ва гьез ГӀисада цадахъ азарго соналъ парччахӀлъи гьабулеб букӀана[+]. 5Гьедин чӀаголъана тӀоцере гӀадамал. Цогидал хварал чагӀи гьеб азарго сон инегӀан чӀаголъичӀо. 6Гьардарал гурелдай гьел тӀоцере чӀаголъаразда гъорлъе ккарал гӀадамал. КӀиабилеб хвел гьезда хъваларо. Ва гьел лъугьина Аллагьасулги МасихӀилги[†] кашишзабилъун,[†] ва гьесда цадахъ азарго соналъ парччахӀлъи гьабила[†] гьез[+].


Илбисалъе тамихӀ гьабула

7Азарго сон индал, илбис туснахъалъуса къватӀибе биччала. 8Дуниялалъул ункъабго рахъалде ун, халкъал къосинарила гьелъ, гӀажуж-мажужалъул боял данде ракӀарун, рагъде рахъинарила. Ралъдал рагӀалда салигӀанги гӀемер рукӀина гьел[+]. 9ТӀолабго ракь цӀун букӀана гьел бояз, ва гьез сверун ккуна иман лъуразул ордуги Аллагьасе хирияб шагьарги. Амма зодисан цӀа бачӀун рухӀана гьел[+]. 10Гьел къосинарураб илбис рехана цӀадулги чӀабтӀилги хӀоринибе. Гьеб хӀоринир абадул абадиялъго къасиги-къадги гӀазаб-гӀакъубаялда гьелда цадахъ рукӀина жанаварги гьересиаварагги[+].


Хваразе суд гьабула

11Гьебмехалда дида бихьана цӀакъго кӀудияб хъахӀаб тах, вихьана гьелда гӀодов чӀаравги. Гьесдаса лъутун ана зобги ракьги, ва гьезие чӀезе бакӀ батичӀо. 12Ва дида рихьана хварал чагӀи – гӀисиналги чӀахӀиялги – тахида цере чӀун. Рагьун лъун тӀахьалги рукӀана. Цоги тӀехьги букӀана рагьун – гӀумруялъул тӀехь буго гьеб. Гьел тӀахьазда хъварал ишазухъ балагьун гьабулеб букӀана хваразе суд[+]. 13Ралъдацаги кьуна жиндихъго рукӀарал хварал чагӀи. Хвалицаги хваразул улкаялъги кьуна жидехъго рукӀарал хварал чагӀи. Ва гьезул ишазухъ балагьун, щивав чиясе судги гьабуна[+]. 14Цинги хвелги хваразул улкаги цӀадул хӀоринибе рехана. Гьеб цӀадул хӀор ккола кӀиабилеб хвел. 15ГӀумруялъул тӀехьалда цӀар хъван батичӀел чагӀи цӀадул хӀоринире рехана[+].

#### 21 бетӀер


ЦӀияб зобги цӀияб ракьги

1Цинги дида бихьана цӀияб зобги цӀияб ракьги. Цевехун букӀараб зобги ракьги тӀагӀун буго, ралъадги гьечӀо гьанже[+]. 2Гьединго дида бихьана мукъадасаб шагьар – зодисан Аллагьас рещтӀинабулеб цӀияб Иерусалим. БахӀарасда аскӀое уней бахӀарай кинигин къачӀан букӀана гьеб[+]. 3Кутакаб гьаракьалдалъун тахидасан абулеб рагӀана дида: «Гьале гӀадамазулалда аскӀоб бугеб Аллагьасул чадир. Гьенив гьезда цадахъ вукӀине вуго Аллагь. Гьел лъугьине руго гьесул халкълъун, ва живго гьев Аллагьги гьезда аскӀов вукӀине вуго[+]. 4Аллагьас гьезул бадиса магӀил щибаб горо бацӀцӀина, ва хвелги тӀокӀаб букӀинаро. Цебехун букӀарабщинаб лъугӀун-тӀагӀун индал, тӀокӀаб букӀинаро я гӀоди, я унти»[+].

5Тахида гӀодов чӀарас абуна: «Гьале дица кинабго цӀидасан бижизабулеб буго», – ян. Цоги гьес дида абуна: «Хъвай – хӀакъал ва ритӀухъал рагӀаби руго гьел»[+].

6Гьес дида абуна: «ТӀубана! Дун вуго Алипги Яги, Авалги Ахирги; къечарасе дица чӀобого кьела маулхӀаяталъул иццухъа лъим»[+]. 7Бергьарасе гьеб кинабго насиблъила. Дун гьесул Аллагьлъун вукӀина, гьевги дие васлъун вукӀина[+]. 8Амма хӀинкъаралги, божи-иманалдаса руссаралги, инжитлъи-хӀакъирлъи гьабуралги, чӀвадарухъабиги, хъахӀбабиги, сихӀручагӀиги, гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабуралги, киналго гьерсихъабиги унеб бакӀ буго цӀадулги чӀабтӀилги хӀор. Гьеб ккола кӀиабилеб хвел[+].


ЦӀияб Иерусалим

9Ахирисеб анкьго балагьалъул цӀураб анкьго щурун кодобе кьурав анкьго малаикасул цояс, аскӀовеги вачӀун, дида абуна: «Вилълъа, дуда дица йихьизайила КьагӀрил лъадилъун лъугьине йигей бахӀарай»[+]. 10Илагьияб РухӀалъ[†] асар гьабун дида цебе чӀана гьадинаб сурат. Гьале цо борхатаб магӀарде вачун, малаикас дида бихьизабуна мукъадасаб шагьар – зодисан Аллагьас рещтӀинабулеб Иерусалим[+]. 11Аллагьасул нур чӀун букӀана гьелда тӀад; жавгьар-якъут гӀадин ва бацӀцӀадаб яшма гӀадин кенчӀелеб букӀана гьеб[+]. 12Шагьаралда сверухъ букӀана кӀудияб ва борхатаб къед. АнцӀила кӀиго кавуги букӀана гьеб къадалъ. Ва гьел кавабазухъ чӀун анцӀила кӀиго малаикги вукӀана. Кавабазда хъван букӀана Исраилил васаздасан лъугьараб анцӀила кӀиго наслуялъул цӀар. 13Бакъбаккудасахун букӀана лъабго каву, севералъул рахъалдасан – лъабго, къирбалалдасахун – лъабго ва бакътӀерхьул рахъалдасан лъабго каву букӀана. 14Къадал кьучӀ щулалъизе гьабун букӀана анцӀила кӀиго сангар, гьездаги хъван букӀана КьагӀрил анцӀила кӀиго чапарасул[†] цӀар[+].

15Диргун накъит гьабулев вукӀарасухъ букӀана гьеб шагьарги, гьелъул кавабиги, къадалги рорцине меседил тӀил[+]. 16ГӀеблъиги халалъиги бащадаб, ункъбокӀонаб шагьар буго гьеб. Доб тӀилалъ борциндал, гьеб шагьаралъул халалъиялда гьесда батана кӀиазарго километр; халалъиги, гӀеблъиги, борхалъиги цого букӀана. 17Къадал борхалъиялда батана нусиялда кӀикъоялда ункъо натӀ. Гьедин гӀадамазулго гӀадаб роцадалъун борцана малаикасги гьеб. 18Къед гьабун бугоан яшмаялъул, шагьар букӀана бацӀцӀадаб меседил гьабураб ва цӀергӀанги бацӀцӀадаб. 19Къадалъ бакӀ-бакӀалда кьочӀое лъун рукӀана батӀи-батӀиял хириял ганчӀал: тӀоцебесеб кьочӀое – яшма, кӀиабилелъе – сапфир, лъабабилелъе – халцедон, ункъабилелъе – изумруд,[+] 20щуабилелъе – сардоникс, анлъабилелъе – сердолик, анкьабилелъе – хризолит, микьабилелъе – берилл, ичӀабилелъе – топаз, анцӀабилелъе – хризопрас, анцӀила цоабилелъе – гиацинт ва анцӀила кӀиабилеб кьочӀое лъун букӀана аметист. 21АнцӀила кӀиябго каву – анцӀила кӀиго къиматаб маргъал. Щибаб каву гьабун букӀана цохӀо маргъалалъул. Шагьаралъул аслияб къватӀ букӀана цӀорода гъорлъан кинигин гьоркьосан канлъи бихьулеб бацӀцӀадаб меседил.

22ГӀибадат гьабизе гӀадамал данделъулеб бакӀ цониги бихьичӀо дида гьениб. Гьеб тӀолабго шагьар бугелъулха Живго Къудратав БетӀергьан Аллагьги КьегӀерги чӀараб мукъадасаб рукъ![†] 23Гьеб шагьаралъе канлъи кьезе я бакъ, я моцӀ хӀажалъулеб букӀинчӀо. Аллагьасул нуралъул букӀиндалха гьениб канлъи! Гьелъул чирахъ ккола КьегӀер[+]. 24Гьеб канлъухъе хьвадизе руго халкъал; дуниялалъул парччахӀзабазги жидерго бечелъи кьезе буго гьеб шагьаралъе. 25Къад-къад гьелъул каваби киданиги къаларо, сардалги гьенир рукӀинего рукӀунаро. 26Халкъазги гьеб шагьаралъе кьела жидерго бечелъиги къиматабщинабги. 27Хъублъи киданиги лъугьине гьечӀо гьенибе. Инжитабщинабги гьересиябщинабги жинца гьабулев чиги гьеб шагьаралда жаниве лъугьинаро. Лъугьина КьагӀрихъ бугеб гӀумруялъул тӀехьалда жидер цӀар хъванщинал.

#### 22 бетӀер


МаулхӀаяталъул лъадал гӀор

1Гьес дида бихьизабуна маулхӀаяталъул лъадал гӀор. БацӀцӀадаб цӀер гӀадаб гьеб гӀор чвахун бачӀунеб букӀана Аллагьасулги КьагӀрилги тахида цебесан. 2Шагьаралъул къватӀ кӀийиде бикьизабун чвахулеб букӀана гьеб. ГӀумруялъул гъотӀол – анцӀила кӀиго нухалъ жинца пихъ кьолеб ва щибаб моцӀалъ тӀад пихъги бижулеб гъотӀол гӀаркьалаби гӀунтӀун ругоан гӀурул кӀиябго рагӀалалде. Гьеб гъотӀол тӀамахги халкъазе дару буго[+]. 3Гьеб шагьаралда тӀокӀаб киданиги хӀарамаб жо букӀинаро. Гьениб букӀина Аллагьасулги КьагӀрилги тах, ва жиндирго лагъзадерица гьесие хъулухъги гьабила.[†] 4Гьезда гьесул гьумер бихьила, ва гьезул надалдаги лъугьина гьесул цӀаралъул гӀуж[+]. 5Сордо гьениб тӀокӀаб киданиги букӀине гьечӀо; БетӀергьан Аллагьас жиндирго нуралдалъун кьела гьезие канлъи, ва абадул абадиялъго парччахӀлъиги гьабила гьез[+].

6Гьес дида абуна: «Гьал рагӀаби ритӀухъал ва хӀакъал руго. Илагьияб РухӀ[†] аварагзабазухъе рещтӀинабулев БетӀергьан Аллагьас чапар[†] витӀана кватӀичӀого ккезе бугебщинаб жиндирго лагъзадерида бихьизабизе»[+].


МасихӀ хехго вачӀина

7«Гьале кватӀичӀого тӀаде щвела!» – ян абуна МасихӀица.[†] Гьардарав гуревдай хадубккун лъугьине бугебилан гьаб тӀехьалда хъварал рагӀаби рехун течӀев чи[+].

8Дида – Иоаннида – бихьана ва рагӀана гьеб кинабго. Гьеб бихьараб ва рагӀараб мехалда дун кӀалагъоркье ккана дида гьеб бихьизабурав малаикасул хӀатӀазда цеве. Дица гьесие сужда гьабизехъин букӀана[+]. 9Гьес дида абуна: «Гьеб бегьуларебха! Дурги, дур вацал – аварагзабазулги, гьаб тӀехьалъул рагӀаби рехун течӀелщиназулги гьалмагъ вуго дун. ЦохӀо Аллагьасе гьабе сужда».

10Цинги гьес абуна: «Болжал тӀаде щолеб бугебин, воре, хадубккун лъугьине бугелъул хӀакъалъулъ гьаб тӀехьалда ругел рагӀаби рахчун тоге[+]. 11Квешав цевего гӀадин квешлъи гьабулев вукӀаян абе, хъубавги хъублъи гьабулев вукӀаян абе, ритӀухъавги ритӀухъабщинаб гьабулев вукӀаян абе ва вацӀцӀадавги цевего гӀадин бацӀцӀадабщинаб гьабулев вукӀаян абе[+].

12Гьале дун кватӀичӀого тӀаде щвела. Дихъ буго щивасул ишазда рекъон кьезе шапакъат[+]. 13Дун вуго Алипги Яги, ТӀоцевесевги ТӀарамагъадисевги, Авалги Ахирги![+]

14Гьардарал гурелдай гӀумруялъул гъотӀодаса пихъ кваназейилан ва шагьаралда жанире кавудухъан лъугьинейилан ретӀел чурун бацӀцӀад гьабурал гӀадамал[+]. 15КъватӀирехун руго гьабиги, сихӀручагӀиги, хъахӀбабиги, чӀвадарухъабиги, гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабулелщиналги, гьереси бокьулелщиналги, гьересиябщинаб жидеца гьабулелги[+].

16Дица – ГӀисаца – дирго чапар витӀана нужехъе, – гьалъул хӀакъалъулъ жамагӀатазда лъазабейилан. Дун вуго Давудил[†] кьибилги ва гьесул кьолбол васги. Дун вуго гвангъараб рогьалил цӀва»[+].

17Илагьияб РухӀалъги бахӀаралъги абула: «ВачӀа!» – ян. ВачӀайилан абизе биччанте гьеб рагӀарасги. Гьекъезе бокьарав вачӀайилан абе, ва бокьанщинас маулхӀаяталъул лъим чӀобого босейилан абе[+].

18Хадубккун лъугьине бугелъул хӀакъалъулъ гьаб тӀехьалда ругел рагӀабазухъ гӀенеккун ругезда лъазабун толеб буго – гьел рагӀабазда тӀаде лъицаниги щибниги жубани, гьесда тӀаде Аллагьасги журала гьаб тӀехьалда рехсарал балагьалги гӀазабалги[+]. 19Хадубккун лъугьине бугелъул хӀакъалъулъ гьаб тӀехьалда ругел рагӀабазда тӀаса лъицаниги щибниги босани, Аллагьас гьесда тӀасаги босила гӀумруялъул гъветӀалдаги мукъадасаб шагьаралдаги гьесул букӀараб бутӀа, – гьаб тӀехьалда жиндир хӀакъалъулъ рехсон бугеб бутӀа.

20Гьел рагӀаби ритӀухъ гьарулев МасихӀица абулеб буго: «БитӀараб буго. Дун хехго вачӀина!» – ян.

Амин! ВачӀа, ТӀадегӀанав ГӀиса![+] 21Нилъер ТӀадегӀанав ГӀиса МасихӀил баркат лъеги киназдаго! Амин!

## РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Таврат)

### РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Таврат)

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Таврат)


Таврат


А

Б

Г

ГЬ

ГӀ

З

И

К

КЪ

КӀ

Л

М

Н

П

Р

С

Т

ТӀ

У

Х

ХӀ

Ш

Э

Ю

Я


РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян

### Авараг

Авараг – Аллагьасул амру гӀадамазда бицине тӀаса вищарав, Аллагьасул вакил. Иллагьияб РухӀалдалъун аварагзабаз букӀинесеб бицунаан, гӀадамазул Аллагьасда рихарал ишал къватӀир чӀвазарулаан ва, мунагьазде мугъги рехун, рекӀекълъун, тавбу гьабизе ва Аллагьасде руссине гӀадамал ахӀулаан.

### Авив

Авив – жугьутӀазул календаралда рекъон, лъагӀалил тӀоцебесеб моцӀ (марталъул бащалъудаса апрелалъул бащалъуде щвезегӀан). Авивалъул батӀияб цӀар – Ниссан.

### Адам

Адам – Аллагьас вижарав тӀоцевесев инсан. ТӀолабго инсаният бижана гьесдасанги гьесул лъади ХӀавадасанги. Гьединго Адамги ХӀаваги лъугьана Аллагьасул амру хвезабурал ва гьелдалъун мунагь гьабурал тӀоцересел гӀадамаллъун. Гьез тӀоцебесеб мунагь гьабуралдаса нахъе гьезул киналго наслаби лъугьана мунапикъзабилъун. ГӀадамазул мунагьазухъ гьезие жазаялъе хвелги буго.

### Алжан, Эдемалъул ах

Алжан, Эдемалъул ах – «Байбихьи» абураб Тавраталъул тӀоцебесеб тӀехьалда хъван буго инсан вижиялъул хӀакъалъулъ. Нилъеда гьенибго хъван батула гьайбатаб Эдемалъул ахалъулги, гьеб ахикь тӀоцересел гӀадамазул букӀараб гӀумруялъулги, Аллагьасулгун гӀадамазул букӀараб бацӀцӀадаб, хӀикматаб гьоркьоблъиялъулги хӀакъалъулъ. Гьеле гьеб Эдемалъул ахалда абула Алжанилан. Адамицаги ХӀавацаги Аллагьасул амру хвезабураб мехалъ, гьел Алжаналдаса къватӀире гъуна, ва, хвалил хӀинкъи бугеб, захӀмалъабазулги унтабазулги цӀураб гӀумруялде ккана гьелги тӀолабго инсаниятги. Аварагзабаз абулаан, ахирзаманалда ГӀизраилалъул ракь Алжаналда релълъине бугилан, ва киналго хӀайванал-жанаваразулгицин цоцае хӀинкъи гьечӀеб заман букӀине бугилан.

### Аллагь

Аллагь – цохӀо вугев, рахӀму-цӀоб гӀатӀидав, къудратав Халикъ ва дунялалъулго БетӀергьан. Аллагьасул кверщаликь буго дунял кидаго, ва Гьесул амруялда данде чӀезе кӀолеб къуватги гьечӀо. Аллагь вуго гӀорхъи гьечӀеб рахӀмуялъулги рокьулги ицц. Аллагьасеги бокьула инсанас, ракӀ-ракӀалъ Живги хиралъун, Жиндие рецц-бакъги гӀибадатги гьабизе, Жинца инсанасе гьабулебщинаб лъикӀлъиялъухъ. Амма Аллагьасда божуларезда ва Гьесул амраби нахъ чӀвалезда Гьесул рахӀму гьечӀеб ццинги лъазе буго.

### Аллагь

Аллагь – жугьутӀ мацӀалда, אֵל («Эль») яги אֱלֹהִים («Элогьим»). Гьаб Аллагьасул цӀар хӀалтӀизабула зобалги, ракьги, тӀолабго дунялги бижарав Халикъ абураб магӀнаялда.

### Аллагьасул амру

Аллагьасул амру – Аллагьасул буюрухъ. Синай магӀарда Аллагьас ГӀизраилалъул халкъгун КъотӀи гьабураб мехалъ, Гьес Муса аварагасухъе кьуна АнцӀго амру. Гьел амраби ккола БетӀергьанасулгун инсанасул букӀине кколеб битӀараб гьоркьоблъиялда хурхарал бищун кӀвар цӀикӀкӀарал амраби. Гьел амраби лъугьана Мусал Къануналъул, ай Тавраталъул цо бутӀалъун. Гьел гурелги Аллагьасул жеги гӀемерал амраби хъван руго Тавраталда.

### Аллагьасул Къанун, Таврат, Мусал Къанун

Аллагьасул Къанун, Таврат, Мусал Къанун – жугьутӀ мацӀалда תּוֺרָה («Тора»). Гьениб гӀадамазда малълъулеб буго кинаб гӀумру ва кинаб гӀибадат Аллагьас тӀалаб гьабулеб Жиндирго халкъалдаса. Аллагьас гӀизраилазул халкъалъе кьуна Къанун, Муса аварагги гьоркьов ккун. НекӀсияб КъотӀиялъул тӀоцебесеб щуго тӀехьалда хъван буго гьеб Къанунги гьеб кьеялъул хӀакъалъулъги, гьединлъидал гьелда Аллагьасул Къануниланги, Тавратиланги, Щуго тӀехьиланги, Мусал Къануниланги абула. Къануналда кьун руго динияб ва жамгӀияб гӀумруялъе мухӀканал насихӀатал ва гӀадамазул батӀи-батӀиял гьоркьорлъабазда хурхун лъикӀал малъа-хъваял.

### Аллагьасул кьегӀер

Аллагьасул кьегӀер – къурбаналъе кьегӀер ялъуни хух хъвей некӀсияб заманалдасаго букӀараб гӀадат буго. Аллагьас Муса аварагасдасан гӀизраилазе кьураб Къануналда рекъон, щибаб къоялъ радалги къасиги, гьединго Песах тӀобитӀулелъулги, батӀи-батӀиял диниял байрамаздаги, гьединго цоги хасал лъугьа-бахъиназда бан, кашишзабаз Мукъадасаб бакӀалда Аллагьасе къурбанал тӀоритӀулаан кьагӀиги хъун. Къурбаналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун Аллагьас гӀизраилазул мунагьал чурулаан ва гьедин Аллагьасдаги халкъалдаги гьоркьоб битӀараб гьоркьоблъи цӀунулаан.

### Аллагьасул цӀарал

Аллагьасул цӀарал – цӀаралъул кӀудияб кӀвар букӀана аварагзабазул заманалда ва чиясул аслуялда рекъараб цӀарги букӀунилан абулаан. Аллагьасул щибаб цӀаралъги нилъее загьир гьабула Гьесул тӀабигӀаталъул цо-цо рахъ. Гьале Аллагьасул Калимаялда ругел Аллагьасул аслиял цӀарал:

### Аллагьзабазулги Аллагь

Аллагьзабазулги Аллагь – ракьалъулги зобалазулги къуватазда тӀад ханлъуда вугев Аллагь. Мажусиязул аллагьзабиги Гьесул хӀатӀикь руго.

### Амалекиял

Амалекиял – гӀизраилаз Ханаан бахъилалде цебе Ханааналда рукӀарал халкъазул цоял. Гьел рукӀана ЦӀамгӀалаб ралъадалъул къилбаялъулабгун бакътӀерхьул рахъалда, Негевалда, гӀумру гьабулеб гочарулеб халкъ. ГӀизраилал Мисриялдаса тӀадруссун рахъиналдего амалекиял гьезде тӀадекӀанцӀана, ва гьелдаса нахъе гьел ГӀизраилалъул тушбабилъун лъугьана. Аллагьас гӀизраилазде амру гьабуна амалекиял тӀуран лъугӀизареян, амма гӀемер заман ун хадуб, Ягьудиялъул пача Хизкиягьил заманалда гурони гьеб амру тӀубачӀо.

### Аммониял

Аммониял – Ибрагьимил вацасул вас ЛутӀие жиндирго гьитӀинай ясалъ гьавурав вас Бен-Аммил наслаби. Аммонияз Молох аллагьасе гӀибадат гьабулаан ва гьесие къурбаналъе лъимал рухӀулаан. Гьез гӀумру гьабулеб букӀана Иордан гӀоралъул бакъбаккул рахъалдехун (гьанжесеб Иордания пачалихъалъул цо бутӀа). Гьелги ГӀизраилалъул тушбабилъун лъугьана. Ахир-къадги гӀизраилазул халкъалда гьоркьоса гьел нахъе рехана.

### Амориял

Амориял – гӀизраилаз Ханаан бахъилалде цебе гьенир рукӀарал бищун кӀудиял халкъазул цоял. Цо-цо мехалда амориял абураб рагӀи хӀалтӀизабула Ханааналда рукӀарал киналго халкъазул гӀаммаб цӀар хӀисабалда, гьединлъидал цо-цо хъвай-хъвагӀаязда гьеб рагӀи буссинабула «амориязул халкъал» абун.

### АнцӀил бутӀа

АнцӀил бутӀа – БетӀергьанасул Мукъадасаб Рокъобе кьолеб, хӀалухъеналъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа. АнцӀил бутӀа бакӀарулаан гьелъие хӀадурараб хасаб рокъобе, ва гьелдасан напакъа букӀунаан кашишзабазеги левитазеги. ГӀи-боцӀул анцӀил бутӀа кьезе бокьичӀони, гьелъул багьаги гьабун, гьелъухъ гӀарац кьолаан левитазе.

### Баракат

Баракат – гьаб рагӀул руго хадусел магӀнаби: (1) Аллагьасдасан Гьесул рахӀму-цӀобалдалъун гӀадамазе рещтӀунеб рахӀмат; (2) Цояс цогидасе Аллагьасдасан гьарулеб лъикӀлъи; (3) Аллагьас кьуралдаса вохун, инсанас Гьесие гьабулеб рецц-бакъ.

### Баракат кьезе, баракат лъезе

Баракат кьезе, баракат лъезе – гьелъул магӀна ккола лъие букӀаниги баракат гьари. Аллагьасул баракат рещтӀуна кинаб букӀаниги лъикӀлъиялдалъун. ГӀадамаз цоцазе баракат гьарула. Умумуз лъималазе баракат кьеялъул кӀварцӀикӀкӀараб магӀна буго Аллагьасул Калимаялда. Ибрагьимицаги, ИсхӀакъицаги, Якъубицаги жидерго лъималазе баракат кьолеб мехалъ, гьез лъималазе дугӀа гьабуна гьезие лъикӀаб талихӀаб букӀинеселъулги бицун. Аллагьасда баракат лъеялъул магӀна ккола, Аллагьасе инсанас рецц гьаби ва, Аллагьасдаса жив вохун вукӀин инсанас загьир гьаби. Баракат кьеялъул гӀаксаб магӀнаялда хӀалтӀизабула «нагӀана кьей».

### Барзах

Барзах – жугьутӀ мацӀалда, שְׁאוֺל («шеол» – хваразул дунял). НекӀсияб КъотӀиялъул заманалда, хун хадуб, инсанасул рухӀ унеб бакӀ, ахираталъул Диван къотӀулеб къо тӀаде щвезегӀан гьениб букӀине.

### БЕТӀЕРГЬАН

БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀ мацӀалда, יהוה («ЙГЬВГЬ», Тархъ 3:14-15). Гьеб буго ягьудияз бищун хирияблъун рикӀкӀунеб Аллагьасул цӀар. Гьаб цӀаргун загьирлъана Аллагь Мусае. Гьаб цӀаралъул магӀна кколин абула: «Гьев ВУГО» ялъуни «ВУГЕВ» – «Гьев ВукӀана, Вуго, ВукӀинеги вуго» абураб магӀнаялда. Гьаб цӀаралдалъун Аллагь нилъеда вихьула абадияв ва хисуларев вукӀин ва инсанасул гӀумруялде кӀвар кьолевлъунги вукӀин. Аллагьасул хирияб цӀар гӀадада абиялдаса цӀунизелъун, гьеб цӀар абизе гьукъараб гӀадат баккана ягьудиязул некӀо заманалдаго. Гьеб цӀаралъул бакӀалда гьез абизе байбихьана «Адонай» (гьелъул магӀна – «дир БетӀергьан»). «Адон» («бетӀергьан») абулеб рагӀи гьединго хӀалтӀизабулаан даража тӀадегӀанав, къо-асс бугев инсанасдехунги.

### БЕТӀЕРГЬАН Аллагь

БЕТӀЕРГЬАН Аллагь – жугьутӀ мацӀалда, יְהוָה אֱלֹהִים («ЙГЬВГЬ Элогьим»), «БЕТӀЕРГЬАН – Аллагь» абураб магӀнаялда.

### БетӀергьанасул Рукъ, Аллагьасул Рукъ, Мукъадасаб бакӀ, Мажлисалъул Чадир

БетӀергьанасул Рукъ, Аллагьасул Рукъ, Мукъадасаб бакӀ, Мажлисалъул Чадир – Иерусалималда Сулейман аварагас БетӀергьанасул Рукъ балелде цебе, ГӀизраилалъул халкъалъ кибего цадахъ босулеб букӀана БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас жаниб лъолеб Чадир. БетӀергьанас Мусае загьир гьабураб къагӀидаялда гӀуцӀана гӀизраилаз гьеб Чадир. Чадиралда жаниб ва хадубккун Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб букӀана Бищунго Мукъадасаб бакӀ ва гьелда цебехунисеб Мукъадасаб бакӀги. Бищунго Мукъадасаб бакӀалда КъотӀиялъул гъамас лъун букӀунаан; Мукъадасаб бакӀалда гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб меседил къурбан-бакӀги, мукъадасал чадал лъолеб столги, нахучирахъалги лъун рукӀунаан. Чадиралъул къватӀисеб рахъалда, гьелда цебе лъолаан къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀ ва лъадал цӀураб мазгарул хӀерч. ДандчӀваялъул Чадиралда жанив БетӀергьан Мусае загьирлъулаан ва БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадат халкъалъ кинацаго цадахъ гьелда цебе гьабулаан. БетӀергьан гӀизраилалгун вукӀиналъул гӀаламатлъун букӀана гьеб ДандчӀваялъул Чадир ва хадубккун Иерусалималда бараб Мукъадасаб Рукъ. Гьединлъидал Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалда БетӀергьанасул Рукъилан абулаан. Гьеб Чадиралъул мухӀканаб баян кьун буго Мусал Къануналда, ай Тавраталда.

### БЕТӀЕРГЬАН Нисси

БЕТӀЕРГЬАН Нисси – тушманасда тӀад бергьенлъи кьолев БетӀергьан. ЖугьутӀ мацӀалда, יְהוָה נִסִּי («ЙГЬВГЬ Нисси»), «БЕТӀЕРГЬАН – дир байрахъ» абураб магӀнаялда.

### Би

Би – Мусал Къануналда рекъон, бидулъ букӀуна чӀагоябщиналъул гӀумру ва гӀумруялда тӀад ихтиярги цохӀо Аллагьасухъ букӀуна, гьединлъидал Къануналда гьукъараб буго би гъорлъ бугеб гьан кваназеги, жибго би гьекъезеги. Чияс чиясул би гӀодобе тӀуни, ракь хъублъараблъун рикӀкӀуна. НекӀсияб КъотӀиялъул заманалда щибаб къоялъ къурбан хъолаан ва гьелъул биялъ гӀадамалги халкъги мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулаан ва гӀайибалъукьа тархъан гьарулаан. Къурбаналъул би хӀалтӀизабулаан къурбан-бакӀ бацӀцӀад гьабизеги.

### Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) бакӀ

Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) бакӀ – БетӀергьанасул Чадиралъул, хадубккун Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалъул бищунго жанисеб рахъ – КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀ. Бищунго Мукъадасаб бакӀалдаги гьелда цебесеб Мукъадасаб бакӀалдаги гьоркьоб, багӀарсиябгун шакъикьераб квасул бессараб, биццатаб, кутакалда хирияб пардав бигъун букӀунаан. Мусал Къануналда рекъон, гӀицӀго кӀудияв кашиш гурони ине бегьулароан гьениве жаниве, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ – мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулеб Кипурималъул Къоялъ.

### ГилгӀад

ГилгӀад – Манассил васасул – Махирил – вас. Цоги ГилгӀадилан абулаан Иордан гӀоралъул бакъбаккул рахъалдехун бугеб мугӀрул-щобазул ракьалда. Гьеб ракьги некӀсияб ГӀизраилалда гьоркьобе ккана; Рувимиеги, Гадиеги, Манассил бащдаб къавмалъеги кьун букӀана гьеб.

### Гьабил

Гьабил – Адамилги ХӀавалги кӀиабилев вас. КӀудияв вацас чӀвана гьев, Аллагьас Гьабилил къурбан къабул гьабун ва Къабилилаб нахъ чӀван хадуб. Гьедин ккана инсанияталъул тарихалда жаниб тӀоцебесеб чӀвай-хъвей.

### Гьажар

Гьажар – Сарал гъараваш. НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда букӀараб гӀадаталда рекъон, лъимер гьабуларей чӀужугӀаданалъ жиндирго гъараваш кьолаан росасда аскӀой егизе ва гьабураб лъимер гьелъулаблъун рикӀкӀунаан. Гьединлъидал жиндиего лъимер гьабулеб букӀинчӀелъул, жиндирго гъараваш Гьажар кьуна Сараца Ибрагьимие ва гьелъ Ибрагьимие гьавуна ИсмагӀил. Амма Ибрагьимил ирсилавлъун лъугьана ИсхӀакъ – Аллагьасул хӀалкӀолъиялъ, хадувккун Сараца гьавурав. Гьелдаса хадуб, Сараца гьарун, Гьажарги ИсмагӀилги Ибрагьимица нахъе ритӀана ва гьез батӀаго гӀумру гьабизе байбихьана. ИсмагӀилиеги Аллагьасул баракат щвана ва гьесдаса кӀудияб халкъ бижана (исмагӀилилал, гӀарабияз жидер халкълъун рикӀкӀунел).

### Гьарун

Гьарун – Муса аварагги гьесул кӀудияв вац Гьарунги ккола Левийил къавмалъул чагӀи. Муса аварагги гьоркьов ккун, гӀизраилазе Къанун кьураб мехалъ, Аллагьас Гьарун вищана тӀоцевесев КӀудияв кашишлъун. Аллагьас амру гьабуна гьелдаса нахъе Гьарунил наслуялдаса гурони кашишзаби тогеян, ва гьезда тӀадабщинабги Гьес Жинцаго загьир гьабуна.

### ГӀизраил

ГӀизраил – Пенуэл абураб бакӀалда Щивалигун къеркьолев вукӀаго, Аллагьас ГӀизраил абун цӀар хисана Якъубил. НекӀсияб КъотӀиялда Якъубил анцӀила кӀиявго васасул наслабазда ГӀизраилил халкъилан абула.

### ГӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм

ГӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм – Якъубил васазул наслаби – Рувимил, Шимеонил, Левийил, Ягьудал, Зевулунил, Иссахарил, Данил, Гадил, Ашерил, Нафталил, Буняминил, гьединго Ефраимил ва Манассил. Ефраимги Манассги рукӀана Якъубил хирияв вас Юсупил лъимал. Щибаб къавмалдаса лъугьана чамалиго тухум-кьибил ва агьлу.

### ГӀисав

ГӀисав – ИсхӀакъил кӀиго цадахъ гьаруразул тӀоцеве гьавурав вас, Якъубил кӀудияв вац. Цо къоялъ вакъун рокъове вачӀарав гьес чурпадул гъадароялъухъ Якъубие бичана жиндирго тӀоцеве гьавиялъул даража. Хадуб, херлъун беццлъарав эменги гуккун, Якъубица бикъана ГӀисавие щвезе кколеб букӀараб тӀоцеве гьавурасул баракат. Гьеб гьереси тӀатаниги, баракат Якъубие хутӀана. ГӀисавица гӀумру гьабулеб букӀана Эдомалда, Сеиралъул ракьалда. Гьесул наслабазда эдомиялин (идумеял) абула.

### Зайтуналъул нах, Хирияб нах, нах

Зайтуналъул нах, Хирияб нах, нах – Аллагьасул Калимаялда нахилан абула зайтуналъул нахуда. НекӀсияб ГӀизраилалда гьеб нахул батӀи-батӀияб магӀна букӀана. Гьеб хӀалтӀизабулаан нахучирахъазе, гьединго ругънал яги тӀомол унтаби сахлъизаризе. Бечедал чагӀаз бищун лъикӀаб нах хӀалтӀизабулаан тӀомода бахине. Цо-цояз гьеб нах жубалаан гьуинмахӀазул хурдулгун ва тӀомодаги расудаги бахунаан, берцинаб махӀ бахъинабизе. Аллагьасул амруялда рекъон, хасаб къагӀидаялъ хӀадурараб хирияб нах тӀолаан пачалъун, яги кашишлъун, яги авараглъун толев чиясул ботӀроде, гьединго Мукъадасаб БакӀалъул цӀарагӀалда бахунаан, гьел рацӀцӀадаллъун гьаризе. Гьединго зайтуналъул нах тӀолаан къурбан-бакӀалда тӀаде хириял садакъабигун цадахъ.

### Зобалазул Аллагь

Зобалазул Аллагь – зобал рижарав ва гьезул ихтияр Жиндихъ бугев Аллагь. ЖугьутӀ мацӀалда, אֱלֹהֵי הַשָּׁמַיִם («Элогье гьашамайим»).

### Ибрам, Ибрагьим авараг

Ибрам, Ибрагьим авараг – Аллагьас тӀаса вищун, жугьутӀ халкъалъе жиндалъун кьучӀ лъурав ва Аллагьас жиндиргун КъотӀи гьабурав авараг. Гьесда цӀар Ибрам букӀана, амма Аллагьас хисун цӀияб цӀар кьуна гьесие Ибрагьим абун. Гочарулеб гӀумру букӀана гьесул. Аллагьасул амру бачӀана, гьев, гӀагараб ракьги тун, рикӀкӀаде Ханааналде гочаян. гьеб ракь гьесул наслабазе ирсалъе кьезе бугилан рагӀи кьуна БетӀергьанас Ибрагьимие. Ибрагьимицаги Сарацаги гӀемераб къо хӀехьезе ккана ва гӀемерал сонал ана гьезие лъимал гьаруларого. Ахирги, тӀуран херлъараб мехалъ, Аллагьасул хӀалкӀолъиялдалъун, гьезие вас ИсхӀакъ гьавуна. Ибрагьимил цоги васги вукӀана, ИсмагӀил абун цӀар лъурав, Сарал гъараваш Гьажарие гьавурав. Хадурккун Ибрагьимие жеги лъималги гьаруна цогиял лъудбуздасан. ИсхӀакъил вас Якъубил наслуялдалъун кьучӀ лъуна жугьутӀ халкъалъул анцӀила кӀиго къавмалъе. Аллагьасул Калимаялда жанив Ибрагьим вихьизавулев вуго тӀуванго инсан Аллагьасе мутӀигӀлъиялъул мисаллъун. Сундухъго балагьичӀого Аллагьасе бокьараб тӀубазабизе хӀадурав вукӀана гьев – я жиндиего кколеб пайда-заралалъухъ, яги гӀадамаз бицунелъухъ валагьичӀого.

### ИсхӀакъ

ИсхӀакъ – Аллагьасул хъваялдалъун ва Гьесул хӀалкӀолъиялдалъун, Ибрагьимица 100 сон ва Сараца 90 сон бараб мехалъ гьезие гьавурав вас. Аллагьасул хасаб амру букӀана ИсхӀакъида хурхун, щайгурелъул Жиндиего батӀа гьабураб хасаб халкъ Ибрагьимидасан бижизабизе амру букӀана Гьесул. Вас гьавун сонал араб мехалъ, Аллагьас Ибрагьимил хӀалбихьана – гьев вас Жиндие къурбаналъе хъвеян амру гьабуна. Мориа магӀарда вухьинеги вухьун къурбан-бакӀалда тӀад лъурав вас хъвезе Ибрагьимица нус кодобе босараб мехалъ, малаикас гьев чӀезавуна. Цинги васасул бакӀалда Ибрагьимица куй хъуна къурбаналъе. КӀикъого сон бараб мехалъ ИсхӀакъица ячана Ривка, ва гьесие гьавуна кӀиго вас – ГӀисавги Якъубги. Нусиялда ункъого сон бараб мехалъ ИсхӀакъ хвана.

### Кашиш

Кашиш – Мукъадасаб Чадиралъуб ва Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб хъулухъ гьабизе Аллагьас тӀаса вищарав ва батӀи-батӀиял диниял гӀадаталги тадбиралги тӀоритӀизе ихтияр бугев чи. Муса аварагасул Къануналда рекъон, кашишзаби толаан Муса аварагасул вац Гьарунил наслабаздасан, щайгурелъул Гьарун тӀаса вищун вукӀана Аллагьас гьеб хъулухъалъе. Гьезда тӀадаб букӀана динияб данделъи цебе бачине, къурбанал тӀоритӀизе ва батӀи-батӀиял диниял гӀадаталги тадбиралги тӀоритӀизе. Гьезие кумек гьабулаан левитаз. ГӀицӀго кашишзабазул гурони ихтияр букӀинчӀо Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) бакӀалде лъугьине. Кашишзабазе бетӀерлъи гьабулаан КӀудияв кашишас.

### Къабил

Къабил – жугьутӀ мацӀалда, Кайин.Адамилги ХӀавалги кӀудияв вас ва Гьабилил вац. Аллагьас Гьабилил къурбан къабул гьабуна, Къабилилаб нахъ чӀвана. Гьелдаса хадуб Къабилица чӀвана Гьабил. Инсанияталъул тарихалда жаниб гьеб буго гӀадамазда гьоркьоб ккараб тӀоцебесеб чӀвай-хъвей. Аллагьас гьеб сабаблъун Къабилие нагӀана кьуна, ва, хвезегӀан, гочарулеб гӀумруялда чӀезавуна гьев.

### КъотӀиялъул гъамас

КъотӀиялъул гъамас – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абула БетӀергьанас гӀизраилазулгун гьабураб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай жаниб лъураб, меседги тӀад ккураб цӀулал гьабураб, кӀудияб хиралъилъун кколеб гъамасалда. Гьениб жаниб лъун букӀана кӀиго ганчӀил къоно. Синай магӀарда Мусаги гьоркьов ккун Аллагьас ГӀизраилалъул халкъгун КъотӀи гьабулелъул, Гьес халкъалда тӀад лъураб АнцӀго амру хъварал къанаби рукӀана гьел. Гьеб гъамасалъул тӀалъелалда тӀад месед тӀад бекьараб кӀиго херувимги букӀана, куркьбалги гӀебеде ритӀун. Гъамасалъул тӀалъелалда жугьутӀ мацӀалда «каппорет» (כַּפֹּרֶת) абула, гьелъул магӀна – «пардав», «тӀаде жо бачин», «тархъан гьари», «мунагьалдаса рацӀцӀад гьари». КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рукъалъул Бищун Мукъадасаб бакӀалда лъун букӀунаан.

### Къудратав БЕТӀЕРГЬАН Аллагь

Къудратав БЕТӀЕРГЬАН Аллагь – «зобалазул гучал боязул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь» абураб магӀнаялда. ЖугьутӀ мацӀалда, יְהוָה אֱלֹהֵי צְבָאוּת («ЙГЬВГЬ Элогье Цеваот»).

### Къурбанал ва хириял садакъаби

Къурбанал ва хириял садакъаби – Мусал Къануналда рекъон, гӀизраилаз БетӀергьанасе къурбанал тӀоритӀулаан: къурбан хъолаан, хадуб гьеб тӀубанго, ялъуни гьелъул цо бутӀа къурбан-бакӀалда тӀад бухӀулаан, хутӀараб кваналаан. Муса аварагасул заманалдаса байбихьун, БетӀергьанас Мукъадасаб Рокъоб цо чӀараб бакӀ бихьизабуна къурбаназе, ва гӀицӀго кашишзабазул ихтияр букӀана къурбанал тӀоритӀизе. НекӀсияб КъотӀиялда къурбаналъул гӀемер батӀи-батӀиял тайпаби рихьизарун руго. БоцӀи хъвей гуребги, «хирияб садакъа» хӀисабалда ролъул, зайтуналъул нахул, чагъиралъул садакъабиги, хӀалухъеналъул тӀоцебесеб бачӀинги босулаан Мукъадасаб Рокъобе къурбаналда цадахъ. НекӀсияб КъотӀиялда цӀикӀкӀараб кӀвар кьун буго къурбаназда хурхарал диниял гӀадатазде. Къурбаназдалъун ва БетӀергьанасул амраби тӀуразариялдалъун букӀунаан Аллагьасдаги инсанасдаги гьоркьоб абадияб бухьен. БатӀи-батӀиял къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго: тӀубан бухӀулеб къурбан, цӀадул къурбан, мунагь чурулеб къурбан, гӀайиб бецӀулеб къурбан, хьвагӀезабулеб къурбан, ракълил къурбан, баркалаялъул къурбан, назруялъул къурбан, суннатаб къурбан, ва гь. ц. БетӀергьанасул Рокъор къасиги къадги Гьесие хъулухъалъе чӀарал кашишзабазеги левитазеги гьел къурбаназдасан букӀана квен-тӀех.

### Къурбан-бакӀ

Къурбан-бакӀ – гӀадамаз БетӀергьанасе къурбаналъе ва хириял садакъабазе кьолел хӀайванал, ролъ, чагъир, махӀгьуинал нахал ва гь. ц. тӀад рухӀизе БетӀергьанасул Мукъадасаб бакӀалда бараб ункъбокӀонаб бакӀ. Къурбан-бакӀалъул тӀадехунаб рахъалда, ункъабго бокӀнида, эхеде ритӀарал цӀутӀелал рукӀана, лълъаралин абулел. Къурбаналъе хъураб хӀайван, ялъуни гьелъул бутӀа къурбан-бакӀалда тӀад бухӀулаан рахъу лъугьинегӀан; гьелъул кӀкӀуялдалъун ва махӀалдалъун БетӀергьанас гьеб къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда, аслияб къагӀидаялъ, кӀиго батӀияб къурбан-бакӀ бихьизабун буго: тӀоцебесеб – квартӀа кӀутӀичӀеб ганчӀил бараб; кӀиабилеб – цӀулал бараб, тӀад мазгарги ккураб. Гьединго гьитӀинаб, тӀад меседги ккураб, къурбан-бакӀги букӀана Мукъадасаб бакӀалъул Жанисеб бакӀалда лъун – тӀад гьуинмахӀал рухӀизе.

### КӀалкквей

КӀалкквей – Аллагьасул Калимаялда рекъон, инсанас кӀал ккола, цо къоялъ яги чамалиго къоялъ щибго квенги кваначӀого лъимги гьекъечӀого. Аллагьасда щиб букӀаниги гьаризелъун, яги Гьесул амру лъазабизелъун, ялъуни жиндирго мунагь-такъсиралда рекӀекълъун вукӀин бихьизабизелъун, чияс кӀалкквеялдалъун живго Аллагьасде гӀагар гьавула ва цохӀо Гьесие живго мутӀигӀав вукӀин бихьизабула. Балагь тӀаде бачӀараб яги рухӀел ккараб мехалъги доб заманалда кӀал кколаан гӀадамаз.

### КӀудияв кашиш, БетӀерав кашиш

КӀудияв кашиш, БетӀерав кашиш – КӀудияв яги БетӀерав кашиш толаан Гьарунил наслуялдаса. Къануналда хъваралда рекъон, цохӀо гьесул ихтияр букӀана Аллагьасул Чадиралъул ва хадубккун Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалъул Бищунго хирияб бакӀалде жаниве ине, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ.

### КӀудиял, кӀудияв, кӀудияв чи

КӀудиял, кӀудияв, кӀудияв чи – кӀудиялин цебе абулаан, халкъалда, тухумалда ва хъизан-агьлуялда жанир соназ бищун кӀудиял чагӀазда. Хадуб гьедин абизе байбихьана гӀизраилазул рагӀи билълъарал церехъабазда ва бутӀрузда. Муса аварагас жиндиего кумекалъе лъабкъоялда анцӀго кӀудияв тӀаса вищана гӀизраилазул къавмазда гьоркьоса, халкъалда гьоркьоб ккараб дагӀба-къецалъе ва цоги-цоги суалазе хӀукму къотӀиялъе.

### Левитал

Левитал – Якъубил лъабабилев вас Левийил наслаби. Аллагьас Левийил къавмалдаса Гьарунги гьесул наслабиги рищана Жиндирго кашишзабилъун тезе. Левийил хутӀарал наслаби Мукъадасаб Рокъор кашишзабазе кумекалъе хӀалтӀизе тана (гьезда левиталилан абула). Цогидал жугьутӀазул ихтияр букӀинчӀо гьенир хӀалтӀизе. Гьединго левитаз Къанун лъазабулаан ва халкъалда гьеб малълъулаан. ГӀизраилазда гьоркьор Ханааналъул ракьал рикьулеб мехалъ, цохӀо Левийил къавмалъе ракь кьечӀо, щайгурелъул гьезда тӀадаб букӀана Мукъадасаб Чадиралъур ва хадубккун Иерусалималда Мукъадасаб Рокъор кидаго хъулухъалда рукӀине. Ракьалъул бакӀалда левитазе гьел жанир чӀезе шагьарал кьуна.

### ЛутӀ

ЛутӀ – Ибрагьим аварагасул вацасул вас. Ханааналде гочунелъул Ибрагьим аварагас цадахъ вачана ЛутӀ. Гьезул кӀиязулго рехъаби гӀемерлъидал гьел цоцаздаса ратӀалъана – ЛутӀ Содом абулеб шагьаралда чӀана. Гьеб кутакалда пасатаб шагьар букӀана, гьединлъидал Аллагьас гьеб шагьаралъе жаза гьабизе хӀукму къотӀана, амма цин малаикзабиги ритӀун, ЛутӀги гьесул хъизан-лъималги гьениса нахъе рачана. Гьениса лъутун унелъул, нуж нахъруссун ралагьугеян лъазабуна малаикас ЛутӀида. Амма ЛутӀил лъади, гьеб рагӀухъги гӀенеккичӀого, нахъялагьана ва гьебсагӀаталъго цӀамул хӀубиялде сверана. Гьелдаса хадуб ЛутӀ магӀарда цо нохъода гӀумру гьабун чӀана. Гьесул кӀияйго яс, эменги мехтизавун, гьесда аскӀой йегана, ва гьез ЛутӀие гьаруна васал: МогӀавги Бен-Аммиги. Гьездасан лъугьана могӀавиялги амониялги.

### Мажусиял, чияр халкъал, къватӀиб ракьалъул чагӀи

Мажусиял, чияр халкъал, къватӀиб ракьалъул чагӀи – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абулаан гӀизраилал гурел киналго халкъазда. Щайгурелъул гӀицӀго жугьутӀазул букӀана ХӀакъав Аллагьасда божараб дин. ХутӀарал халкъал божулаан гӀемер батӀи-батӀиял аллагьзабазда, ясикӀо-аллагьзабазеги гӀибадат гьабулаан гьез, ва ХӀакъав Аллагьасулги Гьес тӀаса бищараб халкъ ГӀизраилалъулги тушбабилъун рикӀкӀунаан гьел.

### Малаик

Малаик – Аллагьасе хъулухъалъе, Гьесул амраби гӀадамазе загьир гьаризе кумекалъе чӀарав, гьаб дунялалъул гурев рухӀияв рижи. Малаик абураб рагӀи ккола некӀсияб жугьутӀазул мацӀалдаса лъугьараб: מַלְאָךְ («малах») – гьелъул магӀна буго «илчи» ялъуни «вакил». Гьеб рагӀи цо-цо мехалда гӀадамазда хурхунги хӀалтӀизабулаан.

### Манна

Манна – гъаранхералъул хьоналда релълъараб, хъахӀаб кьералъул зобалазул нигӀмат. Мисриялдаса ун хадур БетӀергьанас зобалаздаса маннаги кьун хьихьана жугьутӀал кӀикъого соналъ, гьел Синаялъул авлахъалда гочарулел ругелгӀан мехалъ. Гьелъул чед бежулаан, ялъуни гьеб белъунаан.

### МогӀав, могӀавиял

МогӀав, могӀавиял – ЛутӀил (Ибрагьимил вацасул васасул) вас – гьесул кӀудияй ясалъ гьавурав. МогӀавияз гӀумру гьабулеб букӀана ЦӀамгӀалаб ралъдал Бакъбаккул рахъалдехун. Гьез бищун аслияв аллагьлъун рикӀкӀунаан Хамос. Гьединго гьез гӀибадат гьабулаан БагӀал-Пеориеги. МогӀавиязул мацӀ жугьутӀазулалде гӀагараб букӀана.

МогӀавиял гӀизраилазул тушбабилъун лъугьана. Мисриялдаса гӀизраилал тӀадруссун рачӀунеб мехалъ, ГӀизраилил халкъалъе нагӀана кьезе МогӀавица мухьги кьун ккуна мажусияв БилгӀам. Гьесул нагӀана Аллагьас баракаталде сверизабураб мехалъ, гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабиялде цӀана могӀавияз гӀизраилал. ГӀизраилалъул аварагзабаз гӀемер гӀайиб чӀвалаан гьезда.

### Мунагь

Мунагь – Аллагьасул Къанун хвезаби, Гьесие мутӀигӀлъунгутӀи ва Гьесул амруял тӀуразаричӀолъи. НекӀсияб КъотӀиялъул заманалда мунагь гьабурав чиясда тӀадаб букӀана гьеб мунагь чуризелъун къурбан хъвезе.

### Муса авараг

Муса авараг – Левийил къавмалдаса Аллагьас тӀаса вищарав авараг – гьес жугьутӀал Мисриялъул лагълъиялдаса нахъе рачана. Муса авараг лъугьана гьезул бетӀерлъунги гьезул авараглъунги, гьел салул авлахъалда гочарулел рукӀаралгӀан мехалда. Гьес кьуна гӀизраилазе Аллагьасул Къанун. Гьеб Къанун хъван буго Аллагьасул Калимаялъул тӀоцебесеб щуго тӀехьалда (Тавраталда). Муса авараг хвана Ханааналъул ракьалда хӀетӀеги чӀечӀого, амма рикӀкӀадасанго гьеб бихьизе рес кьуна гьесие Аллагьас. Ягьудияз Муса авараг рикӀкӀуна ГӀизраилалъул бищун кӀудияв авараглъун ва божи-иманалъул эменлъун.

### Назорей

Назорей – гьаб рагӀул магӀна ккола «БетӀергьанасе назру гьави» ялъуни «БетӀергьанасе ватӀа гьави».

### Назру гьаби

Назру гьаби – Аллагьасе щиб букӀаниги кьелилан яги гьабилилан рагӀи кьей. Цо-цо мехалда гӀадамаз назру гьабулаан, Аллагьас жидерго гьари къабул гьабиялда хурхун. Инсанас рагӀи кьезе бегьулаан живго тӀуван, назорей гӀадин, Аллагьасе ватӀа гьавизе, ялъуни жиндир боцӀи-рикъзиялдасан щиб букӀаниги Аллагьасе кьезе. Гьабураб назруялъул цӀикӀкӀараб кӀвар букӀана, ва гьеб тӀубазабичӀого тезе бегьулароан.

### НекӀсияб КъотӀи

НекӀсияб КъотӀи – Мисриялдаса Ханааналде унелъул нухда, Аллагьас Синай магӀарда, Мусаги гьоркьов ккун, гӀизраилазул халкъалъулгун КъотӀи гьабуна. Гьеб КъотӀиялда рекъон, Аллагьас рагӀи кьуна жугьутӀазда баракат лъезе ва гьел тушбабаздаса цӀунизе; гӀизраилазги, Гьесул Къануналда хъваралда рекъон, Гьесие мутӀигӀго хьвадизе ва Гьесул амраби тӀуразаризе тӀаде босана. Гьеб КъотӀиялда НекӀсияб КъотӀи абула. Цоги НекӀсияб КъотӀиян абула, гьеб КъотӀиялъул хӀакъалъулъ ва гӀизраилаз гьеб кин тӀубазабулеб букӀарабали тӀад хъварал тӀахьазул мажмугӀалда. Гьелда жанире уна: Таврат, тарихиял тӀахьал, Забур, гӀакъиллъиялъул тӀахьал ва аварагзабазул тӀахьал. Гьел тӀахьал хъван руго гӀемерал гӀасрабазда жанир Аллагьасул батӀи-батӀиял аварагзабаз. ЦӀияб КъотӀигун цадахъ гьезда абула Аллагьасул Калимаян.

### НухӀ авараг

НухӀ авараг – Адамил вас Шетил наслуялъул чи, Ламехил вас, ва Шемилги, Яфетилги, Хамилги эмен. НекӀо заманалда Аллагьас хӀукму къотӀана хӀаталдаса ун пасалъараб инсаниятги ракъдаллъиялъул тӀолабго рухӀчӀаголъиги хвезабизе. ЦохӀо НухӀ аварагги гьесул хъизан-лъималги ва щибаб хӀарамаб рухӀчӀаголъиялъул кӀи-кӀиябги, хӀалалазул анкь-анкьги хвасар гьаруна Аллагьас. Аллагьасул амруялдалъун НухӀ аварагас кӀудияб гама гьабуна, ва цадахъ хъизан-лъималгун ва хӀайваналгун гьев гамиде вахун анкь арабго кӀудияб тӀупан байбихьана. ЦохӀо НухӀил хъизан-къай хвасарлъана ва гьездасан тӀолабго инсаниятги лъугьана.

### Песах

Песах – ГӀизраилазул бищун кӀвар бугел байрамазул цояб. НекӀсияб КъотӀиялда рекъон, гьеб байрам тӀобитӀула щибаб лъагӀалил ихдалил гӀужалда, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рорчӀи ва лагълъиялдаса тархъанлъи ракӀалде щвезабун. Авив (Ниссан) моцӀалъул, ай гӀизраилазул календаралъул тӀоцебесеб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялъ къаси тӀобитӀула Песах. Гьеб байрам тӀобитӀулелъул къурбаналъе кьегӀер хъола. КьегӀер тӀубанго бежула ва кьогӀал хурдулгун, реччеб жубачӀеб чедгун цадахъ кванала – гьелъул цо ракьа бекизе бегьуларо. Песахалъул сордоялъ гӀизраилаз ракӀалде щвезабун бицуна БетӀергьанас жалго Мисриялдаса хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. Къурбаналъе кьегӀерги хъун, щибаб рукъалъул нуцӀида гьелъул би бахун букӀана ва хвалил малаик би хъвараб рокъове лъугьинчӀо; гьединлъидал, гьезул къавулъе хвел жанибе лъугьинчӀо доб сордоялъ. Мисриязулин абуни, щибаб къавулъ тӀоцеве гьавурав вас ва гӀи-боцӀул тӀоцебесеб тӀинчӀ хвана. Къурбаналъе хъолеб кьагӀрида абулаан «Песах», жугьутӀ мацӀалда – פֶּסַח. Гьелдасан бачӀараб буго байрамалъул цӀарги. Гьеб рагӀул магӀна буго «аскӀосан ине», «квер хъвачӀого тезе» ялъуни «тӀасан кӀанцӀизе»; щайгурелъул хвалил малаик жугьутӀазул рукъзазда аскӀосан индал.

### ПиргӀавн

ПиргӀавн – НекӀсияб Мисриялъул пача. Цо пиргӀавнас Якъубил вас Юсуп жиндирго пачалъиялда бищун тӀадегӀанаб даражаялъул бакӀалде вахинавуна. ГӀемер заман ун хадуб, цогидав пиргӀавнас вахӀшияб лагълъиялде ккезаруна гӀизраилал ва цӀоб тун инжит гьаруна. Гьединлъидал Аллагьас Муса витӀана гьел Мисриялъул лагълъиялдаса тархъан гьаризе.

### Рахел

Рахел – Бетуэлил вас Лаванил гьитӀинай яс, ИсхӀакъил вас Якъубил лъади. Бетуэл ккола Ибрагьимил вац Нахорил вас. Лаван вукӀана Харан абураб шагьаралда чӀарав арамеяв ва Якъубил эбел Ривкал вац. Якъубил кӀиго лъади йикӀана – Лияги гьелъулго яц Рахелги. Рахел гьесие цӀикӀкӀун йокьулаан; гьелъие гӀоло 14 соналъ Лавание хӀалтӀана Якъуб. Рахелие гӀемерал соназ лъимал гьарулел рукӀинчӀо. Хадуб гьелъие гьаруна Юсуп ва Бунямин. Бунямин гьавулаго хвана Рахел.

### Ривка

Ривка – Бетуэлил яс, Лаванил яц ва ИсхӀакъил лъади. Гьелъ ИсхӀакъие гьаруна кӀигоцадахъал васал – ГӀисавги Якъубги. Ривкае Якъуб цӀикӀкӀун вокьулаан, гьединлъидал гьелъ кумек гьабуна Якъубие, тӀоцеве гьавурав вас ГӀисавие инсуца кьезе кколеб букӀараб баракат жиндиего босизе.

### Салим

Салим – Гьеб батизе бегьула Иерусалималъул батӀияб цӀар. Байбихьи абураб тӀехьалда хъваралда рекъон, гьеб шагьаралъул ханлъун вукӀана Мелкицедек.

### Сарай, Сара

Сарай, Сара – Ибрагьимил лъади. Сара йикӀана Ибрагьимил эменцадахъай яц, гьесул эмен ТерахӀие батӀияй чӀужуялъ гьаюрай. Гьелда цӀар Сарай букӀана, амма Аллагьас хисун цӀияб цӀар кьуна гьелъие – Сара. Сарацаги Ибрагьимида цадахъ гӀемераб захӀмат баччана. Сарал гӀумру ана лъималги гьаричӀого, амма тӀуян херлъарайго, Аллагьасул кӀудияб хӀалкӀолъиялдалъун, гьелъ Ибрагьимие вас ИсхӀакъ гьавуна.

### Синай

Синай – Мисриялъул Синай бащдабчӀинкӀиллъиялда бугеб мегӀер. Гьеб магӀарда Аллагьас Муса аварагасдасан гӀизраилазулгун КъотӀи гьабуна ва гьезие Жиндирго Къанун кьуна. Муса аварагас, Синай магӀарда Аллагьгун дандчӀван хадуб, босун бачӀана кӀиго ганчӀил къоно – гьезда тӀад Аллагьас хъван букӀана АнцӀго амру.

### Содом ва Гоморра

Содом ва Гоморра – НекӀо заманалда Ханааналда рукӀарал шагьарал. Гьенир чӀарал халкъазул хӀаталдаса араб пасалъи сабаблъун, Аллагьас гьел шагьаразе жаза гьабуна ва, зодоса гӀодобе цӀаги биччан, рухӀана.

### Суннат

Суннат – Бихьиназул гӀавраталъул рагӀал къотӀи. Аллагьас Ибрагьимие кьураб амруялда рекъон, гьавун микьабилеб къоялъ гӀизраилазул щивав васасе суннат гьабула. НекӀсияб КъотӀиялда суннат гьаби кколаан БетӀергьанасдаги Ибрагьимидагун гьесул наслабаздаги гьоркьоб гьабураб КъотӀиялъул гӀаламатлъун, ва гьелъул магӀна букӀана, суннат гьабурав чи Аллагьасул халкъалъул чи кколин ва Аллагьасул Къануналда нахъвилълъунин абураб. Суннат гьаби букӀана гӀизраилазулав вукӀиналъул гӀаламатлъунги. ГӀизраилазул халкъалда абулаан «суннат гьабурал» абун, цогидал, батӀи-батӀиял аллагьзабазда нахърилълъарал халкъазда абулаан «суннат гьабичӀел» абун.

### Тархъан гьари, рацӀцӀад гьари

Тархъан гьари, рацӀцӀад гьари – Аллагьасе хъолеб къурбаналдалъун, мунагьаздаса ва мунагь сабаблъун ккараб гӀайибалдаса гӀадамал хвасар гьари. Къурбан хъолев чияс, гьеб гӀайиб гьечӀеб хӀайваналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун Аллагьасулгун гьоркьоблъи цӀи гьабулаан. «Тархъан гьари» абун жугьутӀ мацӀалда хӀалтӀизарулел рагӀабазул цояб ккола כָּפַר («кафар»), гьелъул магӀнаги буго тӀаде жо бачин, ялъуни כַּפֹּרֶת «каппорет» – пардав. Цогидал жугьутӀ мацӀалда хӀалтӀизарулел рагӀабазул магӀна буго: цо инсан ялъуни тӀубараб халкъ лагълъиялдаса эркен гьари, ялъуни, хӀакъги кьун, гӀадамал асирлъудаса нахъе рачин (הדָפָּ «пада»).

### ТӀадегӀанав Аллагь, ТӀадегӀанав БЕТӀЕРГЬАН

ТӀадегӀанав Аллагь, ТӀадегӀанав БЕТӀЕРГЬАН – тӀолабго дунялалдасаги зобалаздасаги тӀадегӀанав Аллагь. ЖугьутӀ мацӀалда, אֵל אֶלְיוֺן («Эль-Эльон») ва יְהוָה אֶלְיוֺן («ЙГЬВГЬ Эльон»).

### Урим ва Туммим

Урим ва Туммим – Урим (нур) ва Туммим (камиллъи). Кисаялда релълъараб жо меседил рахсаца бан букӀунаан эфодалъул каранда ва гьелда жанир Аллагьасул амру лъазабизе хӀалтӀизарулел алатал рукӀунаан – Урим ва Туммим. ГӀалимзабаз абула гьездалъун можоро бахъулаанин: цоялъул магӀна – «у», цогидалъул – «гуро» букӀанин.

### Ханаан

Ханаан – НухӀ аварагасул васасул вас Ханаанил наслаби чӀараб, КӀудияб ралъадалдаги Иордан гӀоралдаги гьоркьоб бугеб ракьалъул цӀар. Ханаан вукӀана Хамил вас. Аллагьасе бокьана гьеб ракь Ибрагьимиеги гьесул наслаби гӀизраилазеги ирсалъе кьезе. Заманалдасан гӀизраилаз дагь-дагьккун кверде босана Ханаан.

### Ханааниял

Ханааниял – ГӀизраилал рачӀинегӀан Ханааналда рукӀарал тӀолалго халкъал. Гьел рукӀана батӀи-батӀиял халкъал, амма аслияб къагӀидаялда, гьел рукӀанин абула финикиязде гӀагарал халкъал. Аллагьасул Калимаялда цо-цо мехалда ханааниялин абула цо чӀараб халкъалда. Гьел киналго халкъазул рукӀана хъубал, пасатал ва вахӀшиял диниял гӀадатал, гьединлъидал гьезул гӀемерисел халкъал гӀизраилаз гъурана – Аллагьас гӀизраилаздасан пайда босана гьел пасатал халкъазе жаза гьабизе. ХутӀарал ханааниял гӀизраилаз гьениса нахъе инаруна, ялъуни гьезда тӀад магъало лъуна. Ханааналда хутӀарал ханаанияз мажусиязул хъубаб дин гьабулеб букӀана, гьединлъидал гӀизраилалги гьез къосинаризе рес букӀана.

### Херем, херем гьаби

Херем, херем гьаби – Херем гьабураб жо ккола БетӀергьанасе батӀа гьабураб, инсанасе хӀарамаб жо. Херем гьабиялъул кӀиго магӀна буго. Цо магӀнаялда, херем гьабураб жо ккола тӀубан БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабураб, тӀокӀалъ я бичизе, я бичун босизе бегьулареб жо. Инсан херем гьавун вугони, гьев Мукъадасаб Рокъове лагълъун кьолаан. Цогидаб магӀнаялда гьеб ккола «тӀубан тӀагӀинабиялдалъун БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪЕ кьей». Гьаб магӀнаялда чи херем гьавизе бегьулаан кинаб букӀаниги такъсиралъухъ, ялъуни гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялъухъ. Гьебго магӀнаялда херем гьабизе ва цӀа гъун бухӀизе бегьулаан тушбабазул шагьар ва рагъда щвараб давла.

### Херувимал

Херувимал – Куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа – Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби. БетӀергьанасул цӀаралда сверухъ ва Гьев инсанасе ялъуни халкъалъе загьирлъиялда хурхун гӀемерал рехсола херувимал Аллагьасул Калимаялда; «Херувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав БЕТӀЕРГЬАН», – ин хъван батула нилъеда НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерисел тӀухьдузда. БетӀергьанасул Рокъоб, Бищун Мукъадасаб бакӀалда жаниб лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀад, меседил гьабураб кӀиго херувим букӀана. БетӀергьанасда цере рачӀине къваригӀараб мехалда, БетӀергьанасул Рукъалда цере, гьеб КъотӀиялъул гъансида дандритӀун чӀолаан гӀизраилал. Гьел сапаразда рукӀаго, Аллагьасул тахалъул гӀаламатлъун кколеб гьеб гъамасалда тӀасан ва кӀиябго херувималда гьоркьосан, Муса аварагги гьоркьов ккун, кӀалъалаан БетӀергьан Жиндирго халкъалда.

### Хирияб нах бахарав

Хирияб нах бахарав – Аллагьас тӀаса вищарав чи кашишлъун ялъуни пачалъун толеб мехалъ, хасаб гӀадат тӀобитӀулаан, ва гьесул ботӀроде хирияб нахул хъаба чӀехьолаан. Кинаб букӀаниги къайи-цӀа Аллагьасе батӀа гьабулеб мехалъги гьелда хирияб нах бахунаан. Цо-цо мехалда аварагзабаздаги бахунаан хирияб нах. Гьединго къурбан-бакӀги Чадирги Аллагьасе бацӀцӀад гьабизелъун, гьездаги хирияб нах бахунаан.

### Хирияб чед, хириял чадал

Хирияб чед, хириял чадал – АнцӀила кӀиго реччеб жубачӀеб чед лъолаан Мукъадасаб бакӀалда хасаб столалда тӀад. ЖугьутӀ мацӀалда לֶחֶם פָּנִים («лехем паним»), «[БетӀергьанасда] цебе чед» абураб магӀнаялда, щайгурелъул Мукъадасаб Рокъов Живго БетӀергьан загьирлъулаан. Чадал столалда тӀад толаан анкьалъ, хадур гьелги нахъе росун, гьезул бакӀалда цӀияб анцӀила кӀиго чед лъолаан. ГӀицӀго кашишзабазул гурони ихтияр букӀинчӀо, гьениса нахъе росун хадуб, гьел чадал кваназе.

### Хирияб(-яв), Аллагьасе батӀа гьабураб (гьавурав), бацӀцӀадаб

Хирияб(-яв), Аллагьасе батӀа гьабураб (гьавурав), бацӀцӀадаб – Аллагьасе хъулухъалъе ватӀа гьавурав чи, яги Аллагьасе хъулухъалъе хӀалтӀизабулеб цӀарагӀ, яги Аллагьасе хъулухъалъе батӀа гьабураб бакӀ. Гьелъул магӀна кколаро гьединав чияс мунагь гьабуларин абураб; гьелъул магӀна ккола, гьев чи цохӀо Аллагьасе хӀалтӀизе, Гьес тӀаса вищун, ватӀа гьавун вугин, ялъуни гьеб цӀарагӀ батӀияб бакӀалда хӀалтӀизабизе бегьуларин абураб.

### Хоб

Хоб – Хварав чиясул жаназа букъулеб бакӀ. НекӀсияб Палестинаялда жаназа букъулаан гъотӀода гъоркьа, авлахъалда яги нухлул рагӀалда гьитӀинабго гвандиниб; хабада тӀаде ганчӀалги ралаан. Гьединго хоб хӀисабалда хӀалтӀизарулаан тӀабигӀиял нохъал, ялъуни жидецаго гьарулаан кьурабалъ хобалазе нохъал. Гьединаб нохъоялда цебе кӀудияб гамачӀ гиризабулаан, гьенибе нух къазе. Хвел букъулаан аслияб къагӀидаялда шагьар яги росу тун къватӀибехун. Хоб абураб рагӀи барзах (хваразул дунял) абураб магӀнаялдаги хӀалтӀизабула НекӀсияб КъотӀиялда.

### Хорив

Хорив – Гьаб буго Синай мегӀералъул батӀияб цӀар. ЖугьутӀ мацӀалда, חֹרֵב («хорев»). Гьеб рагӀул магӀна батизе бегьула «ракъдаллъи», «хъарцинлъи».

### ХӀава

ХӀава – ТӀоцее Аллагьас ракьалда йижарай чӀужугӀадан, Адамил лъади. ЖугьутӀ мацӀалда, ХӀава; гьелъул магӀна буго «гӀумру».

### ХӀакъав / ЧӀагояв Аллагь

ХӀакъав / ЧӀагояв Аллагь – хӀакъикъаталдаги, Жиндирго амру тӀубазабизелъун, гьаб дунялалда гьабулебщиналъулъ Жив гӀахьаллъулев ХӀакъикъияв Аллагь. ЖугьутӀ мацӀалда, אֵל חַי («Эль-Хай») ва אֱלֹהִים חַיִּים («Элогьим хайим»).

### ХӀалкӀолев Аллагь

ХӀалкӀолев Аллагь – ХӀалкӀолъи цӀикӀкӀарав, Бечедав, Гьарзаяв Аллагь. ЖугьутӀ мацӀалда, אֵל שַׁדַּי («Эль-Шадай»).

### ХӀалкӀолев БЕТӀЕРГЬАН

ХӀалкӀолев БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀ мацӀалда, אֲדֹנָי יְהוָה («Адонай ЙГЬВГЬ»), «БЕТӀЕРГЬАН – киналъулго БетӀергьан» абураб магӀнаялда.

### Шаматкъо

Шаматкъо – Шамат, жугьутӀ мацӀалда, שַׁבָּת («шаббат»), ай «хӀалхьи» ялъуни «лъалхъизе». ЖугьутӀазул календаралда гьеб буго анкьалъул анкьабилеб къо, гӀизраилазул хирияб къо. Гьелдалъун загьир гьабулеб буго хӀалхьиялъул хиралъи ва кӀвар буголъи. Мусал Къануналда рекъон, гьеб къо тӀубанго Аллагьасе батӀа гьабулаан, гьединлъидал гьеб къоялъ кинабниги хӀалтӀиги гьабизе бегьулароан. Шаматкъо байбихьулаан рузманкъоялъул бакъанида ва шаматкъоялъул бакъанида лъугӀулаан.

### Эдом (Едом)

Эдом (Едом) – ЖугьутӀ мацӀалда, אֱדוֺם («Эдом»). Гьеб батизе бегьула цоги гьелда релъараб рагӀудасан лъугьараб – אָדֹם («багӀараб»). Гьеб буго ГӀизраилил (Якъубил) вац ГӀисавил ва гьесул наслабазул тӀокӀцӀар. Гьеб тӀокӀцӀар ГӀисавие щвана тӀоцеве гьавурав вукӀиналъул жиндирго даража багӀараб хилъалодул чурпаялъухъ бичидал. Эдомилан цоги абула ГӀисавилги гьесул наслабазулги букӀараб ракьалда. Гьез гӀумру гьабулеб букӀана Сеиралъул мугӀрузда. Мисриялдаса гӀизраилал тӀадруссун рачӀунеб мехалъ, эдомияз риччачӀо гьел жидерго ракьалдасан ине.

### Эфод

Эфод – ХӀебтил букъун гьабураб, цебебухьалда релълъараб, БетӀергьанасе хъулухъ гьабулаго кашишзабаз ратӀлида тӀасан ретӀунеб жо. ЦохӀо КӀудияв кашишасул букӀана хирияб ххамил букъараб эфод. Кашишзабазул эфодалъул каранда бан букӀунаан, БетӀергьанасул амру лъазабизелъун хӀалтӀизарулел Уримги Туммимги жанир лъураб киса.

### Юсуп

Юсуп – Якъубил васазул цояв, гьесие бищун хирияв. Вацаз Юсуп лагълъиялде вичана, амма Аллагьас гьесие кумек гьабуна ва Мисриялъул пачаясул кваранаб кверлъун ккезавуна. Доб заманалда гӀасияб ва халатбахъараб ракъи бачӀана дунялалде. Амма БетӀергьанас Юсупидасан пайда босана гьесул инсул агьлуги мисриялги бакъараб хвалдаса хвасарлъизаризе. Юсупидасан лъугьана гӀизраилазул кӀиго къавм: гьесул васал Ефраимидасанги Манассидасанги.

### Ягьуда

Ягьуда – Якъубил вас ва Ягьудал къавмалъул эмен. Гьесул наслабазда ягьудиялин абула. Ягьудал къавмалдаса ккола ГӀизраилалъул цӀар рагӀарав пача Давудги гьесул вас Сулейманги.

### Якъуб

Якъуб – ИсхӀакъилги Ривкалги гьитӀинав вас, Ибрагьим аварагасул васасул вас. ГӀисавидаса хадув гьавурав вукӀаниги, Аллагьас гьев тӀаса вищана, тӀоцеве гьавурасул даражаги гьесие щвана. Гьесул анцӀила кӀиго васасдасан лъугьана гӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм. Аллагьас Якъубие ГӀизраил абураб цӀар кьуна, ва киналго гьесул наслабазда гӀизраилалин абизе байбихьана.

### ЯсикӀо-аллагьзаби, гьересиаллагьзаби

ЯсикӀо-аллагьзаби, гьересиаллагьзаби – ГанчӀил яги цӀулал гьарурал жал – аллагьасе гӀадин, гӀадамаз жидее сужда-гӀибадат гьабулел.

## Роценал (Таврат)

### Роценал (Таврат)

Роценал (Таврат)


Таврат


Гера

Гин

Ефа

Лог

НатӀ

Омер

Талант

Шекел


Роценал

### Гера

Гера – цӀайиялъул бищун гьитӀинаб роцен: гӀага-шагарго 0,6 грамм.

### Гин

Гин – нахул роцен, гӀага-шагарго 3,5 литра.

### Ефа

Ефа – бугӀа-ролъул роцен, гӀага-шагарго 22 литра. Цо эфаялда 10 омер букӀунаан.

### Лог

Лог – лъадал роцен, гӀага-шагарго 300 мл.

### НатӀ

НатӀ – халалъиялъул роцен, гӀага-шагарго 45 сантиметр.

### Омер

Омер – бугӀа-ролъул роцен, гӀага-шагарго 2,2 литра.

### Талант

Талант – цӀайиялъул роцен, гӀага-шагарго 34 кило.

### Шекел

Шекел – цӀайиялъул роцен, гӀага-шагарго 11 грамм.

## РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

### РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)


Пачазабазул тӀехь


А

Б

В

З

И

К

КЪ

М

Н

П

Р

Т

ТӀ

У

ХЪ

ЦӀ

Ш

Э


РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян

### Ассирия

Ассирия – Месопотамиялъул шималияб рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалда букӀараб некӀсияб пачалихъ – ГӀизраилалъул вахӀшияб тушман. Ниневия гьелъул тахшагьарлъун кколаан. Цебесеб эраялъул микьабилеб гӀасруялъул ахиралда, 722 соналда, Ассириялъ Шималияб ГӀизраил кверде босана ва ГӀизраилалъул гӀемерисеб халкъги асирлъуде ккана. Ассириялъ ГӀизраилалъул ракьалде жидерго пачалихъалдаса батӀи-батӀиял халкъал гочинаруна ва гьенир хутӀун рукӀарал гӀизраилал гьел халкъалгун журана. Ягьудияги (Къилбаялъулаб ГӀизраил) кверде босизе къеркьана ассириял, амма гьеб гьезухъа бажаричӀо. Хадубккун БетӀергьанас жаза гьабуна Ниневиялъе ва гьеб вавилонияз тӀубан щущахъ биххизабуна.

### Ашера

Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Цебе заманалда Ашерае гӀибадаталъе рарал бакӀазда, гьелъул сипат-суратги тӀад бекӀкӀарал, цӀулал хӀубал эхетулаан. Гьелъул дин тӀибитӀун букӀана тӀолабго НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда. Цо-цо биценазда гьей аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун ва Илу аллагьасул, яги БагӀалил (бетӀерав аллагь) лъадилъун йихьизаюн йиго. Гьединго гьей рикӀкӀунаан финикиязул шагьаразул – Тиралъул ва Сидоналъул – бетӀерай аллагьлъун. НекӀсияб КъотӀиялде балагьараб мехалъ, Ашерал дин гӀизраилазда гьоркьобгицин тӀибитӀун букӀин бихьула (бал. 3 Пач. 15:13; 18:19; 4 Пач. 21:7; 23:4, 6-7). Гьеб сабаблъун Аллагьас жаза гьабула гьезие.

### Ашторат

Ашторат – рокьул ва гьарзаяб бачӀиналъул аллагь ва аллагь-рагъухъан. (бал. 3 Пач. 11:5, 33; 4 Пач. 23:13).

### БагӀал

БагӀал – гъугъадиялъул аллагь – ханааниязул бетӀерав аллагь. БагӀал абураб рагӀул магӀна ккола «бетӀергьан, хважаин» абураб. БагӀалие гӀибадат гьабизелъун бараб рокъоб, БагӀалил хъулухъчагӀаз «динияб хъахӀбалъи» гьабулаан – гьел божулаан гьединал ишаздалъун БагӀалил гуч цӀикӀкӀунин ва гьесда ах-хурзазул ва чӀагоябщиналъул бачӀин цӀикӀкӀинабизе кӀолин. НекӀсияб Палестинаялда тӀибитӀун букӀана БагӀалил дин, гӀизраилал гьенире гочиналде цебего. Гьенир рукӀарал халкъаздаса мисалги босун, гӀизраилалги къосун ккун БагӀалил дин гьабизе лъугьунаан. Амма гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб жо букӀана. ГӀизраилалъул пача Ахав БагӀалиде вуссинавуна Финикиялдаса ячарай гьесул лъадуца (бал. 3 Пач. 16:31-32). БетӀергьанасде мугъги рехун БагӀалил дин гьабиялдалъун гӀизраилаз кутакалда ццин бахъинабуна БетӀергьанасул.

### Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ

Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ – Цебе БетӀергьанасул Чадиралда букӀараб, хадубккун Мукъадасаб Рукъалъул бищунго жанисеб рахъ – КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀ. Бищунго Мукъадасаб бакӀалдаги гьелда цебесеб Мукъадасаб бакӀалдаги гьоркьоб, багӀарсиябгун шакъикьераб квасул бессараб, биццатаб, кутакалда хирияб пардав бигъун букӀана. Мусал Къануналда рекъон, гӀицӀго кӀудияв кашиш гурони ине бегьулароан гьениве жаниве, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ – мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулеб Капараталъул Къоялъ. (3 Пач. 6:23; Жугь. 9:3-5,[7])

### Вавилон

Вавилон – НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалъул къилбаялъулаб рахъалда, цебесеб эраялъул 626–538 соназ щулалъараб кӀудияб ва цӀар рагӀараб шагьар – некӀсияб гучаб империялъул тахшагьар. Цебесеб эраялъул анкьабилеб гӀасруялда Вавилон лъугьана империялъул тахшагьарлъун, гьеб империялда жанибе ана Месопотамия, Сирия ва Палестина. Жиндаго чӀараб улкалъун Ягьудия цӀунизе Ягьудиялъул пачаби кигӀан къеркьаниги, Вавилоналъул аскараз щущахъ биххизабуна Иерусалим ва гӀемерисел ягьудиялги, асир гьарун, Вавилоналде рачун ана (цебесеб эраялъул 586 с.). ЦӀияб КъотӀиялъул заманалде Вавилон щущахъ биххизабун букӀана. Амма, Аллагьасул Калимаялда рекъон, Вавилон абураб рагӀул «Илбисалъул парччахӀлъи» абураб хъвалсараб магӀнаги буго; Вавилон лъугьуна мунагь-такъсиралъул ва квешабщиналъул гӀаламатлъун ва гьеб магӀнаялда гьеб рагӀи чанго нухалъ Инжилалдаги дандчӀвала.

### Зобалазул бо

Зобалазул бо – НекӀсияб КъотӀиялда БЕТӀЕРГЬАН вихьизавула зобалазул боялъ сверун ккурав Зобалазул Пача хӀисабалда (бал. 3 Пач. 22:19). Гьединлъидал НекӀсияб КъотӀиялда къанагӀат гуро БетӀерг БЕТӀЕРГЬАН ьан «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН» абураб цӀаргун рехсолев вугев.

### Иордан

Иордан – Киннерет хӀорихъа байбихьун ЦӀамул ралъдалъе чвахулеб Палестинаялъул кӀудияб гӀор. ГӀемерисеб бакӀалда гьеб гӀор цӀакъго гӀебаб (30 метр), ялъуни гъваридаб гьечӀониги (3 – 3,5 метр), гьелъул чвахи хехаб ва лъаралмухъ кӀичӀ-кӀичӀараб буго. Гьеб Палестинаялъул бакъбаккул рахъалъулаб гӀорхъилъун ккола. Ханаан кверде босиналда цебе ГӀизраилаз гьеб гӀор бахана.

### Кашиш

Кашиш – БетӀергьанасул Рокъоб Гьесие хъулухъалда вукӀунев чи. Къануналда рекъон, гӀицӀго Гьарунил агьлуялъул чагӀи толаан кашишзабилъун. КӀудияв кашишасе гурони ихтияр букӀинчӀо Бищунго Мукъадасаб бакӀалде жаниве ине – гьебги лъагӀалида жаниб цохӀо нухалъ, гьелъие бихьизабураб къоялъ (Капараталъул Къоялъ).

### Къавм

Къавм – цо чиясдасан лъугьараб халкъ. ГӀизраил халкъалъул кинабниги анцӀила кӀиго кӀудияб къавм буго. ГӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм лъугьана Якъубил (БетӀергьанас ГӀизраил абун цӀар лъурав) анцӀила кӀиго васасдасан: Рувим, Шимеон, Левий, Ягьуда, Иссахар, Зевулун, Юсуп, Бунямин, Дан, Нафтали, Гад ва Ашер (Байб. 35:23-26). ГӀемерисел бакӀазда Юсупил къавм гьесул кӀиго васасдалъун бихьизабун буго – Манассидалъун ва Ефраимидалъун (Байб. 41:51-52). Аллагьас гьезие кьезе къотӀи гьабураб ракь кверде босун хадуб, ГӀизраилалъул щибаб къавмалъе жинди-жиндир ракьазул бутӀа щвана, гӀицӀго Левийил къавм хутӀун. Левийил къавм БетӀергьанасе хъулухъалъе букӀине тӀаса бищун букӀиндал, хутӀарал къавмаз чӀезабизе кколаан гьезие къваригӀарабщинаб.

Сулейман хун хадуб ГӀизраил кӀийиде бикьана: Шималияб пачалихъ – ГӀизраил, ва Къилбаялъулаб пачалихъ – Ягьудия. Къилбаялъулаб пачалихъалда жанире ккана Ягьудал ва Буняминил къавмал. ХутӀараб анцӀго къавм Шималияб пачалихъалда гъорлъе ккана. Гьеб анцӀабго къавмалъул гӀемерисел чагӀи ассирияз асирлъуде росана ва Ассириялъул империялда гьезул лъалкӀ тӀагӀана.

### КъотӀи

КъотӀи – Аллагьасул Калимаялда жаниб бищунго цӀикӀкӀараб кӀвар кьола КъотӀиялде – БетӀергьанас гӀадамазулгун гьабураб КъотӀиялде. Гьеб КъотӀи тасдикъ гьабула къурбаналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун. Синай магӀарда Аллагьас Мусаги гьоркьов ккун, гӀизраил халкъалъулгун КъотӀи гьабуна. Гьеб КъотӀиялда рекъон, Аллагьас рагӀи кьуна жугьутӀазда баракат лъезе ва гьел тушбабаздаса цӀунизе; гӀизраилазги, Гьесул Къануналда хъваралда рекъон, Гьесие мутӀигӀго хьвадизе ва Гьесул амраби тӀуразаризе тӀаде босана. Гьеб КъотӀиялда НекӀсияб КъотӀи абула. Аварагзабаз цебеккун бицун букӀана Аллагьасдаги гӀадамаздаги гьоркьоб ЦӀияб КъотӀи букӀине бугин.

### КъотӀиялъул гъамас

КъотӀиялъул гъамас – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абула БетӀергьанас гӀизраилазулгун гьабураб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай жаниб лъураб, меседги тӀад бекьараб цӀулал гьабураб гъамасалда – гӀизраилазул рухӀияб гӀумруялда жаниб гьеб бищун хирияблъун кколаан. Гьениб жаниб лъун букӀана кӀиго ганчӀил къоно. Синай магӀарда Мусаги гьоркьов ккун Аллагьас ГӀизраилгун КъотӀи гьабулелъул, Гьес халкъалда тӀад лъураб анцӀго амру хъварал къанаби рукӀана гьел. Гьеб гъамасалъул тӀалъелалда эхетун месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувимги букӀана, куркьбалги гӀебеде ритӀун. Гъамасалъул тӀалъел – «каппорет»: жугьутӀазул мацӀалда «тӀаде жо бачин», «тархъан гьари», «мунагьалдаса рацӀцӀад гьари» ккола гьелъул магӀна. КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рукъалъул Бищун Мукъадасаб бакӀалда лъун букӀунаан.

### Къурбан

Къурбан – Мусал Къануналда рекъон, гӀизраилаз БетӀергьанасе хӀайванал къурбанлъун гьарулаан: гьел хъолаан, хадуб гьелъул бутӀа, ялъуни тӀубараб къаркъала, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан, хутӀараб бутӀа кваналаан. Мусал заманалдаса байбихьун, БетӀергьанас Мукъадасаб Рокъоб цо чӀараб бакӀ бихьизабуна къурбаназе ва гӀицӀго кашишзабазул ихтияр букӀана къурбанал тӀоритӀизе.

НекӀсияб КъотӀиялда къурбаналъул гӀемер батӀи-батӀиял тайпаби рихьизарун руго. БоцӀи хъвей гуребги, цоги-цоги – ролъул, зайтуналъул нахул, чагъиралъул сайгъаталги, хӀалухъеналъул тӀоцебесеб бачӀинги босулаан Мукъадасаб Рокъобе къурбаналъе. НекӀсияб КъотӀиялда цӀикӀкӀараб кӀвар кьун буго къурбаназда хурхарал диниял гӀадатазде. Къурбаназдалъун ва БетӀергьанасул амраби тӀуразариялдалъун букӀунаан Аллагьасда ва инсанасда гьоркьоб абадияб бухьен. БатӀи-батӀиял къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго: тӀубан бухӀулеб къурбан, такъсиралъул къурбан, гӀайибалъул къурбан, ракълил къурбан, баркалаялъул къурбан, нияталъул къурбан, хъублъиялдаса рацӀцӀад гьарулеб къурбан ва гь. ц. Гьединго, БетӀергьанасул Рокъор къасиги къадги Гьесие хъулухъалъе чӀарал кашишзабазеги левитазеги гьел къурбаназдасан букӀана квен-тӀех.

### Къурбаналъе бакӀ

Къурбаналъе бакӀ – гӀадамаз БетӀергьанасе къурбаналъе кьолел хӀайванал, ролъ, чагъир, махӀгьуинал нахал ва гь. ц. тӀад рухӀизе БетӀергьанасул Рокъоб бараб ункъбокӀонаб бакӀ. Къурбаналъе бакӀалъул ункъабго рахъалда эхеде ритӀарал цӀутӀелал рукӀана, лълъаралин абулел. Къурбаналъе хъураб хӀайваналъул бутӀа, ялъуни гьелъул тӀубараб къаркъала къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан рахъу лъугьинегӀан; гьелъул кӀкӀуялдалъун ва махӀалдалъун БетӀергьанас гьеб къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда, аслияб къагӀидаялъ, кӀиго батӀияб къурбаналъе бакӀ бихьизабун буго: тӀоцебесеб – алат кӀутӀичӀеб ганчӀил бараб; кӀиабилеб – цӀулал бараб, тӀад маххги ккураб. Гьединго гьитӀинаб, тӀад меседги ккураб, къурбаналъе бакӀги букӀана Мукъадасаб бакӀалда лъун – тӀад махӀгьуинал нахал рухӀулеб.

### Мажлисалъул Чадир

Мажлисалъул Чадир – Мусал Къануналда рекъон, БетӀергьанасул Рукъ балелде цебе, ГӀизраилалъул халкъалъ кибего цадахъ босулеб букӀана БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас жаниб лъолеб Чадир.

БетӀергьанас Мусае загьир гьабураб къагӀидаялда гӀуцӀана гӀизраилаз гьеб Чадир. Чодрода жаниб букӀана Бищунго Мукъадасаб бакӀ ва гьелда цебехунаб Мукъадасаб бакӀги. Бищунго Мукъадасаб бакӀалда КъотӀиялъул гъамас лъун букӀунаан; Мукъадасаб бакӀалда – гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб месед тӀад ккураб къурбаналъе бакӀ, мукъадасал чадал лъолеб стол ва нахучирахъал. Чадиралъул къватӀисеб рахъалда, гьелда цебе лъолаан къурбаналъе бакӀ ва «Ралъад» абун цӀар жинда лъураб хӀавуз. Мажлисалъул Чодрода жанив БетӀергьан Мусагун дандчӀвалаан ва БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадат халкъалъ кинацаго цадахъ гьелда цебе гьабулаан. БетӀергьан гӀизраилазда гьоркьов вукӀиналъул гӀаламатлъун букӀана гьеб Мажлисалъул Чадир. Гьеб Чадиралъул мухӀканаб баян кьун буго Мусал Къануналда.

### МугӀжизат

МугӀжизат – Аллагьасул Калимаялда жаниб гьедин абула тӀабигӀаталдалъун ялъуни инсанасдалъун ккараб кинаб бугониги хӀикматаб ишалда: гьединал ишаз БетӀергьанасул амруялъе нугӀлъи гьабула.

### Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ

Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ – Иерусалималда БетӀергьанасе бараб Рукъ. Мусал заманалдаса нахъе гӀизраилаз БетӀергьанасе хъулухъалъе хӀалтӀизабураб Мажлисалъул Чодрол бакӀалда (гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 950 соналда) Сулейман пачаяс бана тӀоцебесеб БетӀергьанасул Рукъ. Вавилониял тӀаде кӀанцӀидал, Вавилоналъул пача Навуходоносорица щущахъ биххизабуна гьеб цебесеб эраялъул 587/586 сс. ва гьениб жаниб букӀараб багьаябщинаб къайи-къоноги хъамал гьабуна. Мукъадасаб Рукъалъул мухӀканаб баян кьолеб буго Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалда (3 Пач. 6:2–7:51).

Цебесеб эраялъул 536-леб соналъ, Вавилоналъул асирлъи ахиралде щведал, Персиялъул пача Кирица жугьутӀазе изну кьуна улкаялде тӀадруссине ва вавилонияз биххизабураб БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан базе. БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан бан лъугӀана гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 520–515 сс.

ГӀизраилалъул халкъалъего бищун кӀвар цӀикӀкӀараб бакӀлъун кколаан БетӀергьанасул Рукъ, ва гьезул тӀолабго гӀумруги гьелда бухьараб букӀана: гьенир гурони Аллагьасе къурбанал гьаризе бегьулароан ва аслиял диниял байрамазул къояз, гьел байрамал тӀоритӀизе, тӀолалго жугьутӀалги ракӀарулаан гьенире.

### НатӀ

НатӀ – гӀага-шагарго 45 см., бащдаб метргӀанасеб роцен.

### Пасха

Пасха – гӀизраилазул бищун кӀвар бугел байрамазул цояб. НекӀсияб къотӀиялда рекъон, гьеб байрам тӀобитӀула щибаб лъагӀалил ихдалил гӀужалда, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рорчӀи ва лагълъиялдаса тархъанлъи ракӀалде щвезабун. Авив (гьебго Нисан) моцӀрол – гӀизраилазул календаралъул тӀоцебесеб моцӀ – анцӀила ункъабилеб къоялъ къаси тӀобитӀула Пасха. Гьеб байрамалъул къурбаналъе кьегӀер хъола. КьагӀрил тӀубараб къаркъала бежула ва кьогӀал хурдулгун, реччеб жубачӀеб чедгун цадахъ кванала – гьелъул цо ракьа бекизе бегьуларо. Гьеб сордоялъ гӀизраилаз ракӀалде щвезабун бицуна БетӀергьанас жалго Мисриялдаса хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. Къурбаналъе кьегӀерги хъун, щибаб рукъалъул нуцӀида гьелъул би бахун букӀана ва хвалил малаик би хъварабщинаб рокъове лъугьинчӀо; гьединлъидал, гьезул къавулъе хвел бачӀинчӀо доб мехалда – мисриязулин абуни, щибаб къавулъ тӀоцеве гьавурав вас ва гӀи-боцӀул тӀоцебесеб тӀинчӀ хвана.

### Пилистимал

Пилистимал – цебесеб эраялъул анцӀила лъабабилеб ва анцӀила кӀиабилеб гӀасруялда, «ралъдал халкъалин» жидеда абулел халкъал гочун, жакъасеб Палестинаялъул къилбаялъулгун бакътӀерхьул рахъалда щулалъараб халкъ. Пахьул гӀасруялъул ахиралда НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда цо чанго цебетӀураб халкъги щущахъ биххизабун, гьениб чӀел гьабуна гьез. Гьез кодоре росана Газа, Ашкелон, Ашдод, Гат абурал шагьарал ва Экрон абураб шагьар тӀадеги бана. Пилистимазул ватӀанлъун рикӀкӀуна Кафтор, ай, Крит, ялъуни Кипр. Пилистимазда «суннат гьабичӀел» абулаан, щайгурелъул ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалъул халкъазда гьоркьоб гӀатӀидго тӀибитӀараб суннат гьабиялъул гӀадат гьезул букӀинчӀелъул. ГӀемерал соназ гӀизраилазул кӀудиял тушбабилъун рукӀана пилистимал, ахирги Давудица гьезда тӀад тӀубан бергьенлъи босизегӀан.

### Ралъад

Ралъад – кашишзабаз БетӀергьанасе хъулухъалъе жалго рацӀцӀад гьаризе, хӀатӀал-кверал чуризе хӀалтӀизабулеб, кӀудияб ва гургинаб «Ралъад» абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьеб букӀана анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гьебги Мукъадасаб рукъалъул азбаралда лъун букӀана. Гьелда гъоркь гьеб кквезе анцӀила кӀиго пахьул оцги лъун букӀана.

### Рорхалъаби

Рорхалъаби – ханааниязул халкъаз батӀи-батӀиял аллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадаталъе ва зияратазе рорхалъабазда, чӀахӀиял гъутӀбузда гъоркь, ялъуни расалъиялда рарал бакӀал рукӀунаан. Гьединал бакӀазда, аслияб къагӀидаялъ, БагӀалил ва Ашерал дин гьабулаан. Гьенир Ашерал хӀубалги лъолаан ва гьезда цере къурбанал хъолаан; гьенибго хъахӀбалъи-пасалъиги гьабулаан, гьелдалъун ах-хуралъул ва гӀумруялъул щибаб рахъалъ бачӀин гьарзалъизе ва ракь цӀилъизе. Зама-заманалда гӀизраилалцин руссунаан гьеб диналде. Аллагьасул Калимаялда рекъон, гьел БетӀергьанасе кутакалда рихарал ишал руго ва, аварагзабиги гьоркьор ккун, Аллагьас гӀемераб нагӀана кьолеб буго гьединаб къагӀидаялъ дин гьабулел чагӀазе ва гьезие жазаги буго. ХӀакъав Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадат гьабиялъе НекӀсияб КъотӀиялда бихьизабун буго Иерусалималда бараб ва КъотӀиялъул гъамас жаниб лъураб БетӀергьанасул Рукъ. (бал. 4 Пач. 23:1-28)

### Терафимал

Терафимал – рукъалъул аллагьзабазул, ялъуни хварал умумузул сипатазда гьарурал, пал тӀамизе, хваразул рухӀазда кӀалъазе, ялъуни батӀи-батӀияб сихӀру гьабизе хӀалтӀизарулел ганчӀил, яги цӀулал ясикӀаби. (БетӀергьанасул Калимаялда бихьизабун буго гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб ва Гьес гьукъараб иш букӀин.) Ягьудиялъул пача Ёшиягьица гьукъун рукӀана: батӀи-батӀиял аллагьзабазде руссин, сихӀручилъи, хварал рухӀазда кӀалъай ва гьезда релълъарал хъубалщинал ишал, гьединго терафималги (бал. 4 Пач. 23:24).

### ТӀубан бухӀулеб къурбан

ТӀубан бухӀулеб къурбан – щибго нахъе течӀого тӀубанго Аллагьасе кьолеб къурбан. Гьединаб къурбаналъе хъураб хӀайванго тӀубан Аллагьасе кьолаан, ай, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан щибго нахъе течӀого, рахъу лъугьинегӀан. Гьелъул зобалазде унеб кӀкӀуялдалъун ва гьуинаб махӀалдалъун БетӀергьанас къурбанги къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда рехсолезда гьоркьор тӀуран рухӀулел къурбанал бищунго кӀвар бугеллъун ккола.

### Урим ва Туммим

Урим ва Туммим – Урим (нур) ва Туммим (камиллъи). Кисаялда релълъараб жо меседил рахсаца бан букӀунаан эфодалъул каранда ва гьелда жанир Аллагьасул амру лъазабизе хӀалтӀизарулел алатал рукӀунаан – Урим ва Туммим. ГӀалимзабаз абула гьездалъун можоро бахъулаанин, амма ракӀчӀун кин гьел хӀалтӀизарулел рукӀарабали абизе кӀоларо.

### Хъерувимал

Хъерувимал – куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа – Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби (Байб. 3:24; 3 Пач. 6:23-28). БетӀергьанасул цӀаралда сверухъ ва Гьев инсанасда, ялъуни халкъалда аскӀов вукӀиналда хурхун гӀемерал рехсола хъерувимал Аллагьасул Калимаялда; «Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав БЕТӀЕРГЬАН», – ин хъван батула нилъеда НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерисел тӀухьдузда. БетӀергьанасул Рокъоб, Бищун Мукъадасаб бакӀалда жаниб лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀад, месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувим эхетун букӀана. БетӀергьанасда цере рачӀине къваригӀараб мехалда, БетӀергьанасул Рокъоре, гьеб КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀалда цере рачӀунаан гӀизраилал. КъотӀиялъул гъамасалда тӀасан, гьеб кӀиго хъерувималда гьоркьосан кӀалъалаан БетӀергьан Жиндирго халкъалда, Мусаги гьоркьов ккун.

### ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам

ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам – щибаб моцӀрол авалалда цӀияб моцӀ баккигун, жугьутӀаз тӀобитӀулеб динияб байрам. ЖугьутӀаз моцӀрол календарь хӀалтӀизабулаан. Гьеб къоялъе БетӀергьанас рихьизарурал къурбанал-сайгъаталги росун тӀобитӀулаан гьеб байрам.

### Шамат къо

Шамат къо – Ягьудиязул анкьил анкьабилеб къо, гьеб ккола хирияб БетӀергьанасе тӀокӀ гьабураб хӀалхьиялъул къо. Мусал Къануналда рекъон, шамат къоялъ гӀадамазда тӀадаб букӀана рахӀаталда, БетӀергьанасда цере как-диналде руссун рукӀине, Къанун цӀализе. Шамат къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьаби гьукъараб букӀана тӀолабго халкъалъе. ГӀизраилазул гӀадаталда рекъон, къо байбихьула бакътӀерхьуда. Гьединлъидал, шамат къо байбихьула рузман къоялъул бакътӀерхьуда ва шамат къоялъул бакътӀерхьуда ахиралде щола. Синагогаби раккаралдаса нахъе, гӀизраилал шамат къоялъ гьенире ракӀарула тӀагӀат-гӀибадаталъе.

### Эфод

Эфод – хӀебтил букъун гьабураб, цебебухьалда релълъараб, БетӀергьанасе хъулухъ гьабулаго кашишзабаз ратӀлида тӀасан ретӀунеб жо. ЦохӀо кӀудияв кашишасул букӀана хирияб ххамил букъараб эфод. Кашишзабазул эфодалъул каранда бан букӀунаан, БетӀергьанасул амру лъазабизелъун хӀалтӀизарулел Уримги Туммимги жанир лъураб киса. Пачабазул тӀахьазда батула кӀиго батӀияб эфод. Цо тӀад ретӀунеб эфод; кӀиабилеб, эфодин абулеб тӀагӀел (1 Пач. 14:3; 23:6, 9; 30:7). ТӀоцебесеб эфод тӀад ретӀуна, кӀиабилеб эфод «босула» ялъуни «борхула». Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехьалда (1 Пач. 2:28) бихьизабун буго «эфод боси» – кашишзабазул хӀалтӀабазул бищун кӀвар бугезул цояблъун букӀин.

## РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Инжил)

### РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Инжил)

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Инжил)


Инжил


А

Б

В

Г

ГЬ

ГӀ

Д

Ж

З

И

К

КЪ

Л

ЛЪ

М

Н

П

Р

С

Т

ТӀ

Ф

ХӀ

ЦӀ

Ч

Ш

Щ

Ю

Я


РИЧӀЧӀИЗЕ ЗАХӀМАТАЛ РАГӀАБАЗЕ БАЯН

### Агриппа

Агриппа – Гьерод Агриппал вас. ГӀага-шагарго 53–93 соназда гьев вукӀана Палестинаялъул цо бутӀаялъул кверщелчи. Балагье Гьерод.

### Адам

Адам – Аллагьас тӀоцеве вижарав инсан. Гьесдасан ва гьесул лъади ХӀавадасан лъугьана дуниялалда киналго гӀадамал. Аллагьасул амру тӀубазабичӀел ва гьелдалъун мунагь гьабурал тӀоцересел гӀадамал ккола Адамги ХӀаваги.

### Арфа

Арфа

### Асия

Асия – ГьитӀинаб Азиялда (гьанжесеб Турциялда) букӀараб Рималъул империялъул вилаят.

### Ассарий

Ассарий – Рималда хӀалтӀулеб букӀараб гӀисинаб гӀарац, динаралъул 1/16 бутӀа.

### Барас

Барас – черхалда ругънал лъугьун, инсанасул гьан туризабулеб цӀакъ квешаб ва захӀматаб унти. Барасалъ унтарал гӀадамал хъублъарал чагӀилъун рикӀкӀунаан Мусал къануналъ ва диналъул агьлуялда гъорлъе риччалароан.

### Беэлзебул

Беэлзебул – жундузул бетӀер, илбис.

### БилгӀам

БилгӀам – Муса аварагасул заманаялда вукӀарав сихӀручи. ЖугьутӀазул тушбабилъун рукӀарал мугӀабиязул парччахӀ Балакица гьесда гьарана, сихӀруги гьабун, жугьутӀал хвезаризе вачӀайилан. Амма мугӀабиязухъе унаго нухда цо хӀикматаб хӀалкӀолъиялдалъун гьев чӀун хутӀана. Малаикас ва живго тӀад рекӀун вукӀараб хӀамица биччачӀо БилгӀамида Аллагь цо вукӀиналда божулеб жугьутӀазул халкъ хвезабизе. Амма хадусеб заманалда жугьутӀазда гьоркьор БилгӀамил хӀакъалъулъ тӀиритӀун рукӀана Аллагьасул диналъул тушман вукӀанин гьевилан харбал.

### Бищунго кӀудияв кашиш

Бищунго кӀудияв кашиш – Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалъул бищунго кӀудияв кашиш вищулаан цо лъагӀалил болжалалда, ва гьес бетӀерлъи гьабулаан тӀадегӀанаб судалъе.

### Бунямин

Бунямин – Якъуб аварагасул вас. Гьесдасан бачӀараб буго жугьутӀазул халкъалъул цо наслу.

### Вавилон

Вавилон – гьанжесеб ГӀиракъалъул ракьалда букӀараб некӀсияб шагьар. Нилъер эраялде щвелелде 600 соналъ цебе вавилоналъулаз Ягьудия бахъун букӀана, щущазабун букӀана Иерусалим ва Мукъадасаб Рукъ. Ягьудиялъул гӀемерал гӀадамал 70 соналъ Вавилоналъул пачалихъалда асирлъуда хутӀана. «Инжилалъул» цо-цо бакӀазда «Вавилонлъун» рикӀкӀун буго, кидаялиго вавилоналъулалго гӀадин, батӀи-батӀиял мунагьазулъ къараб халкъалъ яшав гьабулеб букӀараб Рим.

### Галилея

Галилея – ГӀизраил пачалихъалъул севералда букӀараб ракь. ГӀиса МасихӀил заманаялда гьениб яшав гьабулеб букӀана жугьутӀаз ва цогидал халкъаз. Ягьудиялъул гӀадамаз галилеялдасел гӀад-хочӀие гьарулаан, гьел рикӀкӀунароан. Галилеялъул Назарет абураб гьитӀинабго шагьаралда кӀудияв гӀуна ГӀиса МасихӀ.

### ГанчӀал речӀчӀулеб алат

ГанчӀал речӀчӀулеб алат

### Гьабил

Гьабил – Адамилги ХӀавалги вас, Къабилил гьитӀинав вац. Къабилица Гьабил чӀвана гьесдехун ккараб жахӀда сабаблъун.

### Гьарун

Гьарун – Муса аварагасул кӀудияв вац. НекӀсиял жугьутӀазе амруял Аллагьас Мусахъе кьураб мехалда, Гьарун тӀамуна гьес тӀоцевесев кашишлъун. Къануналъул бихьизабиялда рекъон, Гьарунил наслуялъул рукӀине кколаан киналго кашишзаби.

### Гьерод

Гьерод – «Инжилалда» рехсон вуго гьеб цӀар бугев лъабго чи. «Матфейица бицараб Рохалил хабаралда» тӀоцеве рехсарав Гьерод вукӀана Ягьудиялъул парччахӀ. КӀиабизе рехсарав Гьерод Антипа вукӀана Галилеялъул хан (тӀоцевесев Гьеродил вас). «Чапарзабазул ишазда» 12-абилеб бетӀералда рехсарав Гьерод Агриппа вукӀана дов Гьерод Антипал вацасул вас, нилъер эраялъул тӀоцебесеб гӀасруялъул 41-абилеб соналъ Ягьудиялъул хан.

### ГӀадамил Лъимер

ГӀадамил Лъимер – жугьутӀазул мацӀалда гьелъул магӀна буго «инсан, гӀадан, чи». Даниял аварагасул ТӀехьалда рехсон буго МасихӀ вукӀине вугин ГӀадамил Лъимер. МасихӀ ГӀисацаги жиндирго хӀакъалъулъ абулеб буго жив ГӀадамил Лъимер вугилан.

### Давуд

Давуд – некӀсияб ГӀизраилалъул кӀудияв парччахӀ ва авараг. Гьес яшав гьабуна нилъер эраялде щвелелде анцӀабилеб гӀасруялда, ГӀиса МасихӀ гьавилелде азарго соналъ цебе.

### Давуд ва Голиаф

Давуд ва Голиаф

### Динар

Динар – Рималъул империялда хьвадулеб букӀараб гӀарцуда цӀар. Гьелъул къимат бащалъулаан цо къоялъ хӀалтӀун щолеб мухьалда.

### Диниял гӀалимзаби

Диниял гӀалимзаби – Мусал къанун рагӀа-ракьанде щун лъалел ва жугьутӀазда гьеб малъулел гӀадамал.

### Диргьам

Диргьам – греказул гӀисинаб гӀарац, гӀага-шагарго гьеб бащалъулаан цо динаралда.

### Жергъен

Жергъен

### Забулон ва Нафталим

Забулон ва Нафталим – Якъуб аварагасул васал. Гьездасан рачӀарал руго ГӀизраилалъул северияб рахъалда, Галилеялъул хӀорил рагӀалда яшав гьабун рукӀарал жугьутӀазул кӀиго наслу.

### Забур

Забур – 150 динияб кечӀалдасан гӀуцӀараб тӀехь. Гьезул гӀемерисел Давуд аварагас гьарураллъун рикӀкӀуна.

### Зина

Зина – «Инжилалда» гьаб рагӀи кьун буго рос-лъади цоцазе хилиплъи абураб магӀнаялда.

### Ибрагьим

Ибрагьим – гӀарабиязулги жугьутӀазулги умматалъул бетӀер, Аллагь цо вукӀиналде тӀоцеве кантӀарав авараг, ИсхӀакъ аварагасул эмен.

### Илагьияб РухӀ

Илагьияб РухӀ – Аллагьасдасан бачӀунеб гӀадамал битӀараб нухде рачунеб гьел рацӀцӀалъизарулеб къуват. «Инжилалда» «Илагьияб РухӀ» живго Аллагьлъун рикӀкӀун буго.

### Иляс

Иляс – ГӀизраилалъул халкъалде витӀарав ва гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялде данде къеркьарав кӀудияв авараг. Аллагьас гьев чӀагого зобалазде восана. ЖугьутӀал ралагьун чӀун рукӀана МасихӀ вачӀиналъул хабар бицине гьев ракьалде тӀадвуссиналъухъ.

### ИсхӀакъ

ИсхӀакъ – жугьутӀазул умматалъул бетӀерлъун рикӀкӀунев авараг. Гьев вукӀана Ибрагьимилги Саратилги вас, ГӀисилги Якъубилги эмен.

### Ишая

Ишая – нилъер эраялде щвелелде анкьабилеб гӀасруялда Ягьудиялда вукӀарав кӀудияв авараг.

### Кашиш

Кашиш – Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб динияб хъулухъ гьабулев чи.

### Къабил

Къабил – Адамилги ХӀавалги цӀикӀкӀарав вас, Гьабилил вац. ЖахӀда ккун гьес жиндирго вац Гьабил чӀвана.

### Къайсар

Къайсар – Рималъул парччахӀ, император.

### Къанун

Къанун – балагье: Мусал къанун.

### КъотӀи

КъотӀи – «Инжилалда» гьеб ккола тӀоцебе НухӀ аварагасулгун, хадуб Ибрагьим аварагасулгун, ахиралдаги, Муса авараг гьоркьов ккун, жугьутӀазул тӀолабго халкъалъулгун Аллагьас гьабураб «НекӀсияб къотӀи». ГӀисаца абулеб буго жиндир хвел кколин Аллагьасдаги гьесде иман лъураб халкъалдаги гьоркьоб «ЦӀияб къотӀиялъул» байбихьилъун.

### КъотӀиялъул гъамас

КъотӀиялъул гъамас

### Легион

Легион – Рималда 6000 рагъухъанасдасан гӀуцӀараб бо.

### Лепта

Лепта – бищунго гӀисинаб пахьул гӀарац, динаралъул 1/128 бутӀа.

### Лира

Лира

### Лъадалъ ччун рахъи

Лъадалъ ччун рахъи – гьеб букӀана мунагьал чуризе ва кантӀун Аллагьасде руссине гьабулеб динияб гӀадат.

### Магъало бакӀарулел чагӀи

Магъало бакӀарулел чагӀи – Рималъул къайсарасул хазинаялъе халкъалъухъа магъало бакӀаризе тарал гӀадамал, гьединлъидал жугьутӀазе гьел рокьулароан; къайсарасе магъало бакӀариги рикӀкӀунаан хӀакъ батулеб ишлъун.

### Мажусиял

Мажусиял – гӀемерал «аллагьзабазде» иман лъурал ва Мусал къанун босичӀел гӀадамал.

### МасихӀ (Христос)

МасихӀ (Христос) – Аллагьас витӀилин рагӀи кьун букӀарав абадияв ПарччахӀ.

### Мукъадасаб рукъ

Мукъадасаб рукъ – Иерусалималда букӀараб аслияб динияб рукъ (Храм, Байтулмукъадас). ГӀицӀго гьениб гурони къурбан хъвезе изну букӀинчӀо.

### Муса

Муса – ГӀизраилалъул цӀакъго кӀудияв авараг. Гьес цевехъанлъи гьабуна Аллагьас ГӀизраилалъул халкъ Мисриялдаса къватӀибе бачунеб мехалда. Аллагьас Мусахъе кьуна Къанун.

### Мусал къанун

Мусал къанун – Муса аварагасде Аллагьас рещтӀарал гӀемерал амруял ва жугьутӀаз чара гьечӀого цӀунизе кколел, гьезул гӀумруялъул киналго рахъал рихьизарулел гӀадатал.

### НекӀсияб къотӀи

НекӀсияб къотӀи – балагье: КъотӀи.

### Ниневия

Ниневия – некӀсияб ва гучаб Ассирия пачалихъалъул тахшагьар. Юнус аварагасул хӀакъалъулъ тӀехьалда бицунеб буго, мунагьаздаса инкар гьабун ва рекӀекълъун, битӀараб нухде руссинчӀони, шагьар щущазабизе бугилан гьелъул халкъалда бицине Аллагьас гьев Ниневиялде витӀанин абун. Юнус аварагасул вагӀзаялъ Ниневиялъул халкъ кантӀизабуна, гьезул шагьарги щущазабичӀого хутӀана.

### Пасха

Пасха – Мисриялда лагълъиялде ккун рукӀарал жугьутӀал, Аллагьасул цӀоб лъун, зулмуялдаса тархъанлъараб заман ракӀалде щвезабун, щибаб соналъ ихдал гьез тӀобитӀулеб кӀудияб байрам.

### Пилат Понтий

Пилат Понтий – ГӀиса МасихӀил заманаялда Рималъул императорас Ягьудиялде витӀун вукӀарав сардар.

### Рим

Рим – Италиялъул шагьар, кӀудияб империялъул тахшагьар. ГӀиса МасихӀил заманаялда гьеб империялде гьоркьоре унаан Средиземнияб ралъдал рагӀаллъабазда рукӀарал гӀемерал улкаби.

### Саддукеял

Саддукеял – жугьутӀазул бечедал гӀадамазги диниял бутӀрузги гӀуцӀараб цо хасаб мазгьабалъул гӀадамал. Гьез бетӀерлъи гьабулаан диниялги сиясиялги ишазе, тӀадегӀанаб судалда гьоркьорги гӀемерисел гьел рукӀунаан. Мусал къануналде гурони, гьесдаса хадур рахъарал цогидал аварагзабазул ТӀухьдузде иман лъолароан саддукеяз.

### Самариял (Самариялъул халкъ)

Самариял (Самариялъул халкъ) – Ягьудиялдаги Галилеялдаги гьоркьоб букӀараб Самария вилаяталъул гӀадамал. Гьел божулаан Аллагь цо вукӀиналда, амма жугьутӀазул къануналъул цо-цо рихьизариял къабул гьарулароан. Гьеб сабаблъун кӀиябго халкъалъул рагӀи дандеккунгутӀи букӀана, хӀатта цоцазда аскӀор гӀодор чӀун самариявги жугьутӀавги квана-гьекъей мунагьлъун рикӀкӀунаан.

### Сарат

Сарат – Ибрагьим аварагасул лъади. ХерлъизегӀан лъимер гьабичӀого хутӀун йикӀарай гьелъ, Аллагьасул хӀалкӀолъиялдалъун, Ибрагьимие вас – ИсхӀакъ гьавуна.

### Сардар

Сардар – жиндирго кверщаликь ругел вилаятазда Рималъул къайсарас тарав бетӀер.

### Синагога

Синагога – какал разе ва Таврат (Мусаде рещтӀараб тӀехь) цӀализе жугьутӀал данделъулеб рукъ.

### Систр

Систр

### Содом ва Гоморра

Содом ва Гоморра – Аллагьасул ццин бахъун щущазарурал шагьарал. Гьел рукӀана Хвараб ралъдал рагӀалда.

### Сулайман

Сулайман – Давуд аварагасул вас, кӀудияв гӀакъил, парччахӀ ва авараг. Иерусалималда Мукъадасаб Рукъ гьес бан букӀана.

### Сулейман пачаяс бараб Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ.

Сулейман пачаяс бараб Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ.

### Сур

Сур

### Таврат

Таврат – «НекӀсияб КъотӀиялъул» тӀоцебесеб щуго тӀехь. Тавратилан абула Мусал къануналдаги.

### Талант

Талант – бацӀцӀадаб гӀарцул 30 кг – 6000 диргьам.

### ТӀадегӀанаб суд

ТӀадегӀанаб суд – Иерусалималъул халкъалда гьоркьоб хӀукму къотӀулеб бищунго кӀудияб идара.

### Фарисеял

Фарисеял – Мусал къанунги умумузул гӀадатги цӀуниялъе цӀакъго хӀаракат бахъулел гӀадамаздасан Ягьудиялда гӀуцӀараб ва къадру-къимат цӀикӀкӀараб динияб мазгьабалъул гӀадамал.

### ХӀава

ХӀава – дуниялалда тӀоцее йижарай чӀужугӀадан, Адамил лъади.

### ЦӀияб къотӀи

ЦӀияб къотӀи – балагье: КъотӀи.

### Чапар

Чапар – ГӀиса МасихӀил бищунго цересел 12 муридаздасан цояв. Чапарилан абулаан, ГӀисал амруялда рекъон, Рохалил хабар дуниялалда тӀибитӀизабизе тӀаде босарав бокьарав муридасдаги.

### Шамат

Шамат – Мусал къануналда рекъон, шамат къоялъ кинаб букӀаниги хӀалтӀи гьабизе гьукъула. ХӀалхьи-рахӀаталъе ва Аллагьасе тӀагӀаталъе кьураб къо бугилан рикӀкӀуна гьеб жугьутӀаз.

### ЩвантӀих

ЩвантӀих

### Юсуп

Юсуп – Якъуб аварагасул 12 васазул цояв. Вацаз гьев Мисриялде лагълъун вичана, амма гьенив Аллагьас кӀодо гьавун, тӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун вахъана.

### Ягьудия

Ягьудия – Палестинаялъул югалда букӀараб пачалихъ. Гьелъул тахшагьар кколаан Иерусалим. ГӀиса МасихӀил заманаялда Рималъул кверщаликь букӀана гьеб. ТӀоцебе гьениб яшав гьабун рукӀана Якъубил вас Ягьудал наслуялъул жугьутӀал. Ягьудал наслуялъул вукӀана кӀудияв парччахӀ ва авараг Давудги Давудил кьибилалъул чи ГӀиса МасихӀги.

### Якъуб

Якъуб – Ибрагьимил васасул – ИсхӀакъил – вас, ГӀисил вац. Якъубил 12 васасдасан лъугьун рукӀана жугьутӀазул халкъалъул анцӀила кӀиябго наслу.

## ГӀизраилазул некӀсиял умумузул ва гьезул гӀагарлъиялъул сияхӀ


Таврат


ГӀизраилазул некӀсиял умумузул ва гьезул гӀагарлъиялъул сияхӀ

## Картаби (Таврат)

### Картаби (Таврат)

Картаби (Таврат)


Таврат


Мисриялдаса Ханааналде

Нексияб дунял


Картаби

### Мисриялдаса Ханааналде

Мисриялдаса Ханааналде

### Нексияб дунял

Нексияб дунял

## Картаби (Юнус авараг • Рут • Эстер)

### Картаби (Юнус авараг • Рут • Эстер)

Картаби (Юнус авараг • Рут • Эстер)


Юнус авараг • Рут • Эстер


Ассириялъул империя

Персиялъул империя

Рутил хӀакъалъулъ тӀехьалда рехсолел бакӀал


Картаби

### Ассириялъул империя

Ассириялъул империя

### Персиялъул империя

Персиялъул империя

### Рутил хӀакъалъулъ тӀехьалда рехсолел бакӀал

Рутил хӀакъалъулъ тӀехьалда рехсолел бакӀал

## Картаби (Пачазабазул тӀехь)

### Картаби (Пачазабазул тӀехь)

Картаби (Пачазабазул тӀехь)


Пачазабазул тӀехь


Вавилоналъул империя

ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи


Картаби

### Вавилоналъул империя

Вавилоналъул империя

### ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

### ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

### Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

Авараг – Аллагьасул амру гӀадамазда бицине тӀаса вищарав, Аллагьасул вакил. Иллагьияб РухӀалдалъун аварагзабаз букӀинесеб бицунаан, гӀадамазул Аллагьасда рихарал ишал къватӀир чӀвазарулаан ва, мунагьазде мугъги рехун, рекӀекълъун, тавбу гьабизе ва Аллагьасде руссине гӀадамал ахӀулаан.

Авив – жугьутӀазул календаралда рекъон, лъагӀалил тӀоцебесеб моцӀ (марталъул бащалъудаса апрелалъул бащалъуде щвезегӀан). Авивалъул батӀияб цӀар – Ниссан.

Адам – Аллагьас вижарав тӀоцевесев инсан. ТӀолабго инсаният бижана гьесдасанги гьесул лъади ХӀавадасанги. Гьединго Адамги ХӀаваги лъугьана Аллагьасул амру хвезабурал ва гьелдалъун мунагь гьабурал тӀоцересел гӀадамаллъун. Гьез тӀоцебесеб мунагь гьабуралдаса нахъе гьезул киналго наслаби лъугьана мунапикъзабилъун. ГӀадамазул мунагьазухъ гьезие жазаялъе хвелги буго.

Алжан, Эдемалъул ах – «Байбихьи» абураб Тавраталъул тӀоцебесеб тӀехьалда хъван буго инсан вижиялъул хӀакъалъулъ. Нилъеда гьенибго хъван батула гьайбатаб Эдемалъул ахалъулги, гьеб ахикь тӀоцересел гӀадамазул букӀараб гӀумруялъулги, Аллагьасулгун гӀадамазул букӀараб бацӀцӀадаб, хӀикматаб гьоркьоблъиялъулги хӀакъалъулъ. Гьеле гьеб Эдемалъул ахалда абула Алжанилан. Адамицаги ХӀавацаги Аллагьасул амру хвезабураб мехалъ, гьел Алжаналдаса къватӀире гъуна, ва, хвалил хӀинкъи бугеб, захӀмалъабазулги унтабазулги цӀураб гӀумруялде ккана гьелги тӀолабго инсаниятги. Аварагзабаз абулаан, ахирзаманалда ГӀизраилалъул ракь Алжаналда релълъине бугилан, ва киналго хӀайванал-жанаваразулгицин цоцае хӀинкъи гьечӀеб заман букӀине бугилан.

Аллагь – цохӀо вугев, рахӀму-цӀоб гӀатӀидав, къудратав Халикъ ва дунялалъулго БетӀергьан. Аллагьасул кверщаликь буго дунял кидаго, ва Гьесул амруялда данде чӀезе кӀолеб къуватги гьечӀо. Аллагь вуго гӀорхъи гьечӀеб рахӀмуялъулги рокьулги ицц. Аллагьасеги бокьула инсанас, ракӀ-ракӀалъ Живги хиралъун, Жиндие рецц-бакъги гӀибадатги гьабизе, Жинца инсанасе гьабулебщинаб лъикӀлъиялъухъ. Амма Аллагьасда божуларезда ва Гьесул амраби нахъ чӀвалезда Гьесул рахӀму гьечӀеб ццинги лъазе буго.

Аллагьасул амру – Аллагьасул буюрухъ. Синай магӀарда Аллагьас ГӀизраилалъул халкъгун КъотӀи гьабураб мехалъ, Гьес Муса аварагасухъе кьуна АнцӀго амру. Гьел амраби ккола БетӀергьанасулгун инсанасул букӀине кколеб битӀараб гьоркьоблъиялда хурхарал бищун кӀвар цӀикӀкӀарал амраби. Гьел амраби лъугьана Мусал Къануналъул, ай Тавраталъул цо бутӀалъун. Гьел гурелги Аллагьасул жеги гӀемерал амраби хъван руго Тавраталда.

Аллагьасул Къанун, Таврат, Мусал Къанун – жугьутӀ мацӀалда תּוֺרָה («Тора»). Гьениб гӀадамазда малълъулеб буго кинаб гӀумру ва кинаб гӀибадат Аллагьас тӀалаб гьабулеб Жиндирго халкъалдаса. Аллагьас гӀизраилазул халкъалъе кьуна Къанун, Муса аварагги гьоркьов ккун. НекӀсияб КъотӀиялъул тӀоцебесеб щуго тӀехьалда хъван буго гьеб Къанунги гьеб кьеялъул хӀакъалъулъги, гьединлъидал гьелда Аллагьасул Къануниланги, Тавратиланги, Щуго тӀехьиланги, Мусал Къануниланги абула. Къануналда кьун руго динияб ва жамгӀияб гӀумруялъе мухӀканал насихӀатал ва гӀадамазул батӀи-батӀиял гьоркьорлъабазда хурхун лъикӀал малъа-хъваял.

Аллагьасул цӀарал – цӀаралъул кӀудияб кӀвар букӀана аварагзабазул заманалда ва чиясул аслуялда рекъараб цӀарги букӀунилан абулаан. Аллагьасул щибаб цӀаралъги нилъее загьир гьабула Гьесул тӀабигӀаталъул цо-цо рахъ. Гьале Аллагьасул Калимаялда ругел Аллагьасул аслиял цӀарал:

Аллагьзабазулги Аллагь – ракьалъулги зобалазулги къуватазда тӀад ханлъуда вугев Аллагь. Мажусиязул аллагьзабиги Гьесул хӀатӀикь руго.

Амалекиял – гӀизраилаз Ханаан бахъилалде цебе Ханааналда рукӀарал халкъазул цоял. Гьел рукӀана ЦӀамгӀалаб ралъадалъул къилбаялъулабгун бакътӀерхьул рахъалда, Негевалда, гӀумру гьабулеб гочарулеб халкъ. ГӀизраилал Мисриялдаса тӀадруссун рахъиналдего амалекиял гьезде тӀадекӀанцӀана, ва гьелдаса нахъе гьел ГӀизраилалъул тушбабилъун лъугьана. Аллагьас гӀизраилазде амру гьабуна амалекиял тӀуран лъугӀизареян, амма гӀемер заман ун хадуб, Ягьудиялъул пача Хизкиягьил заманалда гурони гьеб амру тӀубачӀо.

Аммониял – Ибрагьимил вацасул вас ЛутӀие жиндирго гьитӀинай ясалъ гьавурав вас Бен-Аммил наслаби. Аммонияз Молох аллагьасе гӀибадат гьабулаан ва гьесие къурбаналъе лъимал рухӀулаан. Гьез гӀумру гьабулеб букӀана Иордан гӀоралъул бакъбаккул рахъалдехун (гьанжесеб Иордания пачалихъалъул цо бутӀа). Гьелги ГӀизраилалъул тушбабилъун лъугьана. Ахир-къадги гӀизраилазул халкъалда гьоркьоса гьел нахъе рехана.

Амориял – гӀизраилаз Ханаан бахъилалде цебе гьенир рукӀарал бищун кӀудиял халкъазул цоял. Цо-цо мехалда амориял абураб рагӀи хӀалтӀизабула Ханааналда рукӀарал киналго халкъазул гӀаммаб цӀар хӀисабалда, гьединлъидал цо-цо хъвай-хъвагӀаязда гьеб рагӀи буссинабула «амориязул халкъал» абун.

АнцӀил бутӀа – БетӀергьанасул Мукъадасаб Рокъобе кьолеб, хӀалухъеналъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа. АнцӀил бутӀа бакӀарулаан гьелъие хӀадурараб хасаб рокъобе, ва гьелдасан напакъа букӀунаан кашишзабазеги левитазеги. ГӀи-боцӀул анцӀил бутӀа кьезе бокьичӀони, гьелъул багьаги гьабун, гьелъухъ гӀарац кьолаан левитазе.

Баракат – гьаб рагӀул руго хадусел магӀнаби: (1) Аллагьасдасан Гьесул рахӀму-цӀобалдалъун гӀадамазе рещтӀунеб рахӀмат; (2) Цояс цогидасе Аллагьасдасан гьарулеб лъикӀлъи; (3) Аллагьас кьуралдаса вохун, инсанас Гьесие гьабулеб рецц-бакъ.

Баракат кьезе, баракат лъезе – гьелъул магӀна ккола лъие букӀаниги баракат гьари. Аллагьасул баракат рещтӀуна кинаб букӀаниги лъикӀлъиялдалъун. ГӀадамаз цоцазе баракат гьарула. Умумуз лъималазе баракат кьеялъул кӀварцӀикӀкӀараб магӀна буго Аллагьасул Калимаялда. Ибрагьимицаги, ИсхӀакъицаги, Якъубицаги жидерго лъималазе баракат кьолеб мехалъ, гьез лъималазе дугӀа гьабуна гьезие лъикӀаб талихӀаб букӀинеселъулги бицун. Аллагьасда баракат лъеялъул магӀна ккола, Аллагьасе инсанас рецц гьаби ва, Аллагьасдаса жив вохун вукӀин инсанас загьир гьаби. Баракат кьеялъул гӀаксаб магӀнаялда хӀалтӀизабула «нагӀана кьей».

Барзах – жугьутӀ мацӀалда, שְׁאוֺל («шеол» – хваразул дунял). НекӀсияб КъотӀиялъул заманалда, хун хадуб, инсанасул рухӀ унеб бакӀ, ахираталъул Диван къотӀулеб къо тӀаде щвезегӀан гьениб букӀине.

БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀ мацӀалда, יהוה («ЙГЬВГЬ», Тархъ 3:14-15). Гьеб буго ягьудияз бищун хирияблъун рикӀкӀунеб Аллагьасул цӀар. Гьаб цӀаргун загьирлъана Аллагь Мусае. Гьаб цӀаралъул магӀна кколин абула: «Гьев ВУГО» ялъуни «ВУГЕВ» – «Гьев ВукӀана, Вуго, ВукӀинеги вуго» абураб магӀнаялда. Гьаб цӀаралдалъун Аллагь нилъеда вихьула абадияв ва хисуларев вукӀин ва инсанасул гӀумруялде кӀвар кьолевлъунги вукӀин. Аллагьасул хирияб цӀар гӀадада абиялдаса цӀунизелъун, гьеб цӀар абизе гьукъараб гӀадат баккана ягьудиязул некӀо заманалдаго. Гьеб цӀаралъул бакӀалда гьез абизе байбихьана «Адонай» (гьелъул магӀна – «дир БетӀергьан»). «Адон» («бетӀергьан») абулеб рагӀи гьединго хӀалтӀизабулаан даража тӀадегӀанав, къо-асс бугев инсанасдехунги.

БЕТӀЕРГЬАН Аллагь – жугьутӀ мацӀалда, יְהוָה אֱלֹהִים («ЙГЬВГЬ Элогьим»), «БЕТӀЕРГЬАН – Аллагь» абураб магӀнаялда.

БетӀергьанасул Рукъ, Аллагьасул Рукъ, Мукъадасаб бакӀ, Мажлисалъул Чадир – Иерусалималда Сулейман аварагас БетӀергьанасул Рукъ балелде цебе, ГӀизраилалъул халкъалъ кибего цадахъ босулеб букӀана БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас жаниб лъолеб Чадир. БетӀергьанас Мусае загьир гьабураб къагӀидаялда гӀуцӀана гӀизраилаз гьеб Чадир. Чадиралда жаниб ва хадубккун Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб букӀана Бищунго Мукъадасаб бакӀ ва гьелда цебехунисеб Мукъадасаб бакӀги. Бищунго Мукъадасаб бакӀалда КъотӀиялъул гъамас лъун букӀунаан; Мукъадасаб бакӀалда гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб меседил къурбан-бакӀги, мукъадасал чадал лъолеб столги, нахучирахъалги лъун рукӀунаан. Чадиралъул къватӀисеб рахъалда, гьелда цебе лъолаан къурбанал тӀад рухӀулеб къурбан-бакӀ ва лъадал цӀураб мазгарул хӀерч. ДандчӀваялъул Чадиралда жанив БетӀергьан Мусае загьирлъулаан ва БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадат халкъалъ кинацаго цадахъ гьелда цебе гьабулаан. БетӀергьан гӀизраилалгун вукӀиналъул гӀаламатлъун букӀана гьеб ДандчӀваялъул Чадир ва хадубккун Иерусалималда бараб Мукъадасаб Рукъ. Гьединлъидал Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалда БетӀергьанасул Рукъилан абулаан. Гьеб Чадиралъул мухӀканаб баян кьун буго Мусал Къануналда, ай Тавраталда.

Би – Мусал Къануналда рекъон, бидулъ букӀуна чӀагоябщиналъул гӀумру ва гӀумруялда тӀад ихтиярги цохӀо Аллагьасухъ букӀуна, гьединлъидал Къануналда гьукъараб буго би гъорлъ бугеб гьан кваназеги, жибго би гьекъезеги. Чияс чиясул би гӀодобе тӀуни, ракь хъублъараблъун рикӀкӀуна. НекӀсияб КъотӀиялъул заманалда щибаб къоялъ къурбан хъолаан ва гьелъул биялъ гӀадамалги халкъги мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулаан ва гӀайибалъукьа тархъан гьарулаан. Къурбаналъул би хӀалтӀизабулаан къурбан-бакӀ бацӀцӀад гьабизеги.

Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) бакӀ – БетӀергьанасул Чадиралъул, хадубккун Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалъул бищунго жанисеб рахъ – КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀ. Бищунго Мукъадасаб бакӀалдаги гьелда цебесеб Мукъадасаб бакӀалдаги гьоркьоб, багӀарсиябгун шакъикьераб квасул бессараб, биццатаб, кутакалда хирияб пардав бигъун букӀунаан. Мусал Къануналда рекъон, гӀицӀго кӀудияв кашиш гурони ине бегьулароан гьениве жаниве, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ – мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулеб Кипурималъул Къоялъ.

ГилгӀад – Манассил васасул – Махирил – вас. Цоги ГилгӀадилан абулаан Иордан гӀоралъул бакъбаккул рахъалдехун бугеб мугӀрул-щобазул ракьалда. Гьеб ракьги некӀсияб ГӀизраилалда гьоркьобе ккана; Рувимиеги, Гадиеги, Манассил бащдаб къавмалъеги кьун букӀана гьеб.

Гьабил – Адамилги ХӀавалги кӀиабилев вас. КӀудияв вацас чӀвана гьев, Аллагьас Гьабилил къурбан къабул гьабун ва Къабилилаб нахъ чӀван хадуб. Гьедин ккана инсанияталъул тарихалда жаниб тӀоцебесеб чӀвай-хъвей.

Гьажар – Сарал гъараваш. НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда букӀараб гӀадаталда рекъон, лъимер гьабуларей чӀужугӀаданалъ жиндирго гъараваш кьолаан росасда аскӀой егизе ва гьабураб лъимер гьелъулаблъун рикӀкӀунаан. Гьединлъидал жиндиего лъимер гьабулеб букӀинчӀелъул, жиндирго гъараваш Гьажар кьуна Сараца Ибрагьимие ва гьелъ Ибрагьимие гьавуна ИсмагӀил. Амма Ибрагьимил ирсилавлъун лъугьана ИсхӀакъ – Аллагьасул хӀалкӀолъиялъ, хадувккун Сараца гьавурав. Гьелдаса хадуб, Сараца гьарун, Гьажарги ИсмагӀилги Ибрагьимица нахъе ритӀана ва гьез батӀаго гӀумру гьабизе байбихьана. ИсмагӀилиеги Аллагьасул баракат щвана ва гьесдаса кӀудияб халкъ бижана (исмагӀилилал, гӀарабияз жидер халкълъун рикӀкӀунел).

Гьарун – Муса аварагги гьесул кӀудияв вац Гьарунги ккола Левийил къавмалъул чагӀи. Муса аварагги гьоркьов ккун, гӀизраилазе Къанун кьураб мехалъ, Аллагьас Гьарун вищана тӀоцевесев КӀудияв кашишлъун. Аллагьас амру гьабуна гьелдаса нахъе Гьарунил наслуялдаса гурони кашишзаби тогеян, ва гьезда тӀадабщинабги Гьес Жинцаго загьир гьабуна.

ГӀизраил – Пенуэл абураб бакӀалда Щивалигун къеркьолев вукӀаго, Аллагьас ГӀизраил абун цӀар хисана Якъубил. НекӀсияб КъотӀиялда Якъубил анцӀила кӀиявго васасул наслабазда ГӀизраилил халкъилан абула.

ГӀисав – ИсхӀакъил кӀиго цадахъ гьаруразул тӀоцеве гьавурав вас, Якъубил кӀудияв вац. Цо къоялъ вакъун рокъове вачӀарав гьес чурпадул гъадароялъухъ Якъубие бичана жиндирго тӀоцеве гьавиялъул даража. Хадуб, херлъун беццлъарав эменги гуккун, Якъубица бикъана ГӀисавие щвезе кколеб букӀараб тӀоцеве гьавурасул баракат. Гьеб гьереси тӀатаниги, баракат Якъубие хутӀана. ГӀисавица гӀумру гьабулеб букӀана Эдомалда, Сеиралъул ракьалда. Гьесул наслабазда эдомиялин (идумеял) абула.

Зайтуналъул нах, Хирияб нах, нах – Аллагьасул Калимаялда нахилан абула зайтуналъул нахуда. НекӀсияб ГӀизраилалда гьеб нахул батӀи-батӀияб магӀна букӀана. Гьеб хӀалтӀизабулаан нахучирахъазе, гьединго ругънал яги тӀомол унтаби сахлъизаризе. Бечедал чагӀаз бищун лъикӀаб нах хӀалтӀизабулаан тӀомода бахине. Цо-цояз гьеб нах жубалаан гьуинмахӀазул хурдулгун ва тӀомодаги расудаги бахунаан, берцинаб махӀ бахъинабизе. Аллагьасул амруялда рекъон, хасаб къагӀидаялъ хӀадурараб хирияб нах тӀолаан пачалъун, яги кашишлъун, яги авараглъун толев чиясул ботӀроде, гьединго Мукъадасаб БакӀалъул цӀарагӀалда бахунаан, гьел рацӀцӀадаллъун гьаризе. Гьединго зайтуналъул нах тӀолаан къурбан-бакӀалда тӀаде хириял садакъабигун цадахъ.

Ибрам, Ибрагьим авараг – Аллагьас тӀаса вищун, жугьутӀ халкъалъе жиндалъун кьучӀ лъурав ва Аллагьас жиндиргун КъотӀи гьабурав авараг. Гьесда цӀар Ибрам букӀана, амма Аллагьас хисун цӀияб цӀар кьуна гьесие Ибрагьим абун. Гочарулеб гӀумру букӀана гьесул. Аллагьасул амру бачӀана, гьев, гӀагараб ракьги тун, рикӀкӀаде Ханааналде гочаян. гьеб ракь гьесул наслабазе ирсалъе кьезе бугилан рагӀи кьуна БетӀергьанас Ибрагьимие. Ибрагьимицаги Сарацаги гӀемераб къо хӀехьезе ккана ва гӀемерал сонал ана гьезие лъимал гьаруларого. Ахирги, тӀуран херлъараб мехалъ, Аллагьасул хӀалкӀолъиялдалъун, гьезие вас ИсхӀакъ гьавуна. Ибрагьимил цоги васги вукӀана, ИсмагӀил абун цӀар лъурав, Сарал гъараваш Гьажарие гьавурав. Хадурккун Ибрагьимие жеги лъималги гьаруна цогиял лъудбуздасан. ИсхӀакъил вас Якъубил наслуялдалъун кьучӀ лъуна жугьутӀ халкъалъул анцӀила кӀиго къавмалъе. Аллагьасул Калимаялда жанив Ибрагьим вихьизавулев вуго тӀуванго инсан Аллагьасе мутӀигӀлъиялъул мисаллъун. Сундухъго балагьичӀого Аллагьасе бокьараб тӀубазабизе хӀадурав вукӀана гьев – я жиндиего кколеб пайда-заралалъухъ, яги гӀадамаз бицунелъухъ валагьичӀого.

ИсхӀакъ – Аллагьасул хъваялдалъун ва Гьесул хӀалкӀолъиялдалъун, Ибрагьимица 100 сон ва Сараца 90 сон бараб мехалъ гьезие гьавурав вас. Аллагьасул хасаб амру букӀана ИсхӀакъида хурхун, щайгурелъул Жиндиего батӀа гьабураб хасаб халкъ Ибрагьимидасан бижизабизе амру букӀана Гьесул. Вас гьавун сонал араб мехалъ, Аллагьас Ибрагьимил хӀалбихьана – гьев вас Жиндие къурбаналъе хъвеян амру гьабуна. Мориа магӀарда вухьинеги вухьун къурбан-бакӀалда тӀад лъурав вас хъвезе Ибрагьимица нус кодобе босараб мехалъ, малаикас гьев чӀезавуна. Цинги васасул бакӀалда Ибрагьимица куй хъуна къурбаналъе. КӀикъого сон бараб мехалъ ИсхӀакъица ячана Ривка, ва гьесие гьавуна кӀиго вас – ГӀисавги Якъубги. Нусиялда ункъого сон бараб мехалъ ИсхӀакъ хвана.

Кашиш – Мукъадасаб Чадиралъуб ва Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб хъулухъ гьабизе Аллагьас тӀаса вищарав ва батӀи-батӀиял диниял гӀадаталги тадбиралги тӀоритӀизе ихтияр бугев чи. Муса аварагасул Къануналда рекъон, кашишзаби толаан Муса аварагасул вац Гьарунил наслабаздасан, щайгурелъул Гьарун тӀаса вищун вукӀана Аллагьас гьеб хъулухъалъе. Гьезда тӀадаб букӀана динияб данделъи цебе бачине, къурбанал тӀоритӀизе ва батӀи-батӀиял диниял гӀадаталги тадбиралги тӀоритӀизе. Гьезие кумек гьабулаан левитаз. ГӀицӀго кашишзабазул гурони ихтияр букӀинчӀо Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) бакӀалде лъугьине. Кашишзабазе бетӀерлъи гьабулаан КӀудияв кашишас.

Къабил – жугьутӀ мацӀалда, Кайин.Адамилги ХӀавалги кӀудияв вас ва Гьабилил вац. Аллагьас Гьабилил къурбан къабул гьабуна, Къабилилаб нахъ чӀвана. Гьелдаса хадуб Къабилица чӀвана Гьабил. Инсанияталъул тарихалда жаниб гьеб буго гӀадамазда гьоркьоб ккараб тӀоцебесеб чӀвай-хъвей. Аллагьас гьеб сабаблъун Къабилие нагӀана кьуна, ва, хвезегӀан, гочарулеб гӀумруялда чӀезавуна гьев.

КъотӀиялъул гъамас – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абула БетӀергьанас гӀизраилазулгун гьабураб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай жаниб лъураб, меседги тӀад ккураб цӀулал гьабураб, кӀудияб хиралъилъун кколеб гъамасалда. Гьениб жаниб лъун букӀана кӀиго ганчӀил къоно. Синай магӀарда Мусаги гьоркьов ккун Аллагьас ГӀизраилалъул халкъгун КъотӀи гьабулелъул, Гьес халкъалда тӀад лъураб АнцӀго амру хъварал къанаби рукӀана гьел. Гьеб гъамасалъул тӀалъелалда тӀад месед тӀад бекьараб кӀиго херувимги букӀана, куркьбалги гӀебеде ритӀун. Гъамасалъул тӀалъелалда жугьутӀ мацӀалда «каппорет» (כַּפֹּרֶת) абула, гьелъул магӀна – «пардав», «тӀаде жо бачин», «тархъан гьари», «мунагьалдаса рацӀцӀад гьари». КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рукъалъул Бищун Мукъадасаб бакӀалда лъун букӀунаан.

Къурбанал ва хириял садакъаби – Мусал Къануналда рекъон, гӀизраилаз БетӀергьанасе къурбанал тӀоритӀулаан: къурбан хъолаан, хадуб гьеб тӀубанго, ялъуни гьелъул цо бутӀа къурбан-бакӀалда тӀад бухӀулаан, хутӀараб кваналаан. Муса аварагасул заманалдаса байбихьун, БетӀергьанас Мукъадасаб Рокъоб цо чӀараб бакӀ бихьизабуна къурбаназе, ва гӀицӀго кашишзабазул ихтияр букӀана къурбанал тӀоритӀизе. НекӀсияб КъотӀиялда къурбаналъул гӀемер батӀи-батӀиял тайпаби рихьизарун руго. БоцӀи хъвей гуребги, «хирияб садакъа» хӀисабалда ролъул, зайтуналъул нахул, чагъиралъул садакъабиги, хӀалухъеналъул тӀоцебесеб бачӀинги босулаан Мукъадасаб Рокъобе къурбаналда цадахъ. НекӀсияб КъотӀиялда цӀикӀкӀараб кӀвар кьун буго къурбаназда хурхарал диниял гӀадатазде. Къурбаназдалъун ва БетӀергьанасул амраби тӀуразариялдалъун букӀунаан Аллагьасдаги инсанасдаги гьоркьоб абадияб бухьен. БатӀи-батӀиял къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго: тӀубан бухӀулеб къурбан, цӀадул къурбан, мунагь чурулеб къурбан, гӀайиб бецӀулеб къурбан, хьвагӀезабулеб къурбан, ракълил къурбан, баркалаялъул къурбан, назруялъул къурбан, суннатаб къурбан, ва гь. ц. БетӀергьанасул Рокъор къасиги къадги Гьесие хъулухъалъе чӀарал кашишзабазеги левитазеги гьел къурбаназдасан букӀана квен-тӀех.

КӀудияв кашиш, БетӀерав кашиш – КӀудияв яги БетӀерав кашиш толаан Гьарунил наслуялдаса. Къануналда хъваралда рекъон, цохӀо гьесул ихтияр букӀана Аллагьасул Чадиралъул ва хадубккун Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалъул Бищунго хирияб бакӀалде жаниве ине, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ.

КӀудиял, кӀудияв, кӀудияв чи – кӀудиялин цебе абулаан, халкъалда, тухумалда ва хъизан-агьлуялда жанир соназ бищун кӀудиял чагӀазда. Хадуб гьедин абизе байбихьана гӀизраилазул рагӀи билълъарал церехъабазда ва бутӀрузда. Муса аварагас жиндиего кумекалъе лъабкъоялда анцӀго кӀудияв тӀаса вищана гӀизраилазул къавмазда гьоркьоса, халкъалда гьоркьоб ккараб дагӀба-къецалъе ва цоги-цоги суалазе хӀукму къотӀиялъе.

Левитал – Якъубил лъабабилев вас Левийил наслаби. Аллагьас Левийил къавмалдаса Гьарунги гьесул наслабиги рищана Жиндирго кашишзабилъун тезе. Левийил хутӀарал наслаби Мукъадасаб Рокъор кашишзабазе кумекалъе хӀалтӀизе тана (гьезда левиталилан абула). Цогидал жугьутӀазул ихтияр букӀинчӀо гьенир хӀалтӀизе. Гьединго левитаз Къанун лъазабулаан ва халкъалда гьеб малълъулаан. ГӀизраилазда гьоркьор Ханааналъул ракьал рикьулеб мехалъ, цохӀо Левийил къавмалъе ракь кьечӀо, щайгурелъул гьезда тӀадаб букӀана Мукъадасаб Чадиралъур ва хадубккун Иерусалималда Мукъадасаб Рокъор кидаго хъулухъалда рукӀине. Ракьалъул бакӀалда левитазе гьел жанир чӀезе шагьарал кьуна.

ЛутӀ – Ибрагьим аварагасул вацасул вас. Ханааналде гочунелъул Ибрагьим аварагас цадахъ вачана ЛутӀ. Гьезул кӀиязулго рехъаби гӀемерлъидал гьел цоцаздаса ратӀалъана – ЛутӀ Содом абулеб шагьаралда чӀана. Гьеб кутакалда пасатаб шагьар букӀана, гьединлъидал Аллагьас гьеб шагьаралъе жаза гьабизе хӀукму къотӀана, амма цин малаикзабиги ритӀун, ЛутӀги гьесул хъизан-лъималги гьениса нахъе рачана. Гьениса лъутун унелъул, нуж нахъруссун ралагьугеян лъазабуна малаикас ЛутӀида. Амма ЛутӀил лъади, гьеб рагӀухъги гӀенеккичӀого, нахъялагьана ва гьебсагӀаталъго цӀамул хӀубиялде сверана. Гьелдаса хадуб ЛутӀ магӀарда цо нохъода гӀумру гьабун чӀана. Гьесул кӀияйго яс, эменги мехтизавун, гьесда аскӀой йегана, ва гьез ЛутӀие гьаруна васал: МогӀавги Бен-Аммиги. Гьездасан лъугьана могӀавиялги амониялги.

Мажусиял, чияр халкъал, къватӀиб ракьалъул чагӀи – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абулаан гӀизраилал гурел киналго халкъазда. Щайгурелъул гӀицӀго жугьутӀазул букӀана ХӀакъав Аллагьасда божараб дин. ХутӀарал халкъал божулаан гӀемер батӀи-батӀиял аллагьзабазда, ясикӀо-аллагьзабазеги гӀибадат гьабулаан гьез, ва ХӀакъав Аллагьасулги Гьес тӀаса бищараб халкъ ГӀизраилалъулги тушбабилъун рикӀкӀунаан гьел.

Малаик – Аллагьасе хъулухъалъе, Гьесул амраби гӀадамазе загьир гьаризе кумекалъе чӀарав, гьаб дунялалъул гурев рухӀияв рижи. Малаик абураб рагӀи ккола некӀсияб жугьутӀазул мацӀалдаса лъугьараб: מַלְאָךְ («малах») – гьелъул магӀна буго «илчи» ялъуни «вакил». Гьеб рагӀи цо-цо мехалда гӀадамазда хурхунги хӀалтӀизабулаан.

Манна – гъаранхералъул хьоналда релълъараб, хъахӀаб кьералъул зобалазул нигӀмат. Мисриялдаса ун хадур БетӀергьанас зобалаздаса маннаги кьун хьихьана жугьутӀал кӀикъого соналъ, гьел Синаялъул авлахъалда гочарулел ругелгӀан мехалъ. Гьелъул чед бежулаан, ялъуни гьеб белъунаан.

МогӀав, могӀавиял – ЛутӀил (Ибрагьимил вацасул васасул) вас – гьесул кӀудияй ясалъ гьавурав. МогӀавияз гӀумру гьабулеб букӀана ЦӀамгӀалаб ралъдал Бакъбаккул рахъалдехун. Гьез бищун аслияв аллагьлъун рикӀкӀунаан Хамос. Гьединго гьез гӀибадат гьабулаан БагӀал-Пеориеги. МогӀавиязул мацӀ жугьутӀазулалде гӀагараб букӀана.

МогӀавиял гӀизраилазул тушбабилъун лъугьана. Мисриялдаса гӀизраилал тӀадруссун рачӀунеб мехалъ, ГӀизраилил халкъалъе нагӀана кьезе МогӀавица мухьги кьун ккуна мажусияв БилгӀам. Гьесул нагӀана Аллагьас баракаталде сверизабураб мехалъ, гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабиялде цӀана могӀавияз гӀизраилал. ГӀизраилалъул аварагзабаз гӀемер гӀайиб чӀвалаан гьезда.

Мунагь – Аллагьасул Къанун хвезаби, Гьесие мутӀигӀлъунгутӀи ва Гьесул амруял тӀуразаричӀолъи. НекӀсияб КъотӀиялъул заманалда мунагь гьабурав чиясда тӀадаб букӀана гьеб мунагь чуризелъун къурбан хъвезе.

Назорей – гьаб рагӀул магӀна ккола «БетӀергьанасе назру гьави» ялъуни «БетӀергьанасе ватӀа гьави».

Назру гьаби – Аллагьасе щиб букӀаниги кьелилан яги гьабилилан рагӀи кьей. Цо-цо мехалда гӀадамаз назру гьабулаан, Аллагьас жидерго гьари къабул гьабиялда хурхун. Инсанас рагӀи кьезе бегьулаан живго тӀуван, назорей гӀадин, Аллагьасе ватӀа гьавизе, ялъуни жиндир боцӀи-рикъзиялдасан щиб букӀаниги Аллагьасе кьезе. Гьабураб назруялъул цӀикӀкӀараб кӀвар букӀана, ва гьеб тӀубазабичӀого тезе бегьулароан.

Песах – ГӀизраилазул бищун кӀвар бугел байрамазул цояб. НекӀсияб КъотӀиялда рекъон, гьеб байрам тӀобитӀула щибаб лъагӀалил ихдалил гӀужалда, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рорчӀи ва лагълъиялдаса тархъанлъи ракӀалде щвезабун. Авив (Ниссан) моцӀалъул, ай гӀизраилазул календаралъул тӀоцебесеб моцӀалъул анцӀила ункъабилеб къоялъ къаси тӀобитӀула Песах. Гьеб байрам тӀобитӀулелъул къурбаналъе кьегӀер хъола. КьегӀер тӀубанго бежула ва кьогӀал хурдулгун, реччеб жубачӀеб чедгун цадахъ кванала – гьелъул цо ракьа бекизе бегьуларо. Песахалъул сордоялъ гӀизраилаз ракӀалде щвезабун бицуна БетӀергьанас жалго Мисриялдаса хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. Къурбаналъе кьегӀерги хъун, щибаб рукъалъул нуцӀида гьелъул би бахун букӀана ва хвалил малаик би хъвараб рокъове лъугьинчӀо; гьединлъидал, гьезул къавулъе хвел жанибе лъугьинчӀо доб сордоялъ. Мисриязулин абуни, щибаб къавулъ тӀоцеве гьавурав вас ва гӀи-боцӀул тӀоцебесеб тӀинчӀ хвана. Къурбаналъе хъолеб кьагӀрида абулаан «Песах», жугьутӀ мацӀалда – פֶּסַח. Гьелдасан бачӀараб буго байрамалъул цӀарги. Гьеб рагӀул магӀна буго «аскӀосан ине», «квер хъвачӀого тезе» ялъуни «тӀасан кӀанцӀизе»; щайгурелъул хвалил малаик жугьутӀазул рукъзазда аскӀосан индал.

ПиргӀавн – НекӀсияб Мисриялъул пача. Цо пиргӀавнас Якъубил вас Юсуп жиндирго пачалъиялда бищун тӀадегӀанаб даражаялъул бакӀалде вахинавуна. ГӀемер заман ун хадуб, цогидав пиргӀавнас вахӀшияб лагълъиялде ккезаруна гӀизраилал ва цӀоб тун инжит гьаруна. Гьединлъидал Аллагьас Муса витӀана гьел Мисриялъул лагълъиялдаса тархъан гьаризе.

Рахел – Бетуэлил вас Лаванил гьитӀинай яс, ИсхӀакъил вас Якъубил лъади. Бетуэл ккола Ибрагьимил вац Нахорил вас. Лаван вукӀана Харан абураб шагьаралда чӀарав арамеяв ва Якъубил эбел Ривкал вац. Якъубил кӀиго лъади йикӀана – Лияги гьелъулго яц Рахелги. Рахел гьесие цӀикӀкӀун йокьулаан; гьелъие гӀоло 14 соналъ Лавание хӀалтӀана Якъуб. Рахелие гӀемерал соназ лъимал гьарулел рукӀинчӀо. Хадуб гьелъие гьаруна Юсуп ва Бунямин. Бунямин гьавулаго хвана Рахел.

Ривка – Бетуэлил яс, Лаванил яц ва ИсхӀакъил лъади. Гьелъ ИсхӀакъие гьаруна кӀигоцадахъал васал – ГӀисавги Якъубги. Ривкае Якъуб цӀикӀкӀун вокьулаан, гьединлъидал гьелъ кумек гьабуна Якъубие, тӀоцеве гьавурав вас ГӀисавие инсуца кьезе кколеб букӀараб баракат жиндиего босизе.

Салим – Гьеб батизе бегьула Иерусалималъул батӀияб цӀар. Байбихьи абураб тӀехьалда хъваралда рекъон, гьеб шагьаралъул ханлъун вукӀана Мелкицедек.

Сарай, Сара – Ибрагьимил лъади. Сара йикӀана Ибрагьимил эменцадахъай яц, гьесул эмен ТерахӀие батӀияй чӀужуялъ гьаюрай. Гьелда цӀар Сарай букӀана, амма Аллагьас хисун цӀияб цӀар кьуна гьелъие – Сара. Сарацаги Ибрагьимида цадахъ гӀемераб захӀмат баччана. Сарал гӀумру ана лъималги гьаричӀого, амма тӀуян херлъарайго, Аллагьасул кӀудияб хӀалкӀолъиялдалъун, гьелъ Ибрагьимие вас ИсхӀакъ гьавуна.

Синай – Мисриялъул Синай бащдабчӀинкӀиллъиялда бугеб мегӀер. Гьеб магӀарда Аллагьас Муса аварагасдасан гӀизраилазулгун КъотӀи гьабуна ва гьезие Жиндирго Къанун кьуна. Муса аварагас, Синай магӀарда Аллагьгун дандчӀван хадуб, босун бачӀана кӀиго ганчӀил къоно – гьезда тӀад Аллагьас хъван букӀана АнцӀго амру.

Содом ва Гоморра – НекӀо заманалда Ханааналда рукӀарал шагьарал. Гьенир чӀарал халкъазул хӀаталдаса араб пасалъи сабаблъун, Аллагьас гьел шагьаразе жаза гьабуна ва, зодоса гӀодобе цӀаги биччан, рухӀана.

Суннат – Бихьиназул гӀавраталъул рагӀал къотӀи. Аллагьас Ибрагьимие кьураб амруялда рекъон, гьавун микьабилеб къоялъ гӀизраилазул щивав васасе суннат гьабула. НекӀсияб КъотӀиялда суннат гьаби кколаан БетӀергьанасдаги Ибрагьимидагун гьесул наслабаздаги гьоркьоб гьабураб КъотӀиялъул гӀаламатлъун, ва гьелъул магӀна букӀана, суннат гьабурав чи Аллагьасул халкъалъул чи кколин ва Аллагьасул Къануналда нахъвилълъунин абураб. Суннат гьаби букӀана гӀизраилазулав вукӀиналъул гӀаламатлъунги. ГӀизраилазул халкъалда абулаан «суннат гьабурал» абун, цогидал, батӀи-батӀиял аллагьзабазда нахърилълъарал халкъазда абулаан «суннат гьабичӀел» абун.

Тархъан гьари, рацӀцӀад гьари – Аллагьасе хъолеб къурбаналдалъун, мунагьаздаса ва мунагь сабаблъун ккараб гӀайибалдаса гӀадамал хвасар гьари. Къурбан хъолев чияс, гьеб гӀайиб гьечӀеб хӀайваналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун Аллагьасулгун гьоркьоблъи цӀи гьабулаан. «Тархъан гьари» абун жугьутӀ мацӀалда хӀалтӀизарулел рагӀабазул цояб ккола כָּפַר («кафар»), гьелъул магӀнаги буго тӀаде жо бачин, ялъуни כַּפֹּרֶת «каппорет» – пардав. Цогидал жугьутӀ мацӀалда хӀалтӀизарулел рагӀабазул магӀна буго: цо инсан ялъуни тӀубараб халкъ лагълъиялдаса эркен гьари, ялъуни, хӀакъги кьун, гӀадамал асирлъудаса нахъе рачин (הדָפָּ «пада»).

ТӀадегӀанав Аллагь, ТӀадегӀанав БЕТӀЕРГЬАН – тӀолабго дунялалдасаги зобалаздасаги тӀадегӀанав Аллагь. ЖугьутӀ мацӀалда, אֵל אֶלְיוֺן («Эль-Эльон») ва יְהוָה אֶלְיוֺן («ЙГЬВГЬ Эльон»).

Ханаан – НухӀ аварагасул васасул вас Ханаанил наслаби чӀараб, КӀудияб ралъадалдаги Иордан гӀоралдаги гьоркьоб бугеб ракьалъул цӀар. Ханаан вукӀана Хамил вас. Аллагьасе бокьана гьеб ракь Ибрагьимиеги гьесул наслаби гӀизраилазеги ирсалъе кьезе. Заманалдасан гӀизраилаз дагь-дагьккун кверде босана Ханаан.

Ханааниял – ГӀизраилал рачӀинегӀан Ханааналда рукӀарал тӀолалго халкъал. Гьел рукӀана батӀи-батӀиял халкъал, амма аслияб къагӀидаялда, гьел рукӀанин абула финикиязде гӀагарал халкъал. Аллагьасул Калимаялда цо-цо мехалда ханааниялин абула цо чӀараб халкъалда. Гьел киналго халкъазул рукӀана хъубал, пасатал ва вахӀшиял диниял гӀадатал, гьединлъидал гьезул гӀемерисел халкъал гӀизраилаз гъурана – Аллагьас гӀизраилаздасан пайда босана гьел пасатал халкъазе жаза гьабизе. ХутӀарал ханааниял гӀизраилаз гьениса нахъе инаруна, ялъуни гьезда тӀад магъало лъуна. Ханааналда хутӀарал ханаанияз мажусиязул хъубаб дин гьабулеб букӀана, гьединлъидал гӀизраилалги гьез къосинаризе рес букӀана.

Херем, херем гьаби – Херем гьабураб жо ккола БетӀергьанасе батӀа гьабураб, инсанасе хӀарамаб жо. Херем гьабиялъул кӀиго магӀна буго. Цо магӀнаялда, херем гьабураб жо ккола тӀубан БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабураб, тӀокӀалъ я бичизе, я бичун босизе бегьулареб жо. Инсан херем гьавун вугони, гьев Мукъадасаб Рокъове лагълъун кьолаан. Цогидаб магӀнаялда гьеб ккола «тӀубан тӀагӀинабиялдалъун БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪЕ кьей». Гьаб магӀнаялда чи херем гьавизе бегьулаан кинаб букӀаниги такъсиралъухъ, ялъуни гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялъухъ. Гьебго магӀнаялда херем гьабизе ва цӀа гъун бухӀизе бегьулаан тушбабазул шагьар ва рагъда щвараб давла.

Херувимал – Куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа – Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби. БетӀергьанасул цӀаралда сверухъ ва Гьев инсанасе ялъуни халкъалъе загьирлъиялда хурхун гӀемерал рехсола херувимал Аллагьасул Калимаялда; «Херувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав БЕТӀЕРГЬАН», – ин хъван батула нилъеда НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерисел тӀухьдузда. БетӀергьанасул Рокъоб, Бищун Мукъадасаб бакӀалда жаниб лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀад, меседил гьабураб кӀиго херувим букӀана. БетӀергьанасда цере рачӀине къваригӀараб мехалда, БетӀергьанасул Рукъалда цере, гьеб КъотӀиялъул гъансида дандритӀун чӀолаан гӀизраилал. Гьел сапаразда рукӀаго, Аллагьасул тахалъул гӀаламатлъун кколеб гьеб гъамасалда тӀасан ва кӀиябго херувималда гьоркьосан, Муса аварагги гьоркьов ккун, кӀалъалаан БетӀергьан Жиндирго халкъалда.

Хирияб(-яв), Аллагьасе батӀа гьабураб (гьавурав), бацӀцӀадаб – Аллагьасе хъулухъалъе ватӀа гьавурав чи, яги Аллагьасе хъулухъалъе хӀалтӀизабулеб цӀарагӀ, яги Аллагьасе хъулухъалъе батӀа гьабураб бакӀ. Гьелъул магӀна кколаро гьединав чияс мунагь гьабуларин абураб; гьелъул магӀна ккола, гьев чи цохӀо Аллагьасе хӀалтӀизе, Гьес тӀаса вищун, ватӀа гьавун вугин, ялъуни гьеб цӀарагӀ батӀияб бакӀалда хӀалтӀизабизе бегьуларин абураб.

Хоб – Хварав чиясул жаназа букъулеб бакӀ. НекӀсияб Палестинаялда жаназа букъулаан гъотӀода гъоркьа, авлахъалда яги нухлул рагӀалда гьитӀинабго гвандиниб; хабада тӀаде ганчӀалги ралаан. Гьединго хоб хӀисабалда хӀалтӀизарулаан тӀабигӀиял нохъал, ялъуни жидецаго гьарулаан кьурабалъ хобалазе нохъал. Гьединаб нохъоялда цебе кӀудияб гамачӀ гиризабулаан, гьенибе нух къазе. Хвел букъулаан аслияб къагӀидаялда шагьар яги росу тун къватӀибехун. Хоб абураб рагӀи барзах (хваразул дунял) абураб магӀнаялдаги хӀалтӀизабула НекӀсияб КъотӀиялда.

Хорив – Гьаб буго Синай мегӀералъул батӀияб цӀар. ЖугьутӀ мацӀалда, חֹרֵב («хорев»). Гьеб рагӀул магӀна батизе бегьула «ракъдаллъи», «хъарцинлъи».

ХӀава – ТӀоцее Аллагьас ракьалда йижарай чӀужугӀадан, Адамил лъади. ЖугьутӀ мацӀалда, ХӀава; гьелъул магӀна буго «гӀумру».

ХӀакъав / ЧӀагояв Аллагь – хӀакъикъаталдаги, Жиндирго амру тӀубазабизелъун, гьаб дунялалда гьабулебщиналъулъ Жив гӀахьаллъулев ХӀакъикъияв Аллагь. ЖугьутӀ мацӀалда, אֵל חַי («Эль-Хай») ва אֱלֹהִים חַיִּים («Элогьим хайим»).

ХӀалкӀолев Аллагь – ХӀалкӀолъи цӀикӀкӀарав, Бечедав, Гьарзаяв Аллагь. ЖугьутӀ мацӀалда, אֵל שַׁדַּי («Эль-Шадай»).

ХӀалкӀолев БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀ мацӀалда, אֲדֹנָי יְהוָה («Адонай ЙГЬВГЬ»), «БЕТӀЕРГЬАН – киналъулго БетӀергьан» абураб магӀнаялда.

Шаматкъо – Шамат, жугьутӀ мацӀалда, שַׁבָּת («шаббат»), ай «хӀалхьи» ялъуни «лъалхъизе». ЖугьутӀазул календаралда гьеб буго анкьалъул анкьабилеб къо, гӀизраилазул хирияб къо. Гьелдалъун загьир гьабулеб буго хӀалхьиялъул хиралъи ва кӀвар буголъи. Мусал Къануналда рекъон, гьеб къо тӀубанго Аллагьасе батӀа гьабулаан, гьединлъидал гьеб къоялъ кинабниги хӀалтӀиги гьабизе бегьулароан. Шаматкъо байбихьулаан рузманкъоялъул бакъанида ва шаматкъоялъул бакъанида лъугӀулаан.

Эдом (Едом) – ЖугьутӀ мацӀалда, אֱדוֺם («Эдом»). Гьеб батизе бегьула цоги гьелда релъараб рагӀудасан лъугьараб – אָדֹם («багӀараб»). Гьеб буго ГӀизраилил (Якъубил) вац ГӀисавил ва гьесул наслабазул тӀокӀцӀар. Гьеб тӀокӀцӀар ГӀисавие щвана тӀоцеве гьавурав вукӀиналъул жиндирго даража багӀараб хилъалодул чурпаялъухъ бичидал. Эдомилан цоги абула ГӀисавилги гьесул наслабазулги букӀараб ракьалда. Гьез гӀумру гьабулеб букӀана Сеиралъул мугӀрузда. Мисриялдаса гӀизраилал тӀадруссун рачӀунеб мехалъ, эдомияз риччачӀо гьел жидерго ракьалдасан ине.

Эфод – ХӀебтил букъун гьабураб, цебебухьалда релълъараб, БетӀергьанасе хъулухъ гьабулаго кашишзабаз ратӀлида тӀасан ретӀунеб жо. ЦохӀо КӀудияв кашишасул букӀана хирияб ххамил букъараб эфод. Кашишзабазул эфодалъул каранда бан букӀунаан, БетӀергьанасул амру лъазабизелъун хӀалтӀизарулел Уримги Туммимги жанир лъураб киса.

Юсуп – Якъубил васазул цояв, гьесие бищун хирияв. Вацаз Юсуп лагълъиялде вичана, амма Аллагьас гьесие кумек гьабуна ва Мисриялъул пачаясул кваранаб кверлъун ккезавуна. Доб заманалда гӀасияб ва халатбахъараб ракъи бачӀана дунялалде. Амма БетӀергьанас Юсупидасан пайда босана гьесул инсул агьлуги мисриялги бакъараб хвалдаса хвасарлъизаризе. Юсупидасан лъугьана гӀизраилазул кӀиго къавм: гьесул васал Ефраимидасанги Манассидасанги.

Ягьуда – Якъубил вас ва Ягьудал къавмалъул эмен. Гьесул наслабазда ягьудиялин абула. Ягьудал къавмалдаса ккола ГӀизраилалъул цӀар рагӀарав пача Давудги гьесул вас Сулейманги.

Якъуб – ИсхӀакъилги Ривкалги гьитӀинав вас, Ибрагьим аварагасул васасул вас. ГӀисавидаса хадув гьавурав вукӀаниги, Аллагьас гьев тӀаса вищана, тӀоцеве гьавурасул даражаги гьесие щвана. Гьесул анцӀила кӀиго васасдасан лъугьана гӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм. Аллагьас Якъубие ГӀизраил абураб цӀар кьуна, ва киналго гьесул наслабазда гӀизраилалин абизе байбихьана.

ЯсикӀо-аллагьзаби, гьересиаллагьзаби – ГанчӀил яги цӀулал гьарурал жал – аллагьасе гӀадин, гӀадамаз жидее сужда-гӀибадат гьабулел.

Гера – цӀайиялъул бищун гьитӀинаб роцен: гӀага-шагарго 0,6 грамм.

Гин – нахул роцен, гӀага-шагарго 3,5 литра.

Ефа – бугӀа-ролъул роцен, гӀага-шагарго 22 литра. Цо эфаялда 10 омер букӀунаан.

Лог – лъадал роцен, гӀага-шагарго 300 мл.

НатӀ – халалъиялъул роцен, гӀага-шагарго 45 сантиметр.

Омер – бугӀа-ролъул роцен, гӀага-шагарго 2,2 литра.

Талант – цӀайиялъул роцен, гӀага-шагарго 34 кило.

Шекел – цӀайиялъул роцен, гӀага-шагарго 11 грамм.

Ассирия – Месопотамиялъул шималияб рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалда букӀараб некӀсияб пачалихъ – ГӀизраилалъул вахӀшияб тушман. Ниневия гьелъул тахшагьарлъун кколаан. Цебесеб эраялъул микьабилеб гӀасруялъул ахиралда, 722 соналда, Ассириялъ Шималияб ГӀизраил кверде босана ва ГӀизраилалъул гӀемерисеб халкъги асирлъуде ккана. Ассириялъ ГӀизраилалъул ракьалде жидерго пачалихъалдаса батӀи-батӀиял халкъал гочинаруна ва гьенир хутӀун рукӀарал гӀизраилал гьел халкъалгун журана. Ягьудияги (Къилбаялъулаб ГӀизраил) кверде босизе къеркьана ассириял, амма гьеб гьезухъа бажаричӀо. Хадубккун БетӀергьанас жаза гьабуна Ниневиялъе ва гьеб вавилонияз тӀубан щущахъ биххизабуна.

Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Цебе заманалда Ашерае гӀибадаталъе рарал бакӀазда, гьелъул сипат-суратги тӀад бекӀкӀарал, цӀулал хӀубал эхетулаан. Гьелъул дин тӀибитӀун букӀана тӀолабго НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда. Цо-цо биценазда гьей аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун ва Илу аллагьасул, яги БагӀалил (бетӀерав аллагь) лъадилъун йихьизаюн йиго. Гьединго гьей рикӀкӀунаан финикиязул шагьаразул – Тиралъул ва Сидоналъул – бетӀерай аллагьлъун. НекӀсияб КъотӀиялде балагьараб мехалъ, Ашерал дин гӀизраилазда гьоркьобгицин тӀибитӀун букӀин бихьула (бал. 3 Пач. 15:13; 18:19; 4 Пач. 21:7; 23:4, 6-7). Гьеб сабаблъун Аллагьас жаза гьабула гьезие.

Ашторат – рокьул ва гьарзаяб бачӀиналъул аллагь ва аллагь-рагъухъан. (бал. 3 Пач. 11:5, 33; 4 Пач. 23:13).

БагӀал – гъугъадиялъул аллагь – ханааниязул бетӀерав аллагь. БагӀал абураб рагӀул магӀна ккола «бетӀергьан, хважаин» абураб. БагӀалие гӀибадат гьабизелъун бараб рокъоб, БагӀалил хъулухъчагӀаз «динияб хъахӀбалъи» гьабулаан – гьел божулаан гьединал ишаздалъун БагӀалил гуч цӀикӀкӀунин ва гьесда ах-хурзазул ва чӀагоябщиналъул бачӀин цӀикӀкӀинабизе кӀолин. НекӀсияб Палестинаялда тӀибитӀун букӀана БагӀалил дин, гӀизраилал гьенире гочиналде цебего. Гьенир рукӀарал халкъаздаса мисалги босун, гӀизраилалги къосун ккун БагӀалил дин гьабизе лъугьунаан. Амма гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб жо букӀана. ГӀизраилалъул пача Ахав БагӀалиде вуссинавуна Финикиялдаса ячарай гьесул лъадуца (бал. 3 Пач. 16:31-32). БетӀергьанасде мугъги рехун БагӀалил дин гьабиялдалъун гӀизраилаз кутакалда ццин бахъинабуна БетӀергьанасул.

Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ – Цебе БетӀергьанасул Чадиралда букӀараб, хадубккун Мукъадасаб Рукъалъул бищунго жанисеб рахъ – КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀ. Бищунго Мукъадасаб бакӀалдаги гьелда цебесеб Мукъадасаб бакӀалдаги гьоркьоб, багӀарсиябгун шакъикьераб квасул бессараб, биццатаб, кутакалда хирияб пардав бигъун букӀана. Мусал Къануналда рекъон, гӀицӀго кӀудияв кашиш гурони ине бегьулароан гьениве жаниве, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ – мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулеб Капараталъул Къоялъ. (3 Пач. 6:23; Жугь. 9:3-5,[7])

Вавилон – НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалъул къилбаялъулаб рахъалда, цебесеб эраялъул 626–538 соназ щулалъараб кӀудияб ва цӀар рагӀараб шагьар – некӀсияб гучаб империялъул тахшагьар. Цебесеб эраялъул анкьабилеб гӀасруялда Вавилон лъугьана империялъул тахшагьарлъун, гьеб империялда жанибе ана Месопотамия, Сирия ва Палестина. Жиндаго чӀараб улкалъун Ягьудия цӀунизе Ягьудиялъул пачаби кигӀан къеркьаниги, Вавилоналъул аскараз щущахъ биххизабуна Иерусалим ва гӀемерисел ягьудиялги, асир гьарун, Вавилоналде рачун ана (цебесеб эраялъул 586 с.). ЦӀияб КъотӀиялъул заманалде Вавилон щущахъ биххизабун букӀана. Амма, Аллагьасул Калимаялда рекъон, Вавилон абураб рагӀул «Илбисалъул парччахӀлъи» абураб хъвалсараб магӀнаги буго; Вавилон лъугьуна мунагь-такъсиралъул ва квешабщиналъул гӀаламатлъун ва гьеб магӀнаялда гьеб рагӀи чанго нухалъ Инжилалдаги дандчӀвала.

Зобалазул бо – НекӀсияб КъотӀиялда БЕТӀЕРГЬАН вихьизавула зобалазул боялъ сверун ккурав Зобалазул Пача хӀисабалда (бал. 3 Пач. 22:19). Гьединлъидал НекӀсияб КъотӀиялда къанагӀат гуро БетӀерг БЕТӀЕРГЬАН ьан «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН» абураб цӀаргун рехсолев вугев.

Иордан – Киннерет хӀорихъа байбихьун ЦӀамул ралъдалъе чвахулеб Палестинаялъул кӀудияб гӀор. ГӀемерисеб бакӀалда гьеб гӀор цӀакъго гӀебаб (30 метр), ялъуни гъваридаб гьечӀониги (3 – 3,5 метр), гьелъул чвахи хехаб ва лъаралмухъ кӀичӀ-кӀичӀараб буго. Гьеб Палестинаялъул бакъбаккул рахъалъулаб гӀорхъилъун ккола. Ханаан кверде босиналда цебе ГӀизраилаз гьеб гӀор бахана.

Кашиш – БетӀергьанасул Рокъоб Гьесие хъулухъалда вукӀунев чи. Къануналда рекъон, гӀицӀго Гьарунил агьлуялъул чагӀи толаан кашишзабилъун. КӀудияв кашишасе гурони ихтияр букӀинчӀо Бищунго Мукъадасаб бакӀалде жаниве ине – гьебги лъагӀалида жаниб цохӀо нухалъ, гьелъие бихьизабураб къоялъ (Капараталъул Къоялъ).

Къавм – цо чиясдасан лъугьараб халкъ. ГӀизраил халкъалъул кинабниги анцӀила кӀиго кӀудияб къавм буго. ГӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм лъугьана Якъубил (БетӀергьанас ГӀизраил абун цӀар лъурав) анцӀила кӀиго васасдасан: Рувим, Шимеон, Левий, Ягьуда, Иссахар, Зевулун, Юсуп, Бунямин, Дан, Нафтали, Гад ва Ашер (Байб. 35:23-26). ГӀемерисел бакӀазда Юсупил къавм гьесул кӀиго васасдалъун бихьизабун буго – Манассидалъун ва Ефраимидалъун (Байб. 41:51-52). Аллагьас гьезие кьезе къотӀи гьабураб ракь кверде босун хадуб, ГӀизраилалъул щибаб къавмалъе жинди-жиндир ракьазул бутӀа щвана, гӀицӀго Левийил къавм хутӀун. Левийил къавм БетӀергьанасе хъулухъалъе букӀине тӀаса бищун букӀиндал, хутӀарал къавмаз чӀезабизе кколаан гьезие къваригӀарабщинаб.

Сулейман хун хадуб ГӀизраил кӀийиде бикьана: Шималияб пачалихъ – ГӀизраил, ва Къилбаялъулаб пачалихъ – Ягьудия. Къилбаялъулаб пачалихъалда жанире ккана Ягьудал ва Буняминил къавмал. ХутӀараб анцӀго къавм Шималияб пачалихъалда гъорлъе ккана. Гьеб анцӀабго къавмалъул гӀемерисел чагӀи ассирияз асирлъуде росана ва Ассириялъул империялда гьезул лъалкӀ тӀагӀана.

КъотӀи – Аллагьасул Калимаялда жаниб бищунго цӀикӀкӀараб кӀвар кьола КъотӀиялде – БетӀергьанас гӀадамазулгун гьабураб КъотӀиялде. Гьеб КъотӀи тасдикъ гьабула къурбаналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун. Синай магӀарда Аллагьас Мусаги гьоркьов ккун, гӀизраил халкъалъулгун КъотӀи гьабуна. Гьеб КъотӀиялда рекъон, Аллагьас рагӀи кьуна жугьутӀазда баракат лъезе ва гьел тушбабаздаса цӀунизе; гӀизраилазги, Гьесул Къануналда хъваралда рекъон, Гьесие мутӀигӀго хьвадизе ва Гьесул амраби тӀуразаризе тӀаде босана. Гьеб КъотӀиялда НекӀсияб КъотӀи абула. Аварагзабаз цебеккун бицун букӀана Аллагьасдаги гӀадамаздаги гьоркьоб ЦӀияб КъотӀи букӀине бугин.

КъотӀиялъул гъамас – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абула БетӀергьанас гӀизраилазулгун гьабураб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай жаниб лъураб, меседги тӀад бекьараб цӀулал гьабураб гъамасалда – гӀизраилазул рухӀияб гӀумруялда жаниб гьеб бищун хирияблъун кколаан. Гьениб жаниб лъун букӀана кӀиго ганчӀил къоно. Синай магӀарда Мусаги гьоркьов ккун Аллагьас ГӀизраилгун КъотӀи гьабулелъул, Гьес халкъалда тӀад лъураб анцӀго амру хъварал къанаби рукӀана гьел. Гьеб гъамасалъул тӀалъелалда эхетун месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувимги букӀана, куркьбалги гӀебеде ритӀун. Гъамасалъул тӀалъел – «каппорет»: жугьутӀазул мацӀалда «тӀаде жо бачин», «тархъан гьари», «мунагьалдаса рацӀцӀад гьари» ккола гьелъул магӀна. КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рукъалъул Бищун Мукъадасаб бакӀалда лъун букӀунаан.

Къурбан – Мусал Къануналда рекъон, гӀизраилаз БетӀергьанасе хӀайванал къурбанлъун гьарулаан: гьел хъолаан, хадуб гьелъул бутӀа, ялъуни тӀубараб къаркъала, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан, хутӀараб бутӀа кваналаан. Мусал заманалдаса байбихьун, БетӀергьанас Мукъадасаб Рокъоб цо чӀараб бакӀ бихьизабуна къурбаназе ва гӀицӀго кашишзабазул ихтияр букӀана къурбанал тӀоритӀизе.

НекӀсияб КъотӀиялда къурбаналъул гӀемер батӀи-батӀиял тайпаби рихьизарун руго. БоцӀи хъвей гуребги, цоги-цоги – ролъул, зайтуналъул нахул, чагъиралъул сайгъаталги, хӀалухъеналъул тӀоцебесеб бачӀинги босулаан Мукъадасаб Рокъобе къурбаналъе. НекӀсияб КъотӀиялда цӀикӀкӀараб кӀвар кьун буго къурбаназда хурхарал диниял гӀадатазде. Къурбаназдалъун ва БетӀергьанасул амраби тӀуразариялдалъун букӀунаан Аллагьасда ва инсанасда гьоркьоб абадияб бухьен. БатӀи-батӀиял къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго: тӀубан бухӀулеб къурбан, такъсиралъул къурбан, гӀайибалъул къурбан, ракълил къурбан, баркалаялъул къурбан, нияталъул къурбан, хъублъиялдаса рацӀцӀад гьарулеб къурбан ва гь. ц. Гьединго, БетӀергьанасул Рокъор къасиги къадги Гьесие хъулухъалъе чӀарал кашишзабазеги левитазеги гьел къурбаназдасан букӀана квен-тӀех.

Мажлисалъул Чадир – Мусал Къануналда рекъон, БетӀергьанасул Рукъ балелде цебе, ГӀизраилалъул халкъалъ кибего цадахъ босулеб букӀана БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас жаниб лъолеб Чадир.

БетӀергьанас Мусае загьир гьабураб къагӀидаялда гӀуцӀана гӀизраилаз гьеб Чадир. Чодрода жаниб букӀана Бищунго Мукъадасаб бакӀ ва гьелда цебехунаб Мукъадасаб бакӀги. Бищунго Мукъадасаб бакӀалда КъотӀиялъул гъамас лъун букӀунаан; Мукъадасаб бакӀалда – гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб месед тӀад ккураб къурбаналъе бакӀ, мукъадасал чадал лъолеб стол ва нахучирахъал. Чадиралъул къватӀисеб рахъалда, гьелда цебе лъолаан къурбаналъе бакӀ ва «Ралъад» абун цӀар жинда лъураб хӀавуз. Мажлисалъул Чодрода жанив БетӀергьан Мусагун дандчӀвалаан ва БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадат халкъалъ кинацаго цадахъ гьелда цебе гьабулаан. БетӀергьан гӀизраилазда гьоркьов вукӀиналъул гӀаламатлъун букӀана гьеб Мажлисалъул Чадир. Гьеб Чадиралъул мухӀканаб баян кьун буго Мусал Къануналда.

Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ – Иерусалималда БетӀергьанасе бараб Рукъ. Мусал заманалдаса нахъе гӀизраилаз БетӀергьанасе хъулухъалъе хӀалтӀизабураб Мажлисалъул Чодрол бакӀалда (гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 950 соналда) Сулейман пачаяс бана тӀоцебесеб БетӀергьанасул Рукъ. Вавилониял тӀаде кӀанцӀидал, Вавилоналъул пача Навуходоносорица щущахъ биххизабуна гьеб цебесеб эраялъул 587/586 сс. ва гьениб жаниб букӀараб багьаябщинаб къайи-къоноги хъамал гьабуна. Мукъадасаб Рукъалъул мухӀканаб баян кьолеб буго Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалда (3 Пач. 6:2–7:51).

Цебесеб эраялъул 536-леб соналъ, Вавилоналъул асирлъи ахиралде щведал, Персиялъул пача Кирица жугьутӀазе изну кьуна улкаялде тӀадруссине ва вавилонияз биххизабураб БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан базе. БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан бан лъугӀана гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 520–515 сс.

ГӀизраилалъул халкъалъего бищун кӀвар цӀикӀкӀараб бакӀлъун кколаан БетӀергьанасул Рукъ, ва гьезул тӀолабго гӀумруги гьелда бухьараб букӀана: гьенир гурони Аллагьасе къурбанал гьаризе бегьулароан ва аслиял диниял байрамазул къояз, гьел байрамал тӀоритӀизе, тӀолалго жугьутӀалги ракӀарулаан гьенире.

НатӀ – гӀага-шагарго 45 см., бащдаб метргӀанасеб роцен.

Пасха – гӀизраилазул бищун кӀвар бугел байрамазул цояб. НекӀсияб къотӀиялда рекъон, гьеб байрам тӀобитӀула щибаб лъагӀалил ихдалил гӀужалда, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рорчӀи ва лагълъиялдаса тархъанлъи ракӀалде щвезабун. Авив (гьебго Нисан) моцӀрол – гӀизраилазул календаралъул тӀоцебесеб моцӀ – анцӀила ункъабилеб къоялъ къаси тӀобитӀула Пасха. Гьеб байрамалъул къурбаналъе кьегӀер хъола. КьагӀрил тӀубараб къаркъала бежула ва кьогӀал хурдулгун, реччеб жубачӀеб чедгун цадахъ кванала – гьелъул цо ракьа бекизе бегьуларо. Гьеб сордоялъ гӀизраилаз ракӀалде щвезабун бицуна БетӀергьанас жалго Мисриялдаса хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. Къурбаналъе кьегӀерги хъун, щибаб рукъалъул нуцӀида гьелъул би бахун букӀана ва хвалил малаик би хъварабщинаб рокъове лъугьинчӀо; гьединлъидал, гьезул къавулъе хвел бачӀинчӀо доб мехалда – мисриязулин абуни, щибаб къавулъ тӀоцеве гьавурав вас ва гӀи-боцӀул тӀоцебесеб тӀинчӀ хвана.

Пилистимал – цебесеб эраялъул анцӀила лъабабилеб ва анцӀила кӀиабилеб гӀасруялда, «ралъдал халкъалин» жидеда абулел халкъал гочун, жакъасеб Палестинаялъул къилбаялъулгун бакътӀерхьул рахъалда щулалъараб халкъ. Пахьул гӀасруялъул ахиралда НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда цо чанго цебетӀураб халкъги щущахъ биххизабун, гьениб чӀел гьабуна гьез. Гьез кодоре росана Газа, Ашкелон, Ашдод, Гат абурал шагьарал ва Экрон абураб шагьар тӀадеги бана. Пилистимазул ватӀанлъун рикӀкӀуна Кафтор, ай, Крит, ялъуни Кипр. Пилистимазда «суннат гьабичӀел» абулаан, щайгурелъул ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалъул халкъазда гьоркьоб гӀатӀидго тӀибитӀараб суннат гьабиялъул гӀадат гьезул букӀинчӀелъул. ГӀемерал соназ гӀизраилазул кӀудиял тушбабилъун рукӀана пилистимал, ахирги Давудица гьезда тӀад тӀубан бергьенлъи босизегӀан.

Ралъад – кашишзабаз БетӀергьанасе хъулухъалъе жалго рацӀцӀад гьаризе, хӀатӀал-кверал чуризе хӀалтӀизабулеб, кӀудияб ва гургинаб «Ралъад» абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьеб букӀана анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гьебги Мукъадасаб рукъалъул азбаралда лъун букӀана. Гьелда гъоркь гьеб кквезе анцӀила кӀиго пахьул оцги лъун букӀана.

Терафимал – рукъалъул аллагьзабазул, ялъуни хварал умумузул сипатазда гьарурал, пал тӀамизе, хваразул рухӀазда кӀалъазе, ялъуни батӀи-батӀияб сихӀру гьабизе хӀалтӀизарулел ганчӀил, яги цӀулал ясикӀаби. (БетӀергьанасул Калимаялда бихьизабун буго гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб ва Гьес гьукъараб иш букӀин.) Ягьудиялъул пача Ёшиягьица гьукъун рукӀана: батӀи-батӀиял аллагьзабазде руссин, сихӀручилъи, хварал рухӀазда кӀалъай ва гьезда релълъарал хъубалщинал ишал, гьединго терафималги (бал. 4 Пач. 23:24).

ТӀубан бухӀулеб къурбан – щибго нахъе течӀого тӀубанго Аллагьасе кьолеб къурбан. Гьединаб къурбаналъе хъураб хӀайванго тӀубан Аллагьасе кьолаан, ай, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан щибго нахъе течӀого, рахъу лъугьинегӀан. Гьелъул зобалазде унеб кӀкӀуялдалъун ва гьуинаб махӀалдалъун БетӀергьанас къурбанги къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда рехсолезда гьоркьор тӀуран рухӀулел къурбанал бищунго кӀвар бугеллъун ккола.

Хъерувимал – куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа – Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби (Байб. 3:24; 3 Пач. 6:23-28). БетӀергьанасул цӀаралда сверухъ ва Гьев инсанасда, ялъуни халкъалда аскӀов вукӀиналда хурхун гӀемерал рехсола хъерувимал Аллагьасул Калимаялда; «Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав БЕТӀЕРГЬАН», – ин хъван батула нилъеда НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерисел тӀухьдузда. БетӀергьанасул Рокъоб, Бищун Мукъадасаб бакӀалда жаниб лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀад, месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувим эхетун букӀана. БетӀергьанасда цере рачӀине къваригӀараб мехалда, БетӀергьанасул Рокъоре, гьеб КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀалда цере рачӀунаан гӀизраилал. КъотӀиялъул гъамасалда тӀасан, гьеб кӀиго хъерувималда гьоркьосан кӀалъалаан БетӀергьан Жиндирго халкъалда, Мусаги гьоркьов ккун.

ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам – щибаб моцӀрол авалалда цӀияб моцӀ баккигун, жугьутӀаз тӀобитӀулеб динияб байрам. ЖугьутӀаз моцӀрол календарь хӀалтӀизабулаан. Гьеб къоялъе БетӀергьанас рихьизарурал къурбанал-сайгъаталги росун тӀобитӀулаан гьеб байрам.

Шамат къо – Ягьудиязул анкьил анкьабилеб къо, гьеб ккола хирияб БетӀергьанасе тӀокӀ гьабураб хӀалхьиялъул къо. Мусал Къануналда рекъон, шамат къоялъ гӀадамазда тӀадаб букӀана рахӀаталда, БетӀергьанасда цере как-диналде руссун рукӀине, Къанун цӀализе. Шамат къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьаби гьукъараб букӀана тӀолабго халкъалъе. ГӀизраилазул гӀадаталда рекъон, къо байбихьула бакътӀерхьуда. Гьединлъидал, шамат къо байбихьула рузман къоялъул бакътӀерхьуда ва шамат къоялъул бакътӀерхьуда ахиралде щола. Синагогаби раккаралдаса нахъе, гӀизраилал шамат къоялъ гьенире ракӀарула тӀагӀат-гӀибадаталъе.

Эфод – хӀебтил букъун гьабураб, цебебухьалда релълъараб, БетӀергьанасе хъулухъ гьабулаго кашишзабаз ратӀлида тӀасан ретӀунеб жо. ЦохӀо кӀудияв кашишасул букӀана хирияб ххамил букъараб эфод. Кашишзабазул эфодалъул каранда бан букӀунаан, БетӀергьанасул амру лъазабизелъун хӀалтӀизарулел Уримги Туммимги жанир лъураб киса. Пачабазул тӀахьазда батула кӀиго батӀияб эфод. Цо тӀад ретӀунеб эфод; кӀиабилеб, эфодин абулеб тӀагӀел (1 Пач. 14:3; 23:6, 9; 30:7). ТӀоцебесеб эфод тӀад ретӀуна, кӀиабилеб эфод «босула» ялъуни «борхула». Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехьалда (1 Пач. 2:28) бихьизабун буго «эфод боси» – кашишзабазул хӀалтӀабазул бищун кӀвар бугезул цояблъун букӀин.

Агриппа – Гьерод Агриппал вас. ГӀага-шагарго 53–93 соназда гьев вукӀана Палестинаялъул цо бутӀаялъул кверщелчи. Балагье Гьерод.

Адам – Аллагьас тӀоцеве вижарав инсан. Гьесдасан ва гьесул лъади ХӀавадасан лъугьана дуниялалда киналго гӀадамал. Аллагьасул амру тӀубазабичӀел ва гьелдалъун мунагь гьабурал тӀоцересел гӀадамал ккола Адамги ХӀаваги.

Арфа

Асия – ГьитӀинаб Азиялда (гьанжесеб Турциялда) букӀараб Рималъул империялъул вилаят.

Барас – черхалда ругънал лъугьун, инсанасул гьан туризабулеб цӀакъ квешаб ва захӀматаб унти. Барасалъ унтарал гӀадамал хъублъарал чагӀилъун рикӀкӀунаан Мусал къануналъ ва диналъул агьлуялда гъорлъе риччалароан.

Беэлзебул – жундузул бетӀер, илбис.

БилгӀам – Муса аварагасул заманаялда вукӀарав сихӀручи. ЖугьутӀазул тушбабилъун рукӀарал мугӀабиязул парччахӀ Балакица гьесда гьарана, сихӀруги гьабун, жугьутӀал хвезаризе вачӀайилан. Амма мугӀабиязухъе унаго нухда цо хӀикматаб хӀалкӀолъиялдалъун гьев чӀун хутӀана. Малаикас ва живго тӀад рекӀун вукӀараб хӀамица биччачӀо БилгӀамида Аллагь цо вукӀиналда божулеб жугьутӀазул халкъ хвезабизе. Амма хадусеб заманалда жугьутӀазда гьоркьор БилгӀамил хӀакъалъулъ тӀиритӀун рукӀана Аллагьасул диналъул тушман вукӀанин гьевилан харбал.

Бищунго кӀудияв кашиш – Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалъул бищунго кӀудияв кашиш вищулаан цо лъагӀалил болжалалда, ва гьес бетӀерлъи гьабулаан тӀадегӀанаб судалъе.

Бунямин – Якъуб аварагасул вас. Гьесдасан бачӀараб буго жугьутӀазул халкъалъул цо наслу.

Вавилон – гьанжесеб ГӀиракъалъул ракьалда букӀараб некӀсияб шагьар. Нилъер эраялде щвелелде 600 соналъ цебе вавилоналъулаз Ягьудия бахъун букӀана, щущазабун букӀана Иерусалим ва Мукъадасаб Рукъ. Ягьудиялъул гӀемерал гӀадамал 70 соналъ Вавилоналъул пачалихъалда асирлъуда хутӀана. «Инжилалъул» цо-цо бакӀазда «Вавилонлъун» рикӀкӀун буго, кидаялиго вавилоналъулалго гӀадин, батӀи-батӀиял мунагьазулъ къараб халкъалъ яшав гьабулеб букӀараб Рим.

Галилея – ГӀизраил пачалихъалъул севералда букӀараб ракь. ГӀиса МасихӀил заманаялда гьениб яшав гьабулеб букӀана жугьутӀаз ва цогидал халкъаз. Ягьудиялъул гӀадамаз галилеялдасел гӀад-хочӀие гьарулаан, гьел рикӀкӀунароан. Галилеялъул Назарет абураб гьитӀинабго шагьаралда кӀудияв гӀуна ГӀиса МасихӀ.

Гьабил – Адамилги ХӀавалги вас, Къабилил гьитӀинав вац. Къабилица Гьабил чӀвана гьесдехун ккараб жахӀда сабаблъун.

Гьарун – Муса аварагасул кӀудияв вац. НекӀсиял жугьутӀазе амруял Аллагьас Мусахъе кьураб мехалда, Гьарун тӀамуна гьес тӀоцевесев кашишлъун. Къануналъул бихьизабиялда рекъон, Гьарунил наслуялъул рукӀине кколаан киналго кашишзаби.

Гьерод – «Инжилалда» рехсон вуго гьеб цӀар бугев лъабго чи. «Матфейица бицараб Рохалил хабаралда» тӀоцеве рехсарав Гьерод вукӀана Ягьудиялъул парччахӀ. КӀиабизе рехсарав Гьерод Антипа вукӀана Галилеялъул хан (тӀоцевесев Гьеродил вас). «Чапарзабазул ишазда» 12-абилеб бетӀералда рехсарав Гьерод Агриппа вукӀана дов Гьерод Антипал вацасул вас, нилъер эраялъул тӀоцебесеб гӀасруялъул 41-абилеб соналъ Ягьудиялъул хан.

ГӀадамил Лъимер – жугьутӀазул мацӀалда гьелъул магӀна буго «инсан, гӀадан, чи». Даниял аварагасул ТӀехьалда рехсон буго МасихӀ вукӀине вугин ГӀадамил Лъимер. МасихӀ ГӀисацаги жиндирго хӀакъалъулъ абулеб буго жив ГӀадамил Лъимер вугилан.

Давуд – некӀсияб ГӀизраилалъул кӀудияв парччахӀ ва авараг. Гьес яшав гьабуна нилъер эраялде щвелелде анцӀабилеб гӀасруялда, ГӀиса МасихӀ гьавилелде азарго соналъ цебе.

Динар – Рималъул империялда хьвадулеб букӀараб гӀарцуда цӀар. Гьелъул къимат бащалъулаан цо къоялъ хӀалтӀун щолеб мухьалда.

Диниял гӀалимзаби – Мусал къанун рагӀа-ракьанде щун лъалел ва жугьутӀазда гьеб малъулел гӀадамал.

Диргьам – греказул гӀисинаб гӀарац, гӀага-шагарго гьеб бащалъулаан цо динаралда.

Забулон ва Нафталим – Якъуб аварагасул васал. Гьездасан рачӀарал руго ГӀизраилалъул северияб рахъалда, Галилеялъул хӀорил рагӀалда яшав гьабун рукӀарал жугьутӀазул кӀиго наслу.

Забур – 150 динияб кечӀалдасан гӀуцӀараб тӀехь. Гьезул гӀемерисел Давуд аварагас гьарураллъун рикӀкӀуна.

Зина – «Инжилалда» гьаб рагӀи кьун буго рос-лъади цоцазе хилиплъи абураб магӀнаялда.

Ибрагьим – гӀарабиязулги жугьутӀазулги умматалъул бетӀер, Аллагь цо вукӀиналде тӀоцеве кантӀарав авараг, ИсхӀакъ аварагасул эмен.

Илагьияб РухӀ – Аллагьасдасан бачӀунеб гӀадамал битӀараб нухде рачунеб гьел рацӀцӀалъизарулеб къуват. «Инжилалда» «Илагьияб РухӀ» живго Аллагьлъун рикӀкӀун буго.

Иляс – ГӀизраилалъул халкъалде витӀарав ва гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялде данде къеркьарав кӀудияв авараг. Аллагьас гьев чӀагого зобалазде восана. ЖугьутӀал ралагьун чӀун рукӀана МасихӀ вачӀиналъул хабар бицине гьев ракьалде тӀадвуссиналъухъ.

ИсхӀакъ – жугьутӀазул умматалъул бетӀерлъун рикӀкӀунев авараг. Гьев вукӀана Ибрагьимилги Саратилги вас, ГӀисилги Якъубилги эмен.

Ишая – нилъер эраялде щвелелде анкьабилеб гӀасруялда Ягьудиялда вукӀарав кӀудияв авараг.

Кашиш – Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб динияб хъулухъ гьабулев чи.

Къабил – Адамилги ХӀавалги цӀикӀкӀарав вас, Гьабилил вац. ЖахӀда ккун гьес жиндирго вац Гьабил чӀвана.

Къайсар – Рималъул парччахӀ, император.

Къанун – балагье: Мусал къанун.

КъотӀи – «Инжилалда» гьеб ккола тӀоцебе НухӀ аварагасулгун, хадуб Ибрагьим аварагасулгун, ахиралдаги, Муса авараг гьоркьов ккун, жугьутӀазул тӀолабго халкъалъулгун Аллагьас гьабураб «НекӀсияб къотӀи». ГӀисаца абулеб буго жиндир хвел кколин Аллагьасдаги гьесде иман лъураб халкъалдаги гьоркьоб «ЦӀияб къотӀиялъул» байбихьилъун.

КъотӀиялъул гъамас

Лъадалъ ччун рахъи – гьеб букӀана мунагьал чуризе ва кантӀун Аллагьасде руссине гьабулеб динияб гӀадат.

Магъало бакӀарулел чагӀи – Рималъул къайсарасул хазинаялъе халкъалъухъа магъало бакӀаризе тарал гӀадамал, гьединлъидал жугьутӀазе гьел рокьулароан; къайсарасе магъало бакӀариги рикӀкӀунаан хӀакъ батулеб ишлъун.

Мажусиял – гӀемерал «аллагьзабазде» иман лъурал ва Мусал къанун босичӀел гӀадамал.

МасихӀ (Христос) – Аллагьас витӀилин рагӀи кьун букӀарав абадияв ПарччахӀ.

Мукъадасаб рукъ – Иерусалималда букӀараб аслияб динияб рукъ (Храм, Байтулмукъадас). ГӀицӀго гьениб гурони къурбан хъвезе изну букӀинчӀо.

Муса – ГӀизраилалъул цӀакъго кӀудияв авараг. Гьес цевехъанлъи гьабуна Аллагьас ГӀизраилалъул халкъ Мисриялдаса къватӀибе бачунеб мехалда. Аллагьас Мусахъе кьуна Къанун.

Мусал къанун – Муса аварагасде Аллагьас рещтӀарал гӀемерал амруял ва жугьутӀаз чара гьечӀого цӀунизе кколел, гьезул гӀумруялъул киналго рахъал рихьизарулел гӀадатал.

НекӀсияб къотӀи – балагье: КъотӀи.

Ниневия – некӀсияб ва гучаб Ассирия пачалихъалъул тахшагьар. Юнус аварагасул хӀакъалъулъ тӀехьалда бицунеб буго, мунагьаздаса инкар гьабун ва рекӀекълъун, битӀараб нухде руссинчӀони, шагьар щущазабизе бугилан гьелъул халкъалда бицине Аллагьас гьев Ниневиялде витӀанин абун. Юнус аварагасул вагӀзаялъ Ниневиялъул халкъ кантӀизабуна, гьезул шагьарги щущазабичӀого хутӀана.

Пасха – Мисриялда лагълъиялде ккун рукӀарал жугьутӀал, Аллагьасул цӀоб лъун, зулмуялдаса тархъанлъараб заман ракӀалде щвезабун, щибаб соналъ ихдал гьез тӀобитӀулеб кӀудияб байрам.

Рим – Италиялъул шагьар, кӀудияб империялъул тахшагьар. ГӀиса МасихӀил заманаялда гьеб империялде гьоркьоре унаан Средиземнияб ралъдал рагӀаллъабазда рукӀарал гӀемерал улкаби.

Саддукеял – жугьутӀазул бечедал гӀадамазги диниял бутӀрузги гӀуцӀараб цо хасаб мазгьабалъул гӀадамал. Гьез бетӀерлъи гьабулаан диниялги сиясиялги ишазе, тӀадегӀанаб судалда гьоркьорги гӀемерисел гьел рукӀунаан. Мусал къануналде гурони, гьесдаса хадур рахъарал цогидал аварагзабазул ТӀухьдузде иман лъолароан саддукеяз.

Самариял (Самариялъул халкъ) – Ягьудиялдаги Галилеялдаги гьоркьоб букӀараб Самария вилаяталъул гӀадамал. Гьел божулаан Аллагь цо вукӀиналда, амма жугьутӀазул къануналъул цо-цо рихьизариял къабул гьарулароан. Гьеб сабаблъун кӀиябго халкъалъул рагӀи дандеккунгутӀи букӀана, хӀатта цоцазда аскӀор гӀодор чӀун самариявги жугьутӀавги квана-гьекъей мунагьлъун рикӀкӀунаан.

Сарат – Ибрагьим аварагасул лъади. ХерлъизегӀан лъимер гьабичӀого хутӀун йикӀарай гьелъ, Аллагьасул хӀалкӀолъиялдалъун, Ибрагьимие вас – ИсхӀакъ гьавуна.

Сардар – жиндирго кверщаликь ругел вилаятазда Рималъул къайсарас тарав бетӀер.

Синагога – какал разе ва Таврат (Мусаде рещтӀараб тӀехь) цӀализе жугьутӀал данделъулеб рукъ.

Содом ва Гоморра – Аллагьасул ццин бахъун щущазарурал шагьарал. Гьел рукӀана Хвараб ралъдал рагӀалда.

Сулайман – Давуд аварагасул вас, кӀудияв гӀакъил, парччахӀ ва авараг. Иерусалималда Мукъадасаб Рукъ гьес бан букӀана.

Сулейман пачаяс бараб Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ.

Таврат – «НекӀсияб КъотӀиялъул» тӀоцебесеб щуго тӀехь. Тавратилан абула Мусал къануналдаги.

Талант – бацӀцӀадаб гӀарцул 30 кг – 6000 диргьам.

ТӀадегӀанаб суд – Иерусалималъул халкъалда гьоркьоб хӀукму къотӀулеб бищунго кӀудияб идара.

Фарисеял – Мусал къанунги умумузул гӀадатги цӀуниялъе цӀакъго хӀаракат бахъулел гӀадамаздасан Ягьудиялда гӀуцӀараб ва къадру-къимат цӀикӀкӀараб динияб мазгьабалъул гӀадамал.

ХӀава – дуниялалда тӀоцее йижарай чӀужугӀадан, Адамил лъади.

ЦӀияб къотӀи – балагье: КъотӀи.

Чапар – ГӀиса МасихӀил бищунго цересел 12 муридаздасан цояв. Чапарилан абулаан, ГӀисал амруялда рекъон, Рохалил хабар дуниялалда тӀибитӀизабизе тӀаде босарав бокьарав муридасдаги.

Шамат – Мусал къануналда рекъон, шамат къоялъ кинаб букӀаниги хӀалтӀи гьабизе гьукъула. ХӀалхьи-рахӀаталъе ва Аллагьасе тӀагӀаталъе кьураб къо бугилан рикӀкӀуна гьеб жугьутӀаз.

ЩвантӀих

Юсуп – Якъуб аварагасул 12 васазул цояв. Вацаз гьев Мисриялде лагълъун вичана, амма гьенив Аллагьас кӀодо гьавун, тӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун вахъана.

Ягьудия – Палестинаялъул югалда букӀараб пачалихъ. Гьелъул тахшагьар кколаан Иерусалим. ГӀиса МасихӀил заманаялда Рималъул кверщаликь букӀана гьеб. ТӀоцебе гьениб яшав гьабун рукӀана Якъубил вас Ягьудал наслуялъул жугьутӀал. Ягьудал наслуялъул вукӀана кӀудияв парччахӀ ва авараг Давудги Давудил кьибилалъул чи ГӀиса МасихӀги.

Якъуб – Ибрагьимил васасул – ИсхӀакъил – вас, ГӀисил вац. Якъубил 12 васасдасан лъугьун рукӀана жугьутӀазул халкъалъул анцӀила кӀиябго наслу.

Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

+ 1:1 Ин. 1:1

* 1:26 Инсан – жугьутӀ мацӀалда, «адам». «Адам» абураб рагӀул магӀна буго «инсан» ялъуни «инсаният».

+ 1:27 Мат. 19:4, Мар. 10:6

+ 2:7 1 Кор. 15:45

+ 2:9 Байб. 3:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:2

+ 2:11 1 Пач. 15:7

* 2:14 Тигр – жугьутӀ мацӀалда, «Хиддекель».

+ 2:14 Дан. 10:4, Байб. 10:11-12

+ 2:21 Байб. 15:12, 1 Пач. 26:12

* 2:23 ЖугьутӀ мацӀалда цоцазда релълъарал руго «бихьинчи» ва «чӀужугӀадан» абурал рагӀаби – «иш» (бихьинчи) ва «иша» (чӀужугӀадан).

+ 2:24 Мат. 19:5, Мар. 10:7, 1 Кор. 6:16, Эф. 5:31

+ 3:1 Мат. 10:16

+ 3:3 Байб. 2:17

+ 3:6 Рум. 5:12, 1 Кор. 15:21-22

+ 3:15 Рум. 16:20

+ 3:16 Эф. 5:21, Кол. 3:18

* 3:20 Адам – ЖугьутӀ мацӀалда «адам» абураб рагӀи бачӀана «адама» (ракь, яги хӀатӀ) абураб рагӀудасан, «гӀадан» ялъуни «инсан» абураб магӀнаялда. «Инсан» абураб магӀнаялда хӀалтӀизабула гьеб рагӀи гьаб тӀехьалъул тӀоцебесеб кӀиго бетӀералда. Дунялалда цогидал гӀадамал рижун хадуб «Адам» абураб рагӀи тӀоцевесев бихьинчиясул цӀар хӀисабалда хӀалтӀизабизе лъугьана.

* 3:20 ХӀава – жугьутӀ мацӀалда гьаб цӀар релълъуна «гӀумру» абураб рагӀуда.

+ 3:22 Байб. 2:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:2

* 3:24 Херувим – куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа, Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби (3 Пач. 6:23-28).

* 4:1 Къабил (קַיִן) – жугьутӀ мацӀалда гьеб цӀар релълъуна «щвараб» яги «босараб» абурал рагӀабазда.

+ 4:7 Байб. 3:16

* 4:8 Къабилица Гьабилида абурал гьал рагӀаби жугьутӀ мацӀалъул тексталда хутӀун гьечӀо, гьел руго некӀсиял тӀахьазда.

+ 4:15 Лев. 26:21,

* 4:25 Шет – гьаб цӀар релълъуна «лъуна (кьуна)» абураб рагӀуда.

* 4:26 Энош (אֱנוֹשׁ) – «адам» абураб рагӀулго гӀадин, «инсан» абураб магӀна буго гьаб рагӀул.

+ 5:2 Байб. 1:27

+ 5:3 1 Кор. 15:49

+ 5:24 4 Пач. 2:11, Жугь. 11:5

+ 5:29 Байб. 3:17

* 6:2 Аллагьасул васал – гьаб рагӀул батӀи-батӀиял магӀнаби руго. 1. Аллагьас тӀаса рищарал чагӀи (бал. Тархъ. 4:22, 23; Къан. 14:1). Гьел рукӀине бегьула Шетил наслуялъул васал. 2. БетӀергьанасе мутӀигӀал, гӀадатиял гурел, зобалазул жал (Аюб 1:6; 2:1; 38:7; Заб. 28:1; 88:7 ). 3. Септуагинтаялда гьеб рагӀул магӀна гьабула битӀахъе (Забуралда), ялъуни буссинабула «Малаикзаби» абун (Аюб аварагасул тӀехьалда).

+ 6:4 Тар. 13:34

+ 6:5 ГӀакъилал рагӀаби 6:18, Мат. 12:34

+ 6:6 1 Пач. 15:10-11

* 6:15 НатӀ – гӀага-шагарго 45 см.

+ 8:4 4 Пач. 19:37,

+ 8:17 Байб. 1:22

+ 8:21 Тархъ. 29:18, Лев. 1:9, Байб. 6:5

+ 9:1 Байб. 1:22

+ 9:3 Байб. 1:29

* 9:4 НекӀсияб КъотӀиялда рекъон, бидулъ букӀуна чӀагоябщиналъул гӀумру ва гӀумруялда тӀад ихтиярги цохӀо Аллагьасухъ букӀуна; Бал. Лев. 17:10-14 – бигун цадахъ гьан кваназе гьукъи.

+ 9:4 Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:10-11, Лев. 17:14, Къан. 12:23-24, Чап. 15:20, Чап. 15:29

+ 9:6 Тар. 35:33, Байб. 1:26-27

* 9:13 Нур – радуга.

+ 9:21 ГӀакъилал рагӀаби 20:1

+ 9:22 ГӀакъилал рагӀаби 30:17

* 9:27 Яфет – жугьутӀ мацӀалда гьаб цӀар релълъуна «цӀикӀкӀин» абураб рагӀуда.

+ 10:4 Юнус 1:3

+ 10:7 Байб. 2:11

+ 10:11 Байб. 2:14

+ 10:21 Тар. 24:24

* 10:25 Пелег – жугьутӀ мацӀалда гьаб цӀар релълъуна «рикьизе» абураб рагӀуда.

+ 10:29 Байб. 2:11

+ 11:2 Байб. 10:10, Дан. 3:1

+ 11:8 Къан. 32:8

* 11:9 Вавилон – жугьутӀ мацӀалда, «Бавел». Гьеб рагӀи релълъуна «балал» абураб рагӀуда ва гьелъул магӀна буго «хис-хисизабизе», яги «бикьизабизе», ялъуни «жубазабизе» абураб.

+ 12:1 Чап. 7:4

+ 12:3 Байб. 18:18, Байб. 22:18, Байб. 26:4, Байб. 28:14, Гал. 3:8

+ 12:10 Байб. 41:54

+ 12:13 Байб. 20:2, Байб. 20:12

+ 13:10 Байб. 2:10, Байб. 19:24

+ 13:13 Байб. 18:20

+ 13:16 3 Пач. 3:8

* 14:5 Рефаимал – НекӀсияб КъотӀиялда гӀемер рехсарал, кӀудияб къаркъалаялъул ва къуватал, цӀар рагӀарал гӀадамал. Къанун абураб тӀехьалъул кӀиабилеб бетӀералъул 10, 11, 20, 21-абилел мухъазда хъваралда рекъон, гьезда гьоркьоре унаан: МогӀавиялде могӀавиял рачӀинегӀан гьенир рукӀарал «эмеял» ва Аммониялде аммониял рачӀинегӀан гьенир рукӀарал «замзуммеял» (гьелго «зузеял»).

+ 14:5 Къан. 2:10-12

+ 14:7 Тар. 13:27,

+ 14:8 Къан. 29:23

+ 14:17 2 Пач. 18:18

* 14:18 ТӀадегӀанав Аллагь – ЖугьутӀ мацӀалда, «Эль-Эльон».

+ 14:20 Байб. 28:22, Лев. 27:30, Жугь. 7:1-2

* 15:1 Илгьам гьаби (лъугьи) – Аллагьас Живго загьир гьави, цебетӀамиялдалъун инсанасухъе вачӀин.

+ 15:1 2 Пач. 22:3,

+ 15:5 Байб. 22:17, Къан. 1:10, Къан. 10:22, Рум. 4:18

+ 15:6 Рум. 4:3, Гал. 3:6, Якъ. 2:23

+ 15:8 Лук. 1:18

* 15:10 БетӀергьанасги Ибрамицаги КъотӀи гьабулеб буго некӀсияб бакъбаккул рахъалда тӀибитӀараб цебесеб гӀадаталда рекъон: къотӀи-къай щула гьабизелъун, къотӀи гьабулел чагӀи унаан кӀихӀи къотӀараб хӀайваналъул цоцада дандритӀун лъурал ракьхъеназда гьоркьосан. Гьелъул магӀна кколаан, гьеб кӀихӀи къотӀараб хӀайваналъул гӀадинаб къисмат букӀине бугин гьеб къотӀи-къай хвезабурав чиясул абураб (бал. Йирм. 34:18 ).

+ 15:10 Лев. 1:17,

+ 15:12 Байб. 2:21, 1 Пач. 26:12,

+ 15:13 Тархъ. 1:11, Тархъ. 12:40, Чап. 7:6

+ 15:14 Тархъ. 11:3, Чап. 7:7

* 15:16 ГӀага-шагарго 400 соналдасан.

* 15:16 Амориял – гьаб бакӀалда амориялин абулеб буго доб заманалда Ханааналда гӀумру гьабулел рукӀарал тӀолалго халкъазда.

+ 15:16 Къан. 9:4, 3 Пач. 21:26

* 15:18 Мисриялъул лъар – гӀемерисел гӀалимзабаз абула гьеб «Аль-Ариш» абулеб, Ханааналъулги Мисриялъулги гӀорхъода бугеб лъар бугилан.

+ 15:18 Тархъ. 23:31, Тар. 34:1-12, 3 Пач. 4:21,

* 16:2 НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда букӀараб гӀадаталда рекъон, лъимер гьабуларей чӀужугӀаданалъ жиндирго гъараваш кьолаан жиндирго росасе, ва гьелъ гьабураб лъимер жиндиего бачунаан.

+ 16:5 Байб. 18:25, Байб. 31:53, 1 Пач. 24:13, 1 Пач. 24:16,

+ 16:7 Тархъ. 15:22

* 16:13 Эль-Рои – жугьутӀ мацӀалда гьелъул магӀна буго «дун йихьулев Аллагь».

* 16:14 Беэр-Лахай-Рои – жугьутӀ мацӀалда гьелъул магӀна буго «дун йихьулев ХӀакъикъиясул гъуй».

* 17:1 ХӀалкӀолев Аллагь – жугьутӀ мацӀалда, «Эль-Шадай». Гьелъул магӀна – хӀалкӀолъи цӀикӀкӀарав, Бечедав, Гьарзаяв Аллагь.

* 17:5 Ибрам – жугьутӀ мацӀалда, «Аврам». Гьаб цӀаралъул магӀна буго «тӀадегӀан гьавурав эмен». Ибрагьим – жугьутӀ мацӀалда, «Аврагьам». Гьелъул магӀна буго «гӀемерал халкъазул эмен».

+ 17:5 Рум. 4:17

+ 17:12 Лев. 12:3

* 17:15 Сара – гьаб цӀаралъул магӀна ккола «бика».

+ 18:10 Рум. 9:19

+ 18:12 1 Пёт. 3:6

+ 18:14 Мат. 19:26, Лук. 1:37, 4 Пач. 4:16

+ 18:18 Байб. 12:3

+ 18:20 Байб. 13:13

+ 18:25 Байб. 16:5,

+ 19:11 4 Пач. 6:18

* 19:22 ЦогӀар – «ГьитӀинаб».

+ 19:24 Лук. 17:29

+ 20:2 Байб. 12:10-20

+ 20:7 Якъ. 5:16

+ 20:17 Якъ. 5:16

+ 21:3 Байб. 17:19

+ 21:4 Байб. 17:12-13

* 21:6 ИсхӀакъ – гьаб цӀаралъул магӀна буго «гьев велъанхъулев вуго» абураб.

+ 21:9 Гал. 4:29

+ 21:10 Ин. 8:35, Гал. 4:30

+ 21:12 Рум. 9:7

+ 21:21 Тар. 10:12, 3 Пач. 11:18

* 21:31 Беэр-Шева – «Гьедиялъул гъуй» ялъуни «Анкьгоязул гъуй».

+ 21:31 Байб. 26:33

+ 22:1 Чап. 9:10

* 22:14 ЖугьутӀ мацӀалда, ЙГЬВГЬ-Ире – гьелъул магӀна ккола «БЕТӀЕРГЬАНАС кьела», ялъуни «БЕТӀЕРГЬАНАС бихьизабила».

+ 22:17 Байб. 15:5, 3 Пач. 4:20, Жугь. 6:13-14

+ 22:18 Байб. 12:3, Байб. 26:4, Чап. 3:25

+ 22:23 Байб. 24:24

* 24:2 МачӀалда квер лъолаан гьа ритӀухъаб букӀин бихьизабизе.

* 24:22 Шекел – 11 грамм.

+ 25:10 Байб. 23:16-20

+ 25:18 1 Пач. 15:7

+ 25:23 Тар. 24:18, 2 Пач. 8:14, Рум. 9:12

* 25:25 ГӀисав абураб цӀар бухьараб буго «расуца бацараб» абураб магӀнаялда.

* 25:26 Якъуб – жугьутӀ мацӀалда гьаб цӀар релълъуна «эгъе ккурав» ва «гукки» абураб магӀна бугел рагӀабазда.

* 25:30 Эдом – багӀараб.

+ 25:31 Къан. 21:17

+ 25:34 Жугь. 12:16

+ 26:1 Байб. 12:10, Байб. 20:2

+ 26:3 Байб. 22:16-18,

+ 26:4 Тархъ. 32:13, Байб. 12:3, Байб. 22:18, Чап. 3:25

+ 26:7 Байб. 12:13, Байб. 20:1-2

+ 26:15 Байб. 21:30

* 26:20 Эсек – «ДагӀба».

* 26:21 Ситна – «Тушманлъи».

* 26:22 Реховот – «ГӀатӀилъи».

+ 26:29 ГӀакъилал рагӀаби 16:7

* 26:33 Шива – «Гьа гьеди», ялъуни «Анкьго».

* 26:33 Беэр-Шева – «Гьедиялъул гъуй», ялъуни «Анкьгоязул гъуй».

+ 26:34 Байб. 36:2-3

+ 27:3 Байб. 25:27-28

* 27:4 ТӀоцеве гьавурав васасухъе Инсуца хвалда цебе кьезе кколаан кинабго жиндир буголъиялъул кверщел ва Аллагьасдасан щвараб баракат. Гьедин гьабураб васият хисизабизе рес букӀинчӀо.

+ 27:28 Къан. 33:13

* 27:36 Якъуб – жугьутӀ мацӀалда гьаб цӀар релълъуна «эгъе ккурав» ва «гукки» абураб магӀна бугел рагӀабазда.

+ 27:36 Байб. 25:33

+ 27:40 2 Пач. 8:14, 4 Пач. 8:20-22

+ 27:46 Байб. 26:35

+ 28:2 Байб. 22:23, Байб. 24:29-30

* 28:3 ХӀалкӀолев Аллагь – жугьутӀ мацӀалда «Эль-Шадай». Гьелъул магӀна – хӀалкӀолъи цӀикӀкӀарав, Бечедав, Гьарзаяв Аллагь.

+ 28:9 Байб. 25:13, Байб. 36:3

+ 28:14 Байб. 12:3, Байб. 13:16, Байб. 22:18, Байб. 26:4

* 28:18 НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалъул халкъаз мукъадасал абулел ганчӀал эхетизарулаан аллагьзабазул рукъзал хӀисабалда.

+ 28:18 Байб. 35:14, 1 Пач. 7:12

* 28:19 Бет-Эл – «Аллагьасул рукъ».

+ 28:19 Байб. 35:6, Байб. 35:15, Байб. 48:3

+ 28:20 Тар. 21:2, 1 Пач. 1:11, 2 Пач. 15:8

+ 28:22 Байб. 14:20, Лев. 27:30

+ 29:30 Лев. 18:18

+ 29:31 1 Пач. 1:19-20

* 29:32 Рувим – гьаб цӀар релълъуна «Досда бихьана дир къварилъи» абураб магӀна бугеб рагӀуда.

* 29:33 Шимеон – гьаб цӀар релълъуна «Досда рагӀана» абураб магӀна бугеб рагӀуда.

* 29:34 Левий – гьаб цӀар релълъуна «хурхинабизе» яги «бухьине» абураб магӀна бугеб рагӀуда.

* 29:35 Ягьуда – гьаб цӀар релълъуна «рецц гьабизе» абураб магӀна бугеб рагӀуда.

* 30:6 Дан – «Дос хӀукму къотӀана», ялъуни «Дос ритӀухъ гьавуна».

* 30:8 Нафтали – «Къеркьей».

* 30:11 Гад – «Икъбал».

* 30:13 Ашер – «ТалихӀ».

* 30:14 Мандрагора – магъилъ бижулеб, инсанасул сипаталда релълъарал риццатал кьалбалги ругеб, тӀегьги балеб хер. Гьелъул кьалбазул лъим кьолаан жиндихъго рокьи ккезабизе. Гьеб гьекъезе кьолаан лъимер гьабуларей чӀужугӀаданалъеги.

+ 30:15 Лев. 18:18

* 30:18 Иссахар – «Шапакъат».

* 30:20 Зевулун – «Адаб-хӀурмат».

* 30:24 Юсуп – гьеб цӀар релълъуна «Дос жеги кьеги» абураб магӀна бугеб рагӀуда.

+ 31:13 Байб. 28:20-22

+ 31:45 Байб. 28:18, Байб. 35:14,

* 31:47 Егар-Сахадута – арамеязул мацӀалда гьелъул магӀна буго «НугӀлъиялъул гохӀ». Гал-Эд – жугьутӀ мацӀалда гьебго магӀнаялъул цӀар.

* 31:49 Мицпа – «Халкколеб си».

+ 31:53 Байб. 16:5

* 32:2 Маханаим – «КӀиго урду».

+ 32:9 Байб. 31:3

+ 32:12 Байб. 28:14-15

* 32:28 ГӀизраил – жугьутӀазул мацӀалда гьаб цӀаралъул магӀна буго «Аллагь къеркьана» яги «Аллагьгун къеркьана» абураб.

+ 32:28 Байб. 35:10

* 32:30 Пени-Эл – «Аллагьасул гьумер».

* 32:30 НекӀсияб КъотӀиялда рекъон, Аллагьасул гьумер бихьарав чи чӀаго хутӀулароан.

+ 32:30 Тархъ. 24:10, Тархъ. 33:20, Ин. 1:18

* 33:17 Суккот – гьаб рагӀул магӀна ккола: «Хъошал», «Чадрал», ялъуни «ТӀадхъелал».

+ 33:18 Байб. 12:6

* 33:20 Эл Элогье-ГӀизраил – «Аллагь-ГӀизраилил Аллагь».

+ 34:7 2 Пач. 13:12

+ 34:8 Къан. 22:28

+ 34:12 1 Пач. 18:25

+ 35:1 Байб. 28:10-22

* 35:7 Эль-Бет-Эль – жугьутӀ мацӀалда гьелъул магӀна ккола «Бет-Элалъул Аллагь».

+ 35:7 Байб. 28:19

* 35:8 Аллон-Бахут – гьелъул магӀна буго «жинда гъоркь магӀу бахъараб миккигъветӀ».

+ 35:8 Байб. 24:59

+ 35:10 Байб. 32:28

+ 35:11 Байб. 17:6

+ 35:14 Байб. 28:18, Байб. 31:45

+ 35:15 Байб. 28:19

+ 35:17 1 Пач. 4:20

* 35:18 Бен-Они – гьелъул магӀна ккола «дир пашманлъиялъул вас»; Бунямин – «дир кваранаб квералъул вас».

+ 35:19 Рут 1:2,

+ 35:22 Байб. 49:4, Лев. 20:11

+ 35:27 Байб. 13:18, Байб. 23:2

+ 35:29 Байб. 25:8

+ 36:1 Байб. 25:30

+ 36:3 Байб. 26:34, Байб. 28:9

+ 36:12 Тархъ. 17:8

+ 36:20 Байб. 14:6, Къан. 2:12

+ 36:34 Байб. 36:15,

* 37:3 Накъишал тӀад угьараб гурде рикӀкӀунаан кутакалда хирияб ва чӀухӀараб ретӀеллъун.

+ 37:13 Байб. 33:18

+ 37:14 1 Пач. 17:18

* 37:17 Дотан – гьеб шагьар Шехемалдаса шималалъул рахъалдехун 20 километраялъул манзилалда букӀана.

+ 37:17 4 Пач. 6:13

+ 37:27 Байб. 25:12-16

+ 38:8 Къан. 25:5-6

+ 38:24 Лев. 21:9

+ 38:26 Лев. 18:15

* 38:29 Парец – гьаб цӀар релълъуна «къватӀиве ворчӀарав», ялъуни «нух (каратӀ) борлъарав» абураб магӀна бугел рагӀабазда.

* 38:30 ЗерахӀ – кунчӀизе, гвангъизе. Гьаб цӀар релълъуна «багӀарккараб рогьалил гвангъи» абураб магӀна бугеб рагӀуда.

+ 39:1 Байб. 37:36

+ 39:9 Тархъ. 20:14

+ 39:15 Тархъ. 20:16

+ 39:21 Дан. 1:10

+ 40:8 Дан. 2:28

+ 40:20 Мар. 6:21

+ 40:22 Эстер 7:10

+ 41:8 Дан. 2:1-2

+ 41:12 Дан. 1:17

+ 41:16 Дан. 2:30

+ 41:30 4 Пач. 8:1

+ 41:38 Дан. 4:5, Дан. 5:11

+ 41:40 Эстер 10:3

+ 41:42 Эстер 3:10, Эстер 8:2

+ 41:45 Байб. 46:20,

* 41:51 Манасс – «КӀочон тезабизе».

* 41:52 Ефраим – «БачӀин цӀикӀкӀинабулев».

+ 41:54 Байб. 12:10

+ 42:6 ГӀакъилал рагӀаби 11:26

+ 42:9 Байб. 37:5-11

+ 42:22 Байб. 37:21-22

+ 43:32 Байб. 46:34

+ 44:20 Байб. 37:3

* 45:24 Ялъуни «нухда цоцалъ рагъуге».

+ 46:1 Байб. 26:33

+ 46:4 Байб. 50:13

+ 46:8 Тархъ. 6:14-16

+ 46:9 Тархъ. 6:14, Тар. 26:5-6,

+ 46:10 Тар. 26:13

+ 46:11 Тар. 3:17, Тар. 26:57

+ 46:12 Байб. 38, Тар. 26:19

+ 46:13 Тар. 26:23-24,

+ 46:14 Тар. 26:26

+ 46:16 Тар. 26:15

+ 46:17 Тар. 26:44-46,

+ 46:20 Байб. 41:45, Тар. 26:28-37

+ 46:21 Тар. 26:38-41,

+ 46:23 Тар. 26:42

+ 46:24 Тар. 26:48-49,

+ 46:27 Тархъ. 1:5

+ 46:34 Байб. 43:32, Тархъ. 8:26

+ 47:11 Тархъ. 1:11, Тархъ. 12:37

+ 47:30 Байб. 50:13

+ 47:31 3 Пач. 1:47

* 48:3 ХӀалкӀолев Аллагь – жугьутӀ мацӀалда «Эль-Шадай». Гьелъул магӀна – хӀалкӀолъи цӀикӀкӀарав, Бечедав, Гьарзаяв Аллагь.

+ 48:4 Байб. 28:12-15, Байб. 35:9-12

+ 48:7 Байб. 35:19, Рут 1:2

+ 48:19 Тар. 1:33, Тар. 1:35, Къан. 33:17,

* 48:22 Гьеб ккола Шехем шагьар.

• 49:1 Къан. 33:1-24

+ 49:4 Байб. 35:22, Лев. 18:7,

+ 49:5 Байб. 34:25-29

+ 49:7 Тар. 35:2,

* 49:8 Ягьуда – гьаб цӀар релълъуна «рецц гьабизе» абураб магӀна бугеб рагӀуда.

+ 49:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:5, Тар. 23:24, Тар. 24:9

+ 49:10 Тар. 24:17

+ 49:16 Байб. 30:6

+ 49:26 Къан. 33:15, Къан. 33:13-17

+ 49:31 Байб. 23:16-19, Байб. 35:29

* 50:11 Авел-Мицраим – гьаб рагӀул магӀна ккола «мисриял гӀодараб бакӀ».

+ 50:13 Байб. 23:16

+ 50:23 Тар. 32:39

+ 50:24 Тархъ. 3:16-17

+ 50:25 Тархъ. 13:19

+ 1:4 Байб. 35:23-26

+ 1:5 Байб. 46:27

+ 1:8 Чап. 7:18

+ 1:11 Байб. 15:13, Байб. 47:11

+ 2:1 Тархъ. 6:20, Тар. 26:59

* 2:10 Муса – жугьутӀ мацӀалда, «Моше». Гьеб цӀар релълъуна «маша» абураб рагӀуда – гьелъул магӀна ккола «къватӀиве вахъизе» яги «къватӀиве цӀазе».

+ 2:18 Тар. 10:29

* 2:22 Гершом – гьаб цӀар релълъуна «гер» абураб рагӀуда ва гьелъул магӀнаги ккола «апараг» яги «къватӀисев».

+ 2:24 Байб. 15:14, Байб. 46:4

+ 2:25 1 Пач. 9:16

* 3:1 Итро – Регуэлил цоги батӀияб цӀар.

+ 3:1 3 Пач. 19:8

* 3:6 Аллагьасда берчӀвазе хӀинкъун – НекӀсияб КъотӀиялъул малъа-хъваялда рекъон, Аллагьасул гьумер бихьарав чи чӀаго хутӀуларо (бал. 33:20; Къад. 6:22; 13:22 ).

+ 3:6 Чап. 7:32

+ 3:8 Къан. 26:15

+ 3:9 1 Пач. 2:24-25

* 3:12 Гьеб буго Синай мегӀер.

+ 3:14 Ин. 8:58

* 3:15 БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀ мацӀалда, ЙГЬВГЬ. Гьаб цӀаралъул магӀна кколин абула: «Гьев ВУГО», ялъуни «ВУГЕВ» – «Гьев ВукӀана, Вуго, ВукӀинеги вуго» абураб магӀнаялда. Гьаниб Аллагьас Мусае дагь-дагьккун рагьулеб буго Жиндирго цӀар (бал 3:14). Гьаб цӀаралдалъун Аллагь нилъеда вихьула абадияв ва хисуларев вукӀин ва инсанасул гӀумруялде кӀвар кьолевлъунги вукӀин.

+ 3:20 Тархъ. 12:31

+ 3:21 Байб. 15:14

* 4:6 Барас унти – чамалиго батӀи-батӀиял квешал тӀомол унтабазул гӀаммаб цӀар.

+ 4:11 ГӀакъилал рагӀаби 20:12

+ 4:19 Тархъ. 2:15

* 4:24 Гьев ватизе бегьула Мусал вас.

* 4:24 БетӀергьанас вас чӀвазехъин вукӀун ватизе бегьула Мусаца гьесие суннат гьабичӀолъи сабаблъун. Суннат гьаби кколаан БетӀергьанасдаги Ибрагьимидагун гьесул наслабаздаги гьоркьоб гьабураб КъотӀиялъул гӀаламатлъун.

* 4:27 Аллагьасул МегӀер – Хорив (гьебго Синай) мегӀер.

* 6:3 ХӀалкӀолев Аллагь – жугьутӀ мацӀалда, Эль-Шадай.

* 6:3 БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀ мацӀалда, ЙГЬВГЬ.

+ 6:3 Байб. 17:1

+ 6:8 Байб. 15:18, Байб. 26:3, Байб. 35:12

+ 6:14 Байб. 46:8-11

+ 6:15 Байб. 46:10, Тар. 26:12-13

+ 6:16 Тар. 3:17,

+ 6:19 Тар. 26:57-58

+ 6:20 Тар. 26:59

+ 6:21 Тар. 16:1-35

+ 6:22 Лев. 10:4

+ 6:23 Тар. 1:7, Тар. 2:3, Тар. 26:60-61

+ 6:24 Тар. 26:11,

+ 6:25 Тар. 25:7

+ 8:8 Тархъ. 9:28, Тархъ. 10:17

+ 8:26 Байб. 43:32, Байб. 46:34

+ 9:16 Рум. 9:17

+ 9:23 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:21

+ 9:28 Тархъ. 8:8, Тархъ. 10:17

+ 9:29 Тархъ. 19:5, Къан. 10:14,

+ 10:4 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:3

+ 10:16 Лук. 15:18

+ 10:17 Тархъ. 8:8, Тархъ. 9:28

• 12:1 Лев. 23:5-8, Тар. 28:16-25, Къан. 16:1-8

+ 12:6 Тар. 9:10-11

* 12:8 Бугьурго чед – реччеб гъорлъе жубачӀого бежараб чед.

+ 12:12 Тар. 33:4

* 12:22 Иссоп – ГӀизраилалда бижулеб махӀгьуинаб хер.

+ 12:22 Лев. 14:6, Тар. 19:6, Тар. 19:18,

+ 12:26 Тархъ. 13:14, Къан. 6:20,

+ 12:35 Тархъ. 11:2

+ 12:36 Байб. 15:14

+ 12:37 Тар. 11:21, Тар. 33:5

+ 12:40 Байб. 15:13, Чап. 7:6, Гал. 3:17

+ 12:46 Тар. 9:12, Ин. 19:36

+ 12:49 Лев. 19:34, Лев. 24:22, Тар. 9:14, Тар. 15:15-16, Къан. 10:19

+ 13:2 Тархъ. 22:29, Тархъ. 34:19, Лев. 27:26, Тар. 3:13, Тар. 8:16, Тар. 18:15-17, Къан. 15:19, Лук. 2:23

+ 13:7 Лев. 23:5-8

+ 13:9 Къан. 6:8, Къан. 11:18

+ 13:14 Тархъ. 12:26, Къан. 6:20

+ 13:17 Тар. 14:1-4

* 13:18 БагӀараб ралъад – ялъуни «МуцӀидул ралъад». Гьединго бал. Тархъ. 14:9, 16, 21, 30; 3 Пач. 9:26.

+ 13:19 Байб. 50:25

+ 13:20 Тар. 33:6

+ 13:21 Тархъ. 40:34, Тар. 9:15, Тар. 10:34, Къан. 1:33

+ 14:2 Тар. 33:7

+ 14:8 Тар. 33:3

+ 14:14 Къан. 1:30, Къан. 3:22,

+ 14:21 4 Пач. 2:8

+ 15:8 2 Пач. 22:16

+ 15:11 Къан. 3:24, Къан. 33:26, 1 Пач. 2:2, 2 Пач. 7:22, 3 Пач. 8:23,

+ 15:15 Тар. 14:14, Тар. 22:2-4,

+ 15:20 Тархъ. 2:4-8, Тар. 12, Тар. 20:1, Тар. 26:59, Къан. 24:9, 1 Пач. 18:6

+ 15:22 Байб. 16:7, Тар. 33:8

* 15:23 Мара – жугьутӀазул мацӀалда гьеб рагӀул магӀна буго «кьогӀаб» абураб.

+ 15:27 Тар. 33:9

+ 16:1 Тар. 33:1

+ 16:3 Тар. 14:2, Тар. 20:3, Тар. 11:4-5

+ 16:7 Тар. 16:11

+ 16:13 Тар. 11:31, Тар. 11:7-9

* 16:16 Омер – 2,2 литра.

+ 16:16 Тархъ. 16:36

+ 16:18 2 Кор. 8:15

* 16:23 Шамат – жугьутӀазул мацӀалда, «Шаббат». Гьеб рагӀул магӀна ккола «хӀалхьи гьабизе» ялъуни «лъалхъизе» абураб.

+ 16:23 Тархъ. 20:8-11

+ 16:35 Тар. 14:33, Къан. 8:2,

* 16:36 Ефа – 22 литра.

+ 17:1 Тар. 33:12, Тар. 33:14

+ 17:2 Тар. 20:3-5

+ 17:4 Тар. 14:10

+ 17:6 Тар. 20:7-11

* 17:7 Масса – жугьутӀазул мацӀалда, «хӀалбихьи».

* 17:7 Мерива – жугьутӀазул мацӀалда, «дагӀба, кӀалгьикъи».

+ 17:8 Байб. 36:12, Тар. 13:30, Тар. 24:20, Къан. 25:17-18, 1 Пач. 15:2

+ 17:14 1 Пач. 15:7-8

* 17:15 ЙГЬВГЬ-Нисси – жугьутӀ мацӀалда, «БЕТӀЕРГЬАН – дир байрахъ»

+ 18:1 Тархъ. 3:1

* 18:3 Гершом – гьаб цӀар релълъуна «гер» абураб рагӀуда ва гьелъул магӀнаги ккола «апараг» яги «къватӀисев».

* 18:4 Элиезер – гьаб цӀаралъул магӀна ккола «Аллагь вуго дир кумекчи» абураб.

+ 18:18 Тар. 11:14, Къан. 1:12

+ 18:21 Къан. 16:18,

+ 18:25 Къан. 1:15

+ 18:26 Къан. 1:17

+ 19:2 Тар. 33:15

+ 19:4 Къан. 32:11

+ 19:5 Къан. 7:6, Къан. 14:2, Къан. 26:18, Тархъ. 9:29, Къан. 10:14

+ 19:6 Къан. 14:21, 1 Пёт. 2:5, 1 Пёт. 2:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:6

+ 19:8 Тархъ. 24:3

+ 19:10 Тар. 11:18

+ 19:13 Жугь. 12:20

* 19:19 Ялъуни «гъугъадиялдалъун».

+ 19:21 1 Пач. 6:19

+ 19:22 Лев. 10:1-3

• 20:1 Къан. 5:6-21

+ 20:2 Лев. 26:13

+ 20:3 Къан. 32:39, 4 Пач. 17:35,

+ 20:4 Лев. 19:4, Лев. 26:1, Къан. 27:15

* 20:5 Хилиплъи хӀехьоларев – жугьутӀ мацӀалда «канна». «Канна» абураб рагӀул магӀна буго БетӀергьанасе инсан рухӀгӀанги хирияв вугин ва ракӀ-ракӀалъго тӀолабго къуват-жаналдалъун инсан Жиндие мутӀигӀлъи тӀалаб гьабулин Аллагьас ва Гьес хилиплъи хӀехьоларин абураб.

+ 20:5 Тархъ. 34:14, Къан. 4:24, Къан. 6:15, Тархъ. 34:7, Тар. 14:18

+ 20:6 Къан. 5:10, Къан. 7:9

* 20:7 Аллагьасул цӀарги бахъун гьересияб гьа гьедуге ва Гьесул цӀар гӀадада бахъуге абураб магӀна ккола гьаб Аллагьасул амруялъул.

+ 20:7 Лев. 19:12, Лев. 24:10-16

+ 20:8 Байб. 2:2, Тархъ. 31:14-17, Лев. 19:30, Лев. 23:3, Лев. 26:2, Тар. 15:32-36, Мар. 2:27-28, Лук. 13:14

+ 20:12 Лев. 19:3, Къан. 27:16, Мат. 15:4, Мат. 19:19, Мар. 7:10, Мар. 10:19, Лук. 18:20, Эф. 6:2

+ 20:13 Байб. 9:6, Лев. 24:17, Мат. 5:21, Мат. 19:18, Мар. 10:19, Лук. 18:20, Рум. 13:9, Якъ. 2:11

+ 20:14 Лев. 18:20, Лев. 20:10, Къан. 22:22, ГӀакъилал рагӀаби 6:32, Мат. 5:27, Рум. 13:9

+ 20:15 Лев. 19:11, Мат. 19:18, Рум. 13:9

+ 20:16 Тархъ. 23:1, Къан. 19:16-20, ГӀакъилал рагӀаби 19:5, Мат. 19:18

+ 20:17 Мат. 5:28, Лук. 12:15, Рум. 7:7, Рум. 13:9

+ 20:19 Къан. 5:27, Жугь. 12:19

+ 20:25 Къан. 27:5-6,

+ 21:2 Лев. 25:39-40, Къан. 15:12,

+ 21:6 Къан. 15:16-17

+ 21:10 1 Кор. 7:3

+ 21:12 Байб. 9:6, Лев. 24:17, Тар. 35:31

+ 21:13 Къан. 19:4-5, Тар. 35:11, Тар. 35:22,

+ 21:14 3 Пач. 2:28-34

+ 21:16 Къан. 24:7

+ 21:17 Лев. 20:9, ГӀакъилал рагӀаби 20:20, Мат. 15:4, Мар. 7:10

+ 21:25 Лев. 24:19-20, Къан. 19:21, Мат. 5:38

+ 21:28 Байб. 9:5

+ 21:30 Тар. 35:31

* 21:32 ГӀага-шагарго 330 грамм гӀарцул.

+ 21:34 Лев. 24:18

+ 22:1 2 Пач. 12:6

+ 22:4 ГӀакъилал рагӀаби 6:31

+ 22:11 3 Пач. 8:31, Жугь. 6:16

+ 22:16 Къан. 22:28-29

+ 22:18 Лев. 19:31, Лев. 20:27, Къан. 18:10-12

+ 22:19 Лев. 18:23, Лев. 20:15, Къан. 27:21

+ 22:21 Тархъ. 23:9, Лев. 19:33, Къан. 24:17

+ 22:22 Къан. 27:19,

+ 22:25 Лев. 25:35-37, Къан. 23:19,

+ 22:26 Къан. 24:13

+ 22:28 3 Пач. 21:10, Чап. 23:5

+ 22:29 Тархъ. 13:2, Тархъ. 13:11-16

+ 22:30 Лев. 22:27

+ 22:31 Лев. 7:24, Лев. 22:8

+ 23:1 Тархъ. 20:16

+ 23:3 Лев. 19:15

+ 23:4 Къан. 22:1

+ 23:6 Тархъ. 22:21-22, ГӀакъилал рагӀаби 22:22

+ 23:7 Лев. 19:16, Къан. 27:25, 3 Пач. 21:1-11, ГӀакъилал рагӀаби 17:15, ГӀакъилал рагӀаби 24:24,

+ 23:8 Къан. 16:19, 1 Пач. 8:3

+ 23:9 Тархъ. 22:21

+ 23:11 Лев. 25:2-7

+ 23:12 Тархъ. 20:9-10

+ 23:14 Тар. 28:16-31, Къан. 16:1-17

* 23:15 Ихдалил авалалда.

+ 23:15 Тархъ. 12:15, Тархъ. 34:20

* 23:16 ХӀалухъен бакӀариялъул байрам – заман ун хадуб гьеб байрамалда «Хъошазул байрам» абун цӀар лъуна (бал. Лев. 23:39-43).

+ 23:16 Тархъ. 34:22, Къан. 16:9, Лев. 23:33-43, Тар. 29:12-39, Къан. 16:13-15, Къан. 31:10-11

+ 23:17 Тархъ. 34:23

+ 23:19 Тархъ. 34:26, Къан. 26:2, Тархъ. 34:26, Лев. 22:28, Къан. 14:21, Къан. 22:6

+ 23:20 Тархъ. 14:9, Мат. 11:10, Мар. 1:2, Лук. 7:27

+ 23:22 Байб. 12:3, Къан. 30:7

+ 23:23 Тархъ. 33:2, Къан. 7:1,

+ 23:24 Тархъ. 20:5, Тар. 33:52

+ 23:25 Къан. 7:15

+ 23:26 Къан. 7:14

+ 23:27 Къан. 2:25, Къан. 28:7,

+ 23:28 Къан. 7:20,

+ 23:29 Къан. 7:22

+ 23:31 Байб. 15:18, Тар. 34:1-12, Къан. 11:24,

+ 23:33 Тархъ. 34:12, Къан. 7:16,

+ 24:1 Тархъ. 6:23, Тар. 11:16

+ 24:3 Тархъ. 19:8

+ 24:8 Мар. 14:24, Жугь. 9:20

+ 24:10 Байб. 32:30, Тархъ. 33:20, Ин. 1:18,

+ 24:12 3 Пач. 19:11, Тархъ. 31:18

+ 24:13 Тар. 11:28, Тар. 14:6, Тар. 27:18

+ 24:17 Тархъ. 24:1, Къан. 4:24, Жугь. 12:29

+ 24:18 Тархъ. 34:28, 3 Пач. 19:8

• 25:1 Тархъ. 35:4-9

+ 25:8 Лев. 26:11-12, 3 Пач. 6:13,

• 25:10 Тархъ. 37:1-9

+ 25:10 Къан. 10:1

+ 25:21 3 Пач. 8:9

+ 25:22 Лев. 16:2, Тар. 7:89, Тар. 17:4

• 25:23 Тархъ. 37:10-16

+ 25:30 Лев. 24:5-9

• 25:31 Тархъ. 37:17-24

* 25:39 34 кило.

• 26:1 Тархъ. 36:8-19

+ 26:14 Тархъ. 25:5

• 26:15 Тархъ. 36:20-34

• 26:31 Тархъ. 36:35-38

+ 26:31 Лев. 16:2, Мат. 27:51, Жугь. 9:3

+ 26:33 3 Пач. 6:16, Мар. 15:38

• 27:1 Тархъ. 38:1-7

+ 27:2 3 Пач. 1:50, 3 Пач. 2:28

+ 27:3 3 Пач. 7:40,

* 27:4 Горал къваригӀунаан гӀурдул жанир лъезе ва, гьел гӀурдулги ккун, къурбан-бакӀ цо бакӀалдаса цоги бакӀалде босизе.

• 27:9 Тархъ. 38:9-20

• 27:20 Лев. 24:1-4

+ 27:21 Тархъ. 33:7

• 28:6 Тархъ. 39:1-7

• 28:15 Тархъ. 39:8-21

+ 28:17 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:19-20

* 28:30 Урим (нур) ва Туммим (камиллъи) – Аллагьасул амру лъазабизе хӀалтӀизарулел алатал. ГӀалимзабаз абула гьездалъун можоро бахъулаанин, амма ракӀчӀун кин гьел хӀалтӀизарулел рукӀарабали абизе кӀоларо.

+ 28:30 Лев. 8:8, Тар. 27:21, Къан. 33:8, 1 Пач. 28:6,

• 28:31 Тархъ. 39:22-31

+ 28:38 Тар. 18:1

+ 28:39 Лев. 16:4,

• 29:1 Лев. 8

+ 29:2 Лев. 2:4

+ 29:7 Тархъ. 30:30

+ 29:12 Тархъ. 27:2

+ 29:13 Лев. 3:3-4

* 29:14 Мунагьал чури – Мусал Къануналда рекъон, Аллагьас мунагьал чурула гьаб дунялалдаго, Аллагьас рихьизарурал къурбанал гьариялдалъун, Гьесул Къануналъе мутӀигӀлъиялдалъун ва Гьесул амрабазда рекъон гӀумру гьабиялдалъун. Инсан хун хадуб гьесул мунагьал чуруларо.

+ 29:14 Лев. 4:11-12, Лев. 16:27

+ 29:18 Лев. 1:9

+ 29:25 Тархъ. 29:18

+ 29:29 Тар. 20:26

+ 29:33 Лев. 22:10

+ 29:36 Тархъ. 30:26

+ 29:37 Тархъ. 30:29, Лев. 6:18

• 29:38 Тар. 28:1-8

* 29:40 Гин – 3,5 литра.

+ 29:41 Тархъ. 29:18

+ 29:45 Тархъ. 25:8

• 30:1 Тархъ. 37:25-28

+ 30:2 Тархъ. 27:2

+ 30:6 3 Пач. 6:22

+ 30:9 Лев. 10:1

* 30:10 Кипурималъул къоялъ, ай тархъанлъиялъул яги мунагьаздаса рацӀцӀалъиялъул къоялъ. Гьеб буго лъагӀалида жаниб цо нухалъ тӀобитӀизе кколеб хасаб динияб байрам.

+ 30:10 Лев. 16:34

+ 30:12 Тархъ. 38:25, Тар. 1:2-4, 2 Пач. 24:15

+ 30:13 Лев. 27:25, Тар. 3:47, Тар. 18:16,

+ 30:16 Тар. 31:54

• 30:17 Тархъ. 40:30-32

+ 30:18 Тархъ. 38:8

* 30:23 ГӀага-шагарго 5,5 кило.

* 30:23 ГӀага-шагарго 2,750 кило.

* 30:24 Гин – 3,5 литра.

+ 30:25 Тархъ. 37:29

+ 30:28 Лев. 8:10-11

+ 30:29 Тархъ. 29:37, Лев. 6:18

+ 30:30 Тархъ. 29:7, Лев. 8:10

+ 30:35 Тархъ. 37:29

• 31:1 Тархъ. 35:30-35

+ 31:3 3 Пач. 7:14

• 31:12 Тархъ. 20:8-11

+ 31:14 Тархъ. 35:2, Тар. 15:32-36

+ 31:17 Байб. 2:22, Тархъ. 20:8-11

+ 31:18 Тархъ. 24:12

• 32:1 Къан. 9:11-19

+ 32:1 Тархъ. 24:18, Чап. 7:40

+ 32:4 3 Пач. 12:28

+ 32:6 1 Кор. 10:7

+ 32:9 Къан. 10:16

+ 32:10 Тар. 14:12

+ 32:11 Дан. 9:15

+ 32:13 Байб. 22:16-17, Байб. 26:4

+ 32:14 Тар. 14:20, 2 Пач. 24:16, Юнус 3:10

+ 32:20 Къан. 9:21

+ 32:25 ГӀакъилал рагӀаби 29:18

+ 32:27 Къан. 13:6-9

* 32:32 Дуца хъвараб тӀехь – гьеб ккола Аллагьасда божарал ва Гьесие мутӀигӀал чагӀазул цӀарал хъвараб Зобалазул тӀехь.

+ 33:2 Тархъ. 23:23

+ 33:3 Тархъ. 3:8

+ 33:5 Тар. 16:21

+ 33:7 Тархъ. 27:21

+ 33:16 Тархъ. 19:5, Тар. 23:9

+ 33:19 Рум. 9:15

+ 33:20 Байб. 32:30, Ин. 1:18

• 34:1 Къан. 10:1-4

+ 34:2 3 Пач. 19:11

+ 34:3 Тархъ. 19:12-13

+ 34:6 Тар. 14:17-18, Юнус 4:3

+ 34:7 Тархъ. 20:5-6, Къан. 5:9

+ 34:12 Тархъ. 23:33

+ 34:13 Тархъ. 23:24, Къан. 7:5

+ 34:14 Тархъ. 20:5

+ 34:15 Тар. 25:2

+ 34:16 Къан. 7:3-4, 3 Пач. 11:2-4, 3 Пач. 16:31

+ 34:17 Тархъ. 20:4

* 34:18 Ихдалил авал.

+ 34:18 Тархъ. 12:14, Лев. 23:6

+ 34:19 Тархъ. 13:2, Тархъ. 13:11-16

+ 34:20 Тархъ. 23:15

+ 34:21 Тархъ. 20:8-11

+ 34:23 Тархъ. 23:17

+ 34:25 Тархъ. 23:18, Къан. 16:4

+ 34:26 Тархъ. 23:19, Лев. 22:28, Къан. 14:21

+ 34:28 Тархъ. 24:18

+ 34:29 2 Кор. 3:7-18

+ 34:34 2 Кор. 3:16

+ 34:35 2 Кор. 3:7-18

+ 35:2 Тархъ. 20:8-11, Тархъ. 31:14

• 35:4 Тархъ. 25:1-7

+ 35:7 Тархъ. 25:5

+ 35:23 Тархъ. 25:5

• 35:30 Тархъ. 31:1-6

• 36:8 Тархъ. 26

+ 36:19 Тархъ. 25:5

• 37:1 Тархъ. 25:10-20

+ 37:1 Къан. 10:3

• 37:10 Тархъ. 25:23-29

• 37:17 Тархъ. 25:31-39

* 37:24 34 кило.

• 37:25 Тархъ. 30:1-5

+ 37:29 Тархъ. 30:22-25, Тархъ. 30:34-38

• 38:1 Тархъ. 27:1-8

+ 38:8 Тархъ. 30:18

• 38:9 Тархъ. 27:9-19

+ 38:21 Чап. 7:44, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:5

* 38:24 ГӀага-шагарго цо тонна.

* 38:25 ГӀага-шагарго 3,4 тонна.

+ 38:25 Тархъ. 30:12

* 38:26 Бащдаб шекел – гӀага-шагарго 5,5 грамм гӀарацалъул.

+ 38:26 Тар. 1:46, Тар. 2:32, Тар. 26:51

* 38:27 ГӀага-шагарго 3,4 тонна.

* 38:29 ГӀага-шагарго 2,5 тонна.

• 39:1 Тархъ. 28:6-43

+ 39:34 Тархъ. 25:5

+ 40:20 3 Пач. 8:9

+ 40:34 Тархъ. 13:21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:8

+ 40:36 Тар. 9:17-22

+ 1:2 Лев. 6:8-13

* 1:4 БотӀрода кверал лъезе – къурбан гьабулев чияс цин гьеб хӀайваналъул ботӀрода кверал лъезе кколаан; гьеб чамалиго чиясул цадахъаб къурбан бугони, гьез кинацаго лъезе кколаан гьелъул ботӀрода кверал (4:15; 8:14; 2 Тар. 29:23 ). Кверал къурбаналъул ботӀрода лъеялъул кӀиго магӀна буго: цо рахъалъ – къурбан гьабулев чияс живгоги, жиндие гӀоло хъолеб къурбаналда ващад гьавула; цоги рахъалъ – къурбан гьабулев чияс, жиндирго мунагьал хӀайваналда тӀаде ккезарула.

+ 1:9 Тархъ. 29:18

+ 1:13 Лев. 1:9

+ 1:14 Лев. 5:7, Лев. 12:8, Лев. 14:4, Лев. 15:14, Лев. 15:29, Тар. 6:10

+ 1:17 Байб. 15:10, Лев. 1:9

* 2:1 Ладан – махӀ берцинаб пицӀ.

+ 2:1 Лев. 6:14-18, Тар. 15:4-9

+ 2:2 Лев. 1:9

+ 2:3 Лев. 7:10, Лев. 10:13

+ 2:4 Тархъ. 29:2

+ 2:5 Лев. 6:21

+ 2:9 Лев. 1:9

+ 2:11 Лев. 6:17

+ 2:12 Тархъ. 23:19

* 2:13 КъотӀиялъул цӀам – киналго къурбаназулъе ва хириял садакъабазулъе цӀам базе кколаан, гьел махӀцинчӀого рукӀиналъе ва тӀагӀамалъе гӀоло гуребги, БетӀергьанасул КъотӀи абадияб ва хиси гьечӀеб букӀиналъул гӀаламат хӀисабалдаги.

+ 2:13 Тар. 18:19,

+ 2:14 Лев. 23:14

+ 2:16 Лев. 2:1, Лев. 1:9

+ 3:1 Лев. 7:11-21, Лев. 7:29-34

+ 3:5 Лев. 1:9

+ 3:11 Лев. 1:9, Лев. 21:6, Тар. 28:2,

+ 3:16 Лев. 1:9, Лев. 7:23

+ 3:17 Байб. 9:4, Лев. 7:26, Лев. 17:10, Къан. 12:23-24, Чап. 15:20, Чап. 15:29

+ 4:2 Лев. 5:15, Тар. 15:22-29

+ 4:7 Тархъ. 30:1-2

+ 4:11 Тархъ. 29:14, Лев. 6:11, Лев. 9:11, Лев. 16:27, Тар. 19:3, Тар. 19:5

+ 4:13 Тар. 15:24-25

+ 4:17 Тар. 19:4

+ 4:27 Тар. 15:27

+ 4:31 Лев. 1:9

+ 5:2 Лев. 11

+ 5:3 Лев. 12

+ 5:4 1 Пач. 14:24, 1 Пач. 14:29,

+ 5:7 Лев. 1:14, Лев. 12:8

+ 5:11 Тар. 5:15

+ 5:13 Лев. 2:3

+ 5:15 Лев. 4:2, Лев. 4:27, Тар. 15:22-29

+ 5:16 Лев. 6:5, Лев. 22:14, Лев. 27:13, Лев. 27:15, Лев. 27:27, Лев. 27:31, Тар. 5:7

+ 6:2 Тархъ. 23:4, Лев. 19:11

+ 6:5 Тар. 5:7

+ 6:9 Лев. 1:2-17

+ 6:10 Тархъ. 28:39-43

+ 6:11 Лев. 4:2

+ 6:14 Лев. 2

+ 6:17 Лев. 2:11

+ 6:18 Тархъ. 29:37, Лев. 6:18

+ 6:21 Лев. 2:5, Лев. 1:9

+ 6:22 Тархъ. 29:23-25

+ 6:25 Лев. 4

+ 6:28 Лев. 11:32, Лев. 15:12

+ 6:30 Лев. 16:27

+ 7:1 Лев. 5:14

+ 7:7 Лев. 14:13

+ 7:9 Лев. 2:4-5

+ 7:10 Лев. 2:3

* 7:11 Ракълил къурбаналда гьоркьобе унаан лъабго батӀияб къурбан: баркалаялъул къурбан, назруялъул къурбан ва суннатаб къурбан.

+ 7:11 Лев. 3

+ 7:12 Лев. 2:4, Тар. 6:15

+ 7:15 Лев. 22:29-30

+ 7:16 Лев. 19:5-8

* 7:20 Халкъалда гьоркьоса нахъе къотӀи – Аллагьасул жазаялдалъун хвей, ялъуни жиндирго халкъалъулгун бухьеналдасаги умумузул ирсалдасаги тӀуван махӀрум гьави. Гьелъул цоги магӀнаги букӀана: умумузул хабалазулъ вукъизеги бегьуларин ва хваразул цӀаразда гьоркьобгицин гьесул цӀар рехсезе бегьуларин абураб.

+ 7:20 Лев. 22:3

+ 7:23 Лев. 3:16-17

+ 7:24 Лев. 17:15

+ 7:26 Байб. 9:4, Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:10-11, Лев. 17:14, Къан. 12:23-24, Чап. 15:20, Чап. 15:29

+ 7:31 Тар. 6:20

• 8:1 Тархъ. 29:1-36

+ 8:8 Тархъ. 28:30

+ 8:9 Тархъ. 28:36

+ 8:10 Тархъ. 30:26-29, Тар. 7:1

+ 8:12 Тархъ. 30:30

+ 8:15 Тархъ. 27:2

+ 8:16 Лев. 3:3-4

+ 8:17 Лев. 4:11-12

+ 8:21 Лев. 1:9

+ 8:23 Лев. 14:14-17

+ 9:11 Лев. 4:11-12, Тар. 19:5

+ 9:23 Тар. 6:22-27

+ 9:24 3 Пач. 18:38,

+ 10:1 Тархъ. 6:23, Тархъ. 30:9

+ 10:2 Тар. 11:1, Тар. 16:35, Тар. 3:4, Тар. 26:61

+ 10:3 Тархъ. 19:22

+ 10:4 Тархъ. 6:18, Тархъ. 6:22

+ 10:6 Лев. 21:10

+ 10:7 Лев. 21:10

+ 10:10 Лев. 11:47

+ 10:13 Лев. 2:3

+ 10:16 Лев. 9:3, Лев. 9:15

+ 10:18 Лев. 6:26

• 11:1 Къан. 14:3-20

+ 11:2 Мар. 7:19, Чап. 10:12-15, Рум. 14:14

+ 11:22 Мар. 1:6

+ 11:25 Лев. 13:6, Лев. 13:34, Лев. 14:8, Лев. 14:9, Лев. 14:47, Лев. 15:5, Лев. 16:26, Лев. 16:28, Лев. 17:15, Тар. 19:10, Тар. 31:24

+ 11:32 Лев. 15:12, Тар. 19:15

+ 11:33 Лев. 6:28, Лев. 15:12

+ 11:39 Лев. 17:15, Лев. 22:8, Къан. 14:21

+ 11:44 Лев. 19:2, Лев. 20:7, Лев. 20:26, Лев. 21:8, 1 Пёт. 1:16, Жугь. 12:10

+ 11:47 Лев. 10:10,

+ 12:2 Лев. 15:19

+ 12:3 Байб. 17:12

+ 12:4 Лук. 2:22

+ 12:8 Лев. 1:14, Лук. 2:24

* 13:3 Барас унти – чамалиго батӀи-батӀиял квешал тӀомол унтабазул гӀаммаб цӀар. Гьаб бетӀералда рехсолел руго батӀи-батӀиял квешал рахулел тӀомол унтабазул ва гьезул рахъалъ Аллагьас чӀезарурал хӀукмабазул хӀакъалъулъ.

+ 13:3 Тар. 12:10, 4 Пач. 5:1, 4 Пач. 15:5,

+ 13:6 Лев. 11:25

+ 13:34 Лев. 11:25, Лев. 13:6

+ 13:46 Тар. 5:2, Тар. 12:14, Лук. 17:12

+ 14:2 Мат. 8:4, Мар. 1:44, Лук. 5:14, Лук. 17:14

+ 14:4 Лев. 1:14, Тар. 19:6, Тархъ. 12:22

+ 14:7 4 Пач. 5:10, Лев. 16:22

+ 14:8 Лев. 11:25

* 14:10 ГӀага-шагарго 0,3 литра.

+ 14:13 Лев. 7:7

+ 14:14 Лев. 8:23

* 14:21 ГӀага-шагарго 2 литра.

+ 14:25 Лев. 8:23

+ 14:47 Лев. 11:25

+ 14:49 Лев. 14:4

+ 14:56 Лев. 10:10

+ 15:5 Лев. 11:25

+ 15:12 Лев. 6:28, Лев. 11:32

+ 15:14 Лев. 1:14

+ 15:16 Къан. 23:10

+ 15:19 Лев. 12:2

+ 15:24 Лев. 18:19

+ 15:25 Лев. 11:47, Мат. 9:20, Мар. 5:25, Лук. 8:43

+ 15:29 Лев. 1:14

+ 15:31 Тар. 5:3, Тар. 19:13, Тар. 19:20,

* 16:1 Кипурималъул къо – тархъанлъиялъул къо, мунагьаздаса хвасарлъиялъул къо. Кипурималъул къоялъ КӀудияв кашиш унаан Бищунго Мукъадасаб бакӀалда жаниве БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве, жиндасаго хъурабги тӀолабго халкъалдаса хъурабги хасаб къурбаналъул биги босун, лъагӀалида жаниб халкъалъухъа ккарабщинаб мунагьалда Аллагь тӀасалъугьиналъул мурадалда.

+ 16:1 Лев. 10:2

+ 16:2 Тархъ. 26:31, Тархъ. 30:10, Мат. 27:51, Жугь. 6:19, Жугь. 9:3, Тархъ. 25:22

+ 16:4 Тархъ. 28:39-43,

* 16:8 Азазел – (некӀсиял таржамабазда, «рикӀкӀаде битӀулеб дегӀен»). Гьедин мунагьал чурулеб къурбаналъе цояб дегӀен хъвеялъулги, рикӀкӀаде чи гьечӀеб бакӀалде цогияб дегӀен щвезабиялъулги магӀна букӀана халкъалъ гьаруралщинал ва гьез дагӀнида тӀаде гьурщаралщинал мунагьал къурбаналъул биялъ чуранин ва мунагьал халкъалдаса абадиялъго рикӀкӀад гьарунин абураб (бал. Заб. 102:12; Мих. 7:19 ; гьединго 10 – леб ва 26 – леб мухъалда).

+ 16:13 Тархъ. 25:21-22

+ 16:18 Тархъ. 30:10

+ 16:22 Лев. 14:7

+ 16:23 Лев. 6:11

+ 16:26 Лев. 11:25

+ 16:27 Тархъ. 29:14, Лев. 4:11-12, Лев. 6:30, Лев. 9:11, Тар. 19:5, Жугь. 13:11

+ 16:29 Лев. 23:27-32, Тар. 29:7-11

+ 16:32 Тархъ. 29:30

* 17:3-4 Муса аварагасдасан загьирлъарал гьал БетӀергьанасул къануназда бицунеб буго, гӀизраилаз гӀи-боцӀи БетӀергьанас рехсараб къурбан хӀисабалда гурони хъвезе бегьуларилан.

* 17:3-4 Гьеб гӀицӀго рукъалъул гӀи-боцӀуда хурхараб къанун ккола; гӀалхул чан бокьараб бакӀалда кваназе бегьула.

+ 17:5 Къан. 12:15-20

+ 17:6 Байб. 8:21, Лев. 1:9

* 17:7 Хилиплъуге – жугьутӀазул мацӀалда, «зина гьабуге». Аллагьасе инсан хилиплъи данде кколеб буго рос-лъадул цоцае хилиплъиялда.

+ 17:9 Къан. 12:20

+ 17:10 Байб. 9:4-6, Лев. 3:17

+ 17:11 Жугь. 9:22

+ 17:13 Къан. 12:16, Къан. 12:24

+ 17:15 Лев. 11:25, Лев. 11:40

• 18:1 Лев. 20:11-22

+ 18:5 Къан. 4:1, Къан. 32:47, ГӀакъилал рагӀаби 4:4, Рум. 8:13, Рум. 10:5, Гал. 3:12

+ 18:8 Къан. 22:30

+ 18:9 Къан. 27:22, 2 Пач. 13:12

+ 18:15 Байб. 38:26

+ 18:16 Мат. 14:4, Мар. 6:18

+ 18:17 Къан. 27:23

+ 18:18 Байб. 29:30, Байб. 30:15

+ 18:19 Лев. 15:24

+ 18:20 Тархъ. 20:14

* 18:21 Молох (Милхом) – аммониязул аллагь. Гьесие къурбаналъе лъимал рухӀулаан, ялъуни Молохие гӀибадат гьабулел бакӀазда диниял хъахӀбабилъун гьаризе кьолаан лъимал. Мусал Къануналда рекъон, Молохил дин гьабурав чи чӀвазе къотӀулаан (бал. Лев. 20:2-5).

+ 18:22 Байб. 19:5, Рум. 1:27

+ 18:23 Тархъ. 22:19

+ 18:25 Тар. 35:34,

+ 19:2 Лев. 11:44, 1 Пёт. 1:16

+ 19:3 Тархъ. 20:8-12

+ 19:4 Тархъ. 20:3-5, Къан. 5:8

+ 19:5 Лев. 7:16-18

+ 19:9 Лев. 23:22, Къан. 24:19, Рут 2:1-2

+ 19:10 Рут 2:1, Рут 2:15

+ 19:11 Тархъ. 20:15, Лев. 6:2-3, Эф. 4:25, Кол. 3:9

+ 19:12 Тархъ. 20:7, Къан. 5:11,

+ 19:13 Къан. 24:14-15, Рум. 13:8

+ 19:15 Тархъ. 23:2-3, Къан. 1:17

+ 19:16 Тархъ. 23:1, Тархъ. 23:7, Къан. 27:25, 3 Пач. 21:1-11

+ 19:17 Мат. 18:15, Лук. 17:3

+ 19:18 ГӀакъилал рагӀаби 20:22, 1 Пач. 20:17, Мат. 5:43, Мат. 19:19, Мат. 22:39, Мар. 12:31, Лук. 10:27, Якъ. 2:8, Рум. 13:9, Гал. 5:14

+ 19:19 Къан. 22:9

+ 19:26 Байб. 9:4, Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:10, Къан. 12:23-24, Чап. 15:20, Чап. 15:29, Къан. 18:10

+ 19:27 Лев. 21:5

* 19:28 Гьединал рукӀана Ханааналъул халкъазул гӀадатал. Аллагьас амру гьабуна ГӀизраилил халкъалъ гьединал гӀадатал росизе бегьуларин абун.

+ 19:28 Лев. 21:5, Къан. 14:1

* 19:29 Мажусиязул динияб рокъор хасал диниял хъахӀбаби рукӀунаан, гьезул хъубал диниял гӀадатазда гъорлъ гӀахьаллъулел.

+ 19:29 Къан. 23:17

+ 19:30 Лев. 26:2

+ 19:31 Тархъ. 22:18, Къан. 18:11, 1 Пач. 28:7

+ 19:32 ГӀакъилал рагӀаби 20:29

+ 19:33 Тархъ. 22:21

+ 19:34 Тархъ. 12:49, Лев. 24:22, Тар. 15:16, Къан. 10:19

+ 19:36 Къан. 25:13, ГӀакъилал рагӀаби 11:1, ГӀакъилал рагӀаби 20:10,

+ 20:2 Лев. 18:21

+ 20:3 Лев. 17:10,

+ 20:4 Къан. 17:2-5

+ 20:6 Лев. 19:31

+ 20:7 Лев. 11:44

+ 20:9 Тархъ. 21:17

+ 20:10 Тархъ. 20:14, Лев. 18:20, Къан. 22:22, Ин. 8:5

+ 20:11 Лев. 18:7-16, Къан. 22:30, Байб. 35:22

+ 20:12 Байб. 38:26

+ 20:13 Лев. 18:22, Рум. 1:27

+ 20:14 Лев. 18:17, Къан. 27:23

+ 20:15 Тархъ. 22:19

+ 20:17 Лев. 18:9, 2 Пач. 13:12

+ 20:18 Лев. 15:24, Лев. 18:19

+ 20:19 Лев. 18:12-13

+ 20:20 Лев. 18:14

+ 20:21 Лев. 18:16, Мат. 14:4, Мар. 6:18

+ 20:24 Тархъ. 3:17

+ 20:25 Лев. 11:2-47, Къан. 14:4-20

+ 20:26 Лев. 11:44

+ 20:27 Лев. 19:31, Тархъ. 22:18

+ 21:5 Лев. 19:27

+ 21:6 Лев. 3:11

+ 21:8 Лев. 11:44

+ 21:9 Байб. 38:24

+ 21:10 Лев. 10:6,

+ 21:11 Тар. 19:14

+ 21:12 Лев. 10:7

+ 21:18 Къан. 23:1

+ 22:3 Лев. 7:20-21

+ 22:4 Лев. 13:3, Лев. 15:2, Тар. 19:11

+ 22:8 Тархъ. 22:31, Лев. 11:40, Лев. 17:15

+ 22:10 Тархъ. 29:33

+ 22:11 Тар. 18:11

+ 22:14 Лев. 6:5

+ 22:20 Къан. 15:21, Къан. 17:1,

+ 22:27 Тархъ. 22:30

+ 22:28 Тархъ. 23:19, Къан. 22:6

+ 22:29 Лев. 7:12

+ 22:30 Лев. 7:12-15

+ 22:33 Тар. 15:41

* 23:3 Шамат – жугьутӀ мацӀалда, «шаббат шаббатон», ай «хӀалхьиялъулги хӀалхьи». Гьелдалъун загьир гьабулеб буго хӀалхьиялъул хиралъи ва кӀвар буголъи.

+ 23:3 Тархъ. 20:8, Тархъ. 35:2

+ 23:5 Тархъ. 12:1-13

+ 23:8 Тархъ. 12:14-20, Тархъ. 13:3-7

+ 23:10 Тархъ. 23:19, Тархъ. 34:26, Тар. 15:20, Къан. 26:2

+ 23:15 Тархъ. 23:16, Тархъ. 34:22, Къан. 16:9

+ 23:22 Лев. 19:9, Къан. 24:19, Рут 2:1, Рут 2:15

+ 23:24 Тар. 29:1-6

* 23:27 Кипурималъул къо – «Тархъанлъиялъул къо».

+ 23:27 Лев. 16:29-31, Тар. 29:7-11

+ 23:34 Тар. 29:12-39, Къан. 16:13-15

+ 23:39 Тархъ. 23:16

+ 24:2 Тархъ. 25:31, Тархъ. 27:20-21

* 24:5 ГӀага-шагарго 4 литра.

+ 24:6 Тархъ. 25:30

+ 24:9 1 Пач. 21:6, Мат. 12:4

+ 24:12 Тар. 15:34

+ 24:14 Тар. 15:35-36

+ 24:15 Тархъ. 20:7, Къан. 5:11

+ 24:16 3 Пач. 21:10

+ 24:17 Байб. 9:6, Тархъ. 21:12, Тар. 35:31

+ 24:18 Тархъ. 21:33, Тархъ. 21:34

+ 24:19 Тархъ. 21:23-25, Къан. 19:21, Мат. 5:38

+ 24:22 Тархъ. 12:49, Лев. 19:34, Тар. 15:16, Къан. 10:19

• 25:1 Тархъ. 23:10-11

+ 25:3 Лев. 26:34-35

+ 25:9 Лев. 23:27

+ 25:15 Лев. 27:17-24

+ 25:21 Къан. 28:8

+ 25:25 Рут 3:9, Рут 4:3-6, Тар. 27:11,

+ 25:28 Лев. 27:19-21

+ 25:32 Тар. 35:2,

+ 25:35 1 Ин. 3:17

+ 25:36 Тархъ. 22:25-27, Къан. 15:7-8

+ 25:39 4 Пач. 4:1, Мат. 18:25, Къан. 24:14

+ 25:40 Тархъ. 21:2, Къан. 15:12

+ 25:42 1 Кор. 7:23

+ 25:43 Эф. 6:9

+ 25:54 Тархъ. 21:2, Къан. 15:12

• 26:1 Къан. 11:13-15, Къан. 28:1-14

+ 26:1 Тархъ. 20:4-5, Тархъ. 23:24

+ 26:2 Лев. 19:30

+ 26:4 Къан. 11:14, Къан. 28:12,

+ 26:8 Къан. 32:30,

+ 26:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:3

+ 26:13 Тархъ. 20:2, Къан. 5:6

• 26:14 Къан. 28:15-68

+ 26:16 Къан. 28:22, 3 Пач. 8:37,

+ 26:17 3 Пач. 8:33, ГӀакъилал рагӀаби 28:1

+ 26:21 Байб. 4:15,

+ 26:22 Къан. 32:24

+ 26:29 Къан. 28:53, 4 Пач. 6:29,

+ 26:30 4 Пач. 23:20,

+ 26:31 4 Пач. 25:9

+ 26:32 Къан. 29:24, 3 Пач. 9:8,

+ 26:33 Къан. 4:27, Къан. 28:64,

+ 26:34 Тархъ. 23:10-11, Лев. 25:2-7,

+ 26:40 3 Пач. 8:47, Дан. 9:4-5

* 26:41 Риццатал ракӀал – жугьутӀ мацӀалда, «суннат гьабичӀел ракӀал».

+ 27:2 Тар. 30, 1 Пач. 1:11, 1 Пач. 1:28

+ 27:13 Лев. 6:5

* 27:16 Хомер – гӀага-шагарго 220 литра жанибе унеб роцен.

+ 27:17 Лев. 25:15

+ 27:20 Лев. 25:28

+ 27:21 Тар. 18:14

+ 27:25 Тархъ. 30:13

+ 27:26 Тархъ. 13:2, Тархъ. 13:11-16

+ 27:27 Лев. 6:5

* 27:28 Херем гьабураб жо – БетӀергьанасе батӀа гьабураб, инсанасе хӀарамаб.

* 27:28 Херем гьабиялъул кӀиго магӀна буго. Цо магӀнаялда, «херем» гьабураб жо ккола тӀубан БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабураб, тӀокӀалъ я бичизе, я бичун босизе бегьулареб жо. Инсан «херем» гьавун вугони, гьев Мукъадасаб Рокъове лагълъун кьолаан.

* 27:29 Херем – цогидаб магӀнаялда гьеб ккола «тӀубан тӀагӀинабиялдалъун БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪЕ кьей». Гьаб магӀнаялда чи «херем» гьавизе бегьулаан кинаб букӀаниги такъсиралъухъ, ялъуни гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялъухъ. Гьебго магӀнаялда «херем» гьабизе ва цӀа гъун бухӀизе бегьулаан тушбабазул шагьар ва рагъда щвараб давла (бал. Тархъ. 22:20; Къан. 13:16).

+ 27:29 Тар. 21:2,

* 27:30 АнцӀил бутӀа – Аллагьасул Къануналда рекъон, щварабщинаб боцӀи-рикъзиялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа гӀизраилаз левитазе кьолаан.

+ 27:30 Тар. 18:21, Къан. 14:22

+ 27:31 Лев. 6:5

* 1:1 Их бакьулъ.

+ 1:1 Тархъ. 19:1, Тархъ. 25:22

+ 1:2 Тархъ. 30:12-14, Тархъ. 38:26, Тар. 26:2, 2 Пач. 24:1,

+ 1:5 Тар. 7:30

+ 1:6 Тар. 7:36

+ 1:7 Тархъ. 6:23, Рут 4:20,

+ 1:8 Тар. 7:18

+ 1:9 Тар. 7:24

+ 1:10 Тар. 7:48

+ 1:11 Тар. 7:60

+ 1:12 Тар. 7:66

+ 1:13 Тар. 7:72

+ 1:14 Тар. 7:42

+ 1:15 Тар. 7:78

+ 1:21 Тар. 26:7

+ 1:23 Тар. 26:14

+ 1:25 Тар. 26:18

+ 1:27 Тар. 26:22

+ 1:29 Тар. 26:25

+ 1:31 Тар. 1:27

+ 1:33 Тар. 26:37

+ 1:35 Тар. 26:34

+ 1:37 Тар. 26:41

+ 1:39 Тар. 26:43

+ 1:41 Тар. 26:47

+ 1:43 Тар. 26:50

+ 1:46 Тархъ. 38:26, Тар. 26:51

+ 1:53 Тар. 8:19, Тар. 16:46, Тар. 18:5,

+ 2:3 Тар. 1:7

+ 2:9 Тар. 10:14

+ 2:16 Тар. 10:18-20

+ 2:17 Тар. 10:17, Тар. 10:21

+ 2:24 Тар. 10:22-24

+ 2:31 Тар. 10:25-27

+ 2:32 Тархъ. 38:26, Тар. 1:46, Тар. 26:51

+ 2:33 Тар. 1:47-53

+ 3:2 Тархъ. 6:23

+ 3:4 Лев. 10:2,

+ 3:6 Тар. 18:2

+ 3:9 Тар. 8:19, Тар. 18:6

+ 3:10 Тар. 16:40,

+ 3:13 Тархъ. 13:2, Тархъ. 13:11-16

+ 3:17 Байб. 46:11, Тархъ. 6:16-19, Тархъ. 10:2

+ 3:23 Тар. 1:53

+ 3:25 Тар. 4:24-26

+ 3:31 Тар. 4:4, Тар. 4:15

+ 3:32 Тар. 4:16

+ 3:36 Тар. 4:31-32

+ 3:39 Тар. 26:62

* 3:47 ГӀага-шагарго 55 грамм.

+ 3:47 Тархъ. 13:13, Тар. 18:15-16, Тархъ. 30:13

* 3:50 1365 шекел – гӀага-шагарго 15 кило.

+ 4:3 Тар. 8:24-25,

+ 4:6 Тархъ. 25:5

+ 4:15 2 Пач. 6:6-7,

+ 4:16 Тар. 3:32

+ 4:20 1 Пач. 6:19

+ 4:24 Тар. 3:25-26

+ 4:31 Тар. 3:36-37

+ 5:2 Лев. 13:3, Лев. 15:2, Лев. 13:46

+ 5:3 Лев. 15:31

+ 5:6 Лев. 6:2-3

+ 5:7 Лев. 5:5, Лев. 6:5

+ 5:13 Тархъ. 20:14, Лев. 18:20

* 5:15 КӀиго литра.

+ 5:15 Лев. 5:11

* 5:21 Ялъуни: «лъимер биххулеб унти кьела дуе».

* 6:2 Назорей – гьаб рагӀул магӀна ккола «БетӀергьанасе назру гьавурав», ялъуни «БетӀергьанасе ватӀа гьавурав».

+ 6:6 Лев. 21:11

+ 6:10 Лев. 1:14, Лев. 5:7

+ 6:14 Лев. 3:6, Лев. 4:32

+ 6:15 Лев. 2:4

+ 6:19 Тархъ. 29:23-24

+ 6:20 Лев. 7:31

+ 6:23 Лев. 9:23, Къан. 21:5,

+ 7:1 Тархъ. 40:17, Лев. 8:10

+ 7:7 Тар. 4:25

+ 7:8 Тар. 4:31

+ 7:9 Тар. 3:31

+ 7:12 Тархъ. 6:23, Тар. 1:7

* 7:13 1,430 кило.

* 7:13 770 гр.

* 7:14 ГӀага-шагарго 110 гр.

+ 7:14 Тархъ. 30:34-35

+ 7:15 Лев. 1:2-3

+ 7:16 Лев. 4:23-24

+ 7:17 Лев. 3:1

+ 7:18 Тар. 1:8

+ 7:24 Тар. 1:9

+ 7:30 Тар. 1:5

+ 7:36 Тар. 1:6

+ 7:42 Тар. 1:14

+ 7:48 Тар. 1:10,

+ 7:54 Тар. 1:10

+ 7:60 Тар. 1:11

+ 7:66 Тар. 1:12

+ 7:72 Тар. 1:13

+ 7:78 Тар. 1:15

* 7:85 ГӀага-шагарго 26,400 кило.

* 7:86 ГӀага-шагарго 1,320 кило.

+ 7:89 Тархъ. 25:22

+ 8:7 Тар. 19:9, Тар. 19:17

+ 8:8 Лев. 2:1

+ 8:14 Тар. 3:45

+ 8:16 Тархъ. 13:2, Тархъ. 13:11-16

+ 8:19 Тар. 3:9, Тар. 1:53

+ 8:24 Тар. 4:3,

* 9:1 Ихдалил авалалда.

+ 9:2 Тархъ. 12:1, Лев. 23:5

+ 9:6 Лев. 21:1, Тар. 5:2

+ 9:11 Тархъ. 12:6,

+ 9:12 Тархъ. 12:46, Ин. 19:36

+ 9:14 Тархъ. 12:48-49

+ 9:15 Тархъ. 13:21, Тархъ. 40:17

+ 9:17 Тархъ. 40:36

+ 10:5 Тар. 2:3-9

+ 10:6 Тар. 2:10-16

+ 10:9 Тар. 31:6,

+ 10:10 Тар. 29:1, Тар. 28:11-15

+ 10:12 Байб. 21:21

+ 10:14 Тар. 2:9, Тар. 1:7-9

+ 10:17 Тар. 2:17

+ 10:18 Тар. 2:10-16

+ 10:21 Тар. 4:4-15, Тар. 7:9

+ 10:22 Тар. 2:18-24

+ 10:25 Тар. 2:25-31

+ 10:29 Тархъ. 2:18, Байб. 12:7, Байб. 32:12

+ 10:34 Тархъ. 13:21

+ 11:1 Лев. 10:2, Тар. 16:35

+ 11:2 Якъ. 5:16

* 11:3 Тавера – «ЦӀа ккей».

+ 11:4 Тархъ. 12:38, 1 Кор. 10:6

+ 11:6 Тар. 21:5

+ 11:8 Тархъ. 16:13, Тархъ. 16:15-31

+ 11:14 Тархъ. 18:18, Къан. 1:9

+ 11:15 Юнус 4:3

+ 11:16 Тархъ. 24:1, Къан. 1:15

+ 11:17 4 Пач. 2:9,

+ 11:18 Тархъ. 19:10

+ 11:21 Тархъ. 12:37

+ 11:23 Тар. 23:19,

+ 11:31 Тархъ. 16:13

* 11:32 Хомер – гӀага-шагарго 220 литра жанибе унеб роцен.

* 11:34 Киврот-Гьатаава – «Гогьлъиялъул хабал».

+ 11:35 Тар. 33:17

+ 12:6 Байб. 46:2, Дан. 8:2

+ 12:7 Жугь. 3:2, Жугь. 3:5

+ 12:8 Тархъ. 33:11, Тархъ. 33:19

+ 12:10 Лев. 13:3

+ 12:14 Лев. 13:46, Тар. 5:2

• 13:1 Къан. 1:19-25

+ 13:1 Тар. 10:12, Байб. 21:21

+ 13:4 Тар. 32:8, Къан. 1:22

+ 13:7 Тар. 13:31

* 13:17 Гьошеа – «Хвасарлъи».

* 13:17 Егьошуа – «БЕТӀЕРГЬАНАС хвасар гьарула».

+ 13:17 Тар. 11:28, Тар. 14:6

+ 13:24 Тар. 32:9, Къан. 1:24-25

* 13:25 Эшкол – «ЦӀолбол Хьоп».

+ 13:30 Тархъ. 17:8

+ 13:31 Тар. 13:7, Тар. 14:6, Тар. 26:65, Тар. 32:12, Тар. 34:19, Къан. 1:36,

+ 13:34 Байб. 6:4,

• 14:1 Къан. 1:26-32

+ 14:2 Тархъ. 16:3, Тар. 20:3

+ 14:5 Тар. 16:4, Тар. 16:22, Тар. 16:45, Тар. 20:6,

+ 14:6 Тархъ. 24:13, Тар. 11:28, Тар. 13:31, Мар. 14:63, Чап. 14:14

+ 14:9 Рум. 8:31

+ 14:10 Тархъ. 17:4

+ 14:12 Тархъ. 32:10

+ 14:14 Тархъ. 15:14-15

+ 14:16 Къан. 9:28

+ 14:17 Тархъ. 34:6, Тархъ. 20:5, Къан. 5:9

• 14:20 Къан. 1:34-40

+ 14:23 Къан. 12:9-10,

+ 14:24 Тар. 13:30, Тар. 14:6,

+ 14:29 Жугь. 3:17, Тар. 1:2-3

+ 14:30 Тар. 26:64-65

+ 14:33 Къан. 1:3, Къан. 8:2

+ 14:38 Тар. 26:65

• 14:39 Къан. 1:40-46

+ 14:43 Тар. 13:30

+ 14:45 Тар. 21:3,

+ 15:3 Тархъ. 29:18, Лев. 1:2-3, Лев. 22:21, Тархъ. 23:14

* 15:4 Гин – 3,5 литра.

* 15:4 Ефа – 22 литра.

* 15:5 ГӀага-шагарго 1 литра.

+ 15:8 Лев. 3:1

+ 15:10 Лев. 1:9

+ 15:15 Тархъ. 12:49, Лев. 19:34, Лев. 24:22, Къан. 10:19

+ 15:22 Лев. 4:2, Лев. 4:27, Лев. 5:15

+ 15:24 Лев. 4:13

+ 15:27 Лев. 4:27-28

+ 15:29 Тар. 15:15

+ 15:30 Жугь. 10:26

+ 15:32 Тархъ. 35:3

+ 15:34 Лев. 24:12

+ 15:35 Тархъ. 31:14, Лев. 24:14-16

+ 15:38 Къан. 22:12, Мат. 23:5

+ 15:40 Лев. 11:44

+ 15:41 Лев. 22:33

+ 16:1 Тархъ. 6:16, Тархъ. 6:18, Тархъ. 6:21

+ 16:3 Тархъ. 19:6

+ 16:4 Тар. 14:5

+ 16:5 2 Тим. 2:19

+ 16:7 Лев. 10:1

+ 16:9 Тар. 8:14

+ 16:11 Тархъ. 16:7-8

+ 16:13 Тархъ. 2:14

+ 16:15 1 Пач. 12:3

+ 16:21 Тархъ. 33:5

+ 16:22 Тар. 14:5, Тар. 27:16, Чап. 17:28, Байб. 18:23

+ 16:26 2 Тим. 2:19

+ 16:29 3 Пач. 22:28

+ 16:33 ГӀакъилал рагӀаби 1:12

+ 16:35 Лев. 10:2, Тар. 11:1

+ 16:40 Тар. 3:10,

+ 16:45 Тархъ. 33:5, Тар. 14:5

+ 16:46 Лев. 16:12, Тар. 1:53

+ 16:48 Тар. 25:8, 2 Пач. 24:25

+ 17:4 Тархъ. 25:22

+ 17:8 Жугь. 9:4

+ 18:1 Тархъ. 28:38

+ 18:2 Тар. 3:6-10

+ 18:5 Тар. 1:53

+ 18:7 Тархъ. 26:31, Лев. 16:2, Тар. 1:51

+ 18:8 Лев. 7:32, Тар. 5:9, Тархъ. 29:28

+ 18:11 Лев. 22:2, Лев. 22:3, Лев. 22:11-13

+ 18:12 Къан. 18:4

+ 18:13 Тархъ. 23:19

+ 18:14 Лев. 27:21, Лев. 27:28

+ 18:15 Тархъ. 13:2, Тархъ. 13:11-16, Тар. 3:46-47

* 18:16 ГӀага-шагарго 55 грамм.

+ 18:16 Тархъ. 30:13

+ 18:17 Тархъ. 13:2, Тархъ. 13:11-16

+ 18:18 Тархъ. 29:26-28

* 18:19 Абадияб ЦӀамул КъотӀи – киналго къурбаназулъе ва хириял садакъабазулъе цӀам базе кколаан, гьел махӀцинчӀого рукӀиналъе гӀоло гуребги, БетӀергьанасул КъотӀи абадияб ва хиси гьечӀеб букӀиналъул гӀаламат хӀисабалдаги.

+ 18:19 Лев. 2:13,

+ 18:20 Къан. 10:9, Къан. 12:12, Къан. 14:27, Къан. 18:1-2,

* 18:21 АнцӀил бутӀа – Аллагьасул Къануналда рекъон, щварабщинаб боцӀи-рикъзиялъул анцӀго бутӀа гьабун цо бутӀа гӀизраилаз левитазе кьолаан.

+ 18:21 Лев. 27:30, Къан. 14:22

+ 19:2 Къан. 21:3, 1 Пач. 6:7

+ 19:4 Лев. 4:16-17

+ 19:5 Тархъ. 29:14, Лев. 4:11-12, Лев. 9:11

+ 19:6 Тархъ. 12:22, Лев. 14:4

+ 19:7 Лев. 11:25

+ 19:9 Тар. 8:7

+ 19:10 Лев. 11:25

+ 19:12 Тар. 31:19

+ 19:13 Лев. 15:31

+ 19:15 Лев. 11:32

+ 19:18 Тархъ. 12:22

+ 19:19 Лев. 11:25

+ 19:20 Лев. 15:31

* 20:1 Ихдалил авал.

+ 20:1 Тархъ. 15:20

+ 20:2 Тархъ. 17:1-7

+ 20:3 Тархъ. 16:3, Тар. 14:2

+ 20:6 Тар. 14:5

+ 20:12 Тар. 27:14, Къан. 31:2

* 20:13 Мерива – кьал.

+ 20:14 Байб. 25:24-26, Къан. 2:4

+ 20:15 Байб. 46:6-7, Тархъ. 1:11

+ 20:16 Тархъ. 2:23, Тархъ. 3:7, Тархъ. 14:19

+ 20:17 Тар. 21:22, Къан. 2:27

+ 20:19 Къан. 2:28

+ 20:22 Тар. 33:37

+ 20:24 Тар. 20:12

+ 20:26 Тархъ. 28:2, Тархъ. 29:29

+ 20:28 Тар. 33:38-39, Къан. 10:6

+ 20:29 Къан. 34:8

+ 21:1 Тар. 33:40

* 21:2 Херем гьаби – тӀубан тӀагӀинабиялдалъун пуланаб жо Аллагьасе кьей.

+ 21:2 Лев. 27:29, Къан. 7:2, Байб. 28:20

* 21:3 Хорма – гьаб цӀаралъул магӀна буго «щущазаби».

+ 21:5 Тар. 11:4-6, Тар. 11:20

+ 21:9 4 Пач. 18:4, Ин. 3:14

+ 21:10 Тар. 33:43

+ 21:11 Тар. 33:44

+ 21:12 Къан. 2:13

+ 21:13 Тар. 22:36,

+ 21:15 Къан. 2:9, Къан. 2:18, Къан. 2:29,

* 21:16 Беэр – «гъуй».

• 21:21 Къан. 2:24,

+ 21:22 Тар. 20:17, Тар. 20:19

+ 21:24 Къан. 3:16,

+ 21:29 Рут 1:15, 3 Пач. 11:7, 4 Пач. 23:13,

+ 21:30 Тар. 32:3,

+ 21:32 Тар. 32:1, 2 Пач. 24:5,

+ 21:34 Къан. 3:1-2

+ 22:2 Тархъ. 15:15,

+ 22:5 Къан. 23:4

+ 22:18 3 Пач. 13:8, 3 Пач. 22:14

+ 22:36 Тар. 21:13, Тар. 21:15

+ 23:8 ГӀакъилал рагӀаби 26:2

+ 23:9 Къан. 33:28, Тархъ. 33:16

+ 23:10 Байб. 13:16

+ 23:19 1 Пач. 15:29, 2 Тим. 2:13, Тит. 1:1-2,

+ 23:22 Тар. 24:8

+ 23:24 Байб. 49:9, Байб. 49:27

+ 24:2 Тар. 11:25, 1 Пач. 10:10, 1 Пач. 16:13, 1 Пач. 19:20,

* 24:6 Алоэялъул гъутӀби – гьуинаб махӀалъул хирияб пицӀ бахъулел ва Индокитаялда рижулел гъутӀби.

+ 24:8 Тар. 23:22

* 24:9 Байб. 12:5

+ 24:9 Байб. 49:9, Байб. 12:3, Байб. 27:29

+ 24:10 Къан. 23:5

+ 24:17 Мат. 2:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:16, Байб. 49:10,

+ 24:18 2 Пач. 8:14

+ 24:20 Байб. 36:12, Тархъ. 17:8

* 24:21 Кениял – Муса аварагасул вакьадасул наслаби.

+ 24:21 Байб. 15:19, 1 Пач. 15:6, 1 Пач. 27:10, 1 Пач. 30:29,

* 24:22 Кайин – кениял.

* 24:24 Киттим – Кипр.

+ 24:24 Дан. 11:30, Байб. 10:21, Байб. 10:25

+ 25:1 Тар. 33:49,

+ 25:2 Тархъ. 34:15

* 25:3 БагӀал-Пеор – могӀавиязул аллагь.

+ 25:3 Тар. 31:16,

+ 25:4 Къан. 4:3, Къан. 21:22

+ 25:7 Тархъ. 6:25

+ 25:8 Тар. 16:48, 2 Пач. 24:25

+ 25:15 Тар. 31:8

+ 25:17 Тар. 31:2, Тар. 31:7

+ 26:2 Тархъ. 30:12-14, Тархъ. 38:26, Тар. 1:2, Тар. 1:3, 2 Пач. 24:1,

+ 26:5 Тархъ. 6:14,

+ 26:6 Байб. 46:8-9

+ 26:7 Тар. 1:21

+ 26:9 Тар. 16:1-2

+ 26:10 Тар. 16:31-35

+ 26:11 Тархъ. 6:24

+ 26:12 Байб. 46:10, Тархъ. 6:15,

+ 26:14 Тар. 1:23

+ 26:15 Байб. 46:16

+ 26:18 Тар. 1:25

+ 26:19 Байб. 38, Байб. 46:12,

+ 26:22 Тар. 1:27

+ 26:23 Байб. 46:13,

+ 26:25 Тар. 1:29

+ 26:26 Байб. 46:14

+ 26:27 Тар. 1:31

+ 26:28 Байб. 46:20

+ 26:33 Тар. 27:1-7

+ 26:34 Тар. 1:35

+ 26:37 Тар. 1:33

+ 26:38 Байб. 46:21,

+ 26:41 Тар. 1:37

+ 26:42 Байб. 46:23

+ 26:43 Тар. 1:39

+ 26:44 Байб. 46:17,

+ 26:47 Тар. 1:41

+ 26:48 Байб. 46:24,

+ 26:50 Тар. 1:43

+ 26:51 Тар. 1:46

+ 26:54 Тар. 33:54

• 26:57 Тархъ. 6:16-25,

+ 26:60 Тархъ. 6:23-25

+ 26:61 Лев. 10:2

+ 26:62 Тар. 3:39

+ 26:65 Тар. 14:28-30

• 27:1 Тар. 36:1-12

+ 27:1 Тар. 26:33,

+ 27:3 Тар. 16:1-35, Тар. 16:49

+ 27:11 Рут 4:3-6,

+ 27:12 Къан. 3:27, Къан. 32:49

+ 27:13 Тар. 20:24

+ 27:14 Тар. 20:12-13

+ 27:16 Тар. 16:22

+ 27:17 3 Пач. 22:17, Мат. 9:36, Мар. 6:34

+ 27:18 Тархъ. 24:13

+ 27:19 Къан. 3:28, Къан. 31:14

• 28:1 Тархъ. 29:38-42

+ 28:2 Лев. 3:11, Лев. 21:6, Лев. 1:9

* 28:5 875 гр.

* 28:5 ГӀага-шагарго 2,2 литра.

+ 28:11 Тар. 10:10

• 28:16 Тархъ. 13:3-7, Лев. 23:5-8, Къан. 16:1-8

+ 28:16 Тархъ. 12:1-13

+ 28:17 Тархъ. 23:15

• 28:26 Къан. 16:9-12

* 29:1 Хасалихълъиялъул авал.

+ 29:1 Лев. 23:23-25

* 29:7 Кипурималъул къо – тархъанлъиялъул къо, мунагьаздаса хвасарлъиялъул къо. Кипурималъул къоялъ КӀудияв кашиш унаан Бищунго Мукъадасаб бакӀалда жаниве БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве, жиндасаго хъурабги тӀолабго халкъалдаса хъурабги хасаб къурбаналъул биги босун, лъагӀалида жаниб халкъалъухъа ккарабщинаб мунагьалда Аллагь тӀасалъугьиналъул мурадалда.

+ 29:7 Лев. 16:29-31, Лев. 23:27-32

• 29:12 Лев. 23:33-43, Къан. 16:13-15

+ 29:39 Лев. 7:16

+ 30:3 Лев. 5:4, Къан. 23:21,

+ 31:2 Тар. 25:17

+ 31:6 Тар. 10:9

+ 31:8 Тар. 25:15,

+ 31:15 1 Пач. 15:3

+ 31:16 Тар. 25:1-5

+ 31:18 Къан. 21:10-14

+ 31:19 Тар. 19:12, Тар. 19:22

+ 31:24 Лев. 11:25, Тар. 19:10

+ 31:27 1 Пач. 30:24

+ 31:50 Тархъ. 30:12

* 31:52 ГӀага-шагарго 184,250 кило.

+ 31:53 Къан. 20:14

+ 31:54 Тархъ. 30:16

+ 32:1 Тар. 21:32

+ 32:4 Тар. 21:24, Тар. 21:35

+ 32:8 Тар. 13:3-4, Тар. 13:21-33

+ 32:10 Къан. 1:34-36

+ 32:11 Тар. 14:29

+ 32:12 Тар. 14:6

+ 32:13 Тар. 14:33-35

+ 32:39 Байб. 50:23,

+ 32:41 Къан. 3:14-15, 3 Пач. 4:13,

+ 33:3 Тархъ. 14:8

+ 33:4 Тархъ. 12:12, Тархъ. 12:29

+ 33:5 Тархъ. 12:37

+ 33:6 Тархъ. 13:20

+ 33:7 Тархъ. 14:2

+ 33:8 Тархъ. 15:22-23

+ 33:9 Тархъ. 15:27

+ 33:11 Тархъ. 16:1

+ 33:14 Тархъ. 17:1

+ 33:15 Тархъ. 19:2

+ 33:16 Тар. 11:34

+ 33:17 Тар. 11:35

+ 33:31 Къан. 10:6

+ 33:33 Къан. 10:7

+ 33:35 Къан. 2:8

+ 33:36 Тар. 20:1, Тар. 27:14

+ 33:37 Тар. 20:22

+ 33:38 Тар. 20:28, Къан. 10:6

+ 33:40 Тар. 21:1

+ 33:43 Тар. 21:10

+ 33:44 Тар. 21:11

+ 33:47 Къан. 32:49

+ 33:48 Тар. 22:1

+ 33:49 Тар. 25:1

+ 33:52 Тархъ. 23:24, Къан. 7:5

+ 33:54 Тар. 26:54

* 34:6 КӀудияб ралъад – Средиземнияб ралъад.

+ 34:7 Тар. 33:37-39

+ 34:8 4 Пач. 14:25

+ 34:11 4 Пач. 23:33,

+ 34:12 Байб. 15:18, Тархъ. 23:31, Къан. 11:24,

+ 34:19 Тар. 14:6

* 35:4 ГӀага-шагарго 450 метр.

* 35:5 ГӀага-шагарго 900 метр.

+ 35:6 Къан. 4:41-43,

• 35:9 Къан. 4:41-43, Къан. 19:1-13,

+ 35:11 Тархъ. 21:13

+ 35:22 Тархъ. 21:13

+ 35:25 Тархъ. 29:7

+ 35:30 Къан. 17:6, Къан. 19:15

+ 35:31 Байб. 8:22, Тархъ. 21:12, Тархъ. 21:30

+ 35:33 Байб. 9:6

+ 35:34 Лев. 18:25

• 36:1 Тар. 27:1-7,

+ 36:4 Лев. 25:10

+ 36:7 3 Пач. 21:1-16,

+ 1:2 Тархъ. 3:1, Тархъ. 17:6, Тархъ. 33:6, Тар. 13:26, Тар. 32:8

+ 1:3 Тар. 14:33

+ 1:4 Тар. 21:21-35

+ 1:6 Тархъ. 19:1, Тар. 10:11-12

+ 1:7 Тар. 13:30

+ 1:8 Байб. 12:7, Байб. 26:3, Байб. 28:13

+ 1:9 Тархъ. 18:18, Тар. 11:14

+ 1:10 Байб. 15:5

+ 1:11 2 Пач. 24:3

+ 1:15 Тархъ. 18:25, Тар. 11:16

+ 1:16 Лев. 19:15, Къан. 16:18-19, ГӀакъилал рагӀаби 31:9

+ 1:17 Тархъ. 23:2-3, Лев. 19:15, Тархъ. 18:22, Тархъ. 18:26

• 1:19 Тар. 13, Тар. 14

+ 1:21 Къан. 31:8,

* 1:28 Анакилал – цӀакъго чӀахӀиял залимал чагӀи.

+ 1:30 Тархъ. 14:14

+ 1:31 Тархъ. 19:4, Къан. 32:11,

+ 1:33 Тархъ. 13:21

• 1:34 Тар. 14:20-45

+ 1:36 Тар. 14:6-9, Тар. 14:24

+ 1:37 Тар. 20:12, Тар. 27:14

+ 1:38 Тархъ. 24:13, Тар. 27:18-20

+ 1:46 Тар. 20:1,

+ 2:1 Тар. 14:25, Тар. 21:4

+ 2:5 Байб. 36:8

+ 2:7 Тар. 14:33

+ 2:8 3 Пач. 9:26

* 2:9 Ар – улкаялъулго кӀвар бугеб могӀавиязул шагьар.

+ 2:10 Тар. 13:23, Къан. 1:28

* 2:11 Рефаимал – НекӀсияб КъотӀиялда гӀемер рехсарал кӀудияб къаркъалаялъул ва къуватал, цӀар рагӀарал гӀадамал. Къанун абураб тӀехьалъул кӀиабилеб бетӀералъул 10, 11, 20, 21-абилел мухъазда хъваралда рекъон, гьезда гьоркьоре унаан, МогӀавиялде могӀавиял рачӀинегӀан гьенир рукӀарал «эмеял» ва Аммониялде аммониял рачӀинегӀан гьенир рукӀарал «замзуммеял» (гьелго «зузеял»).

+ 2:11 Байб. 14:5, Къан. 2:11, Къан. 2:20, 2 Пач. 21:16, Байб. 14:5-6

+ 2:12 Байб. 36:20-30

+ 2:13 Тар. 21:12

+ 2:14 Тар. 14:29-35, Тар. 26:64-65

+ 2:20 Байб. 14:5-6

+ 2:22 Байб. 36:20-30

* 2:23 Кафтора – Крит.

• 2:24 Тар. 21:21-26

+ 2:25 Тархъ. 15:14-16, Тархъ. 23:27

+ 2:27 Тар. 20:17-19

* 2:34 Херем – тӀубан тӀагӀинабиялдалъун БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪЕ кьей.

• 3:1 Тар. 21:31-35

+ 3:2 Тар. 21:33-34

+ 3:4 3 Пач. 4:13

+ 3:6 Къан. 7:2

+ 3:9 Къан. 4:48,

* 3:11 ГӀага-шагарго 4,5 метр халалъи, 2 метр гӀеблъи бугеб роцен.

+ 3:11 Байб. 14:5, Къан. 2:11, Къан. 2:20, 2 Пач. 11:1, 2 Пач. 12:26

+ 3:12 Тар. 32:33,

+ 3:15 Тар. 32:39-41,

+ 3:16 Тар. 21:24,

+ 3:17 Тар. 34:11,

+ 3:19 Тар. 32:17-26,

+ 3:21 Къан. 7:19,

+ 3:22 Тархъ. 14:14

+ 3:24 Тархъ. 15:11

+ 3:26 Тар. 20:12, Къан. 1:37

+ 3:27 Тар. 20:12, Тар. 27:12-13, Къан. 31:2, Къан. 32:52, Къан. 34:4

+ 3:28 Тар. 27:18-19, Къан. 1:38

+ 3:29 Тар. 25:5

+ 4:1 Лев. 18:5

+ 4:2 Къан. 12:32, ГӀакъилал рагӀаби 30:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:18

+ 4:3 Тар. 25:1-9

+ 4:7 2 Пач. 7:23,

+ 4:8 Рум. 3:2, Рум. 7:12

+ 4:9 Къан. 6:7, Къан. 11:19, Къан. 32:46,

+ 4:10 Тархъ. 19:9, Тархъ. 19:16

+ 4:11 Тархъ. 20:21, Жугь. 12:18

+ 4:13 Тархъ. 20:1-17, Къан. 5:6-21, Тархъ. 24:12, Тархъ. 31:18

+ 4:16 Тархъ. 20:4-5, Рум. 1:23

+ 4:19 4 Пач. 17:16, 4 Пач. 21:3,

+ 4:20 3 Пач. 8:51,

+ 4:21 Къан. 1:37, Къан. 3:26

+ 4:24 Тархъ. 20:5, Тархъ. 24:17, Къан. 9:3, Жугь. 12:29

+ 4:26 Къан. 32:1,

+ 4:27 Лев. 26:33, Къан. 28:64

+ 4:28 Къан. 28:36,

+ 4:33 Тархъ. 19:21

+ 4:35 1 Пач. 2:2, Мар. 12:32, 1 Кор. 8:4

+ 4:36 Тархъ. 24:17

+ 4:39 Тархъ. 15:11, 3 Пач. 8:23, 3 Пач. 8:60

• 4:41 Тар. 35:9-34, Къан. 19:1-13,

+ 4:47 Тар. 21:21-35

+ 4:48 Къан. 3:9

+ 4:49 Къан. 3:17

• 5:1 Тархъ. 20:1-17

+ 5:4 Тархъ. 33:11

+ 5:5 Тархъ. 20:18, Тархъ. 20:21, Тархъ. 24:2

+ 5:6 Лев. 26:13

+ 5:7 4 Пач. 17:35

+ 5:8 Лев. 19:4, Лев. 26:1, Къан. 27:15

* 5:9 Хилиплъи хӀехьоларев – жугьутӀ мацӀалда «канна». «Канна» абураб рагӀул магӀна буго БетӀергьанасе инсан рухӀгӀанги хирияв вугин ва ракӀ-ракӀалъго, тӀолабго къуват-жаналдалъун инсан Жиндие мутӀигӀлъи тӀалаб гьабулин Аллагьас ва Гьес хилиплъи хӀехьоларин абураб.

+ 5:9 Тархъ. 34:14, Къан. 4:24, Къан. 6:15, Тархъ. 34:7, Тар. 14:18

+ 5:10 Къан. 7:9

* 5:11 Гьаб амруялъул хадусеб магӀна буго: Аллагьасул цӀарги бахъун гьересияб гьа гьедуге ва Гьесул цӀар ккарабги ккечӀебги бакӀалда абуге.

+ 5:11 Лев. 19:12, Лев. 24:10-16

+ 5:12 Тархъ. 31:14-17, Лев. 19:30, Лев. 23:3, Лев. 26:2, Тар. 15:32-36, Мар. 2:27-28, Лук. 13:14

+ 5:16 Лев. 19:3, Къан. 27:16, Мат. 15:4, Мат. 19:19, Мар. 7:10, Мар. 10:19, Лук. 18:20, Эф. 6:2

+ 5:17 Байб. 9:6, Лев. 24:17, Мат. 5:21, Мат. 19:18, Мар. 10:19, Лук. 18:20, Рум. 13:9, Якъ. 2:11

+ 5:18 Лев. 18:20, Лев. 20:10, Къан. 22:22, ГӀакъилал рагӀаби 6:32, Мат. 5:27, Рум. 13:9

+ 5:19 Лев. 19:11, Мат. 19:18, Рум. 13:9

+ 5:20 Тархъ. 23:1, Къан. 19:16-20, ГӀакъилал рагӀаби 19:5, ГӀакъилал рагӀаби 19:9, ГӀакъилал рагӀаби 21:28, ГӀакъилал рагӀаби 24:28, ГӀакъилал рагӀаби 25:18, Мат. 19:18

+ 5:21 Мат. 5:28, Лук. 12:15, Рум. 7:7, Рум. 13:9

+ 5:22 Тархъ. 31:18

+ 5:25 Тархъ. 19:21

+ 5:27 Тархъ. 20:18-19

+ 5:28 Къан. 18:17

+ 5:32 4 Пач. 22:2

+ 5:33 Къан. 10:13

+ 6:3 Байб. 15:5, Байб. 22:17

+ 6:4 Мар. 12:29,

+ 6:5 Къан. 11:13, Мат. 22:37, Мар. 12:30, Лук. 10:27

+ 6:7 Къан. 4:9,

+ 6:8 Тархъ. 13:9, Тархъ. 13:16, Къан. 11:18

+ 6:9 Къан. 11:20

+ 6:13 4 Пач. 17:36, Мат. 4:10, Лук. 4:8, Къан. 10:20,

+ 6:15 Тархъ. 20:5

+ 6:16 Тархъ. 17:2, Мат. 4:7, Лук. 4:12

+ 6:19 Тархъ. 23:28-30

+ 6:20 Тархъ. 12:26

+ 6:21 Тархъ. 20:2

+ 6:25 Къан. 24:13

+ 7:1 Тархъ. 23:23

* 7:2 Херем гьаби – тӀубан тӀагӀинабиялдалъун БетӀергьанасухъе кьей. Гьаб магӀнаялда чи «херем» гьавизе бегьулаан кинаб букӀаниги такъсиралъухъ, ялъуни гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялъухъ. Гьебго магӀнаялда «херем» гьабизе ва цӀа гъун бухӀизе бегьулаан тушбабазул шагьар ва рагъда щвараб давла (бал. Тархъ. 22:20; Къан. 13:16).

+ 7:2 Тар. 21:2, Къан. 3:6, Къан. 20:16-17,

+ 7:3 2 Кор. 6:14, Тархъ. 34:15-16, 3 Пач. 11:2-4

+ 7:4 Къан. 6:15

+ 7:5 Тархъ. 23:24, Тархъ. 34:13

+ 7:6 1 Пёт. 2:9, Тархъ. 19:5-6

+ 7:9 Тархъ. 20:6, Къан. 5:10

+ 7:12 Байб. 17:2, Байб. 26:3

+ 7:14 Тархъ. 23:26

+ 7:15 Тархъ. 9:15, Тархъ. 15:26, Тархъ. 23:25

+ 7:16 Тархъ. 23:33

+ 7:19 Къан. 3:21,

+ 7:20 Тархъ. 23:28,

+ 7:22 Тархъ. 23:29

+ 8:2 Тархъ. 16:35, Тархъ. 15:25

+ 8:3 Тархъ. 16:14-15, Тархъ. 16:31, Мат. 4:4, Лук. 4:4

+ 8:4 Къан. 29:5,

+ 8:5 ГӀакъилал рагӀаби 3:12, Жугь. 12:7

+ 8:7 Къан. 11:11

+ 8:14 ГӀакъилал рагӀаби 30:9,

+ 8:15 Тар. 21:6, Тархъ. 17:6, Тар. 20:11

+ 8:16 Тархъ. 16:5, Тархъ. 16:31

+ 8:20 Дан. 9:11

* 9:1 Гьаб тӀехьалда халкъалде насихӀат гьабулаго цолъул формаялда хӀалтӀизарурал цӀарубакӀазул (мун, дудаса, дуе ва гь. ц.) магӀна ккола халкъалдехун буссун гьабураб хитӀаб.

+ 9:2 Тар. 13:23, Къан. 1:28

+ 9:3 Тархъ. 20:5, Тархъ. 24:17, Къан. 4:24, Жугь. 12:29, Тархъ. 23:29-31

+ 9:4 Байб. 15:16

+ 9:5 Байб. 50:24

+ 9:6 4 Пач. 17:14,

+ 9:8 Тархъ. 32:4, Тархъ. 32:10

+ 9:9 Тархъ. 24:18, Мат. 4:2

+ 9:10 Тархъ. 31:18

+ 9:12 Тархъ. 32:7-10

+ 9:14 Тар. 14:12

+ 9:18 Тархъ. 34:28, Тархъ. 32:11-14

+ 9:21 Тархъ. 32:20

+ 9:22 Тархъ. 17:7, Тар. 11:3, Тар. 11:34

+ 9:23 Тар. 13:3, Тар. 14:1

+ 9:26 Тархъ. 32:11-13

+ 9:28 Тар. 14:16

• 10:1 Тархъ. 34:1-4

+ 10:1 Тархъ. 25:10

+ 10:2 Тархъ. 25:16, Тархъ. 25:21

+ 10:3 Тархъ. 37:1-9

+ 10:4 Тархъ. 20:1-17, Къан. 5:6-21, Тархъ. 34:28-29

+ 10:5 Тархъ. 40:20, 3 Пач. 8:9

+ 10:6 Тар. 33:30-31, Тар. 20:28, Тар. 33:38

+ 10:7 Тар. 33:33

+ 10:8 Тар. 8:14

+ 10:9 Тар. 18:20

+ 10:10 Тархъ. 34:28

+ 10:11 Тархъ. 33:1

+ 10:12 1 Пач. 12:24

+ 10:13 Къан. 5:33

+ 10:14 Тархъ. 9:29,

+ 10:15 Рум. 11:28

* 10:16 РакӀал тӀерен гьаре – жугьутӀ мацӀалда «ракӀазе суннат гьабеян» хъван буго.

+ 10:16 Къан. 30:6, Рум. 2:29, Тархъ. 32:9

+ 10:17 Дан. 2:47, Дан. 11:36, 1 Тим. 6:15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:16, Чап. 10:34, Рум. 2:11, Гал. 2:6, Эф. 6:9, Кол. 3:25, 1 Пёт. 1:17,

+ 10:19 Тархъ. 22:21, Лев. 19:34

+ 10:20 Къан. 6:13, Къан. 30:20

+ 10:22 Байб. 46:27, Тархъ. 1:5, Байб. 15:5, Байб. 22:17

+ 11:4 Тархъ. 14:27-28

+ 11:6 Тар. 16:31-33

+ 11:9 Байб. 50:24, Тархъ. 3:8

* 11:10 ХӀатӀалги хӀалтӀизарун – гӀалимзабаз абула гьалъул лъабго магӀна бугилан: 1) хӀатӀаз хӀалтӀизабулеб лъалъаялъул къагӀида; 2) раххналги хӀалтӀизарун, хӀатӀазги мерхьун, лъим бачине рахъал гьари; 3) хурибе лъим баччулаго гӀемер хьвадизе ккей.

+ 11:11 Къан. 8:7

+ 11:12 3 Пач. 9:3

+ 11:13 Къан. 6:5,

+ 11:14 Лев. 26:4,

+ 11:17 3 Пач. 8:35, 3 Пач. 17:1,

+ 11:18 Тархъ. 13:9, Тархъ. 13:16, Къан. 6:8

+ 11:19 Къан. 4:9

+ 11:20 Къан. 6:9

+ 11:24 Байб. 15:18, Тархъ. 23:31, Тар. 34:1-12,

+ 11:25 Къан. 7:24

+ 11:26 Къан. 30:1, Къан. 30:15

+ 11:27 Лев. 26:1-13, Къан. 28:2-14

+ 11:28 Лев. 26:14-45, Къан. 28:15-45

+ 11:29 Къан. 27:12-13,

+ 11:30 Байб. 12:6

+ 12:2 4 Пач. 16:4

+ 12:3 Тархъ. 23:24, Тархъ. 34:13, Къан. 7:5, 3 Пач. 14:23

+ 12:5 3 Пач. 18:29

+ 12:7 Къан. 27:7

+ 12:11 3 Пач. 8:29

+ 12:12 Тар. 18:20, Къан. 10:9

+ 12:16 Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:13

+ 12:19 Къан. 14:27,

+ 12:23 Байб. 9:4, Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:13

+ 12:30 4 Пач. 17:15

+ 12:31 4 Пач. 17:31,

+ 12:32 Къан. 4:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:18

+ 13:2 Мар. 13:22, 2 Фес. 2:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:14

+ 13:5 Къан. 18:20

+ 13:8 ГӀакъилал рагӀаби 1:10

+ 13:9 Тархъ. 32:27-28, Къан. 17:7

+ 13:10 Къан. 17:5

+ 13:13 1 Пач. 2:12, 1 Пач. 10:27, 1 Пач. 25:17, 2 Пач. 16:7, 2 Пач. 20:1, 3 Пач. 21:10, 3 Пач. 21:13

+ 14:1 Мат. 5:9, Ин. 1:12, 1 Ин. 3:1, 1 Ин. 5:1, Рум. 8:14, Лев. 19:27-28, Лев. 21:5

+ 14:2 Тархъ. 19:5

• 14:3 Лев. 11

+ 14:21 Лев. 7:24, Лев. 11:39-40, Тархъ. 19:6, Тархъ. 23:19, Тархъ. 34:26

+ 14:22 Лев. 27:30, Тар. 18:21

+ 14:27 Къан. 12:19, Тар. 18:20, Къан. 10:9

+ 14:28 Къан. 26:12

+ 15:1 Къан. 31:10,

+ 15:3 Къан. 23:20

+ 15:6 Къан. 28:12, 3 Пач. 4:21,

+ 15:8 Лев. 25:35-36, Мат. 5:42, Якъ. 2:15, 1 Ин. 3:17

+ 15:11 Мат. 26:11

+ 15:12 Тархъ. 21:2

+ 15:17 Тархъ. 21:5-6

+ 15:19 Тархъ. 13:2, Тархъ. 13:11-16

+ 15:21 Лев. 22:20

+ 15:23 Лев. 17:13, Къан. 12:23-24

• 16:1 Тархъ. 12:1-39, Тархъ. 13:3-10, Тархъ. 23:14-17, Лев. 23:4-22, Лев. 23:33-43, Тар. 28:16-31, Тар. 29:12-39

+ 16:3 Тархъ. 12:11

+ 16:4 Тархъ. 34:25

+ 16:9 Тархъ. 34:22

+ 16:12 Къан. 5:15

+ 16:13 Тархъ. 23:16

+ 16:18 Тархъ. 18:21, Тар. 11:16, Къан. 1:16-17

+ 16:19 Тархъ. 23:2-3, Лев. 19:15, Тархъ. 23:8, 1 Пач. 8:3, ГӀакъилал рагӀаби 17:8,

+ 16:21 Тархъ. 34:13, Къан. 7:5

+ 17:1 Лев. 22:20

+ 17:5 Къан. 13:10

+ 17:6 Тар. 35:30, Къан. 19:15

+ 17:7 Къан. 13:9

+ 17:9 Къан. 19:17

+ 17:14 1 Пач. 8:5

+ 17:15 1 Пач. 9:16

+ 17:16 2 Пач. 8:4, 3 Пач. 10:28,

+ 17:17 3 Пач. 11:1-4, ГӀакъилал рагӀаби 31:3, 3 Пач. 10:14, 3 Пач. 10:27,

+ 18:2 Тар. 18:20, Къан. 10:9,

+ 18:3 Лев. 7:30-34

+ 18:4 Тар. 18:12

+ 18:6 Тар. 35:2,

+ 18:9 Лев. 18:26-30, Къан. 12:29-31

+ 18:10 Лев. 18:21, 4 Пач. 16:3, 4 Пач. 17:17, 4 Пач. 23:10,

+ 18:11 Тархъ. 22:18, Лев. 19:26, Лев. 19:31

+ 18:15 Мар. 9:8, Ин. 1:21, Чап. 3:22, Чап. 7:37

+ 18:16 Тархъ. 20:19, Къан. 5:27

+ 18:17 Къан. 5:28

+ 18:18 Ин. 4:25

+ 18:20 Къан. 13:5,

• 19:1 Тар. 35:9-34, Къан. 4:41-43,

+ 19:5 Тархъ. 21:13

+ 19:10 ГӀакъилал рагӀаби 6:17

+ 19:11 Къан. 27:24

+ 19:13 Къан. 21:9

+ 19:14 Къан. 27:17, ГӀакъилал рагӀаби 22:28, ГӀакъилал рагӀаби 23:10,

+ 19:15 Тар. 35:30, Къан. 17:6, Мат. 18:16, 2 Кор. 13:1, 1 Тим. 5:19, Жугь. 10:28

+ 19:16 Тархъ. 20:16

+ 19:17 Къан. 17:9, Къан. 25:1

+ 19:19 ГӀакъилал рагӀаби 19:5

+ 19:21 Тархъ. 21:23-25, Лев. 24:19-20, Мат. 5:38

+ 20:7 Къан. 24:5

+ 20:14 Тар. 31:7, Тар. 31:9,

+ 20:17 Къан. 7:2,

+ 20:19 4 Пач. 3:19

+ 21:3 Тар. 19:2, 1 Пач. 6:7

+ 21:5 Тар. 6:22-27

+ 21:8 Юнус 1:14

+ 21:9 Къан. 19:13

+ 21:12 1 Кор. 11:6

* 21:13 Гьеб киналъулго магӀна ккола гьелъ жиндирго халкъалъулгун бухьен къотӀизабулеб бугин ва ГӀизраилил халкъгун цолъулей йигин абураб.

+ 21:15 Байб. 29:30, Байб. 29:33

+ 21:17 4 Пач. 2:9

+ 21:18 Тархъ. 20:12, Къан. 5:16

* 21:19 Шагьаралъул кавабахъ букӀунаан цебе заманалда годекӀан. ГӀемерисеб жамгӀияб суал гьенибе босулаан ва гьениб диванги къотӀулаан.

+ 21:20 ГӀакъилал рагӀаби 23:20-21

+ 21:22 Тар. 25:4

+ 21:23 Ин. 19:31, Гал. 3:13

+ 22:1 Тархъ. 23:4

+ 22:6 Тархъ. 23:19, Лев. 22:28

* 22:8 НекӀсияб ГӀизраилалда минаялъул тӀох тӀепараб букӀунаан ва гьеб хӀалтӀизабулаан рагъи хӀисабалда, гьединлъидал рагӀалккун тӀох сверун жо кколаан, гьениса тохлъукьего гӀодове чи вортичӀого вукӀине.

+ 22:9 Лев. 19:19

* 22:12 Гьел гӀертелал рукӀана БетӀергьанасул къанунал кидаго ракӀалда чӀезариялъул гӀаламатлъун (Тар. 15:38).

+ 22:12 Тар. 15:38

* 22:19 ГӀага-шагарго 1100 гр.

+ 22:22 Тархъ. 20:14, Лев. 20:10, Ин. 8:5

* 22:29 ГӀага-шагарго 550 гр.

+ 22:29 Байб. 34:8, Тархъ. 22:16-17, 2 Пач. 13:1-22

+ 22:30 Лев. 18:8, Къан. 27:20

+ 23:1 Лев. 21:18-20,

* 23:4 ЖугьутӀазул къагӀидаялда – «чедгун-лъимгун». Щайгурелъул лъадал кидаго кӀудияб къимат букӀиндал ГӀагараб Бакъбаккул рахъалда.

+ 23:4 Тар. 22:5-6

+ 23:5 Тар. 24:10, ГӀакъилал рагӀаби 26:2

+ 23:7 Байб. 25:24-26, Байб. 36:8, Тар. 20:14, Тархъ. 22:21, Тархъ. 23:9

+ 23:10 Лев. 15:1-5

+ 23:14 Лев. 26:12

* 23:17 Мажусиязул динияб рокъор бихьиналги цӀуялги диниял хъахӀбаби рукӀунаан, гьезул хъубал диниял гӀадатазда гъорлъ гӀахьаллъулел.

+ 23:17 Лев. 19:29, 3 Пач. 14:24, 3 Пач. 15:12, 3 Пач. 22:46, 4 Пач. 23:7,

* 23:18 Гьой – хъвалсараб магӀнаялда гьедин абулеб батила хъахӀба кинигин цогидав бихьинчигун вегулев бихьинчиясда.

+ 23:20 Тархъ. 22:25, Къан. 15:3

+ 23:21 Тар. 30:3,

+ 23:25 Мар. 2:23, Рут 2:2

+ 24:1 Мат. 5:31, Мат. 19:7, Мар. 10:4

+ 24:5 Къан. 20:7, ГӀакъилал рагӀаби 5:18

+ 24:7 Тархъ. 21:16

+ 24:8 Лев. 13:2

+ 24:9 Тар. 12:10-15

+ 24:13 Тархъ. 22:26-27, Къан. 6:25,

+ 24:14 Лев. 25:39

+ 24:15 Лев. 19:13, Якъ. 5:4

+ 24:16 4 Пач. 14:6,

+ 24:17 Тархъ. 22:21

+ 24:19 Лев. 19:9, Лев. 23:22, Рут 2:1-2

+ 25:1 Къан. 19:17

+ 25:3 2 Кор. 11:24

+ 25:4 1 Кор. 9:9, 1 Тим. 5:18

+ 25:5 Мат. 22:24, Мар. 12:19, Лук. 20:28

+ 25:6 Байб. 38:8, Рут 4:10

+ 25:9 Рут 4:7

+ 25:14 Лев. 19:36

+ 25:17 Тархъ. 17:8

+ 25:19 1 Пач. 15:2-8

+ 26:2 Тархъ. 23:19, Тархъ. 34:26, Лев. 23:10

+ 26:5 Байб. 46:27, Тархъ. 1:7

+ 26:6 Тархъ. 1:11, Тархъ. 1:14

+ 26:7 Тархъ. 2:23-25, Тархъ. 3:9

+ 26:8 Тархъ. 12:51

+ 26:9 Тархъ. 3:8

+ 26:12 Лев. 27:30, Къан. 14:28-29

* 26:14 Чи хвараб бакӀалда кваначӀо ва хваразул рухӀазе гьелда тӀаса щибго кьечӀо – гьаниб бицунеб буго ВацӀцӀадав Аллагьасе рихарал ва ханааниязул рукӀарал хъубал диниял гӀадатазул. Аллагьас бичӀчӀизабулеб буго, гьал анцӀил бутӀаби хӀакъикъаталда Гьесул кколеллъи, Гьес мискинал пакъирал чагӀазе кьезе хъварал, гьединлъидал Гьесие кутакалда рихарал ханааниязул хъубал гӀадатал рикӀкӀад тезе кколеллъи.

+ 26:14 Лев. 7:20, Лев. 21:1, Лев. 21:11,

+ 26:15 Тархъ. 3:8

+ 26:18 Тархъ. 19:5

+ 26:19 Къан. 28:1, Тархъ. 19:6

+ 27:5 Тархъ. 20:25, 3 Пач. 6:7

+ 27:7 Къан. 12:7

+ 27:9 Къан. 26:18

+ 27:12 Къан. 11:29,

+ 27:15 Тархъ. 20:4-5, Тархъ. 34:17, Къан. 5:8

+ 27:16 Тархъ. 20:12, Тархъ. 21:17, Лев. 19:3

+ 27:17 Къан. 19:14

+ 27:18 Лев. 19:14

+ 27:19 Тархъ. 22:21-22

+ 27:20 Лев. 18:8, Къан. 22:30

+ 27:21 Тархъ. 22:19, Лев. 18:23

+ 27:22 Лев. 18:9, 2 Пач. 13:12

+ 27:23 Лев. 18:17, Лев. 20:14

+ 27:24 Къан. 19:11

+ 27:25 Тархъ. 23:7, Къан. 16:19

+ 27:26 Гал. 3:10

• 28:1 Лев. 26:1-13, Къан. 11:13-15

+ 28:1 Къан. 26:19

+ 28:7 Тархъ. 23:27

+ 28:8 Лев. 25:20-21

+ 28:9 Тархъ. 19:6

+ 28:12 Къан. 11:14, Къан. 15:6

• 28:15 Лев. 26:14-45

+ 28:15 Дан. 9:11,

+ 28:22 Лев. 26:16, 3 Пач. 8:37,

+ 28:26 1 Пач. 17:44, 1 Пач. 17:46,

* 28:27 Бал. Тархъ. 9:8-11.

+ 28:27 Тархъ. 9:10

+ 28:30 Къан. 20:5-7,

+ 28:36 4 Пач. 17:3-4, 4 Пач. 24:15, 4 Пач. 25:7, Къан. 4:28

+ 28:37 3 Пач. 9:7,

+ 28:52 4 Пач. 17:5, 4 Пач. 25:1

+ 28:53 Лев. 26:29, 4 Пач. 6:29,

+ 28:57 4 Пач. 6:29,

+ 28:60 Тархъ. 9:1-12

+ 28:62 Байб. 15:5, Къан. 10:22

+ 28:64 Лев. 26:33, Къан. 4:27,

+ 28:68 Къан. 17:16,

+ 29:1 Тархъ. 19:1-6

+ 29:4 Рум. 11:8

+ 29:5 Къан. 8:4,

+ 29:6 Тархъ. 15:25, Тархъ. 16:4, Тархъ. 17:6

+ 29:7 Тар. 21:21-35

+ 29:8 Тар. 32:33

+ 29:9 3 Пач. 2:3

+ 29:13 Тархъ. 6:7

+ 29:18 Жугь. 12:15

* 29:19 Лъадаца гӀорцӀарабги бакъварабги ракь цадахъ хвела – гьаб абиялъул магӀна ккола гӀайибияв сабаблъун, гьесдаго цадахъ гӀайибго гьечӀелги холин абураб.

+ 29:20 Къан. 9:14,

+ 29:23 Байб. 14:2, Байб. 19:24,

+ 29:24 Лев. 26:32, 3 Пач. 9:8,

+ 29:25 4 Пач. 17:15

+ 29:27 Лев. 26:14-39, Къан. 28:15-68,

+ 29:28 3 Пач. 14:14

+ 29:29 ГӀакъилал рагӀаби 25:2

+ 30:1 Къан. 11:26, Лев. 26:40

+ 30:2 1 Пач. 7:3, 3 Пач. 8:48,

+ 30:6 Къан. 10:16,

+ 30:7 Байб. 12:3, Тархъ. 23:22

+ 30:12 Рум. 10:6

+ 30:15 Къан. 11:26,

+ 30:20 Къан. 10:20

+ 31:2 Къан. 34:7, Тар. 20:12, Тар. 27:12-13, Къан. 3:27

+ 31:3 Къан. 1:38

+ 31:4 Тар. 21:21-35

+ 31:5 Къан. 7:2

+ 31:6 3 Пач. 6:13

+ 31:10 Къан. 15:1, Тархъ. 23:16

+ 31:11 4 Пач. 23:2,

+ 31:14 Къан. 34:5, Тар. 27:19

+ 31:15 Тархъ. 33:9, Тар. 12:5

+ 31:16 Тархъ. 34:15,

+ 31:17 Тар. 14:42,

+ 31:19 Къан. 32:1-43

+ 31:20 Тархъ. 3:8

+ 31:26 4 Пач. 22:8,

+ 31:29 4 Пач. 22:17,

+ 32:4 Мат. 5:48, 2 Пач. 22:31, Рум. 9:14

+ 32:6 Ин. 8:41,

* 32:8 Ялъуни «Аллагьасул васазул».

+ 32:8 Байб. 11:8, Чап. 17:26

+ 32:9 Тархъ. 19:5,

+ 32:11 Тархъ. 19:4,

* 32:15 Ешурун – КъанагӀат гурони жиб хӀалтӀизабулареб ГӀизраилалъул батӀияб цӀар. Бал. гьединго 33:5,[26].

+ 32:17 1 Кор. 10:20

+ 32:21 Рум. 10:19

+ 32:24 Лев. 26:22,

+ 32:30 Лев. 26:8,

+ 32:31 1 Пач. 2:2

+ 32:32 Байб. 18:20

+ 32:35 Рум. 12:19, Жугь. 10:30

+ 32:36 Жугь. 10:30, 3 Пач. 14:10, 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 9:8, 4 Пач. 14:26

+ 32:39 Тархъ. 20:3, 1 Пач. 2:6, 4 Пач. 5:7,

+ 32:41 Къан. 32:41,

+ 32:43 Рум. 15:10, Байб. 4:10-12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:2

* 32:44 Гьошеа – Егьошуал цебе букӀараб цӀар. Мусаца гьесда цӀар хисун Егьошуа лъуна.

+ 32:46 Къан. 4:9

+ 32:47 Лев. 18:5

+ 32:49 Тар. 27:12

+ 32:50 Тар. 33:38

+ 32:51 Тар. 20:12, Тар. 27:14

+ 32:52 Къан. 3:27

• 33:1 Байб. 49:1-28

+ 33:2 Дан. 7:10, Чап. 7:53, Гал. 3:19, Тархъ. 19:18

+ 33:4 Ин. 1:17, Ин. 7:19

+ 33:5 Къан. 32:15,

* 33:8 Масса ва Мерива – бал. Тархъ. 17:1-7 ва Тар. 20:1-13.

+ 33:8 Тархъ. 17:7, Тар. 20:13

+ 33:9 Тархъ. 32:26-29, Къан. 17:9-11, Тархъ. 30:7-8

+ 33:13 Байб. 27:28

+ 33:15 Байб. 49:26,

+ 33:16 Тархъ. 3:2-4

+ 33:17 3 Пач. 22:11, Байб. 48:19

+ 33:21 Тар. 32:1-5, Тар. 32:16-19

+ 33:26 Къан. 32:15, Къан. 33:5, Тархъ. 15:11

+ 33:28 Тар. 23:9

+ 33:29 2 Пач. 7:23, Байб. 15:1, 2 Пач. 22:45

+ 34:3 Байб. 14:2, Байб. 19:22, Байб. 13:12

+ 34:4 Байб. 12:7, Байб. 50:24, Къан. 3:27

+ 34:6 Ягь. 1:9

+ 34:7 Къан. 31:2

+ 34:8 Тар. 20:29

+ 34:9 Тар. 27:18, Тар. 27:23,

+ 34:10 Тархъ. 33:11

* 1:1 Доб заманалда ГӀизраилалда ханзабазул бакӀалда къадизаби рукӀана.

* 1:13 ЖугьутӀазул динияб къануналда рекъон, лъимерги нахъе течӀого пуланай гӀаданалъул рос хвани, гьей ячине кколаан хадусев вацас. Гьесдаса гьелъие гьавурав вас рикӀкӀунаан дов хварасул васлъун ва досул цӀарги кьолаан гьев васасе. Хварав чиясул цӀар ва наслу тӀагӀинчӀого букӀине ва гьесул мал-мулкги чияхъе ккечӀого букӀине гьабулаан гьеб.

+ 1:15 Тар. 21:29

+ 1:17 2 Пач. 15:21, 1 Пач. 3:17, 1 Пач. 25:22, 2 Пач. 19:13, 3 Пач. 2:23

* 1:22 Апрель-май моцӀ.

+ 1:22 2 Пач. 21:9

+ 2:1 Лев. 19:9, Къан. 24:19

* 2:2 Мусал къануналда рекъон, жугьутӀаз хур-ах тӀубан рагӀа-ракьанде щун бакӀаризе бегьулароан. КъватӀиса рачӀаразул, къороллъуда хутӀаразул, бестӀалазул ва мискинзабазул ихтияр букӀана гъутбузда хутӀараб пихъ ва хурзабахъ лъилъарухъабазухъа гъоркьа хутӀараб бугӀа-ролъ жидеего бакӀаризе.

+ 2:10 1 Пач. 25:23

+ 2:12 1 Пач. 24:20

+ 2:13 1 Пач. 1:18

+ 2:15 Лев. 19:10, Лев. 23:22, Къан. 24:19

* 2:17 АнцӀила анлъго килогӀанасеб жо.

* 2:20 ЖугьутӀазул динияб гӀадаталда рекъон, «гӀагарав чи» абулеб рагӀул цоги хасаб магӀна букӀана. Росги хун, лъимерги нахъе течӀого васги хун, жийгоги херлъун цо пуланай гӀадан хутӀани, гьезул гӀагарлъиялъул бищун цевесев чиясда тӀадаб букӀана гьелъул тӀалаб-агъаз гьабизе. Гьединго гьес бецӀун босизе кколаан гьезул хутӀараб балъ ва гьелдаго цадахъ къороллъуда хутӀарай нусги ячине кколаан лъадилъун. Гьесда тӀадаб букӀана хварасул цӀар тӀагӀине биччачӀого, гьей гӀадамалъ гьавурав вас хварасул васлъун рикӀкӀун хьихьизе, ва тӀаде жиндирго рахъалдасаги жубан, доб тӀолабго бецӀун босараб балъ гьесие ирсалъе кьезе.

* 2:23 ПурчӀина ва ролъ хурзабахъа бакӀарулаан апрель моцӀрол ахиралдаса байбихьун, июнь моцӀрол авалалде щвезегӀан.

+ 3:11 ГӀакъилал рагӀаби 31:10

* 3:15 ГӀага-шагарго анлъго бетӀер гьабун цӀураб сахӀ = 25 кг.

* 4:1 Шагьаралъул кавабахъ букӀунаан доб заманалда ГӀизраилазул годекӀан.

+ 4:1 2 Пач. 15:2, 2 Пач. 18:4, 2 Пач. 19:8

+ 4:4 Лев. 25:25, Тар. 27:11,

+ 4:5 Къан. 25:5

+ 4:7 Къан. 25:9

+ 4:10 Къан. 25:6

+ 4:11 Байб. 29:31, Рут 1:2

+ 4:12 Байб. 38:27-29,

+ 4:13 Байб. 29:31

+ 4:15 1 Пач. 1:8

• 4:18 Мат. 1:3-6

+ 4:18 Байб. 38:29

+ 4:20 Тар. 1:7

* 1:1 Цуфимазул Раматаим – къокъ гьабун гьелда Рама абула (бал. 1 Пач. 1:19).

* 1:3 Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀазул мацӀалда ЙГЬВГЬ Цеваот.

* 1:3 БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀазул мацӀалда ЙГЬВГЬ. Гьеб ккола Аллагьасул цӀаразда гьоркьоб бищун хирияб.

+ 1:3 Тархъ. 23:15, Къан. 12:5-7

+ 1:4 Къан. 12:17-18

* 1:7 Сулейманица жеги БетӀергьанасул Рукъ бан букӀинчӀелъул, мухӀанго абизе кӀоларо щиб гьеб букӀараб – заманаялъе бараб мукъадасаб БакӀищ, ялъуни БетӀергьанасул гъамас жаниб лъураб мукъадасаб Чадирищ.

+ 1:8 Рут 4:15

+ 1:9 1 Пач. 12:7, 1 Пач. 15:20

* 1:11 Ханнаца гьев вас БетӀергьанасе хъулухъалъе вукӀине кьелилан назру гьабулеб буго ва гьев гӀумруялъго назорейлъун тезе рагӀи кьолеб буго БетӀергьанасе. Назорей абураб рагӀул магӀна ккола БетӀергьанасе «тӀокӀ гьави (гьайи)», ялъуни «вацӀцӀад (яцӀцӀад) гьави (гьайи)» (бал. Тар. 6:1-21).

+ 1:11 Байб. 28:20

+ 1:18 Рут 2:13

* 1:19 Рамаялде – ялъуни Раматаималде.

* 1:23 Цо-цо цересел таржамабазда ва кагътазда хъван буго дур абун.

* 1:24 Цо ефа – гӀага-шагарго 22 л.

+ 2:1 Лук. 1:46-55,

+ 2:2 Тархъ. 15:11, Къан. 32:31

+ 2:6 Къан. 32:39

+ 2:8 ГӀакъилал рагӀаби 8:29,

+ 2:9 ГӀакъилал рагӀаби 2:8, ГӀакъилал рагӀаби 4:19,

+ 2:10 1 Пач. 7:10,

+ 2:12 Къан. 13:13

+ 2:16 Лев. 3:16-17, Лев. 7:25

+ 2:22 Тархъ. 38:8

+ 2:26 Лук. 2:52

+ 2:27 3 Пач. 13:1, Тархъ. 4:14, Тархъ. 4:27

+ 2:28 Тархъ. 28:1, Тар. 18:8-19

+ 2:30 Тархъ. 27:21, ГӀакъилал рагӀаби 4:8,

+ 2:31 3 Пач. 2:27

+ 2:34 1 Пач. 4:11

+ 2:35 3 Пач. 2:35

* 2:36 Гера – гӀизраилазул некӀсияб цӀайидул къадар, гӀага-шагарго 1 гр.

+ 3:1 ГӀакъилал рагӀаби 29:18,

+ 3:11 4 Пач. 21:12,

+ 3:17 Рут 1:17

+ 3:18 2 Пач. 10:12, 2 Пач. 15:26

+ 3:19 1 Пач. 9:6

* 4:4 Хъерувим – куркьбал ругеб малаик ва малаикзабазда гьоркьоб бищун тӀадегӀаназул цо тайпа.

+ 4:4 Тархъ. 25:22

+ 4:11 1 Пач. 2:34

* 4:12 БотӀроде хӀатӀ бай ва ретӀел бихъи – кӀудияб балагь, яги къварилъи бачӀун бугин абураб магӀна кколаан гьелъул.

+ 4:15 3 Пач. 14:4

* 4:18 Ялъуни къадилъи – пачабазул заман щвелалде цебе къадизабаз гьабулаан ГӀизраилалда тӀад нухмалъи.

+ 4:20 Байб. 35:17

* 5:2 Дагон – пилистимазул аслияв аллагь. Гъугъадиялъул ва хур-хералъул аллагь вукӀун ватизеги бегьула гьев.

+ 6:3 Лев. 5:15, Лев. 5:16

+ 6:6 Тархъ. 8:15, Тархъ. 8:32, Тархъ. 12:31

+ 6:7 Тар. 19:2, Къан. 21:3

* 6:19 Цо-цо цересел тӀахьазда хъван буго лъабкъоялда анцӀго… кӀикъоялда анцӀазарго.

+ 6:19 Тархъ. 19:21, Тар. 4:20

+ 7:1 2 Пач. 6:3,

* 7:3 Ашторат (Астарта) – ханааниязул аллагь, рокьул ва гьарзаяб бачӀиналъул аллагь ва аллагь-рагъухъан.

+ 7:3 Къан. 30:1-10, 3 Пач. 8:48,

* 7:4 БагӀал – ханааниязул бетӀерав аллагь.

* 7:6 Лъадал кидаго кӀудияб къимат букӀана ГӀизраилалда, ва гӀумруялъул чӀаголъиго гьелда бараб букӀана. РекӀекълъи ва БетӀергьанасе мутӀигӀлъи загьир гьабураб ва жибго гӀумруялдасаги Мун хӀажат вугин абураб магӀна буго гьелъул.

+ 7:6 2 Пач. 14:14, 2 Пач. 23:16,

+ 7:10 1 Пач. 2:10,

+ 7:12 Байб. 28:18, Байб. 35:14,

+ 8:3 Тархъ. 23:8, Къан. 16:19

+ 8:5 Къан. 17:14,

+ 8:11 Къан. 17:16-20, 1 Пач. 14:52

+ 8:14 3 Пач. 21:1-16

+ 8:18 ГӀакъилал рагӀаби 1:28,

+ 9:1 1 Пач. 14:51,

+ 9:4 4 Пач. 4:42

+ 9:6 1 Пач. 3:19

* 9:8 Шекелалъул ункъил бутӀа – гӀага-шагарго 3 гр.

+ 9:12 3 Пач. 3:2

+ 9:16 Тархъ. 2:24-25, Тархъ. 3:9

* 9:25 ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда некӀо рукъзазул чӀепарал тӀохал рукӀунаан ва рагъи хӀисабалда хӀалтӀизарулаан гьел.

* 10:1 Пуланав чиясул пачалъи, ялъуни авараглъи тасдикъ гьабизе букӀине, гьесда зайтуналъул нах бахунаан, хӀакъикъаталда, гьесул ботӀроде зайтуналъул нахул цӀураб хъаба чӀехьолаан.

+ 10:1 1 Пач. 9:16, 1 Пач. 16:13, 2 Пач. 2:4, 3 Пач. 1:34, 4 Пач. 9:3

+ 10:2 Байб. 35:19

* 10:5 Гивеат-Элохим – Аллагьасул гохӀ абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 10:10 Тар. 24:2

+ 10:12 1 Пач. 19:24

+ 10:24 2 Пач. 16:16, 3 Пач. 1:25, 3 Пач. 1:31, 3 Пач. 1:39, 4 Пач. 11:12,

+ 10:25 Къан. 17:14-20

+ 10:27 Къан. 13:13

+ 11:1 1 Пач. 31:11-13

+ 11:6 Тар. 24:2, 1 Пач. 10:10

+ 11:8 1 Пач. 15:4, 2 Пач. 24:9

+ 11:14 1 Пач. 10:8

* 11:15 БетӀергьанасда цебе – гьеб ккола БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀалда цебе.

+ 12:1 1 Пач. 8:5, 1 Пач. 10:24

+ 12:3 Къан. 16:19, Тар. 16:15

+ 12:8 Байб. 46:6-7, Тархъ. 2:23, Тархъ. 12:36, Тархъ. 12:51

+ 12:11 1 Пач. 7:10

+ 12:12 1 Пач. 11:1, 1 Пач. 8:19

+ 12:15 Лев. 26:14-15, Къан. 28:15

* 12:17 Ролъ бакӀарулеб заман – маялъул ахир, июналъул байбихьи. ГӀизраилалда гьеб ккола цӀад балареб гӀуж.

+ 12:21 Къан. 11:16, 1 Кор. 8:4

+ 12:22 Рум. 11:2

+ 12:23 3 Пач. 8:36,

+ 12:24 Къан. 10:12,

+ 13:8 1 Пач. 10:8

* 13:13 Дур абураб рагӀул магӀна гӀатӀидаб буго гьаб бакӀалда. Цо Шаул гурев, гьесул тӀолабго наслу-зуриятги жанибе бачуна гьаб рагӀиялъ.

+ 13:13 2 Пач. 24:10,

+ 13:14 Чап. 13:22

* 13:21 БоцӀи ахӀулеб тӀил – халатаб, рагӀалда маххул кесекги бараб тӀил.

+ 14:3 Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18, 1 Пач. 22:1, 1 Пач. 1:3

+ 14:11 1 Пач. 13:6

+ 14:18 Тар. 27:21

+ 14:29 Лев. 5:4

+ 14:33 Байб. 9:4, Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:10, Къан. 12:23-24

+ 14:37 1 Пач. 28:6

+ 14:42 Юнус 1:7

+ 14:45 2 Пач. 14:11, 3 Пач. 1:52, Лук. 21:18, Чап. 27:34

+ 14:47 2 Пач. 8:3, 2 Пач. 10:6

+ 14:48 1 Пач. 15:3, 1 Пач. 15:7

+ 14:49 1 Пач. 31:2, 1 Пач. 18:17-28, 1 Пач. 19:11-17, 2 Пач. 3:13-16, 2 Пач. 6:16-23

+ 14:50 2 Пач. 2:8

+ 14:51 1 Пач. 9:1,

+ 14:52 1 Пач. 8:11

+ 15:1 1 Пач. 9:16, 1 Пач. 10:1

+ 15:2 Тархъ. 17:8-16, Къан. 25:17-19

+ 15:4 1 Пач. 11:8

+ 15:6 Тар. 24:21,

+ 15:7 Байб. 2:11, Байб. 25:18

+ 15:8 Тархъ. 17:14, Тар. 24:7

+ 15:10 Байб. 6:6

+ 15:22 ГӀакъилал рагӀаби 21:3, Жугь. 10:6

+ 15:23 1 Пач. 13:14

+ 15:27 3 Пач. 11:30-31

+ 15:28 1 Пач. 13:14, 1 Пач. 28:17

+ 15:29 Тар. 23:19, Тит. 1:2

+ 15:35 1 Пач. 19:24

+ 16:1 1 Пач. 9:16, 1 Пач. 10:1

+ 16:6 1 Пач. 17:13,

+ 16:7 3 Пач. 8:39, ГӀакъилал рагӀаби 21:2,

+ 16:9 2 Пач. 13:3, 2 Пач. 21:21,

+ 16:13 1 Пач. 10:1, Тар. 24:2

+ 16:17 4 Пач. 3:15

* 17:4 6,5 натӀ – гӀага-шагарго 3 метр.

* 17:5 5000 шекел – гӀага-шагарго 57 кило.

* 17:7 600 шекел – гӀага-шагарго 7 кило.

+ 17:7 2 Пач. 21:19,

+ 17:8 1 Пач. 8:17

+ 17:13 1 Пач. 16:6-10,

+ 17:18 Байб. 37:14

+ 17:25 1 Пач. 18:17-19

* 17:26 Бал. Байб. 17:10-11. Суннат гьаби – Аллагьас жиндиргун КъотӀи гьабураб халкъалъул чи жив вукӀиналъул гӀаламатлъун кколаан гьеб.

+ 17:44 Къан. 28:26

+ 17:46 3 Пач. 18:36

+ 17:50 2 Пач. 23:21

+ 17:54 2 Пач. 5:6

+ 17:55 1 Пач. 14:51, 2 Пач. 2:8

+ 18:1 1 Пач. 20:17, 2 Пач. 1:26

+ 18:6 Тархъ. 15:20

+ 18:7 1 Пач. 21:11, 1 Пач. 29:5

+ 18:10 1 Пач. 16:14

+ 18:14 2 Пач. 7:9

+ 18:17 1 Пач. 14:49, 1 Пач. 17:25, 1 Пач. 25:28

+ 18:18 1 Пач. 9:21, 2 Пач. 7:18

+ 18:19 2 Пач. 21:8

+ 18:25 Байб. 34:12, 2 Пач. 3:14

+ 19:5 1 Пач. 17:48-49

+ 19:9 1 Пач. 16:14, 1 Пач. 18:10

+ 19:11 1 Пач. 14:49, 1 Пач. 18:20-28, 2 Пач. 6:16-23

+ 19:12 Чап. 9:25

+ 19:18 1 Пач. 7:17

+ 19:20 Тар. 11:25, Тар. 24:2

+ 19:23 Тар. 24:2

+ 19:24 1 Пач. 10:11-12

+ 20:1 1 Пач. 7:17

* 20:5 ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам – моцӀрол байбихьиги, цӀияб моцӀ баккиги данде ккани, гьеб къоялъ байрам тӀобитӀулаан жугьутӀаз.

+ 20:8 2 Пач. 14:32

+ 20:15 2 Пач. 9:1, 2 Пач. 21:7

+ 20:17 Лев. 19:18, 1 Пач. 18:1, 2 Пач. 1:26

+ 20:25 1 Пач. 14:50-51

* 20:26 Мусал къануналда рекъон, цо хъублъи ккарав чи диниял байрамазде вачӀине бегьулароан ва къурбаналъул гьанги кваназе бегьулароан. Хъублъиялъе батӀи-батӀиял гӀиллаби рукӀана. Масала, хварав чиясул жаназаялда квер хъварав чи анкьго къоялъ хъублъаравлъун рикӀкӀунаан.

+ 20:26 Лев. 7:21, Лев. 11:24-28, Лев. 15:1-4

* 21:4 Мукъадасаб чед – щибаб шамат къоялъ БетӀергьанасул Рокъоб лъолеб анцӀила кӀиго чед букӀунаан. Гьел хисун нахъе росарал чадал кашишзабаз кваналаан.

+ 21:6 Лев. 24:9, Мат. 12:3, Мар. 2:25, Лук. 6:3

+ 21:7 1 Пач. 22:9,

+ 21:9 Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18, 1 Пач. 17:51

+ 21:10 1 Пач. 27:2, 3 Пач. 2:39

+ 21:11 1 Пач. 18:7, 1 Пач. 29:5

+ 22:1 2 Пач. 23:13,

+ 22:5 2 Пач. 24:11,

+ 22:8 1 Пач. 18:3

+ 22:9 1 Пач. 21:7,

+ 22:10 1 Пач. 21:6, 1 Пач. 21:9

+ 22:18 Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18

+ 22:20 1 Пач. 23:6

+ 22:23 3 Пач. 2:26

+ 23:6 1 Пач. 22:20, Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18

+ 23:9 1 Пач. 30:7

+ 23:13 1 Пач. 22:2, 1 Пач. 25:13, 1 Пач. 27:2

+ 23:17 1 Пач. 24:21

+ 23:18 1 Пач. 18:3, 1 Пач. 20:8

+ 23:19 1 Пач. 26:1,

* 23:28 Села Гьамахлекот – РатӀа гьариялъул Кьуру абураб магӀна ккола гьелъул.

• 24:1 1 Пач. 26

+ 24:6 2 Пач. 24:10

+ 24:7 1 Пач. 26:9, 2 Пач. 1:14

+ 24:13 Байб. 16:5

+ 24:20 Рут 2:12

+ 24:21 1 Пач. 23:17

+ 25:1 1 Пач. 7:17, Байб. 21:21, Тар. 10:2

+ 25:3 Тар. 13:31,

+ 25:17 Къан. 13:13

+ 25:22 1 Пач. 3:17

+ 25:23 Рут 2:10

+ 25:24 2 Пач. 14:9

* 25:25 ЖугьутӀазул мацӀалда навал абураб рагӀул магӀна гӀабдал буго.

+ 25:26 2 Пач. 18:32, Дан. 4:16

+ 25:28 1 Пач. 18:17

+ 25:43 1 Пач. 27:3, 1 Пач. 30:5, 2 Пач. 2:2, 2 Пач. 3:2,

+ 25:44 2 Пач. 3:14-15

• 26:1 1 Пач. 24:1-22

+ 26:1 1 Пач. 23:19,

+ 26:5 1 Пач. 14:50, 1 Пач. 17:55

+ 26:6 2 Пач. 2:18

+ 26:9 1 Пач. 24:7,

+ 26:10 1 Пач. 31:6

+ 26:12 Байб. 2:21, Байб. 15:12

* 26:19 ГӀизраилаз жидерго Аллагьасе как-дин Гьесул КъотӀиялъул гъамас лъураб Гьесул мукъадасаб Рокъоб гурони гьабизе бегьулароан.

+ 26:21 1 Пач. 15:24

+ 26:23 2 Пач. 22:21,

+ 27:2 1 Пач. 23:13, 1 Пач. 21:10, 3 Пач. 2:39

+ 27:3 1 Пач. 25:43

+ 27:8 1 Пач. 15:7

+ 27:10 1 Пач. 30:29

+ 28:3 1 Пач. 25:1, Тархъ. 22:18, Лев. 19:31, Къан. 18:10-12

+ 28:4 1 Пач. 31:1

+ 28:6 1 Пач. 14:37, 2 Пач. 22:42,

+ 28:14 1 Пач. 2:19, 1 Пач. 15:27

+ 28:15 1 Пач. 18:12

+ 28:17 1 Пач. 15:28

+ 28:18 1 Пач. 15:29

+ 28:19 1 Пач. 31:2, 1 Пач. 31:4

+ 29:5 1 Пач. 18:7, 1 Пач. 21:11

+ 29:9 2 Пач. 14:17, 2 Пач. 14:20, 2 Пач. 19:27, Гал. 4:14

+ 30:1 1 Пач. 27:6-7

+ 30:5 1 Пач. 25:43

+ 30:7 1 Пач. 22:20, 1 Пач. 23:6, Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18, 1 Пач. 23:9

+ 30:9 1 Пач. 23:13

+ 30:14 2 Пач. 8:18, 2 Пач. 15:18, 2 Пач. 20:7, 2 Пач. 20:23, 3 Пач. 1:38, 1 Пач. 27:10,

+ 30:15 Къан. 23:15-16

+ 30:24 Тар. 31:27,

+ 30:29 1 Пач. 27:10

+ 31:1 1 Пач. 28:4

+ 31:2 1 Пач. 14:49,

+ 31:4 2 Пач. 1:10

+ 31:9 2 Пач. 1:20

+ 31:11 1 Пач. 11:1-11, 2 Пач. 21:10

+ 31:12 2 Пач. 21:12,

* 31:13 ГӀизраилазул гӀадаталда рекъон, чи хвараб мехалда, рухӀел-пашманлъи загьир гьабун, кӀал кколаан. Анкьго къоялъ кӀал ккунин абураб жоялъул магӀна ккола гьеб анкьабго къоялъ гьез, я къад, я къаси квен кваначӀин абураб.

+ 1:1 1 Пач. 31:4, 1 Пач. 30:17-20

+ 1:6 1 Пач. 31:1-4,

+ 1:11 2 Пач. 13:31

+ 1:14 1 Пач. 24:7

* 1:20 Бал. Байб. 17:10-11. Суннат гьаби – Аллагьас жиндиргун КъотӀи гьабураб халкъалъул чи жив вукӀиналъул гӀаламатлъун кколаан гьеб.

+ 1:20 1 Пач. 31:9

+ 1:21 1 Пач. 31:1

+ 1:26 1 Пач. 18:1, 1 Пач. 20:17

+ 2:2 1 Пач. 25:43

+ 2:3 1 Пач. 27:2-3

+ 2:4 1 Пач. 16:13, 1 Пач. 31:11-13

+ 2:8 1 Пач. 14:50-51,

+ 2:11 2 Пач. 5:5, 3 Пач. 2:11,

* 2:16 Хелкат Гьацурим – Хунжрузул авлахъ абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 2:18 1 Пач. 26:6, 2 Пач. 3:30, 2 Пач. 3:39, 2 Пач. 16:9-10, 2 Пач. 19:22, 2 Пач. 23:18,

* 2:27 Ялъуни, мун радалго гьедин кӀалъаравани, рагъухъаби жидерго вацазда хадур лъугьинароан.

+ 3:2 1 Пач. 25:43

+ 3:3 2 Пач. 13:37

+ 3:4 3 Пач. 1:5

+ 3:7 2 Пач. 21:8, 2 Пач. 21:10

+ 3:9 1 Пач. 15:28, 1 Пач. 16:13, 1 Пач. 28:17

+ 3:13 1 Пач. 14:49

+ 3:14 1 Пач. 18:25

+ 3:15 1 Пач. 25:44

+ 3:27 2 Пач. 20:10, 2 Пач. 2:23

+ 3:29 Лев. 14:2, Лев. 15:2

+ 3:30 1 Пач. 26:6, 2 Пач. 2:18, 2 Пач. 2:23

+ 3:39 2 Пач. 2:18, 2 Пач. 16:9-10, 2 Пач. 19:22

+ 4:4 2 Пач. 9:3, 2 Пач. 9:6

+ 4:9 3 Пач. 1:29

+ 4:10 2 Пач. 1:1-16

* 5:2 Халкъалъе вехьлъи гьаби – гьелъул магӀна ккола халкъалъе цевехъанлъи гьаби абураб.

+ 5:2 1 Пач. 18:13,

+ 5:4 3 Пач. 2:11,

+ 5:5 2 Пач. 2:11

* 5:8 Ялъуни, Давудида рихарал.

* 5:9 Милло – сверухъе къедги бан, жанисан ракь мерхьун гьабураб борхалъи, тӀад бакӀалги рараб.

+ 5:9 3 Пач. 9:15, 3 Пач. 9:24, 3 Пач. 11:27,

+ 5:10 Эстер 9:4

* 5:11 Кедр – накӀкӀигъутӀбузул цо къимат цӀикӀкӀараб тайпа.

+ 5:11 3 Пач. 5:1

+ 5:18 2 Пач. 23:13

* 5:20 БагӀал-Перацим – БетӀергьанас борлъана абураб магӀна ккола гьеб цӀаралъул.

+ 5:24 4 Пач. 7:6

* 6:2 Ягьудиялъул БагӀала – гьелъул цогидаб цӀар Кириат-Еарим.

+ 6:2 Тархъ. 25:22

+ 6:3 1 Пач. 7:1

+ 6:6 Тар. 4:15

* 6:8 Парец-ГӀузза – ГӀузза ворлъараб абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 6:16 1 Пач. 14:49, 1 Пач. 18:20-28, 1 Пач. 19:11-17

+ 6:18 3 Пач. 8:14

+ 6:21 1 Пач. 15:28

+ 7:2 2 Пач. 12:1, 3 Пач. 1:8,

+ 7:8 1 Пач. 16:11-13,

+ 7:9 1 Пач. 18:14

+ 7:10 1 Пач. 12:11

+ 7:12 3 Пач. 2:10

+ 7:13 3 Пач. 8:19

+ 7:14 2 Кор. 6:18, Жугь. 1:5,

+ 7:16 Ин. 7:42

+ 7:22 Тархъ. 15:11

+ 7:23 Къан. 4:7, Къан. 26:19, Къан. 33:29

+ 8:3 1 Пач. 14:47, 3 Пач. 11:24

+ 8:7 4 Пач. 11:10,

+ 8:11 3 Пач. 7:51

+ 8:13 4 Пач. 14:7

+ 8:14 Байб. 25:23, Байб. 27:40, Тар. 24:18

• 8:15 2 Пач. 20:23-26,

+ 8:15 3 Пач. 10:9

+ 8:16 2 Пач. 2:13, 3 Пач. 4:3

+ 8:17 2 Пач. 15:24, 2 Пач. 20:25,

* 8:18 Керетиял ва пелетиял рукӀун ратизе бегьула къватӀиб ракьалдаса гӀарац кьун ккурал пачаясул рорчӀухъаби.

+ 8:18 2 Пач. 23:20, 3 Пач. 2:35, 3 Пач. 4:4

+ 9:1 1 Пач. 18:3, 1 Пач. 20:15

+ 9:2 2 Пач. 16:1-4, 2 Пач. 19:17

+ 9:3 2 Пач. 4:4

+ 9:4 2 Пач. 17:27

+ 9:6 2 Пач. 16:4, 2 Пач. 19:24,

+ 9:10 2 Пач. 19:17

+ 10:1 1 Пач. 11:1

+ 10:6 2 Пач. 8:3,

+ 10:12 1 Пач. 3:18

+ 10:16 3 Пач. 11:23

* 10:18 Ялъуни, чотӀахъаби.

+ 11:1 3 Пач. 20:22, Къан. 3:11

* 11:2 Доб мехалъ ГӀизраилалда рагъилъун хӀалтӀизабулаан тӀох.

+ 11:3 2 Пач. 23:34, 2 Пач. 23:39,

+ 11:4 Лев. 15:19

+ 11:14 3 Пач. 21:8

* 11:21 Ерубушет – Гедеонил батӀияб цӀар (бал. Къад. 6:32 )

+ 12:1 2 Пач. 7:2,

+ 12:6 Тархъ. 22:1

+ 12:7 1 Пач. 16:13

+ 12:9 Тар. 15:31

+ 12:11 2 Пач. 16:21-22

+ 12:13 2 Пач. 24:10,

+ 12:16 2 Пач. 13:31

+ 12:22 Юнус 3:9

* 12:25 Едидиягь – гьаб рагӀул магӀна ккола БетӀергьанасе хирияв.

+ 12:26 Къан. 3:11

* 12:30 Ялъуни, Милхомил ботӀродаса. Милхом ккола Раббагьалъул аллагь (бал. 3 Пач. 11:5,[33]).

* 12:30 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

+ 13:3 1 Пач. 16:9, 2 Пач. 13:3

+ 13:12 Байб. 34:7, Лев. 18:9

+ 13:31 2 Пач. 1:11, 2 Пач. 12:16

+ 13:32 2 Пач. 13:3

+ 13:37 2 Пач. 3:3,

+ 14:4 4 Пач. 6:26

+ 14:9 1 Пач. 25:24

+ 14:11 Тар. 35:19, Къан. 19:12, 1 Пач. 14:45, 3 Пач. 1:52, Лук. 21:18, Чап. 27:34

+ 14:14 1 Пач. 7:6, 2 Пач. 23:16

+ 14:17 1 Пач. 29:9, 2 Пач. 19:27

+ 14:20 1 Пач. 29:9, 2 Пач. 19:27

+ 14:23 2 Пач. 13:38

* 14:26 200 шекел – гӀага-шагарго 2,3 кило.

+ 14:27 2 Пач. 13:1

+ 14:32 1 Пач. 20:8

+ 15:1 3 Пач. 1:5

* 15:2 Шагьаралъул кавабахъ букӀунаан доб заманалда ГӀизраилазул годекӀан. Гьенир жидерго хасал бакӀазда гӀодор чӀун рукӀунаан халкъалъул кӀудиял чагӀи, тӀадчагӀи ва диванчагӀи. ЖамагӀаталъул букӀа, цо пуланав чиясул букӀа, бокьараб захӀматаб суал ва дагӀба-гӀарз гьениб дандбалаан ва гьелъие рекъараб хӀукмуги къотӀулаан.

+ 15:2 Рут 4:1, 2 Пач. 18:4, 2 Пач. 19:8

+ 15:8 Байб. 28:20

+ 15:13 2 Пач. 12:11

+ 15:16 2 Пач. 16:21-22, 2 Пач. 20:3

+ 15:18 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18

+ 15:21 Рут 1:17

+ 15:23 3 Пач. 15:13, 4 Пач. 23:4

+ 15:24 2 Пач. 8:17, 1 Пач. 22:20, 2 Пач. 8:17, 2 Пач. 20:25

+ 15:26 1 Пач. 3:18

+ 15:27 3 Пач. 1:42

* 15:30 Бихьинчияс ботӀроде жо рехиялъул магӀна кколаан гьев балагьалъукье ккун вугин абураб.

+ 15:30 Мар. 1:11, Чап. 1:12, Эстер 6:7

+ 15:31 2 Пач. 16:23, 2 Пач. 17:14

+ 15:33 2 Пач. 19:35

+ 15:34 2 Пач. 17:5-14

+ 15:36 2 Пач. 17:17

+ 16:1 2 Пач. 9:2-13

+ 16:2 2 Пач. 17:29

+ 16:3 2 Пач. 9, 2 Пач. 19:27

+ 16:9 2 Пач. 2:18

+ 16:10 2 Пач. 3:39, 2 Пач. 19:22

+ 16:16 2 Пач. 15:34, 1 Пач. 10:24

+ 16:21 2 Пач. 15:16, 2 Пач. 20:3

+ 16:22 2 Пач. 12:11-12

+ 17:5 2 Пач. 15:32

+ 17:8 ГӀакъилал рагӀаби 17:12,

+ 17:14 2 Пач. 15:31, 2 Пач. 15:34

+ 17:17 2 Пач. 15:36,

+ 17:23 2 Пач. 15:12, Мат. 27:5

+ 17:25 2 Пач. 19:13, 2 Пач. 20:9-10,

+ 17:27 2 Пач. 12:26, 2 Пач. 12:29, 2 Пач. 9:4, 2 Пач. 19:31-32, 3 Пач. 2:7,

+ 17:29 2 Пач. 16:2

+ 18:2 2 Пач. 15:19-22

+ 18:18 Байб. 14:17, 2 Пач. 14:27

+ 18:27 3 Пач. 1:42

+ 18:32 1 Пач. 25:26, Дан. 4:16

+ 19:8 Рут 4:1, 2 Пач. 15:2, 2 Пач. 18:4

+ 19:9 2 Пач. 5:20

+ 19:11 2 Пач. 15:29

+ 19:13 2 Пач. 17:25, 2 Пач. 8:16, Рут 1:17

+ 19:16 2 Пач. 16:5

+ 19:17 2 Пач. 9:2-13, 2 Пач. 16:1-4

+ 19:19 2 Пач. 16:5-13

+ 19:21 Тархъ. 22:28, 2 Пач. 16:9

+ 19:22 2 Пач. 3:39, 2 Пач. 16:10

+ 19:23 3 Пач. 2:8, 3 Пач. 2:36-46

+ 19:24 2 Пач. 9

+ 19:27 2 Пач. 16:3, 1 Пач. 29:9, 2 Пач. 14:17, 2 Пач. 14:20

+ 19:28 2 Пач. 9:7

+ 19:32 2 Пач. 17:27-29

+ 19:35 2 Пач. 15:33

+ 19:37 3 Пач. 2:7

+ 20:1 Къан. 13:13, 3 Пач. 12:16,

+ 20:3 2 Пач. 15:16, 2 Пач. 16:21-22

+ 20:4 2 Пач. 17:25, 2 Пач. 19:13

+ 20:7 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18

+ 20:10 2 Пач. 3:27

+ 20:14 4 Пач. 15:29

* 20:15 Доб заманалда шагьар гохӀккараб бакӀалда балаан. Шагьар сверун ккураз шагьаралъул къадакье ганчӀилгун хӀатӀалъул гьабураб нух лъолаан, гьакибурдузда тӀад лъураб кӀудияб хӀосги тунк-тункизабун, гьеб къед борлъизелъун.

• 20:23 2 Пач. 8:15-18,

+ 20:23 1 Пач. 30:14

+ 20:24 3 Пач. 4:6, 3 Пач. 5:14, 3 Пач. 12:18

+ 20:25 2 Пач. 15:24, 2 Пач. 19:11

* 21:1 Ханаан кверде босулаго гӀизраилаз гаваониялгун ракълилаб къотӀи-къай гьабун букӀана (бал. Егьош. 9:3-27 ).

+ 21:6 1 Пач. 10:26

+ 21:7 1 Пач. 20:15

+ 21:8 2 Пач. 3:7, 1 Пач. 18:19

* 21:9 Их бащалъуде щвараб заман.

+ 21:9 Рут 1:22

* 21:10 Октябрь моцӀалда байбихьулаан цӀадал разе.

+ 21:12 1 Пач. 31

* 21:16 Рафаял рукӀана кьуру гӀадал рорхатал, залимал гӀадамал.

* 21:16 300 шекел – гӀага-шагарго 3,5 кило.

+ 21:16 Къан. 2:11, Къан. 2:20-21

+ 21:17 3 Пач. 11:36, 3 Пач. 15:4, 4 Пач. 8:19,

+ 21:18 Къан. 2:11

+ 21:19 1 Пач. 17:7

+ 21:21 1 Пач. 16:9, 2 Пач. 13:3,

+ 22:3 Байб. 15:1

+ 22:5 Юнус 2:4

+ 22:7 Юнус 2:8

+ 22:12 Тархъ. 20:21,

+ 22:14 1 Пач. 2:10,

+ 22:15 1 Пач. 7:10

+ 22:16 Тархъ. 15:8,

+ 22:21 1 Пач. 26:23,

+ 22:24 Байб. 6:9,

+ 22:31 Къан. 32:4, Мат. 5:48, ГӀакъилал рагӀаби 30:5, Байб. 15:1

+ 22:32 4 Пач. 5:15, Дан. 2:47

+ 22:34 Къан. 32:13,

+ 22:41 Тархъ. 23:27

+ 22:42 1 Пач. 28:6, ГӀакъилал рагӀаби 15:29

+ 22:45 Къан. 33:29

+ 22:50 Рум. 15:9

+ 22:51 2 Пач. 7:16

+ 23:2 Чап. 2:30, 2 Пёт. 1:21

+ 23:3 Къан. 32:4, 2 Пач. 22:3, ГӀакъилал рагӀаби 16:12

+ 23:5 2 Пач. 7:15-16,

+ 23:13 1 Пач. 22:1, 2 Пач. 5:18

+ 23:16 1 Пач. 7:6

+ 23:18 2 Пач. 2:18

+ 23:20 2 Пач. 8:18

+ 23:21 1 Пач. 17:50

+ 23:24 2 Пач. 2:18-23

+ 23:34 2 Пач. 15:12, 2 Пач. 11:3

* 23:39 Гьезул къадар кидаго лъеберго чӀезабулаан. Амма, цо чи чӀвани, гьесул бакӀалда цогидав лъолев вукӀун ватизе рес буго, гьединлъидал батила гьезул къадаралъул хӀасил 37 ккараб.

+ 23:39 2 Пач. 11:3-17

+ 24:1 Тар. 1:2-4

+ 24:3 Къан. 1:11

+ 24:5 Къан. 2:36, Тар. 21:32

+ 24:9 1 Пач. 11:8

+ 24:10 1 Пач. 24:6, 2 Пач. 12:13, 1 Пач. 13:13

+ 24:11 1 Пач. 22:5

+ 24:15 Тархъ. 30:12,

+ 24:16 4 Пач. 19:35, Чап. 12:23, Юнус 3:10

+ 24:21 Тар. 16:47-48

+ 24:22 3 Пач. 19:21

* 24:24 50 шекел – гӀага-шагарго 600 гр. гӀарцул.

* 24:25 Хадубккун Давудил вас Сулейманица гьеб бакӀалда БетӀергьанасул Рукъ бана.

+ 24:25 Тар. 16:48, Тар. 25:8

+ 1:5 2 Пач. 3:4, 2 Пач. 15:1

+ 1:7 2 Пач. 2:18, 2 Пач. 8:16, 1 Пач. 22:20, 1 Пач. 23:6

+ 1:8 2 Пач. 20:25, 2 Пач. 8:18, 2 Пач. 7:2, 2 Пач. 23:8-39

+ 1:9 2 Пач. 17:17

+ 1:10 2 Пач. 12:24

+ 1:25 1 Пач. 10:24

+ 1:29 2 Пач. 4:9

+ 1:31 Дан. 2:4

+ 1:33 Эстер 6:7-8,

+ 1:34 1 Пач. 10:1, 2 Пач. 15:10, 4 Пач. 9:13

* 1:38 Керетиял ва пелетиял рукӀун ратизе бегьула къватӀиб ракьалдаса гӀарац кьун ккурал пачаясул рорчӀухъаби.

+ 1:38 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18

+ 1:42 2 Пач. 15:27, 2 Пач. 18:27

+ 1:44 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18

+ 1:47 Байб. 47:30

* 1:50 Хвалил хӀинкъи тӀаде бачӀарав чиясул ихтияр букӀана къурбаналъе бакӀалъул ункъабго сибилалда эхетарал лълъурдулин абулел жалги ккун, рахӀму гьаризе. Гьедин гьел лълъурдулги ккун чӀарав чиясда хъвалароан.

+ 1:50 Тархъ. 27:2, 3 Пач. 2:28

+ 1:52 1 Пач. 14:45, 2 Пач. 14:11, Лук. 21:18, Чап. 27:34

+ 2:3 Къан. 29:9

+ 2:4 2 Пач. 7:16, 3 Пач. 9:5,

* 2:5 «Хъублъизабуна черхалда бараб рачел ва хӀатӀида ретӀараб хьит» – гьеб абиялъул магӀна букӀана гьев чияс живго гӀайибалъул цӀезавунин ва гьесул гӀайиб киназдаго бихьулеб бугин абураб.

+ 2:5 2 Пач. 18:5, 2 Пач. 18:14, 2 Пач. 3:27, 2 Пач. 20:10

+ 2:7 2 Пач. 19:37-38, 2 Пач. 17:27-29

+ 2:8 2 Пач. 16:5-13, 2 Пач. 19:23

* 2:10 Давудил Шагьар – гьеб ккола Давудил пачалъиялъул кӀалгӀа букӀараб бакӀ. Гьелда Сиониланги абулаан.

+ 2:10 Чап. 2:29

+ 2:11 2 Пач. 2:11, 2 Пач. 5:4-5,

+ 2:17 3 Пач. 1:1-4

+ 2:22 2 Пач. 16:21-22

+ 2:24 2 Пач. 7:11-13,

+ 2:25 2 Пач. 8:18

+ 2:26 1 Пач. 22:20, 2 Пач. 15:24, 1 Пач. 23:6

* 2:27 Бал. 1 Пач. 2:27-36.

+ 2:27 1 Пач. 2:27-36, 1 Пач. 3:12-14

+ 2:28 2 Пач. 17:25, 2 Пач. 18:14-15, Тархъ. 27:2, 3 Пач. 1:50

+ 2:31 Тархъ. 21:14, Тар. 35:33

+ 2:32 2 Пач. 3:27, 2 Пач. 20:10

+ 2:35 3 Пач. 4:4,

+ 2:36 2 Пач. 16:5-13

+ 2:37 2 Пач. 15:23

+ 2:39 1 Пач. 21:10, 1 Пач. 27:2

+ 2:44 2 Пач. 16:5-13

+ 2:45 ГӀакъилал рагӀаби 25:5

* 3:1 ПиргӀавн – Мисриялъул пачаясда пиргӀавнилан абулаан.

+ 3:1 3 Пач. 7:8, 3 Пач. 9:16, 3 Пач. 7:1, 3 Пач. 6:38, 3 Пач. 9:15, 3 Пач. 2:10

+ 3:3 3 Пач. 22:43

+ 3:5 3 Пач. 9:2

+ 3:8 Байб. 13:16

+ 3:9 ГӀакъилал рагӀаби 2:3-6, Якъ. 1:5

+ 3:12 3 Пач. 4:29-31, 3 Пач. 5:12, 3 Пач. 10:23,

+ 3:13 3 Пач. 10:14-29,

+ 3:15 Байб. 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Дан. 5:1, Мар. 6:21

+ 3:28 ГӀакъилал рагӀаби 16:10

+ 4:3 2 Пач. 8:16,

+ 4:4 3 Пач. 2:35, 2 Пач. 8:18, 2 Пач. 20:25,

+ 4:6 2 Пач. 20:24, 3 Пач. 5:14, 3 Пач. 12:18

+ 4:13 3 Пач. 22:3, Тар. 32:41, Къан. 3:4

+ 4:19 Къан. 3:8-10

+ 4:20 Байб. 22:17

+ 4:21 Байб. 15:18,

* 4:22 30 кор – гӀага-шагарго 7,2 тонна.

* 4:22 60 кор – гӀага-шагарго 14,4 тонна.

* 4:25 НекӀсияб КъотӀиялда рекъон, цӀолбол гъабу ва инжиралъул гъутӀби рикӀкӀуна баракатаб, гӀатӀидаб ва хӀинкъи гьечӀеб гӀумруялъул гӀаламатлъун.

+ 4:26 3 Пач. 10:26,

+ 4:30 3 Пач. 3:12

+ 4:32 ГӀакъилал рагӀаби 1:1,

* 4:33 Иссоп – ГӀизраилалда бижулеб махӀ гьуинаб хер.

+ 4:34 3 Пач. 10:1,

+ 5:1 2 Пач. 5:11,

+ 5:5 2 Пач. 7:13,

* 5:11 20 000 кор ролъул – гӀага-шагарго 1560 тонна.

* 5:11 20 000 бат нахул – гӀага-шагарго 440 000 литра.

+ 5:12 3 Пач. 3:12

+ 5:13 3 Пач. 9:15,

+ 5:14 3 Пач. 4:6

* 6:1 Зив моцӀ – ихдалил бащалъи, цебесеб эраялъул 966-леб сон.

+ 6:7 Къан. 27:5

+ 6:12 2 Пач. 7:13, 2 Пач. 7:16

+ 6:13 Тархъ. 25:8, Къан. 31:6

+ 6:16 3 Пач. 6:33

+ 6:18 3 Пач. 7:24

+ 6:22 Тархъ. 30:1, Тархъ. 30:3, Тархъ. 30:6

* 6:23 Хъерувим – куркьбал ругеб малаик ва малаикзабазда гьоркьоб бищун тӀадегӀаназул цо тайпа.

+ 6:23 Тархъ. 25:18-20

+ 6:36 3 Пач. 7:12,

* 6:38 Бул моцӀ – хасалихълъиялъул бащалъи.

+ 7:1 3 Пач. 9:10,

+ 7:2 3 Пач. 10:17-21

+ 7:8 3 Пач. 3:1,

+ 7:12 3 Пач. 6:36

+ 7:14 Тархъ. 31:3-5, Тархъ. 35:31

+ 7:15 4 Пач. 25:16-17,

+ 7:23 4 Пач. 16:17

+ 7:24 3 Пач. 6:18

* 7:26 2000 бат – 44 000 литра.

* 7:27 Мазгарул гьоко – хӀерчазе гъоркьлъел.

* 7:38 40 бат – 880 литра.

+ 7:40 Тархъ. 27:3, Тархъ. 38:3

+ 7:47 4 Пач. 25:16,

+ 7:48 Тархъ. 37:25-29, Тархъ. 25:30, Тархъ. 37:10-16

+ 7:49 Тархъ. 25:31-40

+ 7:50 Тархъ. 27:3

+ 7:51 2 Пач. 8:11-12,

* 8:1Давудил Шагьарилан, ялъуни Сионилан абула шагьаралъул басрияб рахъалда. БетӀергьанасул Рукъ Иерусалималъул цӀияб шималияб рахъалда бана.

+ 8:1 2 Пач. 5:7-9

* 8:2 Хъошал раялъул байрам – жалго авлахъалда рукӀараб заман ва БетӀергьанас жиндирго гьабураб тӀалаб-агъаз ракӀалде щвезабун тӀобитӀулеб ягьудиязул байрам.

+ 8:2 Лев. 23:34

+ 8:6 Тархъ. 25:22, Тархъ. 26:33-34

+ 8:7 3 Пач. 6:27, Тархъ. 25:13-15

* 8:9 Хорив – гьеб ккола Синаялъул батӀияб цӀар.

+ 8:9 Тархъ. 16:33-34, Тар. 17:10, Тархъ. 25:21, Тархъ. 40:20, Къан. 10:5

+ 8:10 Тархъ. 40:34-35, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:8

+ 8:14 2 Пач. 6:18

+ 8:16 2 Пач. 7:6-8,

+ 8:17 2 Пач. 7:2,

+ 8:19 2 Пач. 7:12-13

+ 8:23 Тархъ. 15:11

+ 8:25 2 Пач. 7:16, 3 Пач. 2:4

+ 8:27 Чап. 7:48, Чап. 17:24

+ 8:29 Къан. 12:11

+ 8:31 Тархъ. 22:11

+ 8:33 Лев. 26:17

+ 8:35 Къан. 11:17, 3 Пач. 17:1,

+ 8:36 1 Пач. 12:23

+ 8:37 Лев. 26:16, Къан. 28:22,

+ 8:39 Чап. 1:24

+ 8:46 ГӀакъилал рагӀаби 20:9, Якъ. 3:2, 1 Ин. 1:8-10, Рум. 3:23

+ 8:47 Лев. 26:40, Дан. 9:4-5

+ 8:51 Къан. 4:20,

+ 8:53 Тархъ. 19:5, Къан. 14:2

+ 8:54 2 Пач. 6:18

+ 8:60 Къан. 4:35, Къан. 4:39

+ 8:65 Лев. 23:34

+ 9:2 3 Пач. 3:5

+ 9:3 Къан. 11:12

+ 9:5 3 Пач. 2:4

+ 9:7 Къан. 4:26, Къан. 28:37

+ 9:8 Лев. 26:32, Къан. 29:24,

+ 9:10 3 Пач. 6:38, 3 Пач. 7:1

* 9:13 Кабул – пайда гьечӀеб ракь абураб магӀна батизе бегьула гьаб рагӀул.

* 9:14 120 талант – гӀага-шагарго 4,3 тонна.

+ 9:15 3 Пач. 5:13, 3 Пач. 7:1, 3 Пач. 7:51, 2 Пач. 5:9

+ 9:16 3 Пач. 3:1, 3 Пач. 7:8

+ 9:19 3 Пач. 4:26, 3 Пач. 10:26,

+ 9:22 Лев. 25:9, 3 Пач. 5:13

+ 9:24 3 Пач. 3:1, 3 Пач. 7:8, 2 Пач. 5:9

+ 9:26 Къан. 2:8, 3 Пач. 22:48

+ 9:27 3 Пач. 10:11

* 9:28 420 талант – гӀага-шагарго 15 тонна.

+ 9:28 Байб. 10:29,

+ 10:1 3 Пач. 4:34

+ 10:2 Мат. 12:42, Лук. 11:31

+ 10:9 2 Пач. 8:15

* 10:10 120 талант – гӀага-шагарго 4,3 тонна.

+ 10:11 3 Пач. 9:27-28

* 10:14 666 талант – гӀага-шагарго 23,9 тонна.

* 10:16 600 шекел – гӀага-шагарго 6–7 кило.

* 10:17 3 мина – гӀага-шагарго 2 кило.

+ 10:17 3 Пач. 14:26, 3 Пач. 7:2

+ 10:21 3 Пач. 7:2

+ 10:22 Юнус 1:3

+ 10:23 3 Пач. 3:12-13,

+ 10:24 3 Пач. 4:34, 3 Пач. 10:1,

+ 10:26 3 Пач. 4:26, 3 Пач. 9:19

+ 10:28 Къан. 17:16,

* 10:29 600 шекел – гӀага-шагарго 6 кило.

* 10:29 150 шекел – гӀага-шагарго 2 кило.

+ 11:2 Тархъ. 34:16, Къан. 7:3-4

+ 11:4 3 Пач. 15:4,

* 11:5 Милхом (Молох) аллагьасе къурбаналъе лъимал рухӀулаан. Къануналда рекъон, Милхомил дин гьабурав чи чӀвазе къотӀулаан (бал. Лев. 18:21; 20:2-5).

* 11:7 Кемош аллагьасе гӀадамал къурбан гьарулаан.

+ 11:7 Тар. 21:29, 4 Пач. 23:13

+ 11:9 3 Пач. 3:5, 3 Пач. 9:2

+ 11:10 3 Пач. 9:6

+ 11:11 3 Пач. 11:31

+ 11:13 Къан. 12:5, Къан. 12:11

+ 11:15 2 Пач. 8:13,

+ 11:18 Тар. 10:12

+ 11:23 2 Пач. 10:16

+ 11:24 2 Пач. 8:3, 2 Пач. 10:18

+ 11:27 2 Пач. 5:9, 3 Пач. 9:24

+ 11:29 3 Пач. 12:15, 3 Пач. 14:2, 3 Пач. 15:29,

+ 11:30 1 Пач. 15:27

+ 11:31 3 Пач. 11:11

+ 11:33 Тар. 21:29, 4 Пач. 23:13

+ 11:36 2 Пач. 21:17, 4 Пач. 8:20

+ 11:38 2 Пач. 7:16

+ 11:40 3 Пач. 14:25,

+ 12:2 3 Пач. 11:26, 3 Пач. 11:40

+ 12:4 3 Пач. 4:7, 3 Пач. 4:22, 3 Пач. 9:15

+ 12:13 ГӀакъилал рагӀаби 15:1

+ 12:15 3 Пач. 11:31

+ 12:16 2 Пач. 20:1

+ 12:18 3 Пач. 4:6, 3 Пач. 5:14

+ 12:27 Къан. 12:5-6

+ 12:28 4 Пач. 10:29, 4 Пач. 17:16, Тархъ. 32:4

* 12:32 Ягьудияз анкьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къоялъ тӀобитӀулеб Хъошазул байрамалъе Яровамица чӀезабураб заман букӀана дурусго цо моцӀалъ кватӀун.

+ 13:1 4 Пач. 23:17

* 13:2 Бал. 4 Пач. 23:15-20. Гьениб бицунеб буго гьаб аварагасул рагӀи тӀубаялъул хӀакъалъулъ.

+ 13:2 4 Пач. 23:15-16,

+ 13:6 Мар. 3:5, Якъ. 5:16

+ 13:8 Тар. 22:18

+ 13:24 3 Пач. 20:36

+ 13:34 3 Пач. 14:10

+ 14:2 3 Пач. 11:29-31

+ 14:3 1 Пач. 9:7-8

+ 14:7 3 Пач. 16:2

+ 14:8 3 Пач. 11:31

+ 14:9 3 Пач. 12:28,

+ 14:10 Къан. 32:36, 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 9:8

* 14:11 Бал. 3 Пач. 15:29-30 – гьениб бицунеб буго гьаб рагӀи тӀубаялъул хӀакъалъулъ.

+ 14:11 3 Пач. 16:4, 3 Пач. 21:24

+ 14:14 3 Пач. 15:27-30

* 14:15 Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Гьей рикӀкӀунаан аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун.

+ 14:15 Къан. 29:28

* 14:24 Хасал хъахӀбаби – гьел ккола мажусиязул диниял шартӀазда рекъон, лъимал гьаризарулел ва бачӀин цӀикӀкӀинабулел аллагьзабазда цере хъулухъалъе пасалъи гьабизе тарал бихьиналги цӀуялги хъахӀбаби. Гьеб кидаго Аллагьасда кутакалда рихараб жо букӀана.

+ 14:24 Къан. 23:17

+ 14:25 3 Пач. 11:40

+ 14:26 3 Пач. 10:17

+ 15:3 3 Пач. 11:4

+ 15:4 2 Пач. 21:17, 3 Пач. 11:36

+ 15:5 2 Пач. 11:3-17

+ 15:12 Къан. 23:17, 3 Пач. 14:24

+ 15:13 4 Пач. 23:4, 4 Пач. 23:6, 4 Пач. 23:12

+ 15:15 3 Пач. 7:51

+ 15:18 3 Пач. 14:26, 4 Пач. 12:18

+ 15:24 3 Пач. 22:2

+ 15:25 3 Пач. 14:20

+ 15:29 3 Пач. 14:10-11, 3 Пач. 14:14, 3 Пач. 21:21

+ 16:2 3 Пач. 14:7

+ 16:3 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:12

+ 16:4 3 Пач. 14:11, 3 Пач. 21:24

+ 16:9 4 Пач. 9:31

+ 16:12 3 Пач. 16:3

+ 16:15 3 Пач. 15:27

* 16:24 2 гӀарцул талант – гӀага-шагарго 72 кило.

+ 16:30 3 Пач. 21:25

* 16:31 БагӀал – ханааниязул бетӀерав аллагь.

+ 16:31 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:20, Тархъ. 34:16,

+ 16:32 4 Пач. 10:21

* 16:34 Бал. Егьош. 6:25 . Хиэлица, ГӀизраилалда сверухъ рукӀарал халкъазул гӀадатазда рекъон, къурбаналъе хъун ратизе бегьула жиндирго васал ва гьелдалъун бихьула нилъеда БетӀергьанасул халкъалъул рухӀияб гӀумру кигӀанги гӀодобе ккун букӀин.

+ 17:9 Лук. 4:26

+ 17:21 4 Пач. 4:34-35, Чап. 20:10

+ 18:4 4 Пач. 9:7

+ 18:12 4 Пач. 2:16, Чап. 8:39

+ 18:21 4 Пач. 17:41,

+ 18:22 3 Пач. 19:10, 3 Пач. 19:14, 3 Пач. 19:18

+ 18:29 4 Пач. 4:31

+ 18:31 Байб. 32:28, Байб. 35:10, 4 Пач. 17:34

* 18:32 2 сат – гӀага-шагарго 15 литра.

+ 18:36 1 Пач. 17:46

+ 18:38 Лев. 9:24,

+ 18:40 4 Пач. 10:25

+ 18:45 Якъ. 5:18

+ 18:46 4 Пач. 3:15,

+ 19:3 Байб. 21:31

+ 19:4 Юнус 4:3, Юнус 4:8

* 19:8 Хорив – гьеб ккола Синаялъул батӀияб цӀар.

+ 19:8 Тархъ. 24:18, Тархъ. 34:28, Къан. 9:9, Тархъ. 3:1

+ 19:10 3 Пач. 18:4, Рум. 11:3

+ 19:11 Тархъ. 24:12, Тархъ. 34:2,

+ 19:12 Тархъ. 3:2,

+ 19:14 3 Пач. 18:22

+ 19:15 4 Пач. 8:13-15

+ 19:16 4 Пач. 9:1-6, 4 Пач. 2:9-15

+ 19:17 4 Пач. 2:24,

+ 19:18 Рум. 11:4

+ 19:20 Лук. 9:61-62

+ 19:21 2 Пач. 24:22

+ 20:1 3 Пач. 15:18, 4 Пач. 6:24, 4 Пач. 8:7, 3 Пач. 16:24

+ 20:7 4 Пач. 5:7

* 20:14 Сардаразул нукарзаби – гьел кколаан махщел цӀикӀкӀарал рагъухъаби.

+ 20:22 2 Пач. 11:1,

+ 20:26 1 Пач. 29:1

* 20:31 ХӀебтил гӀаба тӀад ретӀунаан рекӀекълъи загьир гьабизе. БотӀрода кварал раялъул магӀна батизе бегьула гьел жалго кверде рачӀунел ругин абураб.

+ 20:34 3 Пач. 15:20

+ 20:36 3 Пач. 13:24

* 20:39 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

+ 20:39 4 Пач. 10:24

+ 20:40 Лук. 9:22

+ 21:2 1 Пач. 8:14

+ 21:3 Тар. 36:7,

+ 21:4 3 Пач. 20:43

+ 21:8 2 Пач. 11:14

+ 21:10 Тархъ. 22:28, Лев. 24:16

+ 21:17 3 Пач. 17:1

* 21:19 Гьаб тӀубаялъул бицуна: 3 Пач. 22:29-38; 4 Пач. 9:24-26.

+ 21:19 3 Пач. 22:38, 4 Пач. 9:24-26

+ 21:21 4 Пач. 9:8, 4 Пач. 10:7

* 21:22 Бал. 3 Пач. 14:10-11; 16:3-4.

+ 21:22 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:11

+ 21:23 4 Пач. 9:10, 4 Пач. 9:36

* 21:24 Гьаб тӀубаялъул бицуна: 4 Пач. 9:24-26, 30-37; 10:1-11,[17].

+ 21:24 3 Пач. 14:10, 3 Пач. 16:4

+ 21:25 3 Пач. 16:31, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:20

+ 21:26 Байб. 15:16, 4 Пач. 21:11

+ 21:29 4 Пач. 9:25, 4 Пач. 10:1-7

+ 22:2 3 Пач. 15:24

+ 22:3 Къан. 4:43,

+ 22:4 4 Пач. 3:7

+ 22:6 3 Пач. 18:19

+ 22:7 4 Пач. 3:11

+ 22:11 Къан. 33:17,

+ 22:14 Тар. 22:18, Тар. 24:13

+ 22:17 Тар. 27:17,

+ 22:19 Дан. 7:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:2

+ 22:25 3 Пач. 20:30

* 22:26 Гьаб пачаясул вас абураб рагӀул батӀияб магӀнаги батизе бегьула: пачаясул цӀакъго божарал цересел хъулухъчагӀаздаги гьедин абулеб гӀадат букӀана.

+ 22:28 Тар. 16:29,

+ 22:30 4 Пач. 5:22

+ 22:38 3 Пач. 21:19

+ 22:41 3 Пач. 15:24

+ 22:43 3 Пач. 3:3, 3 Пач. 15:14

+ 22:46 Къан. 23:17, 3 Пач. 15:12

+ 22:47 2 Пач. 8:14, 4 Пач. 8:20

+ 22:48 3 Пач. 9:28, Къан. 2:8

+ 1:1 3 Пач. 22:37, 2 Пач. 8:2, 4 Пач. 3:5

* 1:2 БагӀал-Зевув – пилистимазул шагьар Экроналъул аллагь. ЖугьутӀазул мацӀалда гьеб цӀаралъул магӀна ккола тӀутӀазул цевехъан абураб. Инжилалда (БегӀел-Зевул – жундузул пача) ГӀиса МасихӀица гьев жибго шайтӀабазул бетӀер илбисалда данде кколев вуго (бал. Мат. 10:25; 12:24-28).

+ 1:2 Чап. 20:9, Мат. 10:25, Мат. 12:24, Мар. 3:22, Лук. 11:15, 4 Пач. 8:8

+ 1:3 3 Пач. 17:1, 3 Пач. 21:17

+ 1:8 Мат. 3:4, Мар. 1:6

+ 1:10 Лук. 9:54

+ 2:1 Байб. 5:24, 3 Пач. 19:19-21,

+ 2:4 3 Пач. 16:34

+ 2:8 Тархъ. 14:21, Тархъ. 14:29,

+ 2:9 Тар. 11:17, Тар. 11:25, Къан. 21:17

+ 2:12 4 Пач. 6:17, 4 Пач. 13:14

+ 2:16 3 Пач. 18:12, Чап. 8:39

+ 2:25 3 Пач. 18:20

+ 3:2 3 Пач. 16:31, 4 Пач. 10:26

+ 3:3 3 Пач. 12:28-32

+ 3:5 4 Пач. 1:1

+ 3:7 3 Пач. 22:4

+ 3:9 3 Пач. 22:47

+ 3:11 3 Пач. 22:7

+ 3:13 3 Пач. 18:19, 3 Пач. 22:6

+ 3:15 1 Пач. 10:5, 1 Пач. 16:17, 3 Пач. 18:46

+ 3:19 Къан. 20:19

* 3:20 Къурбаналъул ригь – Мусал Къануналда рекъон, жиб-жиб къоялъ радал ва бакъанида къурбанал (къойил къурбанал) тӀоритӀулаан БетӀергьанасул Рокъоб.

+ 3:20 Тархъ. 29:39-40

+ 4:1 Лев. 25:39-41, Мат. 18:25

+ 4:12 4 Пач. 5:20-27, 4 Пач. 8:4-5

+ 4:16 Байб. 18:14

+ 4:23 Тар. 28:11

+ 4:27 Мат. 28:9, Байб. 18:17,

+ 4:29 3 Пач. 18:46, Тархъ. 7:19, Тархъ. 14:26, Лук. 10:4

+ 4:31 3 Пач. 18:29, Ин. 11:11

+ 4:33 Якъ. 5:16

+ 4:34 3 Пач. 17:21, Чап. 20:10

+ 4:37 Жугь. 11:35

+ 4:38 4 Пач. 2:1

+ 4:42 1 Пач. 9:4, Мат. 14:16-21, Мат. 15:32-38, Мар. 6:37-44, Мар. 8:4-9, Лук. 9:13-17, Ин. 6:5-13

* 5:1 Барас – черхалда хъахӀаб къара чӀвазабун, инсанасул тӀом пасат гьабулеб, квешаб ва кутакалда захӀматаб унти. Мусал Къануналда рекъон, барасалъ унтарал гӀадамал хъублъарал чагӀилъун рикӀкӀунаан ва диналъул агьлуялда гъорлъе риччалароан.

+ 5:1 Лук. 4:27, Лев. 13:3

* 5:5 10 талант – гӀага-шагарго 360 кило.

* 5:5 6000 шекел – гӀага-шагарго 70 кило.

+ 5:7 Къан. 32:39, 3 Пач. 20:7

+ 5:10 Лев. 14:7

+ 5:15 Дан. 2:47

+ 5:16 Дан. 5:17

* 5:17 ГӀизраилал гурел, батӀиял халкъазул гӀемерисел чагӀи божулаан Аллагьасе как-дин Гьесул халкъалъул ракьалда, ялъуни гьениса босараб ракьул гьабураб къурбаналъе бакӀалда цебе гурони гьабизе бегьуларин.

* 5:18 Риммон – сириязул пири-гъугъадиялъул аллагь.

+ 5:20 4 Пач. 4:12, 4 Пач. 8:4-5

* 5:22 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

+ 5:27 Тархъ. 4:6, Тар. 12:10

+ 6:13 Байб. 37:17

+ 6:18 Байб. 19:11

+ 6:22 ГӀакъилал рагӀаби 25:21, Рум. 12:20

* 6:24 Гьев ккола II Бен-Гьадад – тӀоцевесев Бен-Гьададил вас, ялъуни васасул вас (бал. 3 Пач. 15:18). Гьесул пачалъиялъул заман ккола гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 860–841 сс.

+ 6:24 3 Пач. 15:18, 3 Пач. 20:1, 4 Пач. 8:27

* 6:25 80 гӀарцул шекел – гӀага-шагарго 1 кило гӀарацалъул.

* 6:25 5 гӀарцул шекел – гӀага-шагарго 60 гр.

+ 6:26 2 Пач. 14:4

+ 6:29 Лев. 26:29, Къан. 28:57,

* 6:30 Жиндирго къварилъи, пакъирлъи ва балагьалъукье ккей загьир гьабизе бихъун ретӀелгун хӀебтил гьабураб гӀаба ретӀунаан доб заманалда.

* 7:1 Сат – гӀага-шагарго 6 кило; гьединго бал. 7:16,[18].

* 7:1 Шекел – гӀага-шагарго 11 гр.; гьединго бал. 7:16,[18].

+ 7:2 4 Пач. 7:17

+ 7:6 2 Пач. 5:24, 4 Пач. 6:17

+ 7:17 4 Пач. 7:2

+ 8:1 4 Пач. 4:35-37, Байб. 41:27

+ 8:4 4 Пач. 4:12, 4 Пач. 5:20-27

+ 8:7 4 Пач. 6:24

+ 8:8 3 Пач. 19:15, 3 Пач. 19:17, 1 Пач. 9:7, 4 Пач. 1:2

+ 8:12 4 Пач. 10:32, 4 Пач. 12:17, 4 Пач. 13:22,

* 8:13 Гьаниб ЭлишагӀица бицунеб буго цебеккунго Аллагьас Илясие рагьун букӀараб балъголъи (бал. 3 Пач. 19:15-17).

+ 8:13 3 Пач. 19:15, 3 Пач. 19:17

* 8:16 Доб заманалда цо-цо мехалъ инсуцаги васасги цадахъ гьабулаан пачалъи.

+ 8:18 3 Пач. 12:28-30, 3 Пач. 16:31-33

+ 8:19 2 Пач. 21:17, 3 Пач. 11:36

+ 8:20 Байб. 27:40, 3 Пач. 22:47

+ 8:26 4 Пач. 11:1

+ 8:28 4 Пач. 8:15, 3 Пач. 22:3

+ 9:1 4 Пач. 8:28

+ 9:2 3 Пач. 19:16

+ 9:3 1 Пач. 10:1

+ 9:7 3 Пач. 18:4

+ 9:8 Къан. 32:36

+ 9:9 3 Пач. 14:10, 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:11, 3 Пач. 21:21-22

+ 9:10 3 Пач. 21:23, 4 Пач. 9:36

+ 9:13 Мат. 21:8, Мар. 11:8, 2 Пач. 15:10, 3 Пач. 1:34

+ 9:14 4 Пач. 8:28-29

+ 9:21 3 Пач. 21:1

+ 9:26 3 Пач. 21:19

+ 9:28 4 Пач. 23:30

* 9:31 Бал. 3 Пач. 16:9-20.

+ 9:31 3 Пач. 16:9-13

+ 9:34 3 Пач. 16:31

+ 9:36 3 Пач. 21:23, 4 Пач. 9:10

+ 10:1 3 Пач. 16:24

+ 10:7 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 9:8

+ 10:10 3 Пач. 21:19, 3 Пач. 21:21, 3 Пач. 21:29

+ 10:17 3 Пач. 21:19, 3 Пач. 21:21, 3 Пач. 21:29

+ 10:18 3 Пач. 16:31-32

+ 10:19 3 Пач. 18:19, 3 Пач. 22:6

+ 10:21 3 Пач. 16:32

+ 10:24 3 Пач. 20:39

+ 10:25 3 Пач. 18:40

+ 10:26 4 Пач. 3:2

+ 10:27 4 Пач. 23:14

+ 10:29 3 Пач. 12:28

+ 10:30 4 Пач. 15:12

+ 10:32 4 Пач. 8:12

+ 10:33 Къан. 2:36

+ 11:1 4 Пач. 8:26, 4 Пач. 9:27,

* 11:4 ЕгьоядагӀ – Аталиял заманалда БетӀергьанасул Рукъалъул кӀудияв кашишлъун вукӀарав чи.

+ 11:10 2 Пач. 8:7,

+ 11:12 Къан. 17:18-19, 1 Пач. 10:24

+ 11:14 4 Пач. 23:3,

+ 11:18 4 Пач. 10:27

+ 12:3 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43

+ 12:9 Мар. 12:41, Лук. 21:1

+ 12:15 4 Пач. 22:7

+ 12:16 Лев. 4:24, Лев. 5:15, Лев. 7:7, Тар. 18:19

+ 12:17 4 Пач. 8:12

+ 12:18 3 Пач. 15:18

+ 13:1 4 Пач. 11:2

+ 13:2 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 13:3 4 Пач. 8:12

+ 13:4 Тархъ. 3:7, Тархъ. 3:9

+ 13:6 3 Пач. 16:33

+ 13:11 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 13:12 4 Пач. 14:8-15

+ 13:14 4 Пач. 2:12, 4 Пач. 6:17

+ 13:17 3 Пач. 20:26

+ 13:22 4 Пач. 8:12

+ 13:25 4 Пач. 13:19

+ 14:1 4 Пач. 12:21

+ 14:4 4 Пач. 12:3

+ 14:5 4 Пач. 12:20

+ 14:6 Къан. 24:16

+ 14:7 2 Пач. 8:13,

+ 14:14 3 Пач. 7:51, 4 Пач. 12:18

+ 14:15 4 Пач. 13:12

+ 14:22 Къан. 2:8, 3 Пач. 9:26

+ 14:24 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 14:25 Тар. 34:8, 3 Пач. 8:65, Юнус 1:1

+ 14:26 Къан. 32:36, 4 Пач. 9:8, Тархъ. 3:7, 4 Пач. 13:23

+ 15:1 4 Пач. 14:21

+ 15:4 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43

+ 15:5 Лев. 13:3, Лев. 13:46

+ 15:9 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 15:12 4 Пач. 10:30

+ 15:14 3 Пач. 14:17

+ 15:18 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

* 15:19 1000 талант – гӀага-шагарго 36 тонна гӀарцул.

* 15:20 50 шекел – гӀага-шагарго 600 гр. гӀарцул.

+ 15:24 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 15:28 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 15:32 4 Пач. 15:7

+ 15:35 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43,

+ 15:37 4 Пач. 16:5,

+ 16:3 3 Пач. 12:28-30, Лев. 18:21, Къан. 18:10

+ 16:4 Къан. 12:2

+ 16:5 4 Пач. 15:37,

+ 16:6 Къан. 2:8, 4 Пач. 14:22

+ 16:7 4 Пач. 15:19, 4 Пач. 15:29

+ 16:8 4 Пач. 12:18

+ 16:14 Тархъ. 27:1,

+ 16:15 Тархъ. 29:39-41

+ 16:17 3 Пач. 7:27-39, 3 Пач. 7:23-26

+ 17:1 4 Пач. 15:30

* 17:3 V Шалманасар – III Тиглатпаласарил вас ва гьесул ирсилав. Гьес пачалъи гьабуна цебесеб эраялъул 727–722 сс.

+ 17:3 Къан. 28:36

+ 17:5 Къан. 28:52, 4 Пач. 18:9-12,

+ 17:7 Лев. 25:38, Тархъ. 20:2

+ 17:8 Лев. 18:3, Къан. 18:9

+ 17:9 4 Пач. 18:8

+ 17:10 Тархъ. 23:24

+ 17:12 Тархъ. 20:4-5

+ 17:14 Къан. 9:6,

+ 17:15 Къан. 29:25, Рум. 1:21, Къан. 12:30

+ 17:16 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:15, 3 Пач. 16:33, Къан. 4:19, 4 Пач. 21:3, 4 Пач. 23:5

+ 17:17 Лев. 18:21, Къан. 18:10

+ 17:20 4 Пач. 13:3, 4 Пач. 15:29

+ 17:21 3 Пач. 11:11, 3 Пач. 11:31, 3 Пач. 12:20, 3 Пач. 12:28-30

+ 17:28 3 Пач. 12:29

+ 17:31 Къан. 12:31

+ 17:32 3 Пач. 12:29

+ 17:34 Байб. 32:28, Байб. 35:10

+ 17:35 Къан. 5:9,

+ 17:36 Къан. 6:13

+ 17:37 Тархъ. 20:5

+ 17:41 3 Пач. 18:21

* 18:4 Нехуштан – пахьул борохь абураб магӀна ккола гьеб рагӀул.

+ 18:4 Къан. 16:21-22, Тар. 21:8-9

+ 18:5 4 Пач. 23:25

+ 18:8 4 Пач. 17:9

+ 18:9 4 Пач. 17:3-7,

* 18:13 Цебесеб эраялъул 701 с.

* 18:13 Сенахерив – II Саргонил вас ва гьесул ирсилав. Цебесеб эраялъул 705-681 соназ Ассириялъул пачалъун вукӀана гьев.

* 18:14 300 талант – гӀага-шагарго 10 тонна.

* 18:14 30 талант – гӀага-шагарго 1 тонна.

+ 18:15 3 Пач. 15:18, 4 Пач. 12:18

+ 18:22 4 Пач. 18:4,

+ 18:26 Дан. 2:4

+ 18:31 3 Пач. 4:25

+ 18:32 Къан. 8:7-10

+ 18:34 4 Пач. 17:24,

+ 18:35 Дан. 3:15, 4 Пач. 19:12,

+ 19:4 2 Пач. 16:12

* 19:9 Куш абураб некӀсияб пачалъиялда гьоркьоре кколаан Мисриялъул, Суданалъул ва Эфиопиялъул ракьазул цо-цо бутӀаби.

+ 19:12 Байб. 11:31

+ 19:13 4 Пач. 18:33-34

+ 19:15 Къан. 6:4, 3 Пач. 18:39,

+ 19:16 Дан. 9:18

* 19:21 Сионалъул бикрияй яс, ялъуни Иерусалималъул яс – поэзиялъул мацӀалда Иерусалим абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 19:32 2 Пач. 20:15

+ 19:35 2 Пач. 24:16,

+ 19:36 Байб. 10:11, Юнус 1:2

+ 19:37 Байб. 8:4,

+ 20:3 4 Пач. 18:3

+ 20:6 4 Пач. 19:34

+ 20:17 4 Пач. 24:13,

* 20:18 Ахтаби – бихьинлъиялъул къуваталдаса махӀрум гьарурал бихьинал ва пачабазул кӀалгӀаялда кӀудияб даражаялъул хӀакимзаби.

+ 20:18 4 Пач. 24:12, 4 Пач. 25:7,

+ 21:3 4 Пач. 18:4, 3 Пач. 16:32-33, Къан. 16:21, Къан. 4:19, 4 Пач. 17:16, 4 Пач. 23:5,

+ 21:4 Къан. 12:11, 3 Пач. 18:29,

+ 21:5 3 Пач. 6:36, 3 Пач. 7:12

+ 21:6 Лев. 18:21, Къан. 18:10, Лев. 19:26, Лев. 19:31

+ 21:8 3 Пач. 9:3,

+ 21:11 Байб. 15:16, 3 Пач. 21:26

+ 21:12 1 Пач. 3:11,

+ 21:13 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 17:6

+ 21:16 4 Пач. 24:4

+ 21:18 4 Пач. 21:26, Ин. 19:41,

+ 21:21 4 Пач. 21:2-7

+ 21:26 4 Пач. 21:18

+ 22:2 Къан. 5:32

+ 22:4 4 Пач. 12:9-15

+ 22:7 4 Пач. 12:15

+ 22:8 Тархъ. 24:7, Къан. 31:24-26

+ 22:13 Къан. 29:27

+ 22:14 Лук. 2:36, Чап. 21:9, 1 Кор. 11:5,

+ 22:17 Къан. 31:29

+ 22:19 Лев. 26:31,

+ 22:20 4 Пач. 23:24,

+ 23:2 Къан. 31:11

+ 23:3 4 Пач. 11:14,

+ 23:4 4 Пач. 21:3, 3 Пач. 15:13

+ 23:5 4 Пач. 17:16, 4 Пач. 21:3

+ 23:6 Къан. 16:21

* 23:7 Бал. 3 Пач. 14:24.

+ 23:7 Къан. 23:17, 3 Пач. 14:24

* 23:10 Бал. 3 Пач. 11:5.

+ 23:10 Лев. 18:21, Къан. 18:10

+ 23:12 4 Пач. 21:4-5

* 23:13 Зайтуналъул магӀарда хъубал ишалги гьарун гьеб чорок гьабун букӀиндал, гьелда, иришгъат гьабун, ГӀажалалъул мегӀерилан абулеб буго гьаб бакӀалда.

* 23:13 Бал. 3 Пач. 11:7.

+ 23:13 Тар. 21:29, 3 Пач. 11:5-7

+ 23:14 Тархъ. 23:24, 4 Пач. 10:27

+ 23:15 3 Пач. 12:28

+ 23:16 Лев. 26:30, 3 Пач. 13:2

+ 23:17 3 Пач. 13:30-31

+ 23:20 Тархъ. 22:20, Лев. 26:30, 3 Пач. 13:2

+ 23:21 Тархъ. 12:3-11, Къан. 16:2-8

+ 23:24 Лев. 19:31, Лев. 20:27, Къан. 18:10-12

+ 23:25 4 Пач. 18:5

+ 23:26 4 Пач. 21:11,

+ 23:27 4 Пач. 21:4

+ 23:30 4 Пач. 9:28, 1 Пач. 10:1

+ 23:31 4 Пач. 24:18

* 23:33 100 талант – гӀага-шагарго 3600 кило.

* 23:33 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

+ 23:33 Тар. 34:11,

+ 23:34 4 Пач. 24:17, Дан. 1:7,

+ 24:1 Дан. 1:1

* 24:2 Касдим – Вавилоналъул батӀияб цӀар.

+ 24:2 4 Пач. 20:17, 4 Пач. 21:12-14, 4 Пач. 23:27

+ 24:3 4 Пач. 21:2-7, 4 Пач. 21:16, 4 Пач. 21:23-26

+ 24:12 4 Пач. 20:18,

+ 24:13 4 Пач. 20:17, Дан. 1:2

+ 24:15 Къан. 28:36,

+ 24:17 4 Пач. 23:34, Дан. 1:7

+ 24:18 4 Пач. 23:31

* 25:1 Цебесеб эраялъул 588 сон, 15 январь.

+ 25:1 Къан. 28:52

* 25:3 Цебесеб эраялъул 586 сон, 18 июль. Ункъабилеб моцӀ (гӀизраилазул некӀсияб календаралда рекъон) букӀин лъала Йирмиягьил тӀехьалда бугеб хъвай-хъвагӀаялъул кьучӀалда.

+ 25:6 Тар. 34:11, 4 Пач. 23:33,

+ 25:7 Къан. 28:36, 4 Пач. 20:18

+ 25:9 Лев. 26:31,

+ 25:13 3 Пач. 7:15-37,

+ 25:14 3 Пач. 7:45, 3 Пач. 7:50

+ 25:16 3 Пач. 7:47

+ 25:17 3 Пач. 7:15-22

+ 25:22 4 Пач. 22:12,

* 25:27 Цебесеб эраялъул 561 сон, 2 апрель.

+ 25:27 4 Пач. 24:12, 4 Пач. 24:15,

+ 1:1 Эстер 8:9, Эстер 9:30

* 1:10 Ахтаян абула бихьинчилъиялъул къуваталдаса махӀрум гьавурав чиясда. Ахтаби рукӀунаан парччахӀзабазул божи бугел, къадру-къимат цӀикӀкӀарал хъулухъчагӀилъун.

+ 1:10 Эстер 7:9

+ 1:19 Эстер 8:8, Дан. 6:8

+ 1:20 Эф. 5:33

+ 2:1 Эстер 1:19-20

+ 2:6 4 Пач. 24:14-15,

+ 2:15 Эстер 9:29

* 2:16 ГӀага-шагарго декабрь-январь моцӀ.

+ 2:23 Эстер 6:2, Эстер 10:2

* 3:7 Ихил авал.

* 3:7 Гьеб можоро тӀамуна жугьутӀал чӀвалеб къо тӀаса бищизе гӀоло.

* 3:7 Хасалил ахир.

+ 3:7 Эстер 9:24, Эстер 9:26,

+ 3:8 Чап. 16:20

* 3:9 Лъабнусиялда кӀикъоялда анцӀго тонна.

+ 3:10 Байб. 41:42, Эстер 8:2

* 3:12 ПарччахӀасул киналго хъвай-хъвагӀаялъул хӀалтӀаби тӀуразарулел хъулухъчагӀи.

+ 3:12 Эстер 8:9

+ 3:13 Эстер 8:10,

+ 3:15 Эстер 8:14

* 4:1 Доб заманалда кӀудияб балагь ва къварилъи тӀаде бачӀарав чи, ялъуни халкъ бугони, бихъун тӀад бугеб ретӀелги бан хӀебет ретӀулаан ва ботӀроде рахъуги бан, биччан гьаракьгун гӀодулаан. КӀалги ккун Аллагьасде ахӀиги балаан, гурхӀел-рахӀму гьарун.

+ 4:3 Дан. 9:3

+ 4:7 Эстер 3:9

+ 4:8 Эстер 3:14

+ 4:11 Дан. 2:9

* 4:16 Цо хӀинкъи бугони ялъуни кӀудияб балагь-къварилъи тӀаде бачӀани, жугьутӀаз кӀал кколаан Аллагь гурхӀизе ва Гьес гьеб балагь нахъ чӀвазе букӀине гӀоло.

+ 5:1 Эстер 4:16

+ 5:2 Эстер 4:11

+ 5:3 Эстер 7:2, Мар. 6:23

+ 5:8 Эстер 7:3

+ 5:9 Эстер 3:1

+ 5:10 Эстер 6:13

+ 5:11 Эстер 9:7-10, Эстер 3:1

+ 5:14 Эстер 6:4, Эстер 7:9-10

+ 6:1 Эстер 2:23, Эстер 10:2

+ 6:2 Эстер 2:21-22

+ 6:4 Эстер 5:14, Эстер 7:9-10

+ 6:7 3 Пач. 1:33

+ 6:12 2 Пач. 15:30

+ 6:13 Эстер 5:10

+ 7:1 Эстер 5:3, Мар. 6:23

+ 7:3 Эстер 5:8

+ 7:4 Эстер 3:9

+ 7:6 Эстер 3:10

+ 7:9 Эстер 1:10, Эстер 5:14, Эстер 6:4, ГӀакъилал рагӀаби 11:5, Дан. 6:24

+ 7:10 Байб. 40:22

+ 8:2 Байб. 41:42, Эстер 3:10

+ 8:3 Эстер 3:1

+ 8:4 Эстер 5:2

+ 8:8 Эстер 3:12

* 8:9 Май-июнь моцӀ.

+ 8:9 Эстер 1:1, Эстер 3:12, Эстер 1:22

+ 8:10 Байб. 41:42, Эстер 3:10, Эстер 3:13

+ 8:14 Эстер 3:15

+ 8:15 ГӀакъилал рагӀаби 11:10

+ 9:1 Эстер 3:13

+ 9:4 2 Пач. 5:10,

+ 9:12 Эстер 5:6, Эстер 7:2

+ 9:24 Эстер 3:7

+ 9:29 Эстер 2:15

+ 9:30 Эстер 1:1, Эстер 8:9

+ 9:31 Эстер 4:3

+ 10:2 Эстер 2:23, Эстер 6:1-2

+ 10:3 Байб. 41:40,

+ 1:1 3 Пач. 4:31, ГӀакъилал рагӀаби 10:1, ГӀакъилал рагӀаби 25:1,

+ 1:3 ГӀакъилал рагӀаби 2:9

+ 1:4 ГӀакъилал рагӀаби 8:5

+ 1:7 ГӀакъилал рагӀаби 8:13, ГӀакъилал рагӀаби 9:10, ГӀакъилал рагӀаби 16:6

+ 1:8 ГӀакъилал рагӀаби 6:20

+ 1:9 ГӀакъилал рагӀаби 4:9

+ 1:10 Къан. 13:8, ГӀакъилал рагӀаби 16:29

+ 1:12 Тар. 16:32-33,

+ 1:15 ГӀакъилал рагӀаби 4:14, ГӀакъилал рагӀаби 24:1

+ 1:16 ГӀакъилал рагӀаби 6:18, Рум. 3:15

+ 1:19 ГӀакъилал рагӀаби 15:27

+ 1:20 ГӀакъилал рагӀаби 8:1, ГӀакъилал рагӀаби 9:3

+ 1:22 ГӀакъилал рагӀаби 8:5, ГӀакъилал рагӀаби 21:24

+ 1:28 1 Пач. 8:18,

+ 2:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:8

+ 2:4 ГӀакъилал рагӀаби 3:14

+ 2:5 ГӀакъилал рагӀаби 1:7

+ 2:6 3 Пач. 3:9-12, Якъ. 1:5

+ 2:7 ГӀакъилал рагӀаби 30:5

+ 2:8 1 Пач. 2:9,

+ 2:9 ГӀакъилал рагӀаби 1:3

+ 2:14 ГӀакъилал рагӀаби 10:23, ГӀакъилал рагӀаби 15:21,

+ 2:15 ГӀакъилал рагӀаби 14:2

+ 2:16 ГӀакъилал рагӀаби 6:24, ГӀакъилал рагӀаби 7:5, ГӀакъилал рагӀаби 23:27

+ 2:18 ГӀакъилал рагӀаби 5:5, ГӀакъилал рагӀаби 7:27

+ 2:21 Мат. 5:5

+ 2:22 ГӀакъилал рагӀаби 10:30

+ 3:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:8

+ 3:2 ГӀакъилал рагӀаби 3:16, ГӀакъилал рагӀаби 4:10, ГӀакъилал рагӀаби 9:11, ГӀакъилал рагӀаби 10:27

+ 3:3 ГӀакъилал рагӀаби 6:21, ГӀакъилал рагӀаби 7:3

+ 3:6 ГӀакъилал рагӀаби 11:5

+ 3:7 ГӀакъилал рагӀаби 12:15,

+ 3:9 Тархъ. 23:19, Тархъ. 34:26, Къан. 26:2

+ 3:10 Къан. 28:8,

+ 3:12 Къан. 8:5, 1 Кор. 11:32, Жугь. 12:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:19

+ 3:14 ГӀакъилал рагӀаби 8:19, ГӀакъилал рагӀаби 16:16

+ 3:15 ГӀакъилал рагӀаби 8:11

+ 3:16 ГӀакъилал рагӀаби 3:2, ГӀакъилал рагӀаби 4:10, ГӀакъилал рагӀаби 9:11, ГӀакъилал рагӀаби 10:27, ГӀакъилал рагӀаби 8:18, ГӀакъилал рагӀаби 22:4

+ 3:18 Байб. 2:9, Байб. 3:22, ГӀакъилал рагӀаби 11:30, ГӀакъилал рагӀаби 13:12, ГӀакъилал рагӀаби 15:4

+ 3:19 ГӀакъилал рагӀаби 8:27,

+ 3:20 Байб. 7:11,

+ 3:23 ГӀакъилал рагӀаби 10:9, ГӀакъилал рагӀаби 4:12

+ 3:27 Гал. 6:10

+ 3:28 Лев. 19:13, Къан. 24:14-15

+ 3:31 ГӀакъилал рагӀаби 23:17, ГӀакъилал рагӀаби 24:1, ГӀакъилал рагӀаби 24:19

+ 3:33 ГӀакъилал рагӀаби 14:11

+ 3:34 Якъ. 4:6, 1 Пёт. 5:5

+ 4:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:8

+ 4:4 Лев. 18:5,

+ 4:8 1 Пач. 2:30

+ 4:9 ГӀакъилал рагӀаби 1:9

+ 4:10 ГӀакъилал рагӀаби 3:2, ГӀакъилал рагӀаби 3:16, ГӀакъилал рагӀаби 9:11, ГӀакъилал рагӀаби 10:27

+ 4:12 ГӀакъилал рагӀаби 3:23

+ 4:13 ГӀакъилал рагӀаби 3:18

+ 4:14 ГӀакъилал рагӀаби 1:15

+ 4:18 Дан. 12:3, Мат. 13:43

+ 4:19 1 Пач. 2:9, Ин. 12:35

+ 4:22 ГӀакъилал рагӀаби 14:30

+ 4:24 ГӀакъилал рагӀаби 6:12

+ 4:26 Жугь. 12:13

+ 4:27 Къан. 5:32, Къан. 28:14

+ 5:1 ГӀакъилал рагӀаби 4:20

+ 5:3 ГӀакъилал рагӀаби 2:16,

+ 5:5 ГӀакъилал рагӀаби 2:18, ГӀакъилал рагӀаби 7:27

+ 5:18 Къан. 24:5

+ 6:6 ГӀакъилал рагӀаби 10:26, ГӀакъилал рагӀаби 18:9

+ 6:8 ГӀакъилал рагӀаби 30:25

+ 6:9 ГӀакъилал рагӀаби 19:15

+ 6:11 ГӀакъилал рагӀаби 13:4, ГӀакъилал рагӀаби 24:33-34,

+ 6:12 ГӀакъилал рагӀаби 16:27

+ 6:13 ГӀакъилал рагӀаби 10:19

+ 6:16 ГӀакъилал рагӀаби 30:18

+ 6:17 ГӀакъилал рагӀаби 16:5, ГӀакъилал рагӀаби 21:4, ГӀакъилал рагӀаби 12:22, ГӀакъилал рагӀаби 17:7, Къан. 19:10

+ 6:18 Байб. 6:5, ГӀакъилал рагӀаби 15:26, ГӀакъилал рагӀаби 1:16, Рум. 3:15

+ 6:19 Тархъ. 20:16,

+ 6:20 ГӀакъилал рагӀаби 1:8

+ 6:21 ГӀакъилал рагӀаби 3:3

+ 6:23 ГӀакъилал рагӀаби 10:17

+ 6:24 ГӀакъилал рагӀаби 2:16

+ 6:25 Мат. 5:28

+ 6:31 Тархъ. 22:4

+ 6:32 Тархъ. 20:14

+ 6:34 ГӀакъилал рагӀаби 27:4,

+ 7:1 ГӀакъилал рагӀаби 2:1

+ 7:2 Лев. 18:5, ГӀакъилал рагӀаби 4:4

+ 7:3 ГӀакъилал рагӀаби 3:3

+ 7:5 ГӀакъилал рагӀаби 2:16

+ 7:7 ГӀакъилал рагӀаби 1:4

+ 7:10 Байб. 38:14-15

+ 7:12 ГӀакъилал рагӀаби 23:28

+ 7:21 ГӀакъилал рагӀаби 5:3, ГӀакъилал рагӀаби 6:24

+ 7:27 ГӀакъилал рагӀаби 2:18, ГӀакъилал рагӀаби 5:5

+ 8:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:20-21, ГӀакъилал рагӀаби 9:3

+ 8:5 ГӀакъилал рагӀаби 1:4, ГӀакъилал рагӀаби 1:22

+ 8:10 ГӀакъилал рагӀаби 3:14

+ 8:11 ГӀакъилал рагӀаби 3:15

+ 8:13 ГӀакъилал рагӀаби 1:7, ГӀакъилал рагӀаби 9:10, ГӀакъилал рагӀаби 16:6, ГӀакъилал рагӀаби 4:24, ГӀакъилал рагӀаби 6:17

+ 8:17 Ин. 14:21, Мат. 7:8

+ 8:18 ГӀакъилал рагӀаби 3:16, ГӀакъилал рагӀаби 22:4

+ 8:19 ГӀакъилал рагӀаби 3:14, ГӀакъилал рагӀаби 16:16

+ 8:22 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:14

+ 8:27 ГӀакъилал рагӀаби 3:19

+ 8:28 Байб. 1:6

+ 8:29 Байб. 1:9, Байб. 1:10, 1 Пач. 2:8,

+ 8:35 ГӀакъилал рагӀаби 3:18, ГӀакъилал рагӀаби 4:22, ГӀакъилал рагӀаби 18:22

+ 9:3 ГӀакъилал рагӀаби 1:20, ГӀакъилал рагӀаби 8:1

+ 9:5 Ин. 7:37

+ 9:9 Мат. 13:12, Мар. 4:25

+ 9:10 ГӀакъилал рагӀаби 1:7

+ 9:11 ГӀакъилал рагӀаби 3:2, ГӀакъилал рагӀаби 3:16, ГӀакъилал рагӀаби 4:10, ГӀакъилал рагӀаби 10:27

+ 9:13 ГӀакъилал рагӀаби 7:11

+ 9:17 ГӀакъилал рагӀаби 5:15, ГӀакъилал рагӀаби 20:17

+ 10:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:1, ГӀакъилал рагӀаби 25:1, ГӀакъилал рагӀаби 15:20, ГӀакъилал рагӀаби 29:3, ГӀакъилал рагӀаби 17:21, ГӀакъилал рагӀаби 17:25

+ 10:2 ГӀакъилал рагӀаби 11:4, ГӀакъилал рагӀаби 11:6

+ 10:3 ГӀакъилал рагӀаби 13:25

+ 10:4 ГӀакъилал рагӀаби 21:5

+ 10:9 ГӀакъилал рагӀаби 3:23, ГӀакъилал рагӀаби 28:18

+ 10:10 ГӀакъилал рагӀаби 6:13

+ 10:11 ГӀакъилал рагӀаби 13:14, ГӀакъилал рагӀаби 14:27, ГӀакъилал рагӀаби 16:22

+ 10:12 Якъ. 5:20, 1 Пёт. 4:8

+ 10:13 ГӀакъилал рагӀаби 19:29, ГӀакъилал рагӀаби 26:3

+ 10:14 ГӀакъилал рагӀаби 18:7

+ 10:15 ГӀакъилал рагӀаби 18:11

+ 10:16 ГӀакъилал рагӀаби 11:19

+ 10:17 ГӀакъилал рагӀаби 6:23

+ 10:19 Мат. 12:36, ГӀакъилал рагӀаби 17:27,

+ 10:23 ГӀакъилал рагӀаби 2:14,

+ 10:25 Мат. 7:27, ГӀакъилал рагӀаби 12:3

+ 10:26 ГӀакъилал рагӀаби 6:6

+ 10:27 ГӀакъилал рагӀаби 3:2, ГӀакъилал рагӀаби 3:16, ГӀакъилал рагӀаби 4:10, ГӀакъилал рагӀаби 9:11,

+ 10:28 ГӀакъилал рагӀаби 11:7

+ 10:30 ГӀакъилал рагӀаби 2:21-22

+ 10:31 ГӀакъилал рагӀаби 15:28

+ 11:1 Лев. 19:36, Къан. 25:13, ГӀакъилал рагӀаби 16:11, ГӀакъилал рагӀаби 20:10, ГӀакъилал рагӀаби 20:23,

+ 11:2 ГӀакъилал рагӀаби 16:18, ГӀакъилал рагӀаби 18:12, ГӀакъилал рагӀаби 29:23

+ 11:3 ГӀакъилал рагӀаби 13:6

+ 11:4 ГӀакъилал рагӀаби 10:2

+ 11:5 ГӀакъилал рагӀаби 3:6, Эстер 7:9, Дан. 6:24

+ 11:6 ГӀакъилал рагӀаби 13:6

+ 11:7 ГӀакъилал рагӀаби 10:28

+ 11:8 ГӀакъилал рагӀаби 21:18

+ 11:10 Эстер 8:15, ГӀакъилал рагӀаби 29:2

+ 11:11 ГӀакъилал рагӀаби 29:8

+ 11:13 ГӀакъилал рагӀаби 20:19

+ 11:14 ГӀакъилал рагӀаби 15:22, ГӀакъилал рагӀаби 20:18, ГӀакъилал рагӀаби 24:6

+ 11:18 Гал. 6:8

+ 11:19 ГӀакъилал рагӀаби 10:16

+ 11:21 ГӀакъилал рагӀаби 16:5,

+ 11:24 ГӀакъилал рагӀаби 13:7, 2 Кор. 9:6

+ 11:26 Байб. 42:6

+ 11:27 Эстер 7:9, ГӀакъилал рагӀаби 26:27, Дан. 6:24

+ 11:30 Байб. 2:9, Байб. 3:22, ГӀакъилал рагӀаби 3:18, ГӀакъилал рагӀаби 13:12, ГӀакъилал рагӀаби 15:4

+ 11:31 1 Пёт. 4:18

+ 12:1 ГӀакъилал рагӀаби 15:10

+ 12:3 ГӀакъилал рагӀаби 10:25

+ 12:4 Рут 3:11, ГӀакъилал рагӀаби 18:22, ГӀакъилал рагӀаби 31:10, ГӀакъилал рагӀаби 14:30

+ 12:5 Мат. 12:35

+ 12:6 ГӀакъилал рагӀаби 14:3

+ 12:10 Къан. 25:4

+ 12:11 ГӀакъилал рагӀаби 28:19

+ 12:13 ГӀакъилал рагӀаби 18:7, ГӀакъилал рагӀаби 21:23

+ 12:14 ГӀакъилал рагӀаби 13:2, ГӀакъилал рагӀаби 18:20,

+ 12:15 ГӀакъилал рагӀаби 3:7

+ 12:16 ГӀакъилал рагӀаби 29:11

+ 12:17 ГӀакъилал рагӀаби 14:5

+ 12:18 ГӀакъилал рагӀаби 4:22

+ 12:19 ГӀакъилал рагӀаби 19:9

+ 12:22 ГӀакъилал рагӀаби 6:17

+ 12:23 ГӀакъилал рагӀаби 13:16

+ 13:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:22,

+ 13:2 ГӀакъилал рагӀаби 12:14, ГӀакъилал рагӀаби 18:20

+ 13:3 ГӀакъилал рагӀаби 12:13, ГӀакъилал рагӀаби 21:23

+ 13:4 ГӀакъилал рагӀаби 6:9-11, ГӀакъилал рагӀаби 21:25

+ 13:6 ГӀакъилал рагӀаби 11:6, ГӀакъилал рагӀаби 11:3, ГӀакъилал рагӀаби 19:3

+ 13:7 ГӀакъилал рагӀаби 11:24

+ 13:10 ГӀакъилал рагӀаби 28:25

+ 13:12 Байб. 2:9, Байб. 3:22, ГӀакъилал рагӀаби 3:18, ГӀакъилал рагӀаби 11:30, ГӀакъилал рагӀаби 15:4

+ 13:14 ГӀакъилал рагӀаби 10:11

+ 13:17 ГӀакъилал рагӀаби 25:13

+ 13:18 ГӀакъилал рагӀаби 15:31-32,

+ 13:22 ГӀакъилал рагӀаби 28:8

+ 13:24 ГӀакъилал рагӀаби 19:18, ГӀакъилал рагӀаби 22:15, ГӀакъилал рагӀаби 23:13, ГӀакъилал рагӀаби 29:17

+ 13:25 ГӀакъилал рагӀаби 10:3

+ 14:2 ГӀакъилал рагӀаби 2:15

+ 14:3 ГӀакъилал рагӀаби 12:6

+ 14:5 Тархъ. 23:1, ГӀакъилал рагӀаби 12:17

+ 14:6 ГӀакъилал рагӀаби 15:14

+ 14:11 ГӀакъилал рагӀаби 3:33

+ 14:12 ГӀакъилал рагӀаби 16:25

+ 14:13 Лук. 6:25

+ 14:19 Байб. 42:6, 1 Пач. 2:36

+ 14:20 ГӀакъилал рагӀаби 19:7, ГӀакъилал рагӀаби 19:4

+ 14:21 ГӀакъилал рагӀаби 29:7

+ 14:23 ГӀакъилал рагӀаби 21:5

+ 14:27 ГӀакъилал рагӀаби 10:11, ГӀакъилал рагӀаби 13:14

+ 14:29 ГӀакъилал рагӀаби 15:18, ГӀакъилал рагӀаби 16:32, ГӀакъилал рагӀаби 19:11,

+ 14:30 ГӀакъилал рагӀаби 4:22, ГӀакъилал рагӀаби 12:4

+ 14:31 ГӀакъилал рагӀаби 17:5

+ 15:1 3 Пач. 12:13-17

+ 15:4 Байб. 2:9, Байб. 3:22, ГӀакъилал рагӀаби 3:18, ГӀакъилал рагӀаби 11:30, ГӀакъилал рагӀаби 13:12

+ 15:8 ГӀакъилал рагӀаби 21:27, ГӀакъилал рагӀаби 28:9,

+ 15:10 ГӀакъилал рагӀаби 12:1

+ 15:11 ГӀакъилал рагӀаби 27:20, Чап. 1:24

+ 15:13 ГӀакъилал рагӀаби 17:22, ГӀакъилал рагӀаби 18:14

+ 15:14 ГӀакъилал рагӀаби 14:6

+ 15:16 ГӀакъилал рагӀаби 16:8,

+ 15:17 ГӀакъилал рагӀаби 17:1

+ 15:18 ГӀакъилал рагӀаби 28:25, ГӀакъилал рагӀаби 29:22, ГӀакъилал рагӀаби 14:29

+ 15:19 ГӀакъилал рагӀаби 19:24, ГӀакъилал рагӀаби 22:5, ГӀакъилал рагӀаби 22:13

+ 15:20 ГӀакъилал рагӀаби 10:1, ГӀакъилал рагӀаби 29:3

+ 15:21 ГӀакъилал рагӀаби 2:14, ГӀакъилал рагӀаби 10:23,

+ 15:22 ГӀакъилал рагӀаби 11:14, ГӀакъилал рагӀаби 20:18, ГӀакъилал рагӀаби 24:6

+ 15:23 ГӀакъилал рагӀаби 25:11

+ 15:24 Кол. 3:1-2

+ 15:26 ГӀакъилал рагӀаби 6:18, ГӀакъилал рагӀаби 16:24

+ 15:27 ГӀакъилал рагӀаби 1:19, ГӀакъилал рагӀаби 23:4, 1 Тим. 6:9, ГӀакъилал рагӀаби 17:23

+ 15:28 ГӀакъилал рагӀаби 10:31

+ 15:30 ГӀакъилал рагӀаби 25:25

+ 15:32 ГӀакъилал рагӀаби 13:18,

+ 15:33 ГӀакъилал рагӀаби 18:12, ГӀакъилал рагӀаби 29:23

+ 16:1 ГӀакъилал рагӀаби 16:9, ГӀакъилал рагӀаби 19:21, Мат. 10:19, Лук. 12:12

+ 16:2 ГӀакъилал рагӀаби 21:2, ГӀакъилал рагӀаби 24:12

+ 16:4 Рум. 9:22

+ 16:5 ГӀакъилал рагӀаби 6:17, ГӀакъилал рагӀаби 11:21, ГӀакъилал рагӀаби 28:20

+ 16:6 Дан. 4:24

+ 16:7 Байб. 26:28

+ 16:8 ГӀакъилал рагӀаби 15:16

+ 16:9 ГӀакъилал рагӀаби 16:1, ГӀакъилал рагӀаби 19:21, ГӀакъилал рагӀаби 20:24

+ 16:10 3 Пач. 3:28

+ 16:11 Лев. 19:36, Къан. 25:13, ГӀакъилал рагӀаби 11:1, ГӀакъилал рагӀаби 20:10, ГӀакъилал рагӀаби 20:23,

+ 16:12 2 Пач. 23:3, ГӀакъилал рагӀаби 25:5, ГӀакъилал рагӀаби 29:14

+ 16:13 ГӀакъилал рагӀаби 22:11

+ 16:14 ГӀакъилал рагӀаби 19:12, ГӀакъилал рагӀаби 20:2

+ 16:16 ГӀакъилал рагӀаби 3:14, ГӀакъилал рагӀаби 8:19

+ 16:18 ГӀакъилал рагӀаби 11:2, ГӀакъилал рагӀаби 18:12, ГӀакъилал рагӀаби 29:23

+ 16:20 ГӀакъилал рагӀаби 19:8,

+ 16:22 ГӀакъилал рагӀаби 10:11, ГӀакъилал рагӀаби 13:14, ГӀакъилал рагӀаби 14:27

+ 16:24 ГӀакъилал рагӀаби 15:26

+ 16:25 ГӀакъилал рагӀаби 14:12

+ 16:27 ГӀакъилал рагӀаби 6:12, Якъ. 3:6

+ 16:28 ГӀакъилал рагӀаби 26:20

+ 16:29 ГӀакъилал рагӀаби 1:10

+ 16:31 ГӀакъилал рагӀаби 20:29

+ 16:32 ГӀакъилал рагӀаби 14:29

+ 16:33 Чап. 1:26

+ 17:1 ГӀакъилал рагӀаби 15:17

+ 17:2 ГӀакъилал рагӀаби 19:26

+ 17:3 ГӀакъилал рагӀаби 27:21,

+ 17:5 ГӀакъилал рагӀаби 14:31, ГӀакъилал рагӀаби 24:18

+ 17:7 ГӀакъилал рагӀаби 6:17

+ 17:8 Къан. 16:19, ГӀакъилал рагӀаби 18:16, ГӀакъилал рагӀаби 21:14

+ 17:12 2 Пач. 17:8,

+ 17:14 ГӀакъилал рагӀаби 20:3, ГӀакъилал рагӀаби 25:8, 1 Фес. 4:11

+ 17:15 Тархъ. 23:7, ГӀакъилал рагӀаби 24:24,

+ 17:17 ГӀакъилал рагӀаби 18:24, ГӀакъилал рагӀаби 27:10

+ 17:19 ГӀакъилал рагӀаби 29:23

+ 17:21 ГӀакъилал рагӀаби 10:1, ГӀакъилал рагӀаби 19:13

+ 17:22 ГӀакъилал рагӀаби 15:13

+ 17:23 ГӀакъилал рагӀаби 15:27,

+ 17:25 ГӀакъилал рагӀаби 10:1

+ 17:27 ГӀакъилал рагӀаби 10:19,

+ 18:4 ГӀакъилал рагӀаби 20:5

+ 18:5 ГӀакъилал рагӀаби 24:24, Къан. 1:17

+ 18:6 ГӀакъилал рагӀаби 10:13, ГӀакъилал рагӀаби 19:29, ГӀакъилал рагӀаби 26:3

+ 18:7 ГӀакъилал рагӀаби 10:14, ГӀакъилал рагӀаби 12:13,

+ 18:8 ГӀакъилал рагӀаби 26:22

+ 18:10 Тархъ. 34:5-7,

+ 18:11 ГӀакъилал рагӀаби 10:15

+ 18:12 ГӀакъилал рагӀаби 11:2, ГӀакъилал рагӀаби 16:18, ГӀакъилал рагӀаби 15:33, ГӀакъилал рагӀаби 29:23

+ 18:14 ГӀакъилал рагӀаби 15:13

+ 18:16 ГӀакъилал рагӀаби 17:8

+ 18:20 ГӀакъилал рагӀаби 12:14, ГӀакъилал рагӀаби 13:2

+ 18:22 ГӀакъилал рагӀаби 12:4, ГӀакъилал рагӀаби 19:14, ГӀакъилал рагӀаби 8:35

+ 18:24 ГӀакъилал рагӀаби 17:17

+ 19:1 ГӀакъилал рагӀаби 28:6

+ 19:2 ГӀакъилал рагӀаби 21:5, ГӀакъилал рагӀаби 28:20

+ 19:3 ГӀакъилал рагӀаби 13:6

+ 19:4 ГӀакъилал рагӀаби 14:20

+ 19:5 Тархъ. 20:16, Къан. 19:19, ГӀакъилал рагӀаби 21:28, ГӀакъилал рагӀаби 24:28, ГӀакъилал рагӀаби 25:18

+ 19:6 ГӀакъилал рагӀаби 29:26

+ 19:7 ГӀакъилал рагӀаби 14:20

+ 19:8 ГӀакъилал рагӀаби 16:20

+ 19:9 Тархъ. 20:16

+ 19:10 ГӀакъилал рагӀаби 26:1,

+ 19:11 ГӀакъилал рагӀаби 14:29

+ 19:12 ГӀакъилал рагӀаби 16:14, ГӀакъилал рагӀаби 20:2, ГӀакъилал рагӀаби 28:15

+ 19:13 ГӀакъилал рагӀаби 17:21, ГӀакъилал рагӀаби 21:9, ГӀакъилал рагӀаби 27:15

+ 19:14 ГӀакъилал рагӀаби 12:4, ГӀакъилал рагӀаби 18:22

+ 19:15 ГӀакъилал рагӀаби 6:9, ГӀакъилал рагӀаби 20:4, ГӀакъилал рагӀаби 20:13

+ 19:16 ГӀакъилал рагӀаби 13:13

+ 19:17 Къан. 15:7-8, ГӀакъилал рагӀаби 22:9, ГӀакъилал рагӀаби 28:27, Мат. 5:7

+ 19:18 ГӀакъилал рагӀаби 13:24

+ 19:21 ГӀакъилал рагӀаби 16:1, ГӀакъилал рагӀаби 16:9,

+ 19:23 ГӀакъилал рагӀаби 10:16, ГӀакъилал рагӀаби 11:19

+ 19:24 ГӀакъилал рагӀаби 15:19, ГӀакъилал рагӀаби 22:13, ГӀакъилал рагӀаби 26:15

+ 19:25 ГӀакъилал рагӀаби 21:11

+ 19:26 Тархъ. 20:12

+ 19:29 ГӀакъилал рагӀаби 10:13, ГӀакъилал рагӀаби 18:6, ГӀакъилал рагӀаби 26:3

+ 20:1 Байб. 9:21, ГӀакъилал рагӀаби 23:29-32, ГӀакъилал рагӀаби 31:4, Эф. 5:18

+ 20:2 ГӀакъилал рагӀаби 16:14, ГӀакъилал рагӀаби 19:12

+ 20:4 ГӀакъилал рагӀаби 19:15

+ 20:5 ГӀакъилал рагӀаби 18:4

+ 20:9 3 Пач. 8:46, Якъ. 1:21, 1 Ин. 1:8-10, Рум. 3:23

+ 20:10 Лев. 19:36, Къан. 25:13, ГӀакъилал рагӀаби 11:1, ГӀакъилал рагӀаби 16:11, ГӀакъилал рагӀаби 20:23,

+ 20:12 Тархъ. 4:11,

+ 20:13 ГӀакъилал рагӀаби 19:15

+ 20:16 ГӀакъилал рагӀаби 22:26-27, ГӀакъилал рагӀаби 27:13

+ 20:17 ГӀакъилал рагӀаби 9:17

+ 20:18 ГӀакъилал рагӀаби 11:14, ГӀакъилал рагӀаби 15:22, ГӀакъилал рагӀаби 24:6

+ 20:19 ГӀакъилал рагӀаби 11:13

+ 20:20 Тархъ. 21:17, ГӀакъилал рагӀаби 30:11, ГӀакъилал рагӀаби 30:17

+ 20:21 ГӀакъилал рагӀаби 13:11

+ 20:22 Лев. 19:18, ГӀакъилал рагӀаби 24:29, Рум. 12:19,

+ 20:23 Лев. 19:36, Къан. 25:13, ГӀакъилал рагӀаби 11:1, ГӀакъилал рагӀаби 16:11, ГӀакъилал рагӀаби 20:10,

+ 20:24 ГӀакъилал рагӀаби 16:1, ГӀакъилал рагӀаби 16:9, ГӀакъилал рагӀаби 19:21

+ 20:27 1 Кор. 2:11

+ 20:29 Лев. 19:32, ГӀакъилал рагӀаби 16:31

+ 21:2 ГӀакъилал рагӀаби 16:2, ГӀакъилал рагӀаби 24:12, Лук. 16:15

+ 21:3 1 Пач. 15:22,

+ 21:4 ГӀакъилал рагӀаби 6:17

+ 21:5 ГӀакъилал рагӀаби 14:23, ГӀакъилал рагӀаби 10:4

+ 21:6 ГӀакъилал рагӀаби 20:21

+ 21:9 ГӀакъилал рагӀаби 19:13, ГӀакъилал рагӀаби 21:9, ГӀакъилал рагӀаби 25:24, ГӀакъилал рагӀаби 27:15

+ 21:11 ГӀакъилал рагӀаби 19:25

+ 21:13 1 Ин. 3:17

+ 21:14 ГӀакъилал рагӀаби 17:8

+ 21:18 ГӀакъилал рагӀаби 11:8

+ 21:19 ГӀакъилал рагӀаби 19:13, ГӀакъилал рагӀаби 25:24, ГӀакъилал рагӀаби 27:15

+ 21:23 ГӀакъилал рагӀаби 12:13, ГӀакъилал рагӀаби 13:3

+ 21:24 ГӀакъилал рагӀаби 1:22

+ 21:25 ГӀакъилал рагӀаби 13:4

+ 21:26 Къан. 15:7-8, Мат. 5:42

+ 21:27 ГӀакъилал рагӀаби 15:8,

+ 21:28 Тархъ. 20:16, ГӀакъилал рагӀаби 19:5

+ 21:30 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19

+ 22:2 ГӀакъилал рагӀаби 29:13

+ 22:3 ГӀакъилал рагӀаби 27:12

+ 22:4 ГӀакъилал рагӀаби 3:16, ГӀакъилал рагӀаби 8:18

+ 22:5 ГӀакъилал рагӀаби 15:19

+ 22:6 Эф. 6:4

+ 22:8 Гал. 6:7

+ 22:9 ГӀакъилал рагӀаби 19:17

+ 22:10 ГӀакъилал рагӀаби 26:20

+ 22:11 ГӀакъилал рагӀаби 16:13

+ 22:13 ГӀакъилал рагӀаби 15:19, ГӀакъилал рагӀаби 19:24, ГӀакъилал рагӀаби 26:13

+ 22:14 ГӀакъилал рагӀаби 2:16, ГӀакъилал рагӀаби 23:27,

+ 22:15 ГӀакъилал рагӀаби 13:24

+ 22:16 ГӀакъилал рагӀаби 28:22

+ 22:17 ГӀакъилал рагӀаби 5:1, ГӀакъилал рагӀаби 24:23

+ 22:22 Тархъ. 23:6,

+ 22:23 ГӀакъилал рагӀаби 23:11

+ 22:27 ГӀакъилал рагӀаби 20:16

+ 22:28 Къан. 19:14, ГӀакъилал рагӀаби 23:10

+ 23:4 ГӀакъилал рагӀаби 28:20, Мат. 6:19, 1 Тим. 6:9-10, Жугь. 13:5

+ 23:5 ГӀакъилал рагӀаби 27:24, 1 Тим. 6:17

+ 23:10 Къан. 19:14, ГӀакъилал рагӀаби 22:28

+ 23:11 ГӀакъилал рагӀаби 19:25, ГӀакъилал рагӀаби 22:23

+ 23:13 ГӀакъилал рагӀаби 13:24, ГӀакъилал рагӀаби 19:18, ГӀакъилал рагӀаби 22:15

+ 23:17 ГӀакъилал рагӀаби 3:31, ГӀакъилал рагӀаби 24:1

+ 23:18 ГӀакъилал рагӀаби 24:14

+ 23:20 ГӀакъилал рагӀаби 20:1, Эф. 5:18

+ 23:22 Тархъ. 20:12, ГӀакъилал рагӀаби 1:8

+ 23:27 ГӀакъилал рагӀаби 22:14, ГӀакъилал рагӀаби 2:16,

+ 23:28 ГӀакъилал рагӀаби 7:12

+ 23:31 ГӀакъилал рагӀаби 20:1

+ 24:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:15, ГӀакъилал рагӀаби 3:31, ГӀакъилал рагӀаби 4:14, ГӀакъилал рагӀаби 23:17, ГӀакъилал рагӀаби 24:19

+ 24:4 Лук. 16:11

+ 24:5 ГӀакъилал рагӀаби 21:22

+ 24:6 ГӀакъилал рагӀаби 11:14, ГӀакъилал рагӀаби 15:22, ГӀакъилал рагӀаби 20:18

+ 24:9 ГӀакъилал рагӀаби 3:34, ГӀакъилал рагӀаби 21:24

+ 24:10 Жугь. 12:3

+ 24:12 ГӀакъилал рагӀаби 16:2, ГӀакъилал рагӀаби 21:2, Рум. 2:6

+ 24:14 ГӀакъилал рагӀаби 23:18

+ 24:18 ГӀакъилал рагӀаби 17:5

+ 24:19 ГӀакъилал рагӀаби 23:17, ГӀакъилал рагӀаби 24:1

+ 24:20 ГӀакъилал рагӀаби 13:9

+ 24:21 1 Пёт. 2:17

+ 24:23 Лев. 19:15, Къан. 1:17, Къан. 16:19, ГӀакъилал рагӀаби 18:5, ГӀакъилал рагӀаби 28:21

+ 24:24 Тархъ. 23:7, ГӀакъилал рагӀаби 17:15,

+ 24:28 Тархъ. 20:16, ГӀакъилал рагӀаби 19:5, ГӀакъилал рагӀаби 25:18

+ 24:29 ГӀакъилал рагӀаби 20:22

+ 24:34 ГӀакъилал рагӀаби 6:10-11,

+ 25:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:1, ГӀакъилал рагӀаби 10:1, 4 Пач. 18:5-7

+ 25:2 Къан. 29:29

+ 25:5 3 Пач. 2:44-45, ГӀакъилал рагӀаби 16:12

+ 25:6 Лук. 14:8-11

+ 25:11 ГӀакъилал рагӀаби 15:23

+ 25:13 ГӀакъилал рагӀаби 13:17

+ 25:14 Ягь. 1:12

+ 25:16 ГӀакъилал рагӀаби 27:7

+ 25:18 Тархъ. 20:16, ГӀакъилал рагӀаби 12:18, ГӀакъилал рагӀаби 19:5, ГӀакъилал рагӀаби 24:28

+ 25:21 4 Пач. 6:22, Мат. 5:44

+ 25:22 Рум. 12:20

+ 25:24 ГӀакъилал рагӀаби 19:13, ГӀакъилал рагӀаби 21:9, ГӀакъилал рагӀаби 21:19

+ 25:25 ГӀакъилал рагӀаби 15:30

+ 26:1 ГӀакъилал рагӀаби 17:7, ГӀакъилал рагӀаби 19:10, ГӀакъилал рагӀаби 26:8

+ 26:2 Тар. 23:8, Къан. 23:5

+ 26:3 ГӀакъилал рагӀаби 10:13, ГӀакъилал рагӀаби 19:29

+ 26:5 Мат. 21:24-27

+ 26:8 ГӀакъилал рагӀаби 26:1

+ 26:11 2 Пёт. 2:22

+ 26:12 ГӀакъилал рагӀаби 28:11, ГӀакъилал рагӀаби 29:20

+ 26:13 ГӀакъилал рагӀаби 22:13

+ 26:15 ГӀакъилал рагӀаби 15:19, ГӀакъилал рагӀаби 19:24

+ 26:20 ГӀакъилал рагӀаби 16:28, ГӀакъилал рагӀаби 22:10

+ 26:22 ГӀакъилал рагӀаби 18:8

+ 26:23 Мат. 23:27

+ 26:27 Эстер 7:9, Дан. 6:24

+ 27:1 Лук. 12:19-20, Якъ. 4:13-14

+ 27:4 ГӀакъилал рагӀаби 6:34

+ 27:5 ГӀакъилал рагӀаби 28:23

+ 27:7 ГӀакъилал рагӀаби 25:16

+ 27:10 ГӀакъилал рагӀаби 17:17

+ 27:12 ГӀакъилал рагӀаби 22:3

+ 27:13 ГӀакъилал рагӀаби 20:16

+ 27:15 ГӀакъилал рагӀаби 19:13, ГӀакъилал рагӀаби 21:9, ГӀакъилал рагӀаби 25:24

+ 27:18 1 Кор. 9:7

+ 27:20 ГӀакъилал рагӀаби 15:11,

+ 27:21 ГӀакъилал рагӀаби 17:3

+ 27:24 ГӀакъилал рагӀаби 23:5, 1 Тим. 6:17

+ 28:1 Лев. 26:17, 4 Пач. 7:7, Лев. 26:8, 1 Пач. 17:32

+ 28:2 3 Пач. 16:8-28, 4 Пач. 15:8-15

+ 28:3 Мат. 18:30

+ 28:6 ГӀакъилал рагӀаби 19:1

+ 28:8 Тархъ. 22:25, ГӀакъилал рагӀаби 13:22

+ 28:9 ГӀакъилал рагӀаби 15:8

+ 28:10 ГӀакъилал рагӀаби 26:27

+ 28:11 ГӀакъилал рагӀаби 26:12

+ 28:12 ГӀакъилал рагӀаби 11:10, ГӀакъилал рагӀаби 28:28, ГӀакъилал рагӀаби 29:2

+ 28:13 1 Ин. 1:9

+ 28:15 ГӀакъилал рагӀаби 19:12

+ 28:17 Байб. 4:12, Байб. 9:6

+ 28:18 ГӀакъилал рагӀаби 10:9

+ 28:19 ГӀакъилал рагӀаби 12:11

+ 28:20 ГӀакъилал рагӀаби 19:2, ГӀакъилал рагӀаби 21:5, ГӀакъилал рагӀаби 23:4

+ 28:21 ГӀакъилал рагӀаби 18:5, ГӀакъилал рагӀаби 24:23,

+ 28:22 ГӀакъилал рагӀаби 22:16

+ 28:23 ГӀакъилал рагӀаби 29:5, ГӀакъилал рагӀаби 27:5

+ 28:24 Тархъ. 20:12

+ 28:25 ГӀакъилал рагӀаби 13:10, ГӀакъилал рагӀаби 15:18

+ 28:27 Къан. 15:7-8, ГӀакъилал рагӀаби 19:17

+ 28:28 ГӀакъилал рагӀаби 28:12

+ 29:1 ГӀакъилал рагӀаби 1:25, ГӀакъилал рагӀаби 6:15

+ 29:2 ГӀакъилал рагӀаби 11:10, ГӀакъилал рагӀаби 28:12, ГӀакъилал рагӀаби 28:28

+ 29:3 ГӀакъилал рагӀаби 10:1, ГӀакъилал рагӀаби 15:20, Лук. 15:13, Лук. 15:30

+ 29:5 ГӀакъилал рагӀаби 28:23

+ 29:8 ГӀакъилал рагӀаби 11:11

+ 29:10 Байб. 4:5, Байб. 4:8

+ 29:11 ГӀакъилал рагӀаби 12:16

+ 29:13 ГӀакъилал рагӀаби 22:2

+ 29:14 ГӀакъилал рагӀаби 16:12

+ 29:15 ГӀакъилал рагӀаби 10:1, ГӀакъилал рагӀаби 17:25

+ 29:17 ГӀакъилал рагӀаби 13:24

+ 29:18 1 Пач. 3:1, Тархъ. 32:25

+ 29:20 ГӀакъилал рагӀаби 26:12

+ 29:22 ГӀакъилал рагӀаби 15:18

+ 29:23 ГӀакъилал рагӀаби 11:2, ГӀакъилал рагӀаби 16:18, ГӀакъилал рагӀаби 18:12, ГӀакъилал рагӀаби 15:33, ГӀакъилал рагӀаби 18:12

+ 29:24 Лев. 5:1,

+ 29:25 Лук. 12:4

+ 29:26 ГӀакъилал рагӀаби 19:6

+ 30:4 Ин. 3:13,

+ 30:5 ГӀакъилал рагӀаби 2:7

+ 30:6 Къан. 4:2, Къан. 12:32, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:18

+ 30:8 Мат. 6:11, 1 Тим. 6:8

+ 30:9 Къан. 8:12-14, Къан. 31:20,

+ 30:11 Тархъ. 21:17, ГӀакъилал рагӀаби 20:20

+ 30:12 ГӀакъилал рагӀаби 16:2

+ 30:17 Байб. 9:22, ГӀакъилал рагӀаби 20:20

+ 30:18 ГӀакъилал рагӀаби 6:16

+ 30:22 ГӀакъилал рагӀаби 19:10

+ 30:25 ГӀакъилал рагӀаби 6:6-8

+ 31:3 Къан. 17:17, 3 Пач. 11:1-4, ГӀакъилал рагӀаби 7:26

+ 31:4 ГӀакъилал рагӀаби 20:1, Эф. 5:18

+ 31:9 Лев. 19:15, Къан. 1:16, Къан. 16:18-19

+ 31:10 Рут 3:11, ГӀакъилал рагӀаби 12:4, ГӀакъилал рагӀаби 3:15

+ 31:15 ГӀакъилал рагӀаби 20:13

+ 31:20 Къан. 15:7-8, ГӀакъилал рагӀаби 22:9

+ 31:31 ГӀакъилал рагӀаби 11:16

* 1:1 Цебесеб эраялъул 605 с.

* 1:1 Навуходоносор – гьев ккола Навуходоносор КӀиабилев, ЦӀияб Вавилоналъул империялъул бищун кутакав пача. Гьесул пачалъиялъул заман: цебесеб эраялъул 605-562 сс.

+ 1:1 4 Пач. 24:1,

* 1:2 Шинар – гьеб ккола Вавилон.

+ 1:2 4 Пач. 24:13,

+ 1:7 4 Пач. 23:34, 4 Пач. 24:17

* 1:8 Пачаясул кванда кӀал хъваларин ва гьеб сабаблъун живго хъублъизе виччаларин Даниялица хӀукму гьабиялъе гӀилла букӀун батизе бегьула гьеб гьересиаллагьзабазе къурбан гьабураб квен букӀанин абураб.

+ 1:9 Байб. 39:21

+ 1:12 Рум. 14:2

+ 1:17 Байб. 41:12

+ 1:20 Байб. 41:8, Байб. 41:24

* 1:21 Цебесеб эраялъул 538 с.

+ 1:21 Дан. 6:28, Дан. 10:1

* 2:1 Цебесеб эраялъул 603 с.

+ 2:1 Байб. 41:8

* 2:4 Гьаб бакӀалдаса бахъараб анкьабилеб бетӀералъул ахиралде щвезегӀан гьаб тӀехь хъван буго арамеязул мацӀалда.

+ 2:4 3 Пач. 1:31, Дан. 3:9, Дан. 5:10, Дан. 6:6, Дан. 6:21

+ 2:5 Дан. 3:29

+ 2:6 Дан. 5:7, Дан. 5:16

+ 2:9 Эстер 4:11

+ 2:12 Дан. 3:13, Дан. 3:19

+ 2:17 Дан. 1:6

+ 2:21 Дан. 5:20

+ 2:22 1 Кор. 4:5

+ 2:28 Байб. 40:8, Дан. 10:14

+ 2:30 Байб. 41:16

* 2:31 Сипат-сурат – статуя-идол.

+ 2:37 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:14

+ 2:40 Дан. 7:7, Дан. 7:23

+ 2:44 Жугь. 12:28

+ 2:46 Чап. 10:25, Чап. 16:29, Чап. 14:13

+ 2:47 Къан. 10:17, 4 Пач. 5:15

+ 3:1 Байб. 11:2

+ 3:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:15

+ 3:8 Дан. 6:12-13

+ 3:9 3 Пач. 1:31

+ 3:12 Дан. 2:49

+ 3:13 Дан. 2:12

+ 3:15 4 Пач. 18:35

+ 3:19 Дан. 2:12

+ 3:26 Чап. 16:17

+ 3:29 Дан. 2:5

+ 3:31 Дан. 6:25, 1 Пёт. 1:2, 2 Пёт. 1:2

+ 3:33 Дан. 2:44

+ 4:2 Дан. 2:1, Дан. 7:15

+ 4:4 Дан. 2:2, Дан. 2:10-11

+ 4:5 Дан. 1:7, Байб. 41:38, Дан. 5:11, Дан. 5:14

+ 4:7 Мар. 4:32

+ 4:15 Байб. 41:8

+ 4:16 1 Пач. 25:26, 2 Пач. 18:32

+ 4:24 ГӀакъилал рагӀаби 16:6, Чап. 8:22, 2 Тим. 2:25

+ 4:31 Дан. 2:44, Дан. 6:26

* 5:1 Белшацар – ЦӀияб Вавилоналъул ахирисев пача, Набонидил кӀудияв вас. ХӀакъикъаталда, эмен чӀаго вукӀаниги, тахшагьаралда ва аскаразда тӀад кверщел васас гьабулеб букӀана. Гьесул эбелалда цӀар – Нитокрис, гьейги Навуходоносорил яс йикӀана.

+ 5:1 Дан. 7:1, Дан. 8:1, Байб. 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Мар. 6:21

+ 5:2 Дан. 1:2

+ 5:7 Дан. 2:2, Дан. 4:6

+ 5:8 Байб. 41:8

+ 5:10 3 Пач. 1:31, Дан. 2:4

+ 5:11 Байб. 41:38, Дан. 4:5, Дан. 2:48

+ 5:12 Дан. 1:7, Дан. 4:5, Дан. 1:17

+ 5:17 4 Пач. 5:16

+ 5:20 Дан. 4:27-30

+ 5:21 Дан. 4:31

+ 5:23 Чап. 12:23, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:9

* 5:26 МЕНЕ – рикӀкӀана абураб магӀна ккола гьаб рагӀул.

* 5:27 ТЕКЕЛ – цӀана абураб магӀна ккола гьаб рагӀул.

* 5:28 ПЕРЕС – гӀемерлъул формаялда ПАРСИН. КӀийиде бикьана абураб магӀна ккола гьаб рагӀул.

* 5:30 Гьеб сордоялъ, цебесеб эраялъул 539 соналъул октябрь моцӀалъул 11 къоялъ, парисаз Вавилон кверде босана.

* 5:31 Дарий пача – мадаязул ва парисазул пача.

+ 5:31 Дан. 9:1

+ 6:3 Байб. 41:40, Эстер 10:3

+ 6:6 3 Пач. 1:31, Дан. 2:4

+ 6:8 Эстер 1:19, Эстер 8:8

+ 6:10 3 Пач. 8:48,

+ 6:13 Дан. 3:8

+ 6:17 Мат. 27:66, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:3

+ 6:21 3 Пач. 1:31, Дан. 2:4

+ 6:23 Дан. 3:25

+ 6:24 Къан. 19:19, Эстер 7:9, ГӀакъилал рагӀаби 11:5

+ 6:25 Дан. 3:31

+ 6:26 Дан. 4:31

+ 6:27 Дан. 3:33

* 7:1 Цебесеб эраялъул 553 с.

+ 7:1 Дан. 5:1, Дан. 8:1

+ 7:2 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:1

+ 7:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:1-2

+ 7:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:2

+ 7:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:12

+ 7:8 Дан. 8:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:5

+ 7:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:4, 3 Пач. 22:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:14

+ 7:10 Къан. 33:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:12

+ 7:11 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:20

+ 7:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:13, Мат. 26:64, Мар. 14:62, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:14

+ 7:14 Мат. 28:18, Дан. 7:27, Лук. 1:33, 1 Кор. 15:24, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:15

+ 7:15 Дан. 4:2

+ 7:18 Мат. 25:34

+ 7:21 Дан. 8:24, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:7

+ 7:23 Дан. 2:43

* 7:25 Цо лъагӀалие, кӀиго лъагӀалие ва бащдаб лъагӀалие – гьеб ккола лъабго лъагӀелгун бащдаб.

+ 7:27 Дан. 7:14

+ 7:28 Лук. 2:19, Лук. 2:51

* 8:1 Цебесеб эраялъул 551 с.

+ 8:1 Дан. 5:1, Дан. 7:1

+ 8:2 Эстер 1:2

+ 8:7 Дан. 11:11

+ 8:8 Дан. 7:3

* 8:9 Реццалъул улка – гьеб ккола ГӀизраил.

+ 8:9 Дан. 7:8

* 8:10 Зобалазул аскар – цӀваби.

+ 8:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:4

+ 8:11 Тархъ. 29:38-42, Дан. 11:31, Дан. 12:11

* 8:12 Гьеб лълъар ккола Антиох Ункъабилев Эпифан, жиндие Эпиман («бетӀерсвер») абураб тӀокӀцӀарги кьурав (ц. э. 175-164 сс.). ХӀилла-рекӀкӀалдалъун тахиде вахана гьев ва, цебесеб эраялъул 167 соналъ Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъги хъублъизабун, къурбаналги гьукъун, Бичасул халкъалъул гӀасияв тушманлъун лъугьана.

+ 8:13 Дан. 12:6

+ 8:16 Дан. 9:21, Лук. 1:19, Лук. 1:26

+ 8:17 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:17,

+ 8:18 Дан. 10:9,

+ 8:19 Дан. 11:36

* 8:21 Гьев ккола Александр Македонский (КӀудияв) (ц. э. 336–323 сс.).

+ 8:21 Дан. 11:3

* 8:22 Александр Македонскиясул пачалихъ гьесул рагъул бутӀрузда гьоркьоб бикьана. Сирияги Месопотамияги щвана Селевкие, Мисри – Птолемейие, Фракия ва ГьитӀинаб Азиялъул бутӀа – Лисимахие, Македонияги Грецияги – Кассандрие.

+ 8:24 Дан. 7:21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:7

+ 8:26 Дан. 10:14

* 9:1 Ц. э. 539 с.

+ 9:1 Дан. 5:31, Дан. 6:1, Дан. 11:1

+ 9:3 Эстер 4:3

+ 9:4 Лев. 26:40, 3 Пач. 8:47, Къан. 7:9

+ 9:11 Къан. 8:19-20, Къан. 28:15

+ 9:13 Лев. 26:14-45, Къан. 28:15-68

+ 9:15 Тархъ. 32:11

+ 9:17 Тар. 6:25

+ 9:18 4 Пач. 19:16,

+ 9:19 Лук. 18:13,

* 9:21 Бакъаникъурбаналъул гӀуж – гӀага-шагарго лъабго тӀубараб заман.

+ 9:21 Дан. 8:16, Лук. 1:19, Лук. 1:26, Тархъ. 29:39

+ 9:23 Дан. 10:11, Дан. 10:19

* 9:24 Лъабкъоялда анцӀго анкьсон – 490.

+ 9:24 Мат. 4:5, Мат. 27:53

* 9:26 Нилъер эраялъул 70 соналъ, Иерусалим сверун ккун лъабго сон индал, румазул рагъул бетӀер Титица кверде босана гьеб. Гьес шагьаралда цӀа гъуна ва Мукъадасаб Рукъги тӀубан щущазабуна.

+ 9:26 Мат. 24:6-14

+ 9:27 Дан. 11:31, Дан. 12:11, Мат. 24:15, Мар. 13:14

+ 10:1 Дан. 1:7, Дан. 4:5

* 10:4 Цебесеб эраялъул 536 соналъул 23 апрель.

+ 10:4 Байб. 2:14

+ 10:5 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:13

+ 10:6 Мат. 28:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:15

+ 10:7 Чап. 9:7

+ 10:9 Дан. 8:18, Ин. 18:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:17

+ 10:11 Дан. 9:23, Дан. 10:19

+ 10:12 Дан. 9:23

+ 10:13 Дан. 10:21, Дан. 12:1, Ягь. 1:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:7

+ 10:14 Дан. 2:28, Дан. 8:26,

+ 10:19 Дан. 9:23, Дан. 10:11

+ 10:20 Дан. 12:1

* 11:1 Бал. 5:31.

+ 11:1 Дан. 5:31, Дан. 6:1, Дан. 9:1

+ 11:2 Дан. 10:21

* 11:3 Гьев ккола Александр Македонский (цебесеб эраялъул 336–323 сс.)

+ 11:3 Дан. 7:6, Дан. 8:5, Дан. 8:21

* 11:5-45 Къилбаялъул пачазаби – гьел ккола Мисриялъул пачазаби, ай, Лагидазул (Птолемеязул) къавм; Шималалъул пачазаби – гьелги Цебесеб Азиялъул пачазаби, ай, Селевкидазул къавм ккола.

+ 11:11 Дан. 8:7

* 11:15 Доб заманалда шагьар гохӀккараб бакӀалда балаан. Шагьар сверун ккураз гьеб сверун къан бараб къадакье ганчӀилгун хӀатӀалъул гьабураб нух балаан, гьакибурдузда тӀад лъураб кӀудияб хӀосги тунк-тункизабун, гьеб къед борлъизелъун.

* 11:16 Цебесеб эраялъул 199 соналъ Антиох Лъабабилев тӀубанго щулалъана ГӀизраилалъул ракьалда.

+ 11:16 Дан. 8:9

* 11:17 Антиох Лъабабилес жиндирго яс Клеопатра ТӀоцеесей кьола Птолемей Ункъабилев Эпифание цебесеб эраялъул 194 с., амма Клеопатраца циндаго жиндирго росасул рахъ ккола.

* 11:28 Цебесеб эраялъул 169 соналъ Антиох Ункъабилес гӀемерал жугьутӀал чӀвана ва Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъги хъамал гьабуна.

* 11:31 Цебесеб эраялъул 167 соналъ Антиох Эпифаница Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъ хъублъизабуна – гьениб Зевсил статуя эхетана ва болъон къурбаналъе хъуна. Гьединго балагье Дан. 9:27; 12:11.

+ 11:31 Дан. 8:11, Дан. 9:27, Мат. 24:15, Мар. 13:14

* 11:33 ГӀакъилал – гьел ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Къанун лъалел ва гьелъие мутӀигӀал чагӀи. Гьезул цоявлъун живго Даниялги ккола.

+ 11:33 Дан. 12:3, Дан. 12:10

* 11:35 Гьаб бакӀалдаса нахъехун Аллагьас Даниялида бихьизабулеб буго хадубккун букӀине бугеб.

+ 11:36 2 Фес. 2:4, Къан. 10:17, Дан. 2:47, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:5, Дан. 8:19

* 11:37 Руччабазе Хирияв – гьев ватизе бегьула Таммуз (Адонис) аллагь. Цоги-цоги магӀнабиги руго гьелъул.

* 11:43 Куш абураб некӀсияб пачалъиялда гьоркьоре кколаан Мисриялъул, Суданалъул ва Эфиопиялъул ракьазул цо-цо бутӀаби.

* 11:45 Хирияб МегӀер – Иерусалим жинда тӀад бараб мегӀер.

+ 12:1 Дан. 10:13, Ягь. 1:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:7, Мат. 24:21, Мар. 13:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:18, Тархъ. 32:32, Тархъ. 32:33, Дан. 10:21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:12

+ 12:2 Мат. 25:46, Ин. 5:28-29, Чап. 24:15

* 12:3 ГӀакъилал гӀадамал – ялъуни гӀакълу-иман малъулел гӀадамал.

+ 12:3 Дан. 11:33, Дан. 12:10, Мат. 13:43, ГӀакъилал рагӀаби 4:18,

+ 12:4 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 10:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:10

+ 12:6 Дан. 10:5, Дан. 8:13

* 12:7 Цо лъагӀел, кӀиго лъагӀел ва бащдаб лъагӀел – лъабгогин бащдаб сон.

* 12:7 Ялъуни иман лъуразул къуват лъугӀидал.

+ 12:10 Дан. 11:35, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:11, Дан. 11:33, Дан. 12:3,

+ 12:11 Дан. 8:11, Дан. 9:27, Дан. 11:31

+ 1:1 4 Пач. 14:25

* 1:3 Испаниялда бугеб шагьар.

+ 1:3 3 Пач. 10:22,

+ 1:5 Чап. 27:18

+ 1:6 Юнус 3:9

+ 1:7 1 Пач. 14:41-42

+ 1:14 Къан. 21:8

+ 2:1 Мат. 12:40, Мат. 16:4

+ 3:2 Юнус 1:1-2

* 3:6 Доб заманаялда рекӀекълъигун тавбу загьир гьабизе хӀебетги ретӀун рохъдолъ чӀолаан гӀадамал ва кӀалги ккун Аллагьасде гьардолаан.

+ 3:9 2 Пач. 12:22, Юнус 1:6

+ 3:10 Тархъ. 32:14, 2 Пач. 24:16,

+ 4:2 Тархъ. 34:6

+ 4:3 Тар. 11:15, 3 Пач. 19:4,

• 1:1 Лук. 3:23-28

+ 1:1 Байб. 22:18, 2 Пач. 7:12-13

+ 1:2 Байб. 21:3, Байб. 25:6, Байб. 29:35

+ 1:3 Байб. 38, Тар. 26:21,

+ 1:4 Рут 4:18-22

+ 1:6 1 Пач. 17:12, 2 Пач. 11:3, 2 Пач. 12:24

+ 1:11 4 Пач. 24:14-15

+ 1:16 Лук. 1:27

• 1:18 Лук. 2:1-7

+ 1:18 Лук. 1:27, Лук. 1:35

+ 1:19 Къан. 22:23-24, Къан. 24:1

* 1:21 ГӀиса (ЙешуагӀ) абураб рагӀулъ жугьутӀ мацӀалда «Бичас хвасар гьарула» абураб магӀнаги буго.

+ 1:21 Лук. 1:31, Чап. 4:12, Чап. 13:38

+ 1:22 Мат. 2:14, Мат. 4:14, Мат. 21:4, Мат. 26:56, Мар. 14:49, Ин. 19:36,

+ 2:1 Лук. 1:5, Лук. 2:4-7, Ин. 7:42

+ 2:2 Тар. 24:17

+ 2:6 2 Пач. 5:2,

* 2:11 Мирра – хварав чиясда бахунеб махӀгьуинаб нах.

+ 2:11 Тархъ. 30:23, Ин. 19:39

+ 2:12 Байб. 20:6

+ 2:15 Мат. 1:22

+ 2:17 Мат. 27:9

* 2:18 Рама – Бетлегьемалда гӀагарлъухъ букӀараб шагьар.

+ 2:23 Лук. 1:26, Лук. 2:39, Ин. 1:45

• 3:1 Мар. 1:1-8, Лук. 3:1-9, Лук. 3:15-17, Ин. 1:19-28

+ 3:1 Лук. 1:80, Ин. 1:6

+ 3:2 Мар. 1:15

+ 3:4 4 Пач. 1:8, Лев. 11:22, 1 Пач. 14:26

+ 3:6 Чап. 19:18

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33, Рум. 5:9, 1 Фес. 1:10

+ 3:9 Ин. 8:33

+ 3:10 Мат. 7:19

+ 3:11 Ин. 1:15, Чап. 2:3

+ 3:12 Мат. 13:30, Жугь. 6:8

• 3:13 Мар. 1:9-11, Лук. 3:21-22

+ 3:16 Чап. 7:56, Ин. 1:32-33

+ 3:17 Мар. 9:7, Ин. 12:28, Мат. 17:5, 2 Пёт. 1:17

• 4:1 Мар. 1:12-13, Лук. 4:1-13

+ 4:2 Къан. 9:9, 3 Пач. 19:8, Мат. 21:18

+ 4:3 1 Фес. 3:5

+ 4:4 Къан. 8:3

+ 4:6 Ин. 7:4

+ 4:7 Къан. 6:16

+ 4:10 Мат. 16:23, Къан. 6:13

+ 4:11 Лук. 22:43

• 4:12 Мар. 1:14-15, Лук. 4:14-15

+ 4:12 Мат. 14:3

+ 4:13 Мат. 2:23, Мар. 1:21

+ 4:14 Мат. 1:23

• 4:18 Мар. 1:16-20, Лук. 5:1-11

* 4:18 Пётр – грек мацӀалда «кьуру» абураб магӀна буго гьеб рагӀул.

+ 4:18 Ин. 1:40-42

+ 4:19 Мат. 13:47

+ 4:20 Мат. 19:27

• 4:23 Лук. 6:17-19

+ 4:23 Мар. 1:39

+ 4:24 Лук. 2:2

+ 4:25 Мар. 5:20, Мар. 7:31

• 5:3 Лук. 6:20-23

+ 5:4 2 Кор. 7:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:4

+ 5:5 ГӀакъилал рагӀаби 2:21

+ 5:6 Ин. 7:37

+ 5:7 ГӀакъилал рагӀаби 19:17, Лук. 6:36

+ 5:8 1 Ин. 3:2, Жугь. 12:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:4

+ 5:9 Якъ. 3:18, 2 Тим. 2:22, Ин. 1:12, 1 Ин. 3:1, 1 Ин. 5:1, Рум. 8:14

+ 5:11 Якъ. 1:2, 1 Пёт. 4:14

+ 5:12 Чап. 5:41, Якъ. 1:2, Рум. 5:3, 2 Кор. 12:10, Жугь. 10:34

• 5:13 Мар. 9:50, Лук. 14:34-35

+ 5:14 Эф. 5:8

+ 5:15 Мар. 4:21, Лук. 8:16, Лук. 11:33

+ 5:16 1 Пёт. 2:12, 2 Кор. 9:13

+ 5:17 Рум. 3:31, Рум. 10:4

+ 5:18 Лук. 16:17

+ 5:19 Мат. 11:11, Мат. 18:4

+ 5:20 Ин. 3:5

+ 5:21 Тархъ. 20:13

* 5:22 Вац – бокьарав чи, пуланав чи абураб магӀнаялда.

+ 5:22 1 Ин. 3:15

+ 5:25 ГӀакъилал рагӀаби 25:8, Лук. 12:58-59

+ 5:27 Тархъ. 20:14

+ 5:28 ГӀакъилал рагӀаби 6:25

+ 5:30 Мат. 18:8-9, Мар. 9:43-44

• 5:31 Мат. 19:9, Мар. 10:11-12, Лук. 16:18

+ 5:31 Къан. 24:1-3

+ 5:32 Рум. 7:3, 1 Кор. 7:10-11

+ 5:33 Тар. 30:3, Къан. 23:21

+ 5:34 Чап. 7:49

+ 5:37 Якъ. 5:12

• 5:38 Лук. 6:27-36

+ 5:38 Тархъ. 21:23-25, Лев. 24:19-20, Къан. 19:21

+ 5:39 1 Пёт. 2:23, Рум. 12:17, 1 Кор. 6:7

+ 5:42 Къан. 15:7-8, ГӀакъилал рагӀаби 21:26

+ 5:43 Лев. 19:18

+ 5:44 Рум. 12:20, Лук. 23:34, Чап. 7:60, 1 Пёт. 3:9, Рум. 12:14

+ 5:45 Чап. 14:17

+ 5:48 Лев. 19:2, Къан. 18:13, Къан. 32:4, Мат. 19:21, Якъ. 1:4, Эф. 5:1, Кол. 1:28

+ 6:1 1 Ин. 2:29

+ 6:2 Лук. 6:24

• 6:5 Лук. 11:2-4

+ 6:5 Лук. 18:11

+ 6:6 4 Пач. 4:33

+ 6:7 3 Пач. 18:26,

+ 6:10 Мат. 26:42

+ 6:11 ГӀакъилал рагӀаби 30:8

* 6:13 Гьаниб гьаб рагӀул буго «илбис» абураб магӀна.

+ 6:13 Мат. 26:41, Ин. 17:15, 2 Фес. 3:3

+ 6:14 Мар. 11:25-26, Эф. 4:32, Кол. 3:13

+ 6:15 Мат. 18:35, Якъ. 2:13

• 6:19 Лук. 11:34-36, Лук. 12:22-34

+ 6:19 ГӀакъилал рагӀаби 23:4, 1 Тим. 3:3, 1 Тим. 6:9, Жугь. 13:5, Якъ. 5:2-3

+ 6:20 Мат. 19:21, 1 Пёт. 1:4

+ 6:24 Лук. 16:13

+ 6:25 Филип. 4:6, 1 Пёт. 5:7

+ 6:26 Мат. 10:31, Мат. 12:12

+ 6:29 3 Пач. 10:4-7

+ 6:30 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8

• 7:1 Лук. 6:37-38, Лук. 6:41-42

+ 7:1 Рум. 14:10, 1 Кор. 4:5, Якъ. 4:12

+ 7:2 Мар. 4:24, Рум. 2:1

+ 7:6 Мат. 15:26

• 7:7 Лук. 11:9-13

+ 7:8 ГӀакъилал рагӀаби 8:17, Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мар. 11:24, Ин. 14:13-14, 1 Ин. 3:22, 1 Ин. 5:14

+ 7:11 Байб. 6:5, Мат. 12:34

+ 7:12 Лук. 6:31, Мат. 22:40, Гал. 5:14

• 7:13 Лук. 13:24

• 7:15 Лук. 6:43-44, Лук. 13:25-27

+ 7:15 Къан. 13:1-3, Мат. 24:11, Мар. 13:22, Чап. 13:6, 2 Пёт. 2:1, 1 Ин. 4:1, Чап. 20:29

+ 7:16 Якъ. 2:18

+ 7:17 Мат. 12:33-35

+ 7:19 Мат. 3:10

+ 7:22 Мат. 25:11, Лук. 6:46, Ин. 13:13, Мар. 9:38, Лук. 9:49

+ 7:23 Мат. 25:41

• 7:24 Лук. 6:47-49

+ 7:27 ГӀакъилал рагӀаби 10:25

+ 7:29 Мар. 1:22, Лук. 4:32

• 8:1 Мар. 1:40-45, Лук. 5:12-16

+ 8:2 Лев. 13:3, Тар. 12:10, 4 Пач. 5:1, Мар. 9:22

+ 8:4 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мар. 1:34, Лев. 14:1-32, Лук. 17:14

• 8:5 Лук. 7:1-10

+ 8:10 Чап. 10:2

+ 8:11 Лук. 13:29, Лук. 16:23, Эф. 3:6

+ 8:12 Мат. 13:42, Мат. 22:13, Мат. 22:30, Мат. 24:51, Мат. 25:13, Лук. 13:28

+ 8:13 Мат. 9:29, Ин. 4:53

• 8:14 Мар. 1:29-34, Лук. 4:38-41

+ 8:14 1 Кор. 9:5

+ 8:15 Мар. 5:41, Мар. 9:27, Чап. 3:7, Чап. 9:41

• 8:18 Лук. 9:57-62

+ 8:18 Мар. 4:35, Лук. 8:22

• 8:23 Мар. 4:35-41, Лук. 8:22-25

+ 8:26 Мат. 6:30,

• 8:28 Мар. 5:1-20, Лук. 8:26-39

* 8:28 ЖугьутӀазул гӀадат букӀана хварал чагӀи кьурулъ рикӀарал нохъазда рукъулеб.

+ 8:29 Мар. 1:23-24, Лук. 4:34

+ 8:34 Лук. 5:8, Чап. 16:39

• 9:1 Мар. 2:1-12, Лук. 5:17-26

+ 9:1 Мат. 4:13

+ 9:2 Мар. 6:55, Мат. 8:10, Мар. 10:52, Лук. 7:48

+ 9:3 Лев. 24:16, Мат. 26:65, Ин. 10:33

• 9:9 Мар. 2:13-17, Лук. 5:27-32

+ 9:11 Мат. 11:19, Лук. 15:2

+ 9:13 Лук. 15:7, 1 Тим. 1:15

• 9:14 Мар. 2:18-22, Лук. 5:33-39

+ 9:14 Мат. 11:2, Мат. 14:12, Лук. 11:1, Ин. 1:35, Лук. 18:12

+ 9:15 Мат. 25:1-13, Ин. 3:29, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2, Мар. 14:7, Лук. 17:22, Ин. 16:20

• 9:18 Мар. 5:21-43, Лук. 8:40-56

+ 9:20 Лев. 15:25

+ 9:21 Мар. 3:10

+ 9:22 Мар. 10:52, Лук. 7:50, Эф. 2:8

* 9:23 ЖугьутӀазул гӀадат букӀана чи хвараб бакӀалде щвантӀих пулел гӀадамалги магӀихъабиги ахӀулеб.

+ 9:24 Ин. 11:11

+ 9:25 Чап. 9:40, Мар. 1:31, Мар. 9:27, Чап. 3:7, Чап. 9:41

* 9:27 Давудил умматалъул чи.

+ 9:27 2 Пач. 7:12-16, Мат. 22:42, Лук. 1:32, Мат. 20:29-34

+ 9:29 Мат. 8:13

+ 9:30 Мат. 8:4, Мат. 12:16, Мат. 17:9, Мар. 1:44

+ 9:31 Мар. 1:45, Мар. 7:36

+ 9:34 Мат. 10:25, Мат. 12:24

+ 9:36 Мар. 8:2, Тар. 27:17, 3 Пач. 22:17, Мар. 6:34

+ 9:38 Лук. 10:2, Ин. 4:35

• 10:1 Мар. 3:13-19, Мар. 6:7-13, Лук. 6:12-16, Лук. 9:1-6, Лук. 10:1-12

* 10:4 Искариот (ИшкӀерийот) – «КӀерийот шагьаралдаса чи» абураб магӀна буго гьеб цӀаралъул.

+ 10:6 Мат. 15:24, 1 Пёт. 2:25

+ 10:7 Мат. 3:2, Мат. 4:17

+ 10:8 Лев. 13:3, Мат. 8:2, Чап. 20:35

+ 10:10 1 Тим. 5:18

+ 10:14 Чап. 13:51

+ 10:15 Байб. 18:20, Байб. 19:24,

• 10:16 Мар. 13:9-13, Лук. 12:2-12, Лук. 21:12-17

+ 10:16 Лук. 10:3, Байб. 3:1

+ 10:18 Чап. 17:6, Чап. 18:12, Чап. 24:1, Чап. 25:6,

+ 10:20 ГӀакъилал рагӀаби 16:1

+ 10:21 Мат. 24:10

+ 10:22 Мат. 24:9, Ин. 15:18, Якъ. 5:11, Гал. 6:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:10

+ 10:23 Чап. 8:1, Чап. 14:6

+ 10:24 Лук. 6:40, Ин. 13:16

+ 10:25 4 Пач. 1:2, Мат. 9:34, Мат. 12:24

+ 10:26 Мар. 4:21, Лук. 8:17, Лук. 12:2

+ 10:28 ГӀакъилал рагӀаби 29:25,

+ 10:31 Мат. 6:26, Мат. 12:12

+ 10:32 Рум. 10:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:5

+ 10:33 Мат. 25:12, 1 Ин. 2:23, 2 Тим. 2:12

• 10:34 Лук. 12:51-53, Лук. 14:26-27

+ 10:34 Чап. 14:4

+ 10:38 Мат. 16:24-25, Мар. 8:34-35, Лук. 9:23

+ 10:39 Ин. 12:25

+ 10:40 Мат. 25:40, Лук. 10:16, Ин. 12:44, Ин. 13:20, Гал. 4:14

+ 10:41 3 Пач. 17:10-15, 4 Пач. 4:8

+ 10:42 Мар. 9:41, Жугь. 6:10

• 11:1 Лук. 7:18-35

+ 11:2 Мат. 14:3, Лук. 3:19-20, Ин. 3:24, Ин. 4:25, Ин. 6:14, Ин. 11:27

+ 11:6 Ин. 6:61, Ин. 16:1

+ 11:7 Мат. 3:1

+ 11:9 Мат. 14:5, Мат. 21:26

+ 11:10 Тархъ. 23:20, Мар. 1:2

+ 11:11 Лук. 1:15

+ 11:12 Лук. 16:16

+ 11:14 Мат. 17:12-13, Лук. 1:17

+ 11:15 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

+ 11:18 Мат. 3:4, Лук. 1:15

+ 11:19 Ин. 2:1, Ин. 12:2, Мат. 9:10-11

• 11:20 Лук. 10:13-15

* 11:21 Тирги Сидонги – Средиземнияб ралъдал рагӀалда рукӀарал Аллагь лъаларел халкъаз яшав гьабулел шагьарал.

* 11:21 Гьедин загьир гьабула жугьутӀаз ракӀ бухӀун бугеблъи.

+ 11:21 Мар. 6:45, Мар. 8:21, Мар. 3:7

+ 11:22 Мат. 15:21

• 11:25 Лук. 10:21-22

+ 11:27 Ин. 13:3, Ин. 17:2, Ин. 6:46, Ин. 7:29, Ин. 8:19, Ин. 10:15

+ 11:28 Ин. 7:37

+ 11:30 1 Ин. 5:3

• 12:1 Мар. 2:23-28, Лук. 6:1-5

+ 12:1 Къан. 23:25

+ 12:2 Тархъ. 20:8-10, Тар. 15:32-36

+ 12:3 1 Пач. 21:1-6

+ 12:4 Тархъ. 25:30, Лев. 24:5-9

+ 12:5 Тар. 28:9

+ 12:6 Мат. 12:41

• 12:9 Мар. 3:1-6, Лук. 6:6-11

+ 12:10 Лук. 11:54, Лук. 20:20

+ 12:12 Мат. 6:26, Мат. 10:31

+ 12:13 3 Пач. 13:6

+ 12:16 Мат. 8:4, Мат. 9:30

• 12:22 Мар. 3:20-30, Лук. 11:14-23

+ 12:23 2 Пач. 7:12-16, Мат. 9:27

+ 12:24 4 Пач. 1:2, Мат. 9:34, Мат. 10:25

+ 12:27 Мар. 9:38, Чап. 19:13

+ 12:30 Мар. 9:40

+ 12:31 Мар. 3:29, Лук. 12:10

+ 12:33 Мат. 7:17-20, Лук. 6:43-45

+ 12:34 Мат. 3:7, Мат. 23:33, Байб. 6:5, Мат. 7:11, Мат. 15:18, Якъ. 3:6

+ 12:35 ГӀакъилал рагӀаби 12:5

+ 12:36 ГӀакъилал рагӀаби 10:19, Рум. 14:12

+ 12:37 Мат. 5:22, Якъ. 3:2-12

• 12:38 Мар. 8:11-12, Лук. 11:29-32

+ 12:38 1 Кор. 1:22

+ 12:39 Мат. 16:4

* 12:40 Цинги хваралъуса вахъинилан абураб магӀна буго гьалъул.

+ 12:40 Юнус 2:1

+ 12:41 Рум. 2:27, Юнус 3:5, Мат. 12:6

+ 12:42 3 Пач. 10:1-13

• 12:43 Лук. 11:24-26

+ 12:45 2 Пёт. 2:20

• 12:46 Мар. 3:31-35, Лук. 8:19-21

+ 12:46 Мат. 13:55, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Чап. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 12:50 Ин. 15:14, Жугь. 2:11

• 13:1 Мар. 4:1-9, Лук. 8:4-8

+ 13:9 Мат. 11:15

• 13:10 Мар. 4:10-12, Лук. 8:9-10

+ 13:11 Мат. 19:11

+ 13:12 ГӀакъилал рагӀаби 9:9, Мат. 25:29

+ 13:15 Ин. 12:40, Чап. 28:26-27

+ 13:16 Лук. 10:23-24

+ 13:17 Жугь. 11:13, 1 Пёт. 1:10-12

• 13:18 Мар. 4:13-20, Лук. 8:11-15

+ 13:21 Гал. 1:6, Жугь. 6:4

+ 13:22 Мат. 6:25, Мар. 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 13:23 Ин. 15:5

+ 13:30 Мат. 3:12

• 13:31 Мар. 4:30-34, Лук. 13:18-21

+ 13:32 Мат. 17:20, Лук. 17:6, Дан. 4:9

+ 13:33 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9

+ 13:38 Ин. 8:44

+ 13:39 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:15-16

+ 13:41 Мат. 24:31

+ 13:42 Дан. 3:6, Ин. 15:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:15, Мат. 8:12

+ 13:43 ГӀакъилал рагӀаби 4:18, Дан. 12:3, Мат. 11:15

+ 13:47 Мат. 4:19

+ 13:48 Ин. 21:11

+ 13:49 Мат. 25:32

+ 13:50 Дан. 3:6, Мат. 8:12

• 13:53 Мар. 6:1-6, Лук. 4:16-30

+ 13:54 Мат. 2:23, Лук. 2:39, Лук. 4:23, Мар. 1:21

* 13:55 ГӀисал эбел Марямил рос Юсуп цӀулал устар вукӀана.

+ 13:55 Ин. 6:42, Мат. 12:46

+ 13:57 Мат. 11:6, Ин. 4:44

• 14:1 Мар. 6:14-29, Лук. 9:7-9

+ 14:2 Мат. 16:14

+ 14:3 Мат. 4:12, Мат. 11:2, Лук. 3:19-20, Ин. 3:24

+ 14:4 Лев. 18:16, Лев. 20:21

+ 14:5 Мат. 11:9, Мат. 21:26

+ 14:7 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 14:12 Мат. 9:14

• 14:13 Мар. 6:30-44, Лук. 9:10-17, Ин. 6:1-14

+ 14:16 4 Пач. 4:42-44

+ 14:21 Мат. 15:38

• 14:22 Мар. 6:45-56, Ин. 6:15-21

+ 14:23 Мар. 1:35, Лук. 4:42, Лук. 5:16

+ 14:26 Лук. 24:37

+ 14:31 Мат. 6:30

+ 14:33 Лук. 1:35

+ 14:34 Тар. 34:11, Мар. 6:53, Лук. 5:1

• 15:1 Мар. 7:1-23

+ 15:2 Лук. 11:38

+ 15:3 Гал. 1:14

+ 15:4 Тархъ. 20:12, Тархъ. 21:17

+ 15:7 Мат. 23:13, Чап. 28:25

+ 15:9 Кол. 2:22

+ 15:11 Чап. 10:15

+ 15:13 Ягь. 1:12

+ 15:14 Мат. 23:16, Лук. 6:39

+ 15:18 Мат. 12:34, Якъ. 3:6

+ 15:19 Гал. 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10

• 15:21 Мар. 7:24-30

* 15:22 Ханааналда яшав гьабулеб букӀана Аллагь лъалареб халкъалъ.

+ 15:22 2 Пач. 7:12-16, Мат. 9:27, Лук. 1:32

+ 15:24 Мат. 10:6, 1 Пёт. 2:25

+ 15:26 Мат. 7:6

• 15:29 Мар. 7:31

+ 15:32 Мат. 9:36

+ 15:33 4 Пач. 4:42-44

+ 15:38 Мат. 14:21

• 16:1 Мар. 8:11-13, Лук. 12:54-56

+ 16:1 Мат. 3:7, 1 Кор. 1:22

+ 16:4 Юнус 2:1, Мат. 12:39

• 16:5 Мар. 8:14-21

+ 16:6 Лук. 12:1, 1 Кор. 5:7-8

+ 16:8 Мат. 6:30

+ 16:9 Мат. 14:13-21

+ 16:10 Мат. 15:36-37

• 16:13 Мар. 8:27-30, Лук. 9:18-21

+ 16:14 Мат. 14:2, 3 Пач. 17:1,

+ 16:17 1 Кор. 2:13

* 16:18 Гьаниб килисаялъул буго иман лъуразул агьлу абураб магӀна.

+ 16:18 Мар. 3:16, Ин. 1:42, Эф. 2:20

+ 16:20 Мат. 9:30

• 16:21 Мар. 8:31, Лук. 9:22-27

+ 16:21 Лук. 17:25, Мар. 9:31, Мар. 10:34, Ин. 2:19

+ 16:23 Мат. 4:10, Филип. 3:19

+ 16:24 Мат. 10:38-39

+ 16:25 Мат. 19:29

+ 16:27 Къан. 33:2, Дан. 7:13, Мат. 24:30, Мат. 25:31, 1 Фес. 4:16, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:23

+ 16:28 Мат. 24:34, Ин. 21:22

• 17:1 Мар. 9:2-13, Лук. 9:28-36

+ 17:1 Мар. 5:37, Мар. 14:33

+ 17:2 Дан. 7:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:16

+ 17:5 Мат. 3:17, Къан. 18:15, 2 Пёт. 1:17

+ 17:9 Мат. 8:4, Мат. 9:30, Мар. 1:44

+ 17:13 Мат. 11:14, Лук. 1:17

• 17:14 Мар. 9:14-29, Лук. 9:37-43

+ 17:18 Мар. 1:26, Чап. 8:7

* 17:20 Инжилалъул цо-цо хъвай-хъвагӀаязда ратула гьадинал калимабиги: 21 Амма доб тайпаялъул жундул рачахъизе кӀола гӀицӀго дугӀаялдалъун ва кӀал кквеялдалъун.

+ 17:20 Мат. 13:31, Лук. 17:6, Мар. 11:23

• 17:22 Мар. 9:30-32, Лук. 9:43-45

+ 17:23 Мат. 16:21, Мат. 20:19

+ 17:24 Мар. 9:33, Тархъ. 30:13, Тархъ. 38:26, Мат. 22:17

+ 17:27 Рум. 13:7

• 18:1 Мар. 9:33-37, Мар. 9:42-48, Лук. 9:46-48, Лук. 17:1-2

+ 18:3 1 Кор. 14:20, Мат. 19:16

+ 18:5 Мат. 10:40, Лук. 10:16, Ин. 13:20

+ 18:7 Мат. 26:24

+ 18:8 Мат. 5:30, Мат. 25:41, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:10

+ 18:9 Мат. 5:29

• 18:10 Лук. 15:3-7

+ 18:14 Ин. 6:39

• 18:15 Лук. 17:3

+ 18:15 Лев. 19:17, Якъ. 5:19, Гал. 6:1

+ 18:16 Къан. 19:15, 2 Кор. 13:1

+ 18:17 Мат. 5:46-47, Тит. 3:10

+ 18:19 Мат. 7:7-8

+ 18:21 Лук. 17:4

* 18:22 АнкьцӀали – лъабкъоялда анцӀго.

* 18:24 Талант – бацӀцӀадаб гӀарцул цӀакъго кӀудияб кесек. Даран-базаралъулъ гӀарац гӀадин хӀалтӀизабулаан гьеб.

+ 18:25 Лев. 25:39-41, 4 Пач. 4:1,

+ 18:30 ГӀакъилал рагӀаби 28:3

+ 18:35 Мат. 6:15, Якъ. 2:13

• 19:1 Мар. 10:1-12

+ 19:4 Байб. 1:27

+ 19:5 Байб. 2:24, Эф. 5:31

+ 19:6 1 Кор. 6:16, 1 Кор. 7:10

+ 19:7 Къан. 24:1

+ 19:9 Мат. 5:32, 1 Кор. 7:10

+ 19:11 Мар. 4:11, 1 Кор. 7:7, 1 Тим. 5:14

* 19:12 Ахта – чӀужу ячине бажаруларев, бихьинчилъиялъул къуват чорхолъ гьечӀев чи.

• 19:13 Мар. 10:13-16, Лук. 18:15-17

+ 19:14 Мат. 18:3

• 19:16 Мар. 10:17-31, Лук. 18:18-30

+ 19:16 Лук. 10:25

+ 19:17 Лев. 18:5, Рум. 10:5, Гал. 3:12

+ 19:19 Тархъ. 20:12-16, Лев. 19:18

+ 19:20 Филип. 3:6

+ 19:21 Мат. 5:48, Лук. 12:33, Мат. 6:20, 1 Пёт. 1:4

+ 19:26 Байб. 18:14, Мар. 14:36

+ 19:27 Мат. 4:20-22

+ 19:28 Мат. 16:27, Мат. 25:31, Дан. 7:9, Лук. 22:30, 1 Кор. 6:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:21

+ 19:29 Мат. 16:25

+ 19:30 Мат. 20:16, Лук. 13:30

+ 20:8 Лев. 19:13, Къан. 24:15

+ 20:16 Мат. 19:30, Лук. 13:30

• 20:17 Мар. 10:32-34, Лук. 18:31-34

+ 20:19 Мат. 16:21, Мат. 17:23

• 20:20 Мар. 10:35-45

+ 20:20 Мат. 10:2, Мар. 1:19

+ 20:21 Мат. 19:28

+ 20:22 Мат. 26:39, Ин. 18:11

+ 20:26 1 Пёт. 5:3, Мат. 23:11, Мар. 9:35

+ 20:28 Ин. 13:4-5, Ин. 11:51, 1 Пёт. 1:18-19, Рум. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тим. 2:6, Тит. 2:14

• 20:29 Мар. 10:46-52, Лук. 18:35-43

+ 20:29 3 Пач. 16:34

+ 20:30 2 Пач. 7:12-16, Мат. 9:27-31

+ 20:34 Лук. 7:13

• 21:1 Мар. 11:1-11, Лук. 19:28-38, Ин. 12:12-19

+ 21:1 2 Пач. 15:30, Чап. 1:12

+ 21:4 Ин. 12:15, Мат. 1:23, Мат. 26:56, Ин. 19:36

* 21:5 Сионил яс – гьедин абулаан аварагзабаз Иерусалим шагьаралда.

+ 21:8 4 Пач. 9:13

* 21:9 Гьошанна! – жугьутӀ мацӀалда «Ниж тархъан гьаре!» абураб магӀнаялъул рагӀи.

+ 21:9 2 Пач. 7:12-16, Мат. 9:27, Мат. 23:39

+ 21:11 Лук. 7:16

• 21:12 Мар. 11:15-19, Лук. 19:45-48, Ин. 2:13-22

+ 21:12 Лев. 1:14, Лев. 5:7, Лев. 12:8, Лук. 2:24

+ 21:15 2 Пач. 7:12-16, Мат. 9:27

+ 21:16 Лук. 19:39,

+ 21:17 Лук. 19:29, Лук. 24:50, Ин. 11:18

• 21:18 Мар. 11:12-14, Мар. 11:20-24

+ 21:18 Мат. 4:2

+ 21:19 Мат. 24:32, Лук. 13:6

+ 21:21 Мат. 17:20, Якъ. 1:6, 1 Кор. 13:2

+ 21:22 Мат. 7:8, Мат. 17:20, 1 Кор. 13:2

• 21:23 Мар. 11:27-33, Лук. 20:1-8

+ 21:23 Чап. 4:7

+ 21:25 Мат. 3:6, Лук. 7:30

+ 21:26 Мат. 11:9, Мат. 14:5

+ 21:32 Лук. 7:29

• 21:33 Мар. 12:1-12, Лук. 20:9-19

+ 21:33 Мар. 13:34

+ 21:35 Мат. 22:6, Мат. 23:34, Жугь. 11:36-37

+ 21:37 Мат. 3:17, Жугь. 1:1

+ 21:38 Жугь. 1:2

+ 21:39 Жугь. 13:12

+ 21:41 Чап. 13:46

+ 21:42 Чап. 4:11, 1 Пёт. 2:7

+ 21:46 Мар. 11:18, Мар. 11:32

• 22:1 Лук. 14:15-24

+ 22:1 Мат. 13:34

+ 22:2 Мат. 25:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2

+ 22:6 Мат. 21:35, Мат. 23:34, Жугь. 11:36-37

+ 22:7 Мат. 21:41

+ 22:8 Мат. 10:11, Чап. 13:46, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:4

+ 22:13 Мат. 8:12

• 22:15 Мар. 12:13-17, Лук. 20:20-26

+ 22:15 Лук. 11:54

* 22:16 Гьеродилал – Гьерод ханасул рахъ ккурал гӀадамал.

+ 22:16 Къан. 10:17, Кол. 3:25

+ 22:17 Мат. 17:24-25

+ 22:18 Мар. 7:6, Лук. 12:1

+ 22:21 Рум. 13:7

• 22:23 Мар. 12:18-27, Лук. 20:27-40

+ 22:23 Чап. 4:1, Чап. 23:8

+ 22:24 Байб. 38:8, Къан. 25:5

+ 22:32 Тархъ. 3:2, Тархъ. 3:6

• 22:34 Мар. 12:28-34, Лук. 10:25-28

+ 22:37 Къан. 6:5, Къан. 11:13,

+ 22:39 Лев. 19:18, Мат. 19:19

+ 22:40 Мат. 7:12, Гал. 5:14

• 22:41 Мар. 12:35-37, Лук. 20:41-44

+ 22:42 2 Пач. 7:12-16, Мат. 9:27

+ 22:44 Чап. 2:34-35

+ 22:46 Лук. 20:40

• 23:1 Мар. 12:38-40, Лук. 11:37-52, Лук. 20:45-47

+ 23:3 Рум. 2:17-23

* 23:5 ЖугьутӀаз как балеб мехалда рукьалда рухьуна гьединал чалуял.

* 23:5 Как балеб мехалда ретӀунеб гӀабаялда гӀертелал рукъун рукӀуна.

+ 23:5 Тархъ. 13:9, Къан. 6:8, Къан. 11:18, Тар. 15:38

+ 23:6 Лук. 14:7-8

+ 23:8 Якъ. 3:1, Лук. 22:32, Филим. 1:16

+ 23:9 Тархъ. 4:22,

+ 23:11 Мат. 20:26, Мар. 9:35, Мар. 10:43

+ 23:12 Лук. 14:11, Лук. 18:14

+ 23:13 Мат. 15:7

+ 23:16 Мат. 15:14

+ 23:17 Тархъ. 30:29

+ 23:19 Тархъ. 29:37

* 23:23 Гьаниб бицунеб буго закагӀат бахъиялъул.

+ 23:23 Къан. 14:22,

+ 23:27 Чап. 23:1, ГӀакъилал рагӀаби 26:23

+ 23:30 Чап. 7:52

+ 23:33 Мат. 3:7, Мат. 12:34

+ 23:34 Мат. 21:35, Мат. 22:6, Жугь. 11:36-37, Мат. 10:17, Мар. 13:9, Лук. 21:12

+ 23:35 Байб. 4:8, 1 Ин. 3:12, Жугь. 11:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 18:24

• 23:37 Лук. 13:34-35

+ 23:37 Чап. 7:52, Къан. 32:11-12, Рут 2:12,

+ 23:39 Мат. 21:9

• 24:1 Мар. 13:1-13, Лук. 21:5-19

+ 24:2 Лук. 19:44

+ 24:4 1 Ин. 3:7, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3

+ 24:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:4, Чап. 11:28, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:12

+ 24:9 Мат. 10:22, Ин. 15:18

+ 24:10 Мат. 10:21

+ 24:11 Мат. 7:15

+ 24:13 Якъ. 5:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:10

+ 24:14 Мат. 28:19, Рум. 10:18, Кол. 1:6, Кол. 1:23

• 24:15 Мар. 13:14-23, Лук. 21:20-24

+ 24:15 Дан. 9:27, Дан. 11:31, Дан. 12:11

+ 24:17 Лук. 17:31

+ 24:19 Лук. 23:29

+ 24:21 Дан. 12:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:18

+ 24:22 Лук. 18:7

+ 24:23 Лук. 17:23

+ 24:24 Къан. 13:1, 2 Фес. 2:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:14

+ 24:25 Ин. 13:19, Ин. 14:29

+ 24:27 Лук. 17:24

+ 24:28 Лук. 17:37

• 24:29 Мар. 13:24-27, Лук. 21:25-28

+ 24:29 Чап. 2:20, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:13

+ 24:30 Дан. 7:13, Мат. 16:27,

+ 24:31 1 Кор. 15:52, 1 Фес. 4:16, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:15, Мат. 13:41, 2 Фес. 2:1

• 24:32 Мар. 13:28-31, Лук. 21:29-33

+ 24:34 Мат. 16:28

+ 24:35 2 Пёт. 3:10

• 24:36 Мар. 13:32-37, Лук. 12:38-40, Лук. 17:26-30, Лук. 17:34-36

+ 24:37 Байб. 6:5

+ 24:39 Байб. 7:21

+ 24:42 Мат. 25:13

+ 24:43 2 Пёт. 3:10, 1 Фес. 5:2

+ 24:44 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:15

• 24:45 Лук. 12:42-48

+ 24:46 Мат. 25:21, Ин. 13:17

+ 24:48 Мат. 25:5

+ 24:51 Мат. 8:12

* 25:1 ГӀадаталда рекъон ясал бахӀаралъул бакӀалде унаан бахӀарав вачӀинегӀан гьенир чӀезе. Цинги, ракарал чирахъалги хъатикь ккун, бахӀаралдаги бахӀарасдаги цадахъ гьесул бакӀалдеги унаан гьел.

+ 25:1 Мат. 9:15, Ин. 3:29, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2

+ 25:5 Мат. 24:48

+ 25:10 Мат. 22:2

+ 25:11 Мат. 7:22, Лук. 6:46, Лук. 13:25

+ 25:12 Мат. 10:33

+ 25:13 1 Кор. 16:13, Мат. 24:36, Мат. 24:42

• 25:14 Лук. 19:12-27

+ 25:19 Рум. 14:12

+ 25:21 Лук. 16:10, Жугь. 12:2

+ 25:26 ГӀакъилал рагӀаби 20:4

+ 25:29 Мат. 13:12

+ 25:30 Мат. 8:12

+ 25:31 Дан. 7:13, Мат. 16:27, Мат. 19:28

+ 25:32 2 Кор. 5:10, Мат. 13:49

+ 25:34 Дан. 7:18, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:7

+ 25:35 Лук. 3:11, Якъ. 2:15-16

+ 25:36 2 Тим. 1:16-18

+ 25:40 Мат. 10:40

+ 25:41 Мат. 7:23, Мар. 9:43-44, Ягь. 1:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:10

+ 25:45 Лук. 10:16

+ 25:46 Дан. 12:2

• 26:1 Мар. 14:1-2, Лук. 22:1-2, Ин. 11:45-53

+ 26:2 Тархъ. 12:1-30

• 26:6 Мар. 14:3-9, Лук. 7:36-50, Ин. 12:1-8

+ 26:6 Мат. 21:17, Ин. 11:1, Ин. 11:18, Лев. 13:3

+ 26:11 Къан. 15:11, Мат. 9:15, Ин. 7:33

+ 26:12 Ин. 19:40

+ 26:13 Мат. 24:14

• 26:14 Мар. 14:10-11, Лук. 22:3-6

+ 26:14 Ин. 13:2, Чап. 1:16

+ 26:15 Тархъ. 21:32,

• 26:17 Мар. 14:12-21, Лук. 22:7-14, Лук. 22:21-23, Ин. 13:21-30

+ 26:21 Ин. 13:18

+ 26:24 Мат. 18:7

* 26:25 Дир МугӀалим.

• 26:26 Мар. 14:22-26, Лук. 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 26:26 Ин. 6:51, 1 Кор. 10:16, Жугь. 10:10

+ 26:28 Тархъ. 24:8

+ 26:30 Лук. 22:39

• 26:31 Мар. 14:27-31, Лук. 22:31-34, Ин. 13:36-38

+ 26:31 Ин. 16:32

+ 26:32 Мат. 28:7

+ 26:35 Ин. 11:16, Ин. 21:19

• 26:36 Мар. 14:32-42, Лук. 22:39-46

+ 26:37 Мар. 5:37, Мар. 9:2

+ 26:38 Ин. 12:27

+ 26:39 Жугь. 5:7, Мар. 10:38, Ин. 18:11, Ин. 5:30, Ин. 6:38, Гал. 1:4

+ 26:41 Мат. 6:13, 1 Пёт. 4:7

+ 26:42 Мат. 6:10

+ 26:45 Ин. 2:4, Мат. 16:21, Мат. 17:22, Мат. 20:18

• 26:47 Мар. 14:43-50, Лук. 22:47-53, Ин. 18:3-12

+ 26:47 Чап. 1:16

+ 26:51 Лук. 22:38

+ 26:52 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:10

+ 26:55 Мат. 21:23, Лук. 21:37

+ 26:56 Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Ин. 19:36, Мат. 26:31, Ин. 16:32

• 26:57 Мар. 14:53-65, Лук. 22:54-55, Лук. 22:63-71, Ин. 18:13-14, Ин. 18:19-24

+ 26:61 Мар. 15:29, Ин. 2:19

+ 26:62 Мат. 27:13

+ 26:64 Дан. 7:13, Мат. 16:27, Мат. 24:30, Жугь. 1:13

+ 26:65 Тар. 14:6, Чап. 14:14, Мат. 9:3, Ин. 10:36

+ 26:66 Лев. 24:16

• 26:69 Мар. 14:66-72, Лук. 22:56-62, Ин. 18:15-18, Ин. 18:25-27

+ 26:75 Мат. 26:34

• 27:1 Мар. 15:1, Лук. 23:1-2, Ин. 18:28-32

+ 27:2 Лук. 3:1, Лук. 13:1, Чап. 3:13, 1 Тим. 6:13

• 27:3 Чап. 1:18-19

+ 27:5 2 Пач. 17:23

+ 27:6 4 Пач. 12:9, Мар. 12:41, Ин. 8:20

+ 27:9 Мат. 2:17

• 27:11 Мар. 15:2-5, Лук. 23:3-5, Ин. 18:33-38

+ 27:11 Мат. 2:2

+ 27:13 Мат. 26:62

• 27:15 Мар. 15:6-15, Лук. 23:13-25, Ин. 18:39

+ 27:18 Ин. 12:19

+ 27:20 Чап. 3:14

+ 27:23 Лук. 23:41, Жугь. 4:15

+ 27:24 Къан. 21:6,

+ 27:25 1 Фес. 2:16

+ 27:26 Мат. 20:19

• 27:27 Мар. 15:16-20, Ин. 19:2-3

+ 27:30 Мат. 20:19

• 27:32 Мар. 15:21-32, Лук. 23:26-43, Ин. 19:17-27

+ 27:40 Мар. 14:58, Ин. 2:19, Мат. 4:3-6

+ 27:42 Ин. 10:18, Ин. 1:49, Ин. 12:13, Ин. 20:29

• 27:45 Мар. 15:33-41, Лук. 23:44-49, Ин. 19:28-30

+ 27:46 Чап. 3:1,

+ 27:51 Тархъ. 26:33, Лев. 16:2

+ 27:52 Дан. 12:2, Ин. 5:21, Ин. 5:25

* 27:53 Мукъадасаб шагьар, Байтулмукъадас – Иерусалим.

+ 27:56 Лук. 8:2, Мат. 20:20

• 27:57 Мар. 15:42-47, Лук. 23:50-56, Ин. 19:38-42

+ 27:63 Мат. 16:21, Мат. 17:23, Мат. 20:19

+ 27:66 Дан. 6:17, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:3

• 28:1 Мар. 16:1-8, Лук. 24:1-12, Ин. 20:1-10

+ 28:1 Лук. 8:2, Мат. 27:61

+ 28:2 Мат. 27:60

+ 28:3 Дан. 7:9, Дан. 10:6, Мар. 9:3, Чап. 1:10

+ 28:4 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:17

+ 28:7 Мат. 26:32

+ 28:9 Ин. 20:19, Ин. 20:21, 4 Пач. 4:27, Мат. 28:17, Лук. 24:52

+ 28:10 Мат. 12:50, Ин. 20:17, Рум. 8:29, Жугь. 2:11

• 28:16 Мар. 16:14-18, Лук. 24:36-49, Ин. 20:19-23

+ 28:17 Ин. 20:25

+ 28:18 Дан. 7:13-14, Мат. 11:27, Ин. 17:2

+ 28:19 2 Кор. 13:13, Ин. 4:1-2, Чап. 8:13, Кол. 1:23

+ 28:20 Ин. 14:15, Мат. 13:39

• 1:1 Мат. 3:1-12, Лук. 3:1-9, Ин. 1:19-28

* 1:2 Илчи – Аллагьас витӀарав чи.

+ 1:2 Тархъ. 23:20, Мат. 11:10, Лук. 7:27

+ 1:4 Лук. 1:80, Ин. 1:6

+ 1:5 Чап. 19:18

+ 1:6 4 Пач. 1:8, Лев. 11:22, 1 Пач. 14:26

• 1:9 Мат. 3:13, Лук. 3:21-22, Лук. 4:1-13

+ 1:9 Мат. 2:23, Лук. 2:39

+ 1:10 Чап. 7:56, Ин. 1:32-33

+ 1:11 Мар. 9:7, Ин. 12:28, Мар. 9:7, 2 Пёт. 1:17

+ 1:13 1 Фес. 3:5, Лук. 22:43

• 1:14 Мат. 4:18-22, Лук. 5:1-11

+ 1:14 3 Пач. 9:11,

+ 1:15 Гал. 4:4, Мат. 3:2

+ 1:16 Тар. 34:11, Мат. 14:34, Мар. 6:53, Ин. 1:40-42

+ 1:17 Мат. 13:47

+ 1:18 Мар. 10:28

• 1:21 Лук. 4:31-41

+ 1:21 Мат. 4:13

+ 1:22 Мат. 7:28-29

+ 1:24 Мар. 5:7, Чап. 19:15, Ин. 6:69

+ 1:26 Мар. 9:20, Чап. 8:7

+ 1:27 Чап. 17:19

+ 1:30 1 Кор. 9:5

+ 1:31 Мар. 5:41, Мар. 9:27, Чап. 3:7, Чап. 9:41

+ 1:34 Мат. 12:16, Мар. 3:12

• 1:35 Лук. 4:42-44

+ 1:35 Мат. 14:23, Лук. 5:16

• 1:40 Мат. 8:1-4, Лук. 5:12-16

+ 1:40 Лев. 13:3, Тар. 12:10, 4 Пач. 5:1, Мар. 9:22

+ 1:42 Лук. 17:14

+ 1:43 Мат. 9:30

+ 1:44 Лев. 14:1-32, Лук. 17:14

+ 1:45 Мар. 7:36

• 2:1 Мат. 9:1-8, Лук. 5:17-26

+ 2:1 Мат. 4:13, Мар. 1:21

+ 2:4 Мар. 6:55

+ 2:5 Мат. 8:10, Мар. 10:52, Лук. 7:48

+ 2:7 Мар. 14:64,

• 2:13 Мат. 9:9-13, Лук. 5:27-32

+ 2:16 Лук. 15:2

+ 2:17 Лук. 15:7, 1 Тим. 1:15

• 2:18 Мат. 9:14-17, Мат. 12:1-8, Лук. 5:33

+ 2:18 Мат. 11:2, Лук. 11:1, Ин. 1:35, Лук. 18:12

+ 2:19 Мат. 25:1-13, Ин. 3:29, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2

+ 2:20 Мар. 14:7, Лук. 17:22

+ 2:23 Къан. 23:25

+ 2:24 Тархъ. 20:8-10, Тар. 15:32-36

+ 2:25 1 Пач. 21:1-6

+ 2:26 1 Пач. 22:20, 2 Пач. 8:17, Тархъ. 25:30, Лев. 24:5-9

+ 2:27 Тархъ. 23:12, Къан. 5:14

• 3:1 Мат. 12:9-14, Лук. 6:6-11

+ 3:1 Мар. 1:21

+ 3:2 Лук. 14:1, Лук. 20:20

+ 3:4 Лук. 14:3

+ 3:5 Эф. 4:18, 3 Пач. 13:6

+ 3:7 Мат. 11:21

+ 3:10 Мар. 5:28

+ 3:11 Мат. 14:33, Мар. 1:24

+ 3:12 Мат. 12:16, Мар. 1:34

• 3:13 Мат. 10:1-4, Лук. 6:12-16

+ 3:16 Мат. 16:18, Ин. 1:42

+ 3:17 Мар. 1:19

* 3:18 КӀанъанаъ – Рималъул къайсарасул парччахӀлъиялда данде къеркьолеб букӀараб къокъаялъул чи.

+ 3:18 Мат. 9:9

+ 3:19 Мар. 14:10, Мар. 14:44

• 3:20 Мат. 12:22-32, Лук. 11:14-23, Лук. 12:10

+ 3:20 Мар. 6:31

+ 3:21 2 Кор. 5:13

+ 3:22 4 Пач. 1:2, Мат. 9:34, Мат. 10:25

+ 3:29 Лук. 12:10, 1 Ин. 5:16, Жугь. 10:26, Жугь. 10:29

• 3:31 Мат. 12:46-50, Лук. 8:19-21

+ 3:31 Мар. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Чап. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 3:35 Ин. 15:14, Жугь. 2:11

• 4:1 Мат. 13:1-23, Лук. 8:4-15

+ 4:9 Мат. 11:15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

• 4:10 Мат. 13:18-23, Лук. 8:11-15

+ 4:11 Мат. 19:11, 1 Кор. 5:12-13

+ 4:12 Ин. 12:40, Чап. 28:26-27

+ 4:14 Чап. 8:4

+ 4:17 Гал. 1:6, Жугь. 6:4

+ 4:19 Мат. 6:25, Мар. 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 4:20 Ин. 15:5

• 4:21 Лук. 8:16-18

+ 4:21 Мат. 5:15, Лук. 11:33

+ 4:22 Мат. 10:26, Лук. 12:2

+ 4:23 Мат. 11:15, Мар. 4:9

+ 4:24 Мат. 7:2

+ 4:25 ГӀакъилал рагӀаби 9:9

+ 4:29 Мат. 13:38, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:15

• 4:30 Мат. 13:31-35, Лук. 13:18-19

+ 4:31 Мат. 17:20, Лук. 17:6

+ 4:32 Дан. 4:9

• 4:35 Мат. 8:23-27, Лук. 8:22-25

+ 4:35 Мат. 8:18, Лук. 8:22

+ 4:37 Чап. 27:14

• 5:1 Мат. 8:28-34, Лук. 8:26-39

* 5:1 Герасенал – Галилеялъул ралъдал рагӀалда яшав гьабун букӀараб халкъ.

* 5:3 Гьесул чӀейи букӀана кьурулъ рикӀун хабалазе гьарурал нохъазда жаниб.

+ 5:7 Мар. 1:24

+ 5:17 Лук. 5:8, Чап. 16:39

+ 5:20 Мат. 4:25, Мар. 7:31

• 5:21 Мат. 9:18-26, Лук. 8:40-56

+ 5:22 Лук. 13:14, Чап. 13:15, Чап. 18:8

+ 5:25 Лев. 15:25

+ 5:28 Мар. 3:10

+ 5:30 Лук. 5:17, Лук. 6:19

+ 5:34 Мар. 10:52

+ 5:37 Мар. 9:2, Мар. 14:33

+ 5:39 Ин. 11:11

+ 5:41 Мар. 1:31, Мар. 9:27, Чап. 3:7, Чап. 9:41, Лук. 7:14

+ 5:43 Мар. 1:44, Мар. 9:9

• 6:1 Мат. 13:53-58, Лук. 4:16-30

+ 6:1 Мат. 2:23, Лук. 2:39, Лук. 4:23

+ 6:2 Мар. 1:21

+ 6:3 Мат. 11:6

+ 6:4 Ин. 4:44

• 6:7 Мат. 10:1, Мат. 10:5-15, Лук. 9:1-6

+ 6:7 Мар. 3:13-18

+ 6:11 Чап. 13:51

+ 6:12 Мар. 1:15

+ 6:13 Якъ. 5:14

• 6:14 Мат. 14:1-12, Лук. 9:7-9

+ 6:14 Мар. 8:28

+ 6:15 Мат. 21:11

+ 6:17 Лев. 18:16, Лев. 20:21, Мат. 11:2, Лук. 3:19-20, Ин. 3:24

+ 6:21 Байб. 40:20, Эстер 1:3

+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 6:29 Мар. 2:18

• 6:30 Мат. 14:13-21, Лук. 9:10-17, Ин. 6:1-14

+ 6:30 Мар. 6:7

+ 6:31 Мар. 3:20

+ 6:34 Тар. 27:17, 3 Пач. 22:17, Мат. 9:36

+ 6:37 4 Пач. 4:42-44

• 6:45 Мат. 14:22-36, Ин. 6:15-21

+ 6:45 Мат. 11:21, Мар. 8:22

+ 6:46 Лук. 6:12, Лук. 9:28

+ 6:49 Лук. 24:37

+ 6:52 Мар. 6:41, Мар. 8:17, Ин. 12:40, 2 Кор. 3:14

+ 6:53 Тар. 34:11, Мат. 14:34, Лук. 5:1

+ 6:55 Мар. 2:4, Чап. 5:15

+ 6:56 Мар. 5:27

• 7:1 Мат. 15:1-20

+ 7:3 Гал. 1:14

+ 7:4 Жугь. 9:10

+ 7:5 Лук. 11:38

+ 7:6 Мат. 23:13

+ 7:7 Кол. 2:22

+ 7:10 Тархъ. 20:12, Тархъ. 21:17

+ 7:15 Чап. 10:15, Тит. 1:15

+ 7:19 Чап. 10:15, Чап. 11:9, Тит. 1:15

+ 7:20 Мат. 12:34, Якъ. 3:6

+ 7:21 Гал. 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10

• 7:24 Мат. 15:21-28

+ 7:26 Чап. 21:2-3

+ 7:27 Мат. 7:6

+ 7:31 Мар. 8:24, Мар. 5:20, Мар. 1:9

+ 7:33 Мар. 8:23, Ин. 9:6

+ 7:36 Мар. 1:44-45

• 8:1 Мат. 15:32-39

+ 8:2 Мат. 9:36

+ 8:4 4 Пач. 4:42-44

• 8:11 Мат. 16:1-4

+ 8:11 Лук. 11:16, 1 Кор. 1:22

• 8:14 Мат. 16:5-12

+ 8:15 Лук. 12:1, 1 Кор. 5:7-8

+ 8:17 Мар. 6:52, Мар. 7:18

+ 8:19 Мар. 6:41-43

+ 8:20 Мар. 8:8

+ 8:22 Мар. 6:45

+ 8:23 Мар. 7:33, Ин. 9:6

• 8:27 Мат. 16:13-20, Лук. 9:18-21

+ 8:28 Мар. 6:14, 3 Пач. 17:1,

+ 8:29 Мар. 14:61-62, Ин. 11:27

+ 8:30 Мат. 9:30

• 8:31 Мат. 16:21-28, Лук. 9:22-27

+ 8:31 Лук. 17:25, Мар. 9:31, Мар. 10:34, Ин. 2:19

+ 8:32 Ин. 16:25

+ 8:33 Мат. 4:10, Филип. 3:19

+ 8:34 Мат. 10:38-39

+ 8:35 Мар. 10:29

+ 8:36 Лук. 12:20

+ 8:38 Рум. 1:16, 2 Тим. 1:8, Къан. 33:2, Дан. 7:13,

+ 9:1 Мар. 13:30, Ин. 21:22

• 9:2 Мат. 17:1-13, Лук. 9:28-36

+ 9:2 Мар. 5:37, Мар. 14:33

+ 9:3 Дан. 7:9

+ 9:7 Къан. 18:15, 2 Пёт. 1:17

+ 9:9 Мар. 1:44, Мар. 5:43

+ 9:13 Мат. 11:14, Лук. 1:17

• 9:14 Мат. 17:14-20, Лук. 9:37-43

+ 9:17 Лук. 11:14

+ 9:20 Мар. 1:26

+ 9:22 Мар. 1:40

+ 9:23 Мат. 17:20-21

+ 9:26 Мар. 1:26

+ 9:27 Мар. 1:31, Мар. 5:41, Чап. 3:7, Чап. 9:41

• 9:30 Мат. 17:22-23, Лук. 9:43-45

+ 9:31 Мар. 8:31, Мар. 10:32-34

+ 9:32 Мар. 6:52

• 9:33 Мат. 18:1-9, Лук. 9:46-50, Лук. 22:24-30

+ 9:33 Мат. 17:24

+ 9:35 Мар. 10:43-44

+ 9:36 Мар. 10:16

+ 9:37 Мат. 10:40, Лук. 10:16, Ин. 13:20

+ 9:38 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Чап. 19:13, Тар. 11:28

+ 9:40 Мат. 12:30, Лук. 11:23

+ 9:41 Мат. 10:42

+ 9:42 Лук. 17:2

+ 9:43 Мат. 5:30, Мат. 25:41, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:10

+ 9:50 Мат. 5:13, Лук. 14:34, Рум. 12:18, 2 Кор. 13:11, 1 Фес. 5:13

• 10:1 Мат. 19:1-12

+ 10:4 Къан. 24:1-3

+ 10:6 Байб. 1:27

+ 10:7 Байб. 2:24, 1 Кор. 6:16, Эф. 5:31, 1 Кор. 6:16

+ 10:9 1 Кор. 7:10

+ 10:12 Мат. 5:32

• 10:13 Мат. 19:13-15, Лук. 18:15-17

+ 10:15 Мат. 18:3

+ 10:16 Мар. 9:36

• 10:17 Мат. 19:16-30, Лук. 18:18-30

+ 10:17 Лук. 10:25

+ 10:19 Тархъ. 20:12-16, Къан. 24:14, 1 Кор. 6:8

+ 10:20 Филип. 3:6

+ 10:21 Лук. 12:33

+ 10:23 Мар. 4:19

+ 10:27 Байб. 18:14, Мар. 14:36, Лук. 1:37

+ 10:28 Мар. 1:18-20

+ 10:29 Мар. 8:35, Лук. 14:26

+ 10:30 2 Кор. 12:10

+ 10:31 Мат. 20:16, Лук. 13:30

• 10:32 Мат. 20:17-19, Лук. 18:31-34

+ 10:34 Мар. 8:31, Мар. 9:31

• 10:35 Мат. 20:20-28

+ 10:35 Мар. 1:19

+ 10:37 Мат. 19:28

+ 10:38 Мар. 14:36, Ин. 18:11, Лук. 12:50

+ 10:39 Чап. 12:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:9

+ 10:43 1 Пёт. 5:3, Мат. 23:11, Мар. 9:35

+ 10:45 Ин. 13:4-5, Ин. 11:51, Рум. 4:25, Гал. 1:4, 1 Тим. 2:6, Тит. 2:14, 1 Пёт. 1:18-19

• 10:46 Мат. 20:29-34, Лук. 18:35-43

+ 10:46 3 Пач. 16:34

+ 10:47 2 Пач. 7:12-16, Лук. 1:32

* 10:51 Я, Раббуни! – арамеязул мацӀалда гьелъул магӀна ккола: «Я, дир МугӀалим!» яги «Я, бетӀерчӀахъад!»

+ 10:52 Мар. 5:34, Лук. 7:50, Лук. 17:19

• 11:1 Мат. 21:1-11, Лук. 19:28-40, Ин. 12:12-19

+ 11:1 2 Пач. 15:30, Чап. 1:12, Мат. 21:17, Лук. 24:50, Ин. 11:18

+ 11:8 4 Пач. 9:13

+ 11:10 Мат. 23:39

• 11:12 Мат. 21:18-19

+ 11:12 Мат. 4:2

+ 11:13 Мар. 13:28, Лук. 13:6

• 11:15 Мат. 21:12-17, Лук. 19:45-48, Ин. 2:13-22

+ 11:15 Лев. 1:14, Лев. 5:7, Лев. 12:8, Лук. 2:24

+ 11:18 Мат. 21:46

+ 11:19 Лук. 21:37

• 11:20 Мат. 21:19-22

+ 11:23 Мат. 7:7, Мат. 17:20, 1 Кор. 13:2

+ 11:24 Мат. 7:7, Якъ. 1:6

+ 11:25 Мат. 6:14, Кол. 3:13

• 11:27 Мат. 21:23-27, Лук. 20:1-8

+ 11:28 Чап. 4:7

+ 11:30 Мар. 1:4

+ 11:31 Лук. 7:30

+ 11:32 Мат. 11:9, Мат. 14:5

• 12:1 Мат. 21:33-46, Лук. 20:9-19

+ 12:1 Мар. 13:34

+ 12:5 Мат. 22:6, Мат. 23:34, Жугь. 11:36-37, Жугь. 11:36-37

+ 12:6 Мат. 3:17, Жугь. 1:1

+ 12:7 Жугь. 1:2, 3 Пач. 21:19

+ 12:8 Жугь. 13:12

+ 12:9 Чап. 13:46

+ 12:11 Чап. 4:11, 1 Пёт. 2:7

+ 12:12 Мар. 11:18, Мар. 11:32

• 12:13 Мат. 22:15-22, Лук. 20:20-26

+ 12:13 Лук. 11:54

+ 12:14 Мат. 17:24-25

+ 12:15 Мар. 7:6, Лук. 12:1

+ 12:17 Рум. 13:7

• 12:18 Мат. 22:23-33, Лук. 20:27-40

+ 12:18 Мат. 3:7, Чап. 23:8

+ 12:19 Байб. 38:8, Къан. 25:5-6

+ 12:26 Тархъ. 3:2, Тархъ. 3:6

• 12:28 Мат. 22:34-40, Лук. 10:25-28

+ 12:30 Къан. 6:4-5, Къан. 11:13,

+ 12:31 Лев. 19:18, Мат. 19:19

+ 12:32 Къан. 4:35, Къан. 6:4

+ 12:33 3 Пач. 15:22,

+ 12:34 Лук. 20:40

• 12:35 Мат. 22:41-46, Лук. 20:41-44

+ 12:35 2 Пач. 7:12-16, Мар. 10:47, Лук. 1:32

+ 12:36 Чап. 2:34-35

+ 12:37 Мар. 6:20

• 12:38 Мат. 23:1-36, Лук. 20:45-47

+ 12:39 Лук. 11:43

• 12:41 Лук. 21:1-4

+ 12:41 4 Пач. 12:9, Мат. 27:6

+ 12:44 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12

• 13:1 Мат. 24:1-14, Лук. 21:5-19

+ 13:2 Лук. 19:44

+ 13:5 1 Ин. 3:7, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3

+ 13:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:4, Чап. 11:28, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:12

+ 13:9 Чап. 17:6, Чап. 18:12, Чап. 24:1, Чап. 25:6

+ 13:10 Мат. 28:19, Рум. 10:18, Кол. 1:6

+ 13:11 Чап. 4:8

+ 13:12 Мат. 10:35-36

+ 13:13 Мат. 10:22, Ин. 15:18, Якъ. 5:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:10

• 13:14 Мат. 24:15-28, Лук. 21:20-24

* 13:14 Гьелъул магӀна буго: Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб мажусияз жидерго «аллагьзабазул» суратал лъела.

+ 13:14 Дан. 9:27, Дан. 11:31, Дан. 12:11

+ 13:15 Лук. 17:31

+ 13:17 Лук. 23:29

+ 13:19 Дан. 12:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:18

+ 13:20 Лук. 18:7

+ 13:21 Лук. 17:23

+ 13:22 Къан. 13:1, 2 Фес. 2:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:14

+ 13:23 Ин. 13:19, Ин. 14:29

• 13:24 Мат. 24:29-31, Лук. 21:25-28

+ 13:25 Чап. 2:20, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:13

+ 13:26 Дан. 7:13, Мат. 16:27

+ 13:27 Мат. 13:41

• 13:28 Мат. 24:32-35, Лук. 21:29-33

+ 13:30 Мар. 9:1

+ 13:31 2 Пёт. 3:10

• 13:32 Мат. 24:36-44, Лук. 17:26-30, Лук. 17:34-36

+ 13:33 Эф. 6:18, 1 Фес. 5:6, Мат. 25:13

+ 13:34 Мар. 12:1

+ 13:35 Мат. 25:13, 2 Пёт. 3:10, 1 Фес. 5:2

+ 13:36 Мат. 25:1-13

• 14:1 Мат. 26:1-5, Лук. 22:1-2, Ин. 11:45-53

+ 14:1 Тархъ. 12:1-30, Ин. 11:53

• 14:3 Мат. 26:6-13, Лук. 7:36-50, Ин. 12:1-8

+ 14:3 Мат. 21:17, Ин. 11:1, Ин. 11:18, Лев. 13:3

+ 14:7 Къан. 15:11, Мар. 2:20, Ин. 7:33

+ 14:8 Ин. 19:40

+ 14:9 Мат. 24:14

• 14:10 Мат. 26:14-16, Лук. 22:3-6

+ 14:10 Ин. 13:2, Чап. 1:16

• 14:12 Мат. 26:17-30, Лук. 22:7-23, Ин. 13:21-30

+ 14:12 Тархъ. 12:6, 1 Кор. 5:7

+ 14:18 Ин. 13:18

+ 14:21 Мат. 18:7

• 14:22 Мат. 26:26-30, Лук. 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 14:22 Ин. 6:51, 1 Кор. 10:16

+ 14:24 Тархъ. 24:8

+ 14:26 Лук. 22:39

• 14:27 Мат. 26:31-35, Лук. 22:31-34, Ин. 13:36-38

+ 14:27 Ин. 16:32

+ 14:28 Мар. 16:7

• 14:32 Мат. 26:36-46, Лук. 22:39-46

+ 14:33 Мар. 5:37, Мар. 9:2

+ 14:34 Ин. 12:27

+ 14:35 Жугь. 5:7

* 14:36 Абба! – дада, эмен.

+ 14:36 Мар. 10:27, Мар. 10:38, Ин. 18:11, Ин. 5:30, Ин. 6:38

+ 14:38 Мат. 6:13, 1 Пёт. 4:7

+ 14:41 Ин. 2:4, Мар. 9:31, Мар. 10:33

• 14:43 Мат. 26:47-56, Лук. 22:47-53, Ин. 18:3-12

+ 14:43 Чап. 1:16

+ 14:47 Лук. 22:38

+ 14:49 Мар. 11:27, Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Ин. 19:36

+ 14:50 Мар. 14:27, Ин. 16:32

• 14:53 Мат. 26:57-68, Лук. 22:54-55, Лук. 22:63-71, Ин. 18:13-14, Ин. 18:19-24

+ 14:56 Къан. 17:6, Къан. 19:15

+ 14:58 2 Кор. 5:1, Мар. 15:29, Ин. 2:19

+ 14:60 Мар. 15:4-5

+ 14:62 Дан. 7:13, Мат. 16:27, Мат. 24:30, Жугь. 1:13

* 14:63 ЖугьутӀазул гӀадат букӀана, цо кинаб бугониги гӀасилъи бихьараб мехалъ, тӀад бугеб ретӀел бихъулеб.

+ 14:63 Тар. 14:6, Чап. 14:14

+ 14:64 Мар. 2:7, Ин. 10:36, Лев. 24:16

+ 14:65 Мар. 10:34

• 14:66 Мат. 26:69-75, Лук. 22:56-62, Ин. 18:15-18, Ин. 18:25-27

+ 14:72 Мар. 14:30

• 15:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Лук. 23:1-5, Ин. 18:28-38

+ 15:1 Лук. 3:1, Лук. 13:1, Чап. 3:13, Чап. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 15:2 Мат. 2:2

+ 15:4 Мар. 14:60-61

• 15:6 Мат. 27:15-26, Лук. 23:13-25, Ин. 18:39

+ 15:10 Ин. 12:19, Чап. 5:17

+ 15:11 Чап. 3:14

+ 15:14 Лук. 23:41, Жугь. 4:15

+ 15:15 Мар. 10:34

• 15:16 Мат. 27:27-31, Ин. 19:2-3

* 15:17 ПарччахӀзабазул букӀунаан гьел ратӀа рахъизе лъалеб бецӀбагӀараб гӀаба.

+ 15:19 Мар. 10:34, Мар. 14:65

• 15:21 Мат. 27:32-44, Лук. 23:26-43, Ин. 19:17-27

+ 15:21 Рум. 16:13

+ 15:29 Мар. 14:58, Ин. 2:19

+ 15:31 Ин. 10:18

+ 15:32 Ин. 1:49, Ин. 12:13, Ин. 20:29

• 15:33 Мат. 27:45-56, Лук. 23:44-49, Ин. 19:28-30

+ 15:38 Тархъ. 26:33, Лев. 16:2

+ 15:40 Лук. 8:2

• 15:42 Мат. 27:57-61, Лук. 23:50-56, Ин. 19:38-42

• 16:1 Мат. 28:1-8, Лук. 24:1-12, Ин. 20:1-10

+ 16:1 Мар. 15:40

* 16:2 ГьатӀан къоялъ.

+ 16:3 Мар. 15:46

+ 16:7 Мар. 14:28

* 16:9-20. НекӀсиял хъвай-хъвагӀаязги хъвадарухъабазги нугӀлъи гьабулеб буго «Маркица бицараб Рохалил хабар» гьаб бакӀалда лъугӀанилан. Гьединлъидал хадуб кьун бугеб кесек Маркица хъвараблъун рикӀкӀунаро. Амма гӀадатлъун лъугьун буго гьеб бутӀаги Маркица хъвараб тӀехьалда гьоркьобе бачин.

• 16:9 Мат. 28:9-10, Мат. 28:16-20, Лук. 24:13-49, Ин. 20:11-23

+ 16:9 Лук. 8:2

+ 16:11 Лук. 24:11

+ 16:15 Чап. 1:8, Кол. 1:23

+ 16:16 Чап. 16:31, Рум. 10:9, 1 Пёт. 3:21, Ин. 3:18

+ 16:17 Лук. 10:17, Чап. 5:16, Чап. 8:7, Чап. 16:18, Чап. 19:12, Чап. 2:4, Чап. 10:46, 1 Кор. 12:10, 1 Кор. 14:2

+ 16:18 Лук. 10:19, Чап. 28:3-5, Чап. 9:12, Чап. 28:8

+ 16:19 Лук. 24:51, Чап. 1:9, 1 Тим. 3:16, Чап. 7:55-56, 1 Пёт. 3:22, Рум. 8:34, Эф. 1:20, Кол. 3:1, Жугь. 1:3, Жугь. 8:1, Жугь. 12:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:21

+ 16:20 Чап. 5:12

+ 1:3 Чап. 1:1

+ 1:5 Мат. 2:1, Тархъ. 28:1

+ 1:6 Филип. 3:6

+ 1:7 1 Пач. 1:2

+ 1:9 Тархъ. 30:7-8

+ 1:11 Тархъ. 30:1-10

+ 1:13 Чап. 10:4

+ 1:15 Лук. 7:28, Тар. 6:2-3, Лук. 7:33, Гал. 1:15

* 1:16 Исраилил лъимал – жугьутӀал.

+ 1:17 Мат. 11:14, Мат. 17:12-13, Мар. 1:2

+ 1:18 Байб. 15:8,

+ 1:19 Дан. 8:16, Дан. 9:21

+ 1:25 Байб. 30:23

+ 1:26 Дан. 8:16, Дан. 9:21, Мат. 2:23, Ин. 1:45, Мат. 1:16

+ 1:31 Мат. 1:20

* 1:32 ГӀиса вукӀана Давуд аварагасул наслуялъул чи.

+ 1:32 2 Пач. 7:13, Мар. 11:10

+ 1:33 Дан. 7:14, Дан. 7:27, 1 Кор. 15:24, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:15

+ 1:35 Мат. 18:20, Мат. 14:33

+ 1:37 Байб. 18:14, Мар. 10:27

+ 1:46 1 Пач. 2:1-10

+ 1:48 1 Пач. 1:11, Лук. 11:27

+ 1:50 Къан. 5:10, Къан. 7:9

+ 1:54 Байб. 17:19, Рум. 4:13, Гал. 3:16, Жугь. 2:16

+ 1:59 Байб. 17:12, Лев. 12:3

+ 1:69 Чап. 3:21, Рум. 1:2, Тит. 1:1-2

+ 1:72 Лев. 26:42,

+ 1:73 Байб. 22:16-18, Байб. 26:3, Жугь. 6:13,

+ 1:76 Лук. 7:26, Лук. 20:6, Мат. 3:3, Мар. 1:2-3

+ 1:77 Лук. 3:3

+ 1:79 Мат. 4:16

+ 1:80 Лук. 3:2

• 2:1 Мат. 1:18-25

+ 2:1 Тар. 1:2, Чап. 5:37

* 2:4 Бетлегьем (Вифлеем) – Давуд авараг гьавураб шагьар.

+ 2:4 Лук. 1:26-27, 1 Пач. 17:58

+ 2:9 Чап. 12:7

+ 2:11 Мат. 1:21,

+ 2:12 1 Пач. 2:34, 4 Пач. 19:29

+ 2:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:11

+ 2:14 Лук. 19:38

+ 2:19 Дан. 7:28, Лук. 2:51

+ 2:21 Байб. 17:12-13, Лев. 12:3

+ 2:22 Лев. 12:4

+ 2:23 Тархъ. 13:2

+ 2:24 Лев. 12:8

+ 2:30 Ин. 8:12

+ 2:35 Ин. 19:25

+ 2:37 Чап. 13:2, Чап. 14:23

+ 2:39 Мат. 2:23, Лук. 1:26-27

+ 2:41 Къан. 16:1

+ 2:43 Лев. 23:8

+ 2:50 Лук. 9:45, Лук. 18:34

+ 2:51 Дан. 7:28, Лук. 2:19

+ 2:52 1 Пач. 2:26

• 3:1 Мат. 3:1-12, Мар. 1:1-8, Ин. 1:19-28

+ 3:1 Лук. 13:1, Лук. 23:1, Лук. 9:7

+ 3:2 Мат. 26:3, Ин. 11:49, Лук. 1:63, Лук. 1:80, Ин. 1:6-7

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33

+ 3:8 Лук. 16:24, Ин. 8:33

+ 3:9 Лук. 13:9, Мат. 7:19

+ 3:10 Чап. 2:37, Чап. 16:30

+ 3:11 Мат. 25:35, Якъ. 2:15-16

+ 3:14 Лук. 19:8

+ 3:15 Ин. 1:19-20

+ 3:17 Мат. 13:30

+ 3:20 Мат. 11:2, Мат. 14:1-12, Мар. 6:17-18, Ин. 3:24

• 3:21 Мат. 3:13-17, Мар. 1:9-11

+ 3:21 Чап. 7:56

+ 3:22 Ин. 1:32-33, Мар. 9:7, Ин. 12:28, Лук. 9:35, 2 Пёт. 1:17

• 3:23 Мат. 1:1-17

+ 3:23 Тар. 4:3

+ 3:31 2 Пач. 5:14

+ 3:32 1 Пач. 17:12, Рут 4:18-22

+ 3:33 Байб. 38, Тар. 26:21

+ 3:38 Байб. 5

• 4:1 Мат. 4:1-11, Мар. 1:12-13

+ 4:2 1 Фес. 3:5, Къан. 9:9, 3 Пач. 19:8, Мат. 21:18

+ 4:4 Къан. 8:3

+ 4:6 1 Ин. 5:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:2

+ 4:8 Къан. 6:13

+ 4:12 Къан. 6:16

• 4:14 Мат. 13:53-58, Мар. 6:1-6

+ 4:15 Мар. 1:21

+ 4:16 Мат. 2:23, Лук. 2:39

+ 4:18 Лев. 25:10,

+ 4:23 Мат. 11:23, Мар. 2:1-12, Ин. 4:46-53

+ 4:24 Ин. 4:44

+ 4:25 3 Пач. 17:1, 3 Пач. 18:2, Якъ. 5:17

+ 4:26 3 Пач. 17:9

+ 4:27 Лев. 13:3, Тар. 12:10, 4 Пач. 5:1-14

+ 4:30 Ин. 8:59, Ин. 10:39

• 4:31 Мар. 1:21-28

+ 4:31 Мат. 4:13

+ 4:32 Мат. 7:28-29

+ 4:34 Мат. 8:29, Мар. 1:23-24, Лук. 8:28, Чап. 19:15

+ 4:35 Лук. 9:42, Чап. 8:7

• 4:38 Мат. 8:14-17, Мар. 1:29-34

+ 4:38 1 Кор. 9:5

+ 4:41 Мат. 12:16, Мар. 3:12

• 4:42 Мар. 1:35-39

+ 4:42 Лук. 5:16

• 5:1 Мат. 4:18-22, Мар. 1:16-20

+ 5:1 Тар. 34:11, Мат. 14:34, Мар. 6:53

+ 5:4 Ин. 21:6

* 5:10 Нужеца гӀадамал жиндир диналде ахӀилин абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 5:10 Мат. 13:47

• 5:12 Мат. 8:1-4, Мар. 1:40-45

+ 5:12 Лев. 13:3, Тар. 12:10, 4 Пач. 5:1, Мар. 9:22

+ 5:14 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мар. 1:34, Лев. 14:1-32, Лук. 17:14

+ 5:16 Мат. 14:23, Лук. 4:42

• 5:17 Мат. 9:1-8, Мар. 2:1-12

+ 5:17 Лук. 6:19, Лук. 8:46

+ 5:20 Мат. 8:10, Мар. 10:52, Лук. 7:48

+ 5:21 Мат. 26:65,

• 5:27 Мат. 9:9-17, Мар. 2:13-22

+ 5:29 Лук. 19:6

+ 5:30 Лук. 15:2

+ 5:32 Лук. 15:7, 1 Тим. 1:15

• 5:33 Мат. 9:14-17, Мар. 2:18-22

+ 5:33 Мат. 11:2, Лук. 11:1, Ин. 1:35, Лук. 18:12

+ 5:34 Мат. 25:1-13, Ин. 3:29, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2

+ 5:35 Мар. 14:7, Лук. 17:22

• 6:1 Мат. 12:1-14, Мар. 2:23

+ 6:1 Къан. 23:25

+ 6:2 Тархъ. 20:8-10, Тар. 15:32-36

+ 6:3 1 Пач. 21:6

+ 6:4 Тархъ. 25:30, Лев. 24:5-9

+ 6:6 Мар. 1:21

+ 6:7 Лук. 14:1, Лук. 20:20

+ 6:9 Лук. 14:3

+ 6:10 3 Пач. 13:6

• 6:12 Мат. 10:1-4, Мар. 3:13-19

+ 6:14 Мат. 16:18, Ин. 1:42

* 6:15 Зелот – румазда данде къеркьолеб букӀараб къокъаялъул чи.

+ 6:15 Мат. 9:9

+ 6:16 Лук. 22:47

• 6:17 Мат. 4:23

+ 6:19 Лук. 5:17, Лук. 8:46

+ 6:21 Ин. 7:37, 2 Кор. 7:10

+ 6:22 1 Пёт. 4:14

+ 6:23 Чап. 5:41, Якъ. 1:2, 2 Кор. 12:10

+ 6:24 Мат. 6:2, Якъ. 5:1

+ 6:25 ГӀакъилал рагӀаби 14:13,

• 6:27 Мат. 5:38-48

+ 6:28 Лук. 23:34, Чап. 7:60, 1 Пёт. 3:9

+ 6:29 1 Пёт. 2:23, 1 Кор. 6:7

+ 6:30 Къан. 15:7-8, ГӀакъилал рагӀаби 21:26

+ 6:31 Мат. 7:12

+ 6:36 Мат. 5:7

• 6:37 Мат. 7:1-5

+ 6:37 Рум. 14:10, 1 Кор. 4:5, Рум. 2:1, Рум. 14:10, Якъ. 2:13

+ 6:38 2 Кор. 9:6, Мар. 4:24, Рум. 2:1

+ 6:39 Мат. 15:14

+ 6:40 Мат. 10:24, Ин. 13:16

* 6:41 Мунго гӀадинав чиясул абураб магӀна буго гьелъул.

• 6:43 Мат. 7:17-20, Мат. 12:33-35

+ 6:45 ГӀакъилал рагӀаби 12:5, Мат. 15:18, Якъ. 3:6

• 6:46 Мат. 7:24-27

+ 6:46 Мат. 7:22, Мат. 25:11, Ин. 13:13

+ 6:48 ГӀакъилал рагӀаби 10:25, ГӀакъилал рагӀаби 12:3

• 7:1 Мат. 8:5-13

+ 7:4 Чап. 10:2

+ 7:13 Мат. 20:34

+ 7:14 Лук. 8:54

+ 7:15 3 Пач. 17:23, 4 Пач. 4:36

+ 7:16 Къан. 18:15, Мат. 21:11

• 7:18 Мат. 11:2-19

+ 7:19 Ин. 4:25, Ин. 6:14, Ин. 11:27

+ 7:23 Ин. 6:61, Ин. 16:1

+ 7:24 Лук. 3:2

+ 7:26 Мат. 14:5, Мат. 21:26

+ 7:27 Тархъ. 23:20, Мар. 1:2

+ 7:28 Лук. 1:15

+ 7:29 Лук. 3:12

+ 7:33 Мат. 3:4, Лук. 1:15

+ 7:34 Ин. 2:1, Ин. 12:2, Лук. 5:30

• 7:36 Мат. 26:6-13, Мар. 14:3-9, Ин. 12:1-8

+ 7:39 Лук. 15:2

+ 7:41 Мат. 18:28

+ 7:42 Мат. 6:14, Мар. 11:25-26, Эф. 4:32, Кол. 3:13

+ 7:48 Лук. 5:20

+ 7:50 Лук. 8:48, Лук. 17:19, Лук. 18:42, Эф. 2:8

+ 8:1 Лук. 4:43

+ 8:2 Лук. 23:49, Мат. 27:56, Мар. 16:9, Лук. 24:10, Ин. 19:25

+ 8:3 Лук. 24:10

• 8:4 Мат. 13:1-9, Мар. 4:1-9

+ 8:8 Мат. 11:15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

• 8:9 Мат. 13:10-23, Мар. 4:10-25

+ 8:10 Мат. 19:11,

+ 8:11 Чап. 8:4

+ 8:13 Гал. 1:6, Жугь. 6:4

+ 8:14 Мат. 6:25, Мар. 10:23, 1 Тим. 6:10

+ 8:15 Ин. 15:5

+ 8:16 Мат. 5:15, Лук. 11:33

+ 8:17 Мат. 10:26, Лук. 12:2

+ 8:18 ГӀакъилал рагӀаби 9:9

• 8:19 Мат. 12:46-50, Мар. 3:31-35

+ 8:19 Мар. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Чап. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 8:21 Ин. 15:14, Жугь. 2:11

• 8:22 Мат. 8:23-27, Мар. 4:35-41

+ 8:22 Мат. 8:18, Мар. 4:35

• 8:26 Мат. 8:28-34, Мар. 5:1-20

+ 8:28 Лук. 4:34

+ 8:35 Лук. 10:39

+ 8:37 Лук. 5:8, Чап. 16:39

• 8:40 Мат. 9:18-26, Мар. 5:21-43

+ 8:41 Лук. 13:14, Чап. 13:15, Чап. 18:8

+ 8:43 Лев. 15:25

+ 8:44 Мар. 3:10

+ 8:46 Лук. 5:17, Лук. 6:19

+ 8:48 Лук. 7:50, Эф. 2:8

+ 8:51 Мар. 14:33, Лук. 9:28

+ 8:52 Ин. 11:11

+ 8:54 Мар. 1:31, Мар. 9:27, Чап. 3:7, Чап. 9:41, Лук. 7:14

+ 8:56 Мар. 1:44, Мар. 9:9

• 9:1 Мат. 10:5-15, Мар. 6:7-13

+ 9:1 Лук. 6:12-16

+ 9:5 Чап. 13:51

+ 9:6 Мар. 1:15

• 9:7 Мат. 14:1-12, Мар. 6:14-29

+ 9:7 Лук. 3:1, Лук. 9:19

+ 9:8 3 Пач. 17:1,

+ 9:9 Лук. 3:19-20, Лук. 23:8

• 9:10 Мат. 14:13-21, Мар. 6:30-44, Ин. 6:1-14

+ 9:10 Лук. 9:2

+ 9:13 4 Пач. 4:42-44

• 9:18 Мат. 16:13-19, Мар. 8:27-29

+ 9:19 Лук. 9:7, 3 Пач. 17:1,

+ 9:20 Лук. 22:67, Ин. 11:27

• 9:21 Мат. 16:20-28, Мар. 8:30

+ 9:22 Лук. 17:25, Лук. 18:33, Лук. 24:7, Ин. 2:19

+ 9:23 Мат. 10:38-39, Лук. 14:27

+ 9:25 Лук. 12:20

+ 9:26 Рум. 1:16, 2 Тим. 1:8, Къан. 33:2, Дан. 7:13,

+ 9:27 Лук. 21:32, Ин. 21:22

• 9:28 Мат. 17:1-8, Мар. 9:2-8

+ 9:28 Мар. 14:33, Лук. 8:51

+ 9:29 Дан. 7:9

+ 9:35 Лук. 23:35, Къан. 18:15, 2 Пёт. 1:17

• 9:37 Мат. 17:14-18, Мар. 9:14-27

+ 9:42 Лук. 4:35

• 9:43 Мат. 17:22-23, Мар. 9:30-32

+ 9:44 Лук. 9:22, Лук. 18:32-33

+ 9:45 Лук. 2:50, Лук. 18:34

• 9:46 Мат. 18:1-5, Мар. 9:33-40

+ 9:48 Мат. 10:40, Лук. 10:16, Ин. 13:20

+ 9:49 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Чап. 19:13, Тар. 11:28

+ 9:50 Лук. 11:23

+ 9:51 Лук. 24:51, Чап. 1:9

+ 9:52 Мат. 10:5

+ 9:54 4 Пач. 1:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:13

• 9:57 Мат. 8:19-22

+ 9:61 3 Пач. 19:20

• 10:1 Мат. 10:7-16

+ 10:2 Мат. 9:37-38, Ин. 4:35

+ 10:3 Мат. 10:16

* 10:4 Заман гӀадада хвезабугейилан абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 10:4 4 Пач. 4:29

+ 10:7 Гал. 6:6, 1 Тим. 5:18

+ 10:8 1 Кор. 10:27

+ 10:9 Мар. 1:15

+ 10:11 Чап. 13:51

+ 10:12 Байб. 18:20, Байб. 19:24,

• 10:13 Мат. 11:20-24

* 10:13 Гьедин загьир гьабула жугьутӀаз ракӀ бухӀун бугеблъи.

+ 10:13 Мар. 6:45, Мар. 8:21, Мар. 3:7

+ 10:16 Мат. 10:40, Мат. 25:45, Ин. 13:20, Гал. 4:14

+ 10:17 Мар. 16:17, Чап. 5:16, Чап. 8:7, Чап. 16:18, Чап. 19:12

+ 10:18 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:8-9

+ 10:19 Мар. 16:18, Чап. 28:3-5

+ 10:20 Тархъ. 32:32, Жугь. 12:23, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:5

• 10:21 Мат. 11:25-27, Мат. 13:16-17

+ 10:22 Ин. 6:46, Ин. 7:29, Ин. 8:19, Ин. 10:15

+ 10:23 Мат. 13:16-17

+ 10:24 Жугь. 11:13, 1 Пёт. 1:10-12

+ 10:25 Лук. 18:18

+ 10:27 Къан. 6:5, Къан. 11:13, Лев. 19:18, Мат. 22:37, Мар. 12:30

+ 10:28 Лев. 18:5, Рум. 10:5, Гал. 3:12

* 10:32 Левит – Иерусалималда букӀараб Мукъадасаб Рукъалъул гьитӀинав хъулухъчи.

+ 10:32 Тар. 8:19

+ 10:33 4 Пач. 17:34, Ин. 4:9, Ин. 8:48

+ 10:38 Ин. 11:1, Ин. 12:2

+ 10:39 Лук. 8:35

+ 10:41 Лук. 12:25

• 11:1 Мат. 6:9-15, Мат. 7:7-11

+ 11:1 Мат. 11:2, Мар. 2:18, Ин. 1:35

+ 11:3 ГӀакъилал рагӀаби 30:8

+ 11:4 Мат. 26:41

+ 11:10 ГӀакъилал рагӀаби 8:17, Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мар. 11:24, Ин. 14:13-14, 1 Ин. 3:22, 1 Ин. 5:14

+ 11:13 Байб. 6:5, Мат. 12:34, Чап. 2:38

• 11:14 Мат. 12:22-30, Мат. 12:43-45, Мар. 3:20-27

+ 11:15 4 Пач. 1:2, Мат. 9:34, Мат. 10:25

+ 11:16 Мар. 8:11, 1 Кор. 1:22

+ 11:19 Лук. 9:49, Чап. 19:13

+ 11:23 Лук. 9:50

+ 11:26 2 Пёт. 2:20

+ 11:27 Лук. 1:48

+ 11:28 Ин. 13:17, Якъ. 1:22, Рум. 2:13

• 11:29 Мат. 12:38-42, Мат. 16:1-4, Мар. 8:11-13

+ 11:31 3 Пач. 10:1-13, Мат. 12:6

+ 11:32 Юнус 3:5

• 11:33 Мат. 6:22-23

+ 11:33 Мат. 5:15, Мар. 4:21, Лук. 8:16

• 11:37 Мат. 23:1-36, Мар. 12:38-40, Лук. 20:45-47

+ 11:38 Мар. 7:3-5

* 11:42 АнцӀил бутӀа – закагӀат.

+ 11:42 Лук. 18:12

+ 11:43 Лук. 14:7, Лук. 20:46

+ 11:44 ГӀакъилал рагӀаби 26:23

* 11:47 Мазарал – хириял гӀадамазул хобазда тӀад зияраталъе гьарурал бакӀал.

+ 11:48 Чап. 7:51-52

+ 11:49 Мат. 21:35

+ 11:50 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 18:24, Байб. 4:8, 1 Ин. 3:12, Жугь. 11:4,

+ 11:54 Лук. 20:20

+ 12:1 Мат. 16:6, Мар. 8:15, 1 Кор. 5:7-8

+ 12:2 Мат. 10:26, Мар. 4:22, Лук. 8:17

• 12:4 Мат. 10:17-20, Мат. 10:28-33

+ 12:4 ГӀакъилал рагӀаби 29:25,

+ 12:5 Жугь. 10:31

+ 12:7 Мат. 6:26, Мат. 12:12

+ 12:8 Рум. 10:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:5

+ 12:9 Мат. 25:12, 1 Ин. 2:23, 2 Тим. 2:12

+ 12:10 Мат. 12:31-32, Мар. 3:29

+ 12:12 ГӀакъилал рагӀаби 16:1

• 12:13 Мат. 6:19-21, Мат. 6:25-34

+ 12:15 1 Тим. 6:6-10, Тархъ. 20:17,

+ 12:21 1 Тим. 6:18

+ 12:22 Филип. 4:6, 1 Пёт. 5:7

+ 12:24 Мат. 10:31, Мат. 12:12

+ 12:27 3 Пач. 10:4-7

+ 12:28 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8

+ 12:32 Ин. 10:16, Лук. 22:29

+ 12:33 Мат. 19:21, Лук. 18:22

• 12:35 Мат. 24:45-51

+ 12:36 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:20

+ 12:39 2 Пёт. 3:10, 1 Фес. 5:2

+ 12:43 Мат. 25:21, Ин. 13:17

+ 12:45 Мат. 25:5

+ 12:48 Лев. 5:17

• 12:49 Мат. 10:34-36

+ 12:50 Мар. 10:38

+ 12:51 Чап. 14:4

• 12:54 Мат. 5:25-26, Мат. 16:2-3

+ 12:58 ГӀакъилал рагӀаби 25:8

+ 13:1 Лук. 3:1, Лук. 23:1

+ 13:4 Ин. 9:7, Ин. 9:11

+ 13:6 Мат. 21:19, Мар. 11:13

+ 13:7 Мат. 7:19, Лук. 3:9

+ 13:10 Мат. 4:23, Мар. 6:2

+ 13:14 Лук. 8:41, Чап. 13:15, Чап. 18:8, Тархъ. 20:9

+ 13:15 Лук. 14:5

+ 13:17 1 Пёт. 3:16

• 13:18 Мат. 13:31-33, Мар. 4:30-32

+ 13:19 Мат. 17:20, Лук. 17:6, Дан. 4:9

+ 13:21 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9

• 13:22 Мат. 7:13-14, Мат. 7:21-23

+ 13:25 Мат. 25:11-12

+ 13:28 Мат. 8:12

+ 13:29 Мат. 8:11, Эф. 3:6

+ 13:30 Мат. 19:30, Мат. 20:16, Мар. 10:31

• 13:31 Мат. 23:37-39

+ 13:31 Лук. 3:1, Лук. 9:7

+ 13:34 Чап. 7:52, Къан. 32:11-12, Рут 2:12,

+ 13:35 Лук. 19:38

+ 14:1 Лук. 6:7, Лук. 20:20

+ 14:3 Мат. 12:10, Мар. 3:4

+ 14:5 Лук. 13:15

+ 14:7 Лук. 11:43

+ 14:8 ГӀакъилал рагӀаби 25:6-7

+ 14:11 Мат. 23:12, Лук. 18:14

+ 14:14 1 Кор. 15:23, 1 Фес. 4:16

• 14:15 Мат. 22:1-10

+ 14:15 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:9

+ 14:20 Къан. 24:5

• 14:25 Мат. 10:37-38

+ 14:26 Ин. 12:25

+ 14:27 Мат. 16:24, Лук. 9:23

+ 14:34 Мат. 5:13, Мар. 9:50

+ 14:35 Мат. 11:15, Лук. 8:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

• 15:1 Мат. 18:12-14

+ 15:2 Лук. 5:30, Лук. 19:7

+ 15:6 1 Пёт. 2:25

+ 15:7 Лук. 5:31-32

+ 15:12 Къан. 21:17

+ 15:18 Тархъ. 10:16

+ 15:24 Рум. 11:15, Эф. 2:1, Эф. 2:5, Кол. 2:13

+ 15:30 ГӀакъилал рагӀаби 29:3

+ 16:8 Ин. 12:36, 1 Фес. 5:5

+ 16:10 Мат. 25:21, Лук. 19:17

+ 16:11 ГӀакъилал рагӀаби 24:4

+ 16:13 Мат. 6:24

• 16:14 Мат. 11:12-13

+ 16:14 1 Тим. 6:10

+ 16:15 1 Пач. 16:7, 3 Пач. 8:39, ГӀакъилал рагӀаби 21:2,

+ 16:16 Мат. 3:2, Лук. 4:43, Мат. 11:12-13

+ 16:17 Мат. 5:18

+ 16:18 Мат. 5:32, Мат. 19:19

+ 16:22 Мат. 18:10, Чап. 12:15

+ 16:23 Мат. 11:23, Мат. 8:11

+ 16:24 Лук. 3:8

+ 16:29 Чап. 26:22, Чап. 28:23

+ 16:31 Мат. 28:11-15, Ин. 12:10-11

• 17:1 Мат. 18:6-7, Мат. 18:21-22

+ 17:1 Лук. 22:22

+ 17:2 Мар. 9:42

+ 17:3 Лев. 19:17, Мат. 18:15

+ 17:4 Мат. 6:14

+ 17:5 Мар. 9:24

+ 17:6 Мат. 17:20, Лук. 13:19

+ 17:12 Лев. 13:3, Лук. 5:11, Лев. 13:46

+ 17:14 Лев. 14:1-32, Мат. 8:4, Мар. 1:44, Лук. 5:14

+ 17:16 Лук. 5:12, 4 Пач. 17:34, Ин. 4:9

+ 17:19 Мар. 10:52, Лук. 7:50, Эф. 2:8

• 17:20 Мат. 24:23-28, Мат. 24:37-41

+ 17:20 Лук. 19:11, Чап. 1:6

+ 17:22 Лук. 5:35, Ин. 8:56

+ 17:23 Мар. 13:21, Лук. 21:28

+ 17:25 Лук. 9:22

+ 17:26 Байб. 6:5

+ 17:27 Байб. 6:14, Байб. 7:21

+ 17:29 Байб. 19:16, Байб. 19:24, 2 Пёт. 2:6-8

+ 17:31 Мар. 13:15

* 17:32 Мунагьазул цӀураб Содом шагьар Аллагьас щущазабилалде малаикас ЛутӀ аварагасда лъазабуна хъизангун цадахъ гьениса лъутайилан. Амма нухдасан нахъруссун ралагьугеянги абуна. Зодисан рещтӀараб цӀаялъ Содом бухӀулеб мехалъ нахъехун ялагьарай ЛутӀил лъади цӀамул хӀубиялде сверана.

+ 17:32 Байб. 19:26

+ 17:33 Мат. 10:39

+ 18:1 Лук. 21:36, Рум. 12:12, Эф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Фес. 5:17

+ 18:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:10, Мар. 13:20, Рум. 8:33, Кол. 3:12, Тит. 1:1

+ 18:8 Жугь. 10:37

+ 18:9 Лук. 16:15

+ 18:10 Чап. 3:1

+ 18:11 Мат. 6:5

+ 18:12 Лук. 5:33, Лук. 11:42

+ 18:13 Дан. 9:19

+ 18:14 Мат. 23:12, Лук. 14:11

• 18:15 Мат. 19:13-15, Мар. 10:13-16

+ 18:17 Мат. 18:3

• 18:18 Мат. 19:16-30, Мар. 10:17-31

+ 18:18 Лук. 10:25

+ 18:20 Тархъ. 20:12-16

+ 18:21 Филип. 3:6

+ 18:22 Лук. 12:33

+ 18:27 Байб. 18:14, Мар. 14:36

+ 18:28 Лук. 5:11

+ 18:29 Лук. 14:26

• 18:31 Мат. 20:17-19, Мар. 10:32-34

+ 18:33 Лук. 9:22, Лук. 24:7, Ин. 2:19

+ 18:34 Лук. 2:50, Лук. 9:45

• 18:35 Мат. 20:29-34, Мар. 10:46-52

+ 18:35 3 Пач. 16:34

+ 18:38 2 Пач. 7:12-16, Мат. 22:42, Лук. 1:32

+ 18:42 Лук. 7:50, Эф. 2:8

+ 19:1 3 Пач. 16:34

+ 19:7 Лук. 5:30, Лук. 15:2

+ 19:8 Тархъ. 22:1, 2 Пач. 12:6, Лук. 3:14

+ 19:9 Лук. 3:8, Ин. 8:33, Ин. 8:39

• 19:11 Мат. 25:14-30

+ 19:11 Лук. 17:20, Чап. 1:6

+ 19:14 Ин. 15:8

+ 19:17 Лук. 16:10

+ 19:22 3 Пач. 20:40

+ 19:26 Мат. 13:12

+ 19:27 Мат. 22:7, Лук. 20:16

• 19:28 Мат. 21:1-11, Мар. 11:1-11, Ин. 12:12-19

+ 19:29 2 Пач. 15:30, Чап. 1:12

+ 19:36 4 Пач. 9:13

+ 19:39 Мат. 21:15-16

+ 19:41 Ин. 11:35

+ 19:44 Лук. 21:6

• 19:45 Мат. 21:12-17, Мар. 11:15-19, Ин. 2:13-22

• 20:1 Мат. 21:23-27, Мар. 11:27-33

+ 20:2 Чап. 4:7

+ 20:4 Лук. 3:3

+ 20:5 Лук. 7:30

+ 20:6 Лук. 7:26, Лук. 9:8

• 20:9 Мат. 21:33-46, Мар. 12:1-12

+ 20:9 Мар. 13:34

+ 20:12 Лук. 11:48-49

+ 20:13 Мат. 3:17, Жугь. 1:1

+ 20:14 Жугь. 1:2

+ 20:15 Жугь. 13:12

+ 20:16 Чап. 13:46

• 20:19 Мат. 22:15-22, Мар. 12:13-17

+ 20:20 Лук. 6:7, Лук. 14:1, Лук. 11:54

+ 20:22 Мат. 17:24-25

+ 20:23 Мар. 7:6, Лук. 12:1

+ 20:25 Рум. 13:7

• 20:27 Мат. 22:23-33, Мар. 12:18-27

+ 20:27 Чап. 23:8

+ 20:28 Къан. 25:5

+ 20:35 2 Фес. 1:5

+ 20:37 Тархъ. 3:2, Тархъ. 3:6

+ 20:40 Мат. 22:46

• 20:41 Мат. 22:41-46, Мар. 12:35-40

+ 20:41 2 Пач. 7:12-16, Лук. 1:32, Лук. 18:38

+ 20:42 Чап. 2:34-35

+ 20:46 Лук. 11:43

• 21:1 Мар. 12:41-44

+ 21:1 4 Пач. 12:9, Мат. 27:6, Ин. 8:20

+ 21:4 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12

• 21:5 Мат. 24:1-14, Мар. 13:1-13

+ 21:6 Лук. 19:44

+ 21:8 1 Ин. 3:7, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3,

+ 21:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:4

+ 21:11 Чап. 11:28, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:12

+ 21:12 Чап. 4:3, Чап. 17:6, Чап. 18:12, Чап. 24:1, Чап. 25:6

+ 21:15 Чап. 6:10

+ 21:18 1 Пач. 14:45, 2 Пач. 14:11, Чап. 27:34

• 21:20 Мат. 24:15-21, Мар. 13:14-19

+ 21:23 Мат. 27:25, 1 Фес. 2:16

+ 21:24 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:2

• 21:25 Мат. 24:29-31, Мар. 13:24-27

+ 21:27 Дан. 7:13

• 21:29 Мат. 24:32-35, Мар. 13:28-31

+ 21:32 Лук. 9:27

+ 21:33 2 Пёт. 3:10

+ 21:36 Мат. 25:13, 1 Фес. 5:6, Лук. 18:1, Рум. 12:12, Эф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Фес. 5:17

+ 21:37 Мат. 21:23, Мат. 26:55

• 22:1 Мат. 26:1-5, Мат. 26:14-16, Мар. 14:1-2, Мар. 14:10-11, Ин. 11:45-53

+ 22:1 Тархъ. 12:1-30

+ 22:3 Ин. 13:2

+ 22:6 Чап. 1:16

• 22:7 Мат. 26:17-25, Мар. 14:12-21, Ин. 13:21-30

+ 22:7 Тархъ. 12:6, 1 Кор. 5:7

• 22:14 Мат. 26:26-30, Мар. 14:22-26, 1 Кор. 11:23-25

+ 22:16 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:9

+ 22:19 Ин. 6:51, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:24

+ 22:20 Тархъ. 24:8,

+ 22:21 Ин. 13:18

+ 22:22 Чап. 2:23

• 22:24 Мат. 18:1-5, Мар. 9:33-37, Лук. 9:46-50

+ 22:26 Мат. 20:26, Мар. 10:43-44

+ 22:27 Мат. 20:28, Ин. 13:4-5

+ 22:28 Жугь. 2:18

+ 22:29 Лук. 12:32

+ 22:30 Мат. 19:28, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:21

• 22:31 Мат. 26:31-35, Мар. 14:27-31, Ин. 13:36-38

+ 22:32 Ин. 17:9

+ 22:33 Ин. 21:19, Чап. 12:4

+ 22:35 Лук. 9:3, Лук. 10:4

• 22:39 Мат. 26:36-46, Мар. 14:32-42

+ 22:40 Мат. 6:13

* 22:43-44 Инжилалъул цо-цо хъвай-хъвагӀаязда ратула гьадинал калимабиги: 43 Зодисан рещтӀун малаикас гьесул ракӀ къвакӀизабуна. 44 Гьебмехалъ рекӀелъ кутакаб хӀалуцингун дагьавги цӀикӀкӀун гьардезе лъугьана гьев Аллагьасде. Бидул тӀираби гӀадин тӀинкӀулел рукӀана ракьалде гьесул гӀетӀул гарал.

+ 22:42 Мар. 10:38, Ин. 18:11, Жугь. 5:7, Мат. 6:10

+ 22:43 Мат. 4:11, Мар. 1:13

• 22:47 Мат. 26:47-56, Мар. 14:43-50, Ин. 18:3-11

+ 22:47 Чап. 1:16

+ 22:49 Лук. 22:38

* 22:53 ШайтӀан-илбис абураб магӀна буго гьелъул.

+ 22:53 Лук. 20:1, Эф. 6:12

• 22:54 Мат. 26:57-58, Мат. 26:69-75, Мар. 14:53-54, Мар. 14:66-72, Ин. 18:12-18, Ин. 18:25-27

+ 22:61 Лук. 22:34

• 22:63 Мат. 26:67-68, Мар. 14:65

• 22:66 Мат. 26:59-66, Мар. 14:55-64, Ин. 18:19-24

+ 22:69 Мар. 16:19, Чап. 7:56, Жугь. 1:3

+ 22:71 Мат. 9:3, Ин. 10:36

• 23:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Мар. 15:1-5, Ин. 18:28-30

+ 23:1 Лук. 3:1, Лук. 13:1, Чап. 3:13, Чап. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 23:2 Чап. 17:7, Лук. 20:25

+ 23:3 Мат. 2:2

+ 23:4 Ин. 18:38, Ин. 19:4, Жугь. 4:15

+ 23:7 Лук. 3:1, Лук. 9:7

+ 23:8 Лук. 9:9

• 23:13 Мат. 27:15-26, Мар. 15:6-15, Ин. 18:39

• 23:26 Мат. 27:32-44, Мар. 15:21-32, Ин. 19:17-27

+ 23:29 Мар. 13:17, Лук. 21:23

+ 23:30 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:16

+ 23:34 Чап. 7:60,

+ 23:35 Лук. 9:35, Ин. 10:18

+ 23:41 Лук. 23:4, Жугь. 4:15

• 23:44 Мат. 27:45-56, Мар. 15:33-41, Ин. 19:28-30

+ 23:45 Тархъ. 26:33, Лев. 16:2

+ 23:46 Чап. 7:59

+ 23:48 Лук. 18:13

+ 23:49 Лук. 8:2

• 23:50 Мат. 27:57-61, Мар. 15:42-47, Ин. 19:38-42

+ 23:56 Тархъ. 20:10, Къан. 5:14

• 24:1 Мат. 28:1-10, Мар. 16:1-8, Ин. 20:1-10

+ 24:4 Ин. 20:12

+ 24:7 Лук. 9:22, Лук. 18:33, Ин. 2:19

+ 24:8 Ин. 2:22

+ 24:10 Мар. 15:40, Лук. 8:2-3

+ 24:11 Мар. 16:11

• 24:13 Мар. 16:12-13

+ 24:16 Ин. 20:14

+ 24:18 Ин. 19:25

+ 24:20 Чап. 2:23

+ 24:26 1 Пёт. 1:11

+ 24:27 Байб. 3:15, Байб. 12:3, Байб. 22:8, Тар. 21:9, Тар. 24:17, Къан. 18:15, 2 Пач. 7:12-14, Дан. 7:13, Дан. 9:24-27, Чап. 8:35

+ 24:30 Лук. 9:16

+ 24:34 1 Кор. 15:5

• 24:36 Мат. 28:16-20, Мар. 16:14-18, Ин. 20:19-23, Чап. 1:6-8

+ 24:37 Мат. 14:26, Мар. 6:49

+ 24:39 1 Ин. 1:1

+ 24:41 Ин. 21:5

+ 24:45 Чап. 16:14

+ 24:46 Лук. 24:27

+ 24:48 Чап. 1:8

+ 24:49 Ин. 14:26, Чап. 1:8, Чап. 1:4, Чап. 2:4

• 24:50 Мар. 16:19-20, Чап. 1:9-11

+ 24:50 Мат. 21:17, Лук. 19:29, Ин. 11:18, Чап. 1:9

+ 24:52 Мат. 28:9

+ 24:53 Чап. 2:46, Чап. 3:1, Чап. 5:21

+ 1:1 Байб. 1:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:13, Ин. 20:28, 1 Ин. 5:20, Филип. 2:6

+ 1:3 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16, Жугь. 1:2

+ 1:4 Ин. 5:26, Ин. 11:25, 1 Ин. 1:2, 1 Ин. 5:11, Ин. 8:12, Ин. 9:5, Ин. 12:46

+ 1:6 Мат. 3:1, Мар. 1:4, Лук. 1:80, Лук. 3:2

+ 1:7 Ин. 3:26, Ин. 5:33, Ин. 10:41, Ин. 20:31, Чап. 19:4

+ 1:9 1 Пёт. 2:9

+ 1:11 Ин. 5:43

+ 1:12 Мат. 5:9, 1 Ин. 3:1, 1 Ин. 5:1, Рум. 8:14

+ 1:13 Ин. 3:3, Якъ. 1:18

+ 1:14 1 Ин. 4:2, 2 Ин. 1:7, 1 Тим. 3:16, Жугь. 2:14

+ 1:15 Мат. 3:11

+ 1:17 Къан. 33:4, Ин. 7:19, Ин. 14:6

+ 1:18 Тархъ. 33:20, Ин. 6:46, 1 Ин. 4:12, Кол. 1:15, 1 Тим. 6:16

• 1:19 Мат. 3:1-12, Мар. 1:2-8, Лук. 3:15-17

+ 1:20 Чап. 13:25

+ 1:21 Мат. 17:12-13, Лук. 1:17, Къан. 18:15, Къан. 18:18-19

+ 1:29 Тархъ. 12:3, Лев. 1:10, 1 Пёт. 1:19, 1 Ин. 2:2, 1 Ин. 4:10

+ 1:31 Лук. 1:17

+ 1:32 Мат. 3:16, Мар. 1:10, Лук. 3:22

+ 1:33 Чап. 1:5

+ 1:35 Мат. 11:2, Мар. 2:18, Лук. 11:1

+ 1:36 Ин. 1:29

+ 1:38 Ин. 18:4, Ин. 18:7

+ 1:40 Мат. 4:18-20, Мар. 1:16-20, Лук. 5:2-11

+ 1:41 Ин. 4:25

* 1:42 «Кьуру» абураб магӀна буго гьеб кӀиябго рагӀул.

+ 1:42 Мат. 16:18, Мар. 3:16, Гал. 1:18, 1 Кор. 1:12

+ 1:44 Ин. 12:21

+ 1:45 Ин. 21:2, Къан. 18:15, Лук. 24:27, Мат. 2:23, Лук. 2:39

+ 1:47 Рум. 9:6

+ 1:49 Мат. 27:11, Мат. 27:42, Ин. 11:27

+ 1:51 Байб. 28:12, Дан. 7:13

+ 2:1 Ин. 4:46, Ин. 21:2

+ 2:4 Мар. 14:41, Ин. 7:6, Ин. 7:30, Ин. 8:20, Ин. 13:1

+ 2:6 Ин. 3:25

+ 2:12 Мар. 3:31, Мар. 6:3, Ин. 7:3, Чап. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

• 2:13 Мат. 21:12-13, Мар. 11:15-17, Лук. 19:45-46

+ 2:13 Къан. 16:1, Къан. 16:16, Ин. 6:4, Ин. 11:55

+ 2:16 Лук. 2:49

+ 2:18 Ин. 4:48, Ин. 6:30, 1 Кор. 1:22

+ 2:19 Мар. 8:31, Мар. 14:58, Мар. 15:29, Ин. 10:18

+ 2:22 Лук. 24:8, Ин. 12:16

+ 2:23 Ин. 11:45

+ 3:1 Ин. 7:50, Ин. 19:39

+ 3:5 Мар. 16:16, Чап. 2:38, Мат. 5:20, 1 Кор. 15:50

+ 3:13 ГӀакъилал рагӀаби 30:4, Ин. 6:38, 1 Кор. 15:47, Эф. 4:9

+ 3:14 Тар. 21:9, Ин. 8:28, Ин. 12:32

+ 3:16 Рум. 5:8, Эф. 2:4, 1 Ин. 3:1, 1 Ин. 4:10

+ 3:17 Ин. 8:15, Ин. 12:47

+ 3:18 Мар. 16:16

+ 3:19 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Ин. 7:7

+ 3:20 Эф. 5:13

+ 3:22 Ин. 4:1-2

+ 3:24 Мат. 11:2, Мар. 6:17-18, Лук. 3:19-20

+ 3:25 Ин. 2:6

+ 3:26 Ин. 1:7, Ин. 5:33

+ 3:27 1 Кор. 4:7

+ 3:28 Мар. 1:2, Ин. 1:20

+ 3:29 Мат. 9:15, Мат. 25:1-13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2, Мат. 9:15, Мар. 2:19

+ 3:33 Ин. 8:26

+ 3:35 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Ин. 5:20

+ 3:36 Ин. 5:24, Ин. 6:40, 1 Ин. 5:12-13

+ 4:2 Ин. 3:22

+ 4:3 Ин. 2:11-12

+ 4:4 Лук. 9:52-53

+ 4:5 Байб. 33:19, Байб. 48:22

+ 4:14 Ин. 7:38

+ 4:19 Ин. 9:20

+ 4:20 Байб. 12:6-7, Байб. 33:18, Къан. 11:29, Къан. 27:12, Къан. 12:5

+ 4:22 4 Пач. 17:28-34, Чап. 13:23, Рум. 3:1-2

+ 4:23 Рум. 8:15, Эф. 6:18,

+ 4:24 2 Кор. 3:17

+ 4:25 Ин. 1:41, Мат. 11:2, Къан. 18:18

+ 4:26 Ин. 9:37

+ 4:34 Къан. 8:3, Ин. 5:30, Ин. 6:38, Ин. 9:4, Ин. 14:31

+ 4:35 Мат. 9:38, Лук. 10:2

+ 4:36 1 Кор. 3:6-9

+ 4:42 Ин. 1:29, 1 Ин. 4:14

+ 4:44 Мат. 13:57, Мар. 6:4, Лук. 4:24

+ 4:45 Ин. 2:23

+ 4:46 Ин. 2:1, Ин. 21:2, Ин. 2:12

+ 4:48 Ин. 2:18, Ин. 6:30, 1 Кор. 1:22

+ 4:53 Мат. 8:13, Чап. 16:34, Чап. 18:8

+ 4:54 Ин. 2:11

* 5:4-5 Гьаб бакӀалда Инжилалъул цо-цо хъвай-хъвагӀаязда ратула гьадинал калимабиги: ХӀавузалъуб лъим гьелчезе лъугьинегӀан ралагьун чӀун рукӀунаан. Бичасул малаикас, зама-заманаялдасан хӀавузалъуве лъугьун, лъим гьелчезе гьабулаан, ва гьелчезе байбихьарабго тӀоцеве гьеб лъадалъе лъугьарав чиясда тӀаса унаан гьесул чорхолъ бугеб кинабгоги унти.

+ 5:8 Мат. 9:6-7, Мар. 2:11, Лук. 5:24

+ 5:10 Тархъ. 20:10,

+ 5:16 Ин. 15:20

+ 5:18 Ин. 7:1, Филип. 2:6

+ 5:20 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Ин. 3:35, Ин. 10:17, Ин. 15:9, Ин. 17:26

+ 5:21 Дан. 12:2, Рум. 8:11, 1 Кор. 15:45

+ 5:22 Ин. 17:2, Чап. 10:42

+ 5:23 Мат. 10:40, Лук. 10:16, Ин. 13:20, Ин. 15:23

+ 5:24 Ин. 3:36, Ин. 6:40, Ин. 20:31, 1 Ин. 5:9-13, 1 Ин. 3:14

+ 5:25 Мат. 27:52-53, Эф. 2:1, Эф. 2:5

+ 5:26 Ин. 1:4, Ин. 11:25, 1 Ин. 1:2, 1 Ин. 5:11

+ 5:27 Дан. 7:13

+ 5:28 Ин. 11:25, Ин. 11:43

+ 5:29 Дан. 12:2

+ 5:30 Мар. 14:36, Ин. 6:38, Ин. 8:16

+ 5:31 Ин. 8:13

+ 5:33 Ин. 1:7, Ин. 3:26, Ин. 10:41

+ 5:35 Мат. 5:16, 2 Пёт. 1:19

+ 5:36 Ин. 8:18, Ин. 10:25, 1 Ин. 5:9

+ 5:39 Лук. 24:27

+ 5:41 1 Фес. 2:6

+ 5:43 Ин. 10:25, Ин. 12:12, Ин. 1:11, Ин. 3:11-12

+ 5:44 Ин. 12:43

+ 5:46 Тар. 21:9, Къан. 28:15

• 6:1 Мат. 14:13-21, Мар. 6:30-44, Лук. 9:10-17

+ 6:4 Тархъ. 12:1-30, Къан. 16:1, Къан. 16:16, Ин. 2:13, Ин. 11:55

+ 6:5 Ин. 1:44, 4 Пач. 4:42-44

+ 6:8 Ин. 1:40, Ин. 1:44

+ 6:11 Мат. 15:36

+ 6:14 Мат. 11:2-3, Ин. 4:25, Ин. 11:27

• 6:16 Мат. 14:22-27, Мар. 6:45-52

+ 6:29 1 Ин. 3:23

+ 6:30 Мат. 12:38, Ин. 2:18, Ин. 4:48, 1 Кор. 1:22

+ 6:31 Тархъ. 16:15, Тар. 11:7-9,

+ 6:34 Ин. 4:15

+ 6:35 Ин. 4:14, Ин. 7:37

+ 6:37 Ин. 17:6

+ 6:38 Ин. 3:13, 1 Кор. 15:47, Мар. 14:36, Ин. 5:30

+ 6:39 Мат. 18:14, Ин. 10:28-29

+ 6:40 Ин. 3:35, Ин. 5:24, 1 Ин. 5:12-13

+ 6:42 Мат. 13:55

+ 6:44 Ин. 12:32

+ 6:46 Тархъ. 33:20, Мат. 11:27, Ин. 1:18

+ 6:51 Ин. 3:13, Мат. 26:26-28

+ 6:53 Мар. 14:22-24, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:27

+ 6:56 Ин. 15:4-5, 1 Ин. 3:24

+ 6:62 Мар. 16:19, Лук. 24:51, Чап. 1:9

+ 6:63 2 Кор. 3:6

+ 6:64 Ин. 13:11

+ 6:69 Мар. 1:24

+ 6:70 Ин. 13:2, Ин. 13:27

+ 6:71 Ин. 18:2-3

+ 7:1 Ин. 5:18, Ин. 8:37, Ин. 11:53

+ 7:2 Лев. 23:34, Къан. 16:13-15

+ 7:3 Мар. 3:31, Мар. 6:3, Ин. 2:12, Чап. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 7:6 Мар. 14:41, Ин. 2:4, Ин. 8:20, Ин. 13:1

+ 7:7 Ин. 15:18, Ин. 3:19

+ 7:13 Ин. 19:38

+ 7:16 Ин. 8:28, Ин. 12:49, Ин. 14:10

+ 7:18 Ин. 5:41, Ин. 8:50

+ 7:19 Къан. 33:4, Ин. 1:17

+ 7:20 Мар. 3:22, Ин. 8:48, Ин. 10:20

+ 7:23 Мат. 12:2, Ин. 5:16

+ 7:24 Ин. 8:15

+ 7:27 Ин. 8:14, Ин. 9:29, Ин. 19:9

+ 7:29 Мат. 11:27, Ин. 8:55

+ 7:30 Ин. 10:39, Мар. 14:41, Ин. 2:4, Ин. 7:6, Ин. 8:20, Ин. 13:1

+ 7:31 Ин. 8:30

+ 7:33 Мар. 14:7, Ин. 14:19, Ин. 16:5

+ 7:34 Ин. 8:21-22, Ин. 13:33

+ 7:37 Лев. 23:36, Тар. 29:35, Мат. 11:28, Мат. 5:6, Ин. 4:14, Ин. 6:35

+ 7:39 Чап. 2:4

+ 7:40 Къан. 18:15, Къан. 18:18-19, Ин. 1:21

+ 7:42 2 Пач. 7:12, 2 Пач. 7:16, 1 Пач. 16:1, Мат. 2:1, Лук. 2:4-7

+ 7:43 Ин. 9:16, Ин. 10:19

+ 7:48 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 2:8

+ 7:50 Ин. 3:1, Ин. 19:39

+ 7:51 Тар. 35:30, Къан. 17:6, Къан. 19:15

+ 7:52 4 Пач. 14:25

+ 8:5 Лев. 20:10, Къан. 22:22-24,

+ 8:6 Лук. 11:54, Лук. 20:20

+ 8:7 Къан. 17:7, Рум. 2:1, Рум. 2:22

* 7:53–8:11. 53 номералдаса байбихьун 8 бетӀералъул 11 номералде щвезегӀан бугеб бутӀа батула «Инжилалъул» гӀемерисел некӀсиял хъвай-хъвагӀаязда.

+ 8:11 Ин. 5:14

+ 8:12 Лук. 2:30, Ин. 1:4, Ин. 1:9, Ин. 12:35

+ 8:13 Ин. 5:31

+ 8:14 Ин. 13:3, Ин. 16:28, Ин. 7:27

+ 8:15 Ин. 3:17, Ин. 7:24, Ин. 12:47

+ 8:16 Ин. 5:30, Ин. 16:32

+ 8:17 Тар. 35:30, Къан. 17:6, Къан. 19:15

+ 8:18 Ин. 5:36, 1 Ин. 5:9

+ 8:19 Мат. 11:27, Ин. 16:3

+ 8:20 Мар. 14:41, Ин. 2:4, Ин. 7:6, Ин. 13:1

+ 8:21 Ин. 7:34-35, Ин. 13:33

+ 8:23 1 Ин. 4:5, Ин. 17:14

* 8:24 МасихӀ.

+ 8:26 Ин. 15:15, Ин. 3:33

+ 8:28 Тар. 21:9, Ин. 3:14, Ин. 12:32, Ин. 5:30, Ин. 7:16

+ 8:29 Ин. 4:34, Ин. 6:38

+ 8:30 Ин. 7:31

+ 8:32 Якъ. 2:12, 1 Пёт. 2:16, Рум. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 8:33 Мат. 3:9

+ 8:34 2 Пёт. 2:19, Рум. 6:16-20, Тит. 3:3

+ 8:35 Байб. 21:10, Гал. 4:30

+ 8:37 Ин. 5:18, Ин. 7:1, Ин. 11:53

+ 8:39 Лук. 19:9

+ 8:41 Къан. 32:6,

+ 8:44 1 Ин. 3:8, 1 Ин. 3:10, 1 Ин. 3:12, Байб. 3:4, 2 Кор. 11:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:9

+ 8:48 Мар. 3:22, Ин. 7:20

+ 8:49 Ин. 5:23

+ 8:50 Ин. 5:41, Ин. 7:18

+ 8:51 Ин. 5:24, Ин. 11:26

+ 8:54 Жугь. 5:5, Ин. 17:1, Чап. 3:13, 2 Пёт. 1:17

+ 8:55 Ин. 7:28-29

+ 8:56 Мат. 13:17, Лук. 17:22

+ 8:59 Ин. 10:31

+ 9:2 Тархъ. 20:5,

+ 9:4 Ин. 4:34, Ин. 11:9, Ин. 12:35

+ 9:5 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Ин. 12:46

+ 9:6 Мар. 7:33, Мар. 8:23

+ 9:7 Лук. 13:4

+ 9:14 Ин. 5:9

+ 9:16 Тархъ. 20:8-10, Тар. 15:32-36, Ин. 7:43, Ин. 10:19

+ 9:17 Ин. 4:19, Ин. 6:14

+ 9:22 Ин. 7:13, Ин. 12:42, Ин. 16:2

+ 9:29 Ин. 7:27, Ин. 8:14

+ 9:31 ГӀакъилал рагӀаби 15:8, ГӀакъилал рагӀаби 28:9,

+ 9:37 Ин. 4:26

+ 9:40 Рум. 2:19

+ 9:41 Ин. 15:22, Якъ. 4:17

+ 10:6 Мар. 6:52, Мар. 8:17

+ 10:11 Жугь. 13:20, Ин. 15:13, 1 Ин. 3:16

+ 10:12 Мат. 7:15, Чап. 20:29

+ 10:15 Мат. 11:27

+ 10:16 Ин. 11:52, Лук. 12:32

+ 10:17 Мат. 3:17, Ин. 5:20

+ 10:18 Ин. 2:19

+ 10:19 Ин. 7:43, Ин. 9:16

+ 10:20 Мар. 3:22, Ин. 7:20, Ин. 8:48,

+ 10:21 Тархъ. 4:11,

* 10:22 ЦӀилъиялъул байрам – мажусияз кверде босун ва хъублъизабун букӀараб Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъ цӀидасан баялъул байрам (нилъер эраялде щвелалде 164 сон).

+ 10:23 Чап. 3:11, Чап. 5:12

+ 10:24 Мат. 26:63, Ин. 1:24-25, Ин. 1:41

+ 10:25 Ин. 5:36

+ 10:28 Ин. 3:16, Ин. 17:12

+ 10:30 Ин. 17:11

+ 10:31 Ин. 8:59

+ 10:33 Лев. 24:16, Мат. 9:3

+ 10:36 Ин. 3:17, Мар. 2:7, Мар. 14:64

+ 10:38 Ин. 14:10

+ 10:39 Лук. 4:30, Ин. 7:30

+ 10:40 Ин. 1:28

+ 10:41 Ин. 1:7, Ин. 3:26, Ин. 5:33

+ 10:42 Ин. 7:31

+ 11:1 Лук. 10:38-39

+ 11:2 Ин. 12:3

+ 11:8 Ин. 8:59, Ин. 10:31

+ 11:9 Ин. 9:4, Ин. 12:35

+ 11:11 Мат. 9:24, Мар. 5:39, 4 Пач. 4:31

+ 11:16 Мат. 10:3, Мар. 3:18, Лук. 6:15, Ин. 14:5, Ин. 20:24, Ин. 21:2, Чап. 1:13, Ин. 13:37

+ 11:24 Лук. 14:14, Ин. 5:29, Ин. 6:39

+ 11:25 Ин. 1:4, Ин. 5:26, 1 Ин. 1:2, 1 Ин. 5:11

+ 11:26 Ин. 5:24, Ин. 8:51

+ 11:27 Мат. 11:2, Ин. 1:49, Мат. 16:16, Мар. 8:29

+ 11:35 Лук. 19:41

+ 11:37 Ин. 9:6-7

+ 11:38 Мат. 27:60

+ 11:41 Ин. 17:1

+ 11:42 Ин. 3:17

+ 11:43 Ин. 5:28

+ 11:44 Ин. 5:28

• 11:45 Мат. 26:1-5, Мар. 14:1-22, Лук. 22:1-2

+ 11:45 Ин. 2:23

+ 11:50 Ин. 18:14

+ 11:51 Мар. 10:45

+ 11:52 Ин. 10:16, 1 Ин. 2:2

+ 11:53 Мар. 14:1, Ин. 5:18, Ин. 7:1, Ин. 8:37

+ 11:55 Тархъ. 12:1-30, Къан. 16:1, Къан. 16:16, Ин. 2:13, Ин. 6:4,

+ 11:57 Ин. 7:11

• 12:1 Мат. 26:6-13, Мар. 14:3-9, Лук. 7:36-50

+ 12:1 Тархъ. 12:1-30, Ин. 11:55, Мат. 21:17, Ин. 11:1, Ин. 11:18

+ 12:2 Лук. 10:38

+ 12:3 Ин. 11:2

+ 12:6 Ин. 13:29

+ 12:8 Къан. 15:11

+ 12:9 Ин. 11:44

• 12:12 Мат. 21:4-9, Мар. 11:7-10, Лук. 19:35-38

+ 12:15 Мат. 21:4-5

+ 12:16 Ин. 2:22

+ 12:19 Ин. 11:47-48

+ 12:21 Ин. 1:44

+ 12:23 Ин. 2:4, Ин. 17:1

+ 12:24 1 Кор. 15:36

+ 12:25 Мат. 10:39, Лук. 14:26

+ 12:27 Мар. 14:34, Ин. 13:21

+ 12:28 Мар. 1:11, Мар. 9:7

+ 12:29 Чап. 23:9

+ 12:30 Ин. 11:42

+ 12:31 Ин. 16:11, 2 Кор. 4:4, Кол. 2:15

+ 12:32 Тар. 21:9, Ин. 3:14, Ин. 8:28, Ин. 6:44

+ 12:33 Ин. 18:32

+ 12:35 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Эф. 5:8, ГӀакъилал рагӀаби 4:19, Ин. 9:4, Ин. 11:9, 1 Ин. 1:6

+ 12:36 Лук. 16:8, 1 Фес. 5:5

+ 12:38 Рум. 10:16

+ 12:40 Мат. 13:15, Мар. 4:12, Чап. 28:27

+ 12:42 Ин. 3:1, Ин. 9:22, Ин. 16:2

+ 12:43 Ин. 5:44

+ 12:44 Мат. 10:40, Ин. 13:20, Ин. 14:1

+ 12:45 Ин. 14:9

+ 12:46 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Ин. 9:5

+ 12:47 Ин. 3:17, Ин. 4:42, Ин. 8:15

+ 12:48 Къан. 18:19

+ 13:1 Тархъ. 12:1-30, Ин. 12:1, Мар. 14:41, Ин. 2:4, Ин. 7:6, Ин. 8:20

+ 13:2 Ин. 6:70

+ 13:3 Мат. 11:27, Ин. 17:2, Ин. 8:14, Ин. 16:28

+ 13:5 Мат. 20:28, Лук. 22:27

+ 13:8 1 Кор. 6:11, Эф. 5:26, Тит. 3:5, Жугь. 10:22

+ 13:10 Ин. 15:3

+ 13:11 Ин. 6:64, Ин. 18:2

+ 13:13 Мат. 7:22, Мат. 23:8, Лук. 6:46, Филип. 2:11

+ 13:14 1 Тим. 5:10

+ 13:15 1 Пёт. 2:21

+ 13:16 Лук. 6:40, Ин. 15:20

+ 13:17 Мат. 24:46, Лук. 11:28, Якъ. 1:22, Рум. 2:13

• 13:18 Мат. 26:21-25, Мар. 14:18-21, Лук. 22:21-23

+ 13:18 Ин. 6:70,

+ 13:19 Мар. 13:23, Ин. 14:29, Ин. 16:4

+ 13:20 Мат. 10:40, Лук. 10:16, Ин. 12:44

+ 13:21 Мар. 14:34, Ин. 12:27

+ 13:23 Ин. 19:26, Ин. 20:2, Ин. 21:7, Ин. 21:20

+ 13:29 Ин. 12:6

+ 13:31 1 Пёт. 4:11

+ 13:32 Ин. 17:1, Ин. 17:5

+ 13:33 Ин. 7:34, Ин. 8:21

+ 13:34 1 Ин. 2:7-8, 1 Ин. 3:11, 2 Ин. 1:5, Лев. 19:18, Ин. 15:12

• 13:36 Мат. 26:31-35, Мар. 14:27-31, Лук. 22:31-34

+ 13:37 Ин. 11:16, Ин. 21:19

+ 13:38 Ин. 18:27

+ 14:1 Ин. 12:44

+ 14:3 Ин. 14:1, 1 Фес. 4:17

+ 14:5 Ин. 11:16

+ 14:6 Ин. 1:17, Ин. 11:25, Жугь. 10:20

+ 14:8 Ин. 1:43, Ин. 12:21

+ 14:9 Ин. 12:45

+ 14:10 Ин. 10:38

+ 14:11 Ин. 5:36

+ 14:12 Ин. 8:14, Ин. 13:3, Ин. 16:28

+ 14:14 Мат. 7:7-8, Мар. 11:24, Ин. 15:16, Ин. 16:23, 1 Ин. 3:22

+ 14:15 Мат. 28:20, 1 Ин. 5:3, 2 Ин. 1:6, Рум. 13:10

+ 14:16 Ин. 15:26, Ин. 16:13

+ 14:17 1 Кор. 2:14, Чап. 2:4

+ 14:19 Ин. 7:33

+ 14:21 ГӀакъилал рагӀаби 8:17, Ин. 16:27

+ 14:22 Лук. 6:16, Чап. 1:13

+ 14:23 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:20

+ 14:26 Ин. 15:26, Ин. 16:13, 1 Кор. 2:10, 1 Ин. 2:20, Лук. 24:49

+ 14:27 Филип. 4:7, Кол. 3:15

+ 14:28 Ин. 14:1-2, 1 Кор. 11:3, 1 Кор. 15:24

+ 14:29 Мар. 13:23, Ин. 13:19

+ 14:30 Ин. 12:31, Эф. 2:2

+ 15:2 Мат. 3:10, Мат. 7:19

+ 15:3 Ин. 13:10

+ 15:4 1 Ин. 2:6

+ 15:5 Рум. 11:17, Ин. 6:56, 1 Ин. 3:24, Мар. 4:20

+ 15:6 Мат. 13:42

+ 15:7 Ин. 14:14

+ 15:9 Мат. 3:17, Ин. 5:20

+ 15:11 Ин. 3:29, Ин. 16:24, Ин. 17:13, 1 Ин. 1:4, 2 Ин. 1:12

+ 15:12 Ин. 13:34

+ 15:13 Ин. 10:11, 1 Ин. 3:16, Рум. 5:7-8, Эф. 5:2

+ 15:14 Мар. 3:35

+ 15:15 Ин. 3:32, Ин. 8:26

+ 15:16 Мат. 7:7-8, Мар. 11:24, Ин. 14:14, Ин. 16:23

+ 15:17 1 Ин. 2:7, 1 Ин. 3:11, 2 Ин. 1:5

+ 15:18 Мар. 13:13, Ин. 7:7, 1 Ин. 3:13

+ 15:19 Ин. 8:23, Ин. 17:14

+ 15:20 Мат. 10:24, Лук. 6:40, Ин. 13:16, Ин. 5:16, 1 Кор. 4:12, 2 Кор. 4:9, 1 Фес. 2:15, 2 Тим. 3:12

+ 15:22 Ин. 9:41

+ 15:23 Ин. 5:23

+ 15:24 Ин. 7:31, Ин. 10:37

+ 15:26 Ин. 14:17, Ин. 16:13, Чап. 5:32, 1 Ин. 5:6-8

+ 15:27 Лук. 24:48, Ин. 19:35, Чап. 1:8

+ 16:2 Ин. 9:22, Ин. 12:42, Чап. 8:1, Чап. 9:1, Чап. 26:9

+ 16:3 Ин. 18:19

+ 16:4 Мар. 13:23, Ин. 13:19, Ин. 14:29

+ 16:5 Ин. 7:33, Ин. 14:12

+ 16:7 Ин. 15:26

+ 16:9 Ин. 8:24

+ 16:11 Ин. 12:31, Кол. 2:15

+ 16:13 Ин. 14:17, Ин. 15:26, 1 Ин. 2:20, 1 Кор. 2:10

+ 16:15 Ин. 17:10

+ 16:16 Ин. 7:33

+ 16:20 Мат. 9:15

+ 16:22 2 Кор. 6:10

+ 16:23 Мат. 7:7-8, Мар. 11:24, Ин. 14:14, Ин. 15:16

+ 16:24 Ин. 3:29, Ин. 15:11, Ин. 17:13, 2 Ин. 1:12

+ 16:25 Мар. 8:32

+ 16:27 Ин. 14:21

+ 16:28 Ин. 8:14, Ин. 13:3

+ 16:30 Ин. 2:24-25

+ 16:32 Мат. 26:31, Мар. 14:27, Ин. 8:16

+ 16:33 Ин. 14:27, Кол. 3:15, Рум. 8:37, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:21

+ 17:1 Ин. 11:41, Ин. 2:4, Ин. 12:23, Ин. 8:54, Ин. 13:32

+ 17:2 Мат. 28:18, Ин. 5:22, Ин. 13:3

+ 17:5 Ин. 1:1-2

+ 17:8 Ин. 6:69

+ 17:9 Лук. 22:32

+ 17:10 Ин. 16:15,

+ 17:11 Ин. 10:30

+ 17:12 2 Фес. 3:3, Ин. 13:2, Ин. 10:28

+ 17:13 Ин. 3:29, Ин. 15:11, Ин. 16:24, 2 Ин. 1:12

+ 17:14 Ин. 8:23, Ин. 15:19

+ 17:15 Мат. 6:13

+ 17:18 Ин. 20:21

+ 17:22 Рум. 8:30

+ 17:24 Ин. 14:3

+ 17:25 Ин. 8:55, Ин. 10:15

+ 17:26 Мат. 3:17, Ин. 5:20

• 18:1 Мат. 26:47-56, Мар. 14:43-50, Лук. 22:47-53

+ 18:1 Мат. 26:36

+ 18:2 Лук. 22:39

+ 18:3 Чап. 1:16

+ 18:4 Ин. 13:1, Ин. 1:38, Ин. 20:15

+ 18:9 Ин. 17:12

+ 18:10 Лук. 22:38

+ 18:11 Мар. 10:38, Мар. 14:36

• 18:12 Мат. 26:57-58, Мар. 14:53-54, Лук. 22:54

+ 18:13 Лук. 3:2, Чап. 4:6

+ 18:14 Ин. 11:50

• 18:16 Мат. 26:69-70, Мар. 14:66-68, Лук. 22:55-57

• 18:19 Мат. 26:59-66, Мар. 14:55-64, Лук. 22:66-71

+ 18:20 Ин. 7:26

+ 18:22 3 Пач. 12:24, Чап. 23:2, Чап. 23:4

+ 18:26 Ин. 18:10

+ 18:27 Мат. 26:64, Мар. 14:72, Лук. 22:60, Ин. 13:38

• 18:28 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Мар. 15:1-5, Лук. 23:1-5

+ 18:28 Чап. 10:28, Къан. 16:1

+ 18:29 Лук. 3:1, Лук. 13:1, Чап. 3:13, Чап. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 18:32 Мар. 10:33, Ин. 12:33

+ 18:33 Мат. 2:2

+ 18:36 Ин. 8:23, Ин. 17:14

+ 18:37 Ин. 3:11, 1 Ин. 4:6

+ 18:38 Лук. 23:41, Жугь. 4:15

+ 18:39 Мар. 15:6-7

• 19:1 Мат. 27:15-31, Мар. 15:6-20, Лук. 23:13-25

+ 19:4 Лук. 23:41, Жугь. 4:15

+ 19:7 Ин. 10:36, Лев. 24:16

+ 19:9 Чап. 8:32-33

+ 19:11 Ин. 18:2, Ин. 18:14

+ 19:12 Чап. 3:13

• 19:17 Мат. 27:32-44, Мар. 15:21-32, Лук. 23:26-43

+ 19:20 Жугь. 13:12

+ 19:25 Лук. 24:18, Лук. 8:2

+ 19:26 Ин. 13:23

• 19:28 Мат. 27:45-56, Мар. 15:33-41, Лук. 23:44-49

+ 19:31 Къан. 21:23,

+ 19:34 1 Ин. 5:6

+ 19:35 Ин. 15:27, Чап. 1:8, 1 Ин. 1:1-3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:2

+ 19:36 Тархъ. 12:46, Тар. 9:12, Мат. 1:23, Мат. 21:4, Мат. 26:56

• 19:38 Мат. 27:57-61, Мар. 15:42-47, Лук. 23:50-56

+ 19:38 Ин. 7:13

+ 19:39 Ин. 3:1, Ин. 7:50, Мат. 2:11

+ 19:40 Ин. 11:44

+ 19:41 4 Пач. 21:18, 4 Пач. 21:26

• 20:1 Мат. 28:1-10, Мар. 16:1-8, Лук. 24:1-12

+ 20:1 Лук. 8:2

+ 20:2 Ин. 13:23

+ 20:9 Лук. 24:27

• 20:11 Мар. 16:9-11

+ 20:12 Лук. 24:4, Чап. 1:10

+ 20:14 Лук. 24:16, Лук. 24:31, Ин. 21:4

+ 20:15 Ин. 1:38, Ин. 18:4

+ 20:17 Мат. 28:10, Рум. 8:29, Жугь. 2:11

• 20:19 Мат. 28:16-20, Мар. 16:14-18, Лук. 24:36-49

+ 20:21 Ин. 17:18

+ 20:22 Байб. 2:7

+ 20:23 Мат. 16:19, Мат. 18:18

+ 20:24 Ин. 11:16

+ 20:28 Ин. 1:1, 1 Ин. 5:20, Филип. 2:6

+ 20:29 Мар. 15:32, 1 Пёт. 1:8

+ 20:30 Ин. 21:25

+ 20:31 Мат. 14:33, Лук. 1:35, Ин. 1:7, Чап. 19:4, Ин. 3:14-15, 1 Ин. 5:13

+ 21:1 Ин. 6:1

+ 21:2 Ин. 11:16, Ин. 14:5, Ин. 20:24, Ин. 1:45, Ин. 2:1, Мат. 4:21, Лук. 5:10

+ 21:4 Лук. 24:16, Лук. 24:31, Ин. 20:14

+ 21:5 Лук. 24:41

+ 21:6 Лук. 5:4

+ 21:7 Ин. 13:23

+ 21:14 Ин. 20:19, Ин. 20:26

+ 21:16 Чап. 20:28, 1 Пёт. 5:1

+ 21:19 Ин. 13:37, 2 Пёт. 1:14

+ 21:20 Ин. 13:23, Ин. 13:25

+ 21:22 Мат. 16:27, Мар. 9:1

+ 21:24 Ин. 15:27, 3 Ин. 1:12

+ 21:25 Ин. 20:30

+ 1:1 Лук. 1:3, Мар. 16:19, Лук. 24:51

+ 1:3 Мат. 28:17, Мар. 16:14, Лук. 24:15-49, Ин. 20:19-29, 1 Кор. 15:5-7

+ 1:4 Лук. 24:49

+ 1:5 Лук. 3:3,

+ 1:6 Лук. 17:20, Лук. 19:11

+ 1:7 1 Фес. 5:1

+ 1:8 Чап. 8:1, Чап. 8:14, Лук. 24:48-49, Мар. 16:15

+ 1:9 Мар. 16:19

+ 1:10 Дан. 7:9, Дан. 10:6, Мар. 9:3, Ин. 20:12

+ 1:11 Мат. 16:27

+ 1:12 2 Пач. 15:30,

+ 1:13 Мат. 10:2-4, Мар. 3:17-18, Лук. 6:14-16

+ 1:14 Мар. 3:31, Мар. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 1:16 Лук. 22:47, Лук. 22:37, Лук. 24:44

+ 1:17 Ин. 6:71, Ин. 13:21

+ 1:19 Мат. 27:8

+ 1:22 Лук. 3:3, Лук. 24:48

+ 1:23 Чап. 18:7, Кол. 4:11

+ 1:24 3 Пач. 8:39, Чап. 15:8

+ 1:26 ГӀакъилал рагӀаби 16:33

* 2:1 Пасхаялдаса хадуб кӀикъоялда анцӀабилеб къоялъ гьабулеб жугьутӀазул байрам – тӀощел лъилъизе байбихьулеб къо.

+ 2:1 Тархъ. 23:16, Тархъ. 34:22, Лев. 23:15, Къан. 16:9, Чап. 20:16

+ 2:3 Мат. 3:11

+ 2:4 Чап. 4:31, Чап. 13:52, Лук. 24:49, Чап. 1:4-5

+ 2:11 Чап. 6:5, Чап. 13:43

+ 2:13 1 Кор. 14:23

+ 2:19 Мат. 24:30, Лук. 21:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 8:7

+ 2:20 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:12

+ 2:21 Рум. 10:13

+ 2:22 Ин. 3:2

+ 2:23 Лук. 22:22, Лук. 23:33

+ 2:24 Лук. 24:5-6, Рум. 8:11

+ 2:28 Мат. 7:14, Чап. 13:35

+ 2:29 3 Пач. 2:10, Чап. 13:36

+ 2:30 2 Пач. 23:2, 2 Пач. 7:12-16,

+ 2:33 Мар. 16:19, Чап. 7:55-56, Рум. 8:34, Жугь. 1:3

+ 2:34 Лук. 20:42-43

+ 2:37 Лук. 3:10, Чап. 16:30

+ 2:38 Мар. 1:4, Чап. 10:48, Лук. 11:13, Чап. 8:15

+ 2:39 Эф. 2:13

+ 2:44 Чап. 4:32-37

+ 3:2 Чап. 14:8

+ 3:6 2 Кор. 6:10

+ 3:7 Мар. 1:31, Мар. 5:41, Мар. 9:27, Чап. 9:41

+ 3:8 Чап. 14:10

+ 3:11 Ин. 10:23, Чап. 5:12

+ 3:13 Тархъ. 3:6, Ин. 8:54, Ин. 17:1, 2 Пёт. 1:17, Лук. 23:14, Ин. 19:12

+ 3:14 Лук. 23:18

+ 3:17 Чап. 13:27, 1 Тим. 1:13

+ 3:21 Лук. 1:69-70, Рум. 1:2

+ 3:22 Къан. 18:15-16, Мат. 17:5, Чап. 7:37

+ 3:23 Лев. 23:29, Къан. 18:19

+ 3:24 1 Пач. 3:19-20

+ 3:25 Байб. 22:18, Байб. 26:4

+ 4:1 Мат. 22:23, Чап. 23:8

+ 4:3 Лук. 21:12

+ 4:6 Мат. 26:3, Лук. 3:2, Ин. 18:13

+ 4:7 Лук. 20:2

+ 4:8 Мар. 13:11, Чап. 6:10, Чап. 13:9

+ 4:9 Чап. 3:6-8

+ 4:11 Лук. 20:17, 1 Пёт. 2:7

+ 4:12 Мат. 1:21

+ 4:14 Чап. 3:11

+ 4:19 Чап. 5:29

+ 4:21 Лук. 20:6, Лук. 22:2, Чап. 5:26

+ 4:24 Тархъ. 20:11

+ 4:27 Лук. 23:1, Лук. 23:11, Чап. 3:13

+ 4:29 Эф. 6:19

+ 4:31 Чап. 2:4, Чап. 13:52

+ 4:32 Чап. 2:44

+ 4:34 2 Кор. 8:14

+ 4:36 Чап. 9:27, Чап. 13:2, Чап. 15:36, Гал. 2:9

+ 5:12 Мар. 16:20, Ин. 10:23, Чап. 3:11

+ 5:15 Мар. 6:55, Чап. 19:11-12

+ 5:17 Чап. 4:1, Чап. 23:8, Мар. 15:10, Чап. 13:45

+ 5:18 Лук. 21:12, Чап. 4:3

+ 5:19 Чап. 12:7-10, Чап. 16:26

+ 5:26 Лук. 20:6, Лук. 22:2, Чап. 4:21

+ 5:27 Мат. 10:17, Мат. 26:59

+ 5:28 Чап. 4:17-18, Мат. 27:25

+ 5:29 Чап. 4:19

+ 5:32 Лук. 24:48, Ин. 15:26

+ 5:33 Чап. 7:54

+ 5:34 Чап. 22:3,

+ 5:37 Тар. 1:2, Лук. 2:2

+ 5:41 Мат. 5:12, 1 Пёт. 4:13-14, 2 Кор. 12:10

+ 6:1 Чап. 9:29

+ 6:3 1 Тим. 3:8

+ 6:5 Чап. 8:5, Чап. 21:8, Чап. 2:11, Чап. 13:43

+ 6:6 1 Тим. 4:14, 1 Тим. 5:22, 2 Тим. 1:6

+ 6:7 Чап. 12:24, Чап. 19:20

+ 6:10 Чап. 4:8, Лук. 21:15

+ 6:11 3 Пач. 21:10, Мат. 26:59

* 6:13 Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъ.

+ 6:13 Чап. 21:28

+ 6:14 Мат. 26:61, Ин. 2:19-22, Мат. 5:17

+ 7:2 Байб. 11:31, Байб. 12:4

+ 7:3 Байб. 12:1

+ 7:4 Байб. 11:32

+ 7:5 Байб. 15:3, Байб. 18:10, Байб. 12:7, Байб. 13:15, Байб. 15:18

+ 7:6 Байб. 15:13, Тархъ. 12:40

+ 7:7 Байб. 15:14, Тархъ. 3:12

+ 7:8 Байб. 17:9-14, Байб. 21:2-4, Байб. 25:26, Байб. 29:31-35, Байб. 30:5-24

+ 7:9 Байб. 37:11, Байб. 37:28, Байб. 39:2

+ 7:10 Байб. 41:37-43

+ 7:12 Байб. 42:1-5

+ 7:13 Байб. 43:1-15, Байб. 45:1-4

+ 7:14 Байб. 45:9-10, Байб. 46:27

+ 7:15 Байб. 46:5, Байб. 46:28, Байб. 49:33, Тархъ. 1:6

+ 7:16 Байб. 50:25,

+ 7:17 Тархъ. 1:7, Тархъ. 1:12

+ 7:18 Тархъ. 1:8

+ 7:19 Тархъ. 1:10-11, Тархъ. 1:16

+ 7:20 Тархъ. 2:2-3, Жугь. 11:23

+ 7:21 Тархъ. 2:3-10

+ 7:24 Тархъ. 2:11-12

+ 7:28 Тархъ. 2:13-14

+ 7:29 Тархъ. 2:15, Тархъ. 2:22, Тархъ. 18:3-5

+ 7:30 Тархъ. 3:2

+ 7:32 Тархъ. 3:6

+ 7:34 Тархъ. 3:5, Тархъ. 3:8-10

+ 7:35 Тархъ. 2:14

+ 7:36 Тархъ. 14:27-31, Къан. 1:3, Къан. 8:2

+ 7:37 Къан. 18:15, Чап. 3:22

+ 7:38 Тархъ. 19:3, Къан. 5:27

+ 7:39 Тархъ. 16:3, Тар. 11:4-6

+ 7:40 Тархъ. 32:1, Тархъ. 32:23

+ 7:41 Тархъ. 32:4-6,

+ 7:42 Къан. 4:19,

+ 7:43 3 Пач. 11:5-7, 4 Пач. 23:13,

+ 7:44 Тархъ. 38:21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:5, Тархъ. 25:40

+ 7:46 2 Пач. 7:1-2, 3 Пач. 8:17

+ 7:47 3 Пач. 6

+ 7:48 3 Пач. 8:27, Чап. 17:24

+ 7:51 Тархъ. 32:9, Къан. 10:16, Къан. 10:16,

+ 7:52 3 Пач. 18:4, Мат. 23:37

+ 7:53 Къан. 33:2, Гал. 3:19, Жугь. 2:2

+ 7:54 Чап. 5:33

+ 7:55 Тархъ. 24:16, Мар. 16:19

+ 7:56 Мар. 1:10, Дан. 7:13, Мар. 16:19, Чап. 7:56, Жугь. 1:3

+ 7:58 Лев. 24:14-16, Тар. 15:35-36, 3 Пач. 21:13, Чап. 8:1, Чап. 22:20

+ 7:59 Лук. 23:46

+ 7:60 Лук. 22:41, Лук. 23:34

+ 8:1 Чап. 22:20, Ин. 16:2, Мат. 10:23

+ 8:3 Гал. 1:13, 1 Кор. 15:9, Филип. 3:6

+ 8:4 Мар. 4:14, Чап. 11:19

+ 8:5 Чап. 6:5, Чап. 21:8

+ 8:7 Лук. 4:35, Мар. 16:17-18

+ 8:13 Мат. 28:19, Чап. 16:33, Чап. 18:8

+ 8:14 Чап. 1:8

+ 8:15 Чап. 2:38

+ 8:16 Мат. 28:19, Чап. 19:5, Чап. 10:44, Чап. 11:15

+ 8:17 Чап. 9:17, Чап. 19:6

+ 8:22 Дан. 4:24, 2 Тим. 2:25

+ 8:24 Тархъ. 8:8

+ 8:25 Ин. 4:39

+ 8:26 Чап. 5:19, Чап. 10:4, Чап. 11:13, Чап. 12:7, Чап. 27:23

+ 8:29 Чап. 10:19

+ 8:31 Рум. 10:14

+ 8:35 Лук. 24:27

+ 8:39 4 Пач. 2:16,

+ 9:1 Чап. 8:3, Ин. 16:2

+ 9:3 Чап. 22:6-11, Чап. 26:12-18

+ 9:7 Дан. 10:7

+ 9:10 Чап. 22:12, Байб. 22:1

+ 9:11 Чап. 21:39, Чап. 22:3

+ 9:15 Рум. 1:5, Гал. 1:15-16, 1 Тим. 2:7,

+ 9:16 Чап. 20:23, 1 Фес. 3:3

+ 9:17 Чап. 8:17, Чап. 19:6

+ 9:19 Гал. 1:17

+ 9:21 Гал. 1:13, Гал. 1:23

+ 9:22 1 Тим. 1:12, Чап. 18:28

+ 9:23 Чап. 20:3, Чап. 23:30

+ 9:25 1 Пач. 19:12, 2 Кор. 11:32-33

+ 9:27 Чап. 4:36, Чап. 13:2, Чап. 15:36, Гал. 2:9, 1 Кор. 9:6, Гал. 1:18-19

+ 9:29 Чап. 6:1

+ 9:30 Чап. 11:25

+ 9:34 Чап. 3:6

+ 9:36 Ин. 13:14, 1 Тим. 2:10, 1 Тим. 5:10

+ 9:40 Мат. 9:25, Чап. 28:8, Якъ. 5:16

+ 9:41 Мар. 1:31, Мар. 5:41, Мар. 9:27, Чап. 3:7

+ 10:2 Мат. 8:10, Лук. 7:4-5

+ 10:3 Чап. 3:1

+ 10:4 Чап. 8:26, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 8:4

+ 10:6 Чап. 9:43

+ 10:9 Чап. 11:5-14

+ 10:14 Лев. 11:2, Къан. 14:3,

+ 10:15 Мар. 7:15-16, Рум. 14:14, 1 Тим. 4:4, Тит. 1:15

+ 10:19 Чап. 8:29

+ 10:22 Лук. 7:4-5

+ 10:25 Дан. 2:46, Чап. 16:29

+ 10:26 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:8-9

+ 10:28 Ин. 4:9, Ин. 18:28

+ 10:34 Къан. 10:17, Рум. 2:11, Рум. 10:12

+ 10:35 Рум. 10:12

+ 10:37 Мар. 1:14

+ 10:38 Мат. 3:16, Ин. 1:32-33, Мат. 4:24, Лук. 13:16

+ 10:42 Ин. 5:22, Чап. 17:31, 1 Пёт. 4:5, 2 Тим. 4:1

+ 10:43 Лук. 24:27, Рум. 3:21

+ 10:46 Мар. 16:17, 1 Кор. 12:10

+ 10:47 Чап. 2:4

+ 10:48 Чап. 2:38

+ 11:2 Чап. 15:1, Гал. 2:12

+ 11:3 Лук. 15:2, Гал. 2:12

+ 11:5 Чап. 10:9-32

+ 11:9 Мар. 7:19, Чап. 10:15

+ 11:12 Чап. 15:9

+ 11:13 Чап. 8:26

+ 11:15 Чап. 10:44

+ 11:16 Чап. 1:5

+ 11:17 Чап. 2:38

+ 11:19 Чап. 8:1

+ 11:22 Чап. 4:36, Чап. 9:27, Чап. 13:1

+ 11:24 Чап. 6:5

+ 11:25 Чап. 9:30

+ 11:27 Чап. 13:1, Чап. 15:32

+ 11:28 Чап. 21:10, Мат. 24:7, Чап. 18:2

+ 12:2 Лук. 5:10, Мар. 10:39

+ 12:3 Тархъ. 12:15

+ 12:4 Лук. 22:33

+ 12:5 2 Кор. 1:11, Эф. 6:18

+ 12:7 Чап. 8:26, Чап. 16:26

+ 12:10 Чап. 5:19, Чап. 16:26

+ 12:11 2 Кор. 1:10

+ 12:12 Чап. 13:5, Чап. 15:37, 1 Пёт. 5:13, Кол. 4:10, 2 Тим. 4:11, Филим. 1:24

+ 12:15 Мат. 18:10-11, Жугь. 1:14

* 12:17 ГӀиса МасихӀил вацгӀал, Иерусалималда букӀараб иман лъуразул агьлуялъул бетӀер.

+ 12:17 Чап. 15:13, Чап. 21:18, Якъ. 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

+ 12:23 Дан. 5:23, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:9, 2 Пач. 24:16, 4 Пач. 19:35

+ 12:24 Чап. 6:7, Чап. 19:20

+ 12:25 Чап. 11:29-30, Чап. 12:12

+ 13:1 Чап. 11:27, Чап. 4:36, Чап. 11:22, Лук. 3:1

+ 13:2 Лук. 2:37, Рум. 1:1, Гал. 1:15

+ 13:5 Чап. 12:12, Чап. 15:37, Кол. 4:10

+ 13:6 Мат. 7:15

+ 13:9 Чап. 4:8, Чап. 6:10

+ 13:13 Чап. 15:38

+ 13:15 Лук. 8:41, Чап. 18:8

+ 13:17 Тархъ. 1:7, Тархъ. 12:51

+ 13:18 Тархъ. 16:35, Къан. 9:7

+ 13:19 Къан. 7:1, 1 Пач. 12:11

+ 13:21 1 Пач. 8:5, 1 Пач. 9:1, 1 Пач. 10:1, 1 Пач. 13:1

+ 13:22 1 Пач. 15:23, 1 Пач. 13:14,

+ 13:24 Лук. 3:3

+ 13:25 Лук. 3:16, Ин. 1:20, Ин. 1:27

+ 13:27 Чап. 3:17, Лук. 24:26-27

+ 13:28 Лук. 23:23

+ 13:29 Лук. 23:53

+ 13:30 Лук. 24:6

+ 13:31 Чап. 1:3, Лук. 24:48

+ 13:32 Жугь. 1:5, Жугь. 5:5

+ 13:34 Рум. 6:9,

+ 13:35 Чап. 2:27

+ 13:36 3 Пач. 2:10, Чап. 2:29

+ 13:38 Мат. 1:21, 1 Ин. 2:12

+ 13:39 Рум. 3:20, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рум. 3:28

+ 13:43 Чап. 2:11, Чап. 6:5

+ 13:45 Чап. 5:17

+ 13:46 Чап. 4:30, Эф. 6:19, Мат. 10:11, Мат. 22:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:4, Мар. 12:9, Чап. 18:6

+ 13:47 Чап. 26:23

+ 13:50 1 Фес. 2:15

+ 13:51 Мат. 10:14, Мар. 6:11, Лук. 9:5

+ 13:52 Чап. 2:4, Чап. 4:31

+ 14:1 Чап. 13:5

+ 14:3 Чап. 4:30, Эф. 6:19

+ 14:4 Мат. 10:34, Лук. 12:51

+ 14:6 Мат. 10:23

+ 14:8 Чап. 3:2

+ 14:9 Мат. 9:2

+ 14:10 Чап. 3:8

+ 14:11 Чап. 28:6

+ 14:13 Дан. 2:46

+ 14:14 Тар. 14:6, Мар. 14:63

+ 14:15 Тархъ. 20:11, 1 Фес. 1:9

+ 14:17 Лев. 26:4, Мат. 5:45,

+ 14:19 2 Кор. 11:25

+ 14:22 Кол. 1:23, Ин. 15:20, 1 Пёт. 2:21, 1 Пёт. 5:9, 1 Фес. 3:3, 2 Тим. 3:12

+ 14:23 Чап. 13:2, Чап. 20:32

+ 14:26 Чап. 13:3

+ 15:1 Лев. 12:3

+ 15:2 Гал. 5:2

+ 15:7 Чап. 10:20

+ 15:8 3 Пач. 8:39, Чап. 1:24, Чап. 10:44, Чап. 10:47

+ 15:9 Чап. 11:12,

+ 15:10 Гал. 5:1

+ 15:11 Эф. 2:8, Тит. 2:11, Тит. 3:7

+ 15:13 Чап. 12:17, Якъ. 1:1, Гал. 1:19, Гал. 2:9

+ 15:20 Дан. 1:8, 1 Кор. 8:1, 1 Кор. 10:19-20, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:14, Лев. 3:17, Лев. 17:14, Къан. 12:23-24

+ 15:22 1 Пёт. 5:12, 2 Кор. 1:19, 2 Фес. 1:1

+ 15:24 Гал. 1:7, Гал. 5:10

+ 15:28 Чап. 15:20

+ 15:32 Чап. 11:27

+ 15:35 Чап. 13:1

+ 15:37 Чап. 12:12, Чап. 13:5, Кол. 4:10

+ 15:38 Чап. 13:13

+ 15:40 Чап. 15:32

+ 16:1 Рум. 16:21, 1 Кор. 4:17, Филип. 2:19, Кол. 1:1, 1 Фес. 3:2, 2 Фес. 1:1, 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 16:3 1 Кор. 9:20, Гал. 2:3

+ 16:4 Чап. 15:28-29

+ 16:5 Чап. 6:7

+ 16:6 Чап. 18:23

+ 16:7 Филип. 1:19

+ 16:8 Чап. 20:5, 2 Кор. 2:12, 2 Тим. 4:13

* 16:10 Гьаб бакӀалдаса байбихьун Лукаца хъвалеб буго живго гӀахьаллъарал ишазул хӀакъалъулъ.

+ 16:12 Филип. 1:1

+ 16:14 Лук. 24:45

+ 16:15 Чап. 11:14, Чап. 16:33-34

+ 16:17 Дан. 3:26

+ 16:18 Мар. 9:38

+ 16:21 Эстер 3:8

+ 16:22 2 Кор. 6:4-5, 2 Кор. 11:23-25

+ 16:24 1 Фес. 2:2

+ 16:26 Чап. 4:31, Чап. 5:19, Чап. 12:7, Чап. 12:10

+ 16:27 3 Пач. 20:39, Чап. 12:19

+ 16:29 Дан. 2:46, Чап. 10:25

+ 16:30 Лук. 3:10, Чап. 2:37

+ 16:31 Мар. 16:16, Рум. 10:9

+ 16:33 Чап. 11:14, Чап. 16:15

+ 16:34 Ин. 4:53, Чап. 18:8

+ 16:37 Чап. 22:25

+ 16:39 Мат. 8:34

+ 16:40 Чап. 16:14

+ 17:1 Филип. 4:16

+ 17:2 Чап. 13:5, Чап. 14:1

+ 17:3 Лук. 24:26-27

+ 17:5 1 Фес. 2:14-16

+ 17:7 Лук. 23:2

+ 17:16 2 Пёт. 2:8

+ 17:19 Мар. 1:27

+ 17:24 Мат. 11:25, 3 Пач. 8:27, Чап. 7:48

+ 17:25 Байб. 2:7,

+ 17:26 Байб. 3:20, Къан. 32:8

+ 17:28 Тар. 16:22,

+ 17:30 1 Пёт. 1:14, Рум. 3:25-26, Эф. 4:18

+ 17:31 Мат. 12:36, Ин. 5:22, Чап. 10:42, 1 Пёт. 4:5

+ 18:2 Рум. 16:3, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 4:19, Чап. 11:28

+ 18:4 Чап. 13:5

+ 18:5 1 Фес. 3:6

+ 18:6 Чап. 13:46

+ 18:8 Лук. 8:41, Чап. 13:15, 1 Кор. 1:14, Ин. 4:53, Чап. 16:34

+ 18:15 Чап. 23:29

* 18:18 Аллагьасе назру – гьеб ккола лъеберго къоялъ бетӀер къунцӀиларилан жугьутӀаз Аллагьасе рагӀи кьеялъул гӀадат.

+ 18:18 Чап. 18:2, Рум. 16:1, Тар. 6:5, Тар. 6:9

+ 18:19 Чап. 19:1, Чап. 20:16

+ 18:21 Якъ. 4:15

+ 18:23 Чап. 16:6

+ 18:24 Чап. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 16:12, Тит. 3:13

+ 18:25 Лук. 3:3, Чап. 19:3

+ 18:26 Чап. 4:30, Эф. 6:19

+ 18:27 1 Кор. 16:3, 2 Кор. 3:1

+ 18:28 Чап. 9:22

+ 19:1 Чап. 18:21

+ 19:3 Чап. 18:25

+ 19:4 Лук. 3:3, Ин. 1:7

+ 19:5 Мат. 28:19, Чап. 8:16

+ 19:6 Чап. 8:17, Чап. 9:17, Чап. 10:46

+ 19:8 Чап. 4:30, Эф. 6:19

+ 19:12 Чап. 5:15

+ 19:13 Мат. 12:27, Мар. 9:38, Лук. 9:49

+ 19:15 Лук. 4:34, Якъ. 2:19

+ 19:18 Мар. 1:5, Якъ. 5:16

+ 19:20 Чап. 6:7, Чап. 12:24

+ 19:21 Рум. 15:26, 1 Кор. 16:5, Рум. 15:23-24

+ 19:22 Чап. 16:1

+ 19:29 Чап. 19:29, Кол. 4:10, Филим. 1:24

+ 20:1 Чап. 19:21

+ 20:3 Чап. 9:23, Чап. 23:30

+ 20:4 Чап. 19:29, Эф. 6:21, Кол. 4:7, 2 Тим. 4:12, 2 Тим. 4:20, Тит. 3:12

+ 20:5 Чап. 16:8

+ 20:6 Тархъ. 12:15, Чап. 12:3

+ 20:7 1 Кор. 16:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:10

+ 20:9 4 Пач. 1:2

+ 20:10 3 Пач. 17:21, 4 Пач. 4:34

+ 20:16 Тархъ. 23:16, Тархъ. 34:22, Лев. 23:15, Къан. 16:9, Чап. 2:1

+ 20:18 Чап. 18:19, 1 Фес. 1:5

+ 20:23 Чап. 9:16, Чап. 21:33

+ 20:24 2 Тим. 4:7

+ 20:26 Къан. 8:19

+ 20:28 Ин. 21:16-17, 1 Пёт. 5:2, 1 Пёт. 1:18-19

+ 20:29 Мат. 7:15, Ин. 10:12

+ 20:30 2 Пёт. 2:1, 2 Кор. 11:13, 1 Тим. 4:1

+ 20:31 Мар. 14:38

+ 20:32 Чап. 14:23, 1 Пёт. 1:4

+ 20:33 1 Пач. 12:3, 2 Кор. 7:2

+ 20:34 Чап. 18:3

+ 20:35 Мат. 10:8

+ 20:36 Чап. 21:5

+ 21:4 Чап. 20:23

+ 21:5 Чап. 20:36

+ 21:8 Чап. 6:5, Чап. 8:5

+ 21:9 4 Пач. 22:14, Лук. 2:36, Чап. 2:17-18

+ 21:10 Чап. 11:28

+ 21:11 3 Пач. 11:30,

+ 21:12 Мат. 16:21-23

+ 21:13 Чап. 20:24, Филип. 2:17

+ 21:18 Чап. 12:17, Якъ. 1:1

+ 21:20 Рум. 10:2

+ 21:21 Рум. 2:28-29, 1 Кор. 7:19

+ 21:23 Тар. 6:2-5, Тар. 6:13

+ 21:24 Чап. 18:18

+ 21:25 Чап. 15:29

+ 21:26 Тар. 6:9-12

+ 21:28 Чап. 6:13,

+ 21:29 Чап. 20:4

+ 21:33 Чап. 20:23, Чап. 21:11

+ 21:34 Чап. 19:32

+ 21:39 Чап. 9:11, Чап. 22:3

+ 22:3 Чап. 9:11, Чап. 21:39, Чап. 5:34, Филип. 3:6

+ 22:4 Чап. 8:3

+ 22:5 Чап. 9:1-2

+ 22:6 Чап. 9:3-6, Чап. 26:12-18

+ 22:12 Чап. 9:17

+ 22:15 Чап. 9:15

+ 22:16 Чап. 9:18

+ 22:17 Чап. 9:26

+ 22:20 Чап. 7:58

+ 22:25 Чап. 16:37

+ 23:1 1 Кор. 4:4, 2 Кор. 1:12, 2 Тим. 1:3, Жугь. 13:18

+ 23:2 Чап. 24:1, 3 Пач. 12:24

+ 23:3 Къан. 25:1-2

+ 23:4 Ин. 18:22

+ 23:5 Тархъ. 22:28

+ 23:6 Чап. 4:1, Филип. 3:5, 1 Кор. 15:13

+ 23:8 Мат. 22:23, Лук. 20:27

+ 23:9 Ин. 12:29

+ 23:11 Чап. 27:23

+ 23:24 Чап. 24:3, Чап. 25:14

+ 23:27 Чап. 21:32-33, Чап. 22:27

+ 23:28 Чап. 22:30

+ 23:29 Чап. 18:15

+ 23:30 Чап. 9:23, Чап. 20:3

+ 23:34 Чап. 21:39

+ 24:1 Чап. 23:2

+ 24:5 Лук. 23:2

+ 24:6 Чап. 21:27-29

+ 24:15 Дан. 12:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:13

+ 24:16 Чап. 23:1, Жугь. 13:18

+ 24:17 Рум. 15:25-28, 1 Кор. 16:1, Гал. 2:10

+ 24:18 Чап. 21:26

+ 24:21 Чап. 23:6

+ 24:25 Чап. 17:32

+ 25:3 Чап. 23:12

+ 25:10 Рум. 13:1

* 25:11 Рималъул гражданасул ихтияр букӀана живго къайсарас гьабейин дие судилан чӀезе.

+ 25:12 Чап. 23:11

+ 25:19 Чап. 18:15, Чап. 23:29

+ 25:24 Чап. 22:22

+ 25:25 Лук. 23:14, Чап. 23:29

+ 26:1 Мат. 10:18, Чап. 9:15

+ 26:4 Гал. 1:13

+ 26:5 Чап. 23:6, Филип. 3:5

+ 26:7 Мат. 19:28, Якъ. 1:1

+ 26:8 1 Кор. 5:12

+ 26:9 Ин. 16:2, 1 Тим. 1:13

+ 26:10 Чап. 8:3

+ 26:11 Чап. 9:1

+ 26:12 Чап. 9:3-6, Чап. 22:6-11

+ 26:18 Жугь. 2:14-15

+ 26:20 Чап. 9:20

+ 26:21 Чап. 21:27, Чап. 21:30

+ 26:23 1 Кор. 15:20, Кол. 1:18, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:5, Чап. 13:47

+ 26:29 Чап. 21:33

+ 26:31 Чап. 23:29

+ 26:32 Чап. 25:12

+ 27:1 Чап. 25:12

+ 27:2 Чап. 19:29

+ 27:6 Чап. 28:11

+ 27:14 Мар. 4:37

+ 27:18 Юнус 1:5

+ 27:23 Чап. 8:26

+ 27:24 Чап. 23:11

+ 27:26 Чап. 28:1

+ 27:34 1 Пач. 14:45, 2 Пач. 14:11, 3 Пач. 1:52, Лук. 21:18

+ 27:35 Мат. 15:36

+ 27:43 Чап. 27:3

+ 28:5 Мар. 16:18, Лук. 10:19

+ 28:6 Чап. 14:11

+ 28:8 Чап. 9:40, Якъ. 5:16

+ 28:11 Чап. 27:6

+ 28:18 Чап. 23:29, Чап. 26:31-32

+ 28:23 Лук. 24:27

+ 28:25 Мат. 15:7

+ 28:27 Мат. 13:15, Мар. 4:12, Ин. 12:40

+ 28:31 Чап. 4:29, Эф. 6:19

+ 1:2 Лук. 1:69-70, Тит. 1:1-2

+ 1:3 Мат. 1:1

+ 1:5 Чап. 9:15

+ 1:7 1 Кор. 1:2

+ 1:8 Рум. 16:19, Филип. 1:3, 2 Тим. 1:3, Филим. 1:4

+ 1:9 Рум. 9:1, 2 Кор. 1:23, Филип. 1:8, 1 Фес. 2:5

+ 1:10 Рум. 15:32

+ 1:13 Рум. 15:22-23, 1 Фес. 2:18, Филип. 4:17

+ 1:14 1 Кор. 9:16

+ 1:16 Мар. 8:38, Филип. 1:20, Рум. 2:9-10, 1 Кор. 1:18

+ 1:17 Рум. 3:21, Гал. 3:11, Жугь. 10:38

+ 1:18 Эф. 5:6, Кол. 3:6

+ 1:19 Чап. 14:17, Чап. 17:24-27

+ 1:21 4 Пач. 17:15, Эф. 4:17-18

+ 1:22 ГӀакъилал рагӀаби 21:30, 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 3:19

+ 1:23 Тархъ. 20:4-5, Къан. 4:16-18,

+ 1:26 Кол. 3:5

+ 1:27 Лев. 18:22, Лев. 20:13

+ 1:31 2 Тим. 3:2-4

+ 1:32 Рум. 6:21

+ 2:1 2 Пач. 12:5-7, Мат. 7:2, Лук. 6:37, Ин. 8:7

+ 2:4 2 Пёт. 3:9, 2 Пёт. 3:15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:21

+ 2:5 Якъ. 5:3

+ 2:6 ГӀакъилал рагӀаби 24:12

+ 2:9 1 Пёт. 4:17, Рум. 1:16,

+ 2:10 1 Пёт. 1:7

+ 2:11 Къан. 10:17, Мат. 22:16, Лук. 20:21, Чап. 10:34

+ 2:12 1 Кор. 9:21

+ 2:13 Лук. 11:28, Якъ. 1:22-23

+ 2:17 Рум. 3:27, Рум. 9:4-5

+ 2:19 Ин. 9:40

+ 2:21 Тархъ. 20:15, Мат. 23:3

+ 2:22 Тархъ. 20:14

+ 2:25 Гал. 5:3

+ 2:26 Эф. 2:11

+ 2:27 2 Кор. 3:6, Мат. 12:41

+ 2:28 Рум. 9:6-8, 1 Кор. 7:19

+ 2:29 Къан. 10:16, Къан. 30:6, Эф. 2:11, Филип. 3:3, Кол. 2:11, 2 Кор. 10:18

+ 3:1 Ин. 4:22

+ 3:2 Къан. 4:8,

+ 3:3 Рум. 9:6, 2 Тим. 2:13

+ 3:7 Рум. 9:19

+ 3:8 Рум. 6:1, Рум. 6:15, 2 Кор. 6:8

+ 3:9 Рум. 5:12, Гал. 3:22, Рум. 1:18-32, Рум. 2

+ 3:17 ГӀакъилал рагӀаби 1:16,

+ 3:20 Чап. 13:39, Гал. 2:16, Гал. 3:11, Рум. 7:7

+ 3:21 Рум. 1:17, Гал. 2:16, Лук. 24:27, Чап. 10:43

+ 3:23 3 Пач. 8:46, ГӀакъилал рагӀаби 20:9, 1 Ин. 1:8-10

+ 3:24 Тит. 3:7

+ 3:25 Ин. 1:29, 1 Ин. 2:2, Чап. 17:30, Рум. 2:4

+ 3:27 Рум. 2:17, 1 Кор. 1:29, Эф. 2:9

+ 3:28 Чап. 13:39

+ 3:29 Рум. 9:24, Рум. 10:12

+ 3:30 Къан. 6:4-5, Гал. 3:20, Гал. 3:8

+ 3:31 Мат. 5:17

+ 4:3 Байб. 15:6, Якъ. 2:23, Гал. 3:6

+ 4:5 Рум. 3:22

+ 4:8 2 Кор. 5:19

+ 4:9 Рум. 3:30

+ 4:11 Байб. 15:6, Байб. 17:10

+ 4:13 Байб. 17:4-6, Гал. 3:16, Жугь. 7:6

+ 4:14 Гал. 3:17-18

+ 4:15 1 Кор. 15:56, Гал. 3:10, Рум. 7:7

+ 4:16 Гал. 3:22

+ 4:17 Байб. 17:5, Ин. 5:21

+ 4:18 Байб. 15:5

+ 4:19 Байб. 17:17, Жугь. 11:12, Байб. 18:11

+ 4:22 Байб. 15:6

+ 4:24 1 Кор. 9:9-10, Рум. 10:9

+ 4:25 Мат. 20:28, Гал. 1:4, 2 Кор. 5:21

+ 5:1 Гал. 3:28

+ 5:2 Рум. 8:17, Эф. 3:16, Филип. 3:21

+ 5:3 Мат. 5:11-12, 2 Кор. 12:10, Якъ. 1:3-4

+ 5:5 Чап. 2:17, Тит. 3:6

+ 5:8 Ин. 3:16, 1 Ин. 4:10

+ 5:9 Рум. 3:25, Мат. 3:7, 1 Фес. 1:10

+ 5:10 2 Кор. 5:18-20, Эф. 2:16, Кол. 1:20-21

+ 5:12 Байб. 3:6, Якъ. 1:15, Рум. 6:23, Рум. 3:9, Эф. 2:3

+ 5:13 Рум. 3:20

+ 5:14 1 Кор. 15:45

+ 5:15 1 Кор. 15:21, 2 Кор. 5:14

+ 5:17 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:5

+ 5:18 Ин. 12:32

+ 5:19 Жугь. 5:8

+ 5:20 Гал. 3:19

+ 5:21 Ин. 1:17

+ 6:2 1 Пёт. 2:24, Гал. 2:19, Гал. 5:24, Кол. 2:20, Кол. 3:3

+ 6:4 1 Пёт. 3:21, Гал. 3:27, 2 Кор. 5:17, Эф. 4:24, Кол. 2:12, Кол. 3:10

+ 6:5 2 Кор. 4:10, Филип. 3:10

+ 6:6 Гал. 2:19-20, Гал. 5:24, Гал. 6:14

+ 6:7 1 Пёт. 4:1

+ 6:8 2 Тим. 2:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:4

+ 6:9 Рум. 14:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:18

+ 6:10 Жугь. 7:27

+ 6:13 Кол. 3:5, Рум. 12:1

+ 6:16 Ин. 8:34

+ 6:18 Ин. 8:32, Ин. 8:34, Якъ. 2:12, 1 Пёт. 2:16, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 6:22 1 Кор. 7:22

+ 6:23 Якъ. 1:15, Рум. 5:12

+ 7:2 1 Кор. 7:39

+ 7:3 Мат. 5:32

+ 7:4 Гал. 5:22, Эф. 5:19, Гал. 2:19, Гал. 5:18, Эф. 2:15, Кол. 2:14

+ 7:6 Рум. 6:4

+ 7:7 Рум. 3:20, Рум. 4:15, Тархъ. 20:17

+ 7:8 1 Кор. 15:56

+ 7:10 Лев. 18:5

+ 7:12 Къан. 4:8,

+ 7:15 Гал. 5:17

+ 7:16 1 Тим. 1:8

+ 7:18 Байб. 6:5,

+ 7:19 Гал. 5:17

+ 7:23 1 Пёт. 2:11, Гал. 5:17

+ 8:2 1 Кор. 15:45

+ 8:3 Жугь. 7:18, Филип. 2:7, Лев. 16:5, 2 Кор. 5:21

+ 8:4 Гал. 5:16, Гал. 5:25

+ 8:5 Гал. 5:19-25

+ 8:7 Якъ. 4:4, 1 Кор. 2:14

+ 8:9 1 Кор. 3:16, 1 Кор. 6:19, 2 Кор. 6:16, 1 Ин. 3:24, 1 Пёт. 1:11, Ягь. 1:19

+ 8:11 Ин. 5:21, Чап. 2:24

+ 8:13 Кол. 3:5, Лев. 18:5

+ 8:14 Къан. 14:1, Мат. 5:9, Ин. 1:12, 1 Ин. 3:1, 1 Ин. 5:1

+ 8:15 2 Тим. 1:7, 1 Кор. 2:12

+ 8:16 1 Ин. 3:2, Гал. 3:26, Эф. 1:5, 1 Ин. 3:24, 2 Кор. 1:22, Эф. 1:13

+ 8:17 Гал. 3:29, Гал. 4:7, Эф. 3:6, Тит. 3:7, 2 Кор. 1:5, Филип. 3:10, Кол. 1:24, 1 Пёт. 5:1, Рум. 5:2, Эф. 3:16, Филип. 3:21

+ 8:18 2 Кор. 4:17

+ 8:20 Байб. 3:17-19,

+ 8:23 2 Кор. 5:2, Гал. 5:5

+ 8:24 2 Кор. 4:18, Жугь. 11:1

+ 8:27 1 Пач. 16:7, 3 Пач. 8:39, ГӀакъилал рагӀаби 21:2,

+ 8:29 Мат. 28:10, Ин. 20:17, Кол. 1:15, Жугь. 2:11, 1 Ин. 3:2, 2 Кор. 3:18, Филип. 3:21

+ 8:30 Ин. 17:22

+ 8:31 Тар. 14:9,

+ 8:32 Ин. 3:16

+ 8:33 Мар. 13:20, Лук. 18:7, Кол. 3:12, Тит. 1:1,

+ 8:34 Мар. 16:19, Чап. 7:55-56, 1 Ин. 2:1, Рум. 8:34, Жугь. 7:25

+ 8:36 1 Кор. 4:9

+ 8:37 Ин. 16:33, 1 Кор. 15:57

+ 8:38 1 Пёт. 3:22, 1 Кор. 15:24, Эф. 1:21

+ 9:1 2 Кор. 11:10, 1 Тим. 2:7, Рум. 1:9, Филип. 1:8

+ 9:3 1 Кор. 16:22, Гал. 1:8

+ 9:6 Рум. 3:3, Ин. 1:47, Рум. 2:28

+ 9:7 Байб. 21:12, Жугь. 11:17

+ 9:8 Гал. 4:23, Гал. 4:28

+ 9:9 Байб. 18:10

+ 9:10 Байб. 25:21

+ 9:11 Байб. 25:23

* 9:13 ГӀис – Якъуб аварагасул кӀудияв вац.

+ 9:14 Къан. 32:4,

+ 9:15 Тархъ. 33:19

+ 9:17 Тархъ. 9:16

+ 9:19 Рум. 3:7

+ 9:21 2 Тим. 2:20

+ 9:22 ГӀакъилал рагӀаби 16:4

+ 9:24 Рум. 3:29

+ 9:25 1 Пёт. 2:10

+ 9:30 Гал. 2:16, Гал. 3:24

+ 9:31 Гал. 5:4, Рум. 11:7, Филип. 3:9

* 9:33 Гьаниб «гамачӀ» кьун буго «МасихӀ» абураб магӀнаялда.

+ 9:33 1 Пёт. 2:6-8, Рум. 10:11

+ 10:2 Чап. 21:20

+ 10:3 Рум. 1:17, Рум. 3:21

+ 10:4 Мат. 5:17, Гал. 3:24

+ 10:5 Лев. 18:5, Гал. 3:12, Филип. 3:9

+ 10:6 Къан. 9:4, Къан. 30:12

+ 10:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:1

+ 10:8 Къан. 30:12-14

+ 10:9 Мат. 10:32, Лук. 12:8, Мар. 16:16, Чап. 16:31

+ 10:11 1 Пёт. 2:6, Рум. 9:33

+ 10:12 Чап. 10:34-36, Рум. 3:29

+ 10:13 Чап. 2:21

+ 10:14 Чап. 8:31

+ 10:16 Ин. 12:38

+ 10:17 Гал. 3:2

+ 10:19 Къан. 32:21

+ 11:1 2 Кор. 11:22, Филип. 3:5

+ 11:2 1 Пач. 12:22,

+ 11:3 3 Пач. 19:10, 3 Пач. 19:14

* 11:4 БагӀал – мажусиязул гьересиаллагь.

+ 11:4 3 Пач. 19:18

+ 11:5 Рум. 9:27

+ 11:7 Рум. 9:31

+ 11:8 Къан. 29:4

+ 11:13 Чап. 9:15, Рум. 15:16

+ 11:15 Лук. 15:24, Эф. 2:1, Эф. 2:5, Кол. 2:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:1

+ 11:16 Тар. 15:18-21,

+ 11:17 Ин. 15:5

+ 11:21 1 Кор. 10:12

+ 11:28 Къан. 10:15

+ 11:30 Эф. 2:2, Кол. 1:21, Тит. 3:3

+ 11:33 Кол. 2:3,

+ 11:34 1 Кор. 2:16

+ 11:36 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16, Жугь. 2:10, 2 Пёт. 3:18, Эф. 3:21

+ 12:1 Рум. 6:13

+ 12:2 Эф. 5:17, 1 Фес. 4:3, 2 Кор. 4:16, Эф. 4:23

+ 12:3 Эф. 3:2,

+ 12:4 1 Кор. 12:12-14, Эф. 4:16

+ 12:5 1 Кор. 10:17, 1 Кор. 12:27, Эф. 4:25

+ 12:6 1 Пёт. 4:10, 1 Кор. 12:4

+ 12:7 1 Кор. 12:5

+ 12:8 1 Тим. 5:17, 2 Кор. 9:7

+ 12:9 1 Пёт. 1:22, 1 Тим. 1:5,

+ 12:10 Ин. 13:34, 1 Пёт. 1:22, 2 Пёт. 1:7, 1 Фес. 4:9, Жугь. 13:1, Филип. 2:3

+ 12:12 Лук. 18:1, Лук. 21:36, Эф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Фес. 5:17

+ 12:13 Рум. 15:25, 1 Кор. 16:1, 1 Тим. 6:18

+ 12:14 Мат. 5:44, 1 Пёт. 3:9

+ 12:15 1 Кор. 12:26

+ 12:16 1 Пёт. 3:8, Филип. 2:2

+ 12:17 Лев. 19:18, 1 Пёт. 3:9, 1 Фес. 5:15

+ 12:18 Мар. 9:50, 2 Кор. 13:11, 1 Фес. 5:13

+ 12:19 ГӀакъилал рагӀаби 20:22, Къан. 32:35, Жугь. 10:30

+ 12:20 4 Пач. 6:22, ГӀакъилал рагӀаби 25:21-22, Мат. 5:44, ГӀакъилал рагӀаби 25:21-22

+ 13:1 1 Пёт. 2:13, Тит. 3:1

+ 13:4 1 Пёт. 2:14,

+ 13:7 1 Пёт. 2:17, Мат. 17:27, Мат. 22:21, Мар. 12:17

+ 13:8 Лев. 19:13, Ин. 13:34

+ 13:9 Тархъ. 20:13-17, Лев. 19:18

+ 13:10 Ин. 14:15

+ 13:11 Эф. 5:14

+ 13:12 Ин. 1:9, Ин. 8:12, 1 Ин. 2:8, Эф. 5:8, 1 Фес. 5:5, Эф. 5:11, Эф. 6:11, 1 Фес. 5:8

+ 13:13 1 Фес. 4:12

+ 13:14 Гал. 3:27, Якъ. 4:1, 1 Пёт. 2:11, Рум. 7:23, Гал. 5:16, Гал. 5:24

+ 14:1 Рум. 15:1, 1 Кор. 8:9-11, 1 Кор. 9:22

+ 14:2 Дан. 1:12, 1 Тим. 4:3

+ 14:3 Кол. 2:16

+ 14:4 Мат. 7:1, Якъ. 4:11

+ 14:5 Гал. 4:10, Кол. 2:16

+ 14:6 Мат. 15:36, 1 Кор. 10:30-31

+ 14:7 Рум. 6:2, Рум. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 3:3

+ 14:8 1 Пёт. 4:2, Гал. 2:20, 2 Кор. 5:15, Филип. 1:20

+ 14:9 1 Фес. 5:10

+ 14:10 Мат. 7:1, Лук. 6:37, 2 Кор. 5:10

+ 14:11 Филип. 2:10-11

+ 14:12 Мат. 12:36, Мат. 25:19, Гал. 6:5

+ 14:13 Мат. 7:1

+ 14:14 Лев. 11:2, Къан. 14:3, Мар. 7:15-16, Чап. 10:15, 1 Кор. 8:8

+ 14:15 1 Кор. 8:11

+ 14:17 Кол. 2:16, Жугь. 9:10, Гал. 5:22

+ 14:19 2 Тим. 2:22

+ 14:20 Тит. 1:15, 1 Кор. 8:9-13

+ 15:1 Рум. 14:1, Гал. 6:2

+ 15:2 Филип. 2:4-5

+ 15:3 Филип. 2:5, Филип. 2:8,

+ 15:4 Рум. 4:23-24

+ 15:5 Рум. 12:16

+ 15:9 Рум. 3:29, 2 Пач. 22:50,

+ 15:10 Къан. 32:43

+ 15:16 Чап. 9:15, Рум. 11:13

+ 15:19 Чап. 15:12, 2 Кор. 12:12

+ 15:20 1 Кор. 3:10-11

+ 15:22 Рум. 1:13, 1 Фес. 2:18

+ 15:23 Чап. 19:21

+ 15:25 Чап. 24:17, 1 Кор. 16:3, 2 Кор. 9:1

+ 15:26 Чап. 19:21, 2 Кор. 8:4

+ 15:27 1 Кор. 9:11

+ 15:31 2 Кор. 1:10-11, 2 Фес. 3:2

+ 15:32 Рум. 1:10

+ 15:33 2 Кор. 13:11, Филип. 4:9, 1 Фес. 5:23, 2 Фес. 3:16, Жугь. 13:20

+ 16:1 Чап. 18:18

+ 16:2 Филип. 2:29

+ 16:3 Чап. 18:2, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 4:19

+ 16:5 Кол. 4:15

+ 16:13 Мар. 15:21

+ 16:16 1 Пёт. 5:14, 1 Кор. 16:20, 2 Кор. 13:12, 1 Фес. 5:26

+ 16:17 1 Тим. 6:3, 2 Ин. 1:10

+ 16:18 2 Пёт. 2:3, Кол. 2:4

+ 16:19 Рум. 1:8

+ 16:20 Рум. 15:33, Байб. 3:15

+ 16:21 Чап. 16:1

+ 16:23 1 Кор. 1:14

+ 16:25 Эф. 1:9, Кол. 1:26

+ 16:26 Кол. 4:3-4

+ 16:27 Ягь. 1:24-25

+ 1:2 Чап. 18:1-17, Рум. 1:7

+ 1:5 2 Кор. 8:7, 2 Кор. 9:11

+ 1:7 Лук. 17:30, 1 Фес. 3:13, 1 Фес. 4:16-18, Филип. 3:20

+ 1:8 Филип. 1:6

+ 1:9 Ин. 17:21, 1 Ин. 1:3, 1 Фес. 5:24, 2 Фес. 3:3, Жугь. 10:23

+ 1:10 1 Кор. 11:18

+ 1:11 1 Кор. 3:3

+ 1:12 Чап. 18:24, Чап. 19:1, 1 Кор. 3:4-5, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 6:12, Тит. 3:13, Ин. 1:42

+ 1:13 Эф. 4:4-5

+ 1:14 Чап. 18:8, Рум. 16:23

+ 1:16 1 Кор. 16:15

+ 1:17 2 Кор. 10:10

+ 1:18 1 Кор. 2:1, 2 Кор. 2:15, Рум. 1:16

+ 1:20 ГӀакъилал рагӀаби 21:30, Рум. 1:22, 1 Кор. 3:19

+ 1:22 Мат. 12:38, Мар. 8:11, Ин. 2:18, Ин. 4:48, Ин. 6:30

+ 1:23 Гал. 5:11

+ 1:24 1 Кор. 2:7, Кол. 2:3

+ 1:28 Якъ. 2:5

+ 1:29 Рум. 3:27, Эф. 2:9

+ 1:30 Эф. 1:7, Филип. 3:9

+ 1:31 2 Кор. 10:17

+ 2:1 1 Кор. 1:18, 2 Кор. 2:15

+ 2:2 Гал. 6:14

+ 2:3 2 Кор. 11:30, 2 Кор. 12:5, Гал. 4:13

+ 2:4 1 Кор. 4:20

+ 2:5 2 Кор. 4:7, 2 Кор. 6:7

+ 2:6 Филип. 3:15

+ 2:7 Кол. 2:3

+ 2:8 Ин. 7:48, Чап. 13:27

+ 2:10 Мат. 16:17, 1 Ин. 2:20

+ 2:11 ГӀакъилал рагӀаби 20:27

+ 2:12 Рум. 8:15

+ 2:13 2 Кор. 1:12, Ин. 6:45

+ 2:14 Ин. 14:17, Рум. 8:7

+ 2:16 Рум. 11:34

+ 3:2 1 Пёт. 2:2, Жугь. 5:13

+ 3:3 1 Кор. 1:10-11, Гал. 5:19-20

+ 3:5 Чап. 18:24, Чап. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 4:6, 1 Кор. 16:12, Эф. 3:7, Кол. 1:25

+ 3:6 Чап. 18:4-11, Чап. 18:27-28, Ин. 4:36-38

+ 3:7 Гал. 6:3

+ 3:8 Мат. 16:27, 2 Ин. 1:8

+ 3:9 2 Кор. 6:1, Эф. 2:20-22

+ 3:10 Рум. 15:20

+ 3:11 Эф. 2:20, Кол. 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:14

+ 3:13 1 Кор. 1:7, 1 Кор. 4:5, 1 Пёт. 1:7

+ 3:16 Рум. 8:9, 1 Кор. 6:19, 2 Кор. 6:16

+ 3:17 Эф. 2:21

+ 3:19 ГӀакъилал рагӀаби 21:30, 1 Кор. 1:20,

+ 3:23 2 Кор. 10:7, Гал. 3:29

+ 4:4 Чап. 23:1,

+ 4:5 Мат. 7:1, Рум. 2:1, Дан. 2:22, 2 Кор. 10:18

+ 4:6 Чап. 18:24, Чап. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5

+ 4:7 Ин. 3:27

+ 4:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:17

+ 4:9 Рум. 8:36

+ 4:10 2 Кор. 11:19, 2 Кор. 13:9

+ 4:11 2 Кор. 11:27, Филип. 4:12

+ 4:12 Чап. 18:3, Мат. 5:44, 1 Пёт. 3:9, Рум. 12:14

+ 4:14 2 Кор. 6:13

+ 4:15 Филим. 1:10

+ 4:16 1 Кор. 11:1, 1 Фес. 3:7, 2 Фес. 3:7

+ 4:17 Чап. 16:1, 1 Кор. 16:10, 1 Тим. 1:2

+ 4:19 1 Кор. 11:34, 1 Кор. 16:5, 2 Кор. 1:15-16

+ 4:20 1 Кор. 2:4

+ 4:21 2 Кор. 10:2, 2 Кор. 13:2

+ 5:1 2 Кор. 12:21, Лев. 18:8, Къан. 22:30, Къан. 27:20,

+ 5:3 Кол. 2:5

+ 5:5 2 Кор. 2:6, 1 Тим. 1:20, ГӀакъилал рагӀаби 23:14

+ 5:6 Мат. 13:33, Лук. 13:21, Гал. 5:9

* 5:7 Пасхаялъул хасаб квание кьегӀерги хъолаан, реччичӀел чадалги режулаан.

+ 5:7 Тархъ. 12:15, Къан. 16:3

+ 5:8 Мар. 8:15, Лук. 12:1

+ 5:9 Эф. 5:11, 2 Фес. 3:14

+ 5:11 2 Фес. 3:6

+ 5:12 Мар. 4:11, Къан. 17:7

+ 6:1 Мат. 18:17

+ 6:2 Мат. 19:28

+ 6:5 1 Кор. 15:34

+ 6:7 Мат. 5:39-40

+ 6:9 Гал. 5:21, Эф. 5:5, Тархъ. 20:14, Жугь. 13:4

+ 6:10 Мар. 7:21-23, Гал. 5:19-21

+ 6:11 Эф. 2:2, Ин. 13:8, Эф. 5:26, Тит. 3:5, Жугь. 10:22

+ 6:12 1 Кор. 10:23

+ 6:15 Эф. 5:30

+ 6:16 Байб. 2:24, Мар. 10:7-8, Эф. 5:31

+ 6:17 Эф. 4:4

+ 6:18 Гал. 5:19, Эф. 5:3, 1 Фес. 4:3

* 6:19-20 Гьаниб бицен гьабулеб буго гӀаламалъулго мунагьал чуризелъун ГӀиса МасихӀ хвеялъул.

+ 6:19 Рум. 14:7

+ 6:20 2 Пёт. 2:1, 1 Кор. 7:23

+ 7:3 Тархъ. 21:10

+ 7:5 Тархъ. 19:15, Мат. 4:3, 1 Фес. 3:5

+ 7:6 2 Кор. 8:8

+ 7:7 Мат. 19:11-12, 1 Кор. 12:4, 1 Пёт. 4:10

+ 7:9 1 Тим. 5:14

+ 7:10 Мар. 10:9

+ 7:11 Мар. 10:11

+ 7:16 1 Пёт. 3:1

+ 7:18 Чап. 15:1-2, Гал. 5:2

+ 7:19 Рум. 2:28-29, Гал. 3:28, Гал. 5:6, Кол. 3:11

+ 7:22 Ин. 8:32, Якъ. 2:12, 1 Пёт. 2:16, Рум. 6:18, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1, Филим. 1:16, Рум. 6:22

+ 7:23 1 Кор. 6:20, Лев. 25:42, Лев. 25:55

+ 7:25 2 Кор. 8:10-11

+ 7:30 2 Кор. 6:10

+ 7:31 1 Пёт. 4:7, 1 Ин. 2:17

+ 7:32 Мат. 6:25, Лук. 10:41

* 7:38 Грек мацӀалда «яс» ва «абурай яс» цого магӀнаялъул рагӀи бугелъул, гьаниб бицун батизе бегьула инсуца яс росасе кьолей йикӀараб куцалъул.

+ 7:38 Жугь. 13:4

+ 7:39 Рум. 7:2

+ 8:1 Чап. 15:20, Чап. 15:29, 1 Кор. 13:4-13

+ 8:2 Гал. 6:3

+ 8:3 Гал. 4:9

+ 8:4 Къан. 4:35, Къан. 6:4-5, 1 Пач. 12:21,

+ 8:6 Эф. 4:6, Ин. 1:3, Рум. 11:36, Кол. 1:16, Жугь. 1:2

+ 8:7 1 Кор. 10:28-29

+ 8:8 Мар. 7:19, Чап. 10:12-15, Рум. 14:14

+ 8:10 Рум. 14:1, Чап. 15:29, 1 Кор. 10:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:14

+ 8:11 Рум. 14:15

+ 8:13 Рум. 14:21

+ 9:1 1 Фес. 2:6-7, Филим. 1:8, Чап. 9:3-6

+ 9:4 2 Фес. 3:8-9

+ 9:5 Мар. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Чап. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19, Мар. 1:30

+ 9:6 Чап. 4:36, Чап. 13:2, Чап. 15:36, Гал. 2:9

+ 9:7 2 Кор. 10:4, 2 Тим. 2:3, ГӀакъилал рагӀаби 27:18

+ 9:9 Къан. 25:4, 1 Тим. 5:18

+ 9:10 Рум. 4:23-24, 2 Тим. 2:6

+ 9:11 Рум. 15:27, Гал. 6:6

+ 9:13 Лев. 6:16, Лев. 6:26

+ 9:14 Лук. 10:7, 1 Тим. 5:18

+ 9:15 Чап. 18:3

+ 9:16 Рум. 1:14

+ 9:17 Гал. 2:7

+ 9:18 2 Кор. 11:7, 2 Кор. 11:9

+ 9:19 2 Кор. 4:5

+ 9:20 Чап. 16:3, Чап. 21:23-26

+ 9:21 Рум. 2:12, Рум. 2:14, Гал. 2:3

+ 9:22 2 Кор. 11:29, 1 Кор. 10:33

+ 9:24 Гал. 5:7

+ 9:25 1 Пёт. 5:4, Филип. 3:14, 2 Тим. 2:5

+ 10:1 Тархъ. 13:21, Тархъ. 14:22

+ 10:3 Тархъ. 16:15, Тархъ. 16:35, Къан. 8:3

+ 10:5 Тар. 14:29, Тар. 14:36-37

+ 10:6 Тар. 11:4-6,

+ 10:7 Тархъ. 32:6

+ 10:8 Тар. 25:1-9

+ 10:9 Тар. 21:5-6

+ 10:10 Тар. 14:29-37

+ 10:11 Рум. 4:23

+ 10:12 Рум. 11:20-21

+ 10:13 1 Кор. 1:9, 2 Пёт. 2:9

+ 10:14 1 Ин. 5:21

+ 10:16 Мар. 14:22-23, Ин. 6:51, 1 Кор. 11:23-26

+ 10:17 Рум. 12:5, 1 Кор. 12:12-13, Эф. 4:25

+ 10:18 Лев. 3:3, Лев. 7:15

+ 10:19 Чап. 15:29, 1 Кор. 8:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:14

+ 10:20 Къан. 32:17,

+ 10:21 2 Кор. 6:15

+ 10:22 Къан. 32:21,

+ 10:23 1 Кор. 6:12

+ 10:24 1 Кор. 13:5, Филип. 2:21

+ 10:25 1 Кор. 8:7

+ 10:27 Лук. 10:8

+ 10:30 Рум. 14:6

+ 10:31 Кол. 3:17

+ 10:32 1 Кор. 8:13, Рум. 14:13

+ 10:33 1 Кор. 9:22, 2 Кор. 12:14

+ 11:1 1 Кор. 4:16, 1 Фес. 1:6, 2 Фес. 3:7

+ 11:3 Эф. 1:22, Эф. 4:15, Байб. 3:16, Эф. 5:23, Ин. 14:28, 1 Кор. 15:24

+ 11:5 4 Пач. 22:14, Лук. 2:36, Чап. 21:9

+ 11:6 Къан. 21:12

+ 11:7 Байб. 1:26

+ 11:8 Байб. 2:21-23

+ 11:9 Байб. 2:18

+ 11:11 Гал. 3:28

+ 11:15 Тар. 5:18

+ 11:18 1 Кор. 1:10-12

+ 11:19 1 Ин. 2:19

+ 11:22 ГӀакъилал рагӀаби 17:5

+ 11:23 Гал. 1:12

+ 11:24 Лук. 22:19

+ 11:25 Лук. 22:20

+ 11:27 Ин. 6:53-56

+ 11:32 ГӀакъилал рагӀаби 3:12

+ 12:1 1 Кор. 14:1

+ 12:2 Эф. 2:12

+ 12:3 1 Ин. 4:2-3

+ 12:4 Рум. 12:6, Эф. 4:4-6

+ 12:5 Рум. 12:7

+ 12:6 Филип. 2:13

+ 12:9 Мат. 17:20, 1 Кор. 13:2

+ 12:10 Мар. 16:17, Чап. 2:4, Чап. 10:46, 1 Кор. 14:2

+ 12:12 Рум. 12:5, 1 Кор. 10:17, Эф. 4:25

+ 12:13 Гал. 5:6, Эф. 2:14, Кол. 3:11

+ 12:26 Рум. 12:15

+ 12:27 Рум. 12:5, Эф. 1:23, Эф. 4:12, Кол. 1:18, Кол. 1:24

+ 12:28 Чап. 11:27, Эф. 4:11

+ 12:31 1 Кор. 14:1, 1 Кор. 14:39

+ 13:2 Чап. 2:18, Мат. 17:20, Мар. 11:23, 1 Кор. 12:9

+ 13:11 Эф. 4:14

+ 13:12 Мат. 5:8, 1 Ин. 3:2, 1 Кор. 8:3, Гал. 4:9

+ 14:1 1 Кор. 16:14, 1 Кор. 12:1

+ 14:5 Тар. 11:29

+ 14:8 Тар. 10:9

+ 14:15 Якъ. 5:13, Эф. 5:19

+ 14:16 2 Кор. 1:20, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:14

+ 14:20 Эф. 4:14, Мат. 18:3, 1 Кор. 2:6

+ 14:22 Чап. 2:6

+ 14:23 Чап. 2:13

+ 14:26 2 Кор. 12:19, 2 Кор. 13:10

+ 14:29 1 Ин. 4:1, 1 Фес. 5:20-21

+ 14:34 1 Тим. 2:11-12, Байб. 3:16, 1 Пёт. 3:1, Эф. 5:22, Кол. 3:18

+ 14:39 1 Кор. 12:31, 1 Кор. 14:1

+ 14:40 Кол. 2:5

+ 15:2 Гал. 3:4

+ 15:3 Лук. 24:27

+ 15:5 Лук. 24:34, Лук. 24:36

+ 15:7 Чап. 12:17, Лук. 24:50, Чап. 1:3-4

+ 15:8 2 Кор. 12:11

+ 15:9 Эф. 3:7-8, Чап. 8:3

+ 15:10 2 Кор. 11:23, Кол. 1:29

+ 15:12 Чап. 23:8, 2 Тим. 2:18

+ 15:17 Рум. 4:25

+ 15:18 1 Фес. 4:16, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:13

+ 15:20 1 Фес. 4:14, 2 Тим. 2:8, Чап. 26:23, Кол. 1:18, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:5

+ 15:21 Рум. 5:12-18

+ 15:23 1 Фес. 4:16

+ 15:24 1 Пёт. 3:22, Рум. 8:38, Эф. 1:21, Дан. 7:14, Дан. 7:27, Лук. 1:33, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:15

+ 15:25 Жугь. 2:8

+ 15:27 Эф. 1:22

+ 15:28 Ин. 14:28, Эф. 1:23, Кол. 3:11

+ 15:30 2 Кор. 11:26

+ 15:31 1 Фес. 2:19

+ 15:34 1 Кор. 6:5

+ 15:36 Ин. 12:24

+ 15:42 Дан. 12:2, Филип. 3:21, Кол. 3:1

* 15:45 Гьаниб МасихӀил бицунеб буго.

+ 15:45 Байб. 2:7

+ 15:47 Байб. 2:7, Ин. 3:13, Ин. 6:38

+ 15:49 Байб. 5:3

+ 15:51 Филип. 3:21

+ 15:52 Мат. 24:31, 1 Фес. 4:16, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:15, 1 Фес. 4:15, Филип. 3:21

+ 15:53 2 Кор. 5:2-4

+ 15:55 2 Тим. 1:10, Жугь. 2:14-15

+ 15:56 Рум. 4:15, Рум. 7:8

+ 15:57 Рум. 8:37

+ 16:1 Чап. 24:17, Рум. 15:25-28, Гал. 2:10

+ 16:2 Чап. 20:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:10, 2 Кор. 8:3, 2 Кор. 9:3

+ 16:3 Чап. 18:27, 2 Кор. 3:1, Чап. 24:17, Рум. 15:25-28

+ 16:5 Чап. 19:21, 2 Кор. 1:16

+ 16:8 Тархъ. 23:16, Тархъ. 34:22, Лев. 23:15, Къан. 16:9, Чап. 2:1

+ 16:10 Чап. 16:1, 1 Кор. 4:17

+ 16:12 Чап. 18:24, Чап. 19:1, 1 Кор. 1:12, 1 Кор. 3:5, 1 Кор. 4:6

+ 16:13 Мат. 25:13, 2 Фес. 2:15

+ 16:14 1 Кор. 14:1

+ 16:15 1 Кор. 1:16

+ 16:16 Филип. 2:29, 1 Фес. 5:12-13, 1 Тим. 5:17

+ 16:19 Чап. 18:2, Рум. 16:3, 2 Тим. 4:19

+ 16:20 Рум. 16:16

+ 16:21 Гал. 6:11, Кол. 4:18, 2 Фес. 3:17, Филим. 1:19

+ 16:22 Рум. 9:3, Гал. 1:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:20

+ 1:1 Чап. 18:1-17

+ 1:3 1 Пёт. 1:3, Эф. 1:3

+ 1:5 Рум. 8:17, Филип. 3:10, Кол. 1:24

+ 1:6 2 Тим. 2:10

+ 1:8 Чап. 19:23, 1 Кор. 15:32

+ 1:9 2 Кор. 4:14

+ 1:10 Чап. 12:11, Чап. 14:19-20, Чап. 21:32-33, Чап. 27:44

+ 1:11 Рум. 15:31, 2 Фес. 3:2, Чап. 12:5, Эф. 6:18

+ 1:12 Чап. 23:1, 2 Тим. 1:3, 1 Кор. 2:4, 1 Кор. 2:13

+ 1:13 1 Кор. 1:8, 1 Фес. 4:16-18, 1 Фес. 2:19-20

+ 1:15 1 Кор. 4:19

+ 1:16 Чап. 19:21, 1 Кор. 16:5

+ 1:18 1 Кор. 1:9

+ 1:19 Чап. 15:22, Чап. 16:1

+ 1:20 1 Кор. 14:16, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:14

+ 1:22 2 Кор. 5:5, Жугь. 6:11, Эф. 1:13

+ 1:23 Рум. 1:9, Гал. 1:20, Филип. 1:8, 1 Фес. 2:5

+ 2:2 2 Кор. 7:8

+ 2:4 2 Кор. 7:12

+ 2:6 1 Кор. 5:4-5

+ 2:11 1 Пёт. 5:8

+ 2:12 Чап. 16:8, Чап. 20:6

+ 2:13 2 Кор. 7:6, 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 12:18

+ 2:14 Кол. 2:15

+ 2:15 1 Кор. 1:18, Байб. 8:21, Тархъ. 29:18, Эф. 5:2, Филип. 4:18

+ 3:1 Чап. 18:27, 1 Кор. 16:3

+ 3:3 Тархъ. 24:12, Тархъ. 31:18, Къан. 6:6,

+ 3:6 Лук. 22:20, Эф. 3:7, Кол. 1:23, Рум. 2:27, Ин. 6:63

+ 3:7 Тархъ. 34:29-35

+ 3:14 Мар. 6:52, Чап. 15:21

+ 3:16 Тархъ. 34:34

+ 3:17 Ин. 4:24, Ин. 8:32, Якъ. 2:12, 1 Пёт. 2:16, Рум. 6:18, 1 Кор. 7:22, Гал. 5:1

+ 3:18 1 Ин. 3:2, Рум. 8:29, Филип. 3:21

+ 4:1 2 Кор. 3:6

+ 4:2 2 Кор. 2:17, 1 Фес. 2:3

+ 4:3 2 Кор. 3:14, 2 Кор. 2:15

+ 4:4 Ин. 12:31, Кол. 1:15, Жугь. 1:3

+ 4:5 Мар. 10:43, 1 Кор. 9:19

+ 4:6 Байб. 1:3

+ 4:7 Рум. 9:21-22, 1 Кор. 2:5

+ 4:8 2 Кор. 7:5

+ 4:9 Ин. 15:20

+ 4:10 Рум. 6:5

+ 4:11 2 Кор. 6:9

+ 4:14 1 Фес. 4:14

+ 4:16 Рум. 12:2, Эф. 4:23

+ 4:17 Рум. 8:18

+ 4:18 Рум. 8:24, Жугь. 11:1

+ 5:2 Рум. 8:23

+ 5:3 1 Кор. 15:53

+ 5:5 2 Кор. 1:22, Эф. 1:14

+ 5:7 2 Кор. 4:18

+ 5:9 Кол. 1:10

+ 5:10 Мат. 25:31-32, Чап. 10:42, Рум. 14:10

+ 5:11 2 Кор. 4:2

+ 5:12 2 Кор. 3:1, 2 Кор. 11:16, 2 Кор. 12:1

+ 5:13 Мар. 3:21, 2 Кор. 11:1

+ 5:14 Рум. 5:15

+ 5:15 1 Пёт. 4:2, Рум. 14:7-8

+ 5:17 Рум. 6:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:5

+ 5:18 Рум. 5:10-11, Кол. 1:20

+ 5:19 Рум. 4:8

+ 5:20 Эф. 6:20

+ 5:21 Ин. 8:46, 1 Пёт. 2:22, 1 Ин. 3:5, Жугь. 4:15, Рум. 8:3, Рум. 1:17, Рум. 4:25, 1 Кор. 1:30

+ 6:1 1 Кор. 3:9

+ 6:4 Чап. 9:16, Чап. 16:23, Чап. 17:5, 2 Кор. 11:23-27

+ 6:7 2 Кор. 10:4, Эф. 6:11-17

+ 6:8 Рум. 3:8

+ 6:9 2 Кор. 4:11

+ 6:10 Ин. 16:22, Чап. 3:6

+ 6:13 1 Кор. 4:14

+ 6:14 Къан. 7:3, Эф. 5:7, 1 Ин. 1:6

+ 6:15 1 Кор. 10:21

+ 6:16 Эф. 2:21, 1 Кор. 3:16-17, Лев. 26:11-12,

+ 6:18 2 Пач. 7:14

+ 7:1 1 Ин. 3:3

+ 7:2 Чап. 20:33

+ 7:3 Филип. 1:7

+ 7:4 Кол. 1:24

+ 7:5 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 4:8

+ 7:6 2 Кор. 1:4, 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 12:18

+ 7:8 2 Кор. 2:2-4

+ 7:10 Мат. 5:4,

+ 7:12 1 Кор. 5:1-2, 2 Кор. 2:4

+ 8:2 Мар. 12:44

+ 8:3 1 Кор. 16:2

+ 8:4 Рум. 15:26

+ 8:6 2 Кор. 2:13, 2 Кор. 7:6

+ 8:7 1 Кор. 1:5

+ 8:8 1 Кор. 7:6

+ 8:9 Якъ. 2:5, Филип. 2:6-7

+ 8:10 1 Кор. 7:25

+ 8:12 Мар. 12:43-44, Лук. 21:3

+ 8:14 Чап. 4:34

+ 8:15 Тархъ. 16:18

+ 8:24 2 Кор. 7:4

+ 9:1 Рум. 15:25

+ 9:3 2 Кор. 8:6, 1 Кор. 16:2

+ 9:6 ГӀакъилал рагӀаби 11:24-25, Лук. 6:38, Гал. 6:7

+ 9:7 Къан. 15:10, Тархъ. 25:2

+ 9:8 Филип. 4:19

+ 9:11 1 Кор. 1:5

+ 9:13 Мат. 5:16, 1 Пёт. 2:12

+ 10:1 Мат. 11:29

+ 10:2 1 Кор. 4:21, 2 Кор. 13:2, 2 Кор. 13:10

+ 10:4 2 Кор. 6:7, Эф. 6:11

+ 10:7 1 Кор. 3:23, Гал. 3:29

+ 10:8 2 Кор. 13:10

+ 10:10 1 Кор. 1:17

+ 10:17 1 Кор. 1:31

+ 10:18 Рум. 2:29, 1 Кор. 4:5

+ 11:1 2 Кор. 5:13

+ 11:2 Эф. 5:27, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:4

+ 11:3 Байб. 3:1, Байб. 3:4, Ин. 8:44, 1 Тим. 2:14

+ 11:4 Гал. 1:6

+ 11:5 2 Кор. 12:11

+ 11:6 1 Кор. 1:17, 2 Кор. 10:10

+ 11:7 1 Кор. 9:18

+ 11:9 2 Кор. 12:13, Филип. 4:15

+ 11:10 Рум. 9:1, 1 Тим. 2:7

+ 11:13 Филип. 1:15, Чап. 20:30, 2 Пёт. 2:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:2

+ 11:14 Гал. 1:8

+ 11:15 Филип. 3:19

+ 11:16 2 Кор. 5:12

+ 11:18 Филип. 3:3-4

+ 11:19 1 Кор. 4:10

+ 11:20 Гал. 2:4, Гал. 4:3

+ 11:22 Рум. 11:1, Филип. 3:5

+ 11:23 1 Кор. 15:10, 2 Кор. 6:4-5

+ 11:25 Чап. 16:22-23, Чап. 14:19, Чап. 27:41-44

+ 11:26 Гал. 2:4

+ 11:27 Чап. 18:3, 1 Фес. 2:9, 2 Фес. 3:8, 1 Кор. 4:11

+ 11:29 1 Кор. 9:22

+ 11:32 Чап. 9:24-25

+ 12:1 2 Кор. 5:12, 2 Кор. 11:16, Гал. 1:12, Гал. 2:2, Эф. 3:3

+ 12:10 Мар. 10:30, Мат. 5:11-12, Рум. 5:3

+ 12:11 1 Кор. 15:8-9, 2 Кор. 11:5

+ 12:12 Чап. 15:12, Рум. 15:19

+ 12:13 2 Кор. 11:9

+ 12:14 2 Кор. 13:1, 1 Кор. 10:33

+ 12:15 Филип. 2:17, Кол. 1:24, 1 Фес. 2:8

+ 12:16 2 Кор. 11:9

+ 12:18 2 Кор. 8:6, 2 Кор. 8:18

+ 12:19 Рум. 1:9, Рум. 9:1, 1 Кор. 14:26

+ 12:21 1 Кор. 5:1, 1 Кор. 6:18

+ 13:1 2 Кор. 12:14, Къан. 19:15, Мат. 18:16

+ 13:4 Рум. 6:4

+ 13:9 1 Кор. 4:10

+ 13:10 2 Кор. 10:8

+ 13:11 Мар. 9:50, Рум. 12:18, 1 Фес. 5:13, Рум. 15:33, Рум. 16:16

+ 13:12 Рум. 16:16, Филип. 4:22

+ 1:1 Гал. 1:11-12

+ 1:2 Филип. 4:21, Чап. 16:6, Чап. 18:23

+ 1:4 Мат. 20:28, Рум. 4:25, Мар. 14:36

+ 1:6 Мар. 4:17, Жугь. 6:4, 2 Кор. 11:4

+ 1:7 Чап. 15:24, Гал. 5:10

+ 1:8 2 Кор. 11:14, Рум. 9:3, 1 Кор. 16:22

+ 1:10 1 Фес. 2:4

+ 1:12 Чап. 9:6, Чап. 26:16, 1 Кор. 11:23

+ 1:13 Чап. 26:5, Чап. 8:3, Филип. 3:6

+ 1:14 Мат. 15:2, Мар. 7:3

+ 1:15 Лук. 1:15, Чап. 9:15, Рум. 1:5, 1 Тим. 2:7

+ 1:17 Чап. 9:19

* 1:18 Кефа – Пётрил цогидаб цӀар.

+ 1:18 Ин. 1:42, Чап. 9:26-27

+ 1:19 Чап. 12:17, Чап. 15:13, Якъ. 1:1

+ 1:20 Рум. 1:9, Рум. 9:1, 2 Кор. 1:23

+ 1:23 Чап. 9:21

+ 2:1 Чап. 4:36, 2 Кор. 2:13, 2 Тим. 4:10

+ 2:2 Гал. 1:12, Эф. 3:3, Филип. 2:16

+ 2:3 Чап. 16:3

+ 2:4 Чап. 15:24, 2 Кор. 11:26, 2 Кор. 11:20, Гал. 4:3, Гал. 4:25

+ 2:6 Къан. 10:17

+ 2:7 Чап. 9:15, 1 Кор. 9:17

+ 2:9 Чап. 4:36, Чап. 9:27, Чап. 13:2, Чап. 15:36, 1 Кор. 9:6

+ 2:10 Чап. 24:17, Рум. 15:25-28, 1 Кор. 16:1

+ 2:11 Чап. 11:20

+ 2:12 Чап. 11:3, Чап. 11:2, Чап. 15:1

+ 2:14 1 Тим. 5:20

+ 2:16 Гал. 3:11, Чап. 13:39, Рум. 3:21, Гал. 3:11, Рум. 3:20

+ 2:19 Рум. 14:8, Рум. 6:6, Гал. 6:14

+ 2:20 Ин. 17:23

+ 3:2 Рум. 10:17

+ 3:4 1 Кор. 15:2

+ 3:5 1 Кор. 12:10

+ 3:6 Байб. 15:6, Якъ. 2:23, Рум. 4:3

+ 3:8 Рум. 3:30, Байб. 12:3

+ 3:10 Рум. 4:15, Къан. 27:26

+ 3:11 Чап. 13:39, Рум. 3:20, Гал. 2:16, Рум. 1:17, Жугь. 10:38

+ 3:12 Лев. 18:5, Рум. 10:5

+ 3:13 Къан. 21:23

+ 3:14 Чап. 1:5, Чап. 2:33

+ 3:16 Рум. 4:13, Жугь. 7:6, Байб. 12:7, Байб. 17:19

* 3:17 Павелица кагъат хъвараб греказул мацӀалда «къотӀи» ва «васият» цого рагӀи ккола.

+ 3:17 Тархъ. 12:40-41

+ 3:18 Рум. 4:14

+ 3:19 Рум. 4:13, Рум. 5:20, Къан. 33:2, Чап. 7:53

+ 3:20 1 Тим. 2:5, Жугь. 8:6, Къан. 6:4-5, Рум. 3:30

+ 3:22 Рум. 3:9, Рум. 4:16

+ 3:24 Рум. 10:4

+ 3:26 1 Ин. 3:2, Рум. 8:15-16, Эф. 1:5

+ 3:27 Рум. 6:3-4, Рум. 13:14

+ 3:28 1 Кор. 12:13, Эф. 6:6, 1 Кор. 11:11

+ 3:29 1 Кор. 3:23, 2 Кор. 10:7, Рум. 8:17, Эф. 3:6

+ 4:4 Мар. 1:15, Лук. 2:7, Лук. 2:27

+ 4:5 Гал. 3:13

* 4:6 Гьеб рагӀи хъван буго арамеязул мацӀалда. Гьелъул магӀна ккола: «дада», «эмен».

+ 4:9 1 Кор. 8:3, Кол. 2:8, Кол. 2:20, Жугь. 7:18

+ 4:10 Рум. 14:5, Кол. 2:16

+ 4:11 1 Фес. 3:5

+ 4:13 1 Кор. 2:3

+ 4:14 1 Пач. 29:9, Лук. 10:16, 1 Фес. 2:13

+ 4:22 Байб. 16:5, Байб. 21:2

+ 4:23 Байб. 16:3-4, Байб. 17:16

+ 4:24 Тархъ. 19:1-2

+ 4:26 Жугь. 12:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2

+ 4:28 Рум. 9:8

+ 4:29 Байб. 21:9

+ 4:30 Байб. 21:10

+ 5:1 Ин. 8:32, Якъ. 2:12, 1 Пёт. 2:16, Рум. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 2:4, Гал. 5:13, Чап. 15:10

+ 5:2 Чап. 15:1-2, 1 Кор. 7:18

+ 5:3 Рум. 2:25

+ 5:4 Рум. 9:31

+ 5:5 Рум. 8:23

+ 5:6 1 Кор. 7:19, 1 Кор. 12:13, Гал. 6:15, Эф. 2:14, Кол. 3:11, Якъ. 2:18

+ 5:7 1 Кор. 9:24

+ 5:9 Мат. 13:33, Лук. 13:21, 1 Кор. 5:6

+ 5:10 Чап. 15:24, Гал. 1:7

+ 5:11 Чап. 16:3, 1 Кор. 1:23

+ 5:13 1 Пёт. 2:16, 2 Пёт. 2:19, 1 Кор. 9:19

+ 5:14 Мат. 7:12, Мат. 22:40, Лев. 19:18

+ 5:16 Рум. 8:4, Рум. 13:14, Эф. 2:3

+ 5:17 Рум. 7:15, Рум. 7:19, Рум. 7:23

+ 5:18 Рум. 7:4, Эф. 2:15, Кол. 2:14

+ 5:19 Мар. 7:21-23, 1 Кор. 3:3, 1 Кор. 6:9-10, 1 Кор. 6:18, Эф. 5:3

+ 5:20 1 Кор. 11:19

+ 5:21 1 Кор. 6:9-10, Эф. 5:5

+ 5:22 Эф. 5:9

+ 5:23 1 Тим. 1:9

+ 5:24 Якъ. 4:1, 1 Пёт. 2:11, Рум. 7:23, Рум. 13:14, Рум. 6:2, Рум. 6:6, Гал. 2:19, Кол. 2:20, Кол. 3:3

+ 5:26 Филип. 2:3

+ 6:1 1 Кор. 2:15, Якъ. 5:19, 2 Тим. 2:25, 1 Фес. 5:14

+ 6:2 Рум. 15:1, 1 Ин. 4:21

+ 6:3 1 Кор. 3:7, 1 Кор. 8:2

+ 6:5 Рум. 14:12

+ 6:6 Лук. 10:7, 1 Кор. 9:11, 1 Тим. 5:18

+ 6:7 ГӀакъилал рагӀаби 22:7, 2 Кор. 9:6

+ 6:8 ГӀакъилал рагӀаби 11:19, Якъ. 3:18

+ 6:9 2 Фес. 3:13, Мат. 10:22

+ 6:10 ГӀакъилал рагӀаби 3:27, 3 Ин. 1:5, Жугь. 13:1

+ 6:11 1 Кор. 16:21, 2 Фес. 3:17, Филим. 1:19

+ 6:14 1 Кор. 2:2, Гал. 2:19, Рум. 6:6

+ 6:15 1 Кор. 7:19, 1 Кор. 12:13, Гал. 5:6, Эф. 2:14, Кол. 3:11

+ 1:3 1 Пёт. 1:3, 2 Кор. 1:3

+ 1:4 Ягь. 1:24, Кол. 1:22, 1 Фес. 4:7

+ 1:5 1 Ин. 3:2, Рум. 8:15-16, Гал. 3:26

+ 1:7 Кол. 1:14

+ 1:9 Рум. 16:24, Эф. 3:3-5, Эф. 6:19

+ 1:10 Эф. 2:14, Кол. 1:20

+ 1:13 Эстер 8:8, 2 Кор. 1:22, Эф. 4:30

+ 1:15 Кол. 1:3-4

+ 1:18 Кол. 1:27

+ 1:20 Чап. 7:55-56, Рум. 8:34, Эф. 2:6, Кол. 3:1

+ 1:21 1 Пёт. 3:22, Рум. 8:38, 1 Кор. 15:24, Кол. 2:10, Жугь. 1:4

+ 1:22 1 Кор. 15:27, 1 Кор. 11:3, Эф. 5:23

+ 1:23 Эф. 4:12, Эф. 5:23, Эф. 5:30, Кол. 1:18, 1 Кор. 15:28, Кол. 3:11

+ 2:1 Лук. 15:24, Рум. 11:15, Кол. 1:21, Кол. 2:13

* 2:2 Аллагьасде гӀагарлъизе гӀадамазе квалквал гьабун зобалаздаги ракьалдаги гьоркьоб чӀараб илбис.

+ 2:2 Ин. 12:31, Ин. 14:30, Кол. 3:7

+ 2:3 Гал. 5:16

+ 2:4 Ин. 3:16, 1 Ин. 3:1, Рум. 5:8

+ 2:5 Кол. 2:13, Тит. 3:5

+ 2:6 Эф. 1:20

+ 2:8 Лук. 7:50, Лук. 8:48, Чап. 15:11, 1 Пёт. 1:5, Тит. 2:11, Тит. 3:5

+ 2:9 Рум. 3:27, Тит. 3:5, Рум. 3:27, 1 Кор. 1:29

+ 2:10 Тит. 2:14, Тит. 3:8

+ 2:11 Рум. 2:26, Рум. 2:28, Кол. 2:11

+ 2:12 Кол. 1:21, Рум. 9:4

+ 2:13 Чап. 2:39

+ 2:14 Эф. 1:10, Кол. 1:22

+ 2:15 Рум. 7:4, Кол. 2:14

+ 2:16 Рум. 5:10, Кол. 1:20, Кол. 3:15

+ 2:19 Филип. 3:20

+ 2:20 Кол. 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:14,

+ 2:21 1 Кор. 3:16-17

+ 2:22 1 Пёт. 2:5

+ 3:1 Филип. 1:7, Филим. 1:1, 2 Тим. 2:9

+ 3:2 Эф. 4:7, Кол. 1:25

+ 3:3 Гал. 1:12, Гал. 2:2

+ 3:6 Гал. 3:29, Эф. 2:16, Мат. 8:11, Лук. 13:29

+ 3:7 Кол. 1:23

+ 3:8 1 Кор. 15:9

+ 3:9 Кол. 1:26

+ 3:10 Эф. 1:21

+ 3:12 Жугь. 4:16, Жугь. 10:19

+ 3:13 2 Тим. 2:10

+ 3:16 Эф. 1:18, Кол. 1:27, Кол. 1:11

+ 3:17 Кол. 2:7

+ 3:19 Филип. 4:7, Кол. 2:10

+ 3:20 Ягь. 1:24, Рум. 16:24

+ 3:21 Рум. 11:36

+ 4:1 Эф. 3:1, Филип. 1:27, Кол. 1:10

+ 4:2 Филип. 2:3, Кол. 3:13

+ 4:3 Кол. 3:14

+ 4:4 Эф. 2:16, 1 Кор. 6:17

+ 4:5 1 Кор. 1:13

+ 4:6 1 Кор. 12:6

+ 4:7 Рум. 12:3, Эф. 3:2

+ 4:9 Ин. 3:13

+ 4:10 Жугь. 4:14, Жугь. 7:26

+ 4:11 1 Кор. 12:28

+ 4:12 1 Кор. 12:27, Эф. 1:23, Кол. 1:18

+ 4:13 Жугь. 5:12-13, Жугь. 6:1

+ 4:14 1 Кор. 13:11, 1 Кор. 14:20

+ 4:15 2 Пёт. 3:18, Кол. 1:10, Кол. 2:19

+ 4:17 1 Пёт. 4:3-4, Кол. 3:7

+ 4:18 Рум. 1:21, Мар. 3:5

+ 4:19 1 Пёт. 1:14, Рум. 1:24-28

+ 4:22 Кол. 3:8-9

+ 4:23 Рум. 12:2, 2 Кор. 4:16

+ 4:24 Байб. 1:26, Рум. 6:4, Кол. 3:10

+ 4:25 Лев. 19:11, Кол. 3:9, Рум. 12:5

+ 4:27 Якъ. 4:7

+ 4:28 Тархъ. 20:15, 1 Фес. 4:11, 2 Фес. 3:8, 2 Фес. 3:10, 1 Тим. 6:18

+ 4:29 Кол. 3:8

+ 4:30 1 Фес. 5:19, Эф. 1:13

+ 4:31 1 Пёт. 3:8, Кол. 3:8

+ 4:32 Мат. 6:14, Мар. 11:25-26, Лук. 7:41-42, 1 Пёт. 3:8, Кол. 3:12-13

+ 5:1 Мат. 5:48

+ 5:2 Ин. 10:11, Ин. 15:13, 1 Ин. 3:16, Рум. 5:7-8, Жугь. 8:3, 1 Кор. 13:1, Кол. 3:14

+ 5:3 1 Кор. 6:18, Гал. 5:19, 1 Фес. 4:3

+ 5:4 Эф. 4:29

+ 5:5 Кол. 3:5, 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:21

+ 5:6 Мар. 13:5, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3, 1 Ин. 3:7, Рум. 1:18, Кол. 3:6

+ 5:7 2 Кор. 6:14

+ 5:8 Эф. 2:1-2, Мат. 5:14, Ин. 12:35, 1 Ин. 2:8, Рум. 13:12, Филип. 2:15, 1 Фес. 5:5

+ 5:10 1 Фес. 2:4

+ 5:11 Рум. 13:12

+ 5:13 Ин. 3:20-21

+ 5:14 Рум. 13:11, Лук. 1:78-79

+ 5:15 Кол. 4:5

+ 5:17 Рум. 12:2, 1 Фес. 5:18

+ 5:18 ГӀакъилал рагӀаби 20:1, ГӀакъилал рагӀаби 23:20, ГӀакъилал рагӀаби 31:4, 1 Тим. 5:23

+ 5:19 Чап. 16:25, Якъ. 5:13, 1 Кор. 14:15, Кол. 3:16

+ 5:20 Кол. 2:7, 2 Фес. 1:3, 2 Фес. 2:13

• 5:21 Кол. 3:17

+ 5:22 Байб. 3:16, 1 Пёт. 3:1

+ 5:23 Эф. 1:22-23, 1 Кор. 11:3

+ 5:25 1 Пёт. 3:7

+ 5:26 Ин. 13:8, 1 Кор. 6:11, Тит. 3:5, Жугь. 10:22

+ 5:27 2 Кор. 11:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:4

+ 5:30 1 Кор. 6:15, Эф. 1:23, Кол. 1:18

+ 5:31 Байб. 2:24, Мат. 19:5, Мар. 10:7-8, 1 Кор. 6:16

+ 5:33 Эстер 1:20, 1 Пёт. 3:1-6

+ 6:1 Тархъ. 20:12, ГӀакъилал рагӀаби 1:8, ГӀакъилал рагӀаби 6:20, ГӀакъилал рагӀаби 23:22

+ 6:3 Къан. 5:16

+ 6:4 Къан. 4:9, Къан. 6:7, ГӀакъилал рагӀаби 13:24, ГӀакъилал рагӀаби 19:18, ГӀакъилал рагӀаби 22:6

+ 6:5 1 Пёт. 2:18, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1, Тит. 2:9

+ 6:6 Гал. 3:28

+ 6:8 Кол. 3:24

+ 6:9 Лев. 25:43, Къан. 10:17

+ 6:11 2 Кор. 6:7, 2 Кор. 10:4, 1 Пёт. 5:8, 1 Ин. 2:13

+ 6:12 Лук. 22:53, Кол. 1:13, Эф. 1:21

+ 6:14 1 Фес. 5:8

+ 6:15 Рум. 10:15

+ 6:16 1 Ин. 5:4

+ 6:17 Жугь. 4:12

+ 6:18 Лук. 18:1, Лук. 21:36, Ягь. 1:20, Рум. 12:12, Кол. 4:2, 1 Фес. 5:17, Мар. 13:33

+ 6:19 Чап. 4:29, Кол. 4:3, 1 Фес. 5:25, 2 Фес. 3:1

+ 6:20 Чап. 21:33, Чап. 28:20, 2 Кор. 5:20

• 6:21 Кол. 4:7-8

+ 6:21 Чап. 20:4

+ 6:22 Кол. 2:2

+ 1:1 Чап. 16:1

+ 1:3 Рум. 1:8, Филим. 1:4, 2 Тим. 1:3

+ 1:5 Чап. 16:12-40

+ 1:6 1 Кор. 1:8

+ 1:7 2 Кор. 7:3, Эф. 3:1, Кол. 4:18, 2 Тим. 2:9, Филим. 1:1, Филип. 4:14

+ 1:8 Рум. 1:9, Рум. 9:1

+ 1:9 Кол. 1:9, 1 Фес. 3:12-13, Филим. 1:6

+ 1:13 Чап. 28:30

+ 1:14 Чап. 4:31

+ 1:15 2 Кор. 11:13

+ 1:19 Чап. 16:7

+ 1:20 Мар. 8:38, Рум. 1:16, Рум. 14:8, 2 Кор. 5:15

+ 1:23 2 Тим. 4:6

+ 1:27 Эф. 4:1

+ 1:29 Мат. 5:11-12

+ 1:30 Кол. 1:29, 1 Тим. 4:10

+ 2:2 Филип. 4:2, 1 Пёт. 3:8, Рум. 12:16

+ 2:3 Гал. 5:26, Рум. 12:10, Эф. 4:2

+ 2:4 Рум. 15:2-3

+ 2:6 Ин. 1:1, Ин. 5:18, Ин. 10:33

+ 2:7 Мат. 20:28, Рум. 8:3, 2 Кор. 8:9

+ 2:8 Мар. 14:36, Жугь. 5:8

+ 2:9 Мат. 28:18, Эф. 1:21, Жугь. 1:4

+ 2:10 Рум. 14:11

+ 2:13 1 Кор. 12:6

+ 2:15 Ягь. 1:24, Мат. 5:14, Эф. 5:8

+ 2:16 Гал. 2:2

+ 2:17 Чап. 21:13, 2 Тим. 4:6

+ 2:19 Чап. 16:1, 1 Фес. 3:2

+ 2:21 1 Кор. 10:24, 1 Кор. 13:5

+ 2:22 1 Кор. 14:7, 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 2:25 Филип. 4:18

+ 2:29 Рум. 16:2, 1 Кор. 16:18, 1 Фес. 5:12-13, 1 Тим. 5:17

+ 3:1 Филип. 4:4

+ 3:3 Рум. 2:29, Эф. 2:11, Кол. 2:11

+ 3:4 2 Кор. 11:18

+ 3:5 Байб. 17:12, Лев. 12:3, Рум. 11:1, Чап. 23:6, Чап. 26:5

+ 3:6 Чап. 8:3, Гал. 1:13, Мар. 10:20, Лук. 1:6, Чап. 22:3, Чап. 26:5

+ 3:9 Рум. 9:30-31, Рум. 10:5

+ 3:10 Рум. 8:17, 2 Кор. 1:5, Кол. 1:24, 1 Пёт. 4:13, Рум. 6:5

+ 3:12 Жугь. 11:40

+ 3:14 1 Пёт. 5:4, 1 Кор. 9:24-25, 2 Тим. 2:5

+ 3:15 1 Кор. 2:6

+ 3:17 1 Пёт. 5:3, 2 Фес. 3:9, 1 Тим. 4:12, Тит. 2:7

+ 3:19 2 Кор. 11:15, 1 Фес. 5:3, Мар. 8:33

+ 3:20 Эф. 2:19, Чап. 1:11, 1 Кор. 1:7

+ 3:21 1 Кор. 15:35-52, 1 Ин. 3:2, Рум. 8:29, 2 Кор. 3:18, Кол. 3:1

+ 4:2 Филип. 2:2

+ 4:3 Тархъ. 32:32, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:5

+ 4:4 Филип. 3:1, 1 Фес. 5:16

+ 4:5 Якъ. 5:8

+ 4:6 Мат. 6:25, 1 Пёт. 5:7

+ 4:7 Ин. 14:27, Филип. 4:7, Кол. 3:15

+ 4:9 Рум. 15:33, 2 Фес. 3:16

+ 4:11 1 Тим. 6:6, 1 Тим. 6:8

+ 4:12 1 Кор. 4:11, 2 Кор. 11:27

+ 4:13 1 Тим. 1:12

+ 4:14 Филип. 1:7

+ 4:16 Чап. 17:1

+ 4:17 Рум. 1:13

* 4:18 Аллагь разилъулеб ишлъун рикӀкӀунаан гьуинал махӀал рахъинаризе кьеккен гьаби.

+ 4:18 Филип. 2:25, Байб. 8:21, Тархъ. 29:18

+ 4:19 2 Кор. 9:8

+ 4:21 Гал. 1:2

+ 4:22 2 Кор. 13:12

+ 1:1 Чап. 16:1

+ 1:3 Эф. 1:15-16

+ 1:5 Мат. 6:20, 1 Пёт. 1:4

+ 1:6 Мат. 24:14, Мат. 28:19, Рум. 10:18, Кол. 1:6

+ 1:7 Кол. 4:12, Филим. 1:23

+ 1:9 2 Фес. 1:11, Филип. 1:9, Филим. 1:6

+ 1:10 2 Кор. 5:9, Эф. 4:1, Филип. 1:27, 2 Пёт. 3:18, Эф. 4:15

+ 1:11 Эф. 3:16

+ 1:13 Чап. 26:18, Эф. 6:12, 2 Пёт. 1:11

+ 1:14 Эф. 1:7

+ 1:15 2 Кор. 4:4, Жугь. 1:3, ГӀакъилал рагӀаби 8:22, Рум. 8:29, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:14

+ 1:16 Ин. 1:3, Рум. 11:36, 1 Кор. 8:6, Жугь. 1:2, Жугь. 2:10

+ 1:18 Эф. 1:22-23, Чап. 26:23, 1 Кор. 15:20, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:4-5, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:14

+ 1:19 Кол. 2:9

+ 1:20 2 Кор. 5:18, Эф. 1:10, Эф. 2:14

+ 1:21 Эф. 2:1-2, Эф. 2:12

+ 1:22 Ягь. 1:24, Эф. 1:4, 1 Фес. 4:7

+ 1:23 Чап. 14:22, Мар. 16:15, Эф. 3:7

+ 1:24 2 Кор. 7:4, 2 Кор. 12:15, 2 Кор. 1:5, Филип. 3:10

+ 1:25 Эф. 3:2

+ 1:26 Рум. 16:24, Эф. 3:9

+ 1:27 Эф. 1:18, Эф. 3:16, Кол. 2:2, Рум. 5:2, Рум. 8:17, 1 Тим. 1:1

+ 1:29 1 Кор. 15:10, Филип. 1:30, 1 Тим. 4:10

+ 2:2 Кол. 1:27, Эф. 6:22, Кол. 4:8

+ 2:3 Рум. 11:33, 1 Кор. 1:24, 1 Кор. 2:7

+ 2:4 Рум. 16:18

+ 2:5 1 Кор. 5:3, 1 Кор. 14:40

+ 2:6 1 Фес. 4:1

+ 2:7 1 Кор. 3:11, Эф. 2:20, Эф. 3:17, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:14, Эф. 5:20, 2 Фес. 1:3, 2 Фес. 2:13

+ 2:8 Мар. 7:3, Гал. 1:14, Гал. 4:9, Мар. 13:5, 1 Ин. 3:7, Эф. 5:6, 2 Фес. 2:3

+ 2:9 Ин. 1:14, Кол. 1:19

+ 2:10 Эф. 1:21-22, Эф. 3:19

+ 2:11 Эф. 2:11, Рум. 2:29, Кол. 3:9

+ 2:12 Рум. 6:4

+ 2:13 Эф. 2:1, Эф. 2:5, Чап. 3:19

+ 2:14 Рум. 7:4

+ 2:15 2 Кор. 2:14, Ин. 12:31, Ин. 16:11

+ 2:16 Тар. 28:9-15, Рум. 14:5, Гал. 4:10, Рум. 14:3, Рум. 14:17, Жугь. 9:10

+ 2:17 Жугь. 8:5, Жугь. 10:1

+ 2:19 2 Пёт. 3:18, Эф. 4:15-16, Кол. 1:10

+ 2:20 Рум. 6:2, Кол. 3:3, Гал. 4:9

+ 2:21 1 Тим. 4:3

+ 2:22 Мат. 15:9, Мар. 7:7

+ 3:1 Кол. 2:12, Чап. 7:55-56, Рум. 8:34, Эф. 1:20, ГӀакъилал рагӀаби 15:24

+ 3:3 Рум. 6:2, Рум. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 2:20

+ 3:4 Ин. 11:25

+ 3:5 Эф. 5:5, Рум. 8:13

+ 3:6 Рум. 1:18, Эф. 5:6

+ 3:7 Эф. 2:2, Эф. 4:17

+ 3:8 Якъ. 1:21, 1 Пёт. 1:21, Эф. 4:22, Эф. 4:31

+ 3:9 Лев. 19:11, Эф. 4:25, Кол. 2:11

+ 3:10 Байб. 1:26, Эф. 4:24

* 3:11 Скифал – ЧӀегӀер ралъдадаса севералдехун гочарулеб букӀараб некӀсияб халкъ.

+ 3:11 Рум. 2:28-29, 1 Кор. 7:19, Гал. 3:28, Гал. 5:6, 1 Кор. 12:13, Гал. 5:6, Эф. 2:14, 1 Кор. 15:28, Эф. 1:23

+ 3:12 Лук. 18:7, Рум. 8:33, Тит. 1:1

+ 3:13 Эф. 4:2, Мат. 6:14-15, Мар. 11:25-26, Лук. 7:41-42, Эф. 4:32

+ 3:14 1 Кор. 13:1, Эф. 4:3, Эф. 5:2

+ 3:15 Ин. 14:27, Ин. 16:33, Филип. 4:7, Эф. 2:16

+ 3:16 Ин. 15:3, Эф. 5:19

+ 3:17 1 Кор. 10:31

• 3:18 Эф. 5:22

+ 3:18 Байб. 3:16, 1 Пёт. 3:1

+ 3:19 1 Пёт. 3:7

+ 3:20 Тархъ. 20:12, ГӀакъилал рагӀаби 1:8, ГӀакъилал рагӀаби 6:20, ГӀакъилал рагӀаби 23:22

+ 3:22 1 Пёт. 2:18, 1 Тим. 6:1, Тит. 2:9

+ 3:24 Эф. 6:8

+ 3:25 Къан. 10:17, Мат. 22:16

+ 4:2 Лук. 18:1, Лук. 21:36, Рум. 12:12, Эф. 6:18, 1 Фес. 5:17

+ 4:3 Чап. 4:29, Рум. 16:24, Эф. 6:19-20, Филип. 1:7, Филим. 1:1

+ 4:5 Эф. 5:15-16

+ 4:6 1 Пёт. 3:15

• 4:7 Эф. 6:21-22

+ 4:7 Чап. 20:4

+ 4:8 Кол. 2:2

+ 4:9 Филим. 1:10, Филим. 1:16

+ 4:10 Чап. 19:29, Филим. 1:24, Чап. 12:12, Чап. 15:37-38

+ 4:11 Чап. 1:23, Чап. 18:7

+ 4:12 Кол. 1:7, Филим. 1:23

+ 4:14 2 Тим. 4:10-11, Филим. 1:24

+ 4:15 Рум. 16:5

+ 4:16 1 Фес. 5:27

+ 4:17 Филим. 1:2

+ 4:18 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, 2 Фес. 3:17, Филим. 1:19

+ 1:1 Чап. 15:22, 1 Пёт. 5:12, 2 Фес. 1:1, Чап. 17:1, Филип. 4:16

+ 1:2 Эф. 5:20, 2 Фес. 1:3, 2 Фес. 2:13

+ 1:4 2 Пёт. 1:10

+ 1:5 Чап. 20:18

+ 1:6 1 Кор. 4:16, 1 Кор. 11:1, 2 Фес. 3:7, Чап. 17:5-10, Чап. 13:52

+ 1:9 Чап. 14:15

+ 1:10 1 Кор. 1:7, 2 Фес. 1:10, Мат. 3:7, Рум. 5:9, 1 Фес. 2:16, 1 Фес. 5:9

+ 2:2 Чап. 16:22-24

+ 2:3 2 Кор. 4:2

+ 2:4 Гал. 2:7, Гал. 1:10, Эф. 5:10

+ 2:5 Рум. 1:9, Рум. 9:1, Филип. 1:8

+ 2:6 1 Кор. 9:4-5, 2 Фес. 3:9, Филим. 1:8

+ 2:8 2 Кор. 12:15

+ 2:9 Чап. 18:3, 2 Кор. 11:27, 2 Фес. 3:8

+ 2:11 1 Кор. 4:14-15

+ 2:12 2 Фес. 2:14

+ 2:13 Гал. 4:14

+ 2:14 1 Фес. 1:6, Чап. 17:5, 2 Фес. 1:4-5

+ 2:15 Мат. 23:34, Ин. 15:20, Чап. 13:50, Чап. 17:5

+ 2:16 Чап. 13:45, Чап. 14:2, Мат. 27:25, Лук. 21:23, 1 Фес. 1:10

+ 2:17 1 Кор. 5:3, Кол. 2:5

+ 2:18 Рум. 1:13, Рум. 15:22

+ 2:19 1 Кор. 15:31, 2 Фес. 1:4

+ 3:1 Чап. 17:15-16

+ 3:2 Чап. 16:1, Филип. 2:19

+ 3:3 Чап. 9:16, Чап. 14:22, 1 Пёт. 5:9

+ 3:5 Мат. 4:3, 1 Кор. 7:5, Гал. 4:11

+ 3:6 Чап. 18:5

+ 3:10 2 Тим. 1:3

+ 3:11 2 Фес. 3:5

+ 3:12 Филип. 1:9-10, 2 Фес. 1:3

+ 3:13 Ягь. 1:14, 2 Фес. 2:17

+ 4:1 Кол. 1:10, Кол. 2:6

+ 4:3 1 Кор. 6:18, Гал. 5:19, Эф. 5:3

+ 4:5 1 Пёт. 4:3-4, Рум. 1:26, Эф. 4:17-19

+ 4:7 1 Пёт. 1:15, Ягь. 1:24, Эф. 1:4, Кол. 1:22

+ 4:9 Жугь. 13:1, Ин. 6:45

+ 4:11 ГӀакъилал рагӀаби 17:14, Чап. 18:3, Эф. 4:28, 2 Фес. 3:8, 2 Фес. 3:10

+ 4:12 Рум. 13:13

+ 4:13 Эф. 2:12

+ 4:14 1 Кор. 15:20, 2 Кор. 4:14

+ 4:15 1 Кор. 15:51-52

+ 4:16 Дан. 10:13, Дан. 12:1, Ягь. 1:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:7, Мат. 24:31, 1 Кор. 15:52, Мат. 16:27, 1 Кор. 15:23

+ 4:17 Чап. 1:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:12, Ин. 14:3

+ 5:1 Чап. 1:7

+ 5:2 Мат. 24:43, 2 Пёт. 3:10

+ 5:3 Лук. 21:34, Филип. 3:19

+ 5:4 1 Ин. 2:8

+ 5:5 Лук. 16:8, Ин. 12:36, Рум. 13:12

+ 5:6 Мар. 13:33-36, 1 Пёт. 1:13, Эф. 6:18

+ 5:8 Эф. 6:14, Эф. 6:17

+ 5:9 1 Фес. 1:10

+ 5:10 Рум. 14:9

+ 5:12 1 Кор. 16:16, 1 Кор. 16:18, Филип. 2:29, 1 Тим. 5:17

+ 5:13 Мар. 9:50, Рум. 12:18, 2 Кор. 13:11

+ 5:14 2 Фес. 3:6-10, Гал. 6:1

+ 5:15 Лев. 19:18, 1 Пёт. 3:9, Рум. 12:17

+ 5:16 Филип. 4:4

+ 5:17 Лук. 18:1, Лук. 21:36, Рум. 12:12, Эф. 6:18, Кол. 4:2

+ 5:18 Рум. 12:2, Эф. 5:17, Эф. 5:20

+ 5:19 Эф. 4:30

+ 5:21 1 Ин. 4:1, 1 Кор. 14:29

+ 5:23 Рум. 15:33, Филип. 4:9, 2 Фес. 3:16

+ 5:24 1 Кор. 1:9, 2 Фес. 3:3, Жугь. 10:23

+ 5:25 Эф. 6:19, 2 Фес. 3:1, Жугь. 13:18

+ 5:26 1 Пёт. 5:14, Рум. 16:16

+ 5:27 Кол. 4:16

+ 1:1 Чап. 15:22, 1 Пёт. 5:12, 1 Фес. 1:1, Чап. 16:1

+ 1:3 Эф. 5:20, 1 Фес. 1:2, 2 Фес. 2:13

+ 1:4 1 Фес. 2:19

+ 1:5 Лук. 20:35

+ 1:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:10

+ 1:7 Ягь. 1:14

+ 1:8 2 Пёт. 3:7,

+ 1:10 1 Кор. 3:13, 1 Фес. 1:10

+ 1:11 Кол. 1:9

+ 2:1 Мат. 24:31, 1 Фес. 4:15-17

+ 2:3 Мар. 13:5, Кол. 2:8, 1 Ин. 3:7, Эф. 5:6, Дан. 7:24-25, Дан. 8:25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:4-5

+ 2:4 Дан. 11:36

+ 2:7 1 Ин. 2:18, 1 Ин. 4:3

+ 2:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:16

+ 2:9 Мат. 24:24, Мар. 13:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:14

+ 2:10 1 Кор. 1:18

+ 2:11 3 Пач. 22:22,

+ 2:13 Эф. 5:20, 2 Фес. 1:3, Якъ. 1:18, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:4

+ 2:14 1 Фес. 2:12

+ 2:15 1 Кор. 16:13

+ 2:16 1 Пёт. 1:3

+ 2:17 1 Фес. 3:13

+ 3:1 1 Фес. 5:25

+ 3:2 Рум. 15:31, 2 Кор. 1:10-11

+ 3:3 1 Кор. 1:9, 1 Фес. 5:24, Жугь. 10:23, Мат. 16:13, Ин. 17:12

+ 3:5 1 Фес. 3:11

+ 3:6 ГӀакъилал рагӀаби 6:6

+ 3:7 1 Кор. 4:16, 1 Кор. 11:1, 1 Фес. 1:6

+ 3:8 Чап. 18:3, 1 Фес. 2:9-10

+ 3:9 1 Кор. 9:4-5, 1 Фес. 2:6, Филим. 1:8, 1 Пёт. 5:3, Филип. 3:17, 1 Тим. 4:12, Тит. 2:7

+ 3:10 Эф. 4:28, 1 Фес. 4:11, 1 Фес. 5:14

+ 3:11 1 Тим. 5:13

+ 3:13 Гал. 6:9

+ 3:15 Мат. 18:15

+ 3:16 Рум. 15:33, Филип. 4:9, 1 Фес. 5:23

+ 3:17 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, Кол. 4:18, Филим. 1:19

+ 1:1 Кол. 1:27

+ 1:2 Чап. 16:1, Филип. 2:22, 2 Тим. 1:2, 2 Ин. 1:3

+ 1:4 1 Тим. 4:7, 2 Тим. 4:4, Тит. 1:14, Тит. 3:9

+ 1:5 Рум. 12:9, 2 Тим. 2:22

+ 1:6 1 Тим. 6:21, Тит. 1:10

+ 1:8 Рум. 7:16

+ 1:9 Гал. 5:23

+ 1:11 Тит. 1:3

+ 1:12 Чап. 9:22, Филип. 4:13

+ 1:13 Чап. 8:3, Чап. 3:17

+ 1:14 Рум. 5:20

+ 1:15 1 Тим. 3:1, 1 Тим. 4:9, 2 Тим. 2:11, Тит. 3:8, Мат. 9:13, Мар. 2:17

+ 1:18 1 Тим. 4:14, 2 Кор. 10:4, 2 Тим. 2:2-4

+ 1:20 2 Тим. 2:17, 2 Тим. 4:14, 1 Кор. 5:5

+ 2:3 1 Тим. 5:4

+ 2:4 2 Пёт. 3:9, Тит. 1:2, Тит. 2:11

+ 2:5 Гал. 3:20

+ 2:6 Мат. 20:28, Тит. 1:3

+ 2:7 Чап. 9:15, Рум. 1:5, Гал. 1:15-16, Эф. 3:7-8, 2 Тим. 1:11, Рум. 9:1, 2 Кор. 11:10

+ 2:9 1 Пёт. 3:3-4

+ 2:11 Тит. 2:5

+ 2:12 1 Кор. 14:34

+ 2:13 Байб. 2:7, Байб. 2:22

+ 2:14 Байб. 3:6, Байб. 3:13, 2 Кор. 11:13

+ 3:1 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Тит. 3:8

+ 3:2 Тит. 1:6-9

+ 3:3 Тит. 3:2, Мат. 6:19, 1 Тим. 6:9, Жугь. 13:5

+ 3:7 2 Тим. 2:26

+ 3:8 Чап. 6:3, 1 Пёт. 5:2, Тит. 1:7

+ 3:11 Тит. 2:3

+ 3:16 Ин. 1:14, 1 Ин. 4:2, 2 Ин. 1:7, Жугь. 2:14, Мар. 16:19, Лук. 24:51, Чап. 1:9

+ 4:1 1 Ин. 2:18, 2 Тим. 3:1, 1 Ин. 4:6, Якъ. 3:15, 2 Пёт. 2:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:24

+ 4:3 Рум. 14:2, Кол. 2:16, Кол. 2:21

+ 4:4 Байб. 1:31, Мар. 7:15-16, Чап. 10:15, Тит. 1:15

+ 4:5 Байб. 1:25

+ 4:7 1 Тим. 1:4, 2 Тим. 2:16

+ 4:9 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Тит. 3:8

+ 4:10 Филип. 1:30, Кол. 1:29

+ 4:12 Тит. 2:15, 1 Пёт. 5:3, Филип. 3:17, 2 Фес. 3:9, Тит. 2:7

+ 4:14 1 Тим. 1:18, Чап. 6:6, 1 Тим. 5:22, 2 Тим. 1:6

+ 5:1 Тит. 2:6

+ 5:4 1 Тим. 2:3

+ 5:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:1

+ 5:10 Ин. 13:14, Чап. 9:36

+ 5:13 2 Фес. 3:11

+ 5:14 1 Кор. 7:9, Тит. 2:8

+ 5:17 Рум. 12:8, 1 Фес. 5:12

+ 5:18 Къан. 25:4, 1 Кор. 9:9, Лук. 10:7

+ 5:19 Къан. 19:15

+ 5:20 Къан. 13:11, Гал. 2:14, 2 Тим. 4:2, Тит. 1:13, Тит. 2:15

+ 5:22 Чап. 6:6, 1 Тим. 4:14, 2 Тим. 1:6, 2 Пёт. 3:14, 1 Ин. 5:18, 2 Ин. 1:10, 1 Тим. 5:22

+ 5:23 ГӀакъилал рагӀаби 20:1, ГӀакъилал рагӀаби 23:20, ГӀакъилал рагӀаби 31:4, Эф. 5:18

+ 6:1 1 Пёт. 2:18, Эф. 6:5, Кол. 3:22, Тит. 2:9

+ 6:2 Филим. 1:16

+ 6:3 Рум. 16:17

+ 6:4 2 Тим. 2:14, 2 Тим. 2:23, Тит. 3:9

+ 6:5 2 Пёт. 2:3, Тит. 1:11

+ 6:6 Филип. 4:11

+ 6:8 ГӀакъилал рагӀаби 30:8

+ 6:9 ГӀакъилал рагӀаби 15:27, ГӀакъилал рагӀаби 23:4, Мат. 6:19, Лук. 12:15, Жугь. 13:5

+ 6:10 Тархъ. 23:8, Къан. 16:19

+ 6:11 Къан. 33:1, 3 Пач. 17:21, 2 Тим. 3:17

+ 6:12 2 Тим. 4:7, Ягь. 1:3

+ 6:13 Лук. 3:1, Лук. 23:1, Чап. 3:13

+ 6:15 Къан. 10:17, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:16, Тархъ. 33:20, Ин. 1:18

+ 6:17 ГӀакъилал рагӀаби 23:5, ГӀакъилал рагӀаби 27:24

+ 6:18 Лук. 12:21, Рум. 12:13, Эф. 4:28

+ 6:20 2 Тим. 1:12, 2 Тим. 2:16

+ 6:21 1 Тим. 1:6

+ 1:1 Тит. 1:2, Жугь. 9:15

+ 1:2 Чап. 16:1, Филип. 2:22, 1 Тим. 1:2, 2 Ин. 1:3

+ 1:3 1 Фес. 3:10, Чап. 23:1, 2 Кор. 1:12, Рум. 1:8, Филим. 1:4

+ 1:5 Чап. 16:1

+ 1:6 Чап. 6:6, 1 Тим. 4:14, 1 Тим. 5:22

+ 1:7 Рум. 8:15

+ 1:8 Мар. 8:38, Рум. 1:16, 2 Тим. 2:3, 2 Тим. 4:5

+ 1:9 Рум. 3:27, Эф. 2:4, Эф. 2:8, Тит. 3:5

+ 1:10 1 Кор. 15:54-55, Рум. 16:24

+ 1:11 1 Тим. 2:7

+ 1:12 2 Тим. 2:9, Мар. 8:38, Рум. 1:16, 1 Тим. 6:20

+ 1:14 Рум. 8:9

+ 1:15 Чап. 19:10

+ 1:16 2 Тим. 4:19, Чап. 21:33, Чап. 28:20, Мат. 25:36

+ 2:3 1 Тим. 1:18, 2 Тим. 1:8, 2 Тим. 4:5

+ 2:5 1 Кор. 9:25

+ 2:6 1 Кор. 9:10

+ 2:8 1 Кор. 15:20, Мат. 1:1

+ 2:9 Эф. 3:1, Филип. 1:7

+ 2:10 1 Пёт. 5:10, Эф. 3:13, 2 Кор. 1:6

+ 2:11 1 Тим. 1:15, Тит. 3:8, Рум. 6:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:4

+ 2:12 Мат. 10:33

+ 2:13 Рум. 3:3, Тар. 23:19

+ 2:14 1 Тим. 6:4, Тит. 3:9

+ 2:16 1 Тим. 4:7, 1 Тим. 6:20, Тит. 3:9

+ 2:17 1 Тим. 1:20

+ 2:18 1 Кор. 15:12

+ 2:19 Тар. 16:5, Тар. 16:26

+ 2:20 Рум. 9:21

+ 2:22 Мат. 5:9, Рум. 14:19, 1 Тим. 1:5

+ 2:23 1 Тим. 6:4

+ 2:25 Гал. 6:1, Дан. 4:24, Чап. 8:22

+ 2:26 1 Тим. 3:7

+ 3:1 1 Ин. 2:18, 1 Тим. 4:1

+ 3:2 Лук. 16:14, 1 Тим. 6:10

+ 3:3 Рум. 1:28-31

+ 3:9 Тархъ. 7:12, Тархъ. 8:18, Тархъ. 9:11

+ 3:11 Чап. 13:50, Чап. 14:5, Чап. 14:19,

+ 3:12 Ин. 15:20, Чап. 14:22, 1 Фес. 3:3

+ 3:13 Дан. 12:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:11

+ 3:15 Чап. 16:1

+ 3:16 2 Пёт. 1:20-21

+ 3:17 Къан. 33:1, 3 Пач. 17:21, 1 Тим. 6:11

+ 4:1 Ин. 5:22, Чап. 10:42, Чап. 17:31, 1 Пёт. 4:5

+ 4:2 1 Тим. 5:20, Тит. 1:13, Тит. 2:15

+ 4:5 Мар. 13:33-34, 1 Пёт. 1:13, Эф. 6:18, 1 Фес. 5:6, 2 Тим. 1:8, 2 Тим. 2:3

+ 4:6 Чап. 21:13, Филип. 2:17, 2 Пёт. 1:14, Филип. 1:23

+ 4:7 1 Тим. 6:12, Ягь. 1:3, Чап. 20:24

+ 4:8 Якъ. 1:12

+ 4:10 Кол. 4:14, Филим. 1:24, Мар. 4:19, 2 Кор. 2:13, Гал. 2:1, Кол. 4:14, Филим. 1:24

+ 4:11 Чап. 12:12, Чап. 15:37-38, Кол. 4:10

+ 4:12 Чап. 20:4, Тит. 3:12

+ 4:13 Чап. 16:8

+ 4:14 1 Тим. 1:20, ГӀакъилал рагӀаби 24:12

+ 4:19 Чап. 18:2, Рум. 16:3, 1 Кор. 16:19, 2 Тим. 1:16

+ 4:20 Чап. 20:4, Чап. 21:29

+ 1:1 Мар. 13:20, Лук. 18:7, Рум. 8:33, Кол. 3:12, 1 Тим. 2:4, Лук. 1:69-70, Рум. 1:2, Тар. 23:19, 1 Пач. 15:29

+ 1:3 1 Тим. 2:6, 1 Тим. 6:15, 1 Тим. 1:11

+ 1:4 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 1:5 Чап. 14:23

+ 1:6 1 Тим. 3:2-4

+ 1:7 1 Пёт. 5:2, 1 Тим. 3:8

+ 1:10 1 Тим. 1:6, Чап. 11:2, Гал. 2:12

+ 1:11 2 Пёт. 2:3, 1 Тим. 6:5

+ 1:13 1 Тим. 5:20, 2 Тим. 4:2, Тит. 2:15

+ 1:14 1 Тим. 1:4

+ 1:15 Мар. 7:15-16, Чап. 10:15, Рум. 14:20, 1 Тим. 4:3-4

+ 1:16 1 Ин. 2:4

+ 2:3 1 Тим. 3:11

+ 2:5 Байб. 3:16, 1 Пёт. 3:1-2, Эф. 5:22, 1 Тим. 2:11

+ 2:6 1 Тим. 5:1

+ 2:7 1 Пёт. 5:3, Филип. 3:17, 2 Фес. 3:9, 1 Тим. 4:12

+ 2:8 1 Тим. 5:14

+ 2:9 1 Пёт. 2:18, Эф. 6:5, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1

+ 2:11 1 Тим. 2:4

+ 2:12 1 Пёт. 4:2

+ 2:13 2 Пёт. 1:1, Жугь. 9:28

+ 2:14 Эф. 2:10, Тит. 3:8, Мат. 20:28

+ 2:15 Тит. 1:13, 1 Тим. 4:12

+ 3:1 1 Пёт. 2:13, Рум. 13:1

+ 3:2 1 Тим. 3:3

+ 3:3 Ин. 8:34, 2 Пёт. 2:19, Рум. 6:16-20

+ 3:5 Рум. 3:27, Эф. 2:4, Эф. 2:8, 2 Тим. 1:9, Ин. 13:8, 1 Кор. 6:11, Эф. 5:26, Жугь. 10:22, Ин. 3:3, 1 Пёт. 1:3, Эф. 2:5

+ 3:6 Чап. 2:33, Чап. 10:45, Рум. 5:5

+ 3:7 Чап. 15:11, Рум. 3:24, Эф. 2:8, Тит. 2:11, Рум. 8:17

+ 3:8 1 Тим. 1:15, 2 Тим. 2:11, Эф. 2:10, Тит. 2:14

+ 3:9 1 Тим. 1:4, 2 Тим. 2:14, 2 Тим. 2:16

+ 3:10 Мат. 18:15-17

+ 3:12 Чап. 20:4, 2 Тим. 4:12

+ 3:13 Чап. 18:24, 1 Кор. 1:12

+ 3:14 2 Пёт. 1:8

+ 1:1 Эф. 3:1, Филип. 1:7, Чап. 16:1

+ 1:2 Кол. 4:17

+ 1:4 Рум. 1:8-9

+ 1:6 Филип. 1:9, Кол. 1:9

+ 1:8 1 Фес. 2:6-7

* 1:10 Онесим – грек мацӀалда «пайда бугев чи».

+ 1:10 1 Кор. 4:15, Кол. 4:9

+ 1:16 Мат. 23:8, 1 Кор. 7:22, Кол. 4:9

+ 1:19 1 Кор. 16:21, Гал. 6:11, Кол. 4:18, 2 Фес. 3:17

+ 1:23 Кол. 1:7, Кол. 4:12

+ 1:24 Чап. 27:2, Кол. 4:10, Кол. 4:14, 2 Тим. 4:10

+ 1:2 1 Пёт. 1:20, Мар. 12:7, Ин. 1:3, 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16

+ 1:3 2 Кор. 4:4, Кол. 1:15, Мар. 16:19, Чап. 7:55-56, Рум. 8:34

+ 1:4 Эф. 1:21, Филип. 2:9

+ 1:5 Чап. 13:32-33, Жугь. 5:5, 2 Пач. 7:14

+ 1:13 Жугь. 10:13

+ 1:14 Байб. 19:16

+ 2:4 Чап. 2:22, Чап. 2:43

+ 2:5 Жугь. 1:6

+ 2:8 1 Кор. 15:25

+ 2:9 Ин. 8:54, Ин. 17:1, 1 Пёт. 1:21, 2 Пёт. 1:17

+ 2:10 Рум. 11:36, Жугь. 5:9

+ 2:11 Жугь. 13:12, Мат. 28:10, Мар. 3:35, Ин. 20:17, Рум. 8:29

+ 2:14 Ин. 1:14, 1 Ин. 4:2, 2 Ин. 1:7, 1 Тим. 3:16, 1 Ин. 3:8, 1 Кор. 15:54-55

+ 2:17 Филип. 2:7

+ 2:18 Лук. 22:28

+ 3:2 Тар. 12:7

+ 3:5 Тар. 12:7, Къан. 18:15, Къан. 18:18

* 3:12 ЦӀулал, ганчӀил ва махх-чараналъул гьарурал «аллагьзабазе» лагълъи гьабулел рукӀарал мажусияздаса жал батӀиял рукӀин бичӀчӀизабизе иман лъураз абулаан жидер Аллагь «чӀагояв» вугилан.

+ 3:16 Тар. 14:2

+ 3:17 Тар. 14:29

+ 3:18 Къан. 1:34-36

+ 4:1 Жугь. 12:15

+ 4:3 Жугь. 3:11

+ 4:4 Байб. 2:2

+ 4:6 Жугь. 3:19

+ 4:8 Къан. 31:7

+ 4:12 Эф. 6:17, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:16

+ 4:14 Жугь. 2:17-18, Эф. 4:10, Жугь. 7:26

+ 4:15 Лук. 23:41, Ин. 8:46, 1 Пёт. 2:22, 1 Ин. 3:5, 2 Кор. 5:21

+ 4:16 Эф. 3:12, Жугь. 10:19

+ 5:1 Жугь. 8:3

+ 5:2 Жугь. 7:28

+ 5:3 Жугь. 7:27

+ 5:4 Тар. 16:5, Тар. 18:7

+ 5:5 Ин. 8:54, Чап. 13:32-33, Жугь. 1:5

+ 5:6 Жугь. 7:17, Жугь. 7:21

+ 5:7 Мат. 26:39, Мар. 14:35, Лук. 22:41,

+ 5:8 Рум. 5:19, Филип. 2:8

+ 5:9 Жугь. 2:10

+ 5:11 2 Пёт. 3:16

+ 5:12 1 Пёт. 2:2, 1 Кор. 3:1-2

+ 5:14 Эф. 4:13

+ 6:1 Жугь. 9:14

+ 6:2 Чап. 8:17, Чап. 19:4-5, Чап. 10:42, Чап. 17:31

+ 6:4 Жугь. 10:29

+ 6:8 Мат. 13:7, Мат. 3:12

+ 6:10 Мат. 10:42

+ 6:11 Рум. 5:2-5, 2 Кор. 1:22, 2 Кор. 5:5, Эф. 1:14

+ 6:12 Жугь. 13:7

+ 6:13 Лук. 1:73-75

+ 6:14 Байб. 22:17

+ 6:16 Тархъ. 22:11

+ 6:18 Тар. 23:19, 1 Пач. 15:29

+ 6:19 Лев. 16:2, Лев. 16:15, Жугь. 9:7

+ 6:20 Жугь. 4:14, Жугь. 8:1, Жугь. 9:24-25

+ 7:2 Байб. 14:17-20

+ 7:5 Лев. 27:30-31, Тар. 18:21, Къан. 14:22

+ 7:6 Байб. 12:2-3, Рум. 4:3, Гал. 3:16

+ 7:14 Мат. 1:3, Лук. 3:3

+ 7:17 Жугь. 5:6

+ 7:18 Рум. 8:3, Гал. 4:9

+ 7:19 Жугь. 9:9, Жугь. 10:1

+ 7:21 Жугь. 5:6

+ 7:22 Жугь. 6:11

+ 7:25 1 Ин. 2:1, Рум. 8:34

+ 7:26 Эф. 4:10, Жугь. 4:14

+ 7:27 Жугь. 5:3, Жугь. 9:12, Жугь. 10:10

+ 7:28 Жугь. 5:2

+ 8:1 Мар. 16:19, Жугь. 1:3

+ 8:2 Жугь. 9:24

+ 8:3 Жугь. 5:1, Эф. 5:2

+ 8:5 Кол. 2:17, Жугь. 10:1, Тархъ. 25:40

+ 8:6 2 Кор. 3:6, Жугь. 9:15

+ 8:7 Жугь. 7:11

+ 8:8 Жугь. 10:16-17, Лук. 22:20, 2 Кор. 3:6

+ 8:10 Къан. 6:6, Лев. 26:12

+ 9:1 Тархъ. 25:8

+ 9:2 Тархъ. 26:1, Тархъ. 25:30-31

+ 9:3 Тархъ. 26:31-33, Лев. 16:2

+ 9:4 Тархъ. 25:10, Тархъ. 30:1, Тархъ. 16:33-34, Тар. 17:8-10, 3 Пач. 8:9

+ 9:5 Лев. 16:14, Тархъ. 25:19-20

+ 9:7 Лев. 16:2, Лев. 16:15, Жугь. 6:19

+ 9:8 Жугь. 10:20

+ 9:9 Жугь. 7:19, Жугь. 10:1

+ 9:10 Лев. 11:2, Мар. 7:4

+ 9:11 Жугь. 7:27, Жугь. 10:10

+ 9:13 Лев. 16:14-16

+ 9:14 1 Пёт. 1:18-19, Жугь. 6:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:14, 1 Ин. 1:7, Эф. 5:26

+ 9:15 Жугь. 8:6, 2 Тим. 1:1, Тит. 1:2

* 9:18 Грек мацӀалда «васият» ва «къотӀи» абураб магӀна цого рагӀулъ буго.

+ 9:19 Тархъ. 12:22, Лев. 14:4-7, Тар. 19:6, Тар. 19:17,

+ 9:20 Тархъ. 24:8

+ 9:21 Тархъ. 29:12, Тархъ. 29:36, Лев. 8:15, Лев. 8:19

+ 9:22 Лев. 17:11

+ 9:23 Тархъ. 25:40, Жугь. 8:5

+ 9:24 Жугь. 8:2

+ 9:26 1 Ин. 3:5, 1 Пёт. 3:18

+ 9:27 Мат. 16:27

+ 9:28 1 Пёт. 2:24, 1 Пёт. 3:18, Тит. 2:13, Чап. 1:11, 1 Фес. 4:16-18

+ 10:1 Кол. 2:17, Жугь. 8:5, Жугь. 7:19, Жугь. 9:9

+ 10:3 Лев. 16:21

+ 10:6 1 Пач. 15:22,

+ 10:10 Мат. 26:26, 1 Кор. 11:24, Жугь. 7:27, Жугь. 9:9

+ 10:11 Тар. 28:3

+ 10:12 Мар. 16:19, Жугь. 1:3

+ 10:13 Жугь. 1:13

+ 10:17 Жугь. 8:10-12

+ 10:19 Эф. 3:12, Жугь. 4:16

+ 10:20 Жугь. 9:8, Ин. 14:6

+ 10:22 Ин. 13:8, 1 Кор. 6:11, Эф. 5:26, Тит. 3:5

+ 10:23 Жугь. 4:14, 1 Кор. 1:9, 1 Фес. 5:24, 2 Фес. 3:3

+ 10:25 Чап. 2:42, Рум. 13:11, 1 Кор. 3:13

+ 10:26 Тар. 15:30, Мар. 3:29, 1 Ин. 5:16

+ 10:28 Къан. 19:15

+ 10:29 Жугь. 6:4-6

+ 10:30 Къан. 32:35-36, Рум. 12:19

+ 10:31 Лук. 12:5

+ 10:34 Мат. 25:36, Мат. 5:12, Мат. 6:20, Мат. 19:21, 1 Пёт. 1:4, Кол. 1:5

+ 10:38 Рум. 1:17, Гал. 3:11

+ 11:1 Рум. 8:24, 2 Кор. 4:18

+ 11:3 Байб. 1:6-7, 2 Пёт. 3:5

+ 11:4 Байб. 4:3-8, Мат. 23:35, 1 Ин. 3:12

+ 11:5 Байб. 5:22-24

+ 11:7 Байб. 6:9-22

+ 11:8 Байб. 12:1-4

+ 11:9 Байб. 12:8, Байб. 13:3, Байб. 18:1

+ 11:10 Жугь. 12:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2

+ 11:11 Байб. 21:2

+ 11:12 Рум. 4:19, Байб. 22:17

+ 11:13 Мат. 13:17, Лук. 10:24, Байб. 23:4

+ 11:16 Байб. 26:24, Байб. 28:13

+ 11:17 Байб. 22:1-10, Байб. 21:12, Рум. 9:7

+ 11:19 Рум. 4:17-19

+ 11:20 Байб. 27:27-29, Байб. 27:39-40

+ 11:21 Байб. 47:31, Байб. 48:17-19

+ 11:22 Байб. 50:24-25

+ 11:23 Тархъ. 2:2-3, Чап. 7:20

+ 11:24 Тархъ. 2:10-11

+ 11:25 1 Ин. 2:17

+ 11:26 Жугь. 13:13

+ 11:27 Тархъ. 12:37, Тархъ. 13:18

+ 11:28 Тархъ. 12:21-30

+ 11:29 Тархъ. 14:21-30

* 11:30 Бахъизе кӀолареб хъалалъун букӀараб мажусиязул Иерихон шагьаралъул къадал жалго риххун ана, Аллагьасде гьари-дугӀаги гьабулаго ва чӀахӀиял лълъарал зурмабиги пулаго шагьаралда сверун исраилилал анкьго нухалъ хьвадун хадур.

* 11:31 Иерихон сверун ккун бугеб мехалъ гьенире ритӀарал исраилилазул кӀиго жасусасе кумек гьабуна гьеб шагьаралдаса цо Рагьаб абулей гӀаданалъ. Гьединлъидалин шагьар кверде босун хадуй гьей чӀвачӀого тарай. ХъахӀба йикӀиналъухъ балагьичӀого, жугьутӀаз гьей гьеб иш ккаралдаса хадуй лъикӀай гӀаданлъун рикӀкӀана.

+ 11:31 Мат. 1:5, Якъ. 2:25

+ 11:32 1 Пач. 1:20, 1 Пач. 16:13

+ 11:33 Дан. 6:22

+ 11:34 Дан. 3:23-27, 1 Пач. 17:51, 2 Пач. 12:29

+ 11:35 3 Пач. 17:22-23, 4 Пач. 4:35-37

+ 11:36 Байб. 39:20, Мат. 21:35, Мар. 16:18

+ 11:37 3 Пач. 18:4, 4 Пач. 1:8

+ 11:38 1 Пач. 22:1

+ 11:40 Филип. 3:12, Жугь. 12:23

+ 12:1 1 Кор. 9:24

+ 12:2 Жугь. 2:10, Лук. 24:26, Филип. 2:8, Мар. 16:19, Жугь. 1:3

+ 12:3 ГӀакъилал рагӀаби 24:10

+ 12:4 1 Тим. 4:10

+ 12:5 ГӀакъилал рагӀаби 3:11-12,

+ 12:7 Къан. 8:5, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:19

+ 12:10 Лев. 11:44

+ 12:13 ГӀакъилал рагӀаби 4:26

+ 12:14 Мат. 5:8

+ 12:15 Жугь. 4:1, Къан. 29:18

+ 12:16 Жугь. 13:4, Байб. 25:29-34

+ 12:17 Байб. 27:34-38

+ 12:18 Тархъ. 19:16-18, Тархъ. 20:18, Къан. 4:11, Къан. 5:22

+ 12:19 Тархъ. 19:16, Тархъ. 20:19, Къан. 5:27

+ 12:20 Тархъ. 19:12-13

+ 12:21 Къан. 9:19

+ 12:22 Гал. 4:26, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2, Къан. 33:2, Дан. 7:10, Ягь. 1:14

+ 12:23 Лук. 10:20, Филип. 3:12, Жугь. 11:40

+ 12:24 Жугь. 8:6, Жугь. 9:15, 1 Пёт. 1:2, Байб. 4:10

+ 12:25 Жугь. 2:3

+ 12:26 Тархъ. 19:18,

+ 12:28 Дан. 2:44,

+ 12:29 Къан. 4:24

+ 13:1 Ин. 13:34, 1 Пёт. 1:22, 2 Пёт. 1:7, Рум. 12:10, 1 Фес. 4:9

+ 13:2 1 Пёт. 4:9, Байб. 18:3, Байб. 19:2

+ 13:3 Мат. 25:36, Жугь. 10:34

+ 13:4 1 Кор. 7:38, Тархъ. 20:14, 1 Кор. 6:9

+ 13:5 ГӀакъилал рагӀаби 23:4, Мат. 6:19, Мат. 6:25, 1 Тим. 3:1, 1 Тим. 6:7-9,

+ 13:7 Жугь. 6:12

+ 13:9 Кол. 2:16

+ 13:11 Тархъ. 29:14, Лев. 16:27

+ 13:12 Мат. 21:39, Мар. 12:8

+ 13:13 1 Пёт. 4:14, Жугь. 11:26

+ 13:18 Эф. 6:19, 1 Фес. 5:25, 2 Фес. 3:1, Чап. 23:1, Чап. 24:16

+ 13:20 Рум. 15:33, Ин. 10:11, 1 Пёт. 5:4, Тархъ. 24:8,

+ 13:23 Чап. 16:1

+ 1:1 Мат. 13:55, Чап. 12:17, Чап. 15:13, Чап. 21:18, Гал. 1:19, Гал. 2:9, Лук. 22:30, Ин. 7:35, Чап. 26:7, 1 Пёт. 1:1

+ 1:2 Мат. 5:11-12, 1 Пёт. 1:6-7

+ 1:3 Рум. 5:3

+ 1:4 2 Пёт. 1:6, Мат. 5:48

+ 1:5 3 Пач. 3:9-12, ГӀакъилал рагӀаби 2:3-6

+ 1:6 Мат. 21:21, Мар. 11:24

+ 1:7 Якъ. 4:8

+ 1:9 1 Кор. 1:31, 2 Кор. 10:17

+ 1:11 1 Пёт. 1:24

+ 1:12 Мат. 10:22, Мар. 13:13, Якъ. 5:11, 2 Тим. 4:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:10

+ 1:15 Рум. 5:12, Рум. 6:23

+ 1:16 Мар. 13:5, 1 Ин. 3:7, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3

+ 1:17 Байб. 1:16, 1 Ин. 1:5

+ 1:18 2 Фес. 2:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:4, Ин. 1:13

+ 1:19 ГӀакъилал рагӀаби 10:19, ГӀакъилал рагӀаби 14:29,

+ 1:21 Кол. 3:8

+ 1:22 Лук. 11:28, Ин. 13:17, 1 Ин. 3:18, Рум. 2:13

+ 1:25 Якъ. 2:12, Лук. 11:28

+ 1:26 Якъ. 3:2-3

+ 1:27 Мат. 25:36, 2 Пёт. 3:14, 1 Ин. 5:18, 1 Тим. 5:22

+ 2:1 Къан. 1:17, Къан. 16:19, Мат. 22:16, Лук. 20:21, Рум. 2:11

+ 2:5 1 Кор. 1:27-28, 2 Кор. 8:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:9

+ 2:8 Лев. 19:18

+ 2:9 Тархъ. 23:2-3, Лев. 19:15, Къан. 1:17

+ 2:10 Мат. 5:19, Гал. 3:10

+ 2:11 Тархъ. 20:13-14

+ 2:12 Якъ. 1:25

+ 2:13 Мат. 6:15, Мат. 18:35, Лук. 6:37

+ 2:16 Къан. 15:7, ГӀакъилал рагӀаби 21:13, Мат. 25:35, Лук. 3:11, 1 Ин. 3:17-18

+ 2:18 Мат. 7:16, Гал. 5:6

+ 2:19 Къан. 6:4, Мат. 8:29, Мар. 1:24, Мар. 5:7, Чап. 16:17, Чап. 19:15

+ 2:21 Байб. 22

+ 2:22 Жугь. 11:17-18

+ 2:23 Байб. 15:6, Рум. 4:3, Гал. 3:6,

* 2:25 Гьелдаса азаргоялдасаги цӀикӀкӀун соналъ цебе жугьутӀазда ракӀалда букӀана Иерихон шагьар бахъизе. Гьаниб бицунеб буго гьеб заманалда ккараб лъугьа-бахъиналъул.

+ 3:1 Мат. 23:8

+ 3:2 3 Пач. 8:46, ГӀакъилал рагӀаби 20:9, 1 Ин. 1:8-10, Рум. 3:23, Якъ. 1:26

+ 3:3 ГӀакъилал рагӀаби 26:3

+ 3:6 Мат. 12:34, Мат. 15:18, ГӀакъилал рагӀаби 16:27

+ 3:9 Байб. 1:26

+ 3:13 Якъ. 2:18

+ 3:15 1 Тим. 4:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:24

+ 3:18 Мат. 5:9, Гал. 6:8

+ 4:1 1 Пёт. 2:11

+ 4:3 ГӀакъилал рагӀаби 10:3

+ 4:4 Ин. 15:19, 1 Ин. 2:15, Рум. 8:7

+ 4:5 1 Кор. 6:19

+ 4:6 ГӀакъилал рагӀаби 3:34, 1 Пёт. 5:5

+ 4:7 1 Пёт. 5:8-9, Эф. 4:27

+ 4:8 Якъ. 1:7-8,

+ 4:11 Рум. 14:4, Рум. 14:10

+ 4:12 Якъ. 5:9, Лук. 12:5, Мат. 7:1

+ 4:14 ГӀакъилал рагӀаби 27:1, Лук. 12:18-20,

+ 4:15 Чап. 18:21

+ 4:17 Ин. 9:41

+ 5:1 Лук. 6:24

+ 5:2 Мат. 6:19-20

+ 5:3 Рум. 2:5

+ 5:4 Лев. 19:13, Къан. 24:14-15, Къан. 24:15,

+ 5:7 Къан. 11:14

+ 5:8 1 Пёт. 4:7

+ 5:9 Мат. 7:1, Якъ. 4:12

+ 5:10 Мат. 5:12, Мат. 23:34, Чап. 7:52, Жугь. 11:32-38

+ 5:11 Мат. 10:22, Мар. 13:13, Якъ. 1:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:10, Тархъ. 34:6

+ 5:12 Мат. 5:34-37

+ 5:13 1 Кор. 14:15, Эф. 5:19

+ 5:14 Мар. 6:13

+ 5:16 Мар. 1:5, Чап. 19:18, Байб. 20:17, Тар. 11:2, 3 Пач. 13:6, 4 Пач. 4:33-34, Чап. 9:40, Чап. 28:8

+ 5:17 3 Пач. 17:1, 3 Пач. 18:1, Лук. 4:25

+ 5:18 3 Пач. 18:42-45

+ 5:19 Гал. 6:1

+ 5:20 ГӀакъилал рагӀаби 10:12, 1 Пёт. 4:8

+ 1:1 Мат. 4:18-21, Ин. 1:40-42, Якъ. 1:1

+ 1:2 Жугь. 12:24, Дан. 3:31, 2 Пёт. 1:2, Ягь. 1:2

+ 1:3 2 Кор. 1:3, Эф. 1:3, 1 Пёт. 3:21, Ин. 3:3, Тит. 3:5

+ 1:4 Мат. 6:20, Мат. 19:21, Кол. 1:5

+ 1:5 Эф. 2:8

+ 1:6 Мат. 5:11-12, Якъ. 1:2-3

+ 1:7 1 Кор. 3:13, Рум. 2:10

+ 1:8 Ин. 20:29

+ 1:10 2 Пёт. 1:19

+ 1:11 Рум. 8:9, Лук. 24:26

+ 1:12 Чап. 2:2-4

+ 1:13 Мар. 13:33-34, Эф. 6:18, 1 Фес. 5:6

+ 1:14 Чап. 17:30, Эф. 4:18-19, Рум. 12:2, Тит. 3:3

+ 1:15 1 Ин. 3:3, 2 Пёт. 3:11

+ 1:16 Лев. 11:44, Лев. 19:2

+ 1:17 Къан. 10:17, Тархъ. 4:22, 2 Кор. 6:18

+ 1:18 Тархъ. 12:3, Лев. 1:10, Ин. 1:29, Чап. 20:28, Жугь. 9:14

+ 1:20 Жугь. 1:2

+ 1:22 Ин. 13:34, Рум. 12:9, Жугь. 13:1

+ 1:23 Ин. 1:13, Жугь. 4:12

+ 1:25 Якъ. 1:10-11

+ 2:1 Эф. 4:31, Кол. 3:8

+ 2:2 Мат. 18:3, 1 Кор. 3:2, Жугь. 5:13

+ 2:4 1 Кор. 10:4

+ 2:5 Эф. 2:20-22, Тархъ. 19:6

+ 2:6 Рум. 9:33, Рум. 10:11

+ 2:7 Мар. 12:11, Чап. 4:11

+ 2:8 Рум. 9:33

+ 2:9 Къан. 10:15, Тархъ. 19:6, Къан. 7:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:10, Ин. 1:9

+ 2:10 Рум. 9:25

+ 2:11 Лев. 25:23, Якъ. 4:1, Рум. 7:23, Рум. 13:14, Гал. 5:24

+ 2:12 Мат. 5:16, 2 Кор. 9:13, Гал. 1:24

+ 2:13 Рум. 13:1, Тит. 3:1

+ 2:14 Рум. 13:3-4

+ 2:16 Ин. 8:32, Якъ. 1:25, Якъ. 2:12, Рум. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1, Гал. 5:13, 1 Кор. 7:22

+ 2:17 ГӀакъилал рагӀаби 24:21, Рум. 13:7

+ 2:18 Эф. 6:5, Кол. 3:22, 1 Тим. 6:1, Тит. 2:9

+ 2:19 1 Пёт. 3:14, 1 Пёт. 3:17, 1 Пёт. 4:16

+ 2:21 Чап. 14:22, Ин. 13:15

+ 2:23 Мат. 5:39, Лук. 23:46

+ 2:24 Рум. 6:2, Гал. 2:19, Гал. 5:24,

+ 2:25 Лук. 15:6

+ 3:1 Байб. 3:16, 1 Кор. 14:34, Эф. 5:22, Кол. 3:18, Тит. 2:5

+ 3:4 1 Тим. 2:9

+ 3:6 Байб. 18:12

+ 3:7 Эф. 5:25, Кол. 3:19

+ 3:8 Рум. 12:16

+ 3:9 Лев. 19:18, 1 Фес. 5:15, Рум. 12:17, Мат. 5:44, Рум. 12:14, 1 Кор. 4:12

+ 3:14 Мат. 5:10, 1 Пёт. 2:19-20, 1 Пёт. 4:14-16,

+ 3:15 Кол. 4:6

+ 3:16 1 Пёт. 2:12, Лук. 13:17

+ 3:17 1 Пёт. 2:20

+ 3:18 1 Пёт. 2:21, 1 Пёт. 4:1, Жугь. 9:26-28

+ 3:19 Байб. 6:3-14, Байб. 7:17, 2 Пёт. 2:5

+ 3:21 Рум. 6:4, Мар. 16:16, 1 Пёт. 1:3

+ 3:22 Лук. 24:51, Чап. 1:9, Мар. 16:19, Рум. 8:34, Рум. 8:38, 1 Кор. 15:24, Эф. 1:21

+ 4:1 1 Пёт. 3:18, Рум. 6:2, Рум. 6:7, Гал. 5:24, Кол. 3:3

+ 4:2 Рум. 6:14, Рум. 14:7-8, 2 Кор. 5:15, Тит. 2:12

+ 4:4 Эф. 4:17-19, 1 Пёт. 2:12, 1 Пёт. 3:16

+ 4:5 Ин. 5:22, Чап. 10:42, 1 Пёт. 4:5

+ 4:7 Якъ. 5:8, 1 Кор. 7:29, 1 Кор. 7:31, Мар. 14:38

+ 4:8 ГӀакъилал рагӀаби 10:12, Якъ. 5:20

+ 4:9 Жугь. 13:2

+ 4:10 Рум. 12:6-8, 1 Кор. 7:7, Лук. 12:42-43

+ 4:11 Ин. 13:31, 1 Кор. 10:31, Ягь. 1:24-25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:13

+ 4:12 1 Пёт. 1:7

+ 4:13 Чап. 5:41, Филип. 3:11

+ 4:14 Мат. 5:11

+ 4:16 1 Пёт. 2:19-20

+ 4:17 Рум. 2:9,

+ 4:18 ГӀакъилал рагӀаби 11:31

+ 4:19 Лук. 23:46

+ 5:1 Лук. 24:48, Рум. 8:17

+ 5:2 Ин. 21:16-17, Чап. 20:28, 1 Тим. 3:8, Тит. 1:7

+ 5:3 Мат. 20:25-26, Филип. 3:17, 2 Фес. 3:9, 1 Тим. 4:12, Тит. 2:7

+ 5:4 Ин. 10:11, Жугь. 13:20, 1 Кор. 9:25

+ 5:5 ГӀакъилал рагӀаби 3:34, Якъ. 4:6

+ 5:7 Мат. 6:25, Филип. 4:6

+ 5:8 Мар. 13:33-34, 1 Пёт. 5:8, Эф. 6:18, 1 Фес. 5:6, 2 Кор. 2:11, Эф. 6:11

+ 5:9 Якъ. 4:7, Чап. 14:22, 1 Фес. 3:3

+ 5:10 2 Тим. 2:10

+ 5:11 1 Пёт. 4:11

+ 5:12 Чап. 15:22, Чап. 15:40, 1 Фес. 1:1, 2 Фес. 1:1

+ 5:13 Чап. 12:12, Чап. 13:5, Чап. 15:37

+ 5:14 Рум. 16:16

+ 1:1 Мат. 4:18-21, Ин. 1:40-42, Тит. 2:13

+ 1:2 Дан. 3:31, 1 Пёт. 1:2, Ягь. 1:2

+ 1:4 2 Пёт. 2:18

+ 1:6 Якъ. 1:3-4

+ 1:7 1 Ин. 4:16, 1 Кор. 13:13, Жугь. 13:1

+ 1:8 Тит. 3:14

+ 1:9 1 Ин. 1:7, Эф. 5:26, Жугь. 9:14

+ 1:10 1 Фес. 1:4

+ 1:11 Кол. 1:13

+ 1:12 Ягь. 1:5

+ 1:14 Ин. 21:18-19, 2 Тим. 4:6

+ 1:16 1 Фес. 2:19, 1 Фес. 4:16, Лук. 9:32, Ин. 1:14

+ 1:17 Мат. 3:17, Мат. 17:5, Мар. 1:11, Мар. 9:7, Лук. 9:35, Ин. 8:54, Ин. 17:1, Чап. 3:13

+ 1:19 1 Пёт. 1:10, Ин. 5:35, 2 Кор. 4:6

+ 1:21 2 Тим. 3:16, 2 Пач. 17:13,

+ 2:1 Къан. 13:1-3, Мат. 7:15, Чап. 20:30, 2 Кор. 11:13, 1 Тим. 4:1, Ягь. 1:4, 1 Кор. 6:20, 1 Кор. 7:23

+ 2:3 Рум. 16:18, Кол. 2:4

+ 2:4 Ягь. 1:6

+ 2:5 Байб. 7:17, 1 Пёт. 3:19-20, Байб. 7:23

+ 2:6 Байб. 19:24

+ 2:7 Байб. 19:16

+ 2:8 Чап. 17:16

+ 2:9 1 Кор. 10:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:10

+ 2:10 Ягь. 1:16, Ягь. 1:8-9

+ 2:12 Ягь. 1:10

+ 2:15 Тар. 22:5, Тар. 25:1-2, Тар. 31:16, Къан. 23:3-6, Ягь. 1:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:14

+ 2:16 Тар. 22:21-30

+ 2:17 Ягь. 1:12-13

+ 2:18 2 Пёт. 1:4

+ 2:19 Гал. 5:13, Ин. 8:34, Рум. 6:16-20, Тит. 3:3

+ 2:20 Мат. 12:45, Лук. 11:26

+ 2:21 Рум. 7:12

+ 2:22 ГӀакъилал рагӀаби 26:11

+ 3:1 2 Пёт. 1:13

+ 3:2 Ягь. 1:17-18

+ 3:5 Байб. 1:9,

+ 3:6 Байб. 7:11, Байб. 7:21

+ 3:9 Рум. 2:4, 1 Тим. 2:4, 1 Тим. 2:6

+ 3:10 Мат. 24:43, Лук. 12:39, 1 Фес. 5:2, Мар. 13:31

+ 3:11 1 Пёт. 1:15

+ 3:12 Ягь. 1:21

+ 3:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:27

+ 3:14 Якъ. 1:27, 1 Ин. 5:18, 1 Тим. 5:22

+ 3:15 Рум. 2:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:21

+ 3:16 Жугь. 5:10

+ 3:18 Эф. 4:15, Кол. 1:10, Кол. 2:19, Рум. 11:36

+ 1:1 Лук. 24:39, Ин. 1:14, Ин. 20:27, 2 Пёт. 1:16

+ 1:2 Ин. 1:4, Ин. 5:26, Ин. 11:25, 1 Ин. 5:11, Ин. 15:27, Ин. 1:1, Ин. 1:18

+ 1:3 Ин. 17:21, 1 Кор. 1:9

+ 1:4 Ин. 15:11

+ 1:5 Ин. 1:4, Ин. 8:12, Якъ. 1:17

+ 1:6 Ин. 12:35, 2 Кор. 6:16

+ 1:7 Эф. 1:7, Жугь. 9:14

+ 1:8 3 Пач. 8:46, ГӀакъилал рагӀаби 20:9, Якъ. 3:2, Рум. 3:23

+ 1:9 ГӀакъилал рагӀаби 28:13

+ 1:10 1 Ин. 5:10, Ин. 5:38, Ин. 8:37

+ 2:1 Ин. 14:26, Рум. 8:34, Жугь. 7:25

+ 2:2 Ин. 1:29, Ин. 11:52, 1 Ин. 4:10, Рум. 3:25-26

+ 2:3 Ин. 14:15, Ин. 15:10, 1 Ин. 5:3

+ 2:4 Тит. 1:16

+ 2:5 1 Ин. 4:12

+ 2:7 Ин. 13:34, Лев. 19:18, 2 Ин. 1:5

+ 2:8 Ин. 13:34, Ин. 1:9, Ин. 8:12, Рум. 13:12, Эф. 5:8, 1 Фес. 5:5

+ 2:9 1 Ин. 4:20

+ 2:10 Ин. 11:10

+ 2:12 Чап. 10:43, Чап. 13:38

+ 2:13 Эф. 6:11, Ин. 14:7

+ 2:15 Якъ. 4:4

+ 2:17 1 Кор. 7:31

+ 2:18 Мат. 24:5, 1 Ин. 4:3, 2 Ин. 1:7, 1 Тим. 4:1, 2 Тим. 3:1

+ 2:19 Къан. 13:13, Чап. 20:30, 1 Кор. 11:19

+ 2:20 Ин. 14:26, Ин. 16:13, 1 Кор. 2:10

+ 2:22 1 Ин. 4:3

+ 2:23 Мат. 10:33

+ 2:24 1 Ин. 3:11

+ 2:26 Мар. 13:5, 1 Ин. 3:7, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3

+ 2:27 Жугь. 8:11

+ 2:28 1 Ин. 3:2, 1 Фес. 2:19

+ 2:29 Мат. 6:1, 3 Ин. 1:11

+ 3:1 Ин. 3:16, Рум. 5:8, Эф. 2:4, Мат. 5:9, Ин. 1:12, 1 Ин. 5:1, Рум. 8:14, Ин. 16:3, Ин. 17:25

+ 3:2 Рум. 8:15-16, Гал. 3:26, Эф. 1:5, Рум. 8:29, 2 Кор. 3:18, Филип. 3:21, 1 Кор. 13:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:4

+ 3:3 2 Кор. 7:1

+ 3:5 Ин. 1:29, Жугь. 9:26, 1 Пёт. 2:22, 2 Кор. 5:21, Жугь. 4:15

+ 3:6 3 Ин. 1:11

+ 3:7 Мар. 13:5, 1 Ин. 2:26, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3

+ 3:8 Ин. 8:44, Жугь. 2:14

+ 3:9 1 Ин. 5:18

+ 3:10 1 Ин. 4:8, 1 Ин. 4:20

+ 3:11 Лев. 19:18, Ин. 13:34, 1 Ин. 1:5, 1 Ин. 2:24, 2 Ин. 1:5

+ 3:12 Ин. 8:44, Байб. 4:3-8, Ягь. 1:11, Жугь. 11:4

+ 3:13 Мар. 13:13, Ин. 7:7, Ин. 15:18

+ 3:14 Ин. 5:24

+ 3:15 Мат. 5:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:8

+ 3:16 Ин. 10:11, Ин. 15:13

+ 3:17 Къан. 15:7, ГӀакъилал рагӀаби 21:13, Якъ. 2:15-16

+ 3:18 Якъ. 1:22, Рум. 2:13

+ 3:21 1 Ин. 2:28

+ 3:22 Мат. 7:7-8, Ин. 14:13-14

+ 3:23 Ин. 6:29

+ 3:24 Ин. 6:56, Ин. 15:4-5, Рум. 8:9, Рум. 8:16

+ 4:1 1 Кор. 14:29, 1 Фес. 5:20-21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:2, Къан. 13:1-3, Мат. 7:15, Мар. 13:22, 2 Пёт. 2:1

+ 4:2 Ин. 1:14, 1 Тим. 3:16, Жугь. 2:14, 1 Кор. 12:3

+ 4:3 1 Ин. 2:18, 1 Ин. 2:22, 2 Ин. 1:7

+ 4:5 Ин. 3:31, Ин. 8:23, Ин. 15:19

+ 4:6 Ин. 18:37, Ин. 14:17, 1 Тим. 4:1

+ 4:7 1 Кор. 13, 1 Ин. 3:10-11

+ 4:9 Ин. 3:16

+ 4:10 Ин. 1:29, 1 Ин. 4:10, Ин. 3:16, Рум. 5:8

+ 4:12 Тархъ. 33:20, Ин. 1:18, 1 Тим. 6:16, 1 Ин. 2:5

+ 4:13 1 Ин. 3:24

+ 4:14 Ин. 3:17

+ 4:15 Мат. 14:33, 1 Ин. 5:5

+ 4:17 1 Ин. 2:28, 1 Ин. 3:21

+ 4:20 1 Ин. 2:9, 1 Ин. 3:10

+ 4:21 Лев. 19:18, Мат. 19:19, Мат. 22:39, Мар. 12:31

+ 5:1 Ин. 1:12

+ 5:2 1 Ин. 2:5, 1 Ин. 3:24, 1 Ин. 4:13

+ 5:3 Ин. 14:15, 2 Ин. 1:6, Мат. 11:30

+ 5:4 Ин. 16:33, Эф. 6:16

+ 5:5 Мат. 14:33, 1 Ин. 4:15

+ 5:6 Ин. 14:17, Ин. 15:26

+ 5:9 Ин. 5:36

+ 5:10 1 Ин. 1:10, Мат. 3:17

+ 5:11 Ин. 1:4, Ин. 5:26, Ин. 11:25, 1 Ин. 1:2

+ 5:13 Ин. 20:31

+ 5:14 Мат. 7:7-8, Ин. 14:13-14, 1 Ин. 3:22

+ 5:16 Мат. 12:31-32, Мар. 3:29, Жугь. 6:4-6, Жугь. 10:26

+ 5:18 1 Ин. 3:9

+ 5:19 Лук. 4:6, Гал. 1:4

+ 5:20 Ин. 1:1, Ин. 20:28

+ 5:21 1 Кор. 10:7, 1 Кор. 10:14

+ 1:1 1 Ин. 3:1, Ин. 8:32

+ 1:3 1 Тим. 1:2, 2 Тим. 1:2

+ 1:4 3 Ин. 1:4

+ 1:5 Лев. 19:18, Ин. 13:34, Ин. 15:12, 1 Ин. 3:11

+ 1:6 Ин. 14:15, 1 Ин. 5:3

+ 1:7 Ин. 1:14, 1 Ин. 4:2, 1 Тим. 3:16, Жугь. 2:14, 1 Ин. 2:18, 1 Ин. 4:3

+ 1:8 1 Кор. 3:8

+ 1:9 1 Ин. 2:23

+ 1:10 Рум. 16:17, 1 Фес. 5:22

+ 1:12 Ин. 15:11, Ин. 16:24, Ин. 17:13, 3 Ин. 1:13-14

+ 1:1 1 Ин. 3:18, 2 Ин. 1:1

+ 1:4 2 Ин. 1:4

+ 1:5 Гал. 6:10, Жугь. 13:1

+ 1:8 1 Тим. 5:18

+ 1:11 1 Ин. 2:29, 1 Ин. 3:6

+ 1:12 Ин. 21:24

+ 1:13 2 Ин. 1:12

+ 1:1 Чап. 12:17, Якъ. 1:1, Мат. 13:55

+ 1:2 Дан. 3:31, 1 Пёт. 1:2, 2 Пёт. 1:2

+ 1:3 1 Тим. 6:12, 2 Тим. 4:7

+ 1:4 2 Пёт. 2:1

+ 1:5 Тар. 14:36-37, Тар. 26:64, 2 Пёт. 1:12, Жугь. 3:17

+ 1:6 2 Пёт. 2:4

+ 1:7 2 Пёт. 2:6, Байб. 18:20, Байб. 19:24, Къан. 29:23, Мат. 25:41

+ 1:8 2 Пёт. 2:10

+ 1:9 Дан. 10:13, Дан. 12:1, 1 Фес. 4:16, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:7, Къан. 34:6,

+ 1:10 2 Пёт. 2:12

+ 1:11 Байб. 4:3-8, 1 Ин. 3:12, Жугь. 11:4, Тар. 22:5, Тар. 25:1-2, Тар. 31:16, Къан. 23:3-6, 2 Пёт. 2:15, Тар. 16:31-35

+ 1:12 2 Пёт. 2:17, Мат. 15:13

+ 1:14 Байб. 5:21-24, Къан. 33:2, Дан. 7:10, Чап. 7:53, Гал. 3:19, 1 Фес. 3:13, Жугь. 12:22

+ 1:16 2 Пёт. 2:10

+ 1:17 2 Пёт. 3:2-3

+ 1:19 Рум. 8:9

+ 1:20 Эф. 6:18

+ 1:21 2 Пёт. 3:12

+ 1:23 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:4

+ 1:24 Филип. 2:15, Кол. 1:22, 1 Пёт. 4:11, Рум. 11:36, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:13

+ 1:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:6

+ 1:2 Ин. 19:35

+ 1:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:10

+ 1:4 Тархъ. 3:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:5, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:6, Ин. 3:11, 1 Тим. 6:13, Чап. 26:23, 1 Кор. 15:20, Кол. 1:18, 1 Пёт. 1:18-19

+ 1:6 Тархъ. 19:6, 1 Пёт. 2:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:6, 1 Пёт. 4:11, Ягь. 1:24-25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:13

+ 1:7 Дан. 7:13,

+ 1:9 Мар. 10:39

* 1:10 Иман лъуразул агьлу Аллагьасе гӀибадаталъе данделъулеб гьатӀан къоялъ.

+ 1:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:2

+ 1:12 Тархъ. 25:1, Тархъ. 25:37,

+ 1:13 Дан. 7:13, Дан. 10:5-6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:6

+ 1:14 Дан. 7:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:18, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:12

+ 1:15 Дан. 10:6,

+ 1:16 Жугь. 4:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:15, Дан. 8:17, Дан. 10:9, Мат. 17:2

+ 1:17 Мат. 28:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:13

+ 1:18 Рум. 6:9, Рум. 14:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:1

+ 2:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:16

+ 2:2 2 Кор. 11:13, 1 Ин. 4:1

+ 2:7 Мат. 11:15, Мар. 4:9, Лук. 8:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:5, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:7, Лук. 23:43, 2 Кор. 12:4, Байб. 2:9, Байб. 3:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:2

+ 2:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:17-18

+ 2:9 Якъ. 2:5, 2 Кор. 8:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:9

+ 2:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:11, Якъ. 1:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:11

+ 2:11 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:8

+ 2:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:16

+ 2:14 Тар. 22:5, Тар. 25:1-2, Тар. 31:16, 2 Пёт. 2:15, Чап. 15:29, 1 Кор. 8:10, 1 Кор. 10:19

+ 2:15 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:6

+ 2:16 2 Фес. 2:8

+ 2:17 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, Тархъ. 16:31, Ин. 6:48-50, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:12

+ 2:18 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:14-15

+ 2:20 3 Пач. 16:31, 3 Пач. 21:25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:14

+ 2:21 2 Пёт. 3:9, 2 Пёт. 3:15

+ 2:23 1 Пач. 16:7, Мат. 16:27

+ 2:25 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:11

+ 2:26 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:5, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:15, Тар. 24:17, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:16

+ 2:29 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

+ 3:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:4-5, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:16, Рум. 1:15, Эф. 2:1, Эф. 2:5, Кол. 2:13, 1 Тим. 5:6

+ 3:3 Мат. 24:43-44, 2 Пёт. 3:10, 1 Фес. 5:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:15

+ 3:4 Ягь. 1:23, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:9, Мат. 10:11, Мат. 22:8, Чап. 13:46

+ 3:5 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:7, Тархъ. 32:32, Лук. 10:19, Мат. 10:32

+ 3:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

+ 3:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:9

+ 3:10 2 Пёт. 2:9, 1 Кор. 10:13

+ 3:11 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:20, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:25

+ 3:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, 3 Пач. 7:21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:17

+ 3:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

+ 3:14 ГӀакъилал рагӀаби 8:22, Кол. 1:15, Кол. 1:18, 1 Кор. 14:16, 2 Кор. 1:20

+ 3:17 1 Кор. 4:8, Ин. 9:39-41

+ 3:18 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:15

+ 3:19 ГӀакъилал рагӀаби 3:12, Жугь. 12:5-6

+ 3:20 Лук. 12:36, Ин. 14:23

+ 3:21 Ин. 16:33, Мар. 16:19, Мат. 19:28, Лук. 22:30

+ 3:22 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

+ 4:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:10

+ 4:2 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:10, 3 Пач. 22:19, Дан. 7:9

+ 4:4 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:4

+ 4:5 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 8:5, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:18, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:4-5,

+ 4:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:2,

+ 4:11 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:12,

+ 5:1 Дан. 12:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 10:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:10

+ 5:5 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:16, Байб. 49:9

+ 5:6 Ин. 1:29, Ин. 1:36, 1 Пёт. 1:19, Чап. 8:32-33, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:4-5

* 5:8 ГӀемерал чӀваби ругеб музыкалияб алат.

+ 5:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 8:3-4

+ 5:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:3-4

+ 5:10 Тархъ. 19:6, 1 Пёт. 2:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:6

+ 5:11 Дан. 7:10, Лук. 2:13

+ 5:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:11

+ 5:13 1 Пёт. 4:11, Ягь. 1:24-25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:12

+ 5:14 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:10

+ 6:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:6

+ 6:4 Мар. 13:8

+ 6:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:3

+ 6:8 Лев. 26:22, Къан. 32:24,

+ 6:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:4

+ 6:10 Къан. 32:43, Лук. 18:7, 2 Фес. 1:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:2

+ 6:11 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:4

+ 6:12 Мар. 13:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:13,

+ 6:14 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:20

+ 6:16 Лук. 23:30

+ 7:1 Дан. 7:2

+ 7:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:4

+ 7:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:4

+ 7:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:1

+ 7:11 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:6

+ 7:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:13-14

+ 7:14 Мат. 24:21, Жугь. 9:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:14

+ 7:17 2 Пач. 5:2, Ин. 10:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:4

+ 8:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:1

+ 8:2 Мат. 18:10-11

+ 8:3 Тархъ. 30:7, Тар. 16:46, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:8

+ 8:4 Чап. 10:4

+ 8:5 Лев. 16:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:5

+ 8:7 Тархъ. 9:23-24,

+ 8:8 Тархъ. 7:17, Тархъ. 7:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:6

+ 8:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:1

+ 8:12 Тархъ. 10:21-23,

+ 9:1 Лук. 10:18, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 8:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:8-9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:18

+ 9:3 Тархъ. 10:4

+ 9:4 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:2-4

+ 9:7 Дан. 7:8

+ 9:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:14

+ 9:13 Тархъ. 27:2, Тархъ. 30:2

+ 9:14 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:12

+ 9:20 1 Кор. 10:20, Дан. 5:23

+ 9:21 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:15

+ 10:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:15-16

+ 10:4 Дан. 8:26, Дан. 12:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:10

+ 10:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:15

+ 11:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:15

+ 11:2 Лук. 21:24, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:5

+ 11:5 4 Пач. 1:10,

+ 11:6 3 Пач. 17:1, Тархъ. 7:17, Тархъ. 7:19, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 8:8

+ 11:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:1, Дан. 7:21, Дан. 8:24

+ 11:11 Байб. 2:7,

+ 11:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:1, 1 Фес. 4:17

+ 11:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:12

+ 11:14 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 8:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:12

+ 11:15 Мат. 24:31, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 10:7, Тархъ. 15:18, Дан. 7:14, Дан. 7:27, Лук. 1:33, 1 Кор. 15:24

+ 11:16 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:4

+ 11:17 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:5

+ 11:18 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:12

* 11:19 Муса аварагасул бихьизабиялда рекъон, некӀсиял жугьутӀаз, цо бакӀалдаса цогидалде гочунаго, цадахъ босулаан Аллагьасдасан кумекалъул гӀаламатлъун рикӀкӀунеб гъамас. Гьелда абулаан КъотӀиялъул гъамасилан.

+ 11:19 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:5, Тархъ. 9:23, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:21

+ 12:1 Байб. 37:9

+ 12:3 Дан. 7:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:12

+ 12:4 Дан. 8:10

+ 12:5 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:27, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:15

+ 12:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:5

+ 12:7 Дан. 10:13, Дан. 12:1, Ягь. 1:9

+ 12:9 Байб. 3:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:2, Лук. 10:18, Ин. 12:31

+ 12:11 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:2, Лук. 14:26, Ин. 12:25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:10

+ 12:14 Тархъ. 19:4, Къан. 32:11, Дан. 7:25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:5

+ 12:17 Байб. 3:15

+ 13:1 Дан. 7:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:3

+ 13:2 Дан. 7:4-6, Лук. 4:6

+ 13:5 Дан. 7:8, Дан. 11:36, Дан. 7:25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:6

+ 13:7 Дан. 7:21, Дан. 8:24, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:17

+ 13:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:5

+ 13:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

+ 13:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:12

+ 13:13 Къан. 13:1-3, Мар. 13:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:20, 4 Пач. 1:10, Лук. 9:54

+ 13:14 Мат. 24:24, Мар. 13:22, 2 Фес. 2:9

+ 13:15 Дан. 3:6

+ 14:1 Жугь. 12:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:12, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:3-4

+ 14:2 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:1

+ 14:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:9

* 14:4 ГӀадат букӀана тӀоцебе гьабураб лъимер, Аллагьасе назруйилан абун, гьесие кьураблъун толеб.

+ 14:4 2 Кор. 11:2, Якъ. 1:18, 2 Фес. 2:13

+ 14:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 18:2

+ 14:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:15

+ 14:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:10

+ 14:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:10

+ 14:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:6

+ 14:14 Дан. 7:13, Дан. 10:5-6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:13

+ 14:15 Мар. 4:29

+ 14:19 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:15

+ 15:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:9

+ 15:2 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:17

+ 15:3 Тархъ. 15:1, Къан. 31:30,

+ 15:5 Тархъ. 38:21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:19

+ 15:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:13

+ 15:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:6

+ 15:8 Тархъ. 40:34-35, 3 Пач. 8:10-11,

+ 16:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:1,

+ 16:2 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:16, Тархъ. 9:9-11

+ 16:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 8:8-9

+ 16:4 Тархъ. 7:17-20

+ 16:5 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:17,

+ 16:6 Мат. 23:35, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 18:24,

+ 16:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:9

+ 16:9 Дан. 5:23, Чап. 12:23

+ 16:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:2, Тархъ. 10:21-22

+ 16:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:14,

+ 16:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:11

+ 16:14 Мар. 13:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:13

+ 16:15 Мат. 24:43-44, 2 Пёт. 3:10, 1 Фес. 5:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:3, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:18

* 16:16 ЖугьутӀазул мацӀалда Гьармагеддоналъул магӀна буго «Магеддон гохӀ». Палестинаялъул Магеддон абулеб бакӀалда ккана тарихалде гьоркьобе араб чанго рагъ.

+ 16:18 Дан. 12:1, Мар. 13:19

+ 16:19 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:10

+ 16:20 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:14

+ 16:21 Тархъ. 9:23-25, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:19

* 17:1 Гьаниб бицен гьабулеб буго мунагьал гӀемераб Вавилон шагьаралъул.

+ 17:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:9,

+ 17:2 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:8

+ 17:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:3

+ 17:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:6

+ 17:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:7

+ 17:12 Дан. 7:7, Дан. 7:24, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:3

+ 17:14 Къан. 10:17, 1 Тим. 6:15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:16, Дан. 2:37

+ 17:16 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 18:8

+ 18:2 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:8,

+ 18:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:2,

+ 18:5 Юнус 1:2

+ 18:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:16

+ 18:24 Мат. 23:35, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:6

* 19:1 «Аллагьасе рецц!» абураб магӀна буго жугьутӀ мацӀалда гьеб рагӀул.

+ 19:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:10

+ 19:2 Къан. 32:43, 4 Пач. 9:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:10

+ 19:3 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 18:9

+ 19:4 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:4

+ 19:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:1,

+ 19:7 Мат. 22:2, Мат. 25:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2

+ 19:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:14

+ 19:10 Чап. 10:25-26, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:8-9

+ 19:12 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:17

+ 19:13 Ин. 1:1

+ 19:15 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:16, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:27, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:5, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:19-20

+ 19:16 Къан. 10:17

+ 19:19 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:16

+ 19:20 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:11-15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:13, Дан. 7:11-12

+ 19:21 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:16

+ 20:1 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 9:1

+ 20:2 Байб. 3:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 12:9

+ 20:3 Дан. 6:17

+ 20:4 Дан. 7:9, Мат. 19:28, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 6:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 13:12-16, Дан. 7:18

+ 20:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 14:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:8, Тархъ. 19:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:6

+ 20:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 16:14

+ 20:9 4 Пач. 1:10, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:5

+ 20:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:20

+ 20:12 Тархъ. 32:32, Тархъ. 32:33, Дан. 7:10, Дан. 12:1, Мат. 16:27

+ 20:13 Чап. 24:15

+ 20:15 Мат. 13:42, Мат. 13:50

+ 21:1 2 Пёт. 3:13, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:11

+ 21:2 Гал. 4:26, Жугь. 12:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:7

+ 21:3 Лев. 26:11-12,

+ 21:4 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:17,

+ 21:5 2 Кор. 5:17

+ 21:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:6, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:13, Ин. 4:10, Ин. 7:37

+ 21:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:5, Мат. 25:34, 2 Пач. 7:14, 2 Кор. 6:18

+ 21:8 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:15, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 20:6

+ 21:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:1, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:1

+ 21:10 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 17:3

+ 21:11 Тархъ. 40:34

+ 21:14 Эф. 2:20

+ 21:15 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 11:1

+ 21:19 Тархъ. 28:17-20,

+ 21:23 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:5

+ 22:2 Байб. 2:9, Байб. 3:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7

+ 22:4 Мат. 5:8, 1 Ин. 3:2, Жугь. 12:14, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:3-4

+ 22:5 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:23

+ 22:6 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:1

+ 22:7 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 3:11, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:3

+ 22:8 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 19:10

+ 22:10 Дан. 12:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 10:4, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:3

+ 22:11 Дан. 12:10, 2 Тим. 3:13

+ 22:12 Мат. 16:27

+ 22:13 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 1:8, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:6

+ 22:14 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 7:14

+ 22:15 ГӀакъилал рагӀаби 12:22, 1 Кор. 6:9-10, Гал. 5:19-21, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:8

+ 22:16 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:5, Тар. 24:17, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:26

+ 22:17 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:2, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:9, Ин. 7:37, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 21:6

+ 22:18 Къан. 4:2, Къан. 12:32, ГӀакъилал рагӀаби 30:6

+ 22:20 1 Кор. 16:22