# Поронҡо Уасыйаттан

Институт перевода Библии

## Поронҡо Уасыйаттан


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Ҡөрмәтле уғыуцылар


Марктан Масайыцлы Ҡәбәр


Иске Йасманың телмәцләү институты


Мәскәү


2025


Марктан Масайыцлы Ҡәбәр

Иске Йасманың себертатар теленә телмәцләү электрон версияләрен Иске Йасманың телмәцләү Институты сайтынта тапҡалы пулаты:

https: ibt.org.ru/sibirskotatarskiy

ISBN 978-5-93943-359-4

© Институт перевода Библии, 2025


Ҡөрмәтле уғыуцылар!

Сес ҡулығыста Иса Мәсиҡ турынта китап ошлайсығыс, ул ике мың йыл элек йасылған. Пы китапның йасыуцыуы – Иоан Марк. Ул Исаның унике уғыуцыларның арасынан түгел, әммә ул Павл әм Петр пелән Иса турынта кешеләрне үрәткән.

Иса Мәсиҡ турынта Инцилнең түрт китапның арасынта, пы китап иң ҡысҡа. Ҡәсерге саманның алимнәре исәпләйтеләр, Исаның тормошоноң пы йасмасы иң перенце йасылған, әммә суңынта, Маттей әм Лука үсләрнең тормошларының йасмаларын йасҡанта, алар Маркның йасҡаннары пелән ҡулланҡаннар.

Марк саҡҡа Исаның эшләренә алаты, әм тағын Аның өмөрөнөң иң суң атнасы турынта тулы йасаты. Марк күргәсәте, ницек Иса әле Үсенең үлеүе алтынта аурыуны, асапларны әм үлеүне йеңәте. Аның эшләре Иса Алланың Паласы тип тәлил итәте. Алай уҡ, Марк Иса тыуған ҡәл әм Ул терелгәннән суң пулған ҡәлләр турынта ицнимә йасмайты.

Марк төрлө ҡалыҡларның уғыуцыларына энтәшәте. Ул үсенең ҡикәйәсен грек телтә йасаты, әммә пәстә арамей сүсләрне (ул уаҡытта исраиллеләр йәшәгән илтә арамей телтә кәпләшкәннәр) әм тағын латин сүсләрне ҡулланаты (латин телтә илнең итәрә иткән римле пашлыҡлары кәпләшкәннәр).

Пы китап сескә айаплы кеше Иса турынта кәнерәк пелгәле пулышыр тип өмөтләнәбес.

Ҡөрмәт пелән,

Иске Йасманың телмәцләү

Институтының ҡесмәткәрләре.

## Марктан

### Марктан

Марктан


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


### 1


Марктан Масайыцлы Ҡәбәр


Йаҡйа Цуғынтырыуцы Алла турынта кәпләйте

1Менә Алланың Паласы Иса Мәсиҡ турынта Масайыцлы Ҡәбәрнең пашы. 2Исайа пәйғәмпәртә йасылған пуйынца:

Менә, Мин Синең алтыңа
Минең ҡәбәрцемне йебәрәм;
ул Сиңә йул әсерләр.
3Сәғәрәтә тауыш йаңҡыраған:
«Раппигә йул әсерләң,
Аның йулларын туры ҡылың!»

4Сәғәрәтә Йаҡйа Цуғынтырыуцы килеп цыҡты. Ул, Алла кешеләрнең ҡоналарын кицерсен өцөн, аларны үсләрнең ҡоналарына тәүбә ҡылсыннар та, сыута йыуынып, тасарғалы өцөн, тип цағырған. 5Аңа пөтөн Иутейәнең кешеләре әм Йерусалимнең йәшәүцеләре килгәннәр. Алар үсләрнең ҡоналарын цығарған, әм Йаҡйа аларны Йортан йылғата цуғынтырған. 6Йаҡйа төйәнең йөнөнән кейем кейгән, тире пилбау пелән пәйләп ҡуйған. Ул саранча әм төс палны ашаған. 7Ул үәғәс уғығанта, әйткән:

– Минән суң Ул, Кем минән көцлөрәк киләте. Ә мин Аның айаҡ кейеменең пауларын иңкәйеп, цицкәле тә рәтле түгел. 8Мин сесне сыуға төшөрөп, сыу пелән тасартам, ә Ул сесне Иске Руҡ пелән тасартыр.


Йаҡйа Исаны цуғынтыраты

9Ул уаҡытта калилейәле Насарет торатан Иса килгән, ул та Йортанта Йаҡйа аша цуғынҡан. 10Иса сыутан цығып килгәнентә, Ул ҡәсер уҡ ацылған ауаны әм кәптәр шигелле Аңа төшкән Руҡны күргән. 11Ауатан тауыш цыҡҡан:

– Син Минең сөйгән Палам! Синтә Минең масайыц![+]

12Ҡәсер уҡ Руҡ Исаны кешесес йергә алып киткән. 13Анта ҡырыҡ көн иблис Исаны сынаған. Иса төс йыртҡыц ҡайуаннарның арасынта пулған, әм Аңа пәрештәләр ҡесмәт ҡылғаннар.


Иса Үсенең ҡесмәтен пашлайты

14Йаҡйа ҡулға алынҡан суңнан, Иса Калилейәгә килеп, Алланың Масайыцлы Ҡәбәрен әйткән. 15Ул әйткән:

– Уаҡыт йеткән, Алланың Патшалығы йыуыҡ! Тәүбә итең тә, Масайыцлы Ҡәбәргә эшәнең!

16Пер уаҡыт, Калилейә күлнең пуйынта атлап парғанта, Иса Симонны әм аның әкәсен Антрейне күргән. Алар, палыҡцы пулғац, күлгә ауларын төшөргәннәр[+].

17– Минең суңымнан парың, – тигән Иса. – Мин сесне кеше тотоуцолар ҡылырым.

18Әкәле-энеле ауларын ҡалтырып, Аның суңынан атлап киткәннәр[+]. 19Кән түгел атлағац, Ул Йаҡуп пелән Иоанны, Себетайның палаларын күргән. Алар кимәтә утырып, ауларны төсәткәннәр. 20Ул ҡәсер уҡ аларны цағырған, әм алар үсләрнең атасын та, ҡесмәтцеләрен тә кимәтә ҡалтырып, Аның суңынан атлап киткәннәр.


Иса чинне цығараты

21Алар Кәпернаумҡа килгәннәр. Иса шәмпетә синагогаға парып, уғытҡан. 22Кешеләр, Ул аларны Йаса[*] уғытыуцылары шигелле түгел, ҡоҡомәтле шигелле уғытҡан өцөн, Аның уғытыуына исләре киткән. 23Ул уаҡытта синагогата йелгә суғылған пер кеше пулған. Ул кинәт ҡыцҡырып йебәргән:

24– Иса, Насарет кешесе, Сиңә пестән нимә кәрәк? Син песне әләк иткәле килтең мә? Мин пеләм, Син кем! Син – Алланың Әүлийәсе![+]

25– Кәпләшмә! – Иса тың итеп әйтте. – Анан цығып кит!

26Чин кешене селтәп, тың тауыш пелән анан цығып китте[+]. 27Кешеләр исләре китеп, пер перенә әйттеләр:

– Пы нимә? Йаңа уғыу, тағын та мынтайын көц пелән! Ул чиннәргә пойораты, әм алар Аны тыңнайтылар!

28Иса турынта кәп ас уаҡытта пөтөн Калилейәтә таралған.


Иса аурыуларны төсәтәте

29Синагогатан алар Йаҡуп әм Иоан пелән ҡәсер уҡ Симон әм Антрейнең өйләренә киттеләр. 30Симонның ҡәйнәсе тәне эссенеп аурып йатҡан, Исаға ул уҡ аның турынта әйткәннәр. 31Ул аның йанына парып, ҡулын алып, торғалы пулышҡан. Аның тәне эссенеп пөткән, ул аларға өстәлне ҡороп пашлаған[+].

32Ҡойаш ҡунып, киц йеткәц, Исаға пөтөн аурыулы, йелгә суғылғаннарны алып килеп пашлағаннар. 33Пөтөн тора кеше ишек алтынта йыйылған. 34Иса ул көнтә кән төрлө аурыулартан асапланҡаннарны төсәткән, кән чиннәрне цығарған. Чиннәр Ул Кем игәнен пелгәннәр, аның өцөн Ул аларға кәпләшкәле рөҡсәт пирмәгән[+].


Иса Калилейәтә

35Таңна, әле йарыҡланмағанта, Иса өйтән цығып, кешеләрсес йергә парып, анта тыуа ҡылған. 36Симон пашҡа уғыуцылар пелән Аны эстәп цыҡҡаннар. 37Аны табып, әйткәннәр:

– Сине пөтөннәре эстәйтеләр!

38Ул аларға пылай тип әйткән:

– Масайыцлы Ҡәбәр турынта үәғәс әйтеү өцөн, пашҡа йерләргә, күрше ауылларға парайыҡ, Мин аның өцөн мынта килтем ҡуй.

39Ул пөтөн Калилейәтә синагогаларта үәғәс әйтеп әм чиннәрне цығарып йөрөгән.


Иса лепралы кешене төсәтәте

40Пер уаҡыт Исаның йанына лепра аурыулы пер кеше килгән. Ул Иса алтта тубығына төшөп, Аңа йалынып пашлаты:

– Син теләсәң, синең мине тасартҡалы көцөң пар[+].

41Иса аны шәлләте. Ул ҡулын суңып, аны тейеп, әйтте:

– Теләйем, тасар!

42Ул аны әйтеп пөтөргән ите, кешенең лепра аурыуы пөттө тә, ул таса пулып цыҡты. 43Иса аны йебәреп, 44ҡаты әйтте:

– Ҡара, ицкемкә мының турынта кәпләмә. Ә тиний ҡесмәтцегә парып, Муса пойорған тасарыу өцөн ҡорманныҡ алып кил. Пөтөн кешеләр синең төсәлеүеңне күрсеннәр.

45Әммә ул кеше нимә пулғанын төрлө йаҡта йөрөп, кәпләгән. Аның өцөн Исаға тората ацыҡ йөрөгәле йарамаған, Ул кешеләрсес йерләртә ҡалған. Алайта ҡалыҡ пәрбер Аның йанына төрлө йаҡтан килгән[+].

### 2


Иса шал аурыулы кешене төсәтәте әм аның ҡоналарын кицерәте

1Иса перницә көннән Кәпернаумҡа килгән, Ул өйтә пулыуын пелеп ҡуйғаннар[+]. 2Аңа ул ҡәтәр кеше йыйылған, ишек алтынта йер тә пулмаған. Иса сүс әйткән уаҡытта, 3түрт ир Аңа шал аурыулы кешене алып килгәннәр. 4Иса йанына кән ҡалыҡ йыйылған әм Аның йанына аларға йетеү йуҡ, күреп ҡуйғац, алар өй түбәгә цығып, өй түбәне ацып, шал аурыулы кешене йегән келәм пелән төшөргәннәр[+]. 5Иса аларның эшәнеүләрен күреп, шал аурыулы кешегә әйткән:

– Палам, сиңә синең ҡоналарың кицереләте![+]

6Анта утырған перницә Йаса уғытыуцылары үсләрнең эценән уйлағаннар: 7«Ул нимә әйтәте? Пы ҡоналы сүсләр! Кем, Аллатан пашҡа, ҡоналарны кицерә пеләте?»[+]

8Ул уҡ Иса Үсенең руҡы пелән пелте, нимә турынта алар уйлатылар.

– Сеснең йөрәкләрегестә нинтәйен уйлар? – ул сураған. 9– Нимә йеңелерәк, шал аурыулы кешегә: «Синең ҡоналарың кицереләте», әллә «Тор, йегән келәмне алып атла», тип әйткәле? 10Әммә сес пелгәле тейеш, Кеше Паласының йертә ҡоналарны кицергәле ҡаҡы пар.

Мынта Ул шал пулған кешегә әйтте:

11– Сиңә әйтәм: тор, үсеңнең йегән келәмеңне алып, өйөңә парып ҡайт.

12Аурыулы ҡәсер уҡ пөтөн кешенең күсентә тороп, келәмне алты та, цығып китте. Пы нимәгә пөтөн кешенең исе китте, алар Алланы маҡтап, әйттеләр:

– Пес мынтайынны ицҡацан күрмәгән!


Иса Левийнең өйөнтә ашанаты

13Иса тағын күл йанына цыҡты. Пөтөн ҡалыҡ Аңа партылар, әм Ул аларны уғытты. 14Иса усып парғанта, йасаҡлар йыйатығын урынта Алпей паласы Левийне күреп йебәрте.

– Минең суңынан атла, – Иса аңа әйткән.

Ул кеше тороп, Аның суңынан атлап киткән.

15Анан суң, Иса Левийнең өйөнтә өстәл йанынта йыйылған цағынта, Аның уғыуцылары пелән кән йасаҡ йыйыуцылар әм ҡоналы кешеләр пулған. Иса суңынан әруаҡыт төрлө кешеләр йөрөгәннәр. 16Йаса уғытыуцылары пелән парисәйләр[*] ницек Иса ҡоналы кешеләр әм йасаҡ йыйыуцылар пелән ашанатығын күргәннәр, әм Исаның уғыуцыларынан сурағаннар:

– Ник Ул ҡоналы кешеләр әм йасаҡ йыйыуцылар пелән пергә ашанаты?

17Мыны эшетеп, Иса аларға пылай тип әйткән:

– Табип таса кешегә кәрәкмәйте, аурыуға кәрәк. Мин төрөс кешеләрне түгел, ҡоналы кешеләрне цағырғалы килгән.


Иса ураса турынта кәпләйте

18Пер уаҡыт, Йаҡйаның уғыуцылары әм парисәйләр ураса тотҡаннар, Исаға әллә кем кешеләр килеп, сурағаннар:

– Ник Йаҡйаның уғыуцылары әм парисәйләр ураса тотатылар, ә синең уғыуцыларың йуҡ?

19Иса аларға:

– Туйта ҡунаҡлар ураса ошлайтылар ма, ҡацан өйләнәтеген йегет алар пелән? Өйләнәтеген йегет алар пелән пулғынца, аларға ураса ошлағалы кәрәкмәйте. 20Уаҡыт пулыр, ҡацан өйләнәтеген йегетне алартан алып китерләр, әнә ул уаҡытта алар ураса ошлар[+]. 21Ицкем иске кейемкә йамау йаңа малтан текмәйте ҡуй. Алай пулса, йаңа мал утырыр, искене йыртыр, йыртыҡ анан та олораҡ пулып цығыр. 22Ицкем йәш араҡны иске күннән сауытҡа ҡоймайты ҡуй. Алай пулса, араҡ аны йыртып ҡуйыр, ул уаҡытта араҡ та, сауыт та посолыр. Йәш араҡны йаңа сауытҡа ҡойатылар.


Иса шәмпе турынта

23Пер уаҡыт Иса шәмпетә цацылып ҡуйған ҡыралар аша усып парғанта, Аның уғыуцылары пашаҡларны йул пуйы өсөп парғаннар. 24Парисәйләр Аңа әйткәннәр:

– Ҡара! Ник алар ҡылатылар, нимә аларға шәмпетә рөҡсәт ителмәгән ҡылғалы?

25Иса аларға әйткән:

– Сес ицҡацан уғымаған ма, Таут кәрәксенкәнтә, нимә ҡылған, ул әм аның йулташлары ацыҡҡан цағынта? 26Пы паш тиний ҡесмәтце Абиатар уаҡытта пулған. Таут Алланың өйөнә кергән тә, Аллаға пағышланҡан икмәкне ашаған әм үсенең кешеләренә пиргән; аны тиний ҡесмәтцеләртән пашҡа ицкем ашағалы йарамаған та.

27Ҡушып:

– Кеше шәмпе өцөн түгел, шәмпе кеше өцөн ҡоролған. 28Аның өцөн Кеше Паласы – шәмпенең тә Ҡуцасы!

### 3


Иса пер кешенең ҡороп ҡалған ҡулын төсәтәте

1Иса тағын синагогаға кергән. Анта ҡороп ҡалған ҡул пелән пер кеше пулған[+]. 2Парисәйләр Аны саҡлыҡ пелән көсәткәннәр, Ул пы кешене шәмпе көнтә төсәтмәс мә, Аны анан суң ҡәйепләгәле өцөн. 3Иса ҡороп ҡалған ҡул пелән кешегә әйткән:

– Уртаға тор.

4Анан суң Ул алартан сураған:

– Шәмпе көнтә йаҡшылыҡ әллә йаманныҡ ҡылғалы рөҡсәт пирелгән? Өмөрнө ҡотҡарғалы ма әллә ҡәрәп иткәле мә?

Алар өнсөс пулғаннар. 5Иса аларны пөтөнөсөн ацыу ҡараш пелән ҡарап цыҡты та, аларның ҡаты күңеленә ҡайғырып, ул кешегә әйтте:

– Ҡулыңны суң.

Ул ҡулын суңты, әм аның ҡулы төсәлеп цыҡты.

6Парисәйләр синагогатан цығып, ҡәсер уҡ Иротның йаҡлауцылары пелән ницек аларға Исаны үлтергәле киңәштеләр.


Иса суңынан кән ҡалыҡ йөрөйтө

7Иса уғыуцылар пелән күл йаҡҡа атлатылар. Аларның суңынан кән кешеләр Калилейәтән, Иутейәтән, 8Йерусалимнән, Итумейәтән, Йортан йылға сырттан, Тир әм Ситон тирәтән килгәннәр. Кән кеше Иса нимә ҡылғанын эшетеп, Аңа парғаннар. 9Иса уғыуцыларына йыйылған ҡалыҡ тың кән пулған өцөн, Аны ҡысмасыннар өцөн, кимә әсерләгәле пойорған. 10Ул кән кешене аурыутан төсәткән. Аны тейгәле өцөн, пөтөн аурыулы кешеләр алтҡа үтеп цыҡҡаннар[+]. 11Ә йелгә суғылғаннар Аны күреп, Аның алт йанына йөстүмән төшөп, ҡыцҡырғаннар:

– Син – Алланың Паласы![+]

12Әммә Иса аларға Ул кем пулыуын әйтмәгәле ҡаты пойорған[+].


Иса унике уғыуцыларны сайлайты

13Иса тауға цығып, Үсенә кемне теләте, цағырған. Алар Аңа килтеләр. 14-15Алар әруаҡыт Аның пелән пулсын, Масайыцлы Ҡәбәрне таратсын, чиннәрне цығарғалы көц алсын өцөн, Ул аларның арасынта унике кеше сайлап алған, аларны рәсул тип атаған. 16Иса сайлаған унике кеше менә: Симон (Иса аңа Петр тип исем пиргән), 17Себетайның улы Йаҡуп әм аның әкәсе Иоан (Иса аларны «Боанеркес» тип атаған; ул сүснең мәғнәсе «күк күкерәү уллары»),[+] 18Антрей, Пилип, Бартоломей, Маттей, Тома, Йаҡуп (Алпейнең улы), Таттей, Симон Кананит 19әм Иута Искариот (кем суңынан Исаны сатҡан)[+].


Иске Руҡҡа йала йабыу

20Анан суң Иса өйөнә кергәц, тағын та кән кеше йыйылған, Аңа та Аның уғыуцыларына ашанҡалы уаҡыт пулмаған[+]. 21Мыны эшетеп, Исаның туғаннары Аны алып киткәле килтеләр. Алар әйткәннәр:

– Ул Үсенең ағылынта түгел.

22Йерусалимнән килгән Йаса уғытыуцылары әйткәннәр:

– Аңа Бельсебул ирешкән. Ул чиннәрне чиннәрнең пашлығының көцө пелән ҡыуаты.

23Ул уаҡытта Иса аларны Үсенә цағырып, мәсәл аша аңната пашлаған:

– Ницек иблис иблисне ҡыуаты? 24Патшалыҡ ике өлөшкә айырылса, ул тороп ҡалмас. 25Өй тошманныҡ пелән айырылса, ул өй тороп ҡалмас. 26Иблис айырылса, әм үс үсенә оторо торса, ул тороп ҡалмас, аның оцо йыуыҡ. 27Ицкем ҡуй көцлө кешенең өйөнә кереп, аны пәйләп алмағынца, аның пайлығын талап алмас. Анан суң ҡына аның өйөн талар. 28Сескә төрөснө әйтәм: кешенең пөтөн ҡоналары әм йарамаслыҡлары кицерелерләр, 29әммә кем Иске Руҡны йаманнаса, ул ицҡацан кицерелмәс, пы ҡона кешетә мәңкегә ҡалыр.

30Иса пы нәрсәне, кешеләр, Анта чин имеш пар, әйткәннәр өцөн, әйтте.


Исаның ҡәиләсе

31Аның инәсе әм әкә-энеләре килеп, тышта тороп, Аны цағырғалы суратылар[+]. 32Иса йанынта кән кешеләр пулған, Аңа әйттеләр:

– Синең инәң, Синең әкә-энеләрең, әбә-сеңнеләрең тышта торатылар, Сине сурайтылар.

33– Кем Миңә инә әм кем Миңә әкә-энеләр? – тип Иса алартан сураты.

34Ул күс пелән пөтөн йанынта торған кешеләрне ҡарап цығып, әйтте:

– Менә Минең инәм әм минең әкә-энеләрем. 35Кем Алланың мәйелен ҡылса, ул Миңә әкә тә, әбә тә, инә тә.

### 4


Аш цацҡыцы әм орлоҡ йемнәр турынта мәсәл

1Иса тағын та күл пуйта уғытты. Аның йанынта кән кеше йыйылған, аның өцөн Ул кимәгә утырғалы уйлаты, ҡыртан кән түгел ығып, пөтөн ҡалыҡ ҡырта тороп ҡалған. 2Иса кән нимәгә мәсәл аша ҡалыҡны уғытҡан, аларға әйтеп:

3– Тыңнаң: аш цацҡыцы аш цацҡалы цыҡҡан. 4Ул орлоҡно цацҡанынта, аларның пырасы йул төптә кенә төшкәннәр. Ҡошлар оцоп килеп, аларны цоҡцоп пөтөргәннәр. 5Пашҡалары ташлы йергә төшкәннәр, ҡайта уңышлы йер ас пулған. Йере тирән пулмағаны өцөн, алар тис үсеп цыҡҡаннар. 6Ҡойаш цыҡҡац, үсемнекләрне көйтөргән, аларның тамырлары тирән пулмаған өцөн, алар ҡороп ҡалған. 7Пашҡалары тегәнәккә төшкәннәр, ул үсеп, аларны пасып киткән, аның өцөн орлоҡ уңыш пирмәгән. 8Әм йарым орлоҡ йемнәр йаҡшы йергә төшкән, цыҡҡан, үскән тә, утыс, алтмыш, йөс рәт кәнерәк цацылғаннан йаҡшы уңыш пиргән.

9Иса анан суң ҡушып әйткән:

– Кемнең эшетеү өцөн ҡолағы пар, эшетсен!


Иса мәсәлне аңнататы

10Суңынта, Иса үсе ҡалғанта, Аның аман йулташлары пергә унике пелән Анан мәсәл турынта суратылар. 11Иса әйтте:

– Сескә Алланың Патшалығы серләре ацылған, төгөләргә, тыштағыларға, пөтөн нимә мәсәл аша пиреләте.

12Алар ҡарасыннар та күрмәсеннәр,
эшетсеннәр тә аңнамасыннар;
әм алар Аллаға айлансалар,
ул уаҡытта Ул аларны кицерер ите.

13Анан суң Иса сураты:

– Пы мәсәлне сес ницек аңнаматығыс? Ницек сес анан пашҡа мәсәлләрне аңнарсығыс? 14Аш цацҡыцы сүс цацаты. 15Пер ницә кешеләр орлоҡ шигелле, кемнәр йул пуйынта цацылған. Алар сүс эшетсәләр, иблис килеп, алартан цацылғанны урлайты. 16Пашҡалары ташлы йергә цацылған орлоҡҡа ошайты. Ул кешеләр, сүс эшетсәләр, аны масайып алатылар. 17Әммә аларның тамыры пулмағац, аның өцөн аларны ҡысҡа уаҡытҡа ҡына йетәте, ҡыйынцылыҡлар әм ҡыуыулар сүскә пулса, ул уҡ ҡағылатылар. 18Тағын пашҡалар – тегәнәк арасынта төшкән орлоҡ шигелле. Алар сүсне эшетәтеләр, 19әммә тормош мәшәҡәтләр, пайлыҡны сөйөү әм пашҡа теләүләр сүсне пасатылар, аны уңышсыс ҡылып[+]. 20Әм тағын йаҡшы йергә сибелгән орлоҡ шигелле кешеләр пар. Алар сүсне эшетеп, үсләренә алатылар әм утыстан, алтмыштан, йөстән кәнерәк цацылғаннан уңыш пирәтеләр.

21Анан суң Ул аларға әйткән:

– Шәмцыраҡны өйгә алып кереп, аны сауыт астына әллә йататығын урын астыға утысатылар ма? Иңере, аны астылыҡҡа утысатылар. 22Пөтөн йәшерелгән ацылыр, пөтөн серләр тышына цығыр. 23Кемнең эшетеү өцөн ҡолаҡлары пар, эшетсеннәр[+].

24Аларға тағын әйткән:

– Саҡ пулың, нимәне эшетәсегес. Нинтәйен үлцәү пелән үлцәйсегес, ул ҡәтәр Алла үлцәп пирәр тә, артығын та сескә пирәр. 25Кемнең пар, аңа тағын пулыр, кемнең йуҡ, пулғанын та алып китерләр.


Цацылған ҡыра турынта мәсәл

26Ул тағын әйтте:

– Алланың Патшалығы менә мыңа ошайты: кеше ҡырата цацып пашлайты. 27Көннәр, төннәр усаты, кеше йоҡлайты та, уйанаты та, орлоҡлар цығатылар та үсәтеләр, ул үсе тә пелмәйте ницек, 28йер үсе йемеш пирәте. Иң перенце йаңа потаҡ цығаты, анан суң пашаҡ, пашаҡ аш күс пелән тулаты. 29Ҡацан уңыш йетсә, уратығын уаҡыт йеткәц, кеше ураҡ пелән киләте.


Горчица йем турынта мәсәл

30Иса әйткән:

– Нимә пелән Алланың Патшалығын цағыштырғалы пулаты? Нинтәйен мәсәл аша аның турынта сүрәтләп пиргәле пулаты? 31Ул горчица йем шигелле. Аны йергә утыссаң, ул пөтөн йемнән иң кецкенә, 32ә үсеп цыҡса, ул пөтөн паҡцатағы үсемнекләртән олораҡ, антайын оло потаҡлар йәйелтерәте, ауатағы ҡошларға аларның күләгәсентә ойа үргәле пулаты.

33Иса аларға кән ошашлы мәсәлләр кәпләгән, аларның уйларының көцөнә ҡарап. 34Иса мәсәлләрсес уғытмаған, ә Үсенең уғыуцылары пелән ҡалса, Ул аларға аңнатып пиргән.


Иса көцлө тауылны тыныцлантыраты

35Ул уҡ көнтә, киц уаҡытта, Иса Үсенең уғыуцыларына әйткән:

– Күлнең арйағына цығайыҡ.

36Ҡалыҡны пушатып, алар Иса йанына кимәгә утырып, ҡыртан ишенеп киттеләр. Аларға пашҡа кимәләр тә ҡушылтылар. 37Кинәт көцлө тауыл цыҡты. Тулғыннар кимәгә суғылтылар та, аны сыу пелән ҡойоп пашлаты. 38Ул уаҡытта Иса кимәнең сырт йағынта йастыҡны паш астына салып, йоҡлап йатҡан. Уғыуцылар Аны уйатып, әйттеләр:

– Уғытыуцы! Сиңә пәрбер мә, пес әләк пулабыс?

39Уйанып, Ул йелгә пойороҡ пирте тә, күлгә пойорто:

– Тыныц пул! Ҡуйып тор!

Ул уҡ йел тыныцланты та, күл тип-тигес пулып ҡуйты.

40– Йә, сес нимәтән ҡурыҡтығыс? – Ул үсенең уғыуцыларына әйтте. – Әллә сеснең эшәнеү йуҡ ма?

41Ҡурыҡҡан уғыуцылары пер перенән суратылар:

– Кем Ул, Аны йел тә, тиңкес тә тыңнайтылар?

### 5


Иса чиннәрне цуцҡалар көтөүгә ҡыуаты

1Алар күлнең арйағына, керасалылар йеренә күцеп цыҡтылар. 2Иса кимәтән йаңа ҡына цыҡҡан ите, Аның алтына ҡәберлектән йелгә суғылған кеше йөгөрөп цыҡты.

3Ул кеше ҡәберлектә йәшәгән, аны ицкем цип пелән тә пәйлә алмаған: 4аны кән рәт ҡулын-айағын тимер суғып пәйләгәннәр, ә ул әруаҡыт ципне йарып, айаҡларынан тимерләрне уатҡан пулған. Ицкем аны тыйалмаған. 5Ул көнө-төнө ҡәберләр арасынта әм тауларта йөрөгән, йаман тауыш пелән үсен ташлар пелән суҡҡан. 6Исаны йыраҡтан күреп ҡуйып, Аның йанына йөгөрөп килгән тә, Аның йанына йығылған та, 7пөтөн тауышы пелән ҡыцҡырған:

– Иса, Алла Тәғәләнең Паласы, минән нимә теләйсең? Аллатан Синән йалынам, ҡыйнама мине![+]

8Ник тисәң Иса аңа әйткән: «Чин, пы кешетән цығып кит».

9Иса анан сураған:

– Кем синең исемең?

– Минең исемем Легион[*], – ул әйткән. – Пес кән өцөн.

10Ул Исатан аларны ул йерләртән ҡыумағалы йалынып сураған. 11Ул уаҡытта тау йанынта оло цуцҡалар көтөү йөрөгән. 12Чиннәр Исаны сурағаннар:

– Пескә пы цуцҡаларның эценә кергәле пойор.

13Иса пойорған, әм чиннәр кешетән цығып, цуцҡаларға кергәннәр. Пөтөн көтөү, ике мыңкә ҡәтәр, йарның өстөсөнән күлгә йөгөртөләр тә, анта патып киттеләр. 14Ә цуцҡа көтөүцөләр тората та, тораның тирәсентә тә пулғанны кәпләп пиргәннәр. Ҡалыҡ нимә пулғанын ҡарағалы йөгөрөп киткәннәр. 15Исаның йанына килеп, ул йелле кеше, кемтә легион ҡәтәр чиннәр пулған, кейемтә әм исле уйта утырыуын күртеләр, әм алар ҡурыҡтылар. 16Күргән кешеләр нимә ул йелле кеше пелән әм цуцҡалар пелән пулыуын аларға кәпләгәннәр. 17Ул уаҡытта мынта торған кешеләр Исатан аларның йерләрен ҡалтырғалы сурағаннар. 18Иса кимәгә утырғанта, төгө кеше, кемтә чиннәр йәшәгән, Ул аны пергә Үсе пелән алсын тип сураты, 19әм Иса алғалы күнмәте.

– Үсеңнең өйөңә туғаннарыңа ҡайт, Раппи сиңә нимә ҡылғанын, Ул нинтәйен сиңә рәғим-шәпҡәт ҡылғанын әйт, – тигән Иса.

20Ул Унторалыҡта нимә аңа Иса ҡылған, парып кәпләгән. Аның кәпләүе пөтөнөсөнөң исләрен китәргән[+].


Исаның аурыутан әм үлеүтән патшалығы

21Иса кимәтә күлнең арйағына кицеп йеткән ите тағынта, Аның йанына кән ҡалыҡ йыйылып ҡуйған. 22Мынта Йаир, синагога түрәләренең пере, килгән. Ул Исаны күреп, Аның айағына йығылып, 23йалынып пашлаған:

– Минең кецкенә ҡысым үлеп параты. Аңа килеп, ҡулыңны сал, ул төсәлеп, тере ҡалсын.

24Иса аның суңынан китте. Иса суңынан, Аны төрлө йаҡтан ҡысып, кән йыйылыш ҡалыҡ атлаған. 25Анта унике йыл ҡан ҡойолоу пелән асапланҡан пер ҡатын пулған. 26Ул кән тәбипцеләртән асапланҡан, төсәлеү өцөн пөтөн аҡцасын пөтөргән, алай пулса та ицнимә пулышлыҡ алмаған, сәләмәте анан йаман та пулып утырған. 27Ул Иса турынта эшеткән, аның өцөн Аңа ул сырт йаҡтан йыйылыш ҡалыҡның арасынан парып, Аның кейеменә тейгән. 28«Мин Аның кейеменә тейеп кенә ҡуйсам, төсәлерем», – тип үсенә әйткән[+]. 29Аның ҡан ҡойолоуы ул уҡ туҡталған, ул төсәлгәнен сисеп ҡуйған. 30Иса ул уҡ Анан көц цығыуын сисеп ҡуйты. Ул йыйылыш ҡалыҡҡа айланып, сураты:

– Кем минең кейемемне тейте?

31Уғыуцылары Аңа әйттеләр:

– Син күрәсең ҡуй, Сине йыйылыш ҡалыҡ төрлө йаҡтан ҡысаты. Ник Син сурайсың, кем сине тейте тип?

32Иса күс ҡарашы пелән пөтөн йыйылыш ҡалыҡны айланып цыҡты, кем мыны ҡылты. 33Ҡатын, ҡурғыуынан серләп әм, нимә аның пелән пулты, пелеп, Аның йанына парып, Аның айағына йығылып, төрөснө әйтеп пирте. 34Иса Ул уаҡытта аңа әйтте:

– Минең ҡысым, синең эшәнеүең сине төсәтте! Тыныцлыҡ пелән пар әм үсеңнең аурыуыңнан төсәл[+].

35Әле Иса әйтеп пөтмәгән, синагога түрәнең өйөнән кешеләр килеп, әйткәннәр:

– Синең ҡысың үлте, ник сиңә Уғытыуцыны мәшәҡәтләгәле?

36Әммә Иса аларның сүсләренә саҡлыҡ пирмәте, синагога түрәсенә әйтте:

– Ҡурыҡма, эшән кенә.

37Ул Петртән, Йаҡуптан әм Йаҡупның әкәсе Иоаннан пашҡа ицкемкә Аның пелән парғалы рөҡсәт пирмәте[+]. 38Алар түрәнең өйөнә йеткәц, Ул ҡаушау күрте. Кешеләр сыҡтағаннар-иләгәннәр. 39Иса өйгә кереп, алартан сураған:

– Нимә өцөн сес ул ҡәтәр ҡайғырасығыс, сыҡтайсығыс-иләйсегес? Ҡыс үлмәгән, ул йоҡлайты.

40Анан көлөп пашлатылар. Иса пөтөнөсөнә өйтән цыҡҡалы пойорто, әм Үсе инәсе-атасы пелән әм Үсенең йулташлары пелән ҡысның пүлмәсенә, ҡайта ул йатҡан, кертеләр. 41Аның ҡулын алып, Иса әйтте:

– Талита, кум!

(Ул пулаты: «Ҡыс, сиңә әйтәм: Тор!»)[+]

42Ҡыс ул уҡ торто та, атлап китте (аңа унике йәш ҡәтәр ул уаҡытта пулған). Пөтөнөсөнөң тың исләре китте. 43Әммә Иса аларға, ицкем пулған нимәне пелмәсеннәр, ҡаты пойорто, әм ҡысны ашантырғалы пойорто[+].

### 6


Исаны Аның тыуған торасына алмайтылар

1Иса Үсенең уғыуцылары пелән анан китеп, Үсенең тыуған торасына килгән. 2Шәмпе йеткәц, Ул синагогата уғытып пашлаты. Кәне, Аны тыңнап, исләре киткән:

– Ҡайтан Аңа пы килгән? Кем Аңа мынтайын тирән ағыл пиргән? Ницек Ул мынтайын кәрәмәтләр ҡылаты[+]? 3Әллә Ул ағац остасы, Мәрйәмнең паласы, Йаҡупның, Йосийәнең, Иутаның, Симонның энесе түгел мә? Мынта пестә Аның әбәләре-сеңнеләре йәшәмәйте мә?

Әм алар Аны кире ҡаҡтылар. 4Иса аларға әйтте:

– Пәйғәмпәрне пөтөн йертә ҡөрмәтләйтеләр, үсенең тыуған йерентә, үсенең өйөнтә әм аның туғаннарының арасынта ҡына ҡөрмәтләмәйтеләр.

5Әм Ул анта пер ис китәрлек эш та ҡылалматы, пер ницә кенә аурыуларға ҡулларын салып, аларны төсәткән. 6Ул пы кешеләрнең эшәнмәүләренә исе киткән.


Иса унике уғыуцыларны ҡесмәт иткәле йебәрәте

Иса түңәрәктәге ауылларта йөрөп, кешеләрне өйрәткән. 7Ул унике уғыуцыларны цағырып, аларға чиннәрне цығарғалы көц пиргән, аларны икәүләп йебәреп пашлаған[+]. 8Аларға Ул йулға ицнимә, тайаҡтан пашҡа, икмәк тә, ҡалта та, пилтә аҡца та алғалы рөҡсәт пирмәгән, 9йеңел айаҡ кейем кейгәле, әм алмашҡа кейем алмағалы пойорто.

10– Нинтәйен өйгә сес кермәсәгес тә, – Ул аларға әйткән, – пы йерне ҡалтырмағынца, анта ул уаҡытҡацаҡ пулың. 11Ҡайта сесне ҡуш күрмәсәләр тә, эшеткәле килмәсәләр тә, цығып китеп атлағанта, айаҡларығыстан тусанны ҡағың, ул аларға ҡаршы пулыуны күргәссен.

12Уғыуцылар йулға цығып киттеләр, кешеләргә үәғәс әйтеп, аларны тәүбә иткәле цағыртылар[+]. 13Алар кән чиннәрне ҡыуып цығартылар әм кән аурыулыларны сәйтүнә май пелән йышып, төсәттеләр.


Ирот Йаҡйа Цуғынтырыуцыны үлтерәте

14Исаның исеме таныш пулып пашлаған, әм Аның турынта Ирот патша эшеткән. Йарымнары әйткән:

– Пы Йаҡйа Цуғынтырыуцы үлгәнләрнән терелгән, аның өцөн Анта мынтайын ис китәрлек көц[+].

15Пашҡалары, ул Илйас, тип әйткәннәр. Өцөнцөләре, Ул пәйғәмпәр, пороңҡо пәйғәмпәрләр шигелле, тип әйткәннәр. 16Ирот, пы кәпләр эшетеп, уйлап ҡуйған:

– Пы Йаҡйа, кемнең мин пашын цапҡан. Ул үлгәнләрнән терелгән.

17Анан алтта Ирот Йаҡйаны ҡулға алып, аны үсенең Пилип әкәсенең ҡатыны Иротиата өцөн төрмәгә ташлағалы пойорған ите. 18Йаҡйа аңа әйткән:

– Сиңә үсеңнең әкәңнең ҡатыны пелән йәшәгәле йарамайты.

19Иротиата Йаҡйаға йаманныҡ уйлап ҡуйған та, аны үлтергәле теләгән. Әммә ул ицнимә ҡыла алмаған. 20Ирот Йаҡйаның төрөс әм әүлийәле кеше пулыуын пелгән, ҡурыҡҡан та, аны саҡлаған. Йаҡйаны эшетеп, Ирот аптыранып киткән, алай пулса та, ул аны тыңнағалы йаратҡан. 21Ағыр-суңҡа Иротиатаға килешеп цыҡты. Ирот үсенең тыуған көнөнтә үсенең йаҡыннарына, әскәрләрнең пашлыҡларына, Калилейәнең иң ҡөрмәтле кешеләргә сый йасаты[+]. 22Иротиатаның ҡысы аларға кереп, айаҡ уйын уйнаты, пы Иротҡа та өстәл алтынта йатҡан ҡунаҡларға та тың ошаты, патша ҡысҡа әйтте:

– Минән нимә теләйсең, сура, мин сиңә пирәм! – 23сүс пиреп ҡуйған: – Нимә сурасаң та, сиңә пөтөн нимәне пирәм, йарты патшалығымны та[+].

24Ҡыс инәсенә киңәшкә киткән:

– Нимә миңә сурағалы?

Төгө әйткән:

– Йаҡйа Цуғынтырыуцының пашын сура.

25Ҡыс ул уҡ патшаға ашығып парған та, сураған:

– Мин теләйем, син минең йаныма табаҡта Йаҡйа Цуғынтырыуцының пашын алып кил.

26Патша тың ҡайғырты, өстәл алтынта йатҡан ҡунаҡларның йанынта үәҡтә пиреп ҡуйған өцөн, ул аңа ҡаршы пулалматы. 27Ул уҡ пашкисәрне йебәрте тә, Йаҡйаның пашын алып килгәле пойорто. Төгө төрмәгә парып, Йаҡйаның пашын цапты та, 28аның пашын ҡысҡа түрликәтә алып пирте, ә төгө үсенең инәсенә пирте. 29Мыны Йаҡйаның уғыуцылары эшеткәц, мәйетне алып, ҡәбернең эценә салтылар[+].


Иса пиш мың артыҡ кешене ашантыраты

30Уғыуцылар Исаға килеп, Аңа пөтөн нимәне ҡылғаннарын әм нимәгә ҡалыҡны үрәткәннәрен кәпләп пиргәннәр[+]. 31Иса аларға әйткән:

– Кешесес йергә парып, пырас тим алың.

Ник тисәң, әр уаҡытта кән ҡалыҡ килгән тә, киткән тә, аларның ашанҡалы та уаҡытлары пулмаған[+]. 32Әм алар кимәгә утырып, кешесес йергә киткәннәр. 33Әммә кешеләр күргән, ницек пылар ығып киткән, аларның кәнесе аларны пелеп ҡуйғаннар та, ҡоро йер пелән пөтөн торалартан анта киткәннәр, кимәләртән тисерәк йетеп ҡуйғаннар.

34Иса йар пашҡа төшөп, оло йыйылған кешеләрне күреп, алар көтөүцөсөс ҡуйлар шигелле пулған өцөн, аларны шәлләп йебәргән тә, аларны кән нәрсәгә үрәтеп пашлаған.

35Киц төшкәнтә, уғыуцылар Аңа килеп, әйткәннәр:

– Мынта урын кешесес, инте кицәү пулған. 36Ҡалыҡны пушат, алар тирәктә пулған ауылларға парып, үсләренә ашанҡалы асыҡ сатып алсыннар.

37Әммә Иса әйткән:

– Сес аларға ашанҡалы пирең.

Уғыуцылары исләре киткән:

– Пы кешеләрне туйтырып, асыҡны сатып алғалы өцөн, пескә ике йөскә ҡәтәр тинар аҡца кәрәк. Ул ҡәтәр аҡца ҡайтан алайыҡ?

38– Ницә сеснең икмәкләрегес пар? – тип сураты Иса. – Парың, ҡарап пағың.

Алар парып пелтеләр тә, әйттеләр:

– Пиш икмәк әм ике палыҡ.

39Иса ҡалыҡны төргөннәргә пүлеп, йәш үләнкә утысҡалы пойорто. 40Кешеләр, төргөннәргә йөсләп тә, иллешәрләп тә пүлешеп, утыртылар. 41Иса пиш икмәкне әм ике палыҡны алып, күсен күккә күтәреп, асыҡҡа рәҡмәтне-шәпҡәтне әйтте. Анан суң Ул икмәкне сынтырып, Үсенең уғыуцыларына пирте, әм алар ҡалыҡҡа пирсеннәр өцөн, ике палыҡны та пөтөнөсөнә пүлеп пирте. 42Пөтөнөсө ашантылар та, туйтылар, 43әм тағын унике тубал икмәк әм палыҡ пелән тулған йыйып алтылар. 44Ирләр кенә пиш мыңкә ҡәтәр ашанҡаннар.


Иса сыу өстөтә йөрөйтө

45Мынан суң Иса ҡәсер уҡ Үсенең уғыуцыларына кимәгә утырып, күлнең арйағына кицкәле, Битсаитаға, Үсе Ул ҡалыҡны пушатҡынца, ҡалған[+]. 46Иса, ҡалыҡ пелән ҡушлашып, тыуа ҡылғалы тауға күтәрелте. 47Төн йеткәц, кимә күл уртасынта пулған, Иса пер Үсе кенә ҡырта ҡалған. 48Кимәгә уғыуцылар пелән отора тың йел өргән. Аларның ҡыйын пулыуын күреп, Иса таң атыу алтынта күлгә пасып, аларға атлап киткән. Ул менә кенә аларға йеткесе килгән ите, 49әммә алар Аны сыу өстөсөнән атлап килеүен күреп, пы аураҡ тип, уйлап ҡуйғаннар. 50Пөтөнөсө күргәннәр әм тың йөрәкләре йарылған өцөн, ҡыцҡырып йебәргәннәр. Әммә Иса ул уҡ алар пелән кәпләшеп киткән:

– Патыр пулың, пы Мин. Ҡурыҡмаң!

51Ул аларға кимәгә кергән. Йел тыныцланҡан. Уғыуцыларның исләре киткән. 52Алар, аларның йөрәкләре йабыҡ пулған өцөн, икмәкләр пелән ис китәрлек пулған эшне аңнамағаннар[+].


Иса кешеләрне Кеннисареттә аурыулартан төсәтәте

53Икенце йарға кицеп, алар ҡырға Кеннисареттә туҡтағаннар. 54Алар кимәтән цығып ҡына килгәннәр ите, кешеләр Исаны ҡәсер уҡ танып йебәртеләр. 55Алар ҡайта Ул пулыуын кәпләп, пөтөн тирәкне йөгөрөп цыҡҡаннар, әм анта келәмнәртә аурыуларны алып килеп пашлатылар[+]. 56Ҡайта ҡына Ул пулмаса та, ауылларта ма, тораларта ма, кешеләр майтанҡа аурыуларны алып цыҡҡаннар, Исаны, Ул Аның кейеменең ҡырынтағы цацағына пулса та, тейгәле суратылар. Әм кем тейгән пулса, алар төсәлгән[+].

### 7


Иса эцтәге тасалыҡ турынта кәпләйте

1Пер уаҡыт Аның йанына парисәйләр әм Йерусалимнән йарым Йаса уғытыуцылары йыйылғаннар. 2Алар иҡтибәрләренә алтылар, йарым Исаның уғыуцылары асыҡны йыуылмаған ҡуллары пелән алған. 3Парисәйләр кенә түгел, пөтөн иутейләр, үсләрнең төп олаталарының ҡөрөп-ҡәтәтләр пуйынца, ҡулларын пер төрлө пилгеләнкән ритуал йыумағынца, ашанҡалы утырмағаннар. 4Алар асыҡ пасартан алып килгән, әле ритуал ҡылып йыумағынца, ицнимә ашамағаннар. Алар тағын кән пилгеләнкән нәрсә – цынайаҡ, күсәләр әм пағыртан сауытны йыуыу – саҡлағаннар. 5Аның өцөн парисәйләр әм Йаса уғытыуцылары Исатан сурағаннар:

– Ник Синең уғыуцыларың песнең төп олаталар ҡөрөп-ҡәтәт посатылар? Ник алар тасартылмаған ҡуллар пелән ашанатылар?

6Иса аларға әйткән:

– Исайа сеснең, ике йөслөләрнең турынта төрөснө әйткән:

«Пы ҡалыҡ Мине ауыслары пелән ҡәтерләйтеләр,
әммә йөрәкләре Минән йыраҡ.
7Алар Мине ҡөрмәтләүләре йуҡҡа цығаты,
әм аларның уғыулары кешеләрнең уасыйатларынан тораты».

8Алланың әмерләрен ҡалтырып, сес кешеләрнең ҡөрөп-ҡәтәтләрен саҡлайсығыс. 9Сес мутлап Алланың әмерләрен үсегеснең ҡөрөп-ҡәтәтләрегес пелән алмаштырасығыс. 10Муса әйткән ҡуй: «Атаңны, инәңне ҡөрмәт ит» әм «Кем ата-инәсенә йаман сүс әйтсә, аны үлемкә пиргәле кәрәк». 11Сес әйтәсегес ҡуй, кеше инәсенә йә атасына әйтсә: «Мин сескә пулышыр итем, әммә пөтөн нимәне Аллаға ҡорман шигелле пиртем», 12сес аңа үсенең ата-инәсенә ицнимә ҡылмағалы рөҡсәт пирәсегес. 13Үсегеснең риүәйәтегес пелән сес Алла сүсен пулмайын итәсегес.

14Иса тағын та Үсенә ҡалыҡны цағырып әйтте:

– Пөтөнөгөс Мине тыңнаң әм аңнағалы тырышың. 15-16Кешегә тыштан кергән ицнимә аны тасалыҡсыс ҡылмайты. Кешетән цыҡҡан нимә аны тасалыҡсыс ҡылаты.

17Иса йыйылыш ҡалыҡны ҡалтырып, өйгә кергән цаҡта, уғыуцылары Анан пы мәсәл турынта суратылар.

18– Сес тә аңнамайсығыс ма? – Ул аларға әйтте. – Сес аңнамайсығыс ма, нимә кешегә тыштан керсә, аңа ул ҡара йаҡмайты. 19Ул кешенең йөрәгенә түгел, аш ҡасанына керәте әм анан суң цығаты.

Әнә Ул төрлө ашны таса тип пилгеләте. Анан суң әйтте:

20– Әммә нимә кешетән цыҡса, әнә ул аны ҡара ҡылаты. 21Ник ул алай? Эценән, кешенең йөрәгенән йаман уйлар, асҡанныҡ, урлау, үлтереү, 22ир-ҡатыннарның уйнаш итеүе, саранныҡ, йауыслыҡ, ҡара йөслөлөк, ирсәклек, көнцөллөк, йала йабыу, тәкәберлек әм ағылсыслыҡ. 23Пы йаманныҡ эцтән цығаты, әнә ул кешене ҡара йағаты.


Пиникийәле ҡатынның эшәнеүе

24Анан Иса Тирнең йанына киткән. Ул пер өйтә туҡталған, Үсенең килгәнен пелтергесе килмәгән, алай пулса та, Аңа пәрбер мыны йәшертен иткәле пулматы. 25Исаның килеүен пер ҡатын пелеп ҡуйған, аның кецкенә ҡысына чин ирешкән пулған. Пы ҡатын килеп, Аның айағына йығылған. 26Ул йәбрәйле пулмаған, ул Сирийәтән пиникийәле пулған. Әнә ул Исатан аның ҡысынан чинне ҡыуғалы сураты.

27Иса аңа әйтте:

– Иң перенце палалар туйсыннар. Палалартан икмәкне алып, этләргә ташлағалы йаман пулыр.

28– Раппи, этләр тә өстәл астынан палалар төшөргән икмәк уаҡны ашайтылар ҡуй.

29– Синең цауапың өцөн, – Иса аңа әйтте, – пар, чин синең ҡысыңнан цыҡты.

30Ул өйөнә ҡайтты та, күрте – ҡысы түшәктә йататы, чин анан цығып киткән.


Иса эшетмәйтеген әм йаман кәпләшәтеген кешене төсәтәте

31Тир йаҡтан ҡайтып, Иса Ситон аша Калилейә күлгә Унторалыҡ йаҡҡа цыҡҡан[+]. 32Анта Исаға эшетмәйтеген әм йаман кәпләшәтеген кешене алып килгәннәр, аңа ҡулны салғалы сурағаннар. 33Иса аны ҡабатҡа алып парып, Үсенең пармаҡларын аның ҡолағына салып, анан суң Үсенең пармағына төгөргән тә, кешенең теленә тейгән[+]. 34Анан суң Ул күсен күккә күтәреп, ҡыйын көрсөнөп, әйткән:

– Эффата!

(Ул «Ацыл!» сүсне пелтерәте.)

35Кеше ҡәсер уҡ эшетә пашлаған, пәйләнкән теле ҡусҡалып пашлаған әм ул ацыҡ кәпләшә пашлаған. 36Иса кешеләргә пы төсәтеүен ицкемкә кәпләгәле рөҡсәт пирмәгән. Алайта Ул рөҡсәт пирмәсә тә, алар кәнерәк кәпләгәннәр[+]. 37Аларның ис китеүләренә оцо пулмаған.

– Нимә Ул ҡылмаса та, йаҡшы, – кешеләр әйткән. – Аның ҡолаҡсыслары та эшетеп пашлайтылар, телсесләре тә кәпләшәтеләр!

### 8


Иса түрт мыңнан артыҡ кешеләрне туйтыраты

1Ул көннәртә кән йыйылыш ҡалыҡ йыйылған та, әм кешеләрнең асыҡлары пулмаған та, Иса уғыуцыларны цағырып, әйткән:

2– Ул кешеләр Минең пелән өц көн пулған, әм аларның асыҡлары пөткән, Мин аларны шәлләйем. 3Мин аларны өйләренә ац пушатсам, аларның йулта көцләре пөтөр, аларның ҡайбере йыраҡтан килгән ҡуй.

4– Ницек мынта, кешесес йертә, аларны туйтырыу өцөн, ашантырғалы икмәк тапҡалы? – уғыуцыларның исләре китте.

5– Сеснең ницә икмәкләрегес пар? – тип Иса сураты.

– Йете, – уғыуцылары әйтте.

6Иса кешеләргә йергә утырғалы пойорто. Анан суң Ул йете икмәкне алып, Аллаға аның өцөн рәҡмәт әйтеп, телемнәргә пүлеп, уғыуцыларына пиргән, әм алар ҡалыҡҡа пүлгәннәр. 7Аларның пер ницә палыҡлары та пулған; Иса алар өцөн рәҡмәт әйтеп, аларны та пүлгәле пойорған. 8Кешеләр ашанҡаннар та туйғаннар, әм тағын йете тубал ҡалтыҡлар йыйылған. 9Ирләр кенә анта түрт мың йаҡын кеше пулған. 10Иса кешеләрне пушатҡан әм ҡәсер уҡ уғыуцылары пелән кимәгә утырып, Талманута йергә киткән.


Парисәйләр айап сурайтылар

11Исаға парисәйләр килеп, Аның пелән үцәшеп киткәннәр. Алар Аны сынағысы килеп, күктән пер төрлө пилге сурағаннар. 12Иса ауыр көрсөнөп, сураты:

– Ник пы пыуын пилге сураты? Мин сескә төрөснө әйтәм, аңа ицнимә пилге пирелмәс.

13Аларны ҡалтырып, Ул тағын кимәгә утырып, күлнең арйағына кицеп китте.


Иса парисәйләр әм «ойотҡо» турынта кәпләйте

14Уғыуцылар икмәк алғалы онотоп киткәннәр, кимәтә пер кенә икмәк пулған. 15Иса аларны саҡлантырған:

– Ҡараң, парисәйләрнең ойотҡосонан әм Иротның ойотҡосонан ҡурғың.

16Уғыуцылар пер перенә әйткәннәр:

– Ул мыны, икмәк йуҡ өцөн, әйтәте мә?

17Иса, алар нимә әйтеүләрен пелеп:

– Ник икмәк йуҡ тип кәпләшәсегес? Мыңацаҡ сес уйға алмайсығыс әм аңнамайсығыс? Сеснең йөрәкләрегес әле тә йабылып ҡуйған ма[+]? 18Сеснең күсегес пар, ә сес күрмәйсегес? Ҡолаҡлар пар, ә сес эшетмәйсегес? Сес әле тә исләмәйсегес мә? 19Ҡацан Мин пиш икмәкне пиш мың кешегә пүлгән итем, ницә тула тубал сес йыйып алтығыс?

– Унике, – уғыуцылар әйттеләр[+].

20– Ҡацан йете икмәкне түрт мың кешегә пүлгән итем, ницә тула тубал ҡалтыҡларны сес йыйып алтығыс?

– Йете, – төгөләр әйттеләр[+].

21– Сес әле тә аңнамайсығыс ма? – әйтте Иса.


Иса суғырны төсәтәте

22Ҡацан алар Битсаитаға килгәнтә, Исаға суғыр кешене алып килтеләр, аңа тейгәле сурағаннар[+]. 23Иса суғырның ҡулын ошлап, ауылтан цығарып, аның күсенә төгөртө тә, аның өстөсөнә ҡулын салып, сураты:

– Пер нимә күрәсең мә[+]?

24Төгө айланып ҡарап, әйтте:

– Кешеләрне күрәм: ағацлар шигелле ҡыймылтайтылар.

25Иса тағын аның күсләренә ҡулын салты, төгө төсәлеп цыҡты, күреү аңа кире ҡайтты, ул пөтөн нимәне ацыҡ-айыҡ күреп пашлаты. 26Иса аны өйөнә йебәрте, әйтеп:

– Ҡара, ауылға кермә.


Петр Исаға Мәсиҡ тип әйтәте

27Иса уғыуцылары пелән Пилипнең Кесарийәсе тирәктә йатҡан ауылларға киттеләр. Иса йулта аларны сураты:

– Кешеләр Мине кем тип күрәтеләр?

28Уғыуцылар әйттеләр:

– Перәүләре – Йаҡйа Цуғынтырыуцы тип; йарымнары – Илйас тип; тағын пашҡалары – пәйғәмпәрләрнең пересе тип[+].

29– Сес Мине кем тип исәпләйсегес? – Иса алартан сураты. Петр Аңа әйтте:

– Син Мәсиҡ[*][+].

30Әммә Иса аларға Аның турынта ицкемкә әйтмәгәле пойорған.


Иса Үсенең үлеүе әм терелеүе турынта перенце мәртәбә кәпләйте

31Ул аларны уғытып пашлаты, Кеше Паласына кән асап күргәле кәрәк пулыр, Аны ололары, паш тиний ҡесмәтцеләр әм Йаса уғытыуцылары үсләренән кире ҡағатлар, Аны үлтерерләр, әммә өц көннән ул терелер[+]. 32Ул аның турынта ацыҡ әйткән. Петр мыны эшетеп, Исаны ҡайымнаған. 33Иса айланып әм уғыуцыларына ҡарап, Петргә ҡаты әйткән:

– Иблис, ҡац Минән! Син кешеләр шигелле уйлайсың әм нимә Алла теләйте аңнамайсың.

34Иса ҡалыҡны әм Үсенең уғыуцыларын цағырып, аларға әйтте:

– Кем Минең эйәреүцеләрем пулғалы теләсә, үс үсенән ҡағылсын, ҡацы алып, Минең суңынан йөрөсөн. 35Ник тисәң кем үсенең өмөрөн саҡлағысы килсә, аны йуғалтыр, кем үсенең өмөрөн Минең өцөн әм Масайыцлы Ҡәбәр өцөн йуғалтса, ул аны ҡотҡарыр[+]. 36Нинтәйен кешегә пайта пөтөн тонйаны алғалы, анта ул үсенең йәненә сарар тейгесер? 37Кеше үсенең йәне өцөн нимә алмашҡа пирәләте? 38Кем пы алласыс әм ҡоналы пыуынта Минән әм Минең сүсләремнән ойалса, Кеше Паласы та, әүлийәле пәрештәләр пелән Үсенең Атасының намусынта килгәнтә, анан ойалыр.

### 9

1Иса аларға әйткән:

– Сескә төрөснө әйтәм: мынта торғаннарның йарымнары, әле Алла Патшалығының көцөнтә килгәнен күрмәгәнцә, үлмәсләр[+].


Иса Илйас әм Муса пелән таута

2Алты көннән суң Иса Петрне, Йаҡупны әм Иоанны Үсе пелән алып, аларны пейек тауға алып парған. Алар анта үсләре кенә пулған. Уғыуцыларның йанынта Аның йөсө алмашынты[+]. 3Аның кейеме йалтыраҡ, ап-аҡ, алай пер кейем ағыртыуцы ағартып италмас ите. 4Анан суң алар Иса пелән кәпләшеп торған Илйасны әм Мусаны күргәннәр. 5Петр Исаға:

– Равви[*], пескә мынта инте тың йаҡшы! Әйтә, пес өц алацыҡ – Сиңә пере, икенцесе Мусаға, өцөнцөсө Илйасҡа – йасайыҡ.

6Ул үсе тә, алар тың ҡурыҡҡаннар өцөн, нимә әйткәле пелмәгән. 7Мынта полот күренеп, аларны йапҡан, полот эцтән тауыш цыҡҡан:

– Пы Минең сөйгән Палам, Аны тыңнаң!

8Уғыуцылар кинәт айланып, Исатан пашҡа, йаннарынта ицкемне күрмәгәннәр.

9Таутан төшкәнтә, Иса аларға, әле Кеше Паласы үлгәннәртән терелмәгәнцә, нимә күргәннәрен ицкемкә сөйләмәсеннәр[+]. 10Пылар аны йәшереннән саҡлатылар, әммә алар пер пере пелән «үлгәннәртән терелеү» тигән сүсләрнең нинтәйен мәғнәсе тип, уйлап ҡуйтылар. 11Алар Исатан суратылар:

– Ник Йаса уғытыуцылары, Мәсиҡ алтынан Илйас килгәле тейеш, тип әйтәтеләр?

12– Ул төрөс. Илйас перенце килеп, пөтөн нимәне әсерләгәле тейеш, – Иса әйткән. – Нимә өцөн Йасмата, Кеше Паласы турынта, Ул кән асаплар әм кимсетеүләр күрер, тип әйтелгән? 13Илйас килгән, тип Мин сескә әйтәм, әм кешеләр аның пелән үсләренцә, ницек аның турынта йасылғанын, иткәннәр.


Иса йелгә суғылған паланы төсәтәте

14Алар ҡалған уғыуцыларға ҡайтҡанта, кән йыйылған ҡалыҡ әм Йаса уғытыуцылары аларны ҡамап алып, үцәшеп тороуларын күргәннәр. 15Пөтөнөсө Исаны күреп, исләре китеп, Аның пелән исәннәшкәле өцөн, оторо йөгөртөләр.

16– Сеснең нимә өцөн үцәшеү? – тип Иса сураты.

17Пер кем йыйылыш ҡалыҡның эценән:

– Уғытыуцы, мин Сиңә паламны алып килтем, ул телсес, аңа чин кергән. 18Аны чин аймап алса, аны йергә ташлайты, паланың ауысынан күбек цығаты, ул теш пелән цынҡыртайты та, терәлеп ҡалаты. Мин Синең уғыуцыларыңнан чинне ҡыуып цығарғалы сураған итем, әммә алар итә алматылар.

19Иса әйтте:

– Эшәнмәйтеген пыуын! Ҡацанҡацаҡ Миңә сеснең пелән пулғалы? Ҡацанҡацаҡ Миңә сесне цытағалы? Миңә паланы алып килең.

20Паланы алып килтеләр. Чин Исаны күреп кенә йебәргән ите, паланың ошламасын цығарып, төгө йергә йығылып, йомарланып китте, әм аның ауысынан күбек цыҡты[+]. 21Иса атасынан:

– Аның пелән күптә мә пылай? – сураты.

– Кеце цағынан, – тите. 22– Чин аны утҡа та, сыуға та, аны әләк итеү өцөн, ташлайты. Син пер нимә ҡыла алсаң, песне шәлләп, пулыш[+].

23– Ҡыла алсаң?! – тите Иса. – Кем эшәнсә, ул пөтөн нимә итә алаты.

24Ул уҡ паланың атасы ҡыцҡырып йебәрте:

– Мин эшәнәм, әммә минең ас эшәнеүне йеңеү өцөн, миңә пулыш!

25Иса, йыйылыш ҡалыҡның аларның йанына йөгөрөүөн күреп, чинкә пойорто:

– Кешене саңырау-телсес ҡылатығын чин, Мин сиңә пойорам: анан цығып кит тә, ицҡацан кермә!

26Чин ҡыцҡырып әм паланы тың селегеп, цығып китте[+]. 27Әммә Иса паланың ҡулын ошлап, аны күтәрте, әм ул торто[+].

28Суңынан, Иса өйгә кергәц, уғыуцылары Аны аулаҡта суратылар:

– Ә ник пес аны цығаралматыҡ?

29Иса:

– Мынтайын чинне тыуа пелән ураса ошлап ҡына цығарғалы пулаты, – тите.


Иса тағын Үсенең үлеүе әм терелеүе турынта кәпләйте

30-31Ул урынны ҡалтырғанта, Иса әм Аның уғыуцылары Калилейә аша усҡанта, Ул Үсенең уғыуцыларына үәғәсләр әйткән пулған өцөн, аның турынта ицкем пелмәсен тип уйлаған. Ул аларға:

– Кеше Паласы кешеләрнең ҡулына пирелер, алар Аны үлтерерләр, әммә өц көнтә Ул терелер[+].

32Әммә алар Ул нимә уйлағанны аңнамағаннар, ә сурағалы ҡурыҡҡаннар[+].


Исаның уғыуцылары, аларның арасынта кем сур кәрәкле кеше, тип үцәшәтеләр

33Алар Кәпернаумҡа йеткәннәр. Өйтә Иса уғыуцыларынан сураған:

– Йулта сес нимә турынта кәпләштегес?

34Йулта алар, кем аларның арасынта сур кәрәкле тип, үцәшкәннәр. Алар аның өцөн кәпләшмәтеләр. 35Иса ул уаҡытта унике уғыуцыларын йыйып, утырып, әйтте:

– Кем перенце пулғысы килсә, ул иң суңҡы әм пөтөнөсөнә ҡесмәтце пулсын[+].

36Пала алып, Ул аны аларның уртасына торғосоп, ҡоцаҡлап алып, әйтте:[+]

37– Кем Минең өцөн мынтайын паланы алса, ул Мине тә алыр. Ә кем Мине алса, ул Мине кенә түгел, Мине йебәргәнне тә алыр.


Кем пескә ҡаршы түгел, алар песнең йаныбыста

38Иоан Аңа әйтте:

– Уғытыуцы! Пес Синең исемең пелән чиннәрне ҡыуған кешене күртек. Ул песнең суңынан йөрөмәғән өцөн, пес аңа рөҡсәт пирмәтек.

39– Аны тыймаң, – тите Иса. – Кем Минең исемем пелән ис китәрлек эшләр ҡылса, ул анан суң Минең турымта йаман әйтмәс. 40Кем пескә ҡаршы түгел, ул песнең йаныбыста. 41Мин төрөснө әйтәм, кем сесне Минең исемемне йөрөтөү өцөн цынайаҡ сыу эцерсә, ул пүләксес ҡалмас. 42Кем Миңә эшәнәтеген кецеләрнең арасынан перәүне ҡонаға патырса, аңа пуйынына тирмән таш кейгесеп тиңкескә атыу йаҡшыраҡ пулыр ите.


Иса ҡонаға өнтәүтән алттан әйтәте

43-44Синең ҡулың сине ҡонаға алып парса, аны кисеп ташла. Пер кенә ҡул пелән пулса та, син мәңкелек өмөргә парарсың. Ул ике ҡул пелән тәмүҡкә, сүнмәйтеген утҡа кергенцә йаҡшыраҡ. 45-46Синең айағың сине ҡонаға алып парса, аны кисеп ташла. Пер кенә айаҡ пелән пулса та, әммә син мәңкелек өмөргә парарсың. Ул ике айаҡ пелән тәмүҡкә ташланҡаннан пулыу йаҡшыраҡ. 47Синең күсең сине ҡонаға алып парса, аны сүрәп алып ташла. Пер күс пелән пулса та, әммә син Алланың Патшалығына керәрсең. Ул ике күс пелән тәмүҡкә төшкәнцә йаҡшыраҡ. 48Тәмүҡтә аларның ҡорто үлмәйте әм ут сүнмәйте.

49Ницек ҡорман тос пелән тасарған шигелле, алай әрбер ут пелән тасарыр. 50Тос – ул йаҡшы нәрсә, әммә аның тәме пөтсә, нимә аны тағын тосло ҡылыр? Үсегестә тос пулсын, әм пер перегес пелән тыныц йәшәң.

### 10


Исаның өйләнеү әм айрылыу турынта уғыуы

1Иса тороп, анауы йаҡтан Иутейәгә әм Йортан йерләргә киткән. Аңа йыйылыш ҡалыҡ тағын та килгән әм Ул аларны уғытҡан. 2Аңа парисәйләр килгәннәр, Аны сүсенән тотоу өцөн, сурағаннар:

– Ир кешегә ҡатыны пелән айырылышҡалы йарайты ма?

3– Муса сескә аның турынта нимә пойорған? – Иса алартан сураған. 4Алар:

– Муса ҡатынына айырылыш ҡат пиреп, аны пушатҡалы рөҡсәт пиргән, – әйткән.

5– Пы рөҡсәт сеснең йөрәкләрегеснең ҡатылығы өцөн пирелгән, – тип әйткән Иса. 6– Алла пөтөн нимәне йасап пашлаған цағынта, «аларны ир пелән ҡатын пулып йасаған». 7«Аның өцөн кеше ата-инәсен ҡалтырып, ҡатын пелән ҡушылыр, 8әм икәүе пер тән пулыр». Аның өцөн алар инте икәү түгел, алар – пер тән. 9Алла нимәне ҡушҡан, кеше аны йарғалы тейеш түгел.

10Суңынан, өйтә, уғыуцылар Исатан тағын аның турынта сурағаннар. 11Ул аларға пылай тип әйткән:

– Әрбер, кем үсенең ҡатыны пелән айырылып, пашҡаға өйләнсә, тормош туғырылыҡны посаты.

12Ҡатын үсенең ире пелән айырылышса, кейәүгә пашҡаға цыҡса, ул та тормош туғырылыҡны посаты.


Иса кецкенә палаларға рисалыҡ пирәте

13Йарым кешеләр Исаға палаларын, Ул аларға тейеп, рисалыҡ пирсен өцөн, алып килгәннәр. Әммә уғыуцылар аларны орошоп пашлатылар. 14Иса мыны күреп, йәне көйөп, әйтте:

– Палалар Миңә килсеннәр, ҡаршы пулмаң, Алла Патшалығы алартайыннарға пиреләте. 15Мин сескә төрөснө әйтәм: кем Алла Патшалығыны пала шигелле алмаса, аның эценә кермәс.

16Палаларға ҡулларын салып, Ул аларны ҡоцаҡлап, рисалыҡ пирте[+].


Исаның пай кеше пелән кәпләшеүе

17Ҡацан Иса алысҡа атлап киткәц, Аңа пер кеше йөгөрөп килгән, Аның йанына пашын эйеп, тубыҡҡа төшөп, сураған:

– Йаҡшы Уғытыуцы, мәңкелек өмөрнө мерәскә алып ҡалыу өцөн, миңә нимә ҡылғалы?

18– Ник син Мине йаҡшы тип әйтәсең? Аллатан пашҡа ицкем йаҡшы түгел. 19Син әмерләр пеләсең: үлтермә, тормошно посма, урланма, алтап ҡыуа пулма, алтама, ата-инәне ҡөрмәт ит.

20– Уғытыуцы, мин аларны йәш уаҡытларымнан саҡлайым, – тигән.

21Иса аңа ҡарап, аны сөйгән:

– Пер нимә сиңә йетмәйте. Пөтөн нимә пулғаныңны сатып, аҡцаны йарлыларға пүлеп пир, анан суң синең пайлығың күктә пулыр, – Иса әйткән. – Анан суң кил тә, Минең суңымнан пар.

22Мыны эшетеп, йөсө посолоп, ҡайғырып китеп ҡалған. Ул кешенең кән пайлығы пулған. 23Иса уғыуцыларына айланып, әйткән:

– Пайларға Алланың Патшалығына кергәле ҡыйын![+]

24Уғыуцылары мынтайын сүсләргә исләре киткән, Иса тағын та аларға ҡабатлаған:

– Палалар, пайлыҡҡа өмөтләнкәннәргә Алла Патшалығына тың ҡыйын кергәле! 25Пай кешегә Алланың Патшалығына кереүтән төйәгә энә ҡолаҡ эценән цыҡҡалы йеңелерәк.

26Уғыуцылар тың ис китеп, пер перенә әйткәннәр:

– Алай пулса, кемнәр ҡотолырлар?

27Иса аларға ҡарап, әйткән:

– Кеше италмас, әм Алла итер, Алла пөтөн нимә ҡыла пеләте[+].

28Петр ул уаҡытта Аңа әйтте:

– Менә, пес пөтөн нимәне ҡалтырып, Синең суңынан киттек[+].

29Иса әйткән:

– Мин төрөснө әйтәм: әрбер, кем өйөн, йә әкә-энеләрен, йә әбә-сеңнеләрен, йә инәсен, йә атасын, йә йерен Минең өцөн әм Масайыцлы Ҡәбәр өцөн ҡалтырса,[+] 30пы тонйата йөс мәртәбә кәнерәк өйләр, әм әкә-энеләр, әм әбә-сеңнеләр, әм инәләр, әм палалар, әм йерләр, әммә ҡыуыуларны алыр, киләтеген асырта тә мәңкелек өмөрнө алыр. 31Әммә пы тонйата перенце пулғаннар иң суңҡыта пулырлар, әм суңҡыта пулғаннар перенце пулырлар.


Иса Үсенең үлеүе әм терелеүе турынта өцөнцө мәртәбә кәпләйте

32Алар Йерусалимкә парғаннар. Иса йөрәксенкән уғыуцыларның алтынта атлаған, аларның суңынан ҡурыҡҡан ҡалыҡ парған. Тағын та, Иса уникене ҡабатҡа цағырып, аларға Аның пелән нимә пулыуын кәпләгән.

33– Менә, пес Йерусалимкә йетеп киләбес, анта Кеше Паласын паш тиний ҡесмәтцеләрнең әм Йаса уғытыуцыларның ҡулларына пирәрләр. Алар Аны үлеүгә ҡаса пирәрләр әм Алланы пелмәйтегеннәргә пирәрләр. 34Төгөләр Аны ҡыйнарлар, Аңа төгөрөрләр, ҡамцыларлар, Аны үлтерерләр. Әммә өц көннән суң Ул терелер[+].


Йаҡуп әм Иоанның сурауы

35Исаға Себетайның уллары Йаҡуп әм Иоан килтеләр.

– Уғытыуцы, пес теләйбес, Синән нимә турынта сурасаҡ, песнең өцөн ҡыл, – тип Анан суратылар[+].

36– Сес нимә теләйсегес, Мин сеснең өцөн нимә ҡылғалы теләйсегес? – Ул алартан сураты.

37– Ҡацан Син сур пулырсың, песнең арабыстан перәүгә Синең уң ҡулыңта, икенцегә – сул ҡулыңта утырғалы рөҡсәт пир, – тителәр.

38Иса аларға:

– Сес нимә сурайсығыс, пелмәйсегес. Мин эцкән сауыттан сес эцәлерсегес мә? Мин цуғыныу пелән цуғынҡалы сес цуғынырсығыс ма? – әйтте[+].

39– Итә алырбыс, – алар әйттеләр. Ул уаҡытта Иса әйтте:

– Минең эцкәнемне сес эцәрсегес, Мин цуғынатығын цуғыныуны сес алырсығыс. 40Әммә Минән кемкә уң йаҡҡа ма, сул йаҡҡа ма утырғалы ҡарарға килгән Мин түгел. Кемкә Алла ул урыннарны әсерләгән, ул анта утырыр.

41Ҡалған ун уғыуцылар мыны эшетеп, Йаҡупҡа әм Иоанҡа йәннәре көйтө. 42Иса аларны цағырты та, әйтте:

– Сес пеләсегес, алар, кемнәрне пы тонйаныңҡы пашлыҡлары тип исәпләйтеләр, үсләрнең ҡалыҡлары пелән итәрә итәтеләр, әм аларның исемне кешеләре аларға пойороҡ пирәтеләр. 43Әммә сестә алай пулмас. Иңере, кем сеснең арағыстан иң оло пулғысы килсә, сескә ҡол пулғалы тейеш,[+] 44әм кем сеснең арағыста перенце пулғысы килсә, пөтөнөсөнә ҡол пулсын. 45Кеше Паласы та, Аңа ҡесмәт итсеннәр өцөн түгел, әммә пашҡаларға ҡесмәт итсен әм Үсенең өмөрөн кәне өцөн түләп пирсен өцөн килгән.


Иса суғыр теләнцене төсәтәте

46Алар Йериконҡа килгәннәр. Анан суң, Иса Үсенең уғыуцылары әм оло йыйылыш ҡалыҡ пелән торатан цығып килгәнтә, йул пуйынта суғыр теләнце Бартимей (Тимейнең паласы) утырған. 47Исаның Насареттән усып парыуын эшетеп, пы ҡыцҡырып йебәргән:

– Иса, Таутның паласы! Мине шәллә!

48Аңа кән кеше, тыныцлансын тип, әйткән, әммә Бартимей анан та тыңыраҡ ҡыцҡырған:

– Таутның паласы, мине шәллә!

49Иса туҡталған, аны цағырғалы пойорған.

– Патыр пул! Тор, Ул сине цағыраты! – суғырға әйткәннәр.

50Бартимей өстөсөнән өсткө кейемен цицеп ташлаған, тороп, Исаның йанына парған.

51Иса сураған:

– Мин синең өцөн нимә ҡылайым тип теләйсең?

– Уғытыуцы, мин күргәле киләм, – тите ул.

52– Пар атла, – Иса аңа әйтте. – Синең эшәнеүең сине төсәтте.

Суғыр ҡәсер уҡ күреп пашлаты әм Исаның суңынан йултан атлап китте[+].

### 11


Иса Йерусалимкә керәте

1Ҡацан алар Йерусалимнән йыраҡ түгел, Сәйтүнә тау йанынта, Битпагийә әм Битанийә ауылларға йетеп килгәц, Иса алтҡа ике уғыуцыларын йебәргән.

2– Сеснең алтығыста пулған ауылға парың, – Ул аларға әйткән. – Ҡәсер уҡ сес аңа әле ицкем утырмаған ишәк паланы табырсығыс. Аны паунан цицеп, мынта алып килең. 3Сесне перәй кем сураса: «Сес ник пылай ҡыласығыс?» – пы ишәк пала Раппигә кәрәк әм Ул аны ҡәсер уҡ кире пирәр, әйтең.

4Уғыуцылар парып, урамта тышҡы ишеккә пәйләнкән ишәк паланы тапҡаннар. Алар аны пәйтән цицеп пашлағанта, 5анта торған кешеләр сурағаннар:

– Сес нимә ҡыласығыс? Ник ишәк паланы паутан цицәсегес?

6Уғыуцылар, ницек Иса аларға пойорған, әйткәннәр, әм кешеләр аларны пушатҡан. 7Алар ишәк паланы Исаға алып килгәннәр, үсләрнең өсткө кейемнәрен аның өстөсөнә салғаннар, әм Иса аның өстөсөнә утырған. 8Кәне йулта үсләрнең өсткө кейемнәрен салып пашлағаннар, йарымнары ҡырата кискән йәшел ағацның потаҡларын йулға салып йәйгәннәр. 9Алтта та, сыртта та парғаннар тың ҡыцҡырғаннар:

– Осанна[*]! Раппинең исеме өцөн килгән Кеше рисалыҡ алсын! 10Песнең төп атабыс Таутның Патшалығы рисалыҡҡа йетсен! Күктә осанна!

11Иса Йерусалимкә кереп, Алланың Сарайына усты. Ул пөтөн нимәне айланып ҡарап цыҡты, кицәү пулыу өцөн, Ул унике уғыуцылары пелән пергә Битанийәгә китеп ҡалты.


Иса инжир ағацҡа ҡарғыш төшөрәте

12Икенце көнтә, алар Битанийәтән цыҡҡац, Иса ацығып ҡуйты. 13Йыраҡтан йапраҡлар пелән йабылған инжирне күреп, Ул, анта йемешләре йуҡ ма, тип килеп ҡараты, әммә йапраҡлартан пашҡа ицнимә тапмаған. Уаҡыт инжирне йыйғалы әле йетмәгән[+]. 14Ул уаҡытта Иса ағацҡа әйтте:

– Инте ицкем ицҡацан синең йемешләреңне ашамасын!

Уғыуцылар Аның сүсләрен эшеткәннәр.


Иса Алла Сарайынан сатыуцыларны ҡыуаты

15Иса, Йерусалимкә йеткәц, Алла Сарайының ишек алтына кереп, анан сатыуцыларны, сатып алыуцыларны ҡыуып пашлаған. Ул алмаштырыуцыларның әм кәптәр сатыуцыларның өстәлләрен түнтәреп ташлаған 16әм Алланың Сарайының ишек алтынан ицнимә алып цыҡҡалы рөҡсәт пирмәгән.

17– «Минең Өйөм пөтөн ҡалыҡлар өцөн тыуа өйө әйтелер», йасылмаған ма? – Ул аларны үрәткән. – Сес ҡуй аны талауцыларның ойасына айлантырған.

18Паш тиний ҡесмәтцеләр әм Йаса уғытыуцылары мыны эшетеп, ницек аларға Исаны үлтергәле йулны эстәп пашлағаннар. Аның пелеменә ҡалыҡ исе киткән өцөн, алар Анан ҡурыҡҡан. 19Киц йеткәц, Иса уғыуцылары пелән тағын тораны ҡалтырған.


Эшәнеү әм кицереү турынта уғыу

20Иртәсен икенце көнтә усып парғанта, инжир тамыры ҡороп ҡалғанын күргәннәр. 21Петр анан алтта нимә пулғанын исенә алып, әйткән:

– Равви! Ҡара! Син ҡарғыш әйткән инжир ҡороп ҡалған!

22Иса аларға әйткән:

– Аллаға эшәнецегес пулсын! 23Мин сескә төрөснө әйтәм: перәй кем пы тауға әйтсә: «Цығып тиңкескә атыл!» – ул уаҡытта йән пелән икеләнмәсә, нимә ул әйткән, нимә пулыуын эшәнсә, алай уҡ пулыр. 24Аның өцөн сескә әйтәм: нимә турынта сес тыуа ҡылсағыс та, нимә сурасағыс та, сес мыны алтығыс тип, эшәнең тә, сескә пулыр. 25-26Сес тыуа ҡылғанта, пөтөнөсөнә, кемкә сес ацыуланҡан, кицерең. Ул уаҡытта Күктәге Атағыс сескә йарамаған эшләрегесне тә кицерер[*].


Исаның ҡөкөмәте

27Алар тағын Йерусалимкә килгәннәр, әм ҡацан Иса Алланың Сарайынта йөрөгәнтә, Аңа паш тиний ҡесмәтцеләр, Йаса уғытыуцылары әм ололары йанына килгәннәр.

28– Кемнең ҡаҡы пелән Син мыны ҡыласың? – алар суратылар. – Кем Сиңә ҡаҡын мыны ҡылғалы пиргән?

29Иса аларға әйткән:

– Мин сескә сурау пирәм. Сес Миңә әйтең, ул уаҡытта Мин, кемнең ҡаҡы пелән ҡылам, әйтерем. 30Цуғынтырғалы ҡаҡын Йаҡйа күктән мә, әллә кешеләртән мә алған? Әйтең Миңә![+]

31Алар пер перенә: «Пес: „Күктән“, – әйтсәк, Ул сурар: „Сес аңа ник эшәнмәгән?“ 32„Кешеләртән“, – әйтсәк…?»

Пөтөн кешеләр Йаҡйаны цын пәйғәмпәр тип исәпләгәннәр, аның өцөн алар кешеләртән ҡурыҡҡаннар. 33Алар:

– Пес пелмәйбес, – әйткән.

Иса аларға:

– Мин тә сескә, кемнең ҡаҡы пелән пөтөн нимәне ҡылам, әйтмәйем, – әйтте.

### 12


Йөсөмцөләр турынта мәсәл

1Иса аларға мәсәлләр кәпләп пашлаған:

– Пер кеше йөсөм паҡцаны утысҡан, аны цитәннәп ҡуйған, оро йөсөм таптайтығын ҡасҡан әм ҡарауыллайтығын манара утысҡан. Ул йөсөм паҡцаны йөсөмцөләргә уңышның пер өлөшө өцөн пиргән тә, үсе цит йаҡларға киткән[+]. 2Уаҡыт йеткәц, уңышның өлөшөн алып килсен өцөн, йөсөмцөләргә ҡесмәтцене йебәргән. 3Әммә йөсөмцөләр ҡесмәтцене тотоп, туҡмап, ицнимәсес кире ҡайтарғаннар. 4Ул уаҡытта ҡуца аларға пашҡа ҡесмәтцене йебәргән; әммә алар аның пашын йарып, аны масҡара иткәннәр. 5Ҡуца тағын пер ҡесмәтцене йебәргән; йөсөмцөләр аны үлтергән. Ул тағын кән ҡесмәтцеләрне йебәргән, йөсөмцөләр перәүләрен туҡмағаннар, пашҡаларын үлтергәннәр. 6Тағын ҡуцаның пер сөйгән паласы пулған. Ул аны иң суңынан йөсөмцөләргә йебәргән. «Алар минең паламнан ойалырлар», – тип уйлаған. 7Әммә йөсөмцөләр пер перенә: «Пы мерәс алыуцы. Әйтәң, аны үлтерәйек тә, аның мерәсе песнең пулыр». 8Алар аны тотоп, үлтереп, йөсөм паҡцатан ташлап йебәргәннәр. 9Нимә йөсөм паҡцаның ҡуцасы ҡылыр? Анан, ул килеп, йөсөмцөләрне үлтерер, йөсөм паҡцаны пашҡаларға пирәр.

10Сес әллә Йасмата уғымаған ма?

«Өй салыуцылар ташлаған таш
нигеснең паш ташы пулған.
11Мыны Раппи ҡылған,
песнең күсебестә пы шантайын искиткец!»

12Иса пы мәсәлне алар турынта кәпләгәнне аңнап ҡуйғанта, ҡалыҡның пашлыҡлары Аны ҡулға алғалы уйлап ҡуйтылар, әммә ҡалыҡтан ҡурыҡтылар. Аның өцөн алар Аны ҡалтыртылар та, киттеләр[+].


Йасаҡ түләү турынта сурау

13Анан суң алар, Аны сүсенән тотҡалы өцөн, Аңа парисәйләрне әм Иротның йаҡлауцыларын йебәргәннәр. 14Алар Исаға килеп, әйткәннәр:

– Уғытыуцы! Пес пеләбес, Син төрөс кеше, ицкемкә йарағалы уйламасың. Син төрөс Алла йулына үрәтәсең. Кесаргә[*] йасаҡ түләгәле кәрәк мә, йуҡ ма? Пескә түләгәле мә, йуҡ ма?

15Иса аларны ике йөслөлөкләрен пелеп, әйткән:

– Ник сес Мине сынайсығыс? Миңә тинар аҡцаны ҡарағалы алып килең[+].

16Аңа аҡцаны алып килтеләр, әм Ул сураты:

– Анта кемнең йөсө әм кемнең исеме?

– Кесарнең, – тип алар әйттеләр.

17– Кесаргә кесарнеңкене, Аллаға Алланыңкыны пирең, – тигән Иса.

Аларның исләре Аның цауапынан китте.


Үлгәнләрнең терелеүе турынта

18Исаға саттукейләр[*] килте, алар үлеүтән терелеүгә эшәнмәгән. Алар Анан сурағаннар:

19– Уғытыуцы! Муса йасҡан, пер кемнең әкәсе, пала ҡалтырмайын ҡатынын ҡалтырып, үлсә, ул, үсенең әкәсенең тоғомон саҡлап, аның ҡатынына өйләнкәле тейеш. 20Йете әкә-энеләре пулған ите. Перенцесе өйләнеп, нәселен ҡалтырмайын, үлгән. 21Йалғыс ҡатынҡа аның энесе өйләнкән, нәсел ҡалтырмайын, ул та үлгән. Алай уҡ өцөнцөсө пелән тә пулған. 22Йетесенән ицкем үсенән пала ҡалтырмаған. Пөтөнөсөнән суң ҡатын та үлгән. 23Үлгән кешеләр терелер уаҡытта пы ҡатын кемнең ҡатыны пулыр? Аңа өйләнкән пөтөнөсө йетесе тә пулған!

24Иса аларға әйткән:

– Йасмаларны та, Алланың көцөн тә пелмәү өцөн, сес йаңҡышасығыс. 25Үлеүтән терелгәннәр өйләнмәсләр тә, кейәүгә тә цыҡмаслар; алар күктә пәрештәләр шигелле пулыр. 26Үлгәннәр тереләте турынта сес Мусаның китабынта, ҡыуаҡ турынта әйтелгән йертә, уғымаған ма әллә? Анта Алла Мусаға әйткән: «Мин – Ибраимнең Алласы, Исхаҡның Алласы әм Йаҡупның Алласы». 27Ул тереләрнең Алласы, үлгәннәрнең Алласы түгел. Сес тың йаңҡышасығыс.


Иң кәрәкле әмер

28Йаса уғытыуцыларының пере пы тартышны эшетеп, Исаның йаҡшы әйтеүен күреп, Анан сураған:

– Нинтәйен әмер иң кәрәклесе?

29Иса әйткән:

– Иң кәрәкле әмер пы: «Исраил, тыңна! Раппи, песнең Аллабыс, – пер Раппи. 30Раппине, синең Аллаңны, үсеңнең пөтөн йөрәгең пелән, әм пөтөн йәнең пелән, әм пөтөн ағылың пелән, әм пөтөн көцләрең пелән сөй». 31Икенце әмер: «Үсеңнең йаҡынны үсеңне шигелле сөй». Пы ике әмертән иң кәрәклесе йуҡ.

32Йаса уғытыуцысы әйткән:

– Уғытыуцы, йаҡшы әйтелгән. Ҡаҡ сүсең – Алла пер, Анан пашҡа ицкем йуҡ. 33Аны пөтөн йөрәк, пөтөн ағыл, пөтөн көц пелән сөйөү әм йаҡынны үсен шигелле сөйөү – әнә ул пөтөн йағылған ҡорманнартан әм пүләкләртән иң кәрәклесе.

34Иса, Йаса уғытыуцының ағыллы әйтеүен күреп, аңа әйтте:

– Син Алла Патшалығынан йыраҡ түгел.

Ул уаҡыттан Аңа сураулар пиргәле ицкем пулматы.


Мәсиҡ – ул кем пулаты?

35Иса, Алла Сарайынта уғытып, сураған:

– Ник Йаса уғытыуцылары, Мәсиҡ – Таутның Паласы, тип әйтәтеләр[+]? 36Таут үсе тә, Иске Руҡ пелән алып парылған, әйткән:

РАППИ минең Раппимә әйткән:
«Әле Мин Синең тошманнарыңны айаҡларыңа төшөрмәгенцә,
Минән уң ҡулымның йанына утыр».

37Таут үсе тә Аны «Раппи» тип әйтәте. Ул ницек аңа паласы пулғалы тейеш?

Оло йыйылыш ҡалыҡ Исаны масайыц пелән тыңнаған[+].


Йаса уғытыуцыларынан саҡланың

38Ул уғытҡан:

– Йаса уғытыуцыларынан саҡланың. Алар оссон кейемнәр кейгәле әм майтаннарта аларға сәләм пиреүне йарататылар. 39Алар синагогаларта әм цағырылған сыйларта иң түр урыннарта утырыуны йарататылар. 40Алар тол ҡатыннарның өйләрен талайтылар әм осаҡ тыуа күрсәтеп ҡылатылар. Мынтайыннарны тың ҡаты йаса көтәте.


Йарлы тол ҡатын

41Иса Алланың Сарайы ҡәсинәсенең отора утырып, кешеләрнең ницек аның эценә аҡца салғаннарын ҡараған. Кән пайлар анта кән аҡца ташлағаннар. 42Менә йарлы тол ҡатын килеп, ике кецкенә манет[*] ташлаған. 43Иса уғыуцыларын цағырып, аларға әйткән:

– Сескә төрөснө әйтәм, пы йарлы тол ҡатын пашҡалартан иң кән ҡәсинәгә салған. 44Пашҡалар үсләрнең артыҡ ҡалғанын пиргәннәр, ә ул үсенең йарлылығынан, аның нимәсе пулған пөтөнөсөн салған.

### 13


Иса алтта пулатығынны кәпләйте

1Иса Алла Сарайынан цығып килгәнтә, Аңа уғыуцыларның пере әйткән:

– Уғытыуцы! Нинтәйен ташлар, нинтәйен өйләр, ҡара!

2– Пы сур өйләрне күрәсең мә? – Иса әйткән. – Мынта ташның өстөсөнтә таш та ҡалмас, пөтөн нимә йемерелер.

3Иса Сәйтүнә таута Алланың Сарайынан отора утырған цаҡта, Петр, Йаҡуп, Иоан әм Антрей үсләре кенә пулғанта, Анан сурағаннар:

4– Ҡацан пы пулыр, әм пөтөн нимә тистән пулыуын нинтәйен пилге күргәсер?

5Иса аларға әйтеп пашлаған:

– Сесне ицкем алтамасын, саҡ пулың. 6Кәне Минең исемем пелән килеп, әйтерләр: «Пы Мин», әм кән кешене алтарлар. 7Сес паратығын әм киләцәктә пулатығын суғышлар турынта эшетсәгес, ҡурыҡмаң. Пөтөн нимә пулғалы тейеш, әммә мының әле оцо йуҡ. 8Ҡалыҡ ҡалыҡҡа, патшалыҡ патшалыҡҡа күтәрелер. Төрлө йерләртә йер тетрәүләр әм ацлыҡ пулыр, әммә пы әле асаплы тыуыуның пашы.

9Саҡ пулың! Сесне ҡөкөмкә пирәрләр, синагогаларта туҡмарлар. Минең өцөн сес ил пашлыҡлары әм патшалар йанынта тороп, аларға ҡыуа пулырсығыс. 10Анан алтта Масайыцлы Ҡәбәр пөтөн ҡалыҡларға әйтелгәле тейеш. 11Сесне ҡулға алып, ҡөкөмәткә алып парсалар, нимә сескә әйткәле алттан йөрәксенмәң. Сескә нимә ул сәғәттә пирелгән, аны әйтең, сес аны үсегес түгел, Иске Руҡ әйтер.

12Әкә энесен, атасы үсенең паласын сатыр, аларны цын үлемкә пирәр. Алай уҡ палалар та ҡылырлар: ата-инәләренә отора тороп, аларны үлтерерләр. 13Минең өцөн сесне сөймәсләр, әммә кем цытаса, саҡланып ҡалыр.

14Ҡацан сес «йәмсес ҡойтолоҡно», ҡайта ул пулғалы тейеш түгел, күрерсегес, – уғыуцы аңнасын, – Иутейәтә пулғаннар тауларға йөгөрсөннәр. 15Кемнәр өй түбәләртә пулып цыҡсалар, төшмәсеннәр тә, өйләренә кейемнәр өцөн, пармасыннар, 16кемнәр ҡырата пулып цыҡсалар, өсткө кейем өцөн ҡайтмасыннар. 17Ҡорсаҡлыларға әм пала имесәтегеннәргә пы көннәртә ҡайғы! 18Пы ҡышҡылыҡ пулып цыҡмасын өцөн, тыуа ҡылың. 19Ул көннәртә антайын пәлә-ҡасалар пулыр, әле Алла тонйаны йарғаннан пөгөнкәцәк ицҡацан пулмаған та, мынан суң ицҡацан пулмас. 20Раппи пы көннәрне асайтмаса ите, пер тере пәнтә тә саҡланмас ите. Әммә Ул Үсенә сайлаған кешеләр өцөн, Ул пы көннәрне асайтҡан.


Иса Үсенең ҡайтыуын кәпләйте

21Ул уаҡытта пер кем сескә әйтсә: «Ҡараң! Мәсиҡ мынта!» әллә «Ҡараң, Ул анта!» – эшәнмәң. 22Ник тисәң, алтаҡцы мәсиҡләр әм алтаҡцы пәйғәмпәрләр килеп, алтау өцөн сайланҡаннарны та пулып цыҡса, айаплар әм пилгеләр күргәсерләр. 23Әнә, ҡараң! Мин сескә нимә пулыуын алттан әйтеп ҡуйтым.

24Әммә ул көннәртә, төгө пәләләртән суң,

«Ҡойаш сүнер,
ай та йарыҡ пирмәс.
25Йолтослар күктән төшөрләр,
әм күкнең йөсө ҡыймылтап китер».

26Ул уаҡытта кешеләр полотларта сур көц әм намус пелән атлаған Кеше Паласын күрерләр. 27Ул пәрештәләрне йебәреп, Үсенең сайланҡаннарын түрт йаҡтан, йернең оцонан күкнең оцонацаҡ йыйыр.

28Сескә инжир ҡыйбрәт пулсын: ҡацан пөртөкләр пөрөлөп, йапраҡларны атсалар, йәй йетеп килеүен пеләсегес. 29Менә мынта та, сес мыны пулыуын күрсәгес, пелең: Ул йыуыҡ, ишек төптә кенә. 30Мин сескә төрөснө әйтәм: әле пы нәсел тә йуғалмас, пы пөтөн нимә пулыр[+]. 31Күк тә, йер тә китерләр, әммә Минең сүсләрем китмәс.


Ицкем көнөн әм сәғәтен пелмәйте

32Ул көнө, әллә сәғәте турынта ма, ицкем пелмәйте. Ататан пашҡа, күктә пәрештәләр тә, Паласы та пелмәйте.

33Ҡараң, йоҡламаң: сес ҡуй пелмәйсегес, ҡацан пы уаҡыт пулыр. 34Менә пы көтөүнө нимә пелән цағыштырғалы пулаты: кеше, йыраҡ сәбәргә цыҡҡац, үсенең өйөн ҡесмәтцеләренә күс-ҡолаҡ пулғалы ҡалтырып, әрбер ҡесмәтцегә айырым йомош пирәте, өй ҡарауцыға йоҡламағалы пойороҡ пирәте[+]. 35Алай уҡ сес тә йоҡламаң! Ҡацан өйнөң ҡуцасы килеүен пелмәйсегес ҡуй: кицен мә, әллә төн уртата ма, әллә ҡураслар маңнағанта ма, әллә таң атҡанта ма. 36Ул, кинәт килсә тә, сесне йоғота тапмасын. 37Мин сескә әйткәнемне пөтөнөсөнә әйтәм: йоҡламаң!

### 14


Тиний пашлыҡлар Исаны үлтергәле уйлап ҡуйатылар

1Ике көннән суң Песах әм Ацытҡысыс Пешерелгән Икмәкләр Пайрамы йеткән. Паш тиний ҡесмәтцеләр әм Йаса уғытыуцылары уңай уаҡытта Исаны алтап тотоп, үлтергәле уйлап ҡуйғаннар.

2– Әммә пайрам уаҡытта түгел, ҡалыҡ күтәрелеп китмәсен, – тигәннәр.


Ҡатын әм аның ҡыйбат майы

3Иса ул уаҡытта Битанийәтә, лепралы Симонның өйөнтә пулған. Ул өстәл алтынта пулғанта, өйгә ҡатын кергән. Ул алебастртан күсәтә нарттан[*] йасалған тың ҡыйбат йыслы май алып килгән. Ул сауытны ацып, пөтөн майны Исаның пашына ҡойоп ҡуйған. 4Пулғаннарның йарымнары ацыулары килеп, әйткәннәр:

– Ник пылай йыслы майларны ошланҡалы? 5Аны өц йөстән тинар аҡца артыҡ сатҡалы пулған ите, аҡцаларны теләнцеләргә өләшеп цыҡҡалы, – алар аны орошҡан. 6Әммә Иса әйткән:

– Сес ник аны орошасығыс? Аны теймәң! Ул Миңә йаҡшы эш ҡылты. 7Теләнцеләр сеснең пелән әруаҡыт, әм ҡацан теләсәгес, сес аларға йаҡшылыҡ ҡылырсығыс. Әммә Мин әруаҡыт сеснең пелән пулмам[+]. 8Ул, нимә ҡыла алған, ҡылты: алттан Минең тәнемне күмкәле сылап ҡуйты. 9Мин сескә төрөснө әйтәм: пөтөн тонйата, пөтөн йертә, ҡайта Масайыцлы Ҡәбәр әйтелсә, ул ҡатынның истәлеге өцөн ул нимә ҡылғанын кәпләрләр.


Иута тиний пашлыҡларға параты

10Иута Искариот, уникенең пере, Исаны сатыу өцөн, паш тиний ҡесмәтцеләргә парған. 11Нимә өцөн аның килеүен эшетеп, алар масайғаннар, аңа түләгәле сүс пиргәннәр. Анан суң Иута Исаны сатҡалы өцөн, уңайлыҡ уаҡыт эстәй пашлаған.


Иса үсенең уғыуцылары пелән ашанаты

12Ацытҡысыс Пешерелгән Икмәкләр Пайрамының перенце көнөнтә, Песахның ҡуй палалары суйатығын көнтә, уғыуцылар Исатан сураған:

– Сиңә Песахның киц ашамнығын әсерләү өцөн, пескә ҡалай парғалы?

13Әм Ул ике уғыуцысын йебәреп, алай әйткән:

– Тораға парың. Сес анта күсәтә сыуны алып паратығын кешене оцорарсығыс, аның суңынан парың. 14Пы кеше кергән өйнөң ҡуцасына әйтең: «Уғытыуцы сурайты: ҡайта Минең пүлмәм, ҡайта Мин Минең уғыуцыларым пелән Песахҡа кицке аш ашағалы тейеш?» 15Ул сескә әсерләнеп әм тасартып ҡуйылған йуғарыта оло пүлмәне күргәсер; анта кицке аш пескә әсерләң.

16Уғыуцылар китеп, тораға кертеләр. Ницек Иса аларға әйткән, пөтөн нимә пулған. Алар Песахҡа кицке аш әсерләгәннәр.

17Кицкесен Иса анта унике уғыуцылары пелән килгән. 18Алар йатҡан әм ашанҡан цаҡта, Иса әйткән:

– Мин сескә төрөснө әйтәм: сеснең арағыстан перегес, кем Минең пелән ҡәсер ашанаты, Мине сатыр.

19Уғыуцыларны пы тың ҡайғыртты, пер перенән суң алар Анан сурағаннар:

– Пы мин түгел ҡуй?

20– Уникетән пере, кем Минең пелән пергә икмәкне табаҡҡа манып утыраты, – Иса әйткән. 21– Кеше Паласы ницек Аның турынта Йасмата йасылған, алай китәте, әммә кем Кеше Паласын сататы, ул кешегә ҡайғы пулыр! Аңа тыумағалы йаҡшыраҡ пулыр ите.

22Алар ашанҡанта, Иса икмәкне алған, рисалыҡлап сынтырған, аларға пиргән тә, әйткән:

– Пы Минең тәнем, алың.

23Анан суң Ул тотҡаны алып, аның өцөн рәҡмәт әйтеп, аларға пиргән, әм алар пөтөнөсө анан эцкәннәр. 24Иса әйткән:

– Пы кән кешеләр өцөн түгелгән Минең уасыйат ҡаным. 25Мин сескә төрөснө әйтәм: ҡацан Мин йаңа араҡ Раппинең Патшалығынта эцкенцә, ул көнкәцәк Мин йөсөм йемештән инте эцмәм.

26Алар салауатлар уғып, Сәйтүнә тауға киткәннәр.


Иса Петрнең сатыуын алтта әйтеп ҡуйаты

27– Сес пөтөнөгөс Минән ҡағылырсығыс, – Иса аларға әйткән. – Йасылған ҡуй:

Мин Көтөүцөнө үлтерәрем,
әм ҡуйлар ҡацып китерләр.

28Ҡацан Мин терелсәм, Калилейәгә парып, сесне анта көтөрөм[+].

29Петр Аңа әйткән:

– Сине пөтөнөсө тә ҡалтырса, мин ицҡацан алай уҡ ҡылмам.

30– Мин сиңә төрөснө әйтәм, – аңа Иса әйткән. – Пы төнтә, әле ҡурас ике мәртәбә маңнап пөтөрмәс, син өц мәртәбә Минән ҡағылырсың.

31Әммә Петр эшәнтергән:

– Синең пелән пергә үлгәле пулса та, мин Синән ицҡацан ҡағылмам.

Пөтөнөсө тә алай әйткәннәр.


Исаның Кетсиманийә паҡцасынта тыуасы

32Алар Кетсиманийә тигән урынҡа килгәннәр, әм Иса Үсенең уғыуцыларына әйткән:

– Әле Мин тыуа ҡылғынца, мынта утырып тороң.

33Ул пергә Үсе пелән Петрне, Йаҡупны әм Иоанны алған. Аның ҡото йарылған әм йөрәксеп киткән[+].

34Ул аларға әйткән:

– Минең йәнем үлгелек ҡайғы пелән тулған. Мынта пулып тороң, йоҡламай тороң.

35Пырас йаңҡары атлап, йөстүмән йергә төшөп, алай йараса, Аның сәғәте усып китсен өцөн, тыуа ҡылған.

36– Авва[*], Ата! – әйткән Ул. – Син пөтөн нимә ҡыла аласың! Пы асап тотҡасын Минән аша алып кит. Әммә Миңә теләгемцә түгел, ницек Сиңә кәрәк пулсын[+].

37Анан суң Ул ҡайтҡан, йоҡлап йатҡан уғыуцыларын күргән.

– Симон, – сураған Ул Петртән. – Син йоҡлайсың ма? Син пер сәғәт тә йоҡламайын торалмаған ма? 38Сескә ҡонаға кермәү өцөн, йоҡламаң әм тыуа ҡылың. Йән көр, әммә тән көцсөс.

39Иса ул уҡ сүсләр пелән тыуа ҡылып, тағын та киткән. 40Ҡацан Ул ҡайтҡанта, уғыуцыларның күс ҡабаҡлары ауырайып, тағын та йоҡлап киткәннәр. Әм алар Аңа нимә әйткәле пелмәгәннәр. 41Өцөнцө мәртәбә ҡайтып, Иса аларға әйткән:

– Сес әле тә йоҡлайсығыс әм тим аласығыс? Пулты! Уаҡыт йеткән, Кеше Паласы ҡоналы кешеләрнең ҡулларына пиреләте[+]. 42Тороң, атлайыҡ. Менә Мине сататығын кеше тә йетеп ҡуйған.


Исаны ҡулға алатылар

43Ул әле кәпләп торған, уникенең пересе Иута, аның пелән ҡылыцлар әм ҡасыҡлар пелән йыйылыш ҡалыҡ күренкән. Аларны паш тиний ҡесмәтцеләр, Йаса уғытыуцылары әм ололары йебәргәннәр. 44Сатҡан кеше алар пелән кәпләшеп ҡуйған: «Төгөнө, Кемне мин үбеп алсам, ошлап, ҡулға алың».

45Урынҡа йетеп, Иута Исаға ҡәсер уҡ килеп әйткән:

– Равви[*]! – әм Аны үбеп алған.

46Иута пелән килгәннәр Исаны тотоп, Аны ҡарауылға алғаннар. 47Йыуыҡта торған перәүе ҡылыцны цығарып алған, аның пелән паш тиний ҡесмәтценең ҡолон суғып, аның ҡолағын кисеп алған.

48– Мин талауцы ма, сес Мине ҡулға алыу өцөн, ҡылыцлар әм ҡасыҡлар пелән килтегес? – Иса алартан сураты. 49– Әрбер көн Мин сеснең пелән Алланың Сарайынта пулып, сесне үрәткән, әм сес Мине ҡулға алмаған. Әммә Йасмалар пулып цыҡсыннар[+].

50Пөтөн уғыуцылары Аны ҡалтырып, ҡацҡаннар[+]. 51Иса суңынан пер йәш кеше, йаланҡац тәненә йапма пелән уралып парған. Ҡацан аны тотҡаннар, 52ул йапманы ҡарауылцыларның ҡулынта ҡалтырып, алартан йаланҡац ҡацҡан.


Иса әм паш тиний ҡесмәтце Кайапа

53Исаны паш тиний ҡесмәтценең өйөнә алып килгәннәр, анта пөтөн паш тиний ҡесмәтцеләр, ололары әм Йаса уғытыуцылары йыйылған. 54Пырас йырағыраҡ ошланып, Петр Иса суңынан паш тиний ҡесмәтценең ишек алтына кереп, уцаҡ йанына ҡарауылцылар пелән пергә утырған әм ут йанынта йылынҡан. 55Паш тиний ҡесмәтцеләр әм пөтөн Сур Шура Аны үлемкә ҡаса итеү өцөн, Исаға ҡаршы цауап эстәгәннәр, әммә алар ицнимә табалмаған. 56Кән алтаҡцы ҡыуалар кәпләгәннәр, әммә аларның цауаплары пер килмәгән. 57Кән түгел кеше табылған, алар тороп, йалғанны әйткән:

58– Пес эшеткән, ницек Ул әйткән: «Мин кеше ҡуллары пелән йасалған пы Алланың Сарайын йемерәрем, өц көнтә ҡул пелән ҡылынмаған пашҡаны йасайым»[+].

59Әммә мынта та аларның таныҡлаулары пер килмәтеләр. 60Анан суң паш тиний ҡесмәтце уртаға тороп, Исатан сураған:

– Сиңә ҡаршы пы таныҡлауларға Син нимә әйтерсең? Син ицнимә цауап пирәлмәйсең[+]?

61Әммә Иса пер сүс тә әйтмәйен, өнтәшмәгән. Паш тиний кеше тағын Аны сураған:

– Син мә Мәсиҡ, Рәғимненең Паласы?

62– Мин, – тигән Иса. – Әм сес Раппинең уң ҡул йағынта Кеше Паласының утырғанын әм күкнең полотларынта килгәнен күрерсегес.

63Өстөсөнән кейемнәрен йыртып, паш тиний ҡесмәтце әйткән:

– Нинтәйен тағын пескә ҡыуалар кәрәк? 64Сес үсегес ҡоналы сүсләр эшеттегес. Сеснең нинтәйен ҡарарығыс пулыр?

Пөтөнөсө, Ул ҡәйепле әм үлеүгә тораты, ҡарарға килтеләр[+]. 65Ул уаҡытта йарымнары Аңа төгөрөп пашлағаннар, Исаға питен йапҡаннар, Аны йотороҡлар пелән туҡмағаннар әм әйткәннәр:

– Пәйғәмпәр пулғаныңны күргәс!

Анан суң Аны ҡарауылцылар туҡмап пашлағаннар[+].


Петр Исатан ҡағылаты

66Пы уаҡытта Петр ишек алтта пулған. Анта паш тиний кешенең ҡатын ҡесмәтцеләренең пересе килгән, 67Петрне, уцаҡ йанынта йылынып торғанны күреп, аның йөсөнә ҡарап, әйткән:

– Син тә насаретле Иса пелән пулған.

68Әммә Петр мыңа күнмәгән.

– Син нимә кәпләйтегенне пелмәйем, – әйтеп, ишек алтның тышына цығып киткән. Мынта ҡурас маңнаған. 69Ҡесмәтце ҡатын Петрне күреп, йанынта торғаннарға тағын әйтеп пашлаған:

– Пы аларның пересе.

70Петр тағын күнмәгән. Пырас уаҡыттан суң аңа анта торатығын кешеләр тағын әйткәннәр:

– Төрөс, син Калилейә кеше, син аларның перәүе?

71Әммә Петр ҡарғанып, үәҡтә пиреп пашлаған:

– Мин сес әйткән пы кешене пелмәйем!

72Ул уҡ икенце мәртәбә ҡурас маңнаты. Петр Исаның сүсләрен исенә алты: «Ике мәртәбә ҡурас маңнап алмас, син Минән өц мәртәбә ҡағылырсың». Әм ул ацы йәш түгеп, сыҡтаты[+].

### 15


Пилат Исатан сурашаты

1Таң атҡанта, паш тиний ҡесмәтцеләр, ололары, Йаса уғытыуцылары әм пөтөн Сур Шура ҡарарға килтеләр. Алар Исаны пәйләп, Аны Пилатҡа алып парып, тапшыртылар.

2Пилат Анан сураты:

– Син иутейләрнең Патшасы ма?

– Син үсең алай тип әйтәсең, – тите Иса.

3Паш тиний ҡесмәтцеләр Исаға ҡаршы кән ҡәйепләр тапҡаннар, 4әм Пилат Анан тағын сураған:

– Син ицнимә әйтмәйсең? Сиңә ҡаршы кән ҡәйепләр, күрәсең мә[+]?

5Пилатның исен алып, Иса мыңа та ицнимә әйтмәгән.


Пилат Исаны ҡацыға элеп ҡатаҡлағалы пойороҡ пирәте

6Пилат Песахҡа кешеләрнең сайлауынца пер төрмәтә утырған кешене пушататығын ите. 7Ул уаҡытта төрмәтә Барабба тигән кеше утырған. Ул ҡөкөмәткә ҡаршы тороп, пашҡа кешеләр пелән ҡаршылыҡ йасап, пер кешене үлтергән. 8Йыйылыш ҡалыҡ Пилаттан ул аларға тик ҡылғанны сураған.

9– Иутейләрнең Патшасын мин пушатыуымны теләйсегес мә? – Пилат сураған.

10Ул, паш тиний ҡесмәтцеләрнең Иса көнцөллөкләре өцөн сатыуларын пелгән. 11Паш тиний ҡесмәтцеләр йыйылыш ҡалыҡны үс йаҡларына пороп, Бараббаны пушатҡалы сурағаннар.

12– Сес иутейләрнең Патшасы тип әйткән кешегә нимә ҡылайым? – тип Пилат сураған.

13– Аны ҡацыға элеп ҡатаҡла! – йыйылыш ҡалыҡ ҡыцҡырған.

14– Нимә өцөн? Ул нимә йаманныҡ ҡылған? – Пилат сураған.

Әммә йыйылыш ҡалыҡ анан тыңыраҡ ҡыцҡырған:

– Аны ҡацыға элеп ҡатаҡла!

15Пилат, йыйылыш ҡалыҡҡа йарарлыҡ итеү өцөн, Бараббаны пушатҡан, Исаны ҡацыға элеп ҡатаҡлағалы пиргән, анан алтта Аны туҡмағалы пойороҡ пиргән[+].


Римле әскәрләр Исатан көләтеләр

16Әскәрләр Исаны ил пашлыҡның торатығын преторийнең[*] ишек алтына алып парғаннар әм пөтөн әскәрләрнең перләшмәсен[*] цағырғаннар. 17Алар Аңа цийәрән төслө йапҡыц, пашына тегәнәктән үрелгән цәмпәр кейгескәннәр.

18– Иутейләрнең Патшасы, йаҡшыма! – алар исәннәшкәннәр.

19Алар Аны пашына тайаҡлар пелән суҡҡаннар, Аңа төгөргәннәр, Аның алтына тубыҡҡа төшөп, Аңа паш эйгәннәр[+]. 20Туйғынца ҡыйнап, алар Анан цийәрән төслө йапҡыцны цицеп, Исаны Үсенең кейемен кейгесеп, ҡацыға ҡатаҡлағалы алып цыҡҡаннар.


Исаны ҡацыға элеп ҡатаҡлайтылар

21Йулта алар ҡыратан ҡайтып паратығын кешене туҡтатҡаннар. Пы Кирена йертән Симон, Искәнтәрнең әм Рупусның атасы пулған; алар аңа Исаның ҡацысын алып парғалы пойорғаннар. 22Исаны Голгофа исемле йергә (ул «Маңнай сөйәк йере» тип мәғнәсе) алып килгәннәр. 23Әскәрләр Аңа смирна[*] пелән аралаш араҡны пиргәннәр, әммә Ул аны эцмәгән.

24Алар Исаны ҡацыға ҡатаҡлағаннар, әм кемкә нимә алғалы, ширәбә салып, Аның кейемен пүлгәннәр. 25Аны ҡацыға ҡатаҡлаған цаҡта сәғәт иртәге туғысҡа йаҡын киткән пулған. 26Аның ҡәйебен күрсәтәтеген йасыута «Иутейләрнең Патшасы» тип йасылған. 27-28Аның пелән пергә ике талауцыны, перен уң йаҡтан, икенцесен сул йаҡтан ҡацыға ҡатаҡлағаннар[*]. 29Аны йаса усҡаннар орошҡаннар. Пашларын кәгеп, алар әйткәннәр:

– Инте нимә? Син Алланың Сарайын посоп, өц көнтә йасағалы теләгән итең ҡуй[+]? 30Үсеңне ҡотҡар, ҡацытан төш!

31Паш тиний ҡесмәтцеләр әм Йаса уғытыуцылары та Исатан көлгәннәр әм:

– Пашҡаларны ҡотҡарған, әммә Үсен ҡотҡаралмайты! – әйткәннәр. 32– Пы Мәсиҡ, Исраилнең Патшасы, ҡацытан төшсөн! Пес мыны күреп, эшәнербес.

Аның пелән пергә ҡацыға ҡатаҡланҡаннар та Аны сүкеләгәннәр.


Исаның үлеүе

33Төш уаҡытҡа киткәц, сәғәт өцкә киткенцә, пөтөн тонйата ҡараңҡы пулған. 34Көннөң сәғәт өцкә киткәнтә, Иса тың ҡыцҡырған:

– Элои, элои, лема савахтани?

Аның мәғнәсе менә: «Минең Раппим, Минең Раппим, ник Син Мине ҡалтыртың?»

35Йыуыҡта торған йарымнары мыны эшетеп, әйткәннәр:

– Илйасны цағыраты, эшетәсегес мә!

36Алартан перәүе цөпрәкне ацы араҡҡа манып, аны тайаҡҡа элтереп, йөгөрөп килеп, Аңа эцкәле пиргән.

– Көтөп тороң, ҡарап пағайыҡ, Илйас килеп, Аны төшөрөр мә, йуҡ ма, – ул әйткән.

37Тың ҡыцҡырып, Исаның йәне цығып китте. 38Алланың Сарайынта пәртә икегә йуғартан астығацаҡ йыртылып цыҡты. 39Исаның оторасынта торған йөс әскәрләрнең пашы ницек Ул йәнен цығарған күреп, әйткән:

– Пы Кеше цыннап Алланың Паласы пулған!

40Анта ҡатыннар та пулған, алар йыраҡтан көсәтеп торған. Аларның арасынта Мәрйәм Маҡталина, кеце Йаҡупның әм Йосийәнең инәсе Мәрйәм, әм Саломейә пулған. 41Иса Калилейәтә пулғанта, алар Аның суңынан йөрөгәннәр әм Аңа ҡесмәт иткәннәр. Анта тағын Аның пелән Йерусалимкә килгән кән ҡатыннар пулған.


Тауның эцентә цуғылған Исаның ҡәбере

42Шәмпе көнкә әсерләнәтеген көн пулған. Кицкесен 43Ариматейәтән Йусуп, Шураның сур кешесе (ул Алла Патшалығын көтөүцөләрнең пере пулған), Пилатҡа парып, Исаның тәнен сурағалы нийәт иткән. 44Пилат, Иса тис үлгәнен эшетеп, исе киткән. Ул йөс әскәрләрнең пашын цағыртып, күптә мә Иса үлгәнен, сураған. 45Исаның цын үлеүен йөспашлығынан пелеп, Йусупҡа мәйетне пиргән. 46Йусуп йетентән мал сатып алып, тәнен төшөрөп, малға урап, тауның эцентә цуғылған ҡәбергә салған. Ҡәбернең керешенә ул таш йомарлантырып ҡуйған. 47Мәрйәм Маҡталина әм Йосийәнең инәсе Мәрйәм Аны ҡалай салғаннарны күргәннәр.

### 16


Иса үлгәннәртән тереләте

1Шәмпе усып киткәц, Мәрйәм Маҡталина, Йаҡупның инәсе Мәрйәм әм Саломейә, Исаның тәнен сылағалы өцөн, йыслы майлар сатып алғаннар[+]. 2Иртәсен атнаның перенце көнөнтә, ҡойаш йаңа ҡына цыҡҡанта, алар ҡәбергә килгәннәр. 3Йулта алар пер перенә әйткәннәр:

– Кем пескә ташны ҡәбернең керешенән йомарлап ташлар[+]?

4Әммә алар килеп йеткәц, ташны керештән алып ташланҡанын күртеләр. Таш тың оло пулған. 5Ҡәбергә кергәнтә, алар керештән уң йаҡта утырған аҡ кейемнәртә йегетне күргәннәр. Ҡатыннар ҡурыҡҡаннар. 6Әм ул аларға әйткән:

– Ҡурыҡмаң. Сес ҡатаҡланҡан насаретле Исаны эстәйсегес мә? Ул терелгән! Ул мынта йуҡ. Аны салған йергә ҡарап пағың. 7Парың, Аның уғыуцыларына, Петргә тә әйтең, Ул сестән алтта Калилейәгә китер. Анта сес Аны күрерсегес, ницек Ул сескә әйткән[+].

8Ҡатыннар ҡурғып, исләре китеп, ҡәбертән йөгөрөп цығып киткәннәр. Алар ул ҡәтәр ҡурыҡҡаннар, аның өцөн ицкемкә ицнимә әйтмәгәннәр.


Иса Мәрйәм Маҡталинаның әм ике уғыуцыларының йаннарына киләте

9Иртән атнаның перенце көнөнтә, Иса перенце Мәрйәм Маҡталинаға, кемнән Ул пер уаҡыт йете чинне ҡыуған, килгән. 10Ул парып, Аның пелән пулған, ҡәсер ҡайғырған, сыҡтаған уғыуцыларға әйткән. 11Ул Аны күргәнен, Исаның тере пулыуын эшеткәц, алар эшәнмәгәннәр.

12Анан суң аларның икеләре торатан атлап парғаннарынта, Иса аларға пашҡа йөстә күренкән. 13Пы ике кеше ҡайтып, ҡалғаннарына кәпләгәннәр, әммә аларға та эшәнмәгәннәр.


Иса унпер уғыуцыларының йаннарына киләте

14Суңҡараҡ унпер уғыуцылары өстәл алтта пулғанта, Иса аларға күренеп килгән. Алар терелгән Исаны күргән кешеләргә эшәнмәгән өцөн, Ул аларны эшәнмәү әм кире пулыулары өцөн ҡайымнаған.

15Ул аларға әйткән:

– Пөтөн тонйаға йөрөп, Масайыцлы Ҡәбәр пөтөн кешеләргә йеткесең. 16Кем эшәнсә әм цуғынса, саҡланып ҡалыр, әм кем эшәнмәсә, аны ҡәйепләрләр. 17Эшәнкәннәр пилгеләр пергә парырлар: алар Минең исемем пелән чиннәрне ҡыуырлар, йаңа телләртә кәпләшерләр; 18алар йыланнарны ҡулларына алырлар, ағу эцеп ҡуйсалар та, аларға сарар теймәс; алар аурыуларға ҡулларын салырлар, әм төгөләр төсәлер.

19Ҡацан Иса пөтөн нимәне әйтеп пиргәц, Ул күккә цығып киткән әм Аллатан уң ҡул йаҡҡа утырған. 20Уғыуцылары китеп, пөтөн йерләртә үәғәсләр әйтеп йөрөгәннәр. Раппи аларның сүсләрен пилгеләп, аларға пулышҡан.

+ 1:11 Мк 9:7, Мк 9:7,

+ 1:16 Мк 6:53,

+ 1:18 Мк 10:28

* 1:22 Пы Раппинең Йасасы. Муса аны йасып, Исраил ҡалығына пиргән.

+ 1:24 Мк 5:7,

+ 1:26 Мк 9:20,

+ 1:31 Мк 5:41, Мк 9:27,

+ 1:34 Мк 3:12

+ 1:40 Мк 9:22

+ 1:45 Мк 7:36

+ 2:1 Мк 1:21

+ 2:4 Мк 6:55

+ 2:5 Мк 10:52,

+ 2:7 Мк 14:64,

* 2:16 Парисәйләр – Исраилтә тин төргөннәрнең пере.

+ 2:20 Мк 14:7,

+ 3:1 Мк 1:21

+ 3:10 Мк 5:28

+ 3:11 Мк 1:24

+ 3:12 Мк 1:34

+ 3:17 Мк 1:19

+ 3:19 Мк 14:10, Мк 14:44

+ 3:20 Мк 6:31

+ 3:31 Мк 6:3,

+ 4:19 Мк 10:23,

+ 4:23 Мк 4:9

+ 5:7 Мк 1:24

* 5:9 Легион – римлеләрнең әскәрлекнең пүлеге. Аның исәбе – перәй 6 мың әскәр керәте. Мынта пы сүснең мәғнәсе – кән исәпле чиннәр.

+ 5:20 Мк 7:31

+ 5:28 Мк 3:10

+ 5:34 Мк 10:52

+ 5:37 Мк 9:2, Мк 14:33

+ 5:41 Мк 1:31, Мк 9:27,

+ 5:43 Мк 1:44, Мк 9:9

+ 6:2 Мк 1:21

+ 6:7 Мк 3:13-18

+ 6:12 Мк 1:15

+ 6:14 Мк 8:28

+ 6:21 Эстер 1:3

+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 6:29 Мк 2:18

+ 6:30 Мк 6:7

+ 6:31 Мк 3:20

+ 6:45 Мк 8:22

+ 6:52 Мк 6:41, Мк 8:17,

+ 6:55 Мк 2:4,

+ 6:56 Мк 5:27

+ 7:31 Мк 8:24, Мк 5:20, Мк 1:9

+ 7:33 Мк 8:23,

+ 7:36 Мк 1:44-45

+ 8:17 Мк 6:52, Мк 7:18

+ 8:19 Мк 6:41-43

+ 8:20 Мк 8:8

+ 8:22 Мк 6:45

+ 8:23 Мк 7:33,

+ 8:28 Мк 6:14,

* 8:29 Алла сүс пиреп ҡуйған Мәсиҡ, Исраил ҡалыҡның ҡотҡарыуцысы әм пашлығы; Аның килеүе турынта кән пәйғәмпәрләр әйткәннәр. Грек сүс «Христос» пороңҡо йәбрәй сүс «Машиах» сүскә туры киләте. Пы кешене сәйтүнә май пелән сылағаннар. Ул пелтерәте, Алла аны пилгеле йомошно ҡылғалы сайлаған.

+ 8:29 Мк 14:61-62,

+ 8:31 Мк 9:31, Мк 10:34,

+ 8:35 Мк 10:29

+ 9:1 Мк 13:30,

+ 9:2 Мк 5:37, Мк 14:33

* 9:5 Равви – пороңҡо йәбрәй телтә «уғытыуцы».

+ 9:9 Мк 1:44, Мк 5:43

+ 9:20 Мк 1:26

+ 9:22 Мк 1:40

+ 9:26 Мк 1:26

+ 9:27 Мк 1:31, Мк 5:41,

+ 9:31 Мк 8:31, Мк 10:32-34

+ 9:32 Мк 6:52

+ 9:35 Мк 10:43-44

+ 9:36 Мк 10:16

+ 10:16 Мк 9:36

+ 10:23 Мк 4:19

+ 10:27 Мк 14:36,

+ 10:28 Мк 1:18-20

+ 10:29 Мк 8:35,

+ 10:34 Мк 8:31, Мк 9:31

+ 10:35 Мк 1:19

+ 10:38 Мк 14:36,

+ 10:43 Мк 9:35

+ 10:52 Мк 5:34,

* 11:9 Осанна – пороңҡо йәбрәй телтә «песне саҡла» тигән сүс, аның мәғнәсе «Аллаға шөкөр!» әйтеү.

+ 11:13 Мк 13:28,

* 11:25-26 Йарым суңҡыраҡ йасылған йасмаларта пы сүсләр тә пар: «Әммә сес кицермәсәгес, Күктәге Атағыс сеснең йарамаған эшләрегесне тә кицермәс».

+ 11:30 Мк 1:4

+ 12:1 Мк 13:34

+ 12:12 Мк 11:18, Мк 11:32

* 12:14 Кесар – римлеләртә оло патшаның исеме.

+ 12:15 Мк 7:6,

* 12:18 Саттукейләр – Исраилтә тин төргөннәрнең пере.

+ 12:35 Мк 10:47,

+ 12:37 Мк 6:20

* 12:42 Пороңҡо грек телтә «ике лепта, ул кондратес».

+ 13:30 Мк 9:1

+ 13:34 Мк 12:1

* 14:3 Нарт – ҡыйбатлы йыслы май.

+ 14:7 Мк 2:20,

+ 14:28 Мк 16:7

+ 14:33 Мк 5:37, Мк 9:2

* 14:36 Авва – пороңҡо йәбрәй телтә «әткәү».

+ 14:36 Мк 10:27, Мк 10:38,

+ 14:41 Мк 9:31, Мк 10:33

* 14:45 Равви – пороңҡо йәбрәй телтә «уғытыуцы».

+ 14:49 Мк 11:27,

+ 14:50 Мк 14:27,

+ 14:58 Мк 15:29,

+ 14:60 Мк 15:4-5

+ 14:64 Мк 2:7,

+ 14:65 Мк 10:34

+ 14:72 Мк 14:30

+ 15:4 Мк 14:60-61

+ 15:15 Мк 10:34

* 15:16 Преторий – ил пашлыҡ Пилат йәшәгән әм римле әскәрләр урнашҡан йортлар.

* 15:16 Пороңҡо грек телтә «спейра» – әскәрләрнең пүлеге, легионның унның пере, анта алты йөскә йаҡын әскәр кергән.

+ 15:19 Мк 10:34, Мк 14:65

* 15:23 Смирна – аурыуны асайтатығын йыслы сыйыҡлыҡ.

* 15:27-28 Йарым суңҡыраҡ йасылған йасмаларта пы сүсләр тә пар: «Алай итеп, Йасмата йасылған сүсләр „Ул йенәйәтцеләргә ҡушылған“ пулып цыҡҡан».

+ 15:29 Мк 14:58,

+ 16:1 Мк 15:40

+ 16:3 Мк 15:46

+ 16:7 Мк 14:28