# Сыйлы Китап

Институт перевода Библии

## Забур

### Забур

Забур


Баш сёз

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]

[100]

[101]

[102]

[103]

[104]

[105]

[106]

[107]

[108]

[109]

[110]

[111]

[112]

[113]

[114]

[115]

[116]

[117]

[118]

[119]

[120]

[121]

[122]

[123]

[124]

[125]

[126]

[127]

[128]

[129]

[130]

[131]

[132]

[133]

[134]

[135]

[136]

[137]

[138]

[139]

[140]

[141]

[142]

[143]

[144]

[145]

[146]

[147]

[148]

[149]

[150]


### Баш сёз


Забур


Баш сёз


Аявлу охувчу!

Сен къолунга тутгъан бу китап – къумукъ тилге гёчюрюлген Забурну таржумасы. Шону Библияны таржумасыны институту этген. Забурдан къайры, шо институт, къумукъ тилге Сыйлы Язывлагъа гиреген бир нече китапны таржума этип, басмадан чыгъаргъан – Яратылывну, Айтывланы ва шолай да савлай Янгы Разилешивню.

Забур – 150 йырдан амалгъа гелген жыйым китап. Шо йырланы гьариси оьзтерече хасиятлы. Забургъа дин ругьлу макътав йырлар, дуалар, Аллагьны гьакъындагъы лирикалы пикирлешивлер, гиччирек поэмалар гирген. Забур инг башлап ягьуди тилде яратылгъан. Бютюн китапдан таба Аллагьгъа алгъыш, макътав этив къызыл сызакъ болуп оьте. Гьатта юрек ачытып этилеген кант этивню неде ваягь айтывну вакътисинде де дуа оьзю макътавлукъ болуп токътай: йырчы Аллагьны ахтара, Ону булан умутун байлай, Огъар ювукъ болма къасткъыла.

Забурдагъы йырлар ритмика ягъындан къурумлу тизилип геле. Гьар сатыр эки неде экиден артыкъ ярым сатырлагъа бёлюне, шолар буса бир-бирине янаша салыныв, ошашлыкъ, къаршы салыныв белгилери булан тагъылып геле: ярым сатырлар маънадаш сёзлени, бир-бирине маъна якъдан ошашлы сёз тагъымланы, жумлаланы кёмеклиги булан айтылып турагъан теманы такрарлай неде маъна якъдан бир-бирине къаршы сала. Бырынгъы ягьуди шиъру тизимине аслу гьалда къапия хас тюгюл буса да, бир-бирде эки ярым сатырны арасында да къапия ёлугъа.

Забурдагъы йырланы шиъру тизим къайдасы, тили оьзюню тамурлары булан Ювукъ Гюнтувушну бырынгъы девюрлерине чыгъып гете. Шогъар йырларда къаршылашагъан шумер, акъкъад, угъарит ва бырынгъы Гюнтувушдагъы оьзге тиллени белгилери, ва янаша геливлери шагьатлыкъ эте. Шо бир вакътини ичинде поэзияны шо бырынгъы мердешлери Забурну алдына салынгъан бюс-бютюнлей янгы муратлагъа: бир Аллагьны макътап йырлавгъа, шексиз кюйде бютюнлей макътав ва алгъыш этивге – къуллукъ эте.

Ибадатхананы йырчылары согъув алатланы макъамына гёре йырланы дин адатланы ва байрамланы оьтгерегенде айтып гелгенлер. Амма биз шекленип къалсакъ тюгюл, шо согъув алатланы авазы нечик чалына болгъанын мекенли кюйде айтып болмайбыз; Аллагьгъа къуллукъ этилегенде къоллангъан макъамлар нечик болгъаны бизге ачыкъ тюгюл. Бугюнлер бизге белгили болуп токътайгъан биргине-бир зат бар: гьар йырны башында шо йыр белгили бир согъув алатны авазына гёре айтылма тарыкъ деген тунукъ эсгеривлер ёлугъа (масала, къыллы согъув алатланы; къара: 4, 6, 53, 54, 60, 66, 77-нчи йырлар) неде йыр нечик буса да белгили бир йырлав къайда булан байлавлу болма тюше (масала, «гиттит»; къара: 8, 80, 83-нчю йырлар). Кёбюсю йырланы ичинде села деген бир англав ёлугъа. Шону маънасы гьалиге ерли белгили тюгюл: балики, шо макъам согъулагъан вакътидеги бир токътавдур неде, терсине, согъувчулар макъамны сокъма башласын учун, шо ерде охуйгъанлар токътама тийишлидир. Таржумада биз села деген англавну гёрсетмейбиз.

Оьзлени ичделигине ва маънасына гёре Забурдагъы йырланы ёрукъ гьисапда шулай бёлюклеге айырма бола:

• Аллагьгъа макътав этив йырлар;
• халкъны яшавундагъы уллу къайгъылы агьвалатлар булан байлавлу ваягь йырлар[1];
• пачаны яшаву булан байлавлу бек агьамиятлы бир-бир агьвалатланы гьакъындагъы пача йырлары;
• айры бир инсанны дин ва ругь сынаву булан байлавлу алгъыш этив ва товба этив йырлар.

Ичделик янындан белгили бир тематика бёлюклеге пайланагъаны йимик, къурулуш янындан алып къарагъанда да, бютюн Забур беш гесекге айрыла. Гьар шолай гесек айрыча бир макътав йыр булан тамамлана (40, 71, 88, 105-нчи йырлар ва бютюн жыйымны ахыры – 150-нчи йыр).

1) 1–40-нчы йырлар. Бу гесекдеги йырланы атларыны кёбюсюнде автор гьисапда Давут эсгериле.

2) 41–71-нчи йырлар. Йырланы атларында тюрлю-тюрлю авторлар эсгерилген: Корагьны уланлары, Асаф, Давут.

3) 72–88-нчи йырлар. Мунда «Асафны бир нече йырлары» (73–82), «Корагьны уланларыны йырлары» (83–84, 86–87), «Давутну дуасы» (85) ва «Етанны уьйретивю» (88) гире.

4) 88–105-нчи йырлар ва 5) 106–150-нчи йырлар. Бу йырланы арасында айры бёлюклени айырма бола, масала, йырны аслу темасына къарап: «Гьакимлик этип турагъан Раббибиз» (92–99), неде йырланы атларына гёре: «Алгьамдулиллагьны йырлары» (145–150), «Оьрленивню йырлары» (119–133), «Давутну йырлары».

Йыр жыйым гьисапда Забур эжжелги девюрлерде, Давут пачаны вакътисинде амалгъа гелме башлагъан. Ону яратылыву сонггъу бир нече асруланы боюнда да узатылып тургъан. Йырланы кёбюсю эжелги девюрлерде (эсги девюрню VI-нчы асрусуну башына ерли) яратылгъан деп белгилене. Амма кёп гечги девюрлерде яратылгъан йырлар да бар. Масала, 78-нчи йыр ва белгили 136-нчы йыр («Бабилни оьзенлерини ягъаларында»), шексиз кюйде, Бабилни есирлик девюрюнден алда яратылма кюй ёкъ.

Забурну кимни де гьайрангъа къалдырагъан чеберлик аламатлары да оьзлеге тергевюн тартмай болмай. Аламланы Пачасы болгъан, асгербаш гьисапланагъан Аллагьны, Ону зор къудратыны, айры-айры йырланы «лирикалы игитлерини» – зулмугъа тарылып азап чегеген, шюкюрлюк этип турагъан уьстюн гелген адамны келпетлери оьтесиз таъсирли ва чебер кюйде яратылгъан. Китапны тилине бай аваз чалынывлар, терен маъналы яшыртгъын тенглешдиривлер ва оьзге чебер суратлав къайдалар хас.

Гертиден де, Забурдагъы йырларда инсанны гьислери, ойлары ва къайгъылары бары да янындан – шат къуванчлардан башлап ассиликни дертлерине етишгенче къуршалып алынып берилген. Забурну аслу мурады – гьар-бир инсанны ругь, къылыкъ даражасына къарамайлы, Аллагьны барлыгъына тюшюндюрмек, Огъар амин болма уьйретмек. Бу китапда яшавну терен айланмаларын, къайгъыларын суратлав Аллагьгъа бакъгъан якъдагъы дазусуз сюювге къатты кюйдеги инамлыкъ булан къатышып, ону оьзтеречелигин, маъналыгъын болдура.

Библияны таржумасыны институту бу китапны гьазирлевде ортакъчылыкъ этген бары да адамлагъа – таржумачыгъа, редакторлагъа, суратчыгъа – гьакъ юрекден разилигин билдире. Буссагьатгъы вакътиде Библияны таржумасыны институту Аюбну китабыны таржумасын басмадан чыгъарма гьазирлеп тура.

Библияны таржумасыны институту

### 1


Биринчи Китап


(1-нчи – 40-нчы йырлар)

1Къылыкъсызланы сёзюне тынгламайгъан, гюнагьлыланы ёлуна да тюшмеген, мысгъыллавчуланы жыйынларында да олтуруп турмайгъан гиши насиплидир[+].

2Амма ол Раббибизни Къанунундан къуванып турар, гече де, гюн де шо Къанунну гьайында болур![+]

3Шо адам сугъарылагъан ерде де орнатылып, оьз заманында емиш береген, япыракълары да дёнмейген терекге ошар. Гьар къайсы ишни де ол ахырына чыгъар.

4Къылыкъсызлар буса шолай болмас; олар ел ёкъ этип къоягъан чанггъа ошар[+].

5Шо саялы да къылыкъсызлар къыяматгюн Аллагьны дуванында, гюнагьлылар[†] да муъминлер булан бирче токътап туруп болмаслар.

6Неге тюгюл де, Раббибиз муъминлени ёлуну гьайын этер, къылыкъсызланы ёлу буса оьлюмге багъып элтер[+].

### 2

1Халкълар неге гьалек болалар, олар неге бош хыяллагъа къуллукъ этелер[+]?

2Дюньяны пачалары баш гётерелер, бай-бийлер бирлешип, Раббибизге ва Ону Танглагъанына[*] къаршы чыгъып,[+]

3булай деп айтар: «Оланы шынжырларын уьзюп ташлайыкъ чы, бугъавларын да оьзюбюзден алып атайыкъ чы».

4Кёклердеги тахда олтургъан Аллагь кюлеп къояр, къайнашып да алар олагъа[+].

5Шо заман Ол олагъа оьтесиз ачувланып сёйлер, къазапланып йиберип, оланы булай айтып тамашагъа къалдырып къояр:

6«Оьзюмню сыйлы болгъан Сион тавумну уьстюнде Мен Пачамны танглап алдым»[+].

7Пача булай дер: «Раббибизни буйругъун билдирип турарман мен! О Магъа булай деп айтды: „Сен Мени Уланымсан. Мен де бугюн Сени Атанг болдум[+].

8Менден тиле, Мен де Сагъа варисликге халкъланы, гьакимлик этме бютюн дюньяны берермен;

9Темир таягъынг булан оланы токътатарсан, чыны сукарадай оланы хум-хуватын чыгъарып къоярсан“»[+].

10Гьей пачалар, гьакъыллы болугъуз чу; ер юзюню дуванчылары да, эс табыгъыз чы!

11Раббибизге къоркъа туруп къуллукъ этигиз, Ондан титирей туруп сююнюгюз[+].

12Оьзю сизге къазапланмасын учун, сиз де тутгъан ёлугъузда дагъылып къалмас учун, Огъар гьюрмет этигиз! Неге тюгюл де, узакъ къалмай Ону къазапланыву янып гетме де болур. Насиплидир Раббибизде аркъатаяв табагъанланы барысы да[+].

### 3


1Оьзюню уланы Абдусаламдан къачып барагъанда Давутну айтгъан йыры[+].

2Раббим! Не артып гетди дагъы мени душманларым! Кёплер магъа къаршы баш гётергенлер[+].

3Кёплер мени гьакъымда: «Аллагь ону къутгъармас», – деп сёйлейлер[+].

4Амма Сен, Раббим, алдымдагъы къалкъанымсан, макътавлугъумсан, башымны да Сен гётертип юрютесен[+].

5Раббиме къычырып чакъырыв этермен, Ол да Оьзюню сыйлы тавундан туруп мени эшитип турар[+].

6Мен ятарман, юхларман, турарман, неге тюгюл де Раббим мени якълап турар[+].

7Дёрт де якъдан магъа чапма белсенген санавсуз халкълардан да мен къоркъмасман[+].

8Кёмек эт, Раббим! Къутгъар мени, Аллагьым! Неге тюгюл де, Сен мени душманларымны барын да яякъ сюеклерин уватып, къылыкъсызланы тишлерин тёгюп къоясан[+].

9Раббибиздир бизге уьстюнлюк береген. Оьз халкъынга да шабагьат эт дагъы Сен[+].

### 4


1Хорну ёлбашчысына. Къыллы согъув алатлар булан. Давутну йыры.

2Мен чакъырыв этгенде, мени эшит дагъы, адилли Аллагьым! Балагь къопгъанда Сен магъа эркинлик бере эдинг. Магъа рагьму эт дагъы, мени дуамны да эшит дагъы[+].

3Инсанлар! Къачан болгъунча мени намусум хорланып турар экен? Къачан болгъунча сиз бош юрюшлени сююп, ялгъанны излеп айланып турар экенсиз?

4Оьзю учун Раббибиз Аллагь иманлыланы айырып битгенни билип къоюгъуз. Мен Оьзюне чакъырыв этегенде, Раббибиз Аллагь эшитер[+].

5Шо саялы да къоркъмакълыгъыгъыздан къартыллап туругъуз, гюнагь иш де этип къоймагъыз; ятгъан ятывларыгъызда юреклеригизден[†] ойлашып къарагъыз, сиз де рагьатлыкъ табарсыз.

6Герти къурбанлыкълар[†] гелтиригиз, Раббибиз Аллагьгъа да аркъатаягъыз[+].

7Кёплер: «Бизге яхшылыкъны ким гёрсетер?» – деп айтып айланарлар. Бизге рагьмунг булан къара дагъы, Раббим Аллагьым![+]

8Эркин кюйдеги экмекден, чагъырдан эсе, Сенден гелеген шатлыкъ артыкъдыр магъа.

9Мен парахат ятып юхлайман, неге тюгюл де мени аманлыкъда яшама янгыз Сенсен къоягъан, Раббим[+].

### 5


1Хорну ёлбашчысына. Уьфюрюлюп согъулагъан алатлар булан. Давутну йыры.

2Эшит дагъы, Раббим, мени сёзлеримни, мени ойларымны да англа дагъы.

3Мени агьыма къулакъ ас дагъы, мени Пачам, мени Аллагьым! Неге тюгюл де, Сагъадыр мен дуа этегеним[+].

4Танг булан эшитесен, Раббим, мени тавушумну. Мен де тангданокъ алдынгда тилевлерим де булан къаравуллап токътап турарман[+].

5Неге тюгюл де, Сен адилсизликни сюеген Аллагь тюгюлсен; Сен бар ерде яманлыкъ орунлашып болмас.

6Макътанчыкълар Сени гёз алдынгда токътап туруп болмаслар. Сен яманлыкъ этегенлени барысын да гёрюп ярамайсандыр[+].

7Ялгъан айтагъанланы Сен дагъытарсан; къан тёкме гьасиретлилерден де, ялгъан булан турагъанлардан да Сен жиргенерсен[+].

8Мен буса, рагьмулугъунгну кёплюгюнден, Сени уьюнге гирермен; Сенден къоркъа да туруп, сыйлы ибадатхананга[†] багъып сужда этермен[+].

9Раббим! Душманларым гёрсюн учун, мени гьакъ герти ёлунг булан алып юрюп тур дагъы; алдымда Оьзюнгню ёлунгну тюз эт дагъы.

10Неге тюгюл де, оланы авзуларындан гьакъ герти сёз чыкъмайдыр; оланы юреклери[†] оьлюмдюр. Оланы хырданлары ачылгъан къабурдур; тиллери булан олар яревкелик этип юрюйдюр[+].

11Тюз дуванын эт дагъы олагъа, Аллагьым! Оьзлени хыялларына сюрюнюп къалсын дагъы олар. Оьзлени кёп гюнагьлары саялы гери ур дагъы оланы, неге тюгюл де Сагъа къаршы баш гётерип токътагъандыр олар.

12Сююнюп къалсынлар Сагъа аркъатаяйгъанлар, шатланып турсунлар, Сен де оланы якълап туражакъсан; атынгны сюегенлер Сени булан къуванып юрюжеклер.

13Неге тюгюл де, Сен муъминлеге рагьму этесендир, Раббим; яхшылыгъынг булан къалкъандай оланы къоруп сакълайсандыр[+].

### 6


1Хорну ёлбашчысына. Сегиз къыллы согъув алат булан. Давутну йыры.

2Раббим! Бек ачувланып жазалап къойма дагъы мени, къазапланып такъсырлап да къойма мени[+].

3Рагьму эт магъа, Раббим, неге тюгюл де мен гючсюзмен; дарман эт магъа, Раббим, неге тюгюл де сюеклерим чартлап тура мени.

4Жаным азап чегип тура мени; къачан болгъунча кёмек къаравуллап турайым дагъы Сенден, Раббим[+]?

5Бакъ чы, Раббим, къутулт мени; Оьзюнгню рагьмунг учун мени къутгъар дагъы.

6Неге тюгюл де, оьлгенлер Сени ахтарып айланмаслар; ахыратда[†] Сагъа ким макътав этер дагъы[+]?

7Агь ура туруп, гьалым битди мени. Гьар гече йылай туруп, ятывум бавукъ болду; тёшегим де гёзьяшлардан сыкъма-сув болуп битди.

8Къайгъыларымны кёплюгюнден гёзлерим шишип гетди, душманларым саялы оланы гёрегени осаллашды[+].

9Бары да яманлыкъ этегенлер, мени янымдан тайып къалыгъыз; неге тюгюл де Раббибиз мени йылав тавушумну эшитди[+].

10Раббибиз мени ялбарывумну эшитди; Раббибиз мени дуамны да къабул этер.

11Биябур болуп къалсын, къоркъмакълыгъындан къартыллап турсун дагъы мени душманларым; ёлундан къайтып, уялып-илыгъып къалсын дагъы олар[+].

### 7


1Буньяминни къавумундан чыкъгъан Кушну иши булан байлавлу болуп Раббибизге Давут айтгъан ваягь.

2Раббим, Аллагьым мени! Сенсендир аркъатаявум мени. Мени гьызарлайгъанланы барысындан да мени къутгъар, къутулт дагъы[+].

3Ёгъесе, олар арсландай йыртып, паралап, гесек-гесегимни чыгъарып къоярлар, мени къутгъармакъ учун гьеч бирев де табулмай къалар[+].

4Раббим, Аллагьым мени! Эгер де мени гьеч этгеним бар буса, эгер де мени къолларымдан терс иш чыкъгъан буса,

5Эгер де мени булан къыйышып яшап турагъангъа яманлыкъ этген бусам яда бир себепсиз душманым болгъан адамны талагъан бусам,[+]

6Душманым мени гьызарлай туруп, артымдан етип къалсын дагъы, жанымны янчып ер булан бир этип, яшавумну чанггъа айландырып къойсун дагъы.

7Къазапланып йиберип, кёмек эт дагъы, Раббим! Душманларымны оьжетлигине багъып къаршы тур дагъы, мен саялы Оьзюнг айтгъан дувангъа деп уян дагъы.

8Кёп тюрлю халкълар Сени айланангны къуршап алып къояжакълар; кёклерден таба олагъа гьакимлик эт дагъы!

9Раббибиз халкълагъа дуван этер. Магъа дуван эт дагъы, Раббим. Муъминмендир, таза да дюрмендир мен[+].

10Къылыкъсызланы яманлыгъы битип къалсын дагъы, муъминни буса беклешдирип къой дагъы, неге тюгюл де Сен юреклени[†] де, гьакъылланы да сынап къарайсандыр, адилли Аллагьым[+].

11Тюз юреги булангъыланы къутгъарагъан Аллагьым мени къалкъанымдыр[+].

12Аллагь адилли дуванчыдыр, Аллагь гьар гюн де яманлагъа Оьзюню къазапланывун гёрсетер.

13Эгер де бирев товба этмей буса, Ол къылычын иттилешдирип турар, жаясын тартып, шону гёзлеп турар[+].

14Ону учун Ол оьлюмню савутларын гьазирлеп, янагъан окъларын этип турар[+].

15Муна яман адам бир тюзсюз затны этме ой къуруп турар, яманлыгъыны кёплюгюнден ол бир ялгъан ойлашып токътар[+].

16Терен къую къазып тербер, битген сонг, оьзю бёттёбен тюшюп гетер[+].

17Ону яманлыгъы оьзюню башына гелип тиер, зулмусу да башыны тёбесине тюшюп токътар.

18Оьзюндеги адилликге гёре Раббибизге макътав этермен, Раббибиз Аллагьу-Тааланы атын тутуп йыр да айтарман[+].

### 8


1Хорну ёлбашчысына. «Гиттит» деген макъамгъа гёре. Давутну йыры[+].

2Раббим, Аллагьыбыз! Нечик зор уллудур дагъы сав ер юзюнде Сени атынг! Сени макътавлугъунг кёклерден де оьрлеге чыгъып гетер![+]

3Сабийлер де, эмчек ичеген нарысталар да авзулары булан Сагъа алгъыш этедир; душманланы, оьч алывчуланы, чапгъынчыланы буса сессиз этип къойдунг Сен.

4Сени къолларынг булан этилген кёклеге, Сен салгъан айгъа, юлдузлагъа багъып къарайман.

5Ким болуп къалгъан инсан Сен оьзюн эсингде сакълап турар йимик? Ким болуп къалгъан шо инсан Сен даим оьзюню гьайын этип турар йимик[+]?

6Малайиклер булан тенглешдиргенде, Сен ону бираз тёбен салып къойдунг; макътав да, гьюрмет де булан ону савгъатладынг.

7-9Оьз къолларынг булан яратгъан затланы уьстюне ону башчы этип салдынг; бары затны ону аякъ тюбюне салып къойдунг: бары да къойланы да, оьгюзлени де, шолай да авлакъдагъы къыр жанланы да, кёкдеги къушланы да, денгизлердеги[†] балыкъланы да, денгизлердеги бары да жанлы затланы да[+].

10Раббим, Аллагьыбыз! Нечик зор уллудур дагъы сав ер юзюнде Сени атынг!

### 9


1Хорну ёлбашчысына. «Алмут лаббен» деген макъамгъа гёре. Давутну йыры.

2Гьакъ юрегим булан Сагъа макътав этип турарман, Раббим; Сени гьайран ишлерингни гьакъында да билдирип турарман[+].

3Сенден сююнюп, Сагъа алгъыш этип, Сени атынгны тутуп йыр да айтарман, гьей Аллагьу-Таала[+].

4Душманларым артгъа бурулуп къарагъанда, Сени юзюнгню алдында олар сюрюнюп, дагъылып къалар.

5Неге тюгюл де, мени тюзлюгюмню якълагъан Сенсендир. Тахгъа минип олтургъан Сенсендир, мени адилли Дуванчым[+].

6Сен имансызлагъа къазапланып алдынг, къылыкъсызны дагъытып къойдунг, оланы атларын гьар даимге де унутдуруп къойдунг[+].

7Душманны бир савуту сама да къалмады, шагьарланы да Сен бузуп къойдунг; шолар булан бирче оьзлер булан байлавлу эсделик де болмагъандай болуп къалды.

8Амма Раббибиз гьар даим де пача болуп турар; дуван учун Ол Оьзюню тахын онгарып турар[+].

9Бютюн дюньягъа да Ол адиллик булан дуван этер, халкълагъа да тюз кюйде дуван этер[+].

10Раббибиз зулмулангъанланы яшынып токътайгъан ери, къайгъылы гюнлерде яшынып токътайгъан ери болур;[+]

11Атынгны билегенлер Сагъа аркъа таярлар, неге тюгюл де Сени излейгенлени къоюп къоймайсандыр Сен, Раббим[+].

12Сионда гьакимлик этип турагъан Раббибизни атын тутуп йыр да айтыгъыз чы, халкъланы арасында Ону ишлерин билдирип юрюгюз чю.

13Неге тюгюл де, тёгюлген къан учун Ол сорав алар; оланы эсде сакълап турар, зулмулангъанланы агьын унутмас.

14Рагьму эт дагъы магъа, Раббим! Мени гёрюп ярамайгъанлардан оьзюм гёрюп турагъан азаплагъа къара чы. Оьлюмню къапуларындан къутгъар дагъы мени![+]

15Шо заман Сион къызыны[†][*] къапу алдында Сени гьакъынгдагъы бары да макътавланы билдирип, Сени къутгъарылывунгдан сююнюп боларман мен.

16Имансызлар оьзлер къазгъан къуюгъа оьзлер тюшюп гетерлер бёттёбен; оьзлер салгъан тузакълагъа оьзлени аягъы тюшюп къалар[+].

17Раббибиз Оьзюню адиллигинден таба танылар; къылыкъсыз буса оьз къоллары булан этген ишлери булан тутулуп къалар[+].

18Ахыратгъа[†] гирип гетсинлер дагъы къылыкъсызлар, Аллагьны унутуп къоягъан бары да халкълар да[+].

19Неге тюгюл де, даимге унутулуп къалмас пакъырлар, ярлыланы умуту да ахыргъа ерли дагъылып къалмас.

20Кёмек эт дагъы, Раббим! Уьстюн чыкъмасын дагъы инсан, халкълагъа да Сени алдынгда дуван этилсин дагъы.

21Къоркъув бер дагъы, Раббим, олагъа; халкълар оьзлер инсанлар экенин билсин чи.

22Неге арекде токътап къалдынг, Раббим? Неге къайгъылы гюнлерде Оьзюнгню яшырып къойдунг[+]?

23Оьзюню оьктемлигинден къылыкъсызлар ярлыны гьызарлап айланар. Ойлашып айланагъан пышдырыкъларына олар оьзлер тутулуп къалсынлар дагъы.

24Неге тюгюл де, къылыкъсызлар юреклериндеги[†] гьасиретликлер булан макътанып айланар; сутур адам Раббибизни яманлап, гери уруп турар.

25«Сорав алмас», – деп де айтып, оьзюню хохабазлыгъындан къылыкъсыз Раббибизни ахтармас; ону бары да оюнда да ёкъдур Аллагь[+].

26Уьстюн чыгъар гьар заманда да оьзюню ишлеринде ол; Сени къанунларынг огъар йыракъдадыр; душманларыны барысына да ол сансымай къарар.

27Оьз-оьзюне: «Бюдюремесмен, бир заманда да магъа гьеч бир балагь да болмас», – деп айтып юрюр[+].

28Ону авзу налатдан, намартлыкъдан, ялгъандан толгъандыр; тилини тюбюнде дагъытылыв да, яманлыкъ да бардыр[+].

29Абзарны артында пусгъунда олтуруп болар; яшыртгъын ерлерде айыпсызны оьлтюрер; гёзлери де амалсызгъа урлап-урлап къарай турар[+].

30Уясында токътагъан арсланкъапландай яшыртгъын къаравуллап токътап болар; ярлыны тутмакъ учун, пусгъунда токътап болар. Тузагъына багъып тарта туруп, ярлыны къагъып тутар[+].

31Оьзюню тюбюне салып янча туруп, йыгъып къояр къылыкъсыз ону. Гючю булан да уруп салып къояр къылыкъсыз ону.

32Оьз-оьзюне: «Аллагь унутгъан, Ол бетин япгъан, бир заманда да гёрюп болмас», – деп айтар.

33Кёмек эт дагъы, Раббим, Аллагьым мени! Оьрге гётер дагъы къолунгну, унутуп къойма дагъы зулмулангъанланы.

34Неге къылыкъсыз ичинден: «Сен сорав алмассан», – деп айтып тура? Неге Аллагьны гери ура экен дагъы?

35Сен гёрюп турасан чы! Оьз къолунг булан тийишлисин бермек учун, Сен хатирин къалдырывлагъа, къыйыкъсытывлагъа тергев бакъдырып турасан. Амалсыз оьзюн Сагъа аманат этер; етимге де Сен кёмекчи боларсан[+].

36Яманны да, къылыкъсызны да гючюн дагъытып къой чу; бир де болмагъандай ёкъ болуп къалсын дагъы олар![+]

37Раббибиз гьар даимге де пачадыр; имансызлар Ону топурагъындан ёкъ болуп къалар[+].

38Раббим! Ювашланы сюегенин эшитесен Сен; оланы юреклерин беклешдир дагъы; олагъа къулакъ ас дагъы.

39Инсан ер юзюнде оьзгени дагъы къоркъутмасын учун, Сен етимни де, зулмулангъанны да ягъын тутуп турасан[+].

### 10


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

Аркъатаяв тапдым мен Раббибизде. Магъа: «Оьзюгюзню тавугъузгъа къушдай уч», – деп нечик айтып боласыз дагъы[+]?

2Неге тюгюл де, къарангылыкъда тюз юреги булангъылагъа урмакъ учун, къылыкъсызлар муна, жаяларын да тартып, окъларын йипге салып турарлар[+].

3Бары зат бузулуп турагъанда, муъмин не этип болсун дагъы[+]?

4Раббибиз Оьзюню сыйлы ибадатханасындадыр;[†] Ону тахы кёклердедир. Ону гёзлери гёрюп турар; Ону гёз къапгъачлары да инсанланы сынап турар[+].

5Раббибиз муъминни де, къылыкъсызны да сынап къарар, зулмуну сюегенни буса Ол гёрюп ярамас[+].

6Яллап турагъан кесевлени де, янып турагъан кюкюртню де Ол къылыкъсызлагъа янгурдай тёгюп къояр; биширип къоягъан ел де олагъа тийген пайдыр[+].

7Неге тюгюл де, Раббибиз адиллидир, адилликни де сюер; Ону бетин тюз юрекли[†] адам гёрюп турар[+].

### 11


1Хорну ёлбашчысына. Сегиз къыллы согъув алат булан. Давутну йыры.

2Къутгъар дагъы, Раббим; неге тюгюл де иманлылар да ёкъ болуп къалгъан, инсанланы арасында инамлылары да ёкъ болуп къалгъан.

3Гьар ким ювугъуна ялгъанны сёйлей; авзулары яревке, ачыкъдан алдатып сёйлей[+].

4-5Бары да яревке тиллени юлкъуп ташласын дагъы Раббибиз. «Тилибиз булан къазанарбыз уьстюнлюкню биз. Авзуларыбыз оьзюбюз буландыр. Кимдир бизге башчы?» – деп айтып юрюйген гьар макътанчыкъ авузланы да япсын дагъы Ол.

6«Пакъырлагъа этилеген зулму учун да, ярлыланы агь уруву учун да гьали гелип йиберип, оьзлер гьасирет болгъан аманлыкъгъа чыгъарарман», – дер Раббибиз.

7Раббибизни сёзлери таза сёзлердир, ялынны къап ортасында етти керен иритилип тазалангъан гюмюшдюр.[†][+]

8-9Инсанланы арасында намуссузлукъ оьр чыгъып йибергенде, бары ерде къылыкъсызлар айланып турар. Сенсендир, Раббим, бизин сакълап, гьар даим де олардан якълап туражакъ.

### 12


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Къачан болгъунча экен дагъы, Раббим? Даимге мени унутгъан кюйде туражакъмы экенсен дагъы Сен? Къачан болгъунча менден юзюнгню яшырып туражакъ экенсен дагъы[+]?

3Къачан болгъунча ичимдеги дертге чыдап турайым мен? Къачан болгъунча гече де, гюн де юрегимдеги къайгъыгъа чыдап турайым мен? Къачан болгъунча душманым менден оьр чыгъып турсун?

4Магъа къара чы, мени эшит чи, Раббим, Аллагьым! Гёзлеримни ярыкъландырып къой чу мени, мен де даимлик юхугъа батып къалмасман;[+]

5Душманым: «Мен ондан оьр чыкъдым», – деп айтып къоймасын дагъы. Эгер де бюдюреп къалсам, мени гьызарлап юрюйгенлер сююнюп къалмасын дагъы[+].

6Мен бусам Сени рагьмунга инанаман; юрегим Сенден гелеген къутгъарылывдан къуванып тура; магъа яхшылыкъ этген Раббимни макътап йырларман мен[+].

### 13


1[•]Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

Бир гьайгев оьз-оьзюне: «Аллагь ёкъдур», – деп айтар. Олар пасат ёлгъа тюшюп къалар, эсгик ишлер этер. Яхшылыкъ этеген бирев де ёкъдур[+].

2Оланы англайгъанлары, Аллагьны ахтарагъанлары бармы экен деп, Раббибиз кёкден таба къарап турар[+].

3Тайышдылар тюз ёлдан бары да, лап биябур болуп битдилер. Яхшылыкъ этеген бирев де ёкъдур, гьеч бирев ёкъдур[+].

4Эс тапмасмы экенлер дагъы яманлыкъ этегенлени, халкъымны экмекдей ашап турагъанланы, Раббибизни атын тутмайгъанланы барысы да[+]?

5Шо ерде олар оьтесиз бек къоркъуп къаларлар, неге тюгюл де Аллагь муъминлени яныдыр.

6Сизсиздир, яманлар, ярлыланы хыялларын бузуп турагъан, амма Раббибиздир оланы аркъатаяву.

7Гелгей эди Сиондан таба Исрайылгъа[†] къутгъарылыв! Раббибиз Оьз халкъын есирликден къайтарагъанда, сююнюп къалар Якъубну[†] наслулары, шатланып къалар Исрайыл шо заман.

### 14


1Давутну йыры.

Раббим! Сени сыйлы чатырынгда ким туруп болар? Сени сыйлы тавунгда ким болар яшап[+]?

2Гьалал юрюйген, тюз затны этеген, юрегинден гьакъ гертини сёйлейген,[+]

3Тили булан бугьтан сёйлемейген, хоншусуна яманлыкъ этмейген, ювугъу булан сёгюшмейген,[+]

4Аллагь гери ургъанланы эсгик гёрген, амма Раббибизден къоркъагъанлагъа абур этеген. Гьеч бузмас дагъы антын ол, гьатта оьзюне къаршы чыгъып къалса да шо.

5Асламчылыкъгъа оьзгелеге акъчасын бермейген, айыпсызгъа къаршы урушбат алмайгъан. Шолай иш гёрген гьеч бир де бюдюремес[+].

### 15


1Давутну ялбарыву.

Сакълап тур дагъы мени, Аллагьым, неге тюгюл де Сенсендир мени аркъатаявум.

2Раббиме мен булай деп айтарман: «Сен мени Раббимсен; янгыз Сендедир бары насибим мени»[+].

3Аллагьны ер юзюндеги халкъы гьакъында сёйлесек, гьюрметге лайыкълыдыр олар, мен де артыкъ къуванып тураман олардан.

4Ят аллагьгъа багъып юрюйгенлени къайгъылары артып турар. Мен оланы къурбанлыкъларыны[†] къан тёгювлерине ортакъчы болмасман, авзума оланы атларын да алмасман[+].

5Раббим варислигимни бир пайыдыр. Къысматым Сени къолунгдадыр[+].

6Дазуларым бек арив ерлерден таба оьтер, варислигим де оьзюм учун аривдюр.

7Магъа насигьат берип турагъан Раббиме макътав этермен мен; гьатта гечелер де юрегим уьйретип турар мени.

8Раббибизни гьар заман гёз алдымда гёрюп турарман мен. Ол мени онг ягъымда, шо саялы гьеч бюдюремесмен мен[+].

9Шогъар гёре юрегим де къуванып, тилим де сююнюп турар; гьатта къаркъарам да умут булан яшар.

10Неге тюгюл де, жанымны ахыратда[†] къоймассан Сен ва Сени иманлынгны къабурда чиримеге къоймассан[+].

11Яшавну ёлларын гёрсетерсен Сен магъа. Бары сююнчлер Сени алдынгдадыр, насип де гьар даим де Сени онг къолунгдадыр[+].

### 16


1Давутну дуасы.

Эшит, Раббим, адиллик гьакъдагъы мени ялбарывумну; агь урувума да къулакъ ас; ялгъан айтмайгъан авзумдан чыгъагъан дуамны да къабул эт дагъы[+].

2Мени айыпсызлыгъымны токъташдыр Сен; тюз затгъа да гёз бакъдыр дагъы.

3Сен юрегимни тергеп чыкъдынг, гече гелип къарадынг, бир зат да чы тапмадынг. Тилим булан гюнагь этмежекге токъташдым мен[+].

4Инсанланы ишлерин айтсакъ, Сени буюрувларынга гёре, зулму этивню ёлларындан сакълап турдум мен оьзюмню.

5Оьзюнгню ёлларынгда инамлы алагъан этдинг абатларымны, гьеч бюдюреп къалмадым мен шо ёлларынгда да[+].

6Сагъа чакъырыв этемен, неге тюгюл де магъа жавапланагъан Сенсендир, Аллагьым; къулакъ ас магъа, эшит дагъы мени сёзлеримни.

7Гёрсет дагъы Оьзюнгню гьайран сюювюнгню; къудратлы къолунг булан къутгъарагъан Сенсендир; душманларындан яшынагъан ерни де Сенде табадыр[+].

8-9Гёзюмню бебейи йимик сакъла дагъы мени. Магъа чапгъын этип турагъан къылыкъсызланы бетлеринден де, мени аралап токътагъан душманларымдан да къанат тюбюнгдеги салкъынлыкъда яшырып сакъла дагъы мени[+].

10Гьеч языкъсыныв ёкъ оланы юреклеринде;[†] авзуларын да оьктем-оьктем сёйлетип айланалар[+].

11Гьар алагъан абатыбызда олар бизин аралап алалар; мени ерге йыкъмакъ учун, олар гёзлерин тигип токътагъанлар.

12Олар гьавдан тюшеген затына гьасирет къалгъан арслангъа ошап къалгъанлар, чет ерлерде яшынып токътагъан жагьил арслангъа ошап къалгъанлар[+].

13Кёмек эт, Раббим, олагъа къаршы чыгъып йиберип, ер этип къой оланы. Къылычынг булан къылыкъсыздан мени къутгъар дагъы.

14Къолунг булан, Раббим, янгыз бу дюнья булан яшайгъан, оьзлени къурсакъларын Сени хазналарынгдан толтуруп турагъан инсанлардан да къутгъар дагъы. Оланы уланлары токъ яшайдыр, олар да къалгъанын оьзлени авлетлерине къоярлар.

15Мен буса таза юрегим булан Сени юзюнге къарап боларман; уянып йиберип, Сени келпетингден къанып къаларман[+].

### 17


1[•]Хорну ёлбашчысына. Бу йырны сёзлерин Раббибиз оьзюн бары да душманларыны къолундан ва Савулну къолундан къутгъарагъанда, Раббибизге багъышлап Раббибизни къулу Давут айтгъан. Ол булай деп айтгъан:

2Мен Сени сюемен, Раббим. Къудратымсандыр Сен мени[+].

3Раббим мени ярымдыр, беклигимдир, мени азат этивчюмдюр. Аллагьым мени якълавумдур: Олдур мени аркъатаявум, Олдур мени къалкъаным, къутгъарылывумну къудратыдыр, къамалып токътайгъан еримдир[+].

4Чакъырыв этермен мен алгъышлагъа лайыкълы болгъан Раббиме, душманларымдан къутгъарылып къаларман мен[+].

5Оьлю бугъавлар къуршап алып тура мени, ажжалны къатты агъымы да къоркъутуп тура мени[+].

6Ахыратны[†] шынжырларына чырмалып тураман мен, оьлюмню торуна да тюшюп тураман мен[+].

7Къыйын болгъанда Раббиме чакъырыв этдим мен, Аллагьны да атын тутуп сёйледим. Ол да кёклерден туруп мени тавушумну эшитди, мени агь урувум да Огъар етишди.

8Тербенип, чайкъалып йиберди ер, тавланы кюрчюлери де къартыллап, йылышып гетди; неге тюгюл де къазапланды Аллагь[+].

9Ону къазапланывундан тютюн гётерилип гетди, авзундан да бек гючлю ялын да, къызгъан жыжымлар да чыгъып гетди[+].

10Авункъу да этип кёклени, тюшюп гелди Ол; Ону аякъ тюбюнде къап-къарангы болуп къалды[+].

11Гьерубимге[*] де минип йиберип, учуп гетди; елни къанатларыны уьстюндеги кюйде гетип къалды[+].

12Къарангылыкъны Оьзюню пердевю этди, айланасында кёп суву булангъы булутланы жыйып къойду[+].

13Лансылламакълыкъдан Ону алды булан булутлары тербенишип гетди, буз, ялынлы жыжымлар явуп йиберди.

14Кёклерде Раббибиз кёк кёкюрегендей сёйледи, Аллагьу-Тааланы тавушу да чыкъды[+].

15Окъларын бакъдырып йиберип, душманларын чачып къойду, кёп яшмынларын да йиберип, оланы яйып къойду[+].

16Денгизлени[†] тюплери гёрюнеген болуп къалды, дюньяны кюрчюлери де ачылып къалды Сени зор гючлю тавушунгдан, Раббим, Сени къазапланывунгну ругьуну[†] уьфюрювюнден[+].

17Бийикликден узатып йиберип Ол къолун, кёп сувланы ичинден чыгъарып алып къойду мени[+].

18Гючлю душманымдан, оьзлер менден гючлю, мени гёрюп ярамайгъанлардан азат этип къойду[+].

19Къыйынлы гюнлеримде магъа къаршы баш гётердилер олар; амма Раббим магъа якълавчу болуп турду.

20Эркин ерге де чыгъарып, азат этип къойду Ол мени; неге тюгюл де яхшы гёзден къарайдыр Ол магъа[+].

21Муъминлигиме гёре берип къойду Раббим магъа; къолларымны тазалыгъына гёре де савгъатлап къойду мени[+].

22Неге тюгюл де, таймай турдум мен Раббимни ёлундан, къылыкъсыз да болуп чыкъмадым мен Аллагьымны алдында.

23Неге тюгюл де, Ону бары да къанунлары алдымдадыр, Ону буйрукъларындан да гьеч тайышмадым мен.

24Ону алдында мен таза эдим, гюнагь иш этип къоймайым деп де, сакъ бола эдим[+].

25Муъминлигиме гёре, Оьзюню гёз алдындагъы къолларымны тазалыгъына гёре берип къойду Раббим магъа.

26Инамлыгъа гёре инамлы боласан Сен, гьакъ юрекли[†] инсан булан да – гьакъ юрекли,

27Таза булан – таза, макюрчю булан буса – оьзюню макюрчюлюгюне гёре,

28Неге тюгюл де, янчылгъан инсанланы къутгъарасан, оьктем-оьктем къарайгъанланы буса эсгик этесен[+].

29Чырагъымны ягъагъан Сенсендир, Раббим; къарангы-лыгъымны ярыкъландырыгъан да Аллагьымдыр[*][+].

30Сени буландыр мен асгерлени янчагъан, барулагъа да Аллагьым булан оьрленип гетемен мен.

31Аллагь! Гьеч бир тетиксиздир Ону ёлу, тазадыр Раббибизни сёзю де. Оьзюне аркъатаяйгъанлар учун барысына да къалкъандыр Ол[+].

32Неге тюгюл де, Раббибизден къайры Аллагь бармы дагъы? Ярыбыздан къайры Аллагь бармы дагъы[+]?

33Къудраты булан белимни байлар Аллагь, мени ёлумну да тюзлер Ол.

34Аякъларымны къубагийикникидей этип, бийикликлеге минип токътама имканлыкъ берер Ол магъа[+].

35Къолларымны дав этме уьйретер, сом этлерим де гюч берип, багъыр жаяны тартдырар[+].

36Къутгъарылыв къалкъанынгны берип къойдунг Сен магъа, онг къолунг тутуп сакълап тура мени, рагьмунг да оьр этип къоя мени.

37Абат алмакъ учун эркин ёл[†] бердинг Сен, аякъларым да гьеч къартылламайдыр мени.

38Гьызарлап юрюймен мен душманларымны, артындан етишемен оланы, къырып битмей туруп оланы, гери къайтмайман[+].

39Уруп саламан оланы, олар да дагъы туруп болмайлар; аякъ тюбюме багъып йыгъылалар олар.

40Неге тюгюл де, давгъа деп къудратынг булан белимни байладынг Сен мени, магъа къаршы баш гётергенлени де магъа таби этип къойдунг Сен.

41Душманларымны магъа арт берип къачдырдынг Сен; мени гёрюп ярамайгъанланы дагъытып къойдум мен[+].

42Олар агь уралар, амма гьеч къутгъарагъан чы ёкъ оланы; Раббибизге чакъырыв этелер, амма Ол да чы къулакъасмай олагъа[+].

43Елни алдындагъы чангдай чачып къояман оланы, орамдагъы нас йимик де таптап къояман оланы.

44Оьз халкъымны башгётеривюнден азат этдинг Сен мени, ят халкъланы башы этип де салдынг мени; мен танымайгъан халкълар да магъа къуллукъ этип тура.

45Янгыз мени эшитип, магъа таби болуп къалалар; ят халкълар да алдымда ялынчлыкъ этип туралар магъа[+].

46Олар агъарып къалалар, оьзлени бекликлеринде титиреп туралар.

47Гьар даим де бардыр Раббим, Якълавчума макътавлар болсун! Оьр болуп къалсын дагъы мени къутгъарылывумну Аллагьы,

48Мени учун оьч алагъан, халкъланы магъа таби этеген Аллагь,[+]

49Душманларымдан азат этеген Аллагь! Магъа къаршы баш гётерегенлерден оьр салдынг мени, вагьши инсандан да азат этдинг мени.

50Шо саялы да макътав этермен ят халкъланы арасында Сагъа, Раббим; атынгны тутуп йыр да айтарман[+].

51Зор уллу уьстюнлюклер алдырып турасан Сен пачагъа, танглагъанынг Давутгъа[†] да, ону наслусуна да гьар даим де зор сюювюнгню гёрсетип турасан Сен[+].

### 18


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Кёклер Аллагьны макътавлугъун билдирип тура, кёкню гюмези де Ону къолларындан чыкъгъан ишни гьакъында хабар берип тура[+].

3Гюндюз булан сёйлеп тура, гече де гечеге билимлени[†] ачгъычын берип тура.

4Олар сёзлер булан сёйлемейлер, амма оланы англамайгъанлар ёкъдур.

5Шогъар да къарамайлы, оланы хабары бютюн ер юзюне ва дюньяны бир къырыйына етише. Кёклерде Ол гюнешге турмагъа ер этип чыкъды[+].

6Гюнеш де гелинни янындан янгы чыгъып гелеген гиевдей чыгъып геле, ёлун оьтмек учун кочапдай сююнюп айлана:

7Ону чыгъып гелеген ери кёклени бир къырыйыдыр, юрюшю де кёклени бир къырыйына багъыпдыр; бир зат да ону исивюнден гьеч яшынмагъандыр.

8Раббибизни Къануну камиллешген, юрекни[†] беклешдирип къоя; Раббибизни насигьатлары герти, англавсузланы гьакъыллы этип къоя[+].

9Раббибизни уьйретивю герти, юрекни шат этип къоя; Раббибизни буйрукълары ярыкъ, гёзлени нюрлендирип къоя[+].

10Раббибизден гелеген къоркъув таза, гьар даим де болуп тура. Раббибизни дуванлары гьакъ герти, бары да тюппе-тюз[+].

11Шолар алтындан, гьатта кёп-кёп таза алтындан да артыкъдыр; балдан, бал хырцланы тамчыларындан да татлидир[+].

12Сени къулунгну шолар уьйретип тура; шолагъа гёре юрюмек бир уллу савгъатдыр.

13Ким эслеп болар дагъы оьзюню янгылышларын? Билмей этип къойгъан гюнагьларымдан тазала дагъы мени.

14Мени енгип къоймасын учун, билип этеген гюнагьларымдан да сакъла дагъы мени. Шо заман мен гьеч бир тетиксиз, уллу пасатлыкълардан да таза болуп токътарман[+].

15Авзумдан чыгъагъан сёзлер де, юрегимни къастлары да Сени рази къалдырардай болуп къалсын дагъы, Раббим, мени ярым, мени азат этивчюм![+]

### 19


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Къайгъылы гюнлерингде эшитип турсун дагъы сени Раббибиз; Якъубну[†] Аллагьыны аты да сакълап турсун дагъы сени[+].

3Сыйлы еринден таба сагъа кёмек йиберсин дагъы, Сиондан таба да сени беклешдирип къойсун дагъы[+].

4Бары да къурбанлыкъларынгны[†] эсгерсин дагъы сени, яллатып этилеген къурбанлыкъларынгны да къабул этсин дагъы сени.

5Юрегинг сюегенине гёре берсин дагъы сагъа, бары хыялларынгны да яшавгъа чыгъарсын дагъы[+].

6Сени уьстюнлюгюнгден сююнюп турарбыз биз, Аллагьыбызны атын тутуп байракъ гётерербиз. Бары да тилевлерингни яшавгъа чыгъарсын дагъы Раббибиз.

7Раббибиз Оьзюню танглагъан пачасына уьстюнлюк бергенин англадым мен гьали; сыйлы кёклеринден таба жавап берер Раббибиз огъар, къудратлы къолу булан да къутгъарар ону.

8Биревлер атарбалары булан, биревлер атлары булан, биз буса Раббибиз Аллагьыбызны атын тутуп макътанабыз:[+]

9Олар бюдюредилер, йыгъылдылар, биз буса тюппе-тюз токътап турабыз.

10Раббим! Уьстюнлюк бер дагъы пачагъа; атынгны тутуп чакъырыв этегенде, бизин де эшит дагъы.

### 20


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Раббим! Сени къудратынг булан сююнюп тура пача, Сенден таба гелеген уьстюнлюкден де бек къуванып тура ол[+].

3Юреги не зат сюе буса, шону берип турдунг Сен огъар, ону тилевлерин де гьеч гери урмадынг Сен[+].

4Неге тюгюл де, леззетли шабагьатларынг булан къаршы-ладынг Сен ону, башына да таза алтындан таж салдынг ону.

5Ол Сенден яшав тиледи. Сен де огъар гьар даимге узакъ оьмюр берип къойдунг[+].

6Къутгъарып, гьар даимге де макътавлу этип къойдунг Сен ону, зорлукъ булан жавгьарлыкъ берип къойдунг Сен огъар.

7Гьар даимге де шабагьатларынгны берип къойдунг Сен огъар, Оьзюнгню барлыгъынг булан уллу сююнч берип къойдунг огъар.

8Неге тюгюл де, пача Раббибизге инана. Аллагьу-Тааланы яхшылыгъы себепли болуп гьеч йыгъылмас дагъы ол[+].

9Сени къолунг душманларынгны барысын да къагъып тутар, онг къолунг да Сени гёрюп ярамайгъанланы барысын да къагъып тутар.

10Яллайгъан очакъдай этип къоярсан къазаплангъан заманынгда Сен оланы; къазапланып йиберип, Раббибиз дагъытып къояр оланы, ялын да ютуп къояр оланы[+].

11Тююрюн де къоймай, ер юзюнден къырып битдирерсен Сен оланы, наслуларын да болмагъандай этип къоярсан инсанланы арасындан Сен оланы[+].

12Сагъа къаршы яманлыкъ этме къарадылар олар, хыяллар этип айландылар, амма яшавгъа чыгъарма чы болмадылар шоланы.

13Неге тюгюл де, окъларынгны тувра сыпатларына да бакъдырып, къачагъан гьалгъа салып къояжакъсан оланы[+].

14Оьр болуп къал дагъы, Раббим, Оьзюнгню къудратынг булан. Йырлап да, макътап да туражакъбыз биз Сени зорлугъунгну.

### 21


1Хорну ёлбашчысына. «Тангны къубагийиги» деген макъамгъа гёре. Давутну йыры.

2Аллагьым, Аллагьым! Не саялы ташлап къойдунг мени? Кёп арекдесен Сен, агь уруп сёйлейген сёзлерим де къутгъарылыв гелтирмей магъа[+].

3Аллагьым! Гюндюзлер чакъырыв этемен – гьеч къулакъасмайсан Сен магъа, гечелер де чакъырыв этемен – гьеч рагьатлыкъ ёкъ магъа[+].

4Амма Сен сыйлысан чы, Сенсен чи тахда олтургъан. Сагъадыр Исрайыл[†] макътав этеген.

5Сагъадыр умут этип тургъан аталарыбыз; умут этип тургъанлар, Сен де оланы азат этип турдунг.

6Чакъырыв эте эдилер олар Сагъа, къутгъарылып къала эдилер олар да; Сагъа эдилер умут этеген олар, гьеч илыкъма да тюшмей эди олагъа.

7Мен бусам инсан тюгюл, хуртмандыр; адамланы хорлаву, халкъ да жиргенч гёреген затмандыр[+].

8Мени гёрюп турагъанланы барысы да мени мысгъыллап туралар; башларын силлей туруп, авзулары булан булай сёйлеп туралар:[+]

9«Раббиге эди ол аркъатаягъан; азат этсин дагъы ону. Рабби рази къала болгъан сонг, Рабби Оьзю къутгъарма да къутгъарсын дагъы ону».

10Амма анамны къарнындан мени чыгъаргъан, ону кёкюрегинде мени якълагъан Сен эдинг[+].

11Анамны къурсагъындан берли де Сагъа депдир мен къалгъаным; тувмадан берли де Сенсендир мени Аллагьым.

12Арекге тайып къалма дагъы менден; неге тюгюл де къайгъы ювукъдадыр, кёмекчим буса ёкъдур[+].

13Душманларым бугъалар йимик къуршап алып туралар мени; Башан деген топуракъдагъы гючлю бугъалар да аралап туралар мени[*][+].

14Гьавгъа деп гьазирленген, къычырагъан арсландай авзуларын да ачып токътагъанлар олар магъа.

15Сувдай агъылып гетди яшавум мени; бары сюеклерим де тёгюлюп гетди мени; юрегим де балавуздай ирип гетди ичимде[+].

16Чыны савутну гесегидей къуруп къалды мени гючюм-къуватым, хырданыма ябушуп къалды тилим мени. Сен де къабурдагъы чанггъа айландырып къойдунг мени.

17Неге тюгюл де, итлер аралап къойдулар мени; кёп санавда яманлар да къуршап алдылар мени; къолларыма, бутларыма чанчдылар мени[+].

18Бары сюеклеримни санап болур эдим мен. Мени гёрюп, тамашагъа йимик къарап токътагъанлар олар[+].

19Опуракъларымны оьз арасында пайладылар, абамны буса чёп салып алдылар олар[+].

20Амма Сен, Раббим, менден ареклеге чыгъып къалма дагъы. Къудратым мени! Магъа кёмекге алгъаса дагъы Сен.

21Къылычдан къутгъар дагъы мени, итлерден де азат эт дагъы биргине-бир жанымны[+].

22Арсланны авзундан азат эт дагъы мени; къыр бугъаланы мююзлеринден де сакъла дагъы мени[+].

23Мен къардашларыма Сени атынгны айтажакъман ва Сени халкъынг жыйылгъанда, Сагъа макътав этежекмен[+].

24Раббибизден къоркъагъанлар алгъыш этсин дагъы Огъар! Якъубну[†] бары да наслулары макътав этсин дагъы Огъар! Исрайылны бары да наслулары гьюрмет этсин дагъы Огъар![+]

25Неге тюгюл де, эсгик гёрмеди, гери урмады Раббибиз азап чегегенни ярлысын. Юзюн яшырып турмады ондан, Оьзюню атын тутуп чакъырыв этгенде, Раббибиз эшитди ону.

26Раббибизни гьакъындадыр уллу жыйынлардагъы мени макътавларым; ваъдаларымны да етишдирермен Ондан къоркъагъанланы алдында[+].

27Ашап-тоюп къалажакълар пакъырлар; Раббибизни ахтарагъанлар макътав этип туражакълар Огъар. Юреклеригизде[†] гьар даим де яшап къалсынлар дагъы.

28Бютюн ер юзюнде Раббибизни эсге алмагъан, Огъар бакъмагъан гьеч ер къалмас. Бары халкълар да Ону алдында сужда къылып турарлар[+].

29Неге тюгюл де, Раббибизникидир гьакимлик; Олдур халкъланы уьстюнде гьакимлик этип турагъан[+].

30Дюньяны бары да байлары ашап, сужда къылып турарлар; къара къабургъа гирегенлени де, оьзлени жанларын сав сакълап болмайгъанланы да барысы да Ону алдында тобукъдан турарлар.

31Наслулар къуллукъ этип турар Раббибизге, гележек наслулагъа хабарлар Ону гьакъында[+].

32Энниден сонг туважакълагъа: «Яшавгъа чыгъарды Ол бу затны», – деп де айта туруп, Раббибизни муъминлиги гьакъда билдирерлер олар[+].

### 22


1Давутну йыры.

Раббим мени Къойчумдур; гьеч затгъа харлы болмасман мен[+].

2Тизив отлавлукъларда рагьатлыкъ берип тура Ол магъа; сабур агъагъан сувлагъа да элтип тура мени,[+]

3Жанымны беклешдирип къоя. Атыны гьюрметинден гертиликни ёлларына салып къоя мени[+].

4Къарангы къабурдай къол булан юрюме тюшсе де магъа, яманлыкъдан гьеч къоркъмасман мен, неге тюгюл де Сен мени булансандыр. Сени иргъагъынг да мени рагьатландырып къояр[+].

5Душманларымны гёре туруп алдымда аш онгарып салдынг, зайтун май[†] сюртдюнг башыма; ички аягъым да шып-шып толгъан мени[+].

6Гертилей де, оьмюрюмню гьар гюнюнде зор сююв де, рагьму да мени булан бирче болуп туражакъ; кёп гюнлер Раббимни уьюне юрюп туражакъман мен.

### 23


1Давутну йыры.

Ер юзю де, шондагъы бары зат да, дюнья да, шонда яшап турагъан бары зат да Раббибизникидир;[+]

2Неге тюгюл де, шогъар денгизлерде[†] кюрчю салгъан, агъымларда шону беклешдирген Олдур[+].

3Раббибизни тавуна минип болагъан ким экен? Ону сыйлы еринде токътап болажакъ ким экен[+]?

4Оьзюню къоллары похланмагъан, юреги таза, ялгъан аллагьлагъа къуллукъ этмеген, ялгъан ант этмеген адам[+].

5Раббибизни шабагьатын да, оьзюню Къутгъарывчусу Аллагь савгъат этген муъминликни[†] де алажакъ адамдыр шо.

6Сени ахтарып айланагъанланы, Якъубну[†] Аллагьы, Сени барлыгъынгны излеп айланагъанланы тайпасы тап шолайдыр!

7Герилип ачылыгъыз чы, къапулар; ачылыгъыз чы, даимги эшиклер, шо заман макътавлу Пача гирип гелер![+]

8Ким экен дагъы макътавлу шо Пача? Къатты, къуватлы Раббибиздир, дав майданда къуватлы болгъан Раббибиздир[+].

9Герилип ачылыгъыз чы, къапулар; ачылыгъыз чы, даимги эшиклер, шо заман макътавлу Пача гирип гелер!

10Ким экен дагъы макътавлу шо Пача? Къудратланы Раббисидир, макътавлу Пача Олдур.

### 24


1Давутну йыры.

Сагъадыр, Раббим, жаным булан талпынагъаным мен[+].

2Аллагьым! Сагъадыр мен умут этеген. Гьеч илыкъмасман мен, душманларым да мени къайгъымны уьстюнден сююнюп къалмасын дагъы.

3Илыгъып къалмасын дагъы Сагъа умут этегенлени барысы да; илыгъып къалсын дагъы негьакъ яманлыкъ этегенлер.

4Ёлларынгны гёрсет дагъы, Раббим, магъа, сокъмакъларынгдан юрюме де уьйрет дагъы мени[+].

5Гьакъ гертилигингни сокъмагъы булан алып юрю мени, уьйретип тур мени; неге тюгюл де къутгъарылывумну Аллагьы Сенсендир; гьар гюн де Сагъадыр мен умут этеген[+].

6Рагьмулукъларынгны да, зор сюювюнгню де эсге ал, Раббим, неге тюгюл де гьар даим де бар затлардыр шолар[+].

7Жагьиллигимдеги гюнагьларымны да, айыпларымны да эсге алып къойма дагъы; зор сюювюнг булан эсге ал дагъы мени Сен, Сендеги яхшылыкъны хатиринден, Раббим![+]

8Рагьмулудур, адиллидир Раббибиз; шо саялыдыр Ол гюнагьлылагъа тюз ёл[†] гёрсетегени.

9Ол юваш хасиятлыланы гертиликге бакъдырагъаны, юваш хасиятлыланы Оьзюню ёлларына салагъаны да.

10Оьзю булангъы разилешивню, Оьзюню буйрукъларын кютегенлеге Раббибизни бары да ёллары зор сюювдюр, аминликдир.[†]

11Атынгны гьюрметинден, Раббим, гечип къой дагъы гюнагьларымдан, неге тюгюл де эпсиз кёпдюр шолар[+].

12Раббибизден къоркъагъан адам ким экен дагъы? Шо адамгъа Ол тийишли ёлну гёрсетип берер.

13Ол эсенликде-аманлыкъда къалар, наслулары да топуракъгъа варис болуп токътар[+].

14Раббибизни сырлары янгыз Оьзюнден къоркъагъанлар учундур, Оьзю булангъы разилешивюн де Раббибиз олар учун ачыкъ этип къояр.

15Гёзлерим гьаман да Раббибизге багъып турар; неге тюгюл де аякъларымны тордан къутгъарагъан Олдур[+].

16Гёз къарат чы магъа, рагьмулу бол чу, неге тюгюл де янгызман, зулмуну тюбюнде де къалып тураман мен.

17Юрегимни дертлери артып гетди; балагьларымдан азат эт дагъы мени.

18Къайгъыма, мени къыйынларыма гёз къарат чы, бары гюнагьларымдан да гечип къой дагъы мени.

19Къара чы мени душманларыма, нечик кёпдюр олар, нечик оьжетли кюйде гёрюп ярамайлар олар мени.

20Сакъла дагъы жанымны, азат да этип къой мени. Гьеч илыкъмасман мен, неге тюгюл Сагъадыр аркъатаяйгъаным.

21Тазалыкъ да, тюзлюк де сакълап турсун дагъы мени, неге тюгюл де Сагъадыр мен умут этегеним.

22Азат эт дагъы, Аллагьым, Исрайылны[†] бары къайгъыларындан[+].

### 25


1Давутну йыры.

Айыпсызлыгъымны токъташдыр мени, Раббим, неге тюгюл де таза юрюп турдум мен; Раббиме умут эте туруп да гьеч бюдюремесмен мен[+].

2Сынап къара мени, Раббим, тергеп де къара мени; тергеп къара гьакъылымны да, юрегимни де мени[+].

3Неге тюгюл де, Сени зор сюювюнг гёз алдымда тура мени, Сени гьакъ гертилигинг булан юрюп турдум мен де[+].

4Ялгъанчы адамлар булан олтуруп турмадым мен, экиюзлюлер булан да юрюп турмадым мен.

5Яманланы жыйынларын гёрюп ярамайгъан болдум мен, къылыкъсызлар булан да олтуруп турмадым мен[+].

6-7Айыпсыз гьалымда къолларымны жуварман мен. Сагъа макътав этмек учун, Сени бары да гьайранлыкъларынгны гьакъында да айтып юрюмек учун, къурбанлыкъны салагъан ерингни[†] айланасындан юрюрмен мен, Раббим[+][+].

8Раббим! Сен турагъан ерни де, Сени макътавлугъунг бар ерни де сююп къалдым мен.

9Гюнагьлылар[†] булан бирче жанымны, вагьшилер булан бирче яшавумну да къыйып къойма дагъы[+].

10Оланы къолларындан яманлыкъ чыгъар, оланы онг къолу урушбатдан толгъандыр[+].

11Мен буса таза юрюп тураман; азат эт дагъы мени, рагьму да эт магъа.

12Тюз ерде токътап тура аякъларым мени; Раббибизни халкъы жыйылгъанда, Огъар макътав этермен мен.

### 26


1Давутну йыры.

Раббим ярыгъымдыр мени, къутгъарылывумдур. Кимден къоркъайым дагъы мен? Раббим яшавумну беклигидир. Кимден тартынайым дагъы мен?

2Эгер де мени параламакъ учун, яманлар, магъа къаршы чыкъгъанлар, душманларым чапгъын этип йиберсе магъа, оьзлер сюрюнюп, йыгъылып къалар олар.

3Эгер де уллу асгер бёлюк къаршы чыкъса да магъа, гьеч тартынмас юрегим мени. Эгер де магъа яв чыгъып гелсе де, шо заманда да къатты токъташгъан кюйде турарман мен[+].

4Янгыз бир затны тиледим мен Раббимден, яшавумну бары гюнлерин Раббимни уьюнде оьтгермек учун, Раббимни гёзеллигине къарап турмакъ учун, Ону ибадатханасында[†] ойгъа батмакъ учун – янгыз шо затланы излеп айланаман мен[+].

5Неге тюгюл де, балагь гелген гюн чатырында яшырып сакълар Ол мени, Оьзю турагъан ерни инг де сырлы еринде яшырып къояр мени, яргъа гётерип къояр мени.

6Шо заман мени аралап токътагъан душманларымны арасында уьстюн чыгъып токътарман; Раббимни сыйлы чатырында гьатдан озуп макътавлар этип юрюрмен, Ону алдында йырлап, макътап йырлап юрюрмен[+].

7Эшит дагъы, Раббим, мен чакъырыв этеген тавушумну; рагьму эт магъа, къулакъ да ас магъа.

8Сени гьакъынгда юрегим: «Излегиз Мени», – деп айтып тура; мен де излеп туражакъман Сени, Раббим[+].

9Яшырып къойма дагъы менден юзюнгню Сен; къазапланып, къулунгну гери уруп къойма дагъы Сен. Кёмекчим болуп турдунг Сен мени; гери урма дагъы мени, къоюп да къойма, Аллагьым, Къутгъарывчум мени!

10Эгер де атам да, анам да къоюп къойса да мени, Раббим гьайымны этер мени.

11Уьйрет дагъы, Раббим, Оьзюнгню ёлунга, душманларымны хатири учун тюз сокъмакъгъа да сал мени[+].

12Душманларымны ихтиярына берип къойма дагъы мени, неге тюгюл де ялгъан шагьатлар магъа къаршы башгётергенлер, ачувлу тыныш да алалар[+].

13Амма мен бу гьалиги дюньяда Раббибизни яхшылыгъын гёрермен деп инанаман.

14Умут эт Раббибизге, къатып тур, юрегинг де беклешсин дагъы сени. Умут эт чи Раббибизге![+]

### 27


1Давутну йыры.

Сагъа чакъырыв этемен, Раббим, беклигим мени! Жавап бер. Жавап бермей турсанг, къабургъа салынып барагъанлагъа ошап къаларман мен[+].

2Сагъа чакъырыв этегенде, Инг Сыйлы Еринге[*] багъып къолларымны гётергенде, ялбарыв тавушларымны эшит дагъы мени[+].

3Къылыкъсызлар булан, ювукълары булан парахатлыкъны гьакъында да сёйлеп, юрегинде буса яманлыгъы барлар булан бирче гери уруп къойма дагъы мени[+].

4Этген ишлерине гёре, яман амалларына гёре берип къой дагъы олагъа; къолларындан чыкъгъан ишлеге гёре берип къой дагъы олагъа; тийишлисин берип къой дагъы олагъа.

5Раббибизни ишлерине, Ону къоллары булан этилген затлагъа тергевлю болмагъаны саялы, Ол дагъытып, дагъы тиргизмей къояжакъ оланы.

6Раббибизге макътавлар болсун, неге тюгюл де тилев тавушларымны эшитди Ол мени.

7Раббим къудратымдыр, къалкъанымдыр мени; Огъардыр бютюн юрегим булан мен инанагъаным. Ол да кёмек этди магъа, юрегим де къуванып гетди мени. Мен де макътап йырларман Ону[+].

8Раббибиз Оьз халкъыны къудратыдыр, Оьзюню танглагъан пачасыны къутгъарывчусудур, якълавчусудур.

9Оьз халкъынгны къутгъар дагъы, Оьз варислигинге йимик шабагьат эт дагъы олагъа. Къойланы йимик сакълап тур оланы, гьар даим де гьайын эт оланы!

### 28


1Давутну йыры.

Алгъыш этигиз Раббибизге, малайиклер! Ону макътавлугъу учун да, къудраты учун да алгъыш этигиз Раббибизге[+].

2Алгъыш этигиз Раббибизни атына; гёзел ибадатханасында[†] Огъар сужда къылыгъыз.

3Раббибизни тавушу сувланы уьстюндедир; макътавлу Аллагь кёк кёкюрегендей тавуш чыгъарып къойду, кёп сувланы уьстюндедир Ону тавушу да[+].

4Раббибизни тавушу къудратлыдыр, Раббибизни тавушу зордур.

5Раббибизни тавушу къарагъайланы сындырып къояр; ливан къарагъайланы сындырып къояр Раббибиз[+].

6Ливанны бузавдай, Сиригьонну[*] да жагьил гамишдей чапдырып турар Ол[+].

7Раббибизни тавушу яшмын яшнатып къояр.

8Раббибизни тавушу дангылны тербетип йиберер, Кадеш дангылны тербетип йиберер Раббибиз[+].

9Раббибизни тавушундан эменлер чёгюп къалар, агъачлыкълар да ялангъач болуп гетер; Ону ибадатханасындагъыланы барысы да: «Макътав болсун, макътав болсун Огъар!» – деп къычырып турар.

10Сувланы уьстюнде тахында олтургъан эди Раббибиз, гьар даим де пача болуп тахында олтуруп турар Раббибиз[+].

11Оьз халкъына гюч берер Раббибиз; парахатлыкъ булан шабагьат этип къояр Раббибиз Оьз халкъын[+].

### 29


1Давутну йыры; ибадатхананы янгыртагъанда айтылагъан йыр.

2Мени гётергенинг саялы, душманларымны мени къайгъымны уьстюнден сююнме къоймагъанынг саялы, макътавлар этемен Сагъа, Раббим[+].

3Раббим, Аллагьым! Чакъырыв этдим мен Сагъа, Сен де сав этип къойдунг мени.

4Раббим! Жанымны ахыратдан[†] чыгъарып бердинг, къабургъа гирмесин учун, жанландырып къойдунг мени Сен[+].

5Оьзюню сыйлы атын тутуп йыр айтыгъыз Раббибизге, Ону халкълары; Ону сыйлы атына макътав да этигиз.

6Неге тюгюл де, бир аз мюгьлетгедир Ону къазапланыву, сав оьмюрге де дюрдюр Ону яхшылыгъы. Ахшам йылав-яс гирип гелер, эртенге буса – сююнч[+].

7Мен де леззет ала туруп: «Гьеч бюдюремесмен бир заманда да», – деп айтдым[+].

8Оьзюнгню яхшылыгъынгдан, Раббим, тавну йимик беклешдирип къойдунг Сен мени; амма юзюнгню яшырдынг Сен, мен де тартынып йибердим.

9Сагъа, Раббим, чакъырыв этеген мен, Раббиме булай деп ялбарагъан:

10«Къабургъа гиргенде, оьлюмюмден не пайда болсун? Сюегим макътав этерми дагъы Сагъа? Аминлигингни[†] билдирерми дагъы Сени[+]?

11Эшит, Раббим, рагьмулу да бол магъа. Раббим, кёмекчи бол дагъы магъа».

12Дертимни къуванчгъа айландырып къойдунг Сен, уьстюмден къайгъымны чечип, шатлыкъгъа чомуп къойдунг мени.

13Шо саялы атынгны тутуп йыр айтып турар Сагъа жаным, бирдокъда токътама да токътамас. Раббим, Аллагьым! Даим макътавлар этип турарман Сагъа.

### 30


1[•]Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Сагъадыр мен аркъатаяйгъан, Раббим, илыкъма да илыкъмасман мен бир де. Сендеги тюзлюк булан азат эт дагъы мени.

3Къулакъ ас магъа, азат этме алгъаса мени. Мени якъламакъ учун – яр, къутгъармакъ учун беклик болуп къал магъа[+].

4Неге тюгюл де, мени ярымсандыр, беклигимсендир Сен. Атынгны гьюрметинден алып юрю дагъы мени, ёлбашчылыкъ эт дагъы магъа.

5Магъа деп яшыртгъын салынгъан тордан чыгъар дагъы мени, неге тюгюл де беклигимсендир Сен мени.

6Ругьумну[†] къолунга беремен Сени. Азат этип турдунг мени, Раббим, гьакъ гертиликни Аллагьы[+].

7Гёрюп ярамайман маънасыз ялгъан аллагьлагъа къуллукъ этип айланагъанланы, Раббибизге буса аркъатаяп тураман[+].

8Сени зор сюювюнгден сююнюп, къуванып турарман, неге тюгюл де мени янгыз къыйынлыкъларымны гёрюп къоймадынг, юрекдеги[†] къайгъымны да билип къойдунг Сен.

9Душманны къолуна да берип къоймадынг мени; аякъларымны эркин ерге салдынг Сен[+].

10Рагьму эт магъа, Раббим, неге тюгюл де тыгъысдыр магъа. Къайгъылардан гёзлерим, жаным, къаркъарам къуруп къалып тура мени[+].

11Яшавум пашманлыкъ булан, йылларым да агь урувлар булан гьалсыз болуп тура. Гюнагь ишлерим саялы къуватым да гючсюз болуп, сюеклерим де къуруп тура.

12Бары душманларым саялы гьатта хоншуларыма да эсгик болуп, танышларыма да оьзюнден уьркютердей болуп битдим. Орамда гёргенлер менден къачып гетип къалалар[+].

13Оьлю йимик юреклерде унутулуп къалгъанман мен, сынгъан савутдай болуп къалгъанман мен.

14Неге тюгюл де, кёплени яман сёйлейгенин, бары да яндан къоркъув гелип турагъанын эшитип тураман мен. Олар магъа къаршы тилбир этип, жанымны къыйма ойлашып туралар.

15Мен буса Сагъадыр умут этегеним, Раббим. «Сен мени Аллагьымсан», – деймен мен.

16Сени къолунгдадыр мени къысматым. Душманларымны, мени къувалап турагъанланы къолундан азат эт дагъы мени[+].

17Нюрлю юзюнг булан ярыкъландырып къой дагъы Оьзюнгню къулунгну, зор сюювюнг булан къутгъарып къой дагъы мени[+].

18Раббим! Сагъа чакъырыв этемен деп гьеч илыкъмасман дагъы мен. Къылыкъсызлар буса биябур болуп къалсын дагъы, ахыратда[†] пысып къалсынлар дагъы олар.

19Муъминлеге оьктем, сансымай къарай туруп, яман сёйлейген тиллер тутулуп къалсынлар дагъы.

20Оьзюнгден къоркъагъанлагъа деп сакълагъан, адамланы алдында Сагъа умут этегенлеге деп онгаргъан яхшылыкъларынг не кёпдюр дагъы Сени.

21Адамланы башгётеривлеринден барлыгъынг булан сакълап турасан шоланы Сен, эришивлерден де яшырып турасан шоланы Сен.

22Раббибизге макътав болсун! Неге тюгюл де, асгерлер къуршап алгъан шагьарда магъа Оьзюню зор сюювюн гьайран кюйде гёрсетди Ол[+].

23Абдырап къалмакълыгъымдан: «Сени гёз алдынгдан тайдырылгъан эдим мен», – деп ойлашгъан эдим, амма Сагъа чакъырыв этгенде, дуамны тавушун эшитдинг Сен.

24Сююгюз Раббибизни, Ону бары да халкъы. Амин[†] болгъанланы къоруп сакълар Раббибиз, оьзлени хохабаз тутагъанлагъа буса тийишлисин берер Ол[+].

25Къатып туругъуз, юреклеригиз де беклешип къалсын дагъы сизин, Раббибизге умут этегенлени барысы да![+]

### 31


1Давутну йыры. Уьйретив.

Насиплилердир айыплары тазалангъан ва гюнагьлары гечилген адамлар!

2Насиплидир этген гюнагьлары саялы Аллагь оьзюн такъсырламайгъан адам, оьзюню ругьунда[†] макюрчюлюк ёкъ адам[+].

3Мен иннемей турагъанда, гьар гюнлюк агь урувумдан къавжап къалды сюеклерим мени.

4Неге тюгюл де, гече де, гюн де такъсырлап тура эди Сени къолунг мени; яйдагъы яллавдан ёкъ болагъанда йимик битип къалды мендеги гюч.

5Амма гюнагьымны ачыкъ этдим мен Сагъа, яманлыгъымны да яшырмадым мен. «Жинаятчылыкъларыма мюкюр боламан Раббиме», – деп айтдым мен. Сен де айыбымдан тазалап, гюнагьымдан гечип къойдунг[+].

6Сени излеп табып болагъан чакъы дуа этип турсун дагъы Сагъа гьар-бир иманлы да. Шо заман уллу ташгъынланы сувлары да къоркъунчлу болмас огъар.

7Ябывумсандыр Сен мени. Къайгъылардан сакълайсандыр Сен мени, бары да ерде къутулувну сююнчлерин эшитип де тураман мен[+].

8«Уьйретермен, юрюме герек ёлунга саларман сени; насигьат берермен, гьайынгны да этермен сени.

9Сизге таби болсун деп, авзуларын югенлер, авузлукъ булан енгеген атгъа, англавсуз къачыргъа ошап къалмагъыз»[+].

10Къылыкъсызгъа кёп къайгъы бардыр, Раббибизге аркъатаяйгъанны буса зор сююв къуршап алар.

11Раббибизден шатланып, сююнюп къалыгъыз, гьей муъминлер; байрам этигиз, гьей тюз юреклилер.[†][+]

### 32

1Раббибизден сююнюп къалыгъыз, муъминлер. Адиллилеге макътав этме ярашывлудур.

2Къомуз согъа туруп алгъыш этигиз чи Раббибизге, он къыллы алатны согъа туруп да йырлагъыз чы Огъар[+].

3Йырлагъыз чы Огъар янгы йырны. Усталыкъ булан согъугъуз, сююнч булан къычырыгъыз чы Огъар[+].

4Неге тюгюл де, Раббибизни сёзю адиллидир, гьар иши де Ону тюздюр.

5Муъминликни,[†] адилликни сюедир Ол. Раббибизни зор сюювюнден толгъандыр ер юзю[+].

6Раббибизни сёзю буландыр кёклер яралгъаны, Ол айтып яратгъандыр шондагъы бары да юлдузланы да[+].

7Тёбелердей жыйып къойду Ол денгизлени,[†] сакълайгъан ерлеге салып къойду терен сувланы да[+].

8Къоркъуп къалсын дагъы бютюн ер юзю Раббибизден, къартыллап турсун дагъы Ону алдында дюньяда яшайгъанланы барысы да.

9Неге тюгюл де, Ол айтгъаны да бир болду, этилгени де; Ол буюргъаны да бир болду, яшавгъа чыкъгъаны да[+].

10Ят халкъланы муратларын бузуп къояр, халкъланы хыялларын да дагъытып къояр Раббибиз.

11Раббибизни сюйгени буса гьар даим де болуп турар, юрегини хыяллары буса бары да наслулагъадыр[+].

12Насиплидир Раббибиз оьзюне Аллагь болгъан халкъ. Насиплидир Оьзюне варислик гьисапда Ол сайлагъан адамлар[+].

13Кёклерден таба къарап турар Раббибиз, гёрюп турар бары да инсанланы[+].

14Олтургъан тахындан таба къарап турар ер юзюнде яшайгъанланы барысына да[+].

15Барысыны да юреклерин[†] яратгъан Олдур, оланы бары да ишлерине тюшюнюп турар Ол.

16Асгерлерини кёплюгю булан къутулмас дагъы пача. Уллу къудрат да къутгъарып болмас дагъы бир асгерни.

17Къутулмакъ учун инамсыздыр дагъы егилген ат, зор гючю булан азат этип болмас дагъы ол[+].

18Оьзюнден къоркъагъанланы, Оьзюню зор сюювюне умут этегенлени гьайын этип турар Раббибиз[+].

19Оланы жанларын оьлюмден къутгъарар Ол, ачлыкъдан къутулма да кёмек этер олагъа[+].

20Раббибизгедир жаныбызны умут этегени: кёмекчибиздир, къалкъаныбыздыр Ол бизин[+].

21Ону булан байлавлудур юреклерибизни шатлыгъы, неге тюгюл де Ону сыйлы атынадыр биз инангъаныбыз.

22Сагъа умут этген чакъы зор сюювюнг болуп турсун дагъы уьстюбюзде, Раббим.

### 33


1Абимелегьни алдында гьакъылсыз болуп гёрюнме де гёрюнюп, ону янындан къуваланып, ари тайгъанда Давут айтгъан йыр[+].

2Алгъыш этермен Раббибизге гьар заманда да, токътавсуз макътав этип турар Огъар мени авзум.

3Раббибизге макътав этип турар жаным мени; юваш хасиятлылар эшитип, сююнюп йиберерлер[+].

4Билдиригиз чи Раббибизни зорлугъун мени булан бирче, Ону атына да бирче макътав этип юрююк чю.

5Тилеп дуа этдим мен Раббиме, Ол да эшитип, бары да къоркъунчлардан азат этип къойду мени[+].

6Огъар багъып къарагъанлар нюрленип гетдилер, оланы юзлери де гьеч илыкъмас.

7Бир пакъыр чакъырыв этди, Раббибиз де ону эшитип, ону бары балагьларындан къутултуп къойду[+].

8Раббибизден къоркъагъанланы айланасында Ону малайиги ерлешип де токътар, азат да этер оланы[+].

9Раббибиз нечик рагьмулу экенин англагъыз чы, гёрюгюз чю! Насиплидир Раббибизде аркъатаяв табагъан адам[+].

10Къоркъугъуз чу Раббибизден, Ону халкъы, неге тюгюл де тарчыкълыгъы болмас Ондан къоркъагъанланы[+].

11Байлар да тарчыкъ, ач болуп къалагъан кюй бола, амма Раббибизни излейгенлер бир ниъматдан да магьрюм къалмас[+].

12Гелигиз, балаларым, тынглагъыз чы магъа, Раббибизден къоркъмагъа уьйретейим чи сизин.

13Ниъматланы гёрмек учун, инсан яшама сюеми экен, узакъ оьмюр сюеми экен[+]?

14Шолай болгъан сонг, тилингни яманлыкъдан, авзунгну да макюрчю сёзлерден сакъла чы[+].

15Яманлыкъдан бир янгъа тай чы, рагьму да эт чи; парахатлыкъны ахтарып, шону артындан да юрюп тур чу[+].

16Раббибиз муъминлеге багъып къарап турар, оланы агь урувуна да тынглап турар[+].

17Амма ер юзюнден яманлыкъ этегенлени гьакъындагъы эсделикни ёкъ этмек учун, олагъа къаршы турар Раббибиз[+].

18Чакъырыв этер муъминлер; Раббибиз де эшитип йиберип, бары балагьларындан азат этип къояр оланы.

19Юреги сынгъанлагъа ювукъдур Раббибиз, гёнгюлсюзлени де къутгъарып къояр Ол[+].

20Муъминни къайгъысы кёпдюр, шоланы барындан да азат этип къояр Раббибиз[+].

21Ону бары сюеклерин сакълап турар Ол, шоланы бири де гьеч сынмас[+].

22Оьлтюрюп къояр яманлыкъ къылыкъсызны, муъминни гёрюп ярамайгъанлар да айыпгъа тартылып къалар.

23Азат этип къояр къулларыны жанларын Раббибиз, айыпгъа тартылмас дагъы Огъар аркъатаяйгъанланы бириси де.

### 34


1Давутну йыры.

Мени булан давлашагъанлар булан давлаш, Раббим, енгип къой мени булан ябушагъанланы.

2Къалкъанынгны да, гюбелерингни де алып, кёмекге чыкъ магъа.

3Мени гьызарлайгъанлагъа къаршы сюнгюнгню де, дав балтангны да гьазирлеп тур; жаныма да: «Сени къутгъарылывунгман!» – деп айт.

4Мени оьлтюрме деп айланагъанлар илыгъып, биябур болуп къалсын дагъы, артгъа багъып къачсын дагъы, хорлукъгъа тюшюп къалсын дагъы магъа яманлыкъ этме хыял этегенлер[+].

5Елни алдындагъы чанггъа ошап къалсын дагъы олар, къувалап къойсун дагъы оланы Раббибизни Малайиги[+].

6Къарангы, тайгъакъ болуп къалсын дагъы оланы ёлу, гьызарлап юрюсюн дагъы оланы Раббибизни Малайиги[+].

7Неге тюгюл де, гьеч бир себепсиз тор салып, гьеч бир себепсиз къую да къазып токътадылар магъа олар[+].

8Хапарсыз дагъылыв гелип къалсын дагъы олагъа, магъа деп яшырып токътагъан торуна да, оьзю тутулуп къалсын дагъы; оьзю тюшюп къалсын дагъы шондагъы дагъылывгъа.

9Жаным буса сююнюп турар Раббибизден, шат болуп турар Ондан гелеген къутгъарылывдан[+].

10Гьар саным булай деп айтар: «Раббим! Сендей ким болур? Гючсюзню гючлюден, пакъырны да, ярлыны да талавурчудан азат этеген Сенсендир»[+].

11Ялгъан шагьатлар къаршы чыкъдылар магъа, билмейген затымдан сорав алып туралар олар.

12Яхшылыгъыма яманлыкъ булан къайтарыш этип туралар, умутсуз болуп тураман мен[+].

13Олар авруйгъанда, йыртыкъ опуракълар гийип турдум мен, ораза тутуп, жанымны гьалсыз этип турдум мен. Дуам да жавапсыз къалып къалгъанда,[+]

14Къурдашыма йимик, агъама-иниме йимик иш гёрюп турдум мен, пашманлыкъда, яс этеген анадай башымны салландырып юрюп турдум мен.

15Мен сюрюнгенде буса, сююнюп, жыйылып къалдылар олар. Магъа къаршы жыйылып къалдылар душманларым. Билмеймен негердир, сёгюп юрюй эдилер, токътама да токътамадылар.

16Инг де къылыкъсыз мысгъыллавчулар йимик тишлерин къыжыратдылар магъа[+].

17Раббим! Узакъ заман къарап турармысан дагъы шо затлагъа! Жанымны оланы яман ишлеринден азат эт дагъы, яп-янгыз жанымны шо арсланлардан[+].

18Шо заман уллу жыйында шюкюрлюк этермен мен Сагъа, кёп халкъны арасында макътав да этермен Сагъа[+].

19Магъа ялгъан кюйде душманлыкъ этегенлер мени къайгъымны уьстюнден сююнюп къалмасын дагъы, себепсиз мени гёрюп ярамайгъанлар бир-бирине гёзлерин къысып айланмасын дагъы[+].

20Неге тюгюл де, ярашывлукъгъа тюгюл гелтирегени оланы сёзлери, ер юзюнде ярашывлу яшап турагъанлагъадыр олар макюрчю хыялларын къуруп айланагъаны.

21Герип ачалар авзуларын магъа. «Яхшы! Яхшы! Гёрдю гёзюбюз», – деп айыплайлар.

22Гёрдюнг Сен, Раббим. Пысып турма дагъы. Раббим! Менден ари тайып къалма дагъы[+].

23Кёмек эт, якълама чыкъ мени дуванымда, мени эришивлюгюмде, Аллагьым, Раббим![+]

24Сендеги адилликге гёре токъташдыр дагъы айыпсызлыгъымны мени, Раббим, Аллагьым. Мени къайгъымны уьстюнден сююнюп къалмасын дагъы душманларым[+].

25Ичинден: «Не яхшыдыр! Биз сюеген кюйде болду чу! Не буса да къутулдукъ ондан», – деп айтмасынлар[+].

26Уялып, биябур болуп къалсынлар дагъы мени насипсизлигимден сююнегенлер. Илыгъып къалсынлар дагъы менден оьр чыгъып токътагъанлар.

27Мен тюз болуп чыкъгъанны да сююп, токътавсуз: «Оьзюню къулуна парахатлыкъ ёрайгъан Раббибиз оьр болуп къалсын дагъы», – деп айтагъанлар сююнюп-къуванып къалсынлар дагъы.

28Сени муъминлигингни, Сени макътавлугъунгну билдирип турар тилим де гьар гюн[+].

### 35


1Хорну ёлбашчысына. Раббибизни къулу Давутну йыры.

2Ону юрегиндеги яман адам булан гюнагь сёйлей. Шо адамны гёз алдында Аллагьны къоркъуву ёкъдур[+].

3Неге тюгюл де, шо адамны гёрюп ярамас учун, оьзюндеги яманлыкъны излеп айланагъандай, оьзюню гёз алдында оьз-оьзюне яревкелик этип юрюй.

4Ялгъандыр, макюрчюлюкдюр ону авзундан чыгъагъан сёзлер; гьакъыллы кюйде иш гёрмекни, рагьму этмекни гери уруп токътады ол.

5Тёшегинде де ятып, яманлыкъ ойлашып айлана ол, яман ёлгъа тюше, яманлыкъдан да жиргенмей[+].

6Раббим! Кёклеге чыгъып гетедир Сендеги зор сююв, булутлагъа чыгъып гетедир Сендеги аминлик![†][+]

7Уллу тавлар йимикдир Сени муъминлигинг, терен сувлардыр Сени адиллигинг де! Инсанланы да, гьайванланы да сакълап турагъан Сенсендир, Раббим![+]

8Не къыйматлыдыр дагъы Сени зор сюювюнг, Аллагьым! Къанат тюбюнгню салкъынлыгъында къоркъунчсуз турадыр инсанлар[+].

9Къанып къалып турадыр уьюнгню ниъматларындан олар, агъылып турагъан татлиликлерингден де ичирип турасандыр Сен оланы.

10Неге тюгюл де, Сенсендир яшав береген булакъ. Сендеги ярыкъда гёребиз ярыкъны да биз[+].

11Давам этип тур дагъы зор сюювюнгню Сени таныйгъанлагъа, муъминлигингни де – тюз юреклилеге.[†][+]

12Оьктемликни аягъы басылмасын дагъы магъа, къылыкъсызны къолу да къуваламасын дагъы мени.

13Яманлар тюп болгъан ерге багъып къара чы: йыгъылгъан, туруп да болмай туралар олар[+].

### 36


1Давутну йыры.

Гюнчюлюк этме яманлагъа, жинаятчылыкъ этегенлени де гюллеп айланма[+].

2Неге тюгюл де, отдай орулуп къалажакъ, яшыллыкъдай сёнюп де къалажакъ олар[+].

3Умут эт Раббибизге, яхшылыкъ да эт; яшап тур топуракъда, гьакъ гертиликни де сакълап тур.

4Раббибиз сююнчюнг болуп къалсын дагъы сени, Ол да юрегинг сюеген затны яшавгъа чыгъарып къояр[+].

5Аманат этип къой ёлунгну Раббибизге, умут эт Огъар, Ол да Оьз ишин гёрер[+].

6Сени муъминлигингни ярыкъдай, сени адиллигингни де гюнортадай чыгъарып къояр.

7Чыдамлы кюйде токътап, Раббибизге умут этип тур. Ишинде уьстюн чыкъгъанлагъа да, яман хыяллы адамлагъа да гюнчюлюк этме.

8Таман ачувлангъанынг, къазапланывунгну да къой. Ачувланып турма, янгыз яманлыкъгъа гелтирип къояр шо.

9Неге тюгюл де, къуваланып къалар яманлыкъ этегенлер, Раббибизге умут этегенлер буса топуракъгъа варис болуп токътар[+].

10Бираз токътап турсанг, ёкъ болуп къалар къылыкъсыз. Къылыкъсыз бар ерге багъып къарасанг, болмагъандай болуп да къалар ол[+].

11Юваш хасиятлылар буса топуракъгъа варис болуп къалар, дюньяны ниъматларындан да къанып къалар[+].

12Яман хыял этип айланар къылыкъсыз муъминге къаршы, тишлерин къыжыратар огъар[+].

13Раббибиз буса кюлеп къояр къылыкъсызны уьстюнден, неге тюгюл де болжалы етише турагъанын биле[+].

14Ярлыны, пакъырны йыкъмакъ учун, тюз ёл[†] булан юрюйгенлени оьлтюрмек учун, къылычларын сувуруп, окъларын да тартып токътагъанлар къылыкъсызлар.

15Оьзлени юрегине гирип къалар оланы къылычы, окълары да дагъылып къалар оланы[+].

16Кёп къылыкъсызланы байлыгъындан да яхшыдыр муъминни аз заты да[+].

17Неге тюгюл де, дагъылып къалар къылыкъсызланы гючю-къуваты, муъминлени буса Раббибиз беклешдирип турар[+].

18Гьар гюн де айыпсызланы гьайындадыр Раббибиз, варислиги де болуп турар гьар даим де оланы[+].

19Илыгъагъан гьалгъа тюшмес къагьрулу заманларда олар, ач гюнлерде де токъ турар олар[+].

20Къылыкъсызлар буса къырылып къалар. Раббибизни душманлары да отлавлукъдагъы язбашгъы отдай ёкъ болуп къалар, тютюнню ичинде ёкъ болуп къалар[+].

21Къылыкъсыз борчгъа да алып, къайтармай къояр; муъмин буса чомарт кюйде берип турар.

22Неге тюгюл де, Аллагь шабагьатлагъанлардыр топуракъгъа варис болуп токътайгъанлар, Ол налатлагъанлар буса къуваланып къалар.

23Инсанны ёлундан сююнюп турар Раббибиз, абатларын да беклешдирип турар ону. Раббибиздир адамны аягъын басдырагъан, ону ёлуна да яхшы гёзден къарар Ол.

24Сюрюнгенде де йыгъылмай къалар ол, неге тюгюл де Раббибиздир ону къолундан тутуп турагъан[+].

25Жагьил эдим мен, къарт болуп битдим, амма ташланып къалгъан муъминни чи, ону аш тилейген наслуларын чы гёрмегенмен мен[+].

26Гьар гюн рагьму этип, борчгъа берип турар ол, наслусу да шабагьатлы болуп къалар ону[+].

27Баш къачыр яманлыкъдан, яхшылыкъ да этип тур; гьаман да яшап къаларсан топуракъда[+].

28Неге тюгюл де, адилликни сюер Раббибиз, Оьзюню халкъын да къоюп къоймас Ол. Гьаман да сакъланып къалар олар, къылыкъсызланы наслулары да къуваланып къалар[+].

29Топуракъгъа варис болуп къалар муъминлер, гьаман да яшап турар шонда олар.

30Терен гьакъыл чыгъар муъминни авзундан, гертини сёйлер тили де ону[+].

31Аллагьыны Къануну юрегиндедир ону, гьеч къартылламас дагъы аякълары да ону[+].

32Муъминни яшыртгъын къаравуллап токътап, ону оьлтюрмек учун излеп айланар къылыкъсыз[+].

33Амма ону къолуна бермес дагъы Раббибиз муъминни; дувангъа тюшгенде де, айыплама къоймас дагъы ону.

34Умут эт Раббибизге, Ону ёлун да тутгъан кююнгде тур. Топуракъгъа варис болсун деп, гётерип къояр Ол сени; къылыкъсызлар къуваланагъанын да гёрюп турарсан сен[+].

35Къоркъунчлу, тамур да ташлап, базыкъ болуп барагъан кёп бутакълы терекге ошап къалгъан къылыкъсызны гёрген эдим мен.

36Амма оьтюп гетди ол, мунагьана, ёкъ ол. Излеймен ону, тек табып болмайман.

37Айыпсызгъа тергев эт, тюз юреклиге[†] де къара, неге тюгюл де гележеги болар ярашывлукъну сюеген адамны.

38Жинаятчылар буса дагъылып къалар бары да, къылыкъсызланы гележеги де къырылып къалар[+].

39Раббибиздендир муъминлеге къутгъарылыв гелегени, къайгъылы гюнюнде якълавдур Ол олагъа[+].

40Кёмек этер Раббибиз олагъа, азат да этер оланы. Къылыкъсызлардан азат этер оланы, къутгъарма да къутгъарар оланы, неге тюгюл де Огъардыр аркъатаяйгъан олар[+].

### 37


1Давутну йыры. Эсине салмакъ учун[+].

2Раббим! Бек ачувлангъан заманынгда ачыкъгъа чыгъарып къойма мени, къазаплангъан заманынгда да такъсырлап къойма мени[+].

3Неге тюгюл де, окъларынг чанчылып тура магъа, къолунг да къоркъунч берип тура магъа[+].

4Сени къазапланывунгдан сав ерим ёкъдур къаркъарамда мени, этген гюнагьларымдан авруп тура сюеклерим де мени.

5Неге тюгюл де, этген жинаятчы ишлериме батып токътагъанман мен, авур юкдей басып тура магъа.

6Гьакъылсызлыгъымдан чирип, иринленип тура яраларым мени.

7Тонкъайып, лап чёгюп къалгъанман мен, сав гюн кант эте юрюймен мен.

8Неге тюгюл де, аякъларым ирин тутгъан яралардай авруп тура, сав ерим де ёкъ къаркъарамда мени.

9Гьалсыз болуп битдим мен, уллу къайгъы басып тура мени; агь уруп айланаман юрегимни азапланывундан мен.

10Раббим! Алдынгда тура мен сюеген затлар барысы да, кантларым да гьеч яшырылмагъан Сенден.

11Титиреп гете юрегим мени, гючюм де тайып битди менден; гёзлеримни нюрю де – шо да къалмады менде.

12Аврувларым саялы къурдашларым да, ёлдашларым да ари тайгъанлар менден, ювукъларым да ариге чыгъып токътагъанлар[+].

13Мени оьлтюрме сюегенлер буса тор ташлап туралар, магъа яманлыкъ ёрайгъанлар да оьлюмюмню гьакъында сёйлеп айланалар, пышдырыкълар ойлашып туралар гьар гюн.

14Мен буса сангыравдай гьеч зат эшитмеймен, авзун ачмайгъан тилсиз йимикмен.

15Эшитмейген, авзунда жавабы ёкъ гиши болуп токътадым мен.

16Амма Сагъадыр, Раббим, умут этегеним; Сен жавап бережексен, Раббим, Аллагьым[+].

17Мен де: «Аягъым къартыллап йибергенде, олар менден оьр токътагъанда, уьст болуп къалмасын дагъы менден душманларым», – деп дуа этдим.

18Йыгъылма аз къалып тураман мен, токътавсуз азап да чегип тураман мен.

19Жинаятчы ишлериме мюкюр боламан мен, теренден къайгъыраман гюнагьларыма да[+].

20Душманларым буса яшап, гюч алып туралар, айыпсыз мени гёрюп ярамайгъанлар да артып тербейлер.

21Душманларым яхшылыгъыма яманлыкъ булан къайтарыш этип юрюйлер; яхшылыкъгъа багъып юрюймен мен, олар буса душман тутуп юрюйлер мени[+].

22Мени къоюп къойма, Раббим, Аллагьым! Менден ариге чыгъып къалма дагъы[+].

23Кёмекге алгъаса дагъы магъа, Раббим, къутгъарывчум мени!

### 38


1Хорну ёлбашчысына. Едутунну макъамына гёре. Давутну йыры[+].

2Мен булай деп айтдым: «Тилим булан гюнагь этип къоймас учун, ёлларымны тергеп турарман мен; алдымда къылыкъсыз токътап тургъан чакъы авзумну енгип сакълап турарман мен»[+].

3Тилсиз, тавушсуз эдим мен, гьатта яхшы затны гьакъында да сёйлемей турдум; къайгъым буса оьсюп турду.

4Къабунуп гетди ичимде юрегим, от янып гетди ойларымда. Тилим булан булай сёйлеп йибердим мен:[+]

5«Айт чы магъа, Раббим, ахырымны гьакъында; нечакъы оьмюр берилгенни билмек учун, гюнлеримни де санап бер мени[+].

6Муна, къарышны оьлчевюдей гюнлер бердинг Сен магъа, оьмюрюм де бир зат да тюгюл йимик Сени алдынгда. Гертилей де, янгыз бир тынышдыр инсанны яшаву[+].

7Гертилей де, бир гёрюнюшдей юрюп тура инсан; ёкъ ерден къавгъа гётерип турар; кимге экенин билмесе де, байлыкъ жыйып турар[+].

8Гьали энни не къаравуллайым, Раббим, мен? Умутум Сени булан байлавлудур мени[+].

9Бары жинаятчылыкъларымдан азат эт мени, гьакъылсызгъа хорлукъгъа берип къойма мени.

10Тилсиз болуп къалдым мен, авзумну да ачмайман, неге тюгюл де Сенсендир шону этген.

11Магъа урагъанынгны къой дагъы Сен, къолунг булан урагъанынгдан оьлюп къала тураман чы мен[+].

12Гюнагьлары саялы юзюн ачып такъсырлайгъанда Сен инсанны, гюе ашагъандай болуп къалар ону бары да къыйматлы заты. Гертилей де, янгыз бир тынышдыр инсанны яшаву.

13Эшит дагъы, Раббим, дуамны, къулакъ ас дагъы агь урувума да, сесленмей къалма дагъы гёзьяшларыма да. Неге тюгюл де, яяваякъ ёлавчунгмандыр мен Сени, бары да ата-бабаларым йимик гелгинчи де дюрмендир мен[+].

14Мен тайып къалгъынча, ёкъ болуп къалгъынча, мен къуванып болсун деп, бираз парахат къоюп тур дагъы мени»[+].

### 39


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Чыдамлы кюйде къаравуллай эдим Раббимни мен, Ол да магъа багъып энкейди, мени агь урувумну эшитди.

3Къоркъунчлу ордан, бакъа йибекли батмакълыкъдан чыгъарып алып къойду мени. Ташны уьстюнде эретургъузуп, аякъларымны беклешдирип къойду мени[+].

4Авзумдан янгы йыр – Аллагьыбызгъа макътав – чыгъагъан этип къойду. Кёплер гёрюп йиберип, къоркъуп къаларлар, Раббибизге умут этип турарлар[+].

5Насиплидир Раббибиз булан умутун байлайгъанлар да, оьктемлени, ялгъан айтма муштарлыланы ахтармайгъанлар да.

6Не кёп гьайран ишлер этип къойдунг дагъы Сен, Раббим, Аллагьым мени. Нечакъы ойлашгъанынг бар дагъы бизин гьакъыбызда Сени. Гьеч бирев тенг гелип болмас дагъы Сагъа! Шоланы гьакъында билдирип, хабарлап юрюген бусам да, санап битдирип болмас эдим шоланы барысын да[+].

7Къурбанлыкъланы,[†] савгъатланы сюймединг Сен. Яллатып этилеген къурбанлыкъланы, гюнагь учун этилеген къурбанлыкъланы да талап этип турмадынг Сен. Сагъа тынгламакъ учун, къулакълар бердинг магъа[+].

8Шо заман булай деп айтдым мен: «Муна, гелдим мен. Къолъязыв китапда булай деп язылгъан мени гьакъымда:

9Сююнч булан буйругъунгну кютермен мен, къанунунг да юрегимдедир мени»[+].

10Уллу жыйында муъминликни[†] гьакъында билдирип турдум мен; авзумну токътатып турмадым мен, Оьзюнг билесен, Раббим.

11Сендеги муъминликни яшырып турмадым юрегимде мен; Сендеги аминликни,[†] Сендеги къутгъарылывну билдирип турдум мен. Уллу жыйынны алдында Сендеги зор сюювню, Сендеги гьакъ гертиликни гьакъында ачыкъдан айтып турдум мен.

12Гёрсетип къой дагъы, Раббим, рагьмулукъларынгны магъа. Сендеги зор сююв де, Сендеги гьакъ гертилик де бир токътавсуз къоруп сакълап турсун дагъы мени.

13Неге тюгюл де, санавсуз балагьлар къуршап алгъан айланамны мени. Жинаятчы ишлерим басып токътагъан чы мени, гьатта гёрмейген болуп къалгъанман мен. Шоланы санаву башымдагъы тюклерден де кёпдюр; юрегим чыгъып гетди мени[+].

14Рагьму эт дагъы, Раббим, азат болмагъа магъа. Раббим! Алгъаса дагъы кёмекге магъа.

15Илыгъып, биябур болуп къалсынлар дагъы жаныма оьлюмню излеп айланагъанланы барысы да! Артгъа бурулуп къачсынлар дагъы, мысгъылгъа тутулуп къалсынлар дагъы магъа яманлыкъ ёрайгъанлар![+]

16Оьзлени биябурлугъундан абдырап къалсынлар дагъы магъа: «Еридир сагъа! Еридир сагъа!» – дейгенлер[+].

17Сенден сююнюп, шат болуп къалсынлар дагъы Сени излейгенлени барысы да. Бир токътавсуз: «Зор уллудур Раббибиз!» – деп айтып турсунлар дагъы къутгъарылывунгну сюегенлер де.

18Мен буса ярлыман, пакъырман, амма гьайымны этип турадыр Раббибиз мени. Кёмегимсендир, азат этивчюмсендир Сен мени! Аллагьым, асталатып къойма дагъы[+].

### 40


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Насиплидир ярлыны гьайын этип айланагъан адам! Балагь гелген гюн азат этер Раббибиз ону[+].

3Раббибиз сакълар ону, оьлюмден де сакълар ону; насипли болуп къалар бу дюньяда ол. Душманланы ихтиярына берип къоймажакъсан Сен де ону[+].

4Авруп ятгъанда, гюч берер Раббибиз огъар. Бары да азапларындан сав этерсен ону Сен.

5«Раббим! Рагьму эт магъа, сав этип къой мени, неге тюгюл де гюнагь этип къойдум Сени алдынгда», – деп айтдым мен.

6«Къачан оьлер экен ол, къачан унутулар ону аты?» – деп яман сёйлеп юрюйлер душманларым мени гьакъымда.

7Бирев геле буса да мени гёрме, ялгъанны тюгюл сёйлемей. Юреги ялгъан ойлашып тура ону. Чыгъып йиберип, сёз юрютюп айлана ол[+].

8Оьз арасында магъа къаршы шыбышлап, магъа къаплап сёйлейлер инг де яман затланы олар.

9«Яман аврув тийип токътады огъар, ятывгъа тюшдю ол, дагъы аякъгъа турмас ол», – деп сёйлей олар.

10Гьатта мен оьзюне аркъатаягъан, мени булан аш ашагъан ювукъ къурдашым да къаршы къол гётерип токътады магъа[+].

11Сен буса, Раббим, рагьму эт магъа, савлукъ бер, мен де тийишлисин этермен олагъа.

12Душманым менден оьр чыкъмас, неге тюгюл де Сен магъа яхшы гёзден къарайгъанынгны билемен мен.

13Тазалыгъым саялы сакълап туражакъсан мени, Оьзюнгню алдынга салып къояжакъсан гьар даимге мени.

14Гьар даим де макътавлар болуп турсун дагъы Раббибизге, Исрайылны[†] Аллагьына! Амин,[†] амин![+]

### 41


Экинчи Китап


(41-нчи – 71-нчи йырлар)


1Хорну ёлбашчысына. Корагьны уланларыны уьйретивю.

2Агъылып турагъан сувлагъа бозаргъан марал йимик, мени жаным да Сагъа бозарып тура, Аллагьым![+]

3Къатты Аллагьгъа гьасиретдир жаным мени. Къачан гелип, Аллагьымны алдында токътар экенмен мен!

4Гьар гюн магъа: «Къайда сени Аллагьынг?» – деп айтып турагъанда, ашны орнун тутду гече де, гюн де гёзьяшларым магъа[+].

5Шону эсге ала туруп, юрегимни ачып сёйлеймен мен. Неге тюгюл де, кёп адамны арасында юрюп турдум мен; олагъа да къошулуп, сююнч тавуш булан, байрамгъа чыкъгъан кёп халкъны макътав сёзлери булан Аллагьны уьюне гирип турдум мен.

6Негер мунгаясан, жаным, негер бузуласан сен? Умут эт Аллагьгъа, неге тюгюл де макътав этип туражакъман мен Огъар, мени Къутгъарывчума, мени Аллагьыма[+].

7Мунгайып тура ичимде жаным мени. Шо саялы да Ёрдан[†] топурагъындан, Гьермон ва Мицар тавлардан туруп эсге алып тураман мен Сени[+].

8Шаршарларынгны авазы булан тюпсюз къакъа тюпсюз къакъагъа чакъырыв этип тура. Бары да Сени сувларынг, Сени толкъунларынг уьстюмден оьтюп гетип къалды.

9Гюндюз зор сюювюн гёрсетер Раббим, гече буса йыр чыгъарарман мен Огъар, дуа этермен яшав береген Аллагьыма мени[+].

10Якълавчум болгъан Аллагьыма булай деп айт: «Неге унутуп къойдунг Сен мени? Неге душманларымны мысгъыллавларына кант этип юрюймен мен»[+]?

11Гьар гюн магъа: «Къайдадыр дагъы сени Аллагьынг?» – деп де айтып, сюеклеримни уватып йиберердей сёгюшюп туралар душманларым мени булан.

12Негер мунгаясан, жаным, негер бузуласан сен? Умут эт Аллагьгъа, неге тюгюл де макътав этип туражакъман мен Огъар, мени Къутгъарывчума, мени Аллагьыма.

### 42

1Айыпсызлыгъымны токъташдыр мени, Аллагьым; имансыз халкъ булангъы эришивлюгюмде де магъа ян тарт Сен. Макюрчю, адилсиз адамдан да азат эт дагъы мени[+].

2Неге тюгюл де, беклигимни Аллагьысандыр Сен. Неге гери уруп къойдунг Сен мени? Неге душманларымны мысгъыллавларына кант этип юрюймен мен[+]?

3Бакъдыр Сени ярыгъынгны, Сени гьакъ гертилигингни. Алып юрюй туруп, Сени сыйлы тавунга, Сен турагъан ерге гелтирип къойсун дагъы шолар мени[+].

4Аллагьны къурбанлыкъ[†] салагъан ерине, сююнч де, шатлыкъ да береген Аллагьгъа багъып гелермен мен. Къомуз да согъа туруп, Сагъа макътав этермен, Аллагьым, Аллагьым мени!

5Негер мунгаясан, жаным, негер бузуласан сен? Умут эт Аллагьгъа, неге тюгюл де макътав этип туражакъман мен Огъар, мени Къутгъарывчума, мени Аллагьыма[+].

### 43


1Хорну ёлбашчысына. Корагьны уланларыны уьйретивю.

2Аллагьым, оланы заманында, бырынгъы заманларда Сен этген ишни оьзюбюзню къулакъларыбыз булан эшитдик, ата-бабаларыбыз хабарлады бизге[+].

3Оьз къолунг булан къырып къойдунг Сен имансызланы, ата-бабаларыбызны буса оланы орнуна ерлешдирип салдынг; халкъланы такъсырлап, ата-бабаларыбызгъа эркин топуракълар бердинг[+].

4Къылычы булан тюгюл эди олар топуракъгъа ес болгъаны, гючю де тюгюл эди олагъа уьстюнлюк гелтирген. Амма Сени онг къолунг, Сени къуватынг, Сени юзюнгдеги нюр эди, неге тюгюл де яхшы гёзден къарадынг Сен олагъа багъып[+].

5Аллагьым, мени Пачам! Шо Аллагьсандыр Сен гьали де. Уьстюнлюкню гёрсетип къой дагъы Оьз халкъынга[+].

6Сени булан бирче ари йылышдырып къоярбыз душманларыбызны. Сени атынгны къудраты булан таптап чыгъарбыз бизге къаршы баш гётергенлени.

7Неге тюгюл де, жаяма тюгюл мен умут этегеним, къылычым да тюгюл къутгъаражакъ мени[+].

8Амма душманларыбыздан бизин къутгъаражакъ, бизин гёрюп ярамайгъанланы да биябур этип къояжакъ Сенсендир.

9Аллагь булан макътанарбыз гьар гюн де, Сени атынгны да макътап турарбыз гьар даим де.

10Амма гьали буса гери уруп, биябур этип къойдунг Сен бизин, асгерлерибиз булан да чыгъып турмайсан Сен[+].

11Душмандан артгъа тартылып къачагъан этип къойдунг Сен, бизин гёрюп ярамайгъанлар да талап турдулар бизин[+].

12Къойланы йимик соймагъа берип къойдунг Сен бизин, ят халкъланы арасында чачып да къойдунг бизин[+].

13Бек учуз сатып къойдунг Оьз халкъынгны Сен, шо сатывдан гьеч тюшген зат да болмады Сагъа.

14Хоншуларыбызгъа мысгъыллавгъа, айланабызда яшайгъанлагъа кюлкюге, хорлавгъа берип къойдунг Сен бизин[+].

15Ят халкъланы арасында хабаргъа салып къойдунг бизин, оланы да башын чайкъайгъан этип къойдунг Сен бизге[+].

16-17Хорлавчуну, макюрчюню сёзлеринден, душманны, оьч алывчуну къаравундан гьар гюн биябурлукъгъа, илыкъгъа тюшюп тура бетим де.

18Башыбызгъа тюшдю бу затлар бары да, амма Сени чи унутмадыкъ, разилешивюнгню де бузмадыкъ биз.

19Юреклерибиз[†] тартынмады бизин, аякъларыбыз да гьеч тайышмады Сени ёлунгдан.

20Амма бизин дагъытып, топурагъыбызны чагъанлар учун бердинг Сен, тун къарангылыкъ булан да ябып къойдунг бизин[+].

21Эгер де Аллагьыбызны атын унутуп, къолларыбызны ят аллагьгъа узатып къойгъан эдик бусакъ,

22Билмей къалармы эди дагъы шо гьакъда Аллагь? Неге тюгюл де, юреклени сырларын биледир Ол[+].

23Амма Сен саялы оьлтюрюп тура бизин гьар гюн, соймагъа гьазирленген къойлагъа гьисаплап тура бизин[+].

24Гел чи, кёмек эт, Раббим! Алгъаса, гери уруп къойма даимге[+].

25Неге яшынгъансан бизден? Неге къайгъыбызны, бизге этилеген зулмуну унутасан?

26Неге тюгюл де, чанггъа дёнюп битген жаныбыз да бизин, къаркъараларыбыз да ердеги балчыкъгъа ябушуп къалгъан бизин.

27Кёмек эт чи бизге, азат этип де къой бизин зор сюювюнгню хатиринден[+].

### 44


1Хорну ёлбашчысына. Шошаним деген согъув алат булан. Корагьны уланларыны уьйретивю. Сюювню йыры[*][+].

2Тёгюлюп гетди юрегимден яхшы сёзлер. Йырым мени пачаны гьакъындадыр, тилим пагьмулу язывчуну къаламыдыр.

3Инсанлардан гёзелсендир сен. Арив сёзлер тёгюлюп геле авзунгдан сени. Шо саялы да шабагьатлады гьар даимге де Аллагь сени.

4Къудратланы еси, бутунгну бою булан илип къылычынгны да, макътавлугъунг булан гёзеллигингни белинге байлап къой чу[+].

5Шо гёзеллик булан атарбагъа да минип олтуруп, гьакъ гертиликге, саламатлыкъгъа, тюзлюкге деп алгъаса чы. Шо заман онг къолунгдан тамаша ишлер чыгъар сени.

6Иттидир окъларынг сени; олар пачабызны душманларыны юрегиндедир. Халкълар йыгъылып къалар алдынгда сени.

7Сени тахынг гьар даим де болуп туражакъ, гьей Аллагь! Сени пачалыгъынгда адилли кюйде ёлбашчылыкъ этилип туражакъ[+].

8Гертини сююп къойдунг сен, пачабыз, жинаятчылыкъны буса гёрюп ярамадынг. Шо саялы да, Аллагьым, сени Аллагьынг, оьзгелерден айырып йиберип, сююнчню зайтун майын[†] сюртдю сагъа.

9Бары да гийимлеринг отлар къошулуп этилген арив ийисли май йимикдир, пилни сюегинден безендирилген къалалардан таба къыллы согъув алатланы тавушлары шат этип туралар сени[+].

10Пачаланы къызлары абурлуланы арасындадыр сени янынгда; Опир алтын булан да безенип, онг янынгдадыр сени пача къатынынг[+].

11Эшит, къызым, къара, къулагъынгны ас, унутуп къой халкъынг булан атангны уьюн де.

12Сююп къояжакъ пачабыз гёзеллигингни сени. Гьюрмет этип тур сен де огъар, неге тюгюл де есингдир ол сени.

13Савгъатлар булан Тир шагьарны адамлары, халкъны арасындан инг байлары да бетингни ачылып, сени рагьмулу болуп гёрме гьасирет къаларлар.

14Къаланы безендиреген гелиндир; алтындан тигилгендир ону опуракълары.

15Аллы-гюллю опуракълары да булан элтелер ону пачабызны янына; арты булан буса къызланы – ону къурдашларын элтелер пачаны янына.

16Шатлыкъда, къуванчлыкъда гелтирелер, гирип гелелер пачабызны къаласына.

17Уланларынг тутуп къояр ата-бабаларынгны орнун. Бары да топуракъларынга бийлер этип салып къояжакъсан сен оланы.

18Наслудан наслугъа эсде къалагъан кюйде этермен атынгны сени. Шо саялы да макътав этип турар халкълар сагъа гьар даим де.

### 45


1Хорну ёлбашчысына. Корагьны уланларыныки. «Аламот»[*] деген согъув алат булан. Йыр.

2Аллагь бизин аркъатаявубуздур, къудратыбыздыр, къыйынлыкъларыбызгъа кёмекге табулма гьазир турадыр[+].

3Шо саялы да ерлер тербенип гетсе де, тавлар чёгюп, денгизлеге[†] багъып йылышып йиберсе де, гьеч къоркъмасбыз дагъы биз.

4Къавгъалап, гётерилип турсун дагъы шоланы сувлары, къартыллап турсун дагъы тавлар шоланы гьалеклигинден[+].

5Шат этип тура Аллагьны шагьарын, Аллагьу-Тааланы яшайгъан сыйлы ерин оьзенлени агъымлары[+].

6Аллагь ортасындадыр шону; гьеч бюдюремес дагъы шо шагьар: кёмек этер танг булан шогъар Аллагь.

7Къавгъа гётерип йиберди халкълар; тербенип йиберди пачалыкълар: авазын чыгъарды Аллагьу-Таала, ирип къалды топуракъ да[+].

8Бизин буландыр къудратланы Раббиси, бизин гирип сыйынагъан ерибиздир Якъубну[†] Аллагьы.

9Гелигиз чи, гёрюгюз чю Раббибизни гьайран ишлерин – ер юзюнде Ол этип къойгъан дагъытывланы:[+]

10Дюньяны бир къырыйларына чыгъып гетгинче давлагъа ахыр сала туруп, дагъытып къойду жаяланы, сындырып ташлады сюнгюлени, от булан яллатып къойду къалкъанланы да[+].

11Токътап йиберип, тюшюнюгюз Аллагь экениме Мен: оьр болуп къалажакъман халкъланы арасында, оьр болуп къалажакъман ер юзюнде.

12Бизин буландыр къудратланы Раббиси, бизин аркъатаявубуздур Якъубну Аллагьы.

### 46


1Хорну ёлбашчысына. Корагьны уланларыны йыры.

2Харс уругъуз, бары да халкълар, алгъыш этигиз сююнч тавуш булан Аллагьгъа[+].

3Неге тюгюл де, къоркъунчлудур кёклердеги Раббибиз, бютюн ер юзюню уьстюндеги уллу пачабыз[+].

4Таби этип къойду бизге халкъланы, аякъ тюбюбюзге салып къойду адамланы да[+].

5Яшап турагъан топурагъыбызны сайлады Ол бизин учун. Оьзю сюеген инсанлагъа оьктем кюйде гьакимлик этеген топуракъдыр шо.

6Аллагьыбыз шат тавушлагъа, Раббибиз зурнайны тавушуна тынглай туруп, минип олтурду тахында.

7Атын тутуп йыр айтыгъыз чы Аллагьыбызгъа, айтыгъыз чы. Атын тутуп йыр айтыгъыз чы Пачабызгъа, айтыгъыз чы.

8Неге тюгюл де, бютюн ер юзюню пачасыдыр Аллагь. Йырлагъыз чы барыгъыз да уста кюйде[+].

9Пача болуп токътады Аллагь халкъланы уьстюнде, минип олтурду сыйлы тахына Оьзюню.

10Ибрагьимни[†] Аллагьыны халкъы булан бирче жыйылды халкъланы бийлери. Неге тюгюл де, Аллагьныкидир ер юзюню гьакимлери; олардан уьст салынып токътады Ол[+].

### 47


1Корагьны уланларыны макътав йыры.

2Зор уллудур Раббибиз, зор уллу макътавлар болсун Огъар Аллагьыбызны шагьарында, сыйлы тавунда Ону[+].

3Гёзел бийикликдир, бютюн ер юзюню къуванчыдыр Сион таву. Уллу Пачабызны шагьары шону темиркъазыкъ ягъындадыр.

4Якълавчу йимик юрюйдюр Аллагь шондагъы бекликде.

5Муна, ёлугъуп йиберип пачалар, бирче шагьаргъа багъып гелдилер бары да[+].

6Гёрюп, гьайран болуп, адашып къалып, къачмагъа гиришдилер.

7-8Къатынгишини яш табагъандагъы азабы йимик, гюнтувуш ел булан зор гемелени дагъытып къоягъанда йимик, къоркъунчлукъ къуршап алды оланы шонда[+].

9Эшитген йимик, гёрме де гёрдюк Аллагь этген ишлени къудратланы Раббисини шагьарында, Аллагьыбызны шагьарында. Беклешдирип къояр шону Аллагь гьар даимге.

10Ойлаша эдик биз, Аллагьым, ибадатханангны[†] ортасында Сени зор сюювюнгню гьакъында[+].

11Атынг йимик, Аллагьым, макътавлугъунг да дюньяны бир къырыйларына чыгъып гете; муъминликден[†] толгъан онг къолунг Сени[+].

12Шат болуп къалсын дагъы, сююнюп къалсын дагъы Сион таву да, Ягьудеяны шагьарлары да Сени дуванларынгны хатиринден, Раббим[+].

13Юрюгюз чю айланасындан Сионну, дёрт де ягъындан айланып да чыгъыгъыз чы шону; санап чыгъыгъыз чы минмараларын шону.

14Гележек наслугъа хабарламакъ учун, баруларына, бекликлерине тергев берип къарагъыз чы шону.

15Неге тюгюл де, Аллагь бизин Аллагьдыр гьар даимге де. Ёлбашчыбыз болар Ол даимликге бизин.

### 48


1Хорну ёлбашчысына. Корагьны уланларыны йыры.

2Тынглагъыз бу затгъа, бары да халкълар; къулакъ асыгъыз бу затгъа, аламда яшайгъанлар, барыгъыз да,

3Къара халкъ булан белгилилер, байлар булан ярлылар да.

4Авзумдан гьакъыллы сёзлер чыгъажакъ, юрегимдеги ойлар да англав бережек.

5Айтывлагъа агьамият беремен мен, къомуз согъа туруп да маъналарын англатаман шоланы[+].

6Душманлар ёлларымны къуршап алгъанда мени, къоркъуп не этейим балагь къопгъан гюнлерде мен?

7Оьзлени малына-мюлкюне умут этип, байлыгъыны кёплюгюнден макътанып айланагъанлар![+]

8Оьзюню жанын оьлюмден къутгъарып болмас инсан, ол учун юк де берип болмас Аллагьгъа[+].

9-10Багьа олтурар оланы жанларын къутгъармакъ. Инсан къабурун да гёрмейли, даим яшап къалажакъ деген зат бир заманда да болажакъ зат тюгюлдюр[+].

11Гьакъыллылар йимик, авамлар да, гьакъылсызлар да оьлюп, мюлкюн оьзгелеге къоюп гетегенин гьар ким де гёрюп тура[+].

12Уьйлери даимге къалагъан да йимик, яшавлукъ этеген ерлери наслудан наслугъа берилеген де йимик ойлашалар олар. Топуракъларына да оьзлени атларын тагъып айланалар олар.

13Амма инсан байлыгъына батып турмас, оьлюмге тарылагъан гьайванлагъа ошап къалар ол.

14Оланы шо ёлу гьакъылсызлыкъдыр, оланы сёзлерин тюз гёрегенлени де ахыры шолайдыр.

15Къойлардай тыгъып къояр ахыратгъа[†] оланы; оьлюм де къойчудай сакълап турар оланы. Эртенине буса муъминлер уьстюн чыгъар олардан. Гьалсыз-гьавкъатсыз болар олар, ахыратдыр оланы уью.

16Амма жанымны ахыратдан азат этип, мени къабул этип къояр Аллагь[+].

17Инсан бай болуп барагъанда, ону уьюндеги мал да артып тербейгенде, вёре, къоркъмагъай эдинг.

18Неге тюгюл де, гьеч бир затын алып гетмес оьлегенде ол, малы да арты булан гетмес ону[+].

19Савунда ол оьзюн насиплимен деп гьисапласа да, ишлери алдын барагъаны саялы макътайлар адамлар ону.

20Амма бир заманда да ярыкъны гёрмежек ата-бабаларыны янына чыгъып гетер ол[+].

21Абурлу, амма англавсуз инсанны оьлюмю гьайванланыкине ошап къалар.

### 49


1Асафны йыры.

Аллагь, Раббибиз Аллагь гюнтувушдан гюнбатышгъа ерли сёйледи, топуракъгъа чакъырыв этди[+].

2Гёзелликни оьрлюгю болгъан Сиондан таба Аллагь нюрленген гьалында чыгъып геле[+].

3Геле тура Аллагьыбыз бизин, шыплыкъда да тюгюл, алдында ютагъан ялын да, айланасында алатолпан да булан[+].

4Оьз халкъына дуван этмек учун, бийиклердеги кёклеге де, ер юзюне де чакъырыв эте Ол[+].

5«Къурбандан таба Мени булан разилешив бегетген халкъымны жыйыгъыз айланама», – дей Ол.

6Кёклер де муъминликни[†] билдирер Ону гьакъындагъы, неге тюгюл де Аллагь Оьзю дуванчыдыр[+].

7«Тынгла, халкъым, Мен сёйлей тураман. Исрайыл![†] Сагъа къаршы шагьатлыкъ этежекмен Мен. Мен Аллагьман, сени Аллагьынг[+].

8Гьаман да алдымда турагъан къурбанлыкъларынг[†] саялы да, яллатып этген къурбанлыкъларынг саялы да бетлев этмежекмен Мен[+].

9Сени уьюнгдеги бузав да, абзарынгдагъы эчкилер де гьажатлы тюгюл Магъа.

10Неге тюгюл де, агъачлыкъдагъы бары къыр жанлар Меникидир, минглер булангъы тавлардагъы гьайван-мал да Меникидир.

11Тавлардагъы бары къушланы таныйман, авлакъдагъы гьайванлар да алдымдадыр Мени.

12Эгер де ач болуп къалгъан бусам Мен, сагъа айтмас эдим шону, неге тюгюл де Меникидир дюнья, шондагъы бары зат да[+].

13Ашайманмы экен Мен оьгюзлени этин, ичеменми экен эчкилени къанын?

14Шюкюрлюк булан къурбан эт Аллагьгъа сен, ваъдаларынгны да кют Аллагьу-Таалагъа[+].

15Чакъырыв эт къайгъылы гюнюнгде Магъа. Азат этермен Мен сени, сен де макътав этерсен Магъа»[+].

16Къылыкъсызгъа буса булай деп сёйлер Аллагь: «Неге Мени къанунларымны сёйлеп айланасан, разилешивню де авзунга аласан сен?

17Оьзюнг буса гёрюп ярамайсан уьйретивюмню Мени, сёзлеримни де артынга багъып ташлайсан?

18Уручуну гёрсенг, къыйышып къаласан ону булан, зина этегенлер булан да лакъыр къуруп айланасан.

19Яман сёзлеге ача турасан авзунгну, макюрчюлюкню онгара тура тилинг де сени[+].

20Олтурма да олтуруп, агъангны-инингни башын сёйлейсен, анангны уланына ялаябасан.

21Шоланы этип турдунг сен, Мен буса пысып турдум. Мен де сени йимикмендир деп ойлашдынг сен. Ачып берермен юзюнгню, аянгъа чыгъарып къоярман айыпларынгны сени.

22Англап къоюгъуз шону, гьей Аллагьны унутуп къалагъанлар. Ёгъесе, Мен сизин дагъытып къоярман; сизин азат этеген бирев де болмас[+].

23Шюкюрлюк булан къурбан этегенлер гьюрмет этедир Магъа. Ёлун тергеп юрюйгенлеге де Аллагьны къутгъарылывун гёрсетермен Мен».

### 50


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.


2Муну Давут Бирсабиягъа ювукълукъ этгенде, оьзюню янына Натан деген пайхаммар гелген заман айтгъан[+].

3Оьзюнгдеги зор сююв булан рагьму эт магъа, Аллагьым, жинаятчы ишлеримни де Оьзюнгдеги зор языкъсыныв булан ёкъ этип къой Сен[+].

4Бары да этген жинаятчы ишлеримден чай мени, гюнагьымдан да тазала мени[+].

5Неге тюгюл де, мюкюр боламан этген жинаятчы ишлериме мен, гюнагьым да гьар заман алдымда тура мени[+].

6Сагъа, янгыз Сагъа къаршы гюнагь иш этдим мен, яманлыкъ да этдим Сен гёре туруп. Шо саялы да тюз гьукму чыгъарасан Сен, дуванынгда да тазасан Сен[+].

7Тувмадан, анамны къурсагъындан берли де гюнагьлымандыр мен[+].

8Гьакъ юрекни[†] сюесен Сен, ичиме де гьакъыл саласан Сен.

9Тазала гюнагьлардан мени – мен де таза болуп къаларман, чай мени – къардан да акъ болуп токътарман мен.

10Сююнчню, шатлыкъны эшитме имканлыкъ бер магъа. Сав болуп къалсын дагъы Сен уватгъан сюеклерим мени.

11Арт берип къой гюнагьларыма мени, жинаятчы ишлеримни де ёкъ этип къой мени.

12Таза юрекни яратып къой ичимде мени, инамлы ругьну[†] да янгыртып къой ичимде мени[+].

13Юзюнгден гери урма мени, Оьзюнгню Ругьунгну да чыгъарып алма менден.

14Сендеги къутгъарылывдан гелеген сююнчню къайтар магъа, Сагъа таби болма гьазирлигимни де беклешдирип къой Сен.

15Жинаятчылагъа ёлунгну гёрсетермен Сени, гюнагьлылар[†] да Сени ёлунга къайтар.

16Тёкген къанымны айыбындан азат эт, Аллагьым, къутгъарылывумну Аллагьы, макътав этер шо заман тилим муъминликге[†] Сендеги[+].

17Раббим! Ач авзумну мени, макътавлар билдирермен Сагъа шо заман.

18Неге тюгюл де, къурбанлыкъ[†] берер эдим – гьажатлы тюгюл Сагъа шо; яллатып этилеген къурбанлагъа да яхшы гёзден къарамайсан Сен[+].

19Аллагьгъа этилген герти къурбанлыкъ – юваш ругьдур. Сен тюгюлсен сынгъан юрекли, юваш хасиятлы инсанны гёрюп ярамайгъан, Аллагьым[+].

20Яхшылыкъ этип къой Сионгъа Оьзюнгню рагьмунг булан, эретургъузуп къой Ерусалимни баруларын да[+].

21Шо заман рази къалдырар Сени муъминликни къурбанлыгъы да, савлайын яллатып этилеген къурбанлыкъ да. Шо заман салар къурбанлыкъны салагъан еринге[†] бузавланы[+].

### 51


1Хорну ёлбашчысына. Давутну уьйретивю.


2Эдомлу Доег Савулну янына гелип, огъар Давут Агьимелегьни уьюне гелгенин айтгъан сонг[+].

3Не макътанасан яманлыгъынг булан, гьей зулмучу? Аллагьны зор сюювю гьар даим де болуп турар мени булан.

4Дагъытылывну ойлашып айлана тилинг сени. Бек итти деллек бичакъдай намарт шо тилинг сени![+]

5Яхшыдан эсе яманны, гертини сёйлемекден де ялгъанны кёп сюесен сен.

6Оьлюм гелтиреген къайдагъы сёзлени сюесен сен, гьей зараллы тил.

7Лап дагъытып къояжакъ шо затлар саялы Аллагь сени. Савланы арасындан тамурунг булан юлкъуп йиберип, алып атып къояжакъ яшайгъан ерингден сени[+].

8Муъминлер гёрюп, къоркъуп къалажакълар, ону уьстюнден кюлеп туражакълар ва булай деп айтажакълар:[+]

9«Аллагьны беклик деп гьисапламайлы, оьзюню кёп байлыгъына умут да этип, яман ишлеринде беклешип тургъан инсандыр бу»[+].

10Мен буса Аллагьны уьюнде яшылланып гелеген зайтун терек йимикмендир. Гьар даим де Аллагьны зор сюювюне умут этип де тураман мен.

11Этген ишлеринг саялы макътавлар этип турарман гьаман Сагъа. Оьзюнгню халкъынгны алдында атынгны билдирермен мен, неге тюгюл де атынг яхшыдыр Сени.

### 52


1[•]Хорну ёлбашчысына. «Магьалат»[*] деген макъамгъа гёре. Давутну уьйретивю.

2Бир гьайгев оьзю-оьзюне: «Аллагь ёкъдур», – деп айтар. Олар пасат ёлгъа тюшюп къалар, эсгик ишлер этер. Яхшылыкъ этеген бирев де ёкъдур[+].

3Оланы англайгъанлары, Аллагьны ахтарагъанлары бармы экен деп, Аллагь кёкден таба къарап турар[+].

4Тайышдылар тюз ёлдан бары да, лап биябур болуп битдилер. Яхшылыкъ этеген бирев де ёкъдур, гьеч бирев ёкъдур[+].

5Эс тапмасмы экенлер дагъы яманлыкъ этегенлени, халкъымны экмекдей ашап турагъанланы, Аллагьны атын тутмайгъанланы барысы да[+]?

6Къоркъмагъа гьеч зат ёкъ ерде къоркъуп къалажакълар олар, неге тюгюл де уватып къояжакъ сюеклерин Аллагь сагъа къаршы савутлангъанланы. Илыкъдырып къояжакъсан сен оланы, неге тюгюл де гери ургъандыр Аллагь оланы[+].

7Гелгей эди Сиондан таба Исрайылгъа[†] къутгъарылыв! Аллагь Оьз халкъын есирликден къайтарагъанда, сююнюп къалар Якъубну[†] наслулары, шатланып къалар Исрайыл шо заман.

### 53


1Хорну ёлбашчысына. Къыллы согъув алатлар булан. Давутну уьйретивю[+].


2Зиф шагьардагъылар гелип, Савулгъа: «Давут бизин арабызда яшынгъан», – деп айтгъан сонг.

3Аллагьым! Атынг булан къутгъарып къой мени, къудратынг булан да мени айыпсызлыгъымны токъташдыр Сен.

4Аллагьым! Эшит дуамны мени, авзумдан чыгъагъан сёзлеге де къулакъ ас.

5Неге тюгюл де, ятлар баш гётергенлер магъа къаршы, вагьшилер де жанымны излеп айланалар мени. Аллагьгъа тергевсюздюр олар[+].

6Муна, кёмекчимдир Аллагь мени, жанымны беклешдирип турадыр Ол.

7Душманларымны яманлыгъына гёре тийишлисин берер Ол. Сендеги гьакъ гертилик булан къырып къой дагъы оланы[+].

8Гёнгюллю кюйде къурбан этермен мен Сагъа. Сени атынга да макътав этермен, неге тюгюл де атынг яхшыдыр Сени.

9Неге тюгюл де, бары балагьлардан азат этип къойдунг мени Сен, душманларымны да тюп болгъанына къарап боламан мен[+].

### 54


1Хорну ёлбашчысына. Къыллы согъув алатлар булан. Давутну уьйретивю.

2Эшит, Аллагьым, дуамны мени, тилевлеримни де эшитмей къойма Сен.

3-4Къулакъ ас, жавап бер магъа. Къайгъылар басып, агь ураман мен. Душманымны тавушундан, къылыкъсызны къыйыкъсытывундан абдырап да тураман мен. Неге тюгюл де, жинаятчы ишлерин бакъдыралар магъа багъып, къазапланып йиберип, душман да туталар мени[+].

5Юрегим титиреп йибере ичимде мени, оьлю къоркъув да къобуп тура магъа.

6Къоркъунчлукъ булан титирев басгъан мени, уллу къоркъув да къуршап алгъан мени.

7Мен де булай деп айтдым: «Гёгюрчюннюки йимик къанатларым болгъай эди мени. Учуп йиберип, рагьатланып къалажакъ эдим мен де.

8Ареклеге чыгъып гетип, дангылларда къалып къалар эдим мен.

9Шайтан елден, алатолпандан яшынма алгъасар эдим мен».

10Бузуп къой, Раббим, тиллерин де бёлюп къой душманланы, неге тюгюл де зулмуну, тартышывланы гёрюп тураман мен шагьарда.

11Гече де, гюн де дёгерек айланып туралар шагьарны баруларындан олар; яман ишлер булан балагьлар бар шону ортасында.

12Дагъытылыв бар ортасында шагьарны, ялгъан булан намартлыкъ таймай орамларындан шону.

13Неге тюгюл де, душманым тюгюл мысгъыллайгъан мени – мен гётерип болар эдим шону. Мени гёрюп ярамайгъан да тюгюл менден оьр чыгъып токътагъан – ондан да яшынып болар эдим мен:

14-15Оьзюм йимик гёрген, оьзю булан гьакъ юрекден[†] лакъыр этген, Аллагьны уьюне бирче юрюп тургъан шо адам сенсендир, къурдашым, ювугъум мени[+].

16Ажжалы етишип къалсын дагъы душманланы, савлайын ахыратгъа[†] тюшюп гетсин дагъы олар. Неге тюгюл де, яман ишлер юрюле уьйлеринде оланы, арасында оланы[+].

17Мен буса чакъырыв этермен Аллагьгъа, Раббим де къутгъарып къояр мени.

18Ахшам да, эртен де, тюшде де ялбарып, агь уруп турарман мен, Ол да эшитер тавушумну мени.

19Магъа кёплер къаршы чыгъып турагъанына да къарамайлы, эсен-аман къутултар Ол ябушувдан мени.

20Инг аввалдан берли де пача болуп турагъан Аллагь эшитер оланы, тёбен салып да къояр оланы, неге тюгюл де гьеч алышыныв гёрюнмей тура юреклеринде оланы, Аллагьдан да къоркъмайлар олар[+].

21Оьзю булан парахатлыкъда яшайгъанлагъа къолун гётерди къардашым мени; этген ваъдасын да бузуп токътады ол[+].

22Майдыр йымышакъ авузу ону, юрегинде буса оьчлюк бардыр ону. Зайтун майдыр[†] йылы сёзю ону, амма сувурулгъан къылычдыр оьзю ол[+].

23Раббибизге аманат этип къой къайгъыларынгны, Ол да якълап турар сени. Бир заманда да бюдюреме къоймас Ол муъминни[+].

24Сен, Аллагьым, тёгюп къояжакъсан оланы оьлюмню оруна. Оьзлени ярты оьмюрюне де чыкъмаслар оьлтюрювчюлер де, намартлар да. Мен буса Сагъадыр, Раббим, аркъатаяйгъан[+].

### 55


1Хорну ёлбашчысына. «Арекдеги эменлерде пысып токътагъан гёгюрчюн» деген макъамгъа гёре. Филистимлилер оьзюн Гат деген шагьарда тутгъанда, Давутну ялбарыву[+].

2Рагьму эт магъа, Аллагьым! Неге тюгюл де, гьызарлап тура адам мени; гьар гюн чапгъын эте туруп, къыйыкъсыта мени.

3Душманларым гьызарлап туралар мени гьар гюн, неге тюгюл де кёпдюр оьзлени оьктемлигине де, гючюне базынып магъа къаршы баш гётерегенлер.

4Къоркъунчлукъ къуршагъанда мени, Сагъадыр умут этегеним мен.

5Аллагьгъадыр – макътарман Ону сёзюн. Аллагьгъадыр умут этегеним, гьеч къоркъмайман мен. Не этип болар инсанлар магъа[+]?

6Магъа зарал гелтирмек учун, даим тилбирчилик этип турадыр олар.

7Жанымны тутмакъ учун, жыйылып, яшыртгъын токътап, гьар абатымны тергеп туралар олар[+].

8Яманлыгъы саялы къутулармы экен дагъы олар тийишли такъсырындан? Къазапланып йиберип, тёбен салып къой, Аллагьым, халкъланы.

9Ер-ерге багъып айланышларымны бары санавун билесен Сен. Гёзьяшларымны Оьзюнгню савутунга жыйып къой дагъы Сен. Сени китабынга язылмагъанмы дагъы шо гёзьяшларымны гьакъында[+]?

10Сагъа чакъырыв этегенде мен, артгъа багъып къачалар душманларым мени. Билемен Аллагь мени яным экенин.

11Аллагьгъадыр – макътарман Ону сёзюн, Раббимедир – макътарман Ону сёзюн,

12Аллагьгъадыр – макътарман Ону сёзюн, Аллагьгъадыр умут этегеним – гьеч къоркъмайман мен. Не этип болар инсанлар магъа?

13Ваъдаларымны кютмеге герекмен, Аллагьым. Сагъа шюкюрлюк булан къурбан да этермен мен[+].

14Неге тюгюл де, оьлюмден азат этдинг Сен жанымны. Яшавну ярыгъы булан Аллагьымны алдында юрюсюн учун, аякъларымны да сюрюнювден азат этип бердинг Сен[+].

### 56


1[•]Хорну ёлбашчысына. «Дагъытып къойма» деген макъамгъа гёре. Давутну Савулдан къачып, анакъгъа гиргендеги ялбарыву[+].

2Рагьму эт магъа, Аллагьым, рагьму эт магъа. Неге тюгюл де, Сендедир жаным аркъатаяв табагъан. Балагьлар ёкъ болуп къалгъанча, къанат тюбюнгню салкъынлыгъында яшынып токътап да турарман мен[+].

3Чакъырыв этермен Аллагьу-Таалагъа мен, магъа бары яхшылыкъны этген Аллагьгъа.

4Кёклерден жавап берер Ол, къутгъарып да къояр мени. Мени гьызарлайгъанланы биябур этип къояр Ол. Магъа зор сюювюн де, аминлигин[†] де гёрсетер Ол[+].

5Адамланы ашайгъан арсланланы арасында къалып тураман мен. Сюнгюлердир, окълардыр тишлери оланы, итти къылычлардыр тиллери де оланы[+].

6Кёклерден де оьр болуп къал, Аллагьым, сав дюньяны уьстюнде де макътавлугъунг болуп къалсын дагъы Сени.

7Аякъларыма ташлама деп тор гьазирлеген эдилер, мунгайып тура жаным мени. Алдымда къую къазгъан эдилер, оьзлер бёттёбен тюшюп къалдылар[+].

8Токъташгъандыр юрегим мени, Аллагьым, токъташгъандыр юрегим. Йырларман, жаным булан атынгны тутуп йыр да айтарман мен[+].

9Къувнап къал чы, жаным мени. Уяныгъыз чы, къыллы алат булан къомуз! Мен де тангны уятарман!

10Макътав этип турарман, Аллагьым, халкъланы арасында Сагъа; атынг тутуп йыр да айтарман адамланы арасында мен.

11Неге тюгюл де, кёклеге чыгъып гетердей зор сюювюнг Сени, булутлагъа чыгъып гетердей гьакъ гертилигинг де Сени[+].

12Кёклерден де бийиклеге гётерилип къал, Аллагьым, сав дюньяны уьстюнде де макътавлугъунг болсун дагъы Сени.

### 57


1Хорну ёлбашчысына. «Дагъытып къойма» деген макъамгъа гёре. Давутну ялбарыву[+].

2Бар кюйде айтамы экенсиз гертини, гьей гьакимлер, тюз кюйде дуван этеми экенсиз инсанлагъа сиз?

3Жинаятчы ишлер этип турасыз юрегигизден сиз, ер юзюнде зулму уьлешип юрюй къолларыгъыз да сизин.

4Лап тувгъандокъ тайышып турдулар тюз ёлдан къылыкъсызлар. Ялгъан айта туруп, анасыны къарнынданокъ да адашып къалып туралар олар[+].

5Йыланны, къулакъларын тыгъып бегитген сангырав къара йыланны агъусудай оланы агъусу[+].

6Инг де бажарывлу кюйде сигьрулу сёзлени айтагъан адамны авазын да гьеч эшитмей ол.

7Аллагьым! Тёгюп къой авзундагъы тишлерин оланы! Арсланланы яякъ сюеклерин де уватып къой, Раббим[+].

8Агъагъан сувну йимик ёкъ болуп къалсынлар дагъы. Жаягъа салып тартгъанда, томакъ болуп къалсын дагъы окълары оланы.

9Уясындан чыгъа турагъан хуртдай ёкъ болуп къалсынлар дагъы олар. Оьлюп тувгъан яшдай гюнню гёрмей къалсынлар дагъы олар[+].

10Оьзлеге не болуп турагъанын англап да битмежек олар; шайтан ел буса тегенекнидей, гоганныдай, къуругъан отнудай алып гетип къалар оланы.

11Къуванып къалажакъ муъмин оьч алгъанны гёргенде, жувуп къояжакъ аякъларын къылыкъсызны къанында[+].

12«Гертилей де, савгъат бардыр муъминге! Гертилей де, Аллагь бардыр бу дюньяда дуван этеген», – деп айтар адамлар[+].

### 58


1Хорну ёлбашчысына. «Дагъытып къойма» деген макъамгъа гёре. Савул Давутну оьлтюрме деп, уьюн яшыртгъын къаравулламакъ учун оьзюню адамларын йибергенде, Давутну ялбарыву[+].

2Азат эт душманларымдан мени, Аллагьым! Магъа къаршы баш гётергенлерден де якъла Сен[+].

3Яманлыкъ этегенлерден азат эт мени, оьлтюрювчюлерден де къутгъар Сен.

4Неге тюгюл де, муна, яшыртгъын къаравуллап токътагъанлар жанымны олар. Магъа къаршы белсенип айланалар гючлюлер, амма этген жинаятчы ишлерим саялы тюгюл, гюнагьым саялы да тюгюл, Раббим[+].

5Айыбым болмаса да, жыйылып, савутланып айланалар. Кёмекге чыкъ чы магъа, гёз де къарат чы.

6Раббим, къудратланы Аллагьы, Исрайылны[†] Аллагьы, имансызланы такъсырламакъ учун гел дагъы Сен, къылыкъсыз жинаятчыланы бирин де аяма дагъы Сен.

7Ахшамлар къайталар олар, итлер йимик улуй туруп, айланып туралар шагьарны дёрт де янындан[+].

8Муна, яман сёзлени къуса тили булан олар. Къылычлар бар авзуларында оланы. «Неге тюгюл де, ким эшите тура?» – деп ойлашалар олар.

9Амма кюлеп къояжакъсан Сен оланы уьстюнден, Раббим. Бары да имансызлагъа къайнашып да алажакъсан Сен[+].

10Къудратым мени, Сагъадыр мен къарайгъаным, якълавчумдур Аллагьым мени[+].

11Зор сюювю де булан алдым булан юрюр Аллагьым мени. Душманларымны тюп болгъанын гёрме къояр Ол[+].

12Халкъым унутуп къалмасын учун, оьлтюрюп къойма Сен оланы. Чачып къой къудратынг булан оланы, ер этип де къой, Раббим, якълавчубуз бизин[+].

13Оланы тилиндеги сёз оланы авзундагъы гюнагьдыр. Айтагъан налат, ялгъан сёзлери саялы оьзлени оьктемлигине оьзлер тутулуп къалсынлар дагъы олар[+].

14Къазапланып йиберип, дагъытып къой оланы, дагъы болмасдай дагъытып къой оланы. Шо заман дюньяны бир къырыйларына ерли Аллагь Исрайылда гьакимлик этегенин англап турарлар.

15Ахшамлар къайталар олар, итлер йимик улуй туруп, айланып туралар шагьарны дёрт де янындан[+].

16Аш тапмакъ учун къыдырып айлана туралар, гечелени де ач кююнде оьтгерип туралар олар.

17Мен буса къудратынгны гьакъында йырлап, танг булан зор сюювюнгню гьакъында макътап йырлап турарман Сени. Неге тюгюл де, къайгъылы гюнлеримде якълавум, аркъатаявум болуп токътадынг Сен[+].

18Къудратым мени! Сени макътап йырларман мен, неге тюгюл де якълавчумдур Аллагь мени, магъа зор сюювюн де гёрсетеген.

### 59


1[•]Хорну ёлбашчысына. «Шагьатлыкъны Лилиясы» деген макъамгъа гёре. Уьйренмек учун Давутну ялбарыву[+].


2Муну Давут Арам Нагьарайым ва Арам Зобагь[*] булан дав юрютегенде язгъан (шо давда Ёгьав деген асгербашы къайтывунда Тузлу Къолда он эки минг эдомлуну йыкъгъан)[+].

3Аллагьым! Гери уруп къойдунг Сен бизин, йыгъып къойдунг Сен бизин, къазаплангъансан Сен; бизге бакъ дагъы Сен![+]

4Тербетдинг Сен ерни, харап этдинг шону. Сав этип къой дагъы шону бузулгъан ерлерин, неге тюгюл де чайкъалып тура шо.

5Адамларынгны зор къыйынлыкълардан оьтме борчлу этдинг Сен, чайкъалышып юрюйген де этип къойдунг Сен оланы.

6Гьакъ гертилик саялы Сени гётерип болсун учун, байракъ берип къойдунг Сенден къоркъагъанлагъа.

7Сююмлюлеринг азат болуп къалсын учун, эшитип къой дагъы мени, онг къолунг булан къутгъарып да къой.

8Оьзюню Сыйлы еринде булай деп айтды Аллагь: «Оьр чыгъарман, пайларман Шегьемни, Суккот[*] къолну да оьлчермен[+].

9Гилатымдыр[*], Манассиямдыр, башымдагъы темир бёркюмдюр Ефрем[†] Мени, гьакимлигимни таягъыдыр Ягьуда Мени,

10Легенимдир Моав[†] Мени, Эдомда[†] болур чарыкъларым да Мени. Уьстюнлюк булан къычырарман Филистим топурагъанда Мен».

11Ким гийирер экен беклешген шагьаргъа мени? Ким етишдирер экен Эдомгъа ерли мени?

12Сен тюгюлмюсен дагъы, бизин гери ургъан Аллагьым. Асгерлерибиз булан бирче чыкъма да чыкъмайсан, Аллагьым!

13Душмангъа къаршы кёмеклеш дагъы Сен бизге; гьеч пайда ёкъдур инсанланы кёмегинден[+].

14Аллагь булан къазанарбыз уьстюнлюкню биз. Йыгъып къояр Ол душманларыбызны бизин.

### 60


1Хорну ёлбашчысына. Къыллы согъув алат булан. Давутну йыры.

2Эшит, Аллагьым, агь урувумну, дуама да къулакъ ас мени!

3Юрегим де мунгайып, дюньяны бир къырыйындан чакъырыв этемен Сагъа. Мен минип болмайгъан яргъа гётерип къой дагъы мени.

4Неге тюгюл де, аркъатаявумсандыр Сен мени, душманларыма да къаршы къатты якълавумсандыр[+].

5Даим яшап къалайым чы чатырынгда Сени, къоркъунчсуз туруп да къалайым чы къанатларынгны тюбюнде Сени[+].

6Неге тюгюл де, эшитдинг Сен, Аллагьым, этген ваъдаларымны мени; Сенден къоркъагъанланы варислигин де бердинг магъа.

7Пачаны гюнлерине гюнлер къошуп къой, наслудан наслугъа оьмюрюн де узакъ этип къой ону[+].

8Даим де Аллагьны алдында токътап болсун дагъы ол. Зор сюювюнг де, аминлигинг[†] де ону якъласын деп токъташдырып къой дагъы Сен.

9Гьар гюн ваъдаларымны кюте туруп, гьар даим де Сени атынгны тутуп, йыр да айтарман мен[+].

### 61


1Хорну ёлбашчысына. Едутунну макъамы гёре. Давутну йыры[+].

2Янгыз Аллагьымда рагьатлыкъ таба жаным мени, Ондандыр къутгъарылывум да мени.

3Янгыз Олдур беклигим мени, къутгъарылывум мени, якълавчум мени; гьеч дагъы бюдюремесмен мен[+].

4Къачан болгъунча басып туражакъсыз дагъы инсангъа сиз? Къынгыр токътагъан чырдай, бошагъан барудай авуп къалажакъсыз сиз, сиз барыгъыз да.

5Шо инсан токътагъан бийикликден алып атма ойлашып турасыз сиз ону. Ялгъандан леззет алып турасыз, авзуларыгъыз булан разилик бересиз, юреклеригизден[†] буса къаргъап юрюйсюз сиз[+].

6Янгыз Аллагьымда рагьатлыкъ тап жаным мени! Неге тюгюл де, янгыз Огъардыр умутум мени.

7Янгыз Олдур беклигим мени, къутгъарылывум мени, якълавчум мени; гьеч бюдюремесмен мен.

8Аллагьдадыр къутгъарылывум да, намусум да мени. Къатты беклигим де, аркъатаявум да Аллагьдадыр.

9Гьей халкъ! Умут этип туругъуз Огъар гьар заманда да, ачыгъыз Ону алдында юреклеригизни. Аркъатаявдур Аллагь бизге.

10Адамлар янгыз бир тынышдыр, адамлагъа аркъатаямакъ да ялгъандыр. Мизанлагъа салса оланы, бошлукъдан да енгилдир олар бары да бирче[+].

11Умут этмегиз талавургъа, уру булан да хохаймагъыз. Байлыкъ артып тербейгенде, юрегигиз булан байланып да къалмагъыз шогъар[+].

12-13Къудрат Аллагьда экенни, зор сююв, Раббим, Сенде экенни бир керен айтды Аллагь, эки керен эшитдим мен де шону. Неге тюгюл де, этген амалына гёре бересен гьар кимге Сен[+][+].

### 62


1Давутну Ягьуда дангылында болгъан заманындагъы йыры[+].

2Аллагьым! Сенсендир мени Аллагьым, Сенидир мен къасткъылып излейген. Сагъадыр гьасирет къалып турагъан жаным мени. Бош, къуругъан, сувсуз топуракъда йимик Сагъадыр бозарып къалып турагъан къаркъарам мени[+].

3Къарап, Сыйлы ерингде къудратынгны да, макътавлугъунгну да гёрдюм мен Сени.

4Яшавдан эсе зор сюювюнг яхшыдыр Сени. Шо саялы авзум алгъыш этип турар Сагъа[+].

5Бютюн оьмюрюм макътав этип турарман Сагъа. Сени атынгны тутуп оьрге гётерермен къолларымны да[+].

6Тойдагъы кёп тюрлю ашдан йимик тоюп тура жаным мени. Сююнч аваз булан макътав этип тураман Сагъа.

7Ятывумда Сени эсгерип тураман, гечелер булан Сени гьакъынгда ойлашып тураман мен[+].

8Неге тюгюл де, кёмексендир Сен магъа, къанатларынгны салкъынында да сююнюп къаларман мен[+].

9Сагъа илинип къалгъан жаным мени, онг къолунгдур тутуп сакълайгъан да мени.

10Жаныма оьлюм излеп айланагъанлар буса топуракъны тюбюндеги ахыратгъа[†] тюшюп гетерлер[+].

11Йыгъып къояр къылычны гючю булан оланы, тюлкюлеге ем болуп къалар олар.

12Пача буса шат болуп къалар Аллагьгъа байлавлу, Ону булан ант этеген де макъталып къалар. Неге тюгюл де, ябылып къалар ялгъан сёйлейгенлени авзулары[+].

### 63


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Эшит, Аллагьым, дуа этегендеги авазымны мени. Къоркъунчлу душмандан сакъла мени[+].

3Къылыкъсызланы хыялларындан, яманлыкъ этегенлени питнесинден яшырып сакъла мени.

4-5Къылычдай иттилешдирип токътагъанлар олар тиллерин. Айыпсызгъа яшыртгъынлап урма тартылгъан жаядай оланы аччы сёзлери. Олар хапарсыздан уралар огъар, къоркъма да къоркъмайлар[+][+].

6Оьзлени яман хыялында беклешип токътагъанлар олар. Торларын яшырма сёйлешип айланалар олар. Оьзлени ким гёре тура деп сёйлеп юрюйлер[+].

7Жинаятчы ишлени излеп айланалар, бир тизив тилбирчилик ойлашгъанбыз деп де айланалар. Инсанны юрегин де, гьакъылын да англама къыйын.

8Амма уруп йыгъар окъ булан Аллагь оланы: хапарсыздан яраланып къалар олар[+].

9Оьзлени тиллери булан оьзлени йыгъар олар. Оланы гёрюп, уьстюнден кюлей туруп, башларын чайкъайлар бары да[+].

10Къоркъуп къалар бары да инсанлар, билдирер Аллагьны ишин, ойлашып да къарар Ол этген затны гьакъында.

11Муъмин буса Раббибизден сююнюп къалар, Огъар аркъатаяп турар. Тюз юреклилер[†] де макътав этип турар Огъар[+].

### 64


1Хорну ёлбашчысына. Давутну макътав йыры.

2Сеникидир, Аллагьым, Сиондагъы макътавлукъ; бизин ваъдабыз да Сагъа этилежек[+].

3Сен эшитесен дуаны, Сагъа багъып геле гьар-бир инсан да[+].

4Жинаятчы ишлерим менден гючлю болуп чыгъып тура; жинаятчы ишлерибизни буса тазалажакъ Сенсендир.

5Ибадатханангны[†] абзарларында яшасын деп Сен танглагъан, Сен ювукъ этген насиплидир. Тоюп къаларбыз уьюнгдеги, сыйлы ибадатханангдагъы яхшылыкъларынгдан Сени[+].

6Гьайран адилли ишлеринг булан жавапланасан бизге Сен, Аллагьым, Къутгъарывчубуз бизин, гьатта дюньяны бары да янларыны да, денгизлерде[†] йыракъларда къалып турагъанланы да умуту![+]

7Къудраты булан тавланы орнатып къойгъан, Оьзюню зорлугъун аян этип къойгъан.

8Денгизлени тавушун, шоланы толкъунларыны тавушун, халкъланы баш гётеривюн енгип болагъан![+]

9Арекдегилер къоркъуп къалар Сени гьайран ишлерингден. Дюньяны бир къырыйындан бириси къырыйына сююнчлюкню сеслерин гелтирип тура ишлеринг Сени.

10Топуракъны гьайын этесен Сен, сувсаплыгъын басдырып, аявсуздан бай этип къоясан шону. Аллагьны агъымында кёп сув бардыр. Инсанлагъа экмек бересен, неге тюгюл де шолай онгарып къойгъансан топуракъны Сен[+].

11Сувдан тойдурасан топуракъны харшларын Сен, уллу гесеклерин тегишлейсен, янгур тамчылар булан йибитесен, оьсюмлюклерин берекетли этесен шону.

12Леззетли язынгны тамамлайсан Сен, ёлларынг да тюшюмлюдюр Сени.

13Дангылдагъы отлавлукълагъа багъып агъып тура, тёбелер де сююнчден толуп къалалар.

14Отлавлукълар туварлардан толуп къала, къолланы ашлыкъ басып къала. Къуванчлыкъдан бары зат да къычырып, йырлап тура.

### 65


1Хорну ёлбашчысына. Макътав йыр.

Аллагьны атын айтып, сююнч булан къычырыгъыз, бютюн ер юзю[+].

2Макътавлукъ этип йырлагъыз Ону атына. Макътавлу алгъыш да этигиз Огъар.

3Аллагьгъа булай деп айтыгъыз: «Не къоркъунчлусан дагъы Сен ишлерингде! Къудратынгны кёплюгюнден душманларынг къысылып къалар Сени[+].

4Бары дюнья сужда этип турар Сагъа, йырлап турар Сагъа, атынгны тутуп йыр да айтар Сагъа»[+].

5Гелип йиберип, Аллагь этген ишлерине, инсанланы арасында Ону къоркъунчлу этген ишлерине къарагъыз чы[+].

6Денгизни[†] къуругъа айландырып къойду Ол. Аякъларыбыз булан юрюп чыкъдыкъ сувлардан. Сююнюп къалайыкъ чы Ону этген ишлеринден[+].

7Оьзюню зорлугъу булан гьакимлик этип тура Ол даим де. Ону гёзлери халкълагъа тигилген гьалда, гётерилип йибермесин дагъы питнечилер.

8Аллагьыбызгъа макътав этигиз чи, гьей халкълар, алгъышыгъызны Ол эшитеген кюйню этигиз чи.

9Жаныбызны оьлме къоймай сакълады Ол, аягъыбызны да къартыллама къоймады Ол.

10Сынап чыкъдынг бизин, Аллагьым; гюмюшню[†] иритегендей иритдинг бизин[+].

11Торгъа тюшюрдюнг Сен бизин, авур намус да салдынг Сен бизге.

12Душманларыбызны бизин таптап чыкъмагъа къойдунг Сен. Отгъа да гирдик, сувгъа да тюшдюк биз, Сен де эркинликге чыгъардынг бизин.

13Яллатып къурбан этмек учун уьюнге гирермен Сени, ваъдаларымны этермен Сагъа[+].

14Къайгъы басгъан заманымда айтды авзум шо ваъдаланы, сёйледи тилим де шоланы.

15Семиз-семизин яллатып къурбан этермен Сагъа деп, къой къуйрукъну арив ийислерин де чыгъара туруп. Оьгюзлени, эчкилени къурбан этермен мен.

16Гелигиз чи, тынглагъыз чы, гьей Аллагьдан къоркъагъанланы барысы да, мени учун Ол не этгенни билдирейим мен де сизге[+].

17Авзум булан чакъырыв этдим мен Огъар, тилим булан сёйлеп алгъыш да этдим Огъар.

18Эгер де юрегимде гюнагь сакълап тургъан бусам, эшитмес эди Раббим мени[+].

19Амма эшитди Аллагь, къулакъ асды дуама мени.

20Дуамны гери урмагъан, зор сюювюнден де мени уьзмеген Аллагьгъа макътав болсун дагъы.

### 66


1Хорну ёлбашчысына. Къыллы согъув алатлар булан. Макътав йыр.

2-3Аллагьым! Шабагьат эт бизге, рагьмулу да бол бизге. Бу дюньядагъы ёлунгну, бары да халкълардагъы къутгъарылывунгну англап болсун учун, юзюнг булан ярыкъландырып къой дагъы бизин[+][+].

4Макътав этип турсун дагъы адамлар Сагъа, Аллагьым; макътав этип турсун дагъы бары да адамлар Сагъа!

5Шатланып, сююнюп къалсын дагъы халкълар! Неге тюгюл де, адилли кюйде дуван этесен Сен халкълагъа, шолай ёлбашчылыкъ этесен ер юзюндеги адамлагъа да[+].

6Макътав этип турсун дагъы адамлар Сагъа, Аллагьым; макътав этип турсун дагъы бары да адамлар Сагъа!

7Емишин берди топуракъ; шабагьат этди бизге Аллагь, бизин Аллагьыбыз[+].

8Шабагьат этип къойсун дагъы бизге Аллагь. Дюньяны къырыйларына ерли къоркъуп турсунлар дагъы Ондан.

### 67


1Хорну ёлбашчысына. Давутну макътав йыры.

2Иш гёрме башласын дагъы Аллагь, чачылып гетсин дагъы Ону душманлары да, Ондан къачып тербесин дагъы Ону гёрюп ярамайгъанлар да![+]

3Тютюн яйылып гетегенде йимик, яйып къой дагъы оланы. Отдан балавуз ирип къалагъанда йимик, къылыкъсызлар да дагъылып къалсын дагъы Аллагьны алдында[+].

4Муъминлер буса шатланып къалсын дагъы; къуванып къалсын дагъы Аллагьны алдында; сююне туруп, оьр чыгъып къалсын дагъы[+].

5Йырлагъыз чы Аллагьыбызгъа, Ону атын тутуп йыр да айтыгъыз чы, оьрге гётеригиз чи кёклерде юрюп айланагъанны. Раббидир Ону аты. Сююнюп де къалыгъыз Ону алдында.

6Етимлени атасыдыр, тул къатынланы якълавчусудур Оьзюню сыйлы еринде турагъан Аллагь[+].

7Янгызланы уьйге гийирер Аллагь, туснакъланы эркинликге чыгъарар Ол. Енгилмейгенлер буса къургъакъ топуракъда къалып къалар[+].

8Аллагьым! Халкъынгны алды булан чыкъгъанда Сен, дангыл булан юрюйгенде Сен,[+]

9Тербенип гете эди ер, кёклер де ирип йибере эди Синай[†] тавда гёрюнген Аллагьны алдында, Исрайылны[†] Аллагьыны алдында[+].

10Аявсуздан янгур тёгюп турдунг Сен, Аллагьым, варислигингни дагьнисиз къалгъан топурагъына; Оьзюнг жанландырып да турдунг шону.

11Халкъынг яшап турду шонда Оьзюнгню яхшылыгъынгдан, Аллагьым; ярлыланы тарыкълы зат булан таъмин этип турдунг Сен.

12Раббим буйрукъ берген. Бу хабарны да оьтесиз кёп къатынлар билдирелер.

13-14Душманланы асгерлерини пачалары къачып турдулар, къачып турдулар! Уьйде олтуруп къалгъан къатынларыбыз буса давда тюшген затланы пайлавда ортакъчы болдулар. Гьатта уьйде олтуруп къалгъанлар да къанатларына гюмюш[†] сув, къувларына буса алтын сув берилген гёгюрчюнлени суратлары йимик бай болуп къалар[+].

15Бары да затны Еси болгъан Аллагь бу дюньяда пачаланы яйып къойгъанлыгъы Селмон тавгъа бирден явгъан къаргъа ошап къалды.

16Нечик зор тавдур Башан тав! Кёп бийикликлери булангъы тавдур Башан тав!

17Неге гюллей туруп къарагъансыз, гьей кёп бийикликлери булангъы тавлар, Сион тавгъа? Бу тавда Аллагь яшап турма сюер, мунда Раббибиз де даим яшап турар[+].

18Аллагьны атарбалары санап битдирип болмасдай, минглер булан минглер бардыр. Раббибиз Синайдан сыйлы ерге багъып барар[+].

19Оьрлюклеге гётерилип токътагъансан, есирлени Оьзюнг булан алып юрюгенсен Сен. Башлап къаршылыкъ билдирип тургъанланы арасындан да Раббибиз Аллагьны янында яшап болсун деп, инсанлар учун савгъатлар алдынг Сен. Инсанлардан, гьатта къаршылыкъ билдиргенлеринден де савгъатлар алдынг Сен. Раббибиз Аллагь да шонда яшап турар[+].

20Макътавлар болсун Раббибизге! Гюнден-гюн югюбюзню алып юрюп тура Ол. Аллагь Къутгъарывчубуздур бизин[+].

21Аллагь бизин учун къутгъарывчу Аллагьдыр. Раббибиздир Ол, оьлюмден къутгъарагъан Раббибиздир.

22Гертилей де, учуруп къояр Аллагь душманларыны башларын, жинаятчы ишлеринде тюзленмей къалгъан башларыны тюклю тёбелерин[+].

23-24Булай деп айтды Раббибиз: «Итлеринг тиллерин чомагъандай, сен душманларынгны къанына аягъынгны чомуп болсун деп, къайтарарман Башандан, чыгъарарман денгизни[†] теренинден»[+].

25Юрюшюнгню гёрдюк Сени, Аллагьым, мени Аллагьымны юрюшюн, сыйлы ердеги мени пачамны.

26Алды булан йырлайгъан, арты булан согъув алатлары булангъы уланлар, ортасында буса накъыралары булангъы къызлар юрюй эдилер.

27Жыйынларда макътав этигиз Раббибиз Аллагьгъа, Исрайылны наслусусуз сиз!

28Шонда оланы башына тюшюп гиччи Буньямин, сонг олар булан Ягьуданы бийлери де, Забулун бийлер де, Непталим бийлер де бардыр[+].

29Аллагьынг алданокъ гюч белгилеген сагъа. Шону алда йимик бизин учун этдинг, Аллагь, Сен; зорлугъунгну гёрсет дагъы Сен[+].

30Ерусалимдеги ибадатхананг[†] учун пачалар савгъатлар гелтирер Сагъа.

31Къамушлукъда яшынып токътагъан къыр жанны[*], бугъалардай зор халкъланы енгип къой чу Сен! Аякъ тюпге йыгъылып, гюмюш гелтирсин дагъы олар! Давлар сюеген халкъланы да чачып къой чу Сен![+]

32Мисриден вакиллер гелер, Эфиопия да Аллагьгъа къолларын узатар.

33Гьей ер юзюндеги пачалыкълар! Йырлагъыз Аллагьгъа, инг аввалдан берли де бар болгъан кёклени кёгюнде юрюп турагъан Раббибизни де атын тутуп йыр да айтыгъыз[+].

34Муна, зор гючлю авазы булан оькюрюп тура Ол[+].

35Аллагьны къудратына алгъыш этигиз! Ону зорлугъу Исрайылны уьстюндедир, Ону къудраты да булутларда гёрсетилип турадыр.

36Къоркъунчлусандыр Сен, Аллагьым, Оьзюнгню сыйлы ерингде. Исрайылны Аллагьы – Олдур Оьз халкъына гюч де, къаттылыкъ да береген. Макътавлар болсун дагъы Аллагьгъа![+]

### 68


1Хорну ёлбашчысына. Шошаним деген согъув алат булан. Давутну йыры[+].

2Къутгъарып къой мени, Аллагьым, неге тюгюл де бойнума ерли етишип тура сувлар мени.

3Батылып къалма тураман терен батмакълыкъда мен, эретурар ер де ёкъ. Сувланы теренине гирдим, шоланы агъымы алып гетип къалма тура мени[+].

4Чакъырыв эте туруп, бошап тураман мен, тамагъым да къуруп тура мени. Аллагьымны къаравуллай туруп, гёзлерим де гьалсыз болуп тура мени[+].

5Башымдагъы тюклеримден эсе, бир айыпсыз гёрюп ярамайгъанлар кёпдюр мени. Мени оьлтюрме къарайгъанланы кёбюсю бир себепсиз мени душманларым болуп токътадылар. Чыгъарып алмагъан затны къайтарма тарыкъман мен[+].

6Аллагьым! Гьакъылсызлыгъымны билесен мени, гюнагьларым да гьеч яшырылмагъан Сенден.

7Илыгъып къалмасын дагъы мен саялы Сагъа умут этегенлени барысы да, Раббим, къудратланы Аллагьы. Биябур болуп къалмасын дагъы мен саялы Сени ахтарагъанлар, Исрайылны[†] Аллагьы.

8Неге тюгюл де, Сен саялыдыр хорлавгъа тюшегеним де, бетим биябур болуп къалагъаны да.

9Ят болуп битдим агъа-инилериме де, оьгей болуп къалдым анамны уланларына да мен[+].

10Уьюнге бакъгъан якъдагъы гьасиретлик ялындай биширип къоя мени. Сагъа яман сёйлейгенлени яман сёзлери де магъа гелип тие[+].

11Ораза тутгъан гьалда кант этип тураман мен, шону учун да хорлукъгъа салалар мени.

12Опуракъны орнуна хапталаны салып юрюймен уьстюме – авзуна тюшюп къалгъанман оланы.

13Башымны сёйлейлер очарда олтургъанлар да, йырларында йырлайлар чагъыр ичип турагъанлар да[*].

14Мен буса дуам булан гелемен Сагъа багъып, Раббим. Бек тизив заман, Аллагьым; Оьзюнгдеги зор сююв булан, гьакъ герти къутгъарылывунг булан эшитип къой мени.

15Батылып къалмасын учун, чыгъарып ал батмакълыкъдан мени; азат болуп къалайым дагъы мени гёрюп ярамайгъанлардан да, терен сувлардан да[+].

16Алып гетип къалмасын дагъы сувланы агъымы мени, ютуп къоймасын дагъы сувну айланмасы мени, ютуп къоймасын дагъы къабур мени.

17Эшит мени, Раббим, неге тюгюл де зор сюювдендир яхшылыкълар Сендеги. Сендеги уллу рагьму булан гёз къаратып да къой магъа[+].

18Юзюнгню яшырма къулунгдан Сени; алгъаса жавап берме магъа, неге тюгюл де къайгъыгъа тюшюп тураман мен.

19Ювукъ бол, азат эт дагъы мени. Душманларымдан къутгъар дагъы мени.

20Хорлугъумну, илыгъымны, биябурлугъумну билесен Сен. Душманларым бары да Сени алдынгдадыр.

21Хорлукъ дерт салып къойду юрегиме мени, мен де гьалсыз болуп къалдым. Языкъсынар деп къаравуллап турдум, амма ёкъ затдыр шо; гёнгюм алагъанлар болар деп къаравуллап турдум, амма гьеч табып чы болмай тураман.

22Ашама оьт бердилер магъа, сувсап болгъан заманымда да ханц ичирдилер магъа[+].

23Алдындагъы къурулгъан тепсиси оьзлер тюшежек тору, оьзлер булан бирликдегилеге тузакъ болуп къалсын дагъы[+].

24Гёрюп болмайгъан кюйде къарангы болуп къалсын дагъы оланы гёзлери, бутларыны да къартыллайгъаны таймасын дагъы оланы[+].

25Яман ачувунгну тёгюп къой дагъы олагъа, къазапланывунгну ялыны да къуршап алып къойсун дагъы оланы.

26Бошалып къалсын дагъы оланы яшайгъан ери, чатырларында да гьеч яшайгъанлар къалмасын дагъы[+].

27Неге тюгюл де, Сен йыкъгъанланы гьали де гьызарлап юрюйлер, Сен яра салгъанланы азаплары гьакъда да сююнюп сёйлейлер.

28Бу жинаятчылыгъына да жаваплы этип оланы, айыплылыгъын токъташдырып къой дагъы оланы.

29Яшав китабындан ёкъ болуп къалсынлар дагъы олар, муъминлер булан да бирче язылмай къалсынлар дагъы олар[+].

30Мен буса ярлылыкъгъа, къайгъыгъа тарып къалгъанман. Сени къутгъарылывунг сакъласын дагъы мени, Аллагьым[+].

31Мен буса йыр булан макътав этип турарман Аллагьыма мени, шюкюрлюк булан оьрге гётерип турарман Ону.

32Къурбан этилген оьгюзден эсе, мююзлери, туякълары булангъы къурбан этилген бузавдан эсе, шогъар артыкъ рази къалар Раббибиз[+].

33Зулмулангъанлар шону гёрюп, сююнюп къалар. Жанланып йиберер юрегигиз де сизин, гьей Аллагьны ахтарагъанлар.

34Неге тюгюл де, пакъырлагъа къулакъ асар Раббибиз, Оьзюню есир болгъан халкъын да тергевсюз къоймас Ол.

35Кёк де, ер де, денгизлер[†] де, шолардагъы бары жанлы зат да макътап турсун дагъы Ону[+].

36Неге тюгюл де, къутгъарар Аллагь Сионну, янгыдан къурар Ягьуданы шагьарларын. Ону къуллары шонда да ерлешип, ес болуп къалар шо топуракъгъа[+].

37Ону къулларыны наслусу да топуракъгъа варис болуп да токътар, Ону атын сюегенлер де ерлешип къалар шонда[+].

### 69


1[•]Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры. Эсге салмакъ учун[+].

2Аллагьым, азат эт мени. Раббим! Алгъаса дагъы кёмекге магъа.

3Илыгъып, биябур болуп къалсынлар дагъы жаныма оьлюмню излеп айланагъанланы барысы да! Артгъа бурулуп къачсынлар дагъы, мысгъылгъа тутулуп къалсынлар дагъы магъа яманлыкъ ёрайгъанлар![+]

4Магъа: «Ериндеги болгъан огъар!» – дейгенлер оьзлени биябурлугъу саялы артгъа тартылма борчлу болсунлар дагъы[+].

5Сенден сююнюп, шат болуп къалсынлар дагъы Сени излейгенлени барысы да. Бир токътавсуз: «Зор уллудур Аллагьыбыз!» – деп айтып турсунлар дагъы къутгъарылывунгну сюегенлер де.

6Мен буса ярлыман, пакъырман. Аллагьым, алгъаса дагъы магъа багъып! Кёмегимсендир, азат этивчюмсендир Сен мени! Раббим, асталатып къойма дагъы[+].

### 70

1[•]Сагъадыр, Раббим, аркъатаяйгъаным. Гьеч илыкъмасман дагъы бир заманда да.

2Сендеги гертилик булан азат этип, эркин этип къой мени. Къулагъынгны ювукъ сал магъа, къутгъарма да къутгъар мени.

3Мени якъламакъ учун, аркъатаяв болуп къал гьар заман магъа. Мени къутгъарма буйрукъ этип къой, неге тюгюл де ярымсандыр, беклигимсендир Сен мени[+].

4Аллагьым! Къылыкъсызны къолундан, жинаятчыны, зулмучуну къолундан азат этип къой мени[+].

5Неге тюгюл де, умутумсандыр, Раббибиз Аллагь, жагьилден берли де аркъатаявумсандыр Сен мени.

6Анамны къарнындан берли де Сагъадыр аркъатаяйгъаным мени. Сен эдинг анамны къурсагъындан чыгъарып алгъан мени. Гьеч битмес дагъы Сагъа этеген макътавум мени[+].

7Кёплеге ажайыпгъа къалып тураман мен, амма Сенсендир къатты аркъатаявум мени.

8Авзум алгъышлардан толуп къалар мени; гьар гюн макътавлар этип турарман Сагъа[+].

9Къарт болгъанда гери уруп къойма дагъы мени. Гючюм кемиме башлагъанда къоюп къойма дагъы мени.

10Неге тюгюл де, душманларым магъа къаршы сёйлеп туралар, жанымны яшыртгъынлап къаравуллап токътагъанлар да сёйлешип айланалар бири-бири булан[+].

11«Аллагь къоюп къойгъан ону. Гьызарлагъыз, тутугъуз ону, неге тюгюл де азат этеген ёкъдур ону», – деп сёйлейлер олар[+].

12Аллагьым! Ари чыгъып къалма менден. Аллагьым! Алгъаса магъа кёмекге.

13Илыгъып, ёкъ болуп къалсынлар дагъы жаныма душман чыкъгъанлар. Илыкъгъа, къылыкъсызлыкъгъа батып къалсынлар дагъы магъа яманлыкъ излеп айланагъанлар![+]

14Мен буса гьар заман Сагъа умут этип, Сагъа этилеген макътавну артдырып турарман.

15Муъмин ишлерингни, гьар гюн къутгъарылывунгну да билдирип турар авзум мени, гьеч санавун да билмесем де мен шоланы[+].

16Гелип йиберип, Раббибиз Аллагьны зор ишлерин билдирермен мен. Сени муъмин ишлерингни, янгыз Сеникин билдирермен мен.

17Аллагьым! Жагьил заманымдан берли де мени уьйретип тургъан Сенсендир, гьали болгъунча да гьайран ишлерингни билдирип тураман мен Сени.

18Гележек наслулагъа къудратынгны гьакъында, энниден сонг болажакъ бары да адамлагъа зорлугъунгну гьакъында билдирмей туруп, къарт болгъунча да, акъ гирип къалгъанча да къоюп къойма мени, Аллагьым.

19Кёклерден де бийикдир Сендеги муъминлик,[†] Аллагьым. Зор уллу ишлер этдинг Сен. Аллагьым, Сагъа тенг гелип болардай ким бар экен дагъы[+]?

20Магъа багъып кёп, къагьрулу балагьлар йиберип турдунг Сен, амма янгыдан гючюмню гелтирип, топуракъны тюпсюз къакъаларындан чыгъарып да турдунг Сен.

21Мени оьр этип де, гёнгюмню алып да турарсан Сен.

22Мен де Сагъа, Сени аминлигинге[†] къыллы алатны согъа туруп макътав этип турарман, Аллагьым мени. Къомуз согъа туруп алгъыш этип турарман Сагъа, Исрайылны[†] сыйлы Аллагьы![+]

23Сагъа йырлайгъанда, сююнюп къала авзум да, Сен азат этген жаным да.

24Тилим де гьар гюн муъмин ишлерингни билдирип турар Сени, неге тюгюл де илыкъгъа, биябурлукъгъа тюшюп къалды магъа яманлыкъ излеп айланагъанлар.

### 71


1Сулайманны гьакъындагъы йыр.

Аллагьым! Пачагъа адиллигингни, пачаны уланына да гертилигингни савгъат этип къой дагъы Сен[+].

2Инсанларынга адилли кюйде, пакъырларынга да тюз дуван этсин дагъы ол.

3Тавлар парахатлыкъны, тёбелер де гертиликни алып гелсин дагъы инсанлагъа.

4Халкъны пакъырларын якъласын дагъы, языкъны уланын къутгъарсын дагъы, зулмучуну да таптап къойсун дагъы[+].

5Гюнеш булан ай бар чакъы, наслудан наслугъа Сенден къоркъуп туражакълар[+].

6Чалынгъан авлакъгъа явагъан янгурдай, топуракъны сугъарагъан тамчылардай тюшюп къалажакъ ол[+].

7Пача бар гюнлерде муъмин яшнап къалажакъ, кёкден ай тайып къалгъанча, дюньяда алай парахатлыкъ болуп туражакъ[+].

8Денгизден[†] денгизге ерли, Фират оьзенден ер юзюню къырыйларына ерли гьакимлик этип турар ол[+].

9Дангылларда яшайгъанлар ону алдында ерге къапланып ятып туражакълар, ону душманлары да чангны ялай къалажакълар.

10Таришни де, атавланы да пачалары огъар ясакъ бережеклер. Шебаны да, Себаны да пачалары савгъатлар гелтирежеклер[+].

11Бары да пачалар ону алдында тизден чёгежеклер, бары да халкълар огъар къуллукъ этежеклер.

12Неге тюгюл де, агь урагъан пакъырланы да, оьзлени кёмекчиси ёкъ ярлыланы да азат этежек шо пача[+].

13Пакъыргъа да, языкъгъа да рагьмулу болажакъ, языкъланы да оьлюмден къутгъаражакъ.

14Оланы намартлыкъдан, зулмудан азат этежек. Ону гёз алдында оланы жанлары да къыйматлы болуп токътажакъ[+].

15Яшап къалсын дагъы ол! Шебаны алтынларындан берсинлер дагъы огъар. Токътавсуз дуа этип, гьар гюн шабагьатласынлар дагъы ону[+].

16Топуракъда, тавну башында мол ашлыкъ болсун дагъы. Ливандагъы агъачлыкъдай елпилленип турсун дагъы шону емишлери, шагьарларында да топуракъдагъы отдай артып тербесин дагъы инсанлар[+].

17Гьар даим де бар болуп турсун дагъы шо пачаны аты. Гюнеш бар чакъы айтылып да турсун дагъы ону аты. Шабагьат болуп къалсын дагъы ондан таба бары да халкълар, шо заман олар насиплидир деп айтар огъар[+].

18Макътавлар болсун дагъы гьайранлыкъланы янгыз Оьзю этеген Раббибиз Аллагьгъа, Исрайылны[†] Аллагьына![+]

19Макътавлар болсун дагъы гьар даим де Ону макътавлу атына да. Ону макътавлугъундан толуп къалсын дагъы бютюн ер юзю де. Амин,[†] амин[+].

20Тамамланды Ешайны уланы Давутну[†] дуалары.

### 72


Уьчюнчю Китап


(72-нчи – 88-нчи йырлар)


1Асафны йыры.

Не рагьмулудур дагъы Аллагь Исрайылгъа,[†] юреги тазалагъа![+]

2Мен бусам – аз къалды темтирей туруп аякъларым мени, аз къалды тайгъалай туруп да какичлерим.

3Неге тюгюл де, къылыкъсызланы леззет алагъанын гёрюп, гьакъылсызлагъа гюнчюлюк этдим мен[+].

4Гьеч чегеген азабы ёкъ оланы, къаракъаралары да сав, гючлю оланы.

5Оьзге адамлар йимик азап чекмейлер олар, оьзгеленики йимик къыйынлыкълары да ёкъ оланы.

6Шо саялы да оьктемликни минчакълардай тагъып, зулмуну да гийимдей гийип айланалар олар.

7Семизлигинден гёзлери аралып тура оланы, гьасиретликлерден де толгъан оланы юреклери.[†]

8Кюлеп юрюйлер олар, оьктемлигинден жинаятчы хыяллар булан сёйлейлер олар, зулму булан къоркъув берелер олар.

9Авзуларын кёкге багъып ачып туралар олар, тиллери де ерден сюйрелип тура оланы.

10Мунагьана, шолай адамлагъа багъып сёйлей Аллагьны халкъы, оланы сёзлерин де шып-шып толгъан пияласындагъы сувудай ичип тербей.

11«Не биле тура Аллагь? Аллагьу-Таала билип турмажакъ», – деп сёйлеп юрюйлер олар[+].

12Муна, уллу леззетде шо къылыкъсызлар бу дюньяда, байлыгъын да артдырып тербейлер олар.

13Мен буса негьакъ таза сакълап сама турмадыммы экен юрегимни, негьакъ жувуп сама турмадыммы экен айыпсыз къолларымны да[+]?

14Неге тюгюл де, сав гюн азап чегип, гьар эртен такъсыр гёрюп турдум мен.

15Амма мен де олар йимик ойлаша болгъан бусам, хыянатлыкъ этген болур эдим Сени халкъынга.

16-17Шону нечик англайым экен дагъы деп ойлаша эдим мен. Амма Аллагьны сыйлы ерине де гирип, шоланы ахыры нечик болажагъын билмей туруп, къыйын гёрюне эди шо затлар гёзюме[+].

18Гертилей де, тайгъакъ ёллагъа салып къойгъансан, оьлюмге багъып тюшме борчлу да этип къоясан Сен оланы[+].

19Нечик хапарсыздан дагъылып, ёкъ болуп, уллу балагьларда къырылып къалды дагъы олар!

20Инсан уянгъанда тюшлерин унутуп къалагъаны йимик, Сен де, Раббим, гьазир унутуп къаларсан оланы.

21Юрегим къайгъылы умутсузлукъ заманда, ичим къайнап турагъан заманда,

22Билимсиз,[†] англавсуз эдим мен, бир гьайван йимик эдим Сени алдынгда мен[+].

23Амма Сени буланман мен гьар заманда да, онг къолумдан тутгъансан мени де.

24Маслагьатынг булан ёл[†] гёрсетип турасан Сен магъа, сонг макътавлукъгъа чыгъарып да къояжакъсан мени.

25Ким бар Сенден къайры кёклерде магъа? Сени булан да бир зат да тарыкъ тюгюлдюр ер юзюнде магъа[+].

26Гьалсыз болуп битип бара къаркъарам да, юрегим де мени; Аллагь юрегимни гючюдюр, гьар даимге де харлымандыр мен Огъар[+].

27Муна оьзлени Сенден ари салагъанлар оьлюп туралар. Сагъа аминлигин[†] тас этген гьар кимни де къырып турасан Сен.

28Мени учун буса бир яхшы дагъы Аллагьгъа ювукълашып турма! Умутумну Раббибиз Аллагьгъа да тапшуруп, бары да ишлерингни билдирип турдум Сени[+].

### 73


1Асафны уьйретивю.

Неге гери уруп къойдунг даимге Сен бизин, Аллагьым? Къазапланывунг къабунуп йибердими бизге – отлавлукъларынгдагъы къойларынга Сени[+]?

2Эжжелден берли сайлап алгъан халкъынгны, Оьзюнгню варислигинг болсун учун, къазанып алгъан халкъынгны эсге ал чы Сен. Оьзюнде Сен ерлешген Сион тавну эсге ал чы[+].

3Аякъларынгны юрют чю бютюнлей чёкген ерлеге багъып. Сыйлы ердеги бары затны бузуп токътагъан душман.

4Сыйлы ерингде уьстюн болуп къычырып айланалар душманларынг Сени. Шонда уьстюнлюкню белгиси гьисапда оьзлени байракъларын къагъып токътагъанлар олар.

5Агъачлыкъны къалынлыгъында балта булан ёл[†] салагъан адамдай гёрсете эдилер оьзлени.

6Шондагъы бары накъыш безендиривлени айбалталар, генг балталар булан бузуп токътадылар олар[+].

7Яллатдылар сыйлы ерингни, мурдарладылар атынг къоюлгъан уьйню де.

8Оьзлер оьзлеге: «Бютюнлей тозуп къоярбыз оланы», – деп де айтып, Аллагьгъа сужда этеген бары да ерлени яллатып къойдулар олар[+].

9Муъжизатларыбызны гёрмей турабыз биз, пайхаммар да ёкъ гьали. Бу затлар къачан болгъунча юрюлюп туражагъын билеген адам да ёкъ бизин булан[+].

10Къачан болгъунча душман мысгъыллап турар дагъы, Аллагьым? Даим яманлап турармы экен дагъы душманынг Сени атынгны?

11Неге тербетмей турасан къолунгну, онг къолунгну да къолтукътюбюнге салып яшырып турасан?

12Аллагьым, дюньяда къутгъарылыв этип турагъан инг аввалдан берлиги Пачам![+]

13Денгизни[†] ярып къойдунг къудратынг булан Сен, Ливьятанны[*] башларын тюшюрюп къойдунг Сен[+].

14Ливьятанны башларын чачыратып дангылдагъы адамлагъа ашама берип къойдунг шону Сен.

15Булакъны, агъымны ачып къойдунг Сен, гючлю оьзенлени де къурутуп къойдунг Сен[+].

16Сеникидир гюндюз, гече де Сеникидир. Сенсендир юлдузлар булан гюнешни де онгарып къойгъан[+].

17Сенсендир ер юзюню къырыйларын токъташдырып берген, яз булан къышны этген де Сенсендир[+].

18Эсинге гелтирип къой чу: душман Раббибизни мысгъыллап тура, гьакъылсыз адамлар да Сени атынгны яманлап тура.

19Гёгюрчюнюнгню жанын къыр жангъа берип къойма чы. Языкъланы жыйынларын гьар замангъа унутуп къойма чы.

20Бизин булангъы разилешивюнге бир гёз къарат чы, неге тюгюл де зулмудан толуп къалды чы ер юзюню бары да тума къарангы ерлери[+].

21Зулмулангъан биябур болуп къайтып къалмасын дагъы, пакъыр булан языкъ да макътавлукъ этип турсун дагъы атынга.

22Гел чи, Аллагьым, Оьзюнгню ишингни якъла чы. Сав гюнлер булан гьакъылсызлар уьстюнгден кюлеп турагъанны эсингде сакълап тур чу!

23Душманларынгны къычырагъанын унутуп къойма дагъы. Сагъа къаршы баш гётерегенлени къавгъасы да токътавсуз гётерилип тура[+].

### 74


1Хорну ёлбашчысына. «Дагъытып къойма» деген макъамгъа гёре. Асафны макътав йыры[+].

2Шюкюрлюк этебиз Сагъа, Аллагьым, шюкюрлюк этебиз, неге тюгюл де ювукъ атынг Сени, билдиребиз гьайранлыкъларынгны Сени.

3«Заманын белгилеп битген сонг, тюз кюйде дуван этермен Мен.

4Чайкъалып гете ер де, шонда яшайгъанланы барысы да: орта багъаналарын токъташдырарман шону Мен»[+].

5-6Макътанчыкълагъа: «Макътанмагъыз», къылыкъсызлагъа: «Оьктем болмагъыз, оьзюгюзню оьр тутмагъыз, оьктем де сёйлемегиз», – деймен.

7Неге тюгюл де, гюнтувушдан да тюгюл, гюнбатышдан да тюгюл, дангылдан да тюгюл инсанны оьрге гётериливю.

8Амма Аллагьдыр дуванчы: Олдур биревню тёбен салагъан, башгъасын буса оьрге гётерип къоягъан[+].

9Ичинде ярашынгъан, гёбюк уруп турагъан чагъыры булангъы пияла бардыр Раббибизни къолунда. Шо чагъырны тёгер Ол, шо чагъырны гьатта бир тамчысын да къоймагъан кюйде ичме тюшер ер юзюндеги бары да къылыкъсызлагъа[+].

10Мен бусам даим шону билдирип турарман, Якъубну[†] Аллагьыны атын тутуп йыр да айтып турарман.

11Бары да гючюн сындырып къояр Ол къылыкъсызланы, оьрге гётерилип къалар муъминни гючю де[+].

### 75


1Хорну ёлбашчысына. Къыллы согъув алатлар булан. Асафны макътав йыры.

2Белгилидир Ягьудеяда Аллагь, зор уллудур Исрайылда[†] Ону аты.

3Уью Салимде[*] эди Ону, турагъан ери де Сионда эди Ону[+].

4Шонда дагъытып къойду Ол жаяны окъларын, къалкъанны, къылычны ва урушувну[+].

5Сыйлы нюр тёгюледир Сенден. Гьав этеген тавлардан таба нюрленип къалдынг Сен.

6Юреги къаттылар биревлеге тюшюм болуп, даимлик юхугъа батып токътадылар. Бары да асгерлер оьз къолларыны гючю къайда къалгъанын да билмей къалдылар.

7Сенден чыгъаргъан зор гючлю тавушдан атарбасы булан ат да къатып къалдылар, Якъубну[†] Аллагьы[+].

8Къоркъунчлусандыр Сен. Къазаплангъан заманынгда Сени алдынгда токътап болар ким бар экен дагъы[+]?

9-10Ер юзюнде бары да зулмулангъанланы къутгъармакъ учун Аллагь дуван этме тургъан заманда, кёклерден таба дуванны гьакъында билдирдинг Сен; къоркъуп, пысып токътады ер юзю шо заман.

11Къазаплангъанда янчып къоясан инсанланы Сен, сав къалгъанлагъа да къаршы савутлангъансан Сен!

12Раббигизге, сизин Аллагьыгъызгъа ваъдаларыгъызны этигиз чи, шоланы кютме де кютюгюз чю. Къоркъунчлу болгъан Аллагьны айланасында токътагъанланы барысы да савгъатлар гелтирип турсун дагъы Огъар[+].

13Бийлени ругьун[†] юваш этип къояр Ол, ер юзюндеги пачалагъа да къоркъунчлудур Ол.

### 76


1Хорну ёлбашчысына. Едутунну макъамына гёре. Асафны йыры[+].

2Сесим Аллагьгъа бакъгъан, мен де чакъырыв этермен. Сесим Аллагьгъа бакъгъан, Ол да эшитер мени.

3Къайгъылы гюнюмде Раббимни излеймен мен. Салланмайлы, гече узатылгъан кюйде тура къолум мени. Рагьатлыкъны гери ура жаным мени[+].

4Аллагьны гьакъында ойлашагъанда, агь уруп йиберемен мен; ойгъа тюшсем, гьалсыз болуп токътай ругьум[†] мени.

5Кирпик къакъма сама да къоймайсан Сен мени, янчылгъанман, сёйлеп де болмайман.

6Эжжелги гюнлени, оьтген асруланы йыллары гьакъында ойлашып къарайман мен[+].

7Гечелер йырларымны эсге аламан, юрегим булан лакъыр къураман, ругьум да шу затланы гьис эте:

8Даимге гери уруп къойдуму экен дагъы Раббибиз, дагъы яхшы гёзден къарамасмы экен дагъы Ол?

9Даимге битип къалдымы экен дагъы Ону зор сюювю, наслудан наслугъа къыркъылып да къалдымы экен дагъы Ону ваъдалары?

10Рагьму этме унутуп къалдымы экен дагъы Аллагь? Къазапланмакълыгъындан токътатып къойдуму экен дагъы бютюн языкъсынывун?

11Мен де: «Аллагьу-Тааланы онг къолуну алышынмакълыгъы – будур мени къайгъым», – деп айтдым.

12Эсге алып турарман Раббибизни ишлерин, эсге алып турарман бырынгъы гьайранлыкъларынгны Сени[+].

13Тюшюнюп турарман бары да ишлеринге Сени, ойлашып турарман кёп уллу ишлерингни гьакъында Сени.

14Аллагьым! Сыйлыдыр Сени ёлунг. Аллагьыбыз йимик ким Аллагьдыр шолай уллу![+]

15Сенсендир гьайран ишлени этеген Аллагь, Сенсендир халкъланы арасында Оьзюнгню къудратынгны гёрсетген!

16Сенсендир къудратлы къолунг булан Оьз халкъынгны, Якъубну,[†] Юсупну наслуларын азат этген.

17Гёрдюлер Сени, Аллагьым, сувлар. Гёрдюлер Сени сувлар, хозгъалып йибердилер. Титиреп йибердилер тюпсюз къакъалар[+].

18Сувларын тёгюп йибердилер булутлар, кёкюреп йибердилер къара булутлар, яшмын да яшнады[+].

19Алатолпанда чалынып турду кёкюревюнгню авазы, дюньяны ярыкъландырып турду яшмынлар; тербенип, чайкъалып турду ер де[+].

20Денгизден[†] табадыр ёлунг Сени, уллу сувлардадыр сокъмагъынг да, белгисиздир гьызларынг да Сени.

21Мусадан,[†] Гьарундан[†] таба сиривню йимик алып юрюп турдунг халкъынгны Сен[+].

### 77


1Асафны уьйретивю.

Тынгла, гьей халкъым, уьйретивюме мени, къулакъ да асыгъыз авзумдан чыгъагъан сёзлериме.

2Масаллар айтайым авзум булан, эжжелги сырланы да ачайым мен[+].

3-4Гележекдеги наслугъа Раббибизни макътавлу ишлерин, Ону къудратын, Ол этген гьайранлыкъланы билдире туруп, эшитгенибизни, билгенибизни, аталарыбыз хабарлагъанланы оланы яшларындан яшырмайыкъ чы[+][+].

5-6Якъубну[†] наслусуна буйрукъланы берген, Исрайылда[†] Оьзюню къанунун токъташдыргъан Олдур. Гележекдеги наслу, туважакъ яшлар билсин деп, олар да оьз заманында оьзлени яшларына билдирсин деп, шону ата-бабаларыбызгъа наслуларына билдирмеге буюргъан Ол[+][+].

7Шолайлыкъда Аллагьгъа умут этер, Ону ишлерин унутмас, Ону буйрукъларын сакълап турар олар.

8Хырча, питнечи, юреклери[†] токъташмагъан, ругьу[†] булан Аллагьгъа амин[†] болмагъан ата-бабаларына ошап къалмас олар[+].

9Ябушувну гюнюнде артгъа багъып къачып токътадылар Ефремни[†] савутлангъан, жаялар булан атышагъан уланлары.

10Аллагьны разилешивюн кютмедилер олар, Ону къанунуна гёре юрюмекни де гери уруп токътадылар олар.

11Унутуп токътадылар Ону ишлерин, оьзлеге Ол гёрсетген гьайранлыкъланы да[+].

12Мисриде, Согьан деген топуракъда муъжизатлар этип къойду Ол оланы ата-бабаларыны гёз алдында[+].

13Денгизни[†] бёлюп йиберип, шондан таба оьтгерип къойду оланы, сувну да барудай эретургъузуп къойду Ол[+].

14Гюндюзлер булут булан, гечелер буса отну ярыгъы булан юрютюп турду оланы[+].

15Дангылдагъы ярны уруп эки ярып йиберип Ол, терендеги сувлардан йимик ичме берип къойду олагъа[+].

16Ярдан агъымлар акъдырып къойду, сувлар да оьзенлер йимик агъып тербеди.

17Амма Ону алдында этеген гюнагь ишлерин, дангылда Аллагьу-Таалагъа таби болмагъанын узатып турдулар олар.

18Сюеген ашны талап эте туруп, юрегинден сынап турдулар олар Аллагьны[+].

19Аллагьгъа къаршы сёйлеп де турдулар. «Дангылда аш гьазирлеп боламы экен дагъы Аллагь?

20Гертиден де, ташгъа багъып уруп йиберди Ол, агъып йиберди сувлар, ёл[†] алып йиберди гиччи оьзенлер де. Амма аш берип боламы экен дагъы Ол, халкъына эт гьазирлеп де боламы экен дагъы?» – деп де айтдылар.

21Эшитди Раббибиз, къазапланып, ялындай болуп гетди Ол. Якъубгъа къабунуп гетди от, Исрайылгъа багъып тербенип гетди къазапланыв да[+].

22Неге тюгюл де, иман салмадылар олар Аллагьгъа, аркъатаямадылар Ону къутгъарылывуна.

23Оьрден таба булутлагъа буйрукъ этди, кёкню эшиклерин де ачып берди Ол[+].

24Рызкъы гьисапда маннаны[*] явдуруп къойду олагъа, кёклердеги экмекни де берди олагъа[+].

25Малайиклени экмегинден ашап турду инсан, тойгъунча рызкъы берди олагъа Ол.

26Кёкде гюнтувуш елни чыгъарды, къудраты булан къыбла елни де гелтирди Ол.

27Чанг йимик этни де, денгизни къайыры йимик, къанатлы къушланы да явдуруп къойду олагъа[+].

28Оьзлени къонушгъан еринде, яшавлукъ этеген ерлерини къырыйында дагъытып къойду оланы.

29Ашап, тазза тойдулар олар да, оьзлер сюеген затны да берди олагъа[+].

30Амма оланы къутургъаны, авзундагъы рызкъысы тайып да битмеген эди,

31Аллагьны къазапланыву етишди олагъа, гючлюлерин оьлтюрдю оланы, дагъытды Исрайылны къуватларын да[+].

32Шогъар да къарамайлы, узатып турду гюнагь ишлерин олар, инанмадылар Ону гьайранлыкъларына да[+].

33Бир маънасыз оьтгереген гюнлерин, къоркъувда оьтгереген йылларын дагъытып къойду оланы[+].

34Оьзлени оьлтюрюп турагъанда, излеп турдулар олар Аллагьны, сёйледилер, къасткъылып гелдилер Огъар багъып.

35Аллагь оьзлени яры, Аллагьу-Таала азат этивчюсю экенни эсге алып да турдулар[+].

36Авзу булан яревкелик этип сёйледилер, тили булан да ялгъан айтып турдулар Огъар.

37Юреги буса тюз тюгюл эди Ону алдында, олар да амин тюгюл эдилер Ону разилешивюне.

38Амма рагьмулу Аллагь гечип турду гюнагьны, къырып да турмады оланы. Къазапланывуну алдын алып турду кёп керенлер, бары яман ачувун да гёрсетип турмады Ол[+].

39Олар янгыз бир къаркъара, елни енгил уьфюрювю экенни эсинде сакълап турду Ол[+].

40Нече керен къаршы чыгъып турду дагъы дангылда Огъар, нече керен пашман этип турду дагъы олар инсан яшамайгъан ерде де Ону.

41Къайтып сынап турдулар Аллагьны, мысгъыллап да турдулар Исрайылны сыйлы Аллагьын.

42-43Къоллары оланы зулмудан азат этген гюню, Мисриде этген муъжизатлары, Согьан деген топуракъда этген гьайранлыкълары Ону эсинде ёкъ эди[+].

44Оьзлер ичип болмасын деп, оланы оьзенлерин, оланы ташгъын сувларын къангъа айландырып къойду[+].

45Тиксин деп, олагъа увакъ жан-жаныварны, дагъытсын деп, олагъа бакъаланы йиберди[+].

46Топуракъдагъы оьсюмлюклерин гёбелек хуртгъа, оланы тюшюмюн де женгерткиге талатып къойду[+].

47Юзюмюне бурчакъ, инжирине де буз тёгюп къойду[+].

48Гьайван-малына бурчакъ явдуруп, туварларына да яшмын яшнатып къойду[+].

49Къазапланывуну ялынын, къагьарланывун, зор уллу ачувун, балагь, дагъытагъан малайиклени де йиберип къойду олагъа[+].

50Оьзюню къазапланывуна толу ихтияр берип къойду, жанларын оьлюмден къутгъармады оланы, амма эпсиз яман аврув булан оьлтюрюп къойду оланы.

51Мисридеги башлап тувгъан гьар-бир яшны да, Гьамны чатырларындагъы эргишилени белинден тувгъан башлапгъы яшларын да дагъытып къойду[*][+].

52Халкъын къойлардай алып юрюп турду, дангылдан сиривдей алып юрюп турду оланы[+].

53Гьеч бир къоркъунчсуз алып юрюп турду оланы, къоркъуп турмады олар да, душманларын буса денгиз ютуп къойду оланы[+].

54Оьзюню сыйлы топурагъына, онг къолу булан алгъан бу тавгъа гелтирип къойду оланы[+].

55Къувалап чыгъарды шондан халкъланы, топурагъын пайлап берди варисликге олагъа, Исрайылны къавумларын ерлешдирди чатырларында оланы[+].

56Амма дагъы да сынап, къаршы чыкъдылар олар Аллагьу-Таалагъа, кютмедилер Ону буйрукъларын да.

57Аталары йимик, тюз ёлдан чыгъып, амин болмай турдулар, яравсуз окъдай онгайсыз гьалгъа салып да турдулар.

58Ялгъан аллагьлагъа сужда этеген ерлери булан ачувландырып токътадылар, ялгъан аллагьлары булан да гюнчюлюгюн уятып турдулар Ону[+].

59Эшитип, Аллагь бек къазапланып алды, толу кюйде гери урду Исрайылны.

60Силомда яшавлукъ этеген ерин, оьзюнде инсанланы арасында яшап турагъан чатырын гери урду Ол[*].

61Есирликге сыйлы сандыкъны[*], душманны къолуна Оьзюню къудратыны ва макътавлугъуну белгисин берип къойду Ол.

62Оьз халкъына къазапланып алды, къылычгъа къаршы этип къойду оланы[+].

63Ялын ютду шоланы жагьил уланларын, той сарынлар айтылмады жагьил къызларына да.

64Къылыч йыгъып турду дин къуллукъчуларын шоланы, йылап турмадылар тул къалгъан къатынлары да шоланы[+].

65Амма юхудан айыкъгъандай, жагь нартдай болуп къалды Раббибиз[+].

66Къувалап чангына бакъдырды душманларын, даимлик биябурлукъгъа чыгъарып да къойду оланы.

67Гери уруп къойду Юсупну наслуларын, Ефремни къавумларын да танглап турмады.

68Ягьуданы къавумун да, оьзюн сююп къойгъан Сион тавун да буса сайлап къойду Ол[+].

69Кёкню йимик къурашдырып къойду Оьзюню сыйлы ерин, ер юзюн йимик даимликге беклешдирип де къойду шону.

70Танглап алды Оьзюню къулу болгъан Давутну,[†] къойлар турагъан гюренлерден чыгъарып,[+]

71сиривден айырып алды ону. Якъубну – Оьзюню халкъын, Исрайылны – Оьзюню варислигин къойланы йимик сакъламакъ учун гелтирди Давутну[+].

72Ол да гьакъ юрекден къойланы йимик сакълап турду оланы, бек гьакъыллы кюйде ёлбашчылыкъ да этип турду олагъа[+].

### 78


1Асафны йыры.

Аллагьым! Ят халкълар гелип токътадылар Сени топурагъынга, хорладылар сыйлы ибадатханангны,[†] Ерусалимни де чёкген гьалгъа салып къойдулар.

2Къулларынгны сюеклерин кёклердеги къушлагъа, халкъынгны къаркъараларын буса ердеги къыр жанлагъа ашамлыкъгъа берип къойдулар[+].

3Сувдай тёгюп къойдулар Ерусалимни айланасында оланы къанын, гьеч бирев де ёкъ эди оланы гёммеге де.

4Хоншуларыбызгъа кюлкюге къалып къалдыкъ биз, айланабыздагъылар учун да хорлавгъа, биябурлукъгъа тюшюп къалдыкъ биз[+].

5Къачан болгъунча токътавсуз къазапланып турарсан дагъы, Раббим? Къачан болгъунча ялындай яллап турар дагъы гюнчюлюгюнг Сени[+]?

6Сени танымайгъан халкълагъа, атынгны атын тутуп чакъырыв этмейген пачалыкълагъа багъып тёгюп къой чу къазапланывунгну Сен[+].

7Неге тюгюл де, олардыр Якъубну[†] наслусун къыргъанлар, оланы яшайгъан топурагъын бошатып да къойгъанлар[+].

8Ата-бабаларыбызны гюнагьларын эсге алма чы бизге Сен. Алгъаса чы бизге рагьмунгну гёрсетме, неге тюгюл де умутсуз гьалгъа тюшюп турабыз биз.

9Атынгны макътавлугъу учун кёмек эт чи бизге, Аллагьым, Къутгъарывчубуз бизин. Атынг учун азат этип, гюнагьларыбыздан да гечип къой чу бизин[+].

10Къачан болгъунча халкълар: «Къайдадыр оланы Аллагьы?» – деп айтып турар экен? Гёз алдыбызда къулларынгны тёгюлген къаны учун халкълардан оьч аларсан Сен. Халкълар да билип къойсунлар дагъы шо гьакъда[+].

11Есирни агь урувун эшит чи, уллу къудратынг булан сакълап къой чу оьлюмге тарылажакъланы да Сен[+].

12Сени хорлагъан хорлавларын етти керен артдырып къайтарып къой чу айланадагъы халкълагъа, Раббим[+].

13Биз бусакъ, Сени халкъынг, Сен гьайын этеген къойларынг, Сагъа даим шюкюрлюк этип, наслудан-наслугъа макътав этип турарбыз[+].

### 79


1Хорну ёлбашчысына. «Шагьатлыкъны Лилиясы» деген макъамгъа гёре. Асафны йыры[+].

2-3Сенсендир Исрайылны[†] Къойчусу! Сенсендир Юсупну наслусун къойланыдай алып юрюйген! Къулакъ ас чы Сен. Сенсендир Гьерубимлени[*] уьстюнде олтургъан! Ефремни,[†] Буньяминни, Манассияны наслуларына нюрленген гьалынгда чыгъып къал чы Сен. Къудратынгны гёрсет чи, бизин къутгъарма да гел чи Сен[+][+].

4Аллагьым! Алдынггъы даражабызгъа чыгъарып къой чу бизин. Нюрлю юзюнг булан ярыкъландырып къой чу бизин, биз де къутгъарылып къалайыкъ дагъы![+]

5Раббим, къудратланы Аллагьы! Къачан болгъунча къазапланып турар экенсен дагъы дуаларына халкъынгны[+]?

6Экмекнидей къайгъылар ашатдынг, аявсуздан гёзьяшлар да ичирдинг олагъа Сен[+].

7Айланадагъы халкълар булан эришивлюкге салып къойдунг бизин, душманларыбыз да мысгъыллап туралар бизин.

8Къудратланы Аллагьы! Алдынгъы даражабызгъа чыгъар чы бизин. Нюрлю юзюнг булан ярыкъландырып къой чу бизин, биз де къутгъарылып къалайыкъ дагъы![+]

9Мисриден юзюм борланы чыгъарып алып, къувалап йиберип халкъланы, орнатдынг шону Сен[+].

10Тазалап ер онгардынг шогъар, беклешдирдинг тамурларын шону, толтуруп къойду шо да топуракъны.

11Тавланы ябып къойду салкъыны шону, зор уллу къарагъайланы яшырып къойду борлалары да шону.

12Борлалары Орта денгизге[†] ерли, бутакълары да Фират оьзенге ерли яйылып гетди шону[+].

13Къырыйындан оьтюп барагъанланы барысы да юзюмюн юлкъуп турардай, неге бузуп къойдунг баруларын шону[+]?

14Агъачлыкъдагъы къабан тюбюн къазып тура шону, авлакъдагъы къыр жанлар да ашап тура шону.

15Къудратланы Аллагьы! Бакъ чы, кёкден таба къара чы, бу юзюм борланы гьайын эт чи!

16Онг къолунг орнатгъан затны, Оьзюнг учун оьсдюрген гиччи юзюм борланы сакълап тур чу Сен.

17Душманларыбызны ялыны гюйдюрген шону, къыркъылып къалгъан шо. Сени зор гючлю тавушунгдан дагъылып да къаларлар[+].

18Онг янынгда токътагъанны, Оьзюнг учун оьсдюрген халкъны уьстюнде болсун дагъы якълавунг Сени.

19Гьеч тайышмасбыз Сенден биз де. Жанландырып къой чу бизин, атынгны тутуп чакъырыв этип турарбыз биз де.

20Раббим, къудратланы Аллагьы! Алдынгъы даражабызгъа чыгъарып къой чу бизин. Нюрлю юзюнг булан ярыкъландырып къой чу бизин, къутгъарылып къалайыкъ дагъы биз де![+]

### 80


1Хорну ёлбашчысына. «Гиттит» деген макъамгъа гёре. Асафны йыры[+].

2Къудратыбыз болгъан Аллагьгъа шат кюйде йырлагъыз чы, Якъубну[†] Аллагьыны атын тутуп къычырыгъыз чы!

3Алыгъыз чы макътав йырны, беригиз чи тепни, ачыкъ сесли къомуз булан аргъанны, къыллы алатны.

4Ай[*] янгыргъан, ай толгъан байрамда, бизин байрамда согъугъуз чу зурнайны[+].

5Неге тюгюл де, бу Исрайыл[†] учунгъу буйрукъдур, Якъубну Аллагьындан гелеген къанундур.

6Аллагь Мисриге къаршы чыкъгъанда, исрайыллылагъа токъташдырды шону Ол. Магъа таныш тюгюл булай тавушну эшитдим мен:[+]

7«Инбашларыгъыздан авурлукъну тюшюрдюм Мен, къолларыгъызны да авур загьматдан азат этдим[+].

8Балагь гелгенде, атымны тутуп чакъырыв этдигиз сиз, Мен де азат этдим сизин. Кёк кёкюревню арасындан эшитдим сизин, Мерибаны булакълары бар ерде сынап да къарадым сизин[+].

9Гьей Мени халкъым, тынгла чы мени буварывума. Исрайыл! Огь, бир тынглагъан болгъай эдинг Магъа сен![+]

10Гьеч башгъа аллагьынг болмасын дагъы сени, ят аллагьгъа да сужда къылма дагъы сен[+].

11Менмендир Раббинг, сени Мисриден чыгъаргъан Аллагьынг. Ач чы авзунгну, Мен де ашатып къоярман сени тойгъунча».

12Амма тынгламай турду халкъым Магъа, Исрайыл да таби болмай турду Магъа.

13Шо саялы да хырча юрекли[†] гьалында къоюп къойдум Мен оланы. Оьзлени хыяллары булан юрюп турсунлар дагъы.

14Огь, бир тынглагъан болгъай эди халкъым Магъа, Исрайыл да Мени ёлларым булан юрюген болгъай эди![+]

15Тезликде ярашдырар эдим Мен оланы душманларын, къолумну да гётерер эдим олагъа къаршы чыкъгъанлагъа.

16Раббибизни гёрюп ярамайгъанлар ялынчлыкъ этип турар эдилер олагъа, даимге узатылып турар эди оланы жазасы да.

17Амма инг тизив будайдан ашатар эдим олагъа, ярдан алынгъан балдан да тойдурар эдим Мен оланы[+].

### 81


1Асафны йыры.

Кёклердеги малайиклени жыйынында да токътап, Аллагь оланы арасында дуван этип сёйлей.

2Къачан болгъунча адилсиз дуван этип, къылыкъсызлагъа ян тартып къарап туражакъсыз сиз[+]?

3Ярлыны, етимни якълагъыз, зулмулангъангъа, пакъыргъа гёрсетигиз адилликни[+].

4Азат этигиз ярлы булан пакъырны, къылыкъсызланы къолундан чыгъарып алыгъыз оланы[+].

5Билмей, англамай туралар, къарангылыкъда юрюп айланалар олар; ер юзюню бары да кюрчюлери къартыллап тербей[+].

6Мен: «Сиз аллагьларсыз, Аллагьу-Тааланы уланларысыз сиз барыгъыз да», – деп айтдым[+].

7Амма инсанлар йимик оьлюп къалажакъсыз, гьар-бир гьаким йимик къырылып къалажакъсыз сиз[+].

8Гел чи, Аллагьым, дуван эт чи ер юзюне, неге тюгюл де Сеникидир бары да халкълар.

### 82


1Асафны макътав йыры.

2Аллагьым! Иннемей турма чы, пысып турма чы, бир зат да этмей турма чы, Аллагьым![+]

3Неге тюгюл де, муна, къавгъалап тура душманларынг, баш гётергенлер Сени гёрюп ярамайгъанлар да.

4Намарт хыял тутдулар халкъынга къаршы, Сен сакълап турагъанлагъа къаршы яшыртгъын сёйлешип де айланалар.

5«Исрайылны[†] аты дагъы бир де эсге алынмасын учун, барып йиберип, къырып къояйыкъ чы оланы халкъланы арасындан айырып», – деп айтдылар[+].

6Бир болуп сёйлешдилер, Сагъа къаршы бирлешив де къурдулар:

7Эдомну[†] халкъы булан исмайыллылар, Моавну[†] халкъы булан гьагъарлылар,[+]

8Гебалны, Аммонну, Амаликни халкълары, Тирде яшайгъанлар булан филистимлилер[+].

9Ассириялылар да къошулгъан олагъа. Гюч болуп токътагъанлар Лутну наслуларына олар[+].

10Мидиянлылагъа, Сисаргъа, Кишон деген оьзенни къырыйындагъы Ябинге этген затынгны этип къой чу олагъа.

11Эндорну къырыйындагъы къырылып къалды чы олар, полукъ болуп токътады чы топуракъгъа олар[+].

12Оланы ёлбашчыларына Ориб булан Зибге, оланы гьакимлерине де Зебей булан Салмангъа этгенлерингни этип къой чу.

13«Елеп къояйыкъ чы Аллагьны отлавлукъларын», – дей эдилер олар.

14Аллагьым мени! Шайтан елни ичиндеги чанг, елни алдына тюшген салам болуп къалсынлар дагъы олар[+].

15От агъачлыкъны яллатып къоягъанда йимик, ялын тавланы гюйдюрюп къоягъанда йимик,

16Шолай къувалап къой чу алатолпанынг булан оланы, шолай абдыратып къой чу шайтан елинг булан оланы[+].

17Раббим! Атынгны тутуп сёйлесин учун, биябурлукъдан толтуруп къой чу оланы.

18Илыгъып, къоркъуп къалсынлар дагъы даимге, биябур болуп, къырылып да къалсынлар дагъы олар.

19Рабби деген бир атынг болгъан Сен бютюн ер юзюню Аллагьу-Тааласы экенни де билип къалсынлар дагъы олар[+].

### 83


1Хорну ёлбашчысына. «Гиттит» деген макъамгъа гёре. Корагьны уланларыны йыры[+].

2Огь, не гёзелдир дагъы Сени турагъан ерлеринг, къудратланы Раббиси!

3Раббибизни ибадатханасыны[†] абзарларына гьасирет къалып, гьалсыз болуп битди жаным мени. Юрегим де, къаркъарам да гьакъ Аллагьгъа багъып талпынып тура мени[+].

4Жымчыкъ да оьзюне турма ер таба, къурбанлыкъланы[†] салагъан ерни къырыйында балаларын салмакъ учун, къарлыгъач да оьзюне уя таба, къудратланы Раббиси, Пачам, Аллагьым мени![+]

5Насиплидир Сени уьюнгде яшап турагъанлар. Токътавсуз макътав этип турар олар Сагъа[+].

6Насиплидир оьзюню гючю Сендеги, Сион тавгъа сапар чыкъма къасткъылагъан инсан[+].

7Ваягь къолдан оьте туруп, булакъланы табалар олар. Янгур да берекет гелтирип къоя шо къолгъа.

8Къудрат топлай туруп юрюйлер олар. Сионда Аллагьны алдына гелип токътайлар олар.

9Раббим, къудратланы Аллагьы! Эшит чи дуамны, къулакъ ас чы, Якъубну[†] Аллагьы!

10Аллагьым, Якълавчубуз! Танглангъанынга[†] яхшы гёзден къара чы[+].

11Неге тюгюл де, Сени абзарларынгдагъы бир гюн мингинден яхшыдыр. Къылыкъсызлыкъланы чатырында тургъанча, Аллагьны уьюню посагъа алдында эретуруп къалгъан да къолайдыр.

12Неге тюгюл де, гюнешдир, къалкъандыр Раббибиз Аллагь. Рагьму, гьюрмет берер Раббибиз, айыпсыз юрюйгенлени де ниъматларындан уьзмес Ол[+].

13Къудратланы Раббиси! Насиплидир Сагъа умут этеген инсан![+]

### 84


1Хорну ёлбашчысына. Корагьны уланларыны йыры.

2Раббим! Рагьму гёрсетдинг Сен Оьз топурагъынга, сюргюндегилени къайтардынг Сен Якъубну[†] наслусуна.

3Халкъынгны жинаятчылыкъларын гечдинг Сен, гюнагьларын да чайдынг оланы[+].

4Уллу ачувунгну тайдырдынг, зор къазапланывунгну да гери урдунг Сен[+].

5Алдагъы гьалыбызгъа салып къой чу, гьей къутгъарылывубузну Аллагьы, бизге ачувланагъанынгны да токътатып къой чу.

6Даим къазапланып турармы экенсен дагъы бизге, къазапланывунгну да наслудан наслугъа узатып турармы экенсен дагъы[+]?

7Сенден сююнюп къалсын учун, янгыдан жанландырып къоймасмы экенсен дагъы халкъынгны?

8Зор сюювюнгню гёрсетип къой чу бизге, Раббим, къутгъарылывунгну да савгъат этип къой чу бизге.

9Раббибиз Аллагь не айтар экен деп тынгларман мен. Оьзюню халкъына, Оьзюню иманлыларына парахатлыкъны ваъда этер Ол. Амма ойсузлукъгъа тюшюп къалмасын дагъы янгыдан олар.

10Гертинден де, топурагъыбызда Ону макътавлугъу болуп турсун учун, ювукъдадыр Оьзюнден къоркъагъанлагъа Ону къутгъарылыву!

11Рагьму да, гьакъ гертилик де ёлугъуп къаларлар; муъминлик[†] де, парахатлыкъ да оьбюшерлер.

12Гьакъ гертилик топуракъдан чыгъар, муъминлик де кёклерден таба къарап турар.

13Раббибиз де ниъматларын берер, топурагъыбыз да оьз емишин берер[+].

14Муъминлик Ону алды булан юрюр, аякъларын да ёлгъа салар.

### 85


1Давутну дуасы.

Къулагъынгны салып тынгла чы мени Раббим, жавап бер магъа, неге тюгюл де ярлымандыр, пакъырмандыр мен[+].

2Сакъла чы мени, неге тюгюл де амин[†] турамандыр мен Сагъа. Сагъа умут этеген къулунгну къутгъарып къой чу, Аллагьым.

3Рагьму эт чи магъа, Раббим, неге тюгюл де Сагъа чакъырыв этемендир гьар гюн мен.

4Шат этип къой чу къулунгну жанын, неге тюгюл де Сагъадыр жаным булан талпынагъаным мен[+].

5Неге тюгюл де, атынгны тутуп чакъырыв этегенлеге зор сюювюн гёрсетген де, оланы гечеген де, олагъа рагьмулу да Сенсендир, Раббим[+].

6Эшит чи, Раббим, дуамны, ялбарыв тавушума да къулакъ ас чы Сен.

7Къайгъылы гюнюмде атынгны тутуп чакъырыв этемен мен, неге тюгюл де Сенсендир магъа жавап береген[+].

8Аллагьланы арасында Сендейи ёкъдур, Раббим, Сени ишлерингдей ишлер де ёкъдур[+].

9Сен яратгъан халкъланы барысы да гелип йиберип, алдынгда сужда этер, атынга да макътав этер[+].

10Неге тюгюл де, Сенсендир зор болгъан да, гьайранлыкълар этеген де. Сенсендир, Аллагьым, бир болгъан Сенсендир[+].

11Ёлунга сал чы, Раббим, мени, мен де Сени гьакъ гертилигинг булан юрюп турарман. Алдынгда къоркъув булан яшап турмакъ учун, бютюнлей Сагъа амин болгъан юрек[†] бер чи магъа[+].

12Гьакъ юрекден алгъыш этип турарман Сагъа, Раббим, Аллагьым; атынга да макътав этип турарман даим.

13Неге тюгюл де, бек уллудур магъа бакъгъан якъдагъы зор сюювюнг Сени. Сенсендир ахыратдан[†] да азат этген мени[+].

14Аллагьым! Магъа къаршы баш гётергенлер оьктемлер, оьлтюрме сююп айланалар питнечилени табуну да. Ойлашмайлар Сени гьакъынгда олар[+].

15Амма Сен, Раббим, чомарт, рагьмулу, нече де къазапланма алгъасамайгъан, зор сююв гёрсетеген, амин турагъан Аллагьымсандыр[+].

16Гёз къарат чы магъа, рагьму да этип къой чу магъа. Къулунга къудратынгдан берип къой чу, мени – къаравашынгны уланын да къутгъарып къой чу Сен[+].

17Яхшы гёзден къарайгъанынгны белгисин берип къой чу магъа. Мени гёрюп ярамайгъанлар, шону гёрюп йиберип, илыгъып къалсынлар дагъы, неге тюгюл де Сенсендир, Раббим, магъа кёмек этген де, гёнгюмню алгъан да.

### 86


1Корагьны уланларыны макътав йыры.

Сыйлы тавда Раббибизни шагьарыны кюрчюсю салынгъандыр.

2Исрайылны[†] бары да ерлеринден артыкъ сюер Раббибиз Сионну къапуларын[+].

3Макътавлу зат билдирилип тура сени гьакъынгда, Аллагьны шагьары![+]

4Мисри[*] булан Бабилни[†] гьакъында эсгерип къоярман Мени таныйгъанлагъа. Муна, филистимлилер, Тир булан Эфиопия да: «Булай инсан тувду Сионда», – деп айтарлар.

5Сионну гьакъында буса: «Булай, булай инсан тувду шонда, Аллагьу-Таала Оьзю беклешдирип де къойду шо шагьарны», – деп сёйлейлер[+].

6«Булай инсан тувду шонда», – деп язар Раббибиз халкъланы санавун юрютегенде.

7Йырлайгъанлар да, бийийгенлер де булай айтарлар: «Сиондадыр бары да бизин шабагьатларыбызны булагъы»[+].

### 87


1Корагьны уланларыны макътав йыры. Хорну ёлбашчысына. «Магьалат леанот» деген макъамгъа гёре. Езралы Гьеманны уьйретивю[+].

2Раббим, къутгъарылывумну Аллагьы! Гече де, гюн де агь уруп тураман алдынгда[+].

3Дуам етишсин дагъы Сагъа. Къулагъынгны къаплап тынгла чы тилевюме мени.

4Неге тюгюл де, балагьлардан тойгъан жаным мени, яшавум да ахыратгъа[†] ювукълашып токътагъан мени[+].

5-6Къабургъа гире турагъанлар йимик болгъанман мен. Оьлгенлени арасына ташлангъан, оьлтюрюлюп табутда ятгъанлар йимик, бир гючсюз инсан болуп къалдым мен. Оланы эсге де алмайсан Сен, къолунг гери де ургъан оланы[+].

7Ахыратны оруна, къарангылыкъгъа, тюбю гёрюнмейген къакъагъа салып къойдунг Сен мени[+].

8Уьстюмде юк болуп токътагъан къазапланывунг Сени, басып токътагъан шо къазапланывунгну толкъунлары да мени[+].

9Къурдашларымны арекге салып къойдунг Сен, менден жиргенеген этип къойдунг оланы. Тутулгъанман, чыгъып да болмайман мен[+].

10Къайгъыдан гьалсыз болуп битген мени гёзюм. Сав гюн чакъырыв этип турдум Сагъа, Раббим. Къолларымны узатып турдум Сагъа багъып.

11Оьлгенлер учун этерми экенсен дагъы гьайранлыкъны Сен? Оьлгенлер туруп йиберип, макътав этерми экен дагъы Сагъа[+]?

12Неде табутну ичинде билдирилерми экен дагъы зор сюювюнг Сени, дёнеген ерде де билдирилерми экен дагъы гьакъ гертилигинг Сени?

13Къарангылыкъны ичинде тюшюнерми экен дагъы гьайранлыкъларынга Сени, унутулуп къалагъан ерде де тюшюнерми экен дагъы муъмин ишлеринге Сени[+]?

14Амма Сагъадыр, Раббим, чакъырыв этегеним мен, эртен танг буландыр дуам да алдын билдирилегени Сагъа[+].

15Неге дагъы, Раббим, гери уруп къоясан мени Сен, юзюнгню де яшырып токътайсан менден.

16Жагьил заманымдан берли азап чегип тураман мен, оьлюмге де ювукъман, умутсуз гьалгъа тюшюп къалгъанман Сенден гелеген уллу къоркъувлардан да мен. 17Зор ачувунг басып къойду мени, дагъылып къалгъанман Сенден гелеген уллу къоркъувлардан да мен[+].

18Сувдай къуршап алалар душманларым гьар гюн мени: къапланып къалалар бары да бирче[+].

19Къурдашларымдан да, танышларымдан да магьрюм этип къойдунг Сен мени, къарангылыкъ да биргине-бир ёлдашымдыр мени[+].

### 88


1Езралы Етанны уьйретивю[+].

2Зор сюювюнгню даим йырлап турарман, Раббим. Наслудан наслугъа аминлигингни[†] де билдирип турарман авзум булан[+].

3Неге тюгюл де: «Гьеч алышынмас дагъы зор сюювюнг, кёклердедир аминлигингни токъташдыргъанынг да Сен», – деп айтаман.

4Шо заманда булай деп айтдынг: «Танглагъаным Давут[†] булан разилешив бегетдим Мен, булай деп ант эте эдим къулум болгъан огъар:

5„Даимге беклешдирер мен наслунгну, наслудан наслугъа токъташдырарман тахынгны“»[+].

6Кёклер де макътав этип турар гьайран ишлеринге, сыйлыланы арасында аминлигинг де Сени, Раббим[+].

7Неге тюгюл де, ким бола дагъы кёклерде Раббибиз булан тенг болуп? Ким бола дагъы Аллагь яратгъанланы арасында Раббибизге ошап[+]?

8Къоркъунчлудур Аллагь оьтесиз кёп сыйлыланы жыйылгъан еринде, Оьзюню айланасындагъылыр учун да къоркъунчлудур Ол.

9Раббим, къудратланы Аллагьы! Сендей гючлю ким бар экен, Раббим? Аминлигинг де айланангдадыр Сени[+].

10Бек ачувлу денгизге[†] гьакимлик этесен Сен. Толкъунларын гётерегенде, шоланы енгип къоясан Сен[+].

11Дагъытып къойдунг Сен Рагьавну[†][*], оьлю сюекдей ятып тура ол да. Къатты къудратынг булан чачып къойдунг душманларынгны да[+].

12Сеникидир кёклер, Сеникидир ер юзю де. Дюньяны, шону ичиндеги бары да затны къургъан Сенсендир[+].

13Сенсендир темиркъазыкъ булан къыбланы яратгъан. Сени атынгдан сююнюп турадыр Табор тав булан Гьермон тав[+].

14Къаттыдыр къудратынг Сени, гючлюдюр къолунг Сени, бийикдедир онг къолунг Сени.

15Муъминлик[†] булан адилликдир тахынгны кюрчюсю. Зор сююв булан аминликдир алдынг булан юрюйген Сени[+].

16Насиплидир сююнч булан Сагъа алгъыш этеген халкъ! Юзюнгден янагъан нюр булан юрюп турадыр олар, Раббим[+].

17Атынгдан сююнюп турадыр гюнню узагъында, гертилигинге де макътав этип турадыр олар.

18Неге тюгюл де, бизин гёзеллигибиз де, зорлугъубуз да Сенсендир, Оьзюнгню яхшы янашывунг булан бизин уьстюнлю этеген де Сенсендир.

19Сенсендир бизге якълавчуну танглагъан, Раббим. Сенсендир, Исрайылны[†] Сыйлы Аллагьы, бизге пачабызны да берген[+].

20Бир заманларда бир гёрюнюшде Оьзюнгню халкъынга айта эдинг, булай деп де айтдынг: «Мен къоччакъгъа кёмек этдим, халкъны арасындан сайлангъанын оьрге чыгъардым[+].

21Къулум болгъан Давутну тапдым Мен, сыйлы зайтун май[†] да сюртюп, тангладым Мен ону.

22Ону булан болуп турар къолум Мени, къудратым да беклешдирип турар ону.

23Душман оьр чыгъып болмас ондан, къылыкъсыз да гьеч тарчыкълыкъгъа салмас ону.

24Уруп саларман алдына душманларын ону, йыгъып къоярман ону гёрюп ярамайгъанланы да[+].

25Аминлигим де, зор сюювюм де ону буландыр, атым булан ону уьстюнлю этеген де Менмендир.

26Денгизге саларман къолун ону, оьзенлеге саларман онг къолун да ону[+].

27„Атам, Аллагьым, къутгъарылывумну беклиги“, – деп чакъырыв этер ол Магъа[+].

28Мен де биринчи этермен, ер юзюндеги бары да пачалардан да оьр саларман ону[+].

29Даимге сакъларман огъар бакъгъан зор сюювюмню, ону булангъы разилешивюм де бек болар.

30Даимге узатып турарман наслусун ону. Кёкню гюнлеридей даимге узатып турарман тахын да ону[+].

31Эгер де къанунумну къоюп къойса ону уланлары, уьйретивюм булан юрюп де турмаса,

32Эгер де насигьатларымны бузуп къойса, буйрукъларымны да сакъламай турса,

33Гьакимлик этеген таягъымны тийдирермен жинаятчылыкъларына оланы, гюнагьларына багъып да урарман оланы[+].

34Зор сюювюмню чю алмасман Давутдан, аминлигимни де гьеч алышдырмасман.

35Бузмасман разилешивюмню, гьеч алышдырмасман авзумдан чыкъгъан затны да.

36Сыйлылыгъым булан бир керен ант этдим Мен; ялгъан айтмасман дагъы Давутгъа[+].

37Гьар заманда да болуп турар наслусу ону, гюнешдей алдымда турар ону тахы да.

38Айдай, кёклерде амин турагъан шагьатдай даим де къатты турар»[+].

39Амма гьали гери урасан, гёрюп ярамайсан, къазапланасан Оьзюнг танглагъан пачанга[+].

40Гери уруп къойдунг къулунг булангъы разилешивюнгню, ерге тюшюрюп къойдунг тажын ону[+].

41Бузуп къойдунг бары да баруларын ону, чёкген гьалгъа салып къойдунг бекликлерин де ону.

42Талап туралар ону оьтеген-барагъанланы барысы да. Кюлкюге къалып къалды хоншуларына ол.

43Уьстюнлюкню берип къойдунг огъар къаршы чыкъгъанлагъа Сен, бары душманларын да къувандырып къойдунг Сен.

44Артгъа буруп къойдунг къылычыны учун, ябушувда да беклешдирмединг ону.

45Тизив гьалын чыгъарып алдынг, ерге тюшюрюп къойдунг тахын да ону.

46Къысгъартып къойдунг жагьил йылларын, илыкъгъа чыгъарып да къойдунг ону[+].

47Къачан болгъунча токътавсуз яшынып турарсан, Раббим? Къачан болгъунча ялындай янып турар уллу ачувунг да[+]?

48Эсге алып къой чу къысгъалыгъын мени оьмюрюмню. Не къысгъа мюгьлетге яратып къойгъансан дагъы Сен инсанланы[+]?

49Кимдир инсанлардан, яшама да яшап, оьлюмню гёрмей къалгъан, ахыратны[†] гючюнден жанын къутгъарып болгъан да[+]?

50Къайдадыр алдагъы зор сюювюнг, Раббим? Аминлигинг булан ант этген эдинг чи Сен Давутгъа.

51Эсге алып къой чу, Раббим, мысгъыллангъан къулларынгны. Кёп халкълардан яшырып, юрегиме салып айланаман шо мысгъыллавланы мен.

52Бир мысгъыллап тура дагъы душманларынг Сени, бир иришхат этип тура дагъы Сен танглагъан пачангны гьызларын.

53Гьар даим де макътавлар болсун дагъы Раббибизге! Амин, амин[+].

### 89


Дёртюнчю Китап


(89-нчи – 105-нчи йырлар)


1Аллагьны къулу болгъан Мусаны дуасы.

Раббим! Наслудан наслугъа аркъатаявубузсандыр Сен[+].

2Тавлар яралгъанча да алдын, Сен ер юзюн, аламны яратгъанча да, асрудан асругъа ерли де Аллагьсандыр Сен[+].

3Хумгъа дёндюрюп къоясан Сен инсанны. «Къайтыгъыз, инсанлар!» – деп де айтасан[+].

4Неге тюгюл де, тюнегюнгю оьтген гюн йимикдир минг йыл, гечеги бир сагьат йимикдир Сени гёз алдынгда[+].

5-6Ташгъындай алып гетип къаласан Сен оланы. Олар бир тюш йимикдир, эртен оьсюп, эртен чечекленип, яшылланып, ахшам буса тамурундан юлкъунуп, къуруп къалагъан бир от йимикдир[+][+].

7Неге тюгюл де, ёкъ болуп къала турабыз къазапланывунгдан биз, бек ачувланмакълыгъынгдан да эпсиз къоркъунч гьалгъа тюшюп къалып турабыз биз.

8Жинаятчылыкъларыбызны алдынга салып къойдунг Сен, сырлы гюнагьларыбыз да бетингни нюрюню алдында тура Сени.

9Сени къазапланывунг булан оьтюп тура бары гюнлерибиз бизин. Агь ура туруп тамамлайбыз оьмюрюбюзню де биз.

10Оьмюрюбюз етмишге чыгъа бизин, бираз къаттыланыки де – сексенге. Шоланы да инг тизив вакътиси загьмат булан аврувдур, неге тюгюл де нече де чалт гетип къала оьмюр, биз де турабыз учуп[+].

11Амма Сени алдынгдагъы къоркъув Сендеги къазапланывну алдын алып токътар.

12Биз гьакъыллы юрекге[†] ес болсун учун, гюнлерибизни гьисабын юрютме уьйрет чи Сен бизин.

13Къайтып къал чы, Раббим! Къачан болгъанча булай турарсан дагъы? Языкъсын чы къулларынга.

14Бары гюнлерибизде биз сююнюп-къуванып болсун учун, тез тойдуруп къой чу зор сюювюнгден бизин.

15Нечакъы бизин йыгъып тургъан гюнлеринг учун, нечакъы балагьлар гёрюп тургъан йылларыбыз учун, шончакъы шатландырып къой чу бизин.

16Къулларынга ишлерингни, оланы наслуларына макътавлугъунгну да гёрсетип къой чу.

17Яхшы гёзден къара чы, Раббибиз Аллагь, бизге. Къолларыбыз этеген ишни де беклешдирип къой чу, къолларыбыз этеген ишни беклешдирип къой чу[+].

### 90

1Аллагьу-Таалагъа сыйынып яшайгъан, бары да затны Еси болгъан Аллагьны якълавуну тюбюнде турагъан[+]

2Раббибизге: «Якълавум, беклигим мени, Оьзюне умут этеген Аллагьым мени», – деп айтар[+].

3Гьавчуну торундан да, оьлю ярадан да азат этер сени Ол[+].

4Къанат тюклери булан яшырып къояр сени, къанатларыны тюбюнде къоркъунчсузлукъда да боларсан сен. Къалкъандыр, барудур гьакъ гертилиги Ону[+].

5Гьеч тартынмассан гечеги къоркъунчлукълардан, гюндюз учагъан окъдан,[+]

6Къарангылыкъда юрюп айланагъан ярадан, тюшде боппо-бош этип къоягъан югъагъан аврувдан.

7Янынгда минглер булан, онг къолунг бар якъда да он минглер булан йыгъылып къалдылар. Амма сагъа чы зарал этмес шолар.

8Къылыкъсызлар такъсырланар, сен бусанг шону янгыз гёрюп турарсан[+].

9Неге тюгюл де, Раббибизни аркъатаявунг этип, Аллагьу-Тааланы якълавунг этип тангладынг сен[+].

10Гьеч яманлыкъ болмас сагъа, балагь да ювукълашмас уьюнге[+].

11Неге тюгюл де, бары ёлларынгда сени къоруп сакълап турсун деп, малайиклерине буюруп турадыр Ол.

12Аягъынг булан ташгъа сюрюнюп йыгъылып къалмасын деп, къолларына алып юрюрлер сени олар[+].

13Басарсан къара йылангъа да, арслангъа да; таптап чыгъарсан арслан баланы да, агъулу йыланны да[+].

14Раббибиз булай деп айтар: «Мени сююп къойгъаны учун азат этермен ону. Якъларман ону, неге тюгюл де мюкюрлюк этер ол атыма Мени[+].

15Чакъырыв этер Магъа, Мен де жавап берермен огъар. Къайгъысында табыларман, къутгъарарман, гьюрметли де этермен ону[+].

16Узакъ оьмюрден тойдурарман ону, къутгъарылывумну да гёрсетермен огъар»[+].

### 91


1Сонгугюн учунгъу макътав йыр.

2Уллу насипдир Раббибизге макътав этип, Сени атынгны тутуп йырлап турмакъ, гьей Аллагьу-Таала[+].

3Эртенлер зор сюювюнгню билдирип, гечелер буса аминлигингни[†] билдирип турмакъ,

4Он къыллы согъув алатны да, къомуз булан йыр айта туруп да.

5Неге тюгюл де, Сенсендир яратгъан затларынг булан мени шатландырып къойгъан, Раббим. Сююнч булан йырлап тураман Сени ишлеринге къарап мен.

6Не зордур Сени ишлеринг, Раббим! Не терендир ойлашгъан затларынг да Сени![+]

7Англавсуз инсан билмес, авам да англап битмес шоланы.

8Къылыкъсызлар яшыл от йимик гётерилип турса да, яманланы ишлери де алгъа юрюп турса да, ёкъ болуп къалар олар даимге.

9Сен бусанг даим де оьрдесендир гьар затдан да, Раббим![+]

10Неге тюгюл де, муна, душманларынг, Раббим, муна, душманларынг къырылып тура, жинаятчылыкъ этегенлени барысы да чачылып бите тура.

11Мени мююз къартыгъымны буса гамишни мююзюдей оьрге гётерип турасан Сен, магъа да тизив зайтун май[†] сюртюлген[+].

12Гёзлерим де душманларыма тигилип тура, къулакъларым да магъа къаршы баш гётерген яманланы йыгъылывун эшитип тура[+].

13Муъмин хурма терекдей чечекленип, Ливандагъы къарагъайдай оьрленип тура[+].

14Раббибизни уьюнде де орнатылып, Аллагьыбызны абзарында чечекленип тура шолар[+].

15-16Раббибиз адилли экенин билдирмек учун, къарт вакътисинде де емиш берип, сувлу, гьаман янгы гьалында тура шолар. Ярымдыр Ол, гьеч тюзсюзлюк де ёкъдур Онда[+].

### 92

1Гьакимлик этип турадыр Раббибиз. Зорлукъ булан ясандырылгъандыр Ол. Зор гюч булан ясандырылып, зор гючге чырмалып къалгъандыр Раббибиз. Ер юзюню къатты экени, гьеч тербенмей къалажакълыгъы да[+].

2Бырын заманлардан берли де токъташдырылгъандыр Сени тахынг. Сен де гьар даим де бар кююнгде турасандыр[+].

3Гётерип тура, Раббим, гётерип тура авазын агъымлар, гётерип тура толкъунларын агъымлар да.

4Амма кёп сувланы къавгъасындан, зор денгиз[†] толкъунлардан да зордур кёклердеги Раббибиз[+].

5Буйрукъларынг шексиз кюйде гертидир. Гьар даимге сыйлыдыр Сени уьюнг, Раббим.

### 93

1Яманлыкъ саялы оьч алагъан Аллагьым, Раббим, яманлыкъ саялы оьч алагъан Аллагьым, гёрсетип къой чу Оьзюнгню![+]

2Гел чи, ер юзюню Дуванчысы, тийишли такъсырын бер чи оьктемлеге.

3Къачан болгъунча, Раббим, къылыкъсызлар, къачан болгъунча оьр чыгъып турар экен къылыкъсызлар[+]?

4Эдепсиз сёйлеп туралар олар, оьзлени оьр салып айланалар жинаятчылыкълар этегенлер.

5Таптап юрюйлер, Раббим, халкъынгны; зулму да этелер варис болгъан адамларынга Сени.

6Тул къалгъан къатынны да, гелгинчини де оьлтюрюп туралар, етимлени де ёкъ этип туралар.

7«Гёрмежек Рабби, Якъубну[†] Аллагьы да билмей къалажакъ», – деп де сёйлеп айланалар[+].

8Эс табыгъыз чы, гьей англавсуз адамлар! Къачан гьакъыллы болар экенсиз дагъы, авамлар?

9Къулакъны орнатгъан Оьзю эшитмесми дагъы? Гёзню яратгъан да Оьзю гёрмесми дагъы[+]?

10Халкъланы Оьзю такъсырлап турагъан, инсанны гьакъылгъа Оьзю уьйретип турагъан бары затны аянгъа чыгъарып къоймасмы дагъы[+]?

11Инсанны бары ойлашагъанлары бош затлар экенни биледир Раббибиз.

12-13Насиплидир, Раббим, Сен оьзюн тарбыялайгъан инсан. Насиплидир къылыкъсызгъа къую къазылып къалгъынча, балагь гелген гюнлеринде рагьатлыкъ бермек учун, оьзюн къанунунг булан уьйретеген инсан да![+]

14Неге тюгюл де, гери урмас дагъы Раббибиз Оьзюню халкъын, къоюп да къоймас дагъы Оьзюню варис болгъан адамларын да[+].

15Неге тюгюл де, адилликге къайтар дуван, тюз юреклилер[†] де шону артына тюшер.

16Мени янымны тутуп яманлагъа къаршы ким баш гётерип болар дагъы? Мени янымны тутуп жинаятчылыкъ этегенлеге къаршы ким баш гётерип болар дагъы?

17Эгер де Раббим магъа кёмекчи болмагъан эди буса, чувлукъну ерине тюшюп къалар эди жаным мени[+].

18«Аякъларым къартыллап тура», – деп айтагъанда, Сени зор сюювюнг таяв болуп турду магъа, Раббим.

19Юрегимде къайгъыларым артып тербеген сайын, маслагьатларынг къуванч гелтирип тура жаныма мени.

20Сени булан бир болурму дагъы адилсиз къанунлар чыгъарагъан къылыкъсыз гьакимлер?

21Гюп болуп тербенелер муъминни къыйнамакъ учун олар, айыпсыз адамгъа да оьлюм гьукму чыгъаралар олар[+].

22Амма якълавумдур Раббим, аркъатаяв болгъан ярымдыр Аллагьым мени[+].

23Оьзлени къылыкъсызлыгъына тийишли къайтарышын этип къояр, оьзлердеги яманлыкъ булан оьзлени къырып да къояр, къырып да къояр оланы Раббибиз Аллагь.

### 94

1Гелигиз чи, сююнч булан йырлайыкъ чы Раббибизге, атын тутуп къычырайыкъ чы къутгъарылывубузну Ярына![+]

2Шюкюрлюк этеген гьалда токътайыкъ чы Ону алдында, йырлар булан къычырайыкъ чы Огъар.

3Неге тюгюл де, уллу Аллагьдыр Раббибиз, бары да аллагьланы уьстюндеги уллу Пачадыр Ол[+].

4Ону къолундадыр ер юзюню теренликлери, тавланы учурумлары да Онукидир.

5Денгиз[†] Онукидир, Олдур шону яратгъан да. Къуруну да къоллары булан Олдур болдургъан[+].

6Гелигиз, сужда этейик чи, ерге къапланып ятайыкъ чы, тобукъдан тюшейик чи Раббибизни, Яратгъаныбызны алдында.

7Неге тюгюл де, Олдур бизин Аллагьыбыз, биз де Ону халкъыбыздыр, Оьзю гьайын этеген къойларыбыздыр Ону. Огь, эгер де гьали Ону авазына бир тынглагъан болгъай эдигиз сиз:[+]

8«Мерибада йимик, дангылдагъы Массада йимик[*], оьчлю этмегиз чи юреклеригизни.[†]

9Шонда эди чи ата-бабаларыгъыз Мени сынайгъан, Мени тергейген, Мен этегенни гёрюп турса да.

10Къыркъ йыл гьакитип турду Мени шо наслу, Мен де: „Олар даим Мени ёлумдан тайышалар, буйрукъларымны кютмейлер“, – деп айтдым.

11Шону учун, къазанланып йиберип: „Олар Мени рагьатлыгъымны ерине бир заманда да гирмеслер“, – деп ант этдим Мен»[+].

### 95

1Йырлагъыз чы Раббибизге янгы йырны. Йырла чы Раббибизге, бютюн ер юзю![+]

2Йырлагъыз чы Раббибизге, макътав этигиз чи Ону атына, гюнден-гюнге Ону къутгъарылыву гьакъындагъы сююнч хабарны билдирип туругъуз чу![+]

3Халкъланы арасында Ону макътавлугъун, бары да адамланы арасында да Ону гьайран ишлерин билдирип туругъуз чу![+]

4Неге тюгюл де, зордур, макътавлагъа лайыкълыдыр Раббибиз, бары да аллагьлардан да къоркъунчлудур Ол[+].

5Неге тюгюл де, башгъа халкъланы бары да аллагьлары ялгъан аллагьлардыр, Раббибиз буса кёклени яратгъандыр.

6Макътавлукъ булан зорлукъ Ону алдындадыр, къудрат булан гёзеллик де Ону сыйлы ериндедир!

7Раббибизге алгъыш этигиз чи, бары да халкълар! Макътавлугъу да, къудраты да учун да алгъыш этигиз чи Огъар![+]

8Оьзюню макътавлу аты учун алгъыш этигиз чи Раббибизге, савгъатлар элтигиз чи, ибадатханасыны[†] абзарларына да юрюгюз чю Ону.

9Оьзюню эпсиз арив сыйлы ибадатханасында сужда этигиз чи Раббибизге. Титиреп йибер чи Ону алдында, гьей бютюн ер юзю![+]

10Халкълагъа булай деп айтыгъыз чы: «Гьакимлик этер Раббибиз! Къаттыдыр, гьеч тербенмес дагъы дюнья. Тюз кюйде дуван этер халкълагъа Ол»[+].

11Сююнюп къалсын дагъы кёклер, къуванып къалсын дагъы ер де. Къавгъалап турсун дагъы денгиз[†] де, шону ичиндеги бары зат да[+].

12-13Сююнюп къалсын дагъы авлакъ, шондагъы бары зат да. Къуванып къалажакъ Раббибизни алдында агъачлыкъдагъы бары тереклер де. Неге тюгюл де, геле тура, ер юзюне дуван этме геле тура. Адилли кюйде дуван этер аламгъа, халкълагъа да гьакъ гертилигине гёре дуван этер Ол[+].

### 96

1Гьакимлик этедир Раббибиз! Сююнюп къалсын дагъы ер юзю, шат болуп къалсынлар дагъы кёп санавдагъы атавлар да[+].

2Булутлар булан къарангылыкъ бардыр Ону айланасында. Муъминлик[†] булан адилликдир Ону тахыны кюрчюсю[+].

3Айланасындагъы душманланы да гюйдюре туруп, ялын юрюй Ону алды булан[+].

4Ону яшмынлары дюньяны шавлаландырып къоя. Шону гёрюп, ер юзю титиреп йибере[+].

5Тавлар балавуздай ирип къала Раббибизни, бютюн ер юзюню Есини алдында[+].

6Кёклер Ону гьакъындагъы муъминликни билдирип тура, бары да халкълар да Ону макътавлугъун гёрюп тура[+].

7Илыгъып къалсынлар дагъы таш суратлагъа къуллукъ этегенлер де, ялгъан аллагьлар булан макътанагъанлар да. Ону алдында сужда эте бары да ялгъан аллагьлар[+].

8Эшитип, сююнюп тура Сион. Сени дуванларынгдан шатланып тура Ягьудадагъы шагьарлар, Раббим[+].

9Неге тюгюл де, бютюн ер юзюнден де оьрсендир, бары да аллагьлардан да оьрге салынгъансандыр Сен, Раббим[+].

10Яманлыкъны гёрюп ярамагъыз чы, гьей Раббибизни сюегенлер! Оьзюню халкъларыны жанларын аяп сакълап турар, къылыкъсызланы къолундан да азат этер Ол[+].

11Муъминге ярыкъ, тюз юреклилеге[†] де шатлыкъ шавла берип турар[+].

12Раббибизден сююнюп туругъуз чу, муъминлер, Ону сыйлы атына макътав да этигиз чи[+].

### 97


1Йыр.

Йырлагъыз чы Раббибизге янгы йырны, неге тюгюл де Олдур гьайранлыкъланы этген. Оьзюдюр, Оьзюню къуватыдыр, сыйлы къудратлы къолудур Огъар уьстюнлюк гелтирген[+].

2Гёрсетди Раббибиз Оьзюню къутгъарылывун, ачыкъ этди халкълагъа да Оьзюню муъмин ишлерин.

3Эсге алды Ол Оьзюню зор сюювюн, Исрайылны[†] халкъына бакъгъан якъдагъы аминлигин[†] де. Аллагьыбыз савгъат этген къутгъарылывну гёрер дюньяны дёрт де яны да.

4Раббибизни атын тутуп къычыр чы, гьей бютюн ер юзю. Шат болугъуз чу, сююнч булан йырлагъыз чы Раббибизге![+]

5Къомуз да согъуп йырлагъыз чы Раббибизге. Къомуз согъа туруп, макътав йырны авазын да чыгъара туруп йырлагъыз чы.

6Зурнайланы, мююзню авазлары чыкъгъандокъ, шат болугъуз чу Пачабыз болгъан Раббибизни алдында![+]

7Къавгъалап турсун дагъы денгиз[†] де, шону ичиндеги бары зат да, дюнья да, шонда яшайгъан бары зат да![+]

8Харс уруп турсун дагъы оьзенлер, къуванып къалсын дагъы тавлар да

9Раббибизни алдында, неге тюгюл де Олдур ер юзюне дуван этежек. Олдур дюньягъа адилли, халкълагъа да тюз дуван этежек[+].

### 98

1Гьакимлик этер Раббибиз: титиреп турсун дагъы халкълар! Гьерубимлени[*] уьстюнде олтуруп турар Ол: тербенип йиберсин дагъы ер![+]

2Зордур Сиондагъы Раббибиз, бары халкълардан оьр болуп къалгъандыр Ол[+].

3Зор, къоркъунч гелтиреген атынга макътав этилип турсун дагъы: сыйлыдыр Ол!

4Пача къудратлыдыр, адилликни де сюедир Ол. Тюз дуванны токъташдырдынг Сен. Исрайылда[†] гертиликни де, адилликни де гёрсетдинг Сен[+].

5Артыкъ макътав этигиз чи Раббибизге, Аллагьыбызгъа; тахыны алдында токътап сужда да этигиз чи Огъар: сыйлыдыр Ол!

6Муса[†] булан Гьарун[†] дин къуллукъчуланы арасында, Самуйыл да Раббибизни атын тутуп чакъырыв этегенлени арасында болдулар. Раббибизге чакъырыв этдилер олар, Ол да жавап берди олагъа[+].

7Булут багъананы ортасында да токътап сёйлей эди Раббибиз олар булан. Ону буйрукъларын, оьзлеге берген Къанунун сакълап тура эдилер олар[+].

8Раббибиз, Аллагьыбыз, жавап бердинг Сен олагъа. Этген ишлери саялы такъсырлап турсанг да, гечеген Аллагь болуп турдунг Сен олагъа[+].

9Артыкъ макътав этигиз чи Раббибизге, Аллагьыбызгъа, Ону сыйлы тавунда да сужда этигиз чи. Неге тюгюл де, сыйлыдыр Раббибиз, Аллагьыбыз бизин[+].

### 99


1Шюкюрлюк йыр.

Раббибизни атын тутуп къычыр чы, гьей бютюн ер юзю![+]

2Шатлыкъда сужда этигиз чи Раббибизге, сююнюп къалыгъыз чы Ону алдында!

3Раббибиз Аллагь экенни, бизин Ол яратгъанны, биз Онуки, Ону халкъы, Ону сиривюню къойлары экенни англап къоюгъуз чу[+].

4Ону къапуларына шюкюрлюк булан, Ону абзарларына алгъышлар булан гиригиз чи. Шюкюр этигиз чи Огъар, макътав этигиз чи Ону атына![+]

5Неге тюгюл де, яхшыдыр Раббибиз: гьар даимгедир Ону зор сюювю, наслудан наслугъа белгили болуп турар Ону аминлиги[†] де[+].

### 100


1Давутну йыры.

Сени зор сюювюнгню де, адиллигингни де гьакъында йырларман мен. Раббим, Сагъа йырларман мен[+].

2Айыпсыз ёлунда юрюп турарман мен. Яныма къачан гелерсен Сен? Оьз уьюмде тюз юрегим булан яшап турарман мен[+].

3Ярамайгъан затны гьеч къоймасман мен гёз алдымда. Имансызланы ишин гёрюп ярамайман мен, гьеч ярашмайдыр магъа шолай иш.

4Пасат юрекли[†] арекде токътар менден, яманлыкъ булан гьеч ортакъ затым да болмас мени.

5Ювугъуна яшыртгъын яла ябагъанны къуваларман мен. Оьктем къарайгъангъа да, уллу юреклиге де гьеч чыдамасман мен[+].

6Оьзлер янымда турсун деп, гёзлерим шу уьлкеде амин[†] турагъанлагъа тикленген гьалда турар. Айыпсыз ёл[†] булан юрюйген магъа къуллукъ этип турар.

7Мени уьюмде турмас намарт кюйде иш гёреген, ялгъан айтагъанны да гёз алдымдан тайдырарман мен.

8Раббибизни шагьарындан жинаятчы ишлер этегенлени барысын да тамурундан ёкъ этмек учун, эртен танг булан къырып турарман къылыкъсызланы барысын да[+].

### 101


1Гёнгюлсюз де болуп, Раббибизни алдында дертин чечеген азап чекген адамны дуасы[+].

2Раббим! Эшит чи дуамны, агь урувум да етишсин дагъы Сагъа.

3Бет ташлама чы магъа, къайгъылы гюнюмде тынгла чы магъа, атынгны тутуп чакъырыв этген гюн эшит чи мени.

4Неге тюгюл де, тютюндей ёкъ болуп къалды оьмюрюм, кесевлердей гююп къалды сюеклерим де мени[+].

5Юрегим сынып, къуругъан отдай гююп битди чи, гьатта ашымны ашама да унутуп къаламан мен[+].

6Гючлю агь урувларымдан сюегимден де, гёнюмден де къайры зат къалмады.

7Дангылда къалгъан гюйгенекге ошап битдим чи, чёкген ерлердеги ябалакъдай болуп битдим чи.

8Юхламайлы, къалкъыда къонгъан къушдай токътагъанман мен.

9Гьар гюн хорлап туралар душманларым мени, атымны да тутуп налатлап туралар уьстюмден кюлейгенлер де.

10-11Экмекни йимик ашайман кюлню мен. Къазаплангъанынгдандыр, ачувлангъанынгдандыр гёзьяшларымны къошуп ичегеним де. Неге тюгюл де, Сенсендир мени гётерип, бир янгъа атып йиберген[+].

12Тая турагъан гёлентки йимикдир оьмюрюм мени, отдай гююп битдим мен де[+].

13Сен бусанг гьар даим де бар болуп турасан, Раббим; наслудан наслугъа эсгерип юрюп туралар Сени де[+].

14Гелип йиберип, языкъсынарсан Сен Сионгъа, неге тюгюл де рагьмунгну гёрсетме заманы етишди шогъар, неге тюгюл де заманы етишди[+].

15Неге тюгюл де, шону гьар ташын сююп къалды чы, шону кюлюн де аяп тура чы къулларынг Сени.

16Раббибизни атындан къоркъуп турарлар халкълар, Сени макътавлугъунгдан къоркъуп турарлар ер юзюндеги пачалар да[+].

17Неге тюгюл де, янгыртып къурар Раббибиз Сионну, макътавлугъу булан чыгъып да гелер Ол.

18Эшитер языкълыкъгъа тюшгенлени дуасын, гери урмас ялбарывларын да оланы.

19Язылар гележек наслулагъа бу гьакъда, шолайлыкъда макътав этип турарлар Раббибизге энниден сонг туважакълар да[+].

20Неге тюгюл де, къарап токътагъан сыйлы бийиклигинден Ол, кёклерден къарап тура дюньягъа Раббибиз[+].

21Эшитер есирлени агь урувун, азат этер оьлюмге тарылгъанланы да[+].

22-23Раббибизге къуллукъ этмек учун бирче халкълар, пачалыкълар жыйылгъанда, Сионда билдирерлер Раббибизни атын, Ерусалимде макътав этерлер Огъар[+].

24Яшавлукъ ёлумда дагъытып къойду Ол гючюмню мени, оьмюрюмню де къысгъартды Ол.

25Булай дедим мен: «Аллагьым! Оьмюрюмню яртысында къыйып къойма дагъы жанымны Сен. Наслудан наслугъа бар болуп турасан Сен».

26Ер юзюдюр инг башлап Сен къургъан, кёклени Оьз къолларынг булан яратгъан да Сенсендир[+].

27Ёкъ болуп къалар шолар, амма гьар даим де бар болуп турарсан Сен. Уьстюне гиеген абадай эсгиленип къалар шолар. Опуракъ йимик алышдырарсан Сен шоланы – алышынып къалар шолар да[+].

28Амма тап шо кююнгдесендир Сен, оьмюрюнг де гьеч битмес дагъы Сени[+].

29Яшап турарлар къулларынгдан тувгъанлар, алдынгда токътап турарлар оланы наслулары да[+].

### 102


1Давутну йыры.

Макътав этип тур, жаным, Раббиме; макътав этип тур, бютюн ич санларым, Ону сыйлы атына[+].

2Макътав этип тур, жаным, Раббиме, Ону яхшы ишлерин де унутуп къойма.

3Бары жинаятчы ишлерингден гечеген, бары аврувларынгны сав этеген де Олдур[+].

4Къабурдан азат этип къояр сени; зор сюювю, рагьмусу булан оьр даражагъа чыгъарып къояр сени[+].

5Яшавунгну яхшылыкълардан толтуруп къояр, шо саялы да жагьил кюйде, къаракъушдай гючлю кюйде къалып къаламан мен.

6Раббибиздир бары хатири къалгъанлагъа тюзлюкню болдурагъан да, адиллик этеген де.

7Олдур Мусагъа[†] Оьз ёлларын, Исрайылны[†] халкъына да Оьз ишлерин гёрсетген.

8Чомартдыр, рагьмулудур, нече де чыдамлыдыр, зор сюювден толгъандыр Раббибиз[+].

9Ахыргъа ерли къазапланып турмас, даим де айыплап турмас Ол.

10Этген жинаятчы ишлерибизге гёре болуп турмады бизге, гюнагьларыбызгъа гёре де къайтарышын этип турмады бизге Ол.

11Неге тюгюл де, ер юзюнден кёк нечик бийик буса, шолай уллудур Оьзюнден къоркъагъанлар учун Раббибизни зор сюювю де[+].

12Гюнбатышдан гюнтувуш нечик арек буса, шолай ариге салгъандыр жинаятчы ишлерибизни бизден Ол.

13Атасы уланларына нечик рагьму эте буса, шолай рагьму этедир Раббибиз Оьзюнден къоркъагъанлагъа.

14Неге тюгюл де, биледир ким экенибизни, биз бир чанг экенибизни Ол[+].

15Къуругъан от йимикдир инсан да, ону оьмюрю де, авлакъ чечек йимик сёнюп къалар ол[+].

16Ел чыгъып гетер шо чечекни уьстюнден, болмагъандай болуп къалар шо да; шо чечек болгъан ер де танымай къалыр шону оьзюн[+].

17Оьзюнден къоркъагъанлар учун гьар даимгедир Раббибизни зор сюювю. Ону муъминлиги де оланы авлетлерини авлетлери учундур[+].

18Раббибиз булангъы разилешивге амин[†] турар, кютмек учун унутмай турар Ону къанунларын олар[+].

19Кёклердедир Раббибиз Оьзюню тахын салгъаны, Олдур бары да затланы уьстюнде гьакимлик этип турагъан да[+].

20Гьей Раббибизни гючлю болгъан малайиклери, макътав этип туругъуз чу Огъар. Раббибизни сёзюне де тынглап, Ону айтгъанын этеген сизсиздир[+].

21Гьей Раббибизни кёклердеги бары да асгерлери, Оьзюню айтгъанын этеген Ону къуллукъчулары, макътав этип туругъуз чу Огъар.

22Гьей Раббибизни бары да яратгъаны, Оьзю гьакимлик этеген бары да ерде макътав этип туругъуз чу Огъар. Макътав этип тур чу, жаным, Раббиме!

### 103

1Макътав этип тур чу, жаным, Раббиме! Раббим! Аллагьым! Гьайран кюйде зорсандыр Сен; макътавлукъ, зорлукъ булан ясандырылгъансандыр Сен[+].

2Нюрню аба йимик гийип къоясан уьстюнге, кёклени де чатыр йимик яйып къоясан Сен[+].

3Дерияланы уьстюнде тургъузуп къоясан кёкдеги къалаларынгны, атарбанг этип къоясан булутланы, елни къанатларына минип де айланып турасан Сен[+].

4Еллени Оьзюнгню чавушларынг, янып турагъан отланы да къуллукъчуларынг этип къоясан Сен[+].

5Къатты кюрчюлерде орнатдынг ер юзюн Сен: бир заманда да гьеч тербенмес дагъы шо[+].

6Терен сувланы гийимдей этип ябып къойдунг ер юзюн Сен, тавларда да сувлар токътап тура.

7Сени зор гючлю тавушунгдан, къачып таялар шолар, кёк кёкюрев тавушунгдан тез гетип токътайлар[+].

8Тавлагъа гётерилелер, къоллагъа, оьзлеге Сен токъташдыргъан ерге тюшелер сувлар.

9Оьзюнден чыкъмас дазуну салып бердинг Сен, гьеч къайтмас дагъы ер юзюн япмакъ учун шолар[*][+].

10Сенсендир къоллагъа сувланы бакъдыргъан, тав аралардан агъып туралар шолар да.

11Авлакъдагъы бары къыр жанлар ичип тоюп туралар, къыр эшеклер де сувсабын басылтып туралар.

12Шо сувлар бар ердедир кёклердеги къушланы турагъаны, бутакъ аралардандыр авазлар чыгъарагъаны да оланы.

13Сенсендир кёкден таба тавланы сувдан тойдурагъан, топуракъны да тоюндуруп, тюшюмлю этеген.

14Сенсендир гьайванлар учун отну оьсдюреген. Сенсендир топуракъдан рызкъы болдурмакъ учун ону пайдасына оьсюмлюклени оьсдюреген де[+].

15Сенсендир инсанны юрегин шат этмек учун чагъырны болдуртагъан. Сенсендир инсанны бети нюрлю болсун деп зайтун майны[†] болдуртагъан. Сенсендир инсанны юрегин беклешдиреген ашны болдуртагъан да[+].

16Тоюнуп туралар Раббибизни тереклери, Ол орнатгъан ливан къарагъайлар да.

17Шолагъадыр къушланы къонагъаны. Наратлардыр лакълакъкъушгъа турма ер.

18Бийик тавлардыр къыр эчкилени турагъан ери, таш къаялардыр даманланы[*] яшынып гиреген ери[+].

19Олдур заманланы гёрсетмек учун айны яратгъан, гюнеш де биледир оьзюню артагъан заманын[+].

20Сенсендир къарангылыкъны болдурагъан – гече болуп къаладыр. Шо вакътидедир агъачлыкъдагъы бары къыр жанланы чыгъып айланагъаны.

21Аш излей туруп, къычырып айланар арсланлар, Аллагь йибереген рызкъыны излер оьзлеге олар[+].

22Гюн чыкъгъандокъ, жыйылып йиберип, ятып къалар уяларында олар[+].

23Ишлерине чыгъар инсан, загьмат тёгюп турар ахшам болгъунча ол.

24Огь, нече де кёпдюр дагъы Сени ишлеринг, Раббим! Гьакъыллы кюйде этгенсен бары затны Сен. Ер юзю толгъан Сен яратгъан затлардан[+].

25Денгиздир[†] шо – зор ва эркин, санаву да белгисиз жан-жанывардан, уллу ва увакъ балыкълардан толгъан шо.

26Гемелер юзе шонда, оьзюнде ойнамакъ учун яратгъан денгиз аждагьа да бар шонда[*].

27Оьзлеге заманында Сен рызкъысын берсин деп, бары да Сени къаравуллап токътагъанлар[+].

28Берсенг – къабул этелер олар, къолларынгны ачсанг – тоюп къалалар ниъматларынгдан Сени[+].

29Юзюнгню яшырсанг – талчыкъгъа тюшюп къалалар, тынышын чыгъарып алсанг – оьлюп, къайтып чанггъа айланып къалалар[+].

30Ругьунгну[†] берсенг – яратылып къалалар, ер юзюн янгыртып къоясан Сен де[+].

31Гьар даим де макътавлар болсун дагъы Раббибизге! Къуванып къалсын дагъы Оьзюню ишлеринден Раббибиз![+]

32Бир къарап къойса ер юзюне багъып – къартыллап йибере шо, тавлагъа тийип йиберсе де – тютюн чыгъып гете шолардан[+].

33Бютюн оьмюрюм йырлап турарман Раббиме, сав чакъы Аллагьны атын тутуп йыр да айтарман[+].

34Рази этсин дагъы йырым Ону. Шатланып турарман Раббимден мен.

35Ёкъ болуп къалсынлар дагъы ер юзюнден гюнагьлылар,[†] къылыкъсызлар да болмай къалсынлар дагъы бир де.

Макътав эт дагъы, жаным, Раббиме! Макътав эт чи Раббиме!

### 104

1Шюкюр этигиз чи Раббибизге, Ону атын тутуп чакъырыв этигиз чи. Халкъланы арасында билдирип юрюгюз чю Ону ишлерин.

2Йырлагъыз чы Огъар, Ону атын тутуп йыр да айтыгъыз чы. Айтып юрюгюз чю бары да Ону гьайран ишлерини гьакъында.

3Макътаныгъыз чы Ону сыйлы аты булан. Шат болуп къалсын дагъы Раббибизни излейгенлени юреклери.[†]

4Излегиз чи Раббибизни, Ону къудратын да. Излегиз чи Ону гьар заман да[+].

5-6Гьей сиз, Раббибизни къулу болгъан Ибрагьимни[†] авлетлери, Якъубну[†] наслусу, Раббибизни танглагъанлары! Эсге алып туругъуз чу Раббибиз этген гьайран ишлени, Ону муъжизатларын, Ол айтып этген дуванланы да[+].

7Рабби Аллагьыбыздыр Ол бизин, бютюн ер юзюндедир Ону дуванлары.

8-9Даим эсинде сакълап турар Ол Оьзюню разилешивюн де, минглер булангъы наслулагъа буваргъан ва Ибрагьимге васият этген сёзюн де, Исакъгъа этген антын да[+][+].

10-11«Гьанан топурагъын сагъа наслуларынг учун мюлк этип беремен», – деп де айта туруп, Якъубгъа къанун булан, Исрайылгъа[†] даимлик разилешив булан белгиледи шону[*][+].

12Шо заман аз эди оланы санаву, кёп аз эди, олар гелгинчилер де дюр эди шонда[*][+].

13Гёчюп юрюй эдилер бир халкъдан башгъа халкъгъа, бир пачалыкъдан башгъа пачалыкъгъа багъып.

14Гьеч биревге хатирин къалдырма къоймай эди оланы, пачалагъа да булай деп буюра эди:[+]

15«Тиймегиз Мени танглагъанларыма, Мени пайхамарларыма да яманлыкъ этмегиз»[+].

16Ачлыкъ гелтирди ер юзюне Раббибиз, аш береген гьар саптакъны да къырып битдирип къойду Ол[*][+].

17Инсанны йиберди оланы алды булан: къул этип сатылды Юсуп[+].

18Бугъавлар булан бувнады бутларын ону; темир солгъу илинди бойнуна да ону.

19Раббибиз алданокъ билдирген зат яшавгъа чыкъгъанча, Раббибизни сёзю ону тюзлюгюн тасдыкъ этгинче болуп турду бу затлар[+].

20Йиберди пача, чечип тайдырды бугъавларын Юсупну, азат этди ону халкъланы ёлбашчысы[+].

21-22Пачаны вазирлерине оьзю сюеген кюйде насигьат этсин деп, ону тамазаларын да гьакъылгъа уьйретсин деп, уьюню уьстюнде ес этип, бютюн пачалыгъына да гьаким этип салды ону[+].

23Шо заман гелди Исрайыл Мисриге, шо заман гёчдю Якъуб да Гьам топурагъына[+].

24Шайлы артдырып къойду Аллагь Оьзюню халкъын, душманларындан гючлю этип де къойду ону[+].

25Оьзюню халкъына къаршы оьжетлик, Оьзюню къулларына къаршы гьиллалар да тувдурду оланы юреклеринде Раббибиз[+].

26Йиберди олагъа Оьзюню къулу болгъан Мусаны,[†] Оьзю сайлагъан Гьарунну[†] да[+].

27Оланы арасында Ону муъжизатлы сёзлерин гёрсетди, Гьам топурагъында да Ону гьайран ишлерин гёрсетди олар[+].

28Къарангы этип къойду, къарангылыкъ къуршап алды. Къаршы чыгъып турдулар мисрилилер Ону сёзюне[+].

29Къангъа айландырып къойду оланы сувун, къырып къойду оланы балыгъын[+].

30Бакъадан толуп къалды оланы топурагъы, гьатта пачаларыны ятагъан уьйлери де[+].

31Ол айтып, увакъ жан-жанывар гелип къалды, чиркей жибин де басып къойду оланы бютюн уьлкесин[+].

32Янгурну орнуна бурчакъны, гюйдюртеген отну явдуруп къойду оланы топурагъына[+].

33Юзюмлерин, инжирлерин къырып, тереклерин дагъытып къойду бютюн топурагъында.

34Ол айтып, ченгертки, къара булутдай санавсуз ченгертки гелип къалды шонда[+].

35Ашап битдирдилер отну топурагъындагъы, ашап битдирдилер емишлерин авлакъларындагъы.

36Къырып къойду башлап тувгъан гьар-бир яшын, эргишилени белинден тувгъан башлапгъы яшларын да топурагъындагъы[+].

37Гюмюшю-алтыны[†] булан чыгъарып берди исрайыллыланы, гьеч авруйгъаны да ёкъ эди оланы арасында[+].

38Сююндю мисрилилер оланы гетгенине, неге тюгюл де къоркъув гелип тура эди исрайыллылардан олагъа[+].

39Ябыв этмек учун булутну, гече ярыкъ этмек учун отну да берди олагъа[+].

40Тиледилер, Ол да бёденелени берди, кёкдеги рызкъыдан тойдуруп да турду оланы[+].

41Уруп эки ярды ташны, сувлар да агъып йиберди, оьзенлер де агъып йиберди дангылда[+].

42Неге тюгюл де, Оьзюню къулу болгъан Ибрагьимге берген сыйлы ваъдасын эсге алып Ол[*],[+]

43Оьзюню халкъын сююнчлюкде, Оьзюню танглагъанларын шатлыкъда чыгъарды Ол[+].

44Ят халкъланы топуракъларын берди олагъа, башгъаланы загьматын варисликге алып токътады олар да.

45Гьали энни Раббибизни буйрукъларын кютсюн дагъы, Ону къанунларын сакъласын дагъы олар. Макътав эт чи Раббибизге!

### 105


1Алгьамдулиллагь!

Шюкюр этигиз чи Раббибизге, неге тюгюл де яхшыдыр Ол, неге тюгюл де гьар даим де бардыр Ону зор сюювю.

2Ким айтып болур Раббибизни зор ишлери гьакъында, ким билдирип болур бары да Ону макътавлугъун?

3Насиплидир адилликни де эсде сакълап туруп, гьар заманда да тюзлюкню болдуруп турагъанлар[+].

4Халкъынга яхшы гёзден къарайгъанда, мени де эсге ал чы, Раббим. Оланы къутгъарагъанда, магъа да кёмек эт чи.

5Шо заман мен де танглагъанларынгны кеп чегивюн гёрермен, халкъынгны шатлыгъы булан шатланарман, олар булан да макътанарман.

6Гюнагьлар этдик биз ата-бабаларыбыз йимик, жинаятчы ишлени юрютдюк, тюзсюзлюкню де этдик.

7Ата-бабаларыбыз Мисриде гьайранлыкъларынгны англап битмеди, кёп санавдагъы рагьмуларынгны эсде сакълап турмады, Сагъа къаршы чыгъып да токътадылар денгиз[†] ягъада, Къызыл денгизни ягъасында[+].

8Амма Ол Оьзюню къудратын гёрсетмек учун, Оьзюню атыны хатиринден къутгъарды оланы[+].

9Буйрукъ этди Къызыл денгизге Ол – шо да къуруп къалды; къурудан йимик оьтгерип къойду терен сувлардан оланы да[+].

10Оьзлени гёрюп ярамайгъанларындан къутгъарды оланы, душманларындан да азат этди оланы[+].

11Сувлар басып къойду душманларын оланы, гьеч бириси сама да къалмады олардан[+].

12Инандылар олар Раббибизни сёзлерине, макътав этип йырладылар Огъар[+].

13Амма узакъ къалмай унутуп къойдулар Ону ишлерин, къаравуллап да турмадылар Ону насигьатын да[+].

14Эт сюйдюлер бек гьасиретли кюйде дангылда, сынап турдулар Аллагьны инсан турмайгъан ерлерде[+].

15Тилеген затын берди Аллагь олагъа, амма къоркъунчлу аврув йиберди олагъа[+].

16Гюлледилер къонушунда Мусаны[†] да, Раббибизни сыйлы къулу болгъан Гьарунну[†] да[+].

17Эки ярылып топуракъ, ютуп къойду Датанны, басып къойду Абирам булан бирче болгъанланы да[+].

18От яллап йиберди олар жыйылгъан ерде, ялын гюйдюрюп йиберди къылыкъсызланы[+].

19Сужда къылмакъ учун бузавну ясадылар Гьорипни янында, сужда къылдылар шо ялгъан аллагьгъа[+].

20Макътавлу Аллагьны от ашайгъан гьайванны суратына алышдырып токътадылар[+].

21-22Мисриде зор ишлер этген, Гьам топурагъында тамаша ишлер этген, Къызыл денгизни ягъасында да къоркъунч ишлер этген Аллагьын, оьзлени Къутгъарывчусун унутуп токътадылар[+].

23Шо саялы да дагъытарман деди Аллагь оланы, дагъытма да дагъытар эди, эгер де оьзю танглагъан Муса болмагъан буса. Къазапланывунда оланы дагъытып къоймасын деп инандырды Муса Ону[+].

24Гёрюп ярамадылар сююмлю топуракъны олар, инанмай турдулар Ону ваъдасына да[+].

25Хонтурланып турдулар чатырларында оьзлени, тынгламай турдулар Раббибизни авазына да.

26-27Дангылда ер этип къоярман деп оланы, халкъланы арасында ер этип, гьар ерлеге чачып къоярман деп оланы наслуларын, дангылда къырып къоярман деп гётерди къолун Ол[+].

28Олар буса Пегьордагъы Баал[*] деген ялгъан аллагьгъа сужда эте туруп, жансыз аллагьлагъа этилген къурбанланы ашап турдулар[+].

29Ачувландырып да турдулар Аллагьны оьзлени ишлери булан, таун аврув да яйылып къалды оланы арасында.

30Шо заман баш гётерип йиберип Пинигьес, дуван этди – ёкъ болуп къалды таун аврув да[+].

31Наслудан наслугъа гьар даимге де муъмин иши болуп токътады бу зат ону[+].

32Ачувландырып токътадылар Аллагьны Мериба булакъланы ягъасында, Мусагъа къыйын гёрме тюшдю олар саялы[+].

33Неге тюгюл де, къазапландырдылар ону ругьун[†] олар, ол да гюнагь этип къойду авзу булан[+].

34Къырмадылар олар Раббибиз оьзлени къыр деп буйрукъ берген халкъланы.

35Амма ят халкълагъа къошулуп, олар этеген ишлени этеген болуп къалдылар.

36Оьзлер учун тор болгъан ялгъан аллагьлагъа къуллукъ этип турдулар[+].

37Жинлеге къурбан этип турдулар оьзлени уланларын да, къызларын да[+].

38Айыпсыз къан, Гьанандагъы ялгъан аллагьлагъа къурбан этилеген оьзлени уланларыны да, къызларыны да къанын тёгюп турдулар – къан булан мурдарланып къалды топуракъ да[+].

39Мурдарлап турдулар оьзлени этеген ишлери булан, пасатлыкъ юрютюп турдулар этеген ишлери булан да.

40Яллап йиберди Раббибизни къазапланыву Ону халкъына, жиргенеген болуп да къалды Ол халкъындан.

41Ят халкъланы къолуна берип къойду оланы, оьзлени гёрюп ярамайгъанлар ес болуп къалдылар олагъа.

42Оьзлени гьакимлигине де таби этип, душманлары къыйыкъсытып турду оланы.

43Кёп керенлер азат этип турду Аллагь оланы, олар буса оьзлени бойсынмайгъанлыгъы булан ачувландырып турдулар Ону, жинаятчы ишлери саялы мысгъылгъа тутулуп да турдулар олар.

44Амма оланы агь урувун эшитгенде, оланы къайгъысына къарап турду Ол.

45Эсине алып турду олар булан этген разилешивюн, зор сюювюнден къызгъанып да турду оланы[+].

46Оьзлени есир этгенлени барысында да олагъа бакъгъан якъда къызгъанывну уятды.

47Къутгъар чы бизин, Раббибиз, Аллагьыбыз. Сени сыйлы атынгны макътап болсун учун, Сени зорлугъунгдан макътанып болсун учун, халкъланы арасындан къайтарып къой чу бизин Сен.

48Гьар даим де Раббибизге, Исрайылны[†] Аллагьына макътавлар болуп турсун дагъы! Бары халкъ да: «Амин!»[†] – деп айтып турсун дагъы.

Алгьамдулиллагь![+]

### 106


Бешинчи Китап


(106-нчы – 150-нчи йырлар)

1Шюкюрлюк этигиз чи Раббибизге, неге тюгюл де яхшыдыр Ол, неге тюгюл де гьар даим де бардыр зор сюювю Ону![+]

2Шолай айтып турсунлар дагъы Раббибиз азат этгенлер, Ол оьзлени душманны къолундан азат этгенлер,[+]

3Оьзлени гюнтувушдан уруп гюнбатышгъа ерли, темиркъазыкъдан уруп къыблагъа ерли тюрлю уьлкелерден жыйгъан.

4Дангылда адам юрюмеген ёллардан адашып юрюп турдулар олар, гьеч адам турагъан шагьарны да табып болмадылар.

5Ачлыкъны, сувсаплыкъны гётерип турдулар олар, умут уьзюп пашман да болдулар олар.

6Амма шолай къайгъылагъа тюшгенде, Раббибизни атын тутуп чакъырыв этдилер олар, Ол да балагьларындан азат этип къойду оланы.

7Оьзлер туражакъ шагьаргъа багъып юрюсюн деп, тувра ёл[†] булан алып юрюдю оланы да.

8Оьзюню зор сюювю саялы, инсанлар учун этген гьайран ишлери саялы макътавлар этип турсунлар дагъы Раббибизге!

9Неге тюгюл де, Олдур янып турагъан жанны сувсаплыгъын басдыртгъан, ач къалып турагъан жанны тюрлю ниъматлардан тойдуртгъан да[+].

10Къайгъылагъа, темирлеге бугъавланып, къарангылыкъда, тун къарангылыкъда олтуруп турдулар олар[+].

11Неге тюгюл де, къаршы чыгъып турдулар Аллагьны буйрукъларына, гери уруп турдулар Аллагьу-Тааланы насигьатларын да[+].

12Загьмат булан юваш этди оланы юреклерин[†] Ол; сюрюндюлер олар, амма гьеч кёмекге табылагъан чы болмады[+].

13Амма шолай къайгъылагъа тюшгенде, Раббибизни атын тутуп чакъырыв этдилер олар, Ол да балагьларындан къутгъарып къойду оланы.

14Къарангылыкъдан, тун къарангылыкъдан чыгъарып йиберип, уьзюп ташлады бугъавларын да оланы.

15Оьзюню зор сюювю саялы, инсанлар учун этген гьайран ишлери саялы макътавлар этип турсунлар дагъы Раббибизге!

16Неге тюгюл де, Олдур темир къапуланы бузуп, темир чюйлевлени де сындырып ташлагъан.

17Гьакъылсызлар оьзлени жинаятчы ёллары, тюзсюзлюклери саялы къыйналып турдулар.

18Гьар-бир рызкъыдан жиргенеген болуп къалдылар олар, оьлюню къапу алдына ювукълашып да турдулар олар[+].

19Амма шолай къайгъылагъа тюшгенде, Раббибизни атын тутуп чакъырыв этдилер олар, Ол да балагьларындан къутгъарып къойду оланы.

20Оьзюню буйругъу булан сав этип къойду оланы, къабурундан да азат этип къойду оланы[+].

21Оьзюню зор сюювю саялы, инсанлар учун этген гьайран ишлери саялы макътавлар этип турсунлар дагъы Раббибизге!

22Шюкюрлюк къурбанларын этип турсунлар дагъы Огъар, йырлай туруп билдирип турсунлар дагъы Ону ишлери гьакъда да![+]

23Гемелер булан денгизге[†] чыгъагъанлар, сув майданларында савдюгер юрютегенлер

24Гёрюп туралар Раббибизни ишлерин, денгиз айланмаларындагъы Ону гьайранлыкъларын да.

25Ол айтып да битгенче, алатолпан гётерилип йиберип, толкъунланы гётерип йибере бийиклеге.

26Гемелери кёклеге ерли гётерилип, теренлеге ерли тюшюп къала. Жанлары да умутсуз гьалгъа тюшюп къала шо балагьда оланы.

27Эсиргенде йимик, дёгерек айланып, лавлап туралар олар, бары гьакъылы да ёкъ болуп къала оланы[+].

28Амма шолай къайгъылагъа тюшгенде, Раббибизни атын тутуп чакъырыв этдилер олар, Ол да балагьларындан чыгъарып къойду оланы.

29Алатолпанны шыплыкъгъа айландырып къойду Ол, толкъунлар да тынып къалды[+].

30Толкъунлар тынгъангъа шат болду олар, оьзлер гьасирет болуп токътайгъан къолтукъгъа гелтирип де къойду оланы Раббибиз.

31Оьзюню зор сюювю саялы, инсанлар учун этген гьайран ишлери саялы макътавлар этип турсунлар дагъы Раббибизге!

32Оьр этип сёйлеп турсунлар дагъы халкъ жыйылгъан ерлерде Ону, макътавлар да этип турсунлар дагъы кёп тамазалар жыйылгъан ерде Огъар!

33-34Олдур оьзенлени дангылгъа, булакъланы къуругъа, оьзюнде яшайгъанланы къылыкъсызлыгъы саялы тюшюмлю топуракъланы да тузлакълагъа айландырып къойду[+].

35Терсине, дангылны кёлге, къуругъан топуракъны да сув булакълагъа айландырып къойду Ол[+].

36Ач къалгъанланы ерлешдирди шонда, яшамакъ учун шагьар къурду олар да.

37Ашлыкъ чачып, юзюмлюклер[†] орнатып, мол тюшюм къайтардылар олар.

38Шабагьатлады Раббибиз оланы, уллу халкъ болуп токътады олар да. Туварларын да кемиме къоймады[+].

39Башгъанланыки буса аз болуп къалды санаву оланы, къыйыкъсытыв, балагь, къайгъы булан хорланып къалды олар да.

40Жиргенч гёрювню тёгюп къоя Ол бийлеге, оьзюнде ёллар ёкъ дангылда айлана турма къоюп къоя оланы да[+].

41Ярлыны буса къыйынлыкъларындан чыгъарып алып, къой сирив йимик артдырып къоя ону наслусун[+].

42Бу затланы гёрюп, сююнюп къалалар муъминлер, къылыкъсызлар буса авзуларын япгъан кюйде туралар[+].

43Гьакъыллы адам эслер бу затланы, Раббибизни зор сюювюн де англар.

### 107


1[•]Давутну макътав йыры.

2Токъташгъандыр юрегим мени, Аллагьым. Йырларман, жаным булан атынгны тутуп йыр да айтарман мен[+].

3Уяныгъыз чы, къыллы алат булан къомуз! Мен де тангны уятарман!

4Макътав этип турарман, Аллагьым, халкъланы арасында Сагъа; атынг тутуп йыр да айтарман адамланы арасында мен.

5Неге тюгюл де, кёклеге чыгъып гетердей зор сюювюнг Сени, булутлагъа чыгъып гетердей гьакъ гертилигинг де Сени[+].

6Кёклерден де бийиклеге гётерилип къал, Аллагьым, сав дюньяны уьстюнде де макътавлугъунг болсун дагъы Сени.

7Сююмлюлеринг азат болуп къалсын учун, къутгъар чы онг къолунг булан, эшитме де эшит чи бизин.

8Оьзюню Сыйлы еринде булай деп айтды Аллагь: «Оьр чыгъарман, пайларман Шегьемни, Суккот къолну да оьлчермен[*][+].

9Гилатымдыр, Манассиямдыр, башымдагъы темир бёркюмдюр Ефрем[†] Мени, гьакимлигимни таягъыдыр Ягьуда Мени[*],

10Жувунагъан сукарамдыр Моав[†] Мени. Эдомгъа[†] ташлап къоярман чарыкъларымны Мен. Уьстюнлюк булан къычырарман Филистим топурагъында мен».

11Бизин буса ким гийирер экен беклешген шагьаргъа? Ким етишдирер экен бизин Эдомгъа ерли?

12Сенсен чи бизин гери ургъан, Аллагьым. Асгерлерибиз булан бирче чыкъма да чыкъмайсан, Аллагьым!

13Душмангъа къаршы кёмеклеш чи Сен бизге, гьеч пайда ёкъдур инсанланы кёмегинден[+].

14Аллагь булан къазанарбыз уьстюнлюкню биз. Йыгъып къояр Ол душманларыбызны бизин.

### 108


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

Мен макътав этип турагъан Аллагьым! Тынып турма чы[+].

2Неге тюгюл де, къылыкъсызланы, намартланы авзулары ачылып тура магъа, ялгъан тили булан сёйлейлер мени булан[+].

3Оьзлени гёрюп ярамайгъан сёзлери булан дёрт де якъдан аралап къоялар мени, магъа къаршы савутланып да токътайлар бир себепсиз[+].

4Мендеги сюювге жавап гьисапда мени душман тутуп токътагъан олар, мен буса дуа этип тураман[*].

5Яхшылыгъыма яманлыкъ булан, сюювюме де оьжетлик булан къайтарыш этип туралар магъа[+].

6Яманны салып къой душманымны уьстюне, айыплайгъанны да тургъузуп къой ону онг янында[+].

7Дувангъа чыкъгъанда, айыплы болуп къалсын дагъы, дуасы да бир гюнагьгъа айланып къалсын дагъы ону[+].

8Оьмюрю къысгъа болуп къалсын дагъы ону, къуллугъун да башгъа гиши тутсун дагъы ону[*][+].

9Авлетлери етим, къатыны да тул болуп къалсын дагъы ону[+].

10Оьзлени чёкген уьйлеринден ареклерде садагъа тилей туруп, къыдырып айлана, тиленчилик юрюте къалсынлар дагъы оланы яшлары.

11Бары затын чыгъарып алсын дагъы оьзюне борчгъа берген адам ону, къазангъанын талап къойсун дагъы ятлар да ону.

12Гьеч языкъсынагъан болмасын дагъы огъар, рагьму этеген де болмасын дагъы ондан къалгъан етимлеге де.

13Оьлюмге тарылып къалсын дагъы наслусу ону; дагъы наслугъа чыгъып да битгенче, ёкъ болуп къалсын дагъы оланы аты[+].

14Раббибизни алдында эсгерилип къалсын дагъы аталарыны жинаятчы ишлери, анасыны гюнагьлары да гьеч унутулмай къалсын дагъы ону[+].

15Гьеч таймасын дагъы Раббибизни алдындан оланы гюнагьлары. Ата-анасы булан байлавлу эсделикни буса ёкъ этип къойсун дагъы Ол[+].

16Неге тюгюл де, рагьму этме де ойлашмайлы, оьлтюрмек мурат булан ярлы, пакъыр, юреги сынгъан адамны гьызарлап юрюдю ол.

17Налатны сююп къалгъан эди – шо гелме де гелир оьзюне; шабагьатлама сюймеди – шо да ари таяр оьзюнден.

18Абаны йимик гийип айлана къалсын дагъы налатны ол, ичине сув йимик, сюеклерине де зайтун май[†] йимик гирип къалсын шо налат ону[+].

19Гиеген опурагъыдай, гьаман да белине байлайгъан белбавудай болуп къалсын дагъы шо налат огъар.

20Раббибиз де шолай этер къайтарышын душманларыма да, магъа яман сёйлейгенлеге де!

21Мени буса якълап тур чу атынгны гьюрметинден, Раббим, Аллагьым. Оьзюнгдеги зор сююв булан къутгъарып къой чу мени[+].

22Неге тюгюл де, ярлыман, пакъырман мен, яра да тийген юрегиме мени[+].

23Ахшамгъы гёленткидей тайып бараман мен, ченгерткини йимик къувалап туралар мени[+].

24Тутагъан оразаларымдан тобукъларым бошап къалып тура, гьеч май да къалмагъан къаркъарамда мени.

25Олагъа кюлкюге къалып тураман мен; мени гёрюп, башларын чайкъайлар олар.

26Кёмек эт чи магъа, Раббим, Аллагьым; зор сюювюнг булан къутгъар чы мени.

27Сен къутгъаргъанны, Раббим, шону Сен этгенни билип къалсынлар дагъы олар.

28Налат берелер олар магъа, Сен бусанг шабагьатлап къой чу мени. Баш гётерелер олар, амма илыкъгъа тюшюп къалсынлар дагъы оьзлер. Къулунг буса къуванып къалсын дагъы Сени.

29Къылыкъсызлыкъгъа чырмалып къалсын дагъы душманларым мени, опурагъыдай болуп къалсын дагъы оьзлени илыгъы олагъа[+].

30Авзум булан къычырып алгъыш этермен Раббиме мен де, кёплени арасында макътав этермен Огъар.

31Неге тюгюл де, оьзюне дуван этегенлерден къутгъармакъ учун, ярлыны ягъын тутуп турар Ол[+].

### 109


1Давутну йыры[*].

Булай деди Рабби Есиме: «Мен Сени душманларынгны аякъларынгны тюбюне салгъынча, Мени онг ягъымда олтуруп тур»[+].

2Сиондан таба берер къудратынгны таягъын Раббим: гьакимлик этип тур душманларынгны арасында[+].

3Ябушувну гюнюнде гёнгюллю кюйде артынг булан юрюр сени халкъынг. Сыйлы тавларда тангны къарнындан эртенги чыкъдай тувдунг сен.

4«Мелхиседек йимик, сен де даимликге де дин къуллукъчусан», – деп ант этди Раббибиз. Гьеч гьёкюнмес дагъы шо антына да Ол[*][+].

5Онг янынгдадыр Раббибиз Сени. Пачаланы да дагъытып къояр къазаплангъан гюнюнде Ол[+].

6Дуван этер халкълагъа, сюекден толтуруп къояр дав авлакъланы, къырып къояр гьакимлени де ер юзюнде[+].

7Ёлда сувну агъымындан ичер Ол, уьстюнлю кюйде гётерер башын да.

### 110


1Алгьамдулиллагь!

Жыйылгъан муъминлени арасында бютюн юрегим булан шюкюрлюк этип тураман Сагъа, Раббим[+].

2Зордур Раббибизни ишлери, ойлашып турар шолардан сююнегенлени барысы да[+].

3Макътавлукъ, гёзеллик – Ону ишидир, гьар даим де болуп турар муъмин ишлери де Ону[+].

4Эсде къалардай этди Оьзюню гьайранлыкъларын Ол; рагьмулудур, чомартдыр Раббибиз[+].

5Рызкъысын бере Оьзюнден къоркъагъанлагъа, гьар даим де эсде сакълап тура олар булан Оьзю бегетген разилешивюн де[+].

6Оьзюню халкъына башгъа халкъланы топуракъларын берип, ишлерини къудратын гёрсетип къойду Ол.

7Гьакъ гертидир, адиллидир Ону ишлери; гертидир бары къанунлары да Ону.

8Гьар даимге де токъташдырылгъандыр, гьакъ гертилик булан тюзлюкге кюрчюленгендир шо буйрукълары.

9Азатлыкъ гелтирди халкъына Ол, гьар даимге буварып къойду Оьзюню разилешивюн де. Сыйлыдыр, къоркъунчлудур аты Ону![+]

10Гьакъылны башыдыр Раббибизден къоркъмакъ, тюз гьакъылы бардыр Ону буйрукъларын кютегенлени барысыны да. Гьар даим де макътавлар болсун дагъы Огъар[+].

### 111


1Алгьамдулиллагь!

Насиплидир Раббибизден де къоркъуп, кёп сююп Ону буйрукъларын кютеген инсан[+].

2Гючлю болуп къалар ер юзюнде ону наслулары, шабагьатланып къалар тюз юреклилер[†] де[+].

3Берекет булан байлыкъ бардыр ону уьюнде, муъминлиги де бардыр гьар даимге де ону[+].

4Къарангыда да шавла берип къояр ярыкъ тюз юрекли инсанлагъа; рагьмулудур, муъминдир, языкъсынып да биледир Раббибиз[+].

5Насиплидир чомарт, кёп сююп борчгъа акъча береген, оьзюню ишлерин адилли кюйде юрютеген инсан[+].

6Гьеч сюрюнмес бир заманда да ол, бир заманда да унутулмас муъмин[+].

7Яман хабарлардан къоркъмас ол; Раббибизге аркъатаяй туруп, къаттыдыр юреги де ону[+].

8Токъташып битгендир юреги ону. Гьеч затдан къоркъмас ол; душманларын тюп болгъанын да гёрюр ол[+].

9Чомарт кюйде савгъатлар берип турар пакъырлагъа ол; муъминлиги де бардыр гьар даимге де ону; гючлю де, макътавлу да болуп къалар ол[+].

10Къылыкъсыз буланы гёрюп, ачувланар, тишлерин къыжыратар, ёкъ болуп къалар. Дагъылып къалар къылыкъсызланы муратлары[+].

### 112


1Алгьамдулиллагь!

Макътав этигиз чи, Раббибизни къуллары, макътав этигиз чи Раббибизни атына.

2Макътавлу болуп къалсын дагъы Раббибизни аты энниден сонг да, гьар даим де[+].

3Гюнтувушдан гюнбатышгъа ерли макътавлу болуп къалсын дагъы Раббибизни аты[+].

4Оьрде токътагъандыр бары да халкълардан Раббибиз, кёклерден де бийикдедир макътавлугъу да Ону[+].

5Бийикликлерде тахында олтургъан Раббибизге, бизин Аллагьыбызгъа тенг болуп,[+]

6Кёклеге де, ер юзюне де тюшюп къарайгъан ким болур[+]?

7-8Бийлер булан, Оьзюню халкъыны бийлери булан бирче олтуртмакъ учун, чангдан гётерип алар Ол ярлыны, наслыкъдан чыгъарып алар пакъырны да[+].

9Яш табып болмайгъан къатынны насипли ана этип къояр оьзюню уьюнде Ол.

Алгьамдулиллагь![+]

### 113

1Исрайыл[†] Мисриден, Якъубну[†] наслулары да башгъа тилли халкъны арасындан чыкъгъанда,[+]

2Раббибизни сыйлы халкъы болуп къалды Ягьуда, Исрайыл да – Ону еслиги.

3Гёрюп шону, къачды Къызыл денгиз,[†] артгъа агъып йиберди Ёрдан[†] оьзен де[+].

4Ойнакълап йиберди тавлар къойлардай, тёбелер де къозулардай[+].

5Не болуп къалды сагъа, Къызыл денгиз, сен къачар йимик, сагъа да, Ёрдан оьзен, сен артгъа агъып йиберер йимик?

6Не ойнакълайсыз сиз де, тавлар, къойлардай, сиз де, тёбелер, къозулардай?

7Къартыллап къал, ер юзю, Раббибизни алдында, Якъубну Аллагьыны алдында,[+]

8Ярны кёлге, ташны да булакъгъа айландырып къоягъан Аллагьны алдында[+].

9Бизге тюгюл, Раббим, бизге тюгюл, амма Оьзюнгню зор сюювюнг, аминлигинг[†] учун Оьзюнгню атынга макътавлукъну берип къой чу Сен.

10Не саялы айтып юрюй экен ят халкълар: «Къайдадыр дагъы Аллагьы оланы?» – деп[+].

11Кёклердедир Аллагьыбыз бизин, сюйгенин де этип турар Ол[+].

12Гюмюш[†] булан алтындыр, инсанны къоллары булан этилген ишлердир ялгъан аллагьлары оланы[+].

13Авзулары бардыр шо аллагьланы, амма сёйлемейдир; гёзлери бардыр шоланы, амма гёрмейдир[+].

14Къулакълары бардыр шо аллагьланы, амма эшитмейдир; танавлары бардыр шоланы, амма ийис билмейдир.

15Къоллары бардыр шо аллагьланы, амма сезмейдир; аякълары бардыр шоланы, амма юрюмейдир, тамагъындан тавушлар да чыгъармайдыр шолар.

16Шо аллагьлагъа ошап къалсын дагъы шоланы этгенлер, шолагъа аркъатаяйгъанланы барысы да.

17Исрайыл! Умут эт чи Раббибизге: Олдур бизге кёмек этеген де, бизин къалкъаныбыз да.

18Гьарунну[†] наслулары! Умут этип туругъуз чу Раббибизге: Олдур бизге кёмек этеген де, бизин къалкъаныбыз да[+].

19Раббибизден къоркъагъанлар! Умут этигиз чи Раббибизге: Олдур бизге кёмек этеген де, бизин къалкъаныбыз да.

20Унутмас Раббибиз бизин, шабагьатлар бизин, шабагьатлар Исрайылны, шабагьатлар Гьарунну наслуларын да Ол.

21Шабагьатлар Раббибиз Оьзюнден къоркъагъан инсанланы гиччисин де, уллусун да.

22Артдырып къойсун дагъы Раббибиз сизин наслуларыгъызны, сизин де, яшларыгъызны наслуларын да.

23Шабагьатлап къойсун дагъы сизин кёклер булан ер юзюн яратгъан Раббибиз.

24Кёклер – Раббибизникидир кёклер, амма инсанлагъа бергендир ер юзюн Ол.

25Макътав этмес Раббибизге оьлгенлер де, къабургъа гире турагъанлар да[+].

26Амма биз макътав этип турарбыз Раббибизге энниден сонг да, гьар даим де.

Алгьамдулиллагь![+]

### 114

1Сюемен Раббибизни мен, неге тюгюл де эшитди тавушумну, ялбарывумну Ол[+].

2Тынглар Ол магъа, шо саялы да чакъырыв этип турарман оьмюрюмню гьар гюнюнде де мен Огъар.

3Оьлю бугъавлар къуршап алды мени, ахыратны[†] азаплары да етди магъа; къаршылашдым дертлер булан къайгъыгъа мен[+].

4Раббибизни атын тутуп булай чакъырыв этдим шо заман: «Къутгъарып къой чу мени, Раббим!»

5Рагьмулудур, адиллидир Раббибиз бизин, языкъсынып биледир Аллагьыбыз бизин[+].

6Къоруп сакълар амалсызланы Раббибиз; гьалсыз эдим, къутгъарып къойду Ол да мени.

7Рагьатланып къал чы, жаным мени, неге тюгюл де яхшылыкъ этер Раббим сагъа[+].

8Азат этдинг оьлюмден жанымны мени, гёзлеримни де гёзьяшлардан, сюрюнме къоймадынг аякъларымны да мени[+].

9Юрюп туражакъман Раббибизни алдында савланы дюньясында[+].

### 115

1Оьзюмню гьакъымда: «Гючлю кюйде дагъылып къалдым мен», – деп айтагъанда да осаллашмады иманым мени[+].

2«Ялгъанчылардыр бары да адамлар», – деп айтып къойдум ойлашмайлы мен[+].

3Нечик къайтарыш этер экенмен дагъы Раббибизге магъа этген бары да рагьмусу саялы Ону?

4Байрам этип белгилермен къутгъарылывумну мен, Раббибизни атын тутуп чакъырыв да этермен мен.

5Кютермен Раббибизге этген ваъдаларымны бары да халкъыны алдында Ону[+].

6Бек багьа деп гьисаплайдыр Оьзюню муъминлерини яшавун Раббибиз[+].

7Раббим! Къулунгмандыр Сени, къулунгмандыр Сени, къаравашынгны уланымандыр мен. Сенсендир бугъавлардан азат этген мени[+].

8Сени учун этермен шюкюрлюк булан къурбанымны мен, Раббибизни атын тутуп чакъырыв да этермен[+].

9Кютермен Раббибизге этген ваъдаларымны бары да халкъыны алдында Ону,

10Раббибизни уьюню абзарларында, сени къап ортангда, Ерусалим!

Алгьамдулиллагь!

### 116

1Макътав этигиз чи Раббибизге, бары да халкълар, оьр этигиз чи Ону, бары да адамлар![+]

2Неге тюгюл де, гючлюдюр бизге бакъгъан якъдагъы зор сюювю Ону, гьар даимгедир Раббибизни аминлиги[†] де.

Алгьамдулиллагь![+]

### 117

1Шюкюрлюк этигиз чи Раббибизге, неге тюгюл де рагьмулудур Ол, гьар даимгедир зор сюювю де Ону[+].

2«Гьар даимгедир зор сюювю Ону!», – деп айтсын дагъы гьали энни Исрайыл.[†]

3«Гьар даимгедир зор сюювю Ону!», – деп айтсын дагъы Гьарунну[†] наслулары.

4«Гьар даимгедир зор сюювю Ону!», – деп айтсын дагъы гьали энни Раббибизден къоркъагъанлар.

5Бек гючлю къыйынлы гьалдан чакъырыв этдим Раббибизге мен, эшитди Ол да мени, эркин ерге чыгъарып да къойду Раббим мени[+].

6Раббимдир якълайгъан мени, гьеч къоркъмасман дагъы мен: не этип болур инсан магъа[+]?

7Раббимдир кёмекчим мени: уьстюнлю кюйде къарарман душманларыма мен[+].

8Раббибизге умут этмек къолайдыр, инсангъа аркъатаягъандан эсе[+].

9Раббибизге умут этмек къолайдыр, гьакимлеге аркъатаягъандан эсе.

10Ят халкълар къуршап алгъан эдилер мени, амма Раббибизни аты булан дагъытып къойдум мен оланы[+].

11Дёгерек этип алгъан эдилер мени, къуршап алгъан эдилер мени, амма Раббибизни аты булан дагъытып къойдум мен оланы.

12Балжибинлердей къуршап алгъан эдилер мени, амма гоганны отудай сёнюп къалдылар; Раббибизни аты булан дагъытып къойдум мен де оланы.

13Йыгъылсын деп мен, гючлю кюйде теберген эдилер мени, амма Раббим гелип къалды кёмекге магъа.

14Раббим гючюмдюр мени, якълавумдур мени, къутгъарылывум болуп токътады Ол магъа[+].

15Муъминлени чатырларындан сююнчлюкню, уьстюнлюкню булай тавушлары чалынып турар: «Зор гючлю ишлер чыгъып тура Раббибизни онг къолундан![+]

16Гётерилип тура Раббибизни онг къолу, зор гючлю ишлер чыгъып тура Раббибизни онг къолундан!»

17Оьлмесмен, яшап къаларман, Раббимни ишлерин билдирип де турарман мен[+].

18Къатты кюйде такъсырлап къойду Раббим мени, амма оьлюмге чи тарытмады мени.

19Муъминликни[†] къапуларын ачыгъыз чы магъа, гирейим чи шолагъа, макътав этейим чи Раббибизге![+]

20Мунадыр Раббибизни къапулары, муъминлер гирер шолардан таба[+].

21Мени эшитгенинг саялы, мени къутгъарылывум болуп токътагъанынг саялы шюкюрлюк этип турарман мен Сагъа.

22Кюрчюню аслу ташы болуп токътады усталар ташлап къойгъан таш[*][+].

23Раббибиз этген шо ишни гёрмеге де гьайран чы!

24Айрыча гюн этип къойду шо гюнню Раббибиз: къуванып къалайыкъ чы, шатланып къалайыкъ чы шо гюн!

25Раббим, къутгъарып къой чу бизин! Раббим, уьстюнлюк берип къой чу бизге!

26Шабагьатланып къалсын дагъы Раббибизни атын тутуп гелеген! Шабагьат этебиз сизге Раббибизни уьюнден биз[+].

27Аллагь – Раббибиздир, нюрюн тёгюп къойду Ол бизге. Байлагъыз чы аркъан булан къурбанлыкъны,[†] элтигиз чи къурбан этеген ерни мююзлерине багъып шону[+].

28Сенсендир Аллагьым мени: макътав этип турарман Сагъа. Сенсендир Аллагьым мени: оьр этип турарман Сени.

29Шюкюрлюк этигиз чи Раббибизге, неге тюгюл де рагьмулудур Ол, гьар даимгедир зор сюювю де Ону[+].

### 118

1Насиплидир тюз ёл[†] булан юрюйгенлер, Раббибизни Къанунуна гёре яшайгъанлар[+].

2Насиплидир Ону буйрукъларын сакълайгъанлар, бютюн юреги булан Ону излейгенлер.

3Терс иш этмес олар, юрюп турар Ону ёллары булан да[+].

4Сен буйрукъ этдинг къатты кюйде къанунларынгны кютсюн деп.

5Гьар заман тюз ёл булан юрюген, къанунларынга да бойсынгъан болайым дагъы мен.

6Гьеч илыкъмасман мен шо заман, буйрукъларынга да къарай туруп[+].

7Тюз юрек[†] булан шюкюрлюк этермен, адилли къанунларынга тюшюнюп мен.

8Кютюп туражакъман къанунларынгны Сени; бир заманда да къоюп къойма дагъы мени![+]

9Нечик сакъласын жагьил адам таза кюйде оьзюню ёлун? – Сени Каламынга гёре яшамакълыкъ булан[+].

10Бютюн юрегим булан излеймен Сени, буйрукъларынгдан гьеч тайышма къойма чы мени.

11Сагъа къаршы гюнагь иш этип къоймайым деп, бек аяп сакълагъанман юрегимде Каламынгны Сени[+].

12Макътавлусандыр Сен, Раббим! Уьйретип тур чу къанунларынга мени[+].

13Авзум булан билдирип турдум авзунгдан чыкъгъан бары да къанунларынгны Сени[+].

14Гьар-бир байлыкъдан йимик сююнемен мен буйрукъларынгдан Сени[+].

15Ойлашаман къанунларынгны гьакъында Сени, тергев беремен ёлларынга да Сени[+].

16Къанып къаламан къанунларынгдан Сени; гьеч унутмайман Каламынгны да Сени.

17Рагьмунгну гёрсетип къой чу Оьзюнгню къулунга, яшап къаларман, таби боларман мен де Каламынга Сени.

18Ачып къой чу гёзлеримни мени, гёрюп къоярман мен де гьайранлыкъларын къанунунгну Сени.

19Ёлавчумандыр бу дюньяда мен; яшырып къойма чы менден буйрукъларынгны Сени[+].

20Гьалсыз болуп тура жаным мени, гьар заман къанунларынгны гёрме сююп Сени[+].

21Енгип къойдунг Сен оьктемлени, налатлангъанланы, буйрукъларынгдан тайышагъанланы да[+].

22Оланы мысгъыллавларындан, хорлавларындан азат этип къой чу мени, неге тюгюл де сакълап юрюймендир буйрукъларынгны Сени.

23Гьакимлер олтуруп, тилбирчилик этип айланалар магъа къаршы, амма къулунг буса ойлашадыр къанунларынгны гьакъында Сени[+].

24Маслагьатдыр, сююнчдюр магъа буйрукъларынг Сени.

25Чанггъа айланып къалгъан жаным мени, жанландырып къой чу ваъданга гёре мени.

26Билдирдим ёлларымны гьакъында мен, эшитдинг Сен де мени; уьйретип тур чу къанунларынга мени.

27Къанунларынгда гёрсетилген ёлланы англама кёмек эт чи магъа, ойлашып турарман мен де гьайранлыкъларынгны гьакъында Сени.

28Гьалсыз болуп бара къайгъыдан жаным мени, беклешдирип къой чу мени ваъданга гёре Оьзюнгню[+].

29Арек эт чи менден ялгъанны ёлун, рагьмунг булан уьйретип тур чу магъа Къанунунгну Оьзюнгню.

30Тангладым мен гьакъ герти ёлну, юрегим булан къабул этдим къанунларынгны да Сени.

31Ябушуп къалгъанман буйрукъларынга Сени, Раббим, илыкъдырып къойма чы мени.

32Буйрукъларынгда гёрсетилген ёлларда агъып туражакъ яшавум мени, неге тюгюл де генглешдиресендир юрегимни мени.

33Гёрсет чи, Раббим, къанунларынгны ёлун, ахыргъа ерли тайышмай турарман мен де шолардан.

34Эс тапдырып къой чу магъа, кютюп турарман, бютюн юрегим булан сакълап турарман мен де Къанунунгну Сени[+].

35Салып къой чу буйрукъларынгны ёлларына мени, неге тюгюл де насипли болуп къаларман шо заман мен.

36Сутурлукъгъа тюгюл, буйрукъларынга байлап къой чу юрегимни мени[+].

37Сени ёлларынгдан юрюп болсун деп, къутгъарып къой чу мени оьлюмден.

38Оьзюнгден къоркъагъанлагъа этген ваъдангны мени, Сени къулунг учун кютюп къой чу.

39Оьзюнден мен бек къоркъагъан хорланывдан гери уруп къой чу мени, неге тюгюл де яхшыдыр къанунларынг Сени.

40Огь, не гьасиретмен дагъы мен къанунларынгны кютме Сени! Оьзюнгдеги адиллик булан аманлыкъда сакълап тур чу мени.

41Зор сюювюнг, Сен ваъда этген къутгъарылывунг етип къалсын дагъы магъа, Раббим.

42Жавап къайтарарман мени хорлайгъангъа мен де, неге тюгюл де умут этемен Каламынга Сени[+].

43Гьакъ герти сёзню сёйлеп болсун учун, гючюмден магьрюм этип къойма чы мени, неге тюгюл де умут этемен къанунларынга Сени.

44Кютюп турарман Къанунунгну Сени гьар заман да, гьар даим де.

45Эркин кюйде айланып турарман, неге тюгюл де кютюп юрюдюм къанунларынгны Сени.

46Айтып юрюрмен пачаланы алдында буйрукъларынгны гьакъында Сени, гьеч илыкъма да илыкъмасман[+].

47Къанып къаларман мен оьзлени сююп къалгъан буйрукъларынгдан Сени[+].

48Узатарман къолларымны мен оьзлени сююп къалгъан буйрукъларынга Сени, ойлашарман къанунларынгны гьакъында да Сени.

49Оьзюнде умут тувдургъан Оьзюнгню къулунга этген ваъдангны эсге алып къой чу Сен.

50Гьар гезик яшавгъа къайтарып тура мени шо ваъданг Сени, къайгъымда да маслагьат болуп токътай магъа.

51Эдепсиз кюйде кюлеп турдулар оьктемлер уьстюмден мени, амма гьеч тайышмадым мен Къанунунгдан Сени.

52Эсге алып турдум бырынгъыдагъы къанунларынгны Сени, Раббим; гёнгюм де ачылып турду мени.

53Эпсиз яман гьалгъа тюшюп гетемен Къанунунгну кютмейген къылыкъсызланы гёргенде мен.

54Сапар чыкъгъан ерлеримдеги якълашывум болуп чыкъды къанунларынг Сени[+].

55Гече де эсгерип турдум атынгны Сени, Раббим; сакълап турдум Къанунунгну да Сени.

56Уьйренчикликге айланып битген къанунларынгны кютмек магъа.

57«Ваъдаларынгны кютмек, Раббим, талигьимдир мени», – деп айтдым мен[+].

58Гьакъ юрекден дуа этип турдум мен Сагъа: этген ваъданга гёре языкъсынып къал чы магъа Сен.

59Ойлашып къарадым оьзюмню ёлларымны гьакъында мен, буйрукъларынга багъып абат да алдым.

60Алгъасап турдум, гьеч асталашмадым буйрукъларынгны кютмек учун Сени.

61Къылыкъсызланы торлары ташланды магъа, амма гьеч унутмадым Къанунунгну Сени[+].

62Гечортада уянып турдум шюкюрлюк этмек учун адилли къанунларынг саялы Сени[+].

63Къурдашымандыр мен Сенден къоркъагъанланы да, Сени къанунларынгны кютегенлени де барысыны да.

64Сени зор сюювюнгден толгъан, Раббим, ер юзю; уьйретип къой чу мени Оьзюнгню къанунларынга[+].

65Яхшылыкъ этип къойдунг Оьзюнгню къулунга, Раббим, этген ваъданга гёре Сен.

66Сав гьакъылгъа да, билимге[†] де уьйретип къой чу мени, неге тюгюл де аркъатаяйман мен буйрукъларынга Сени.

67Адашып турдум азап чекгенче алдын мен, гьали буса буйрукъларынгны кютюп юрюймен мен.

68Рагьмулусандыр, яхшы ишлени этеген Сенсендир – Оьзюнгню къанунларынга уьйретип къой чу мени[+].

69Яман ялгъанлар айтып юрюр оьктемлер мени гьакъымда, мен бусам гьакъ юрекден кютюп турарман къанунларынгны Сени[+].

70Рагьмусуз, сангырав болуп къалгъан юреклери оланы, мен бусам къанып къалып тураман Къанунунгдан Сени[+].

71Къанунларынга уьйренип болсун учун, не яхшыдыр дагъы магъа азап чекме тюшгени[+].

72Минг алтындан да, гюмюшден[†] де яхшыдыр Сени авзунгдан чыкъгъан Къанун магъа[+].

73Сени къолларынгдыр мени яратгъан да, мени амалгъа гелтирген де; эс тапдырып къой чу магъа, уьйренип къаларман мен де буйрукъларынгны Сени[+].

74Каламынга аркъатаяйгъаным саялы, гёрюп йиберип мени, сююнюп къалар Сенден къоркъагъанлар[+].

75Билемен, Раббим, къанунларынг тюз экенин де, адилли кюйде такъсырлагъанынгны да мени.

76Къулунга этген ваъданга гёре, магъа маслагьат болуп къалсын дагъы зор сюювюнг Сени.

77Языкъсынывунг етишип къалсын дагъы магъа, яшап къаларман мен де, неге тюгюл де къанып къалып тураман Къанунунгдан Сени.

78Илыгъып къалсынлар дагъы оьктемлер, неге тюгюл де бир айыпсыз зулму этип туралар олар магъа; ойлашып тураман мен де къанунларынгны гьакъында Сени.

79Магъа багъып къалсынлар дагъы Сенден къоркъагъанлар да, Сени буйрукъларынгны билегенлер де.

80Мен биябур болуп къалмасын учун, юрегим толу кюйде къанунларынга берилип къалсын дагъы Сени[+].

81Сенден гелеген къутгъарылывну къаравуллай туруп, гьалсыз болуп бара юрегим мени; аркъатаяйман сёзюнге Сени.

82Сени ваъдангны къаравуллай туруп, гьалсыз болуп бара гёзлерим мени. «Къачан гёнгюмню аларсан мени?» – деймен мен[+].

83Тютюнню ичиндеги тулукъдай болуп къалдым мен, амма Сени къанунларынгны чы унутмадым мен.

84Дагъы да нечакъы заман къарап турма тарыкъман мен, къулунг Сени? Къачан этерсен дуванынгны гьызарлап юрюйгенлеге мени[+]?

85Сени Къанунунга тергев бермедилер олар, къую къазып токътадылар оьктемлер магъа[+].

86Инамлыдыр бары да буйрукъларынг Сени; адилсиз кюйде гьызарлап туралар мени; кёмек этип къой чу магъа.

87Аз къалдылар дагъытып къойма ер юзюнде мени, амма арт чы бермедим къанунларынга Сени.

88Оьзюнгдеги зор сююв булан аманлыкъда сакълап къой чу мени, кютюп турарман мен де авзунгдан чыкъгъан буйрукъларынгны Сени.

89Даимгедир, Раббим, токъташдырылгъаны кёклерде Каламынг Сени.

90Наслудан наслугъа етип турар аминлигинг[†] Сени. Сенсендир ер юзюн амалгъа гелтирген, токътап тура шо да[+].

91Гьали болгъунча токътап тура къанунларынг, неге тюгюл де Сагъадыр бары да затны къуллукъ этегени.

92Къайгъыгъа батып оьлюп къалар эдим мен, эгер де Къанунунгдан къанып турмагъан эдим буса мен.

93Бир де унутмасман дагъы къанунларынгны Сени, неге тюгюл де шолар буландыр Сен аманлыкъда сакълап турагъанынг мени де.

94Сеникимендир мен – къутгъарып къой чу мени, неге тюгюл де кютюп юрюймен къанунларынгны Сени.

95Яшынып къаравуллап токътагъанлар къылыкъсызлар дагъытмакъ учун мени, мен буса теренлешип бараман буйрукъларынга Сени.

96Дазуларын гёргенмен гьар-бир камилликни мен, амма гьисапсыз генгдир буйрукъларынг Сени.

97Не сюемен дагъы Къанунунгну Сени! Ойлашып тураман сав гюн шону гьакъында да.

98Душманларымдан да гьакъыллы этип къойдунг мени Оьзюнгню буйрукъларынг булан Сен, неге тюгюл де мени буландыр шолар гьар заманда да[+].

99Устазларымдан да гьакъыллы болуп къалдым мен, неге тюгюл де ойлашып тураман буйрукъларынгны гьакъында Сени.

100Къартлардан да англавлу болуп къалдым мен, неге тюгюл де кютюп тураман къанунларынгны Сени[+].

101Каламынга гёре юрюмек учун, гери уруп юрюймен гьар-бир яманлыкъны ёлундан аякъларымны мени[+].

102Гьеч тайышмайман къанунларынгдан Сени, неге тюгюл де Сенсендир уьйретеген мени.

103Не татли тие дагъы тамагъыма сёзлеринг Сени! Балдан да татывлудур авзума шолар[+].

104Сени къанунларынг англав берер магъа, шо саялы да гёрюп ярамайман яманлыкъны гьар-бир ёлун.

105Аякъларым учун чыракъдыр, ёлумдагъы ярыкъдыр Каламынг Сени[+].

106Ант этип турдум Сени адилли къанунларынга гёре юрюме мен, шолай этме де этермен мен.

107Бек уллу къайгъы басып тура мени, Раббим; этген ваъданга гёре аман сакълап къой чу мени.

108Авзум булан этген алгъыш савгъатны къабул этип къой чу, Раббим; Оьзюнгню къанунларынга да уьйретип къой чу мени.

109Жаным гьаман увучумдадыр, амма Къанунунгну чу унутмайман Сени.

110Торларын ташлап токътадылар къылыкъсызлар магъа, амма гьеч тайышмадым къанунларынгдан Сени[+].

111Гьар даимги варислик йимик къабул этип турдум буйрукъларынгны Сени, неге тюгюл де юрегимни шатлыгъыдыр шолар[+].

112Сени къанунларынгны гьамангъа, ахыргъа ерли кютювге багъышлап турдум юрегимни мен.

113Гёрюп ярамайман Сагъа толу кюйде амин тюгюллени, Сени Къанунунгну буса сюемен.

114Аркъатаявумсандыр, къалкъанымсандыр Сен мени; умут этемен Каламынга Сени[+].

115Ари тайыгъыз чы менден, яманлар, кютюп юрюрмен мен де буйрукъларын Аллагьымны мени[+].

116Беклешдирип къой чу этген ваъданга гёре мени, яшап къаларман мен де; биябур этип къойма чы умутумда мени.

117Къолунг булан кёмек этип къой чу, къутгъарылып къаларман мен де; тергев берип турарман гьаман Сени къанунларынга мен де.

118Гери уруп къоясан Сени къанунларынгдан тайышагъанланы барысын да, неге тюгюл де негьакъдыр гьиллалары оланы.

119Кёмюрню кюлюдей сибирип ташлайсан бары да къылыкъсызланы ер юзюнден Сен, шо саялыдыр сююп къалгъаным да буйрукъларынгны Сени.

120Титиреп гетер къаркъарам мени Сенден къоркъагъанлыкъдан, къанунларынгдан да къоркъаман мен Сени[+].

121Адилли, тюз затны этип юрюдюм мен – мени гьызарлайгъанланы къолуна берип къойма чы Сен мени.

122Къулунгну янын тутуп къой чу Сен, оьктемлер магъа зулмусун этмесин деп[+].

123Гьалсыз болуп бара гёзлерим мени Сени къутгъарылывунгну да, герти ваъдангны да къаравуллай туруп[+].

124Иш гёрюп къой чу Оьзюнгдеги зор сююв булан Сени къулунга, уьйретип къой чу мени де къанунларынга Сени.

125Къулунгмандыр мен Сени; эс тапдырып къой чу магъа, тюшюнюп къаларман мен де буйрукъларынга Сени.

126Етишди Раббибизге иш гёрме заман: бузуп-тозуп къойгъан Къанунунгну Сени.

127Алтындан, таза алтындан артыкъ сюемен мен буйрукъларынгны Сени[+].

128Адилли гёремен бары да къанунларынгны; гёрюп ярамайман гьар къайсы яман ёлну да мен.

129Гьайрандыр буйрукъларынг Сени, шо саялы да кютюп юрюймен шоланы мен.

130Англавсузланы ярыкъландырып, гьакъыллы этип къояр, маъналары ачылгъанда сёзлеринг Сени[+].

131Кюстюнюп йиберемен авзумну ачып, неге тюгюл де гьасирет къалып тураман буйрукъларынга Сени[+].

132Сени атынгны сюегенлеге этегенинг йимик, бир къарап, языкъсынып къал чы магъа.

133Къатты басагъан этип къой чу абатларымны Оьзюнгню ваъданга гёре; елеме къойма чы гьеч бир къылыкъсызлыкъны да мени.

134Сени къанунларынгны кютмек учун, азат этип къой чу адамланы зулмусундан мени.

135Нюрлю юзюнг булан ярыкъландырып къой чу Оьзюнгню къулунгну, уьйретип къой чу Сени къанунларынга мени де[+].

136Шарыллап агъар гёзьяшларым, неге тюгюл де сакъламай инсанлар Къанунунгну Сени.

137Адиллисендир, Раббим, Сен, адиллидир къанунларынг да Сени.

138Гертидир, гьакъ гертидир Оьзюнг васият этген буйрукъларынг Сени.

139Рагьатлыкъ бермес гюнчюлюк магъа, неге тюгюл де унутуп къалгъан душманларым сёзлерингни Сени.

140Артыкъ тазадыр Каламынг Сени, сююп къалгъан къулунг да шону[+].

141Гиччимен, эсгик гёрюнемен мен, амма унутмайман къанунларынгны Сени.

142Гьар даимгедир адиллигинг Сени, гьакъ гертидир Къанунунг да Сени[+].

143Етишип къалгъан къайгъы булан азаплар магъа, къанып къалып тураман буйрукъларынгдан да Сени.

144Даимгедир адиллилиги буйрукъларынгны Сени: англав берип къой чу магъа, яшап къаларман мен де.

145Чакъырыв этермен бютюн юрегим булан Сагъа: жавап бер чи магъа, Раббим; кютюп турарман Сени къанунларынгны мен де.

146Чакъырыв этермен Сагъа, къутгъарып къой чу мени, кютюп турарман буйрукъларынгны мен де.

147Танг билингенче де туруп, кёмек тилермен мен; умут да этермен Каламынга Сени[+].

148Каламынгны гьакъында ойлашмакъ учун, эртенги къаравулланыкинден де алдын ачыла гёзлерим мени.

149Эшитип къой чу Оьзюнгдеги зор сююв булан тавушумну мени, Раббим; Оьзюнгню адиллигинге гёре аман сакълап къой чу мени де.

150Ачувлу къаст булан ювукълашып гелдилер гьызарлап юрюйгенлер мени; арекдедир олар Къанунунгдан Сени.

151Ювукъдасандыр Сен, Раббим; гьакъ гертидир бары да буйрукъларынг да Сени[+].

152Тезден билегеним гьар даимге токъташдыргъанынгны буйрукъларынгны Сен.

153Гёз къарат чы къайгъыма мени, къутгъарып да къой чу мени, неге тюгюл де унутмайман Къанунунгну Сени.

154Баш къош чу ишиме мени, азат этип де къой чу мени; аман сакълап къой чу этген ваъданга гёре мени.

155Арекдедир къылыкъсызлардан къутгъарылыв, неге тюгюл де кютюп юрюмес Сени къанунларынгны олар.

156Кёпдюр рагьмулугъунг Сени, Раббим; аман сакълап къой чу Оьзюнгню адиллигинге гёре мени[+].

157Кёпдюр гьызарлайгъанлар да, душманларым да мени, амма арекге чи чыкъмасман буйрукъларынгдан Сени[+].

158Жиргенип йиберемен, гёрсем имансызланы, неге тюгюл де юрюмес олар Каламынга гёре Сени[+].

159Бир къарап къой чу къанунларынгны нечик сюегениме мен; аман сакълап къой чу Оьзюнгдеги зор сююв булан, Раббим, мени.

160Гьакъ гертидир кюрчюсюнденокъ да Каламынг Сени, гьар даимгедир гьар-бир адилли къанунларынг да Сени[+].

161Бир айыпсыз гьызарлап юрюр гьакимлер мени; амма къоркъуп турар юрегим Каламынгдан Сени[+].

162Зор уллу хазна тапгъандай сююнемен мен Каламынгдан Сени[+].

163Гёрюп ярамайман ялгъанны, жиргенемен шондан; амма сюемен Къанунунгну Сени.

164Гюнде етти керен макътавлар этемен адилли къанунларынг саялы Сени.

165Зор уллудур парахатлыгъы Сени Къанунунгну сюегенлени, сюрюнмеклик де ёкъдур олагъа.

166Умут этермен къутгъарылывунга Сени, Раббим, кютермен буйрукъларынгны да Сени[+].

167Кютюп юрюрмен буйрукъларынгны Сени, нече де бек сюермен мен де шоланы.

168Юрюп тураман къанунларынга, буйрукъларынга гёре Сени, неге тюгюл де гёрюп турасан бары да ёлларымны мени[+].

169Агь урувум етишсин дагъы Сагъа, Раббим; англавлу этип де къой чу этген ваъданга гёре мени.

170Эшитип къой чу дуамны мени; азат этип де къой чу этген ваъданга гёре мени.

171Макътавлар чыгъып турар авзумдан мени, неге тюгюл де уьйретерсен Оьзюнгню къанунларынга.

172Тилим йырлап турар Каламынгны гьакъында Сени, неге тюгюл де муъминдир бары да буйрукъларынг Сени.

173Магъа кёмекге узатылсын дагъы къолунг Сени, неге тюгюл де танглагъанман къанунларынгны Сени.

174Гьасирет къалып тураман Сенден гелеген къутгъарылывгъа, Раббим; къанып къалып тураман Къанунунгдан да Сени.

175Сагъа макътав этип турмакъ учун, яшап турайым дагъы мен; магъа кёмек болуп къалсын дагъы къанунларынг да Сени.

176Тас болгъан къойдай адашып къалгъанман мен; излеп табып къой чу мени, къулунгну Оьзюнгню, неге тюгюл де унутмагъанман буйрукъларынгны Сени[+].

### 119


1Оьрленивню йыры.

Чакъырыв этдим Раббиме къайгъыгъа тюшгенде мен, жавап берди Ол да магъа.

2Раббим! Азат этип къой чу ялгъан сёйлейгенлени авзуларындан да, макюрчюню тилинден де мени[+].

3Не берер сагъа, не къошар сагъа макюрчю тил?

4Асгерни итти окълары, янып турагъан жыжымлар булан такъсырлар ол сени[+].

5Адаршай магъа, Мешегьде турагъаныма, Кедар[†] чатырларында яшайгъаныма да[*][+].

6Узакъ яшап турдум парахатлыкъны гёрюп ярамайгъанлар булан мен.

7Парахатлыкъны сюемен мен: амма шону гьакъында сёз башласам, давгъа онгарылып турар олар.

### 120


1Оьрленивню йыры.

Тикленип тураман мен тавлагъа да багъып, къайдан геле экен деп кёмек магъа[+].

2Кёкню де, ерни де яратгъан Раббимден гелер кёмек магъа[+].

3Гьеч сюрюнме къоймас Ол аягъымны мени, къалгъып къалмас сени къоруп сакълап турагъан да[+].

4Къалгъымас, юхламас Исрайылны[†] къоруп сакълап турагъан.

5Раббибиздир къоруп сакълайгъан сени; Раббибиздир якълавунг сени, гьаман да янынгдадыр Ол сени[+].

6Гьеч заралы тиймес сагъа гюндюзлер гюнешни, гечелер де айны.

7Сакълап турар гьар-бир яманлыкъдан Раббибиз сени, сакълап турар жанынгны Раббибиз сени.

8Сакълап турар Раббибиз гьали энни де, гьар-бир ишингде де сени[+].

### 121


1Оьрленивню йыры. Давутну йыры.

Сююнюп гетдим мен: «Раббибизни уьюне барайыкъ», – дегенде магъа[+].

2Муна, гелип токътагъанбыз къапуларынгны алдына сени, Ерусалим!

3Ерусалим! Оьзюнгде бары халкъ жыйылагъан шагьар гьисапда къурулгъансандыр сен.

4Исрайылгъа[†] берген буйрукъгъа гёре Раббибизге макътав этмек учун, шонда багъып чыгъып гетер халкъны къавумлары, Раббибизни халкъыны къавумлары[+].

5Шондадыр дуванланы тахлары, Давутну[†] уьюню тахлары токътагъаны[+].

6Ерусалимге парахатлыкъ тилеп, булай деп дуа этигиз чи: «Леззет алып турсун дагъы сени сюегенлер!

7Парахатлыкъ болуп турсун дагъы баруларынгда сени, аманлыкъ болуп турсун дагъы къалаларынгда сени!»

8Къардашларым, къурдашларым учун: «Парахатлыкъ болсун сагъа!» – деймен мен.

9Яхшылыкъ ёрайман Аллагьыбыз болгъан Раббибизни уьюню хатири учун мен сагъа.

### 122


1Оьрленивню йыры.

Сагъадыр тигилип турагъаны гёзлеримни, гьей кёклерде Яшап турагъан![+]

2Къулну гёзлери есини къолуна, къаравашны гёзлери есини къатыныны къолуна тигилип турадыр. Оьзюндеги бизге бакъгъан якъдагъы рагьмуну къаравулай туруп, тап шо кюйде бизин гёзлерибиз де Раббибизге тигилип турадыр.

3Рагьму эт чи, Раббим, рагьму эт чи, неге тюгюл де кёп чыдап турдукъ сансымайгъанлыкъгъа бизин.

4Тазза тойгъанбыз хохабазланы хорлавларындан биз, оьктемлени сансымайгъанлыгъындан да.

### 123


1Оьрленивню йыры. Давутну йыры.

Эгер де Раббибиз болмагъан эди буса бизин булан, – деп айтсын дагъы Исрайыл,[†] –[+]

2Эгер де Раббибиз болмагъан эди буса бизин булан, душманлар бизге чапгъын этгенде,

3Савлайын ютуп къояжакъ эдилер бизин олар, бизге къазапланмакълыгъыны гючлюлюгюнден[+].

4Батдырып къояжакъ эди сувлар, агъып гетежек эди ташгъын да уьстюбюзден таба бизин[+].

5Оьтюп гетежек эди вагьши толкъунлар уьстюбюзден таба бизин.

6Макътав болсун дагъы Раббибизге бизин душманланы тишлерине тюшме къоймагъан!

7Азат болуп къалдыкъ биз, тутагъанланы торундан азат болгъан къуш йимик; йыртылып къалды шо тор, къутулуп къалдыкъ биз де[+].

8Бизге кёмек кёкню де, ерни де яратгъан Раббибизни атындадыр[+].

### 124


1Оьрленивню йыры.

Сион тавдай тербенмейген кююнде, гьар даим де болуп турар Раббибизге аркъатаягъан[+].

2Тавлар Ерусалимни къуршап алгъаны йимик, къуршап алгъандыр Раббибиз де Оьзюню халкъын гьали энни де, гьар даимге де.

3Муъминлени топурагъындагъы къылыкъсызланы гьакимлиги даимге тюгюлдюр, ёгъесе муъминлер, олагъа ошап къалып, оьзлер жинаятчылыкълар этип юрюр эди.

4Рагьмулу бол чу, Раббим, рагьмулулагъа да, юреги тюзлеге де.

5Къувалап къояр Раббибиз къынгыр ёллагъа тюшгенлени де, гюнагь ишлер этегенлени де.

Парахатлыкъ болсун дагъы Исрайылгъа.[†][+]

### 125


1Оьрленивню йыры.

Сионну халкъын сюргюнден къайтарагъанда Раббибиз, тюш гёрегенде йимик эдик биз[+].

2Авзуларыбыз кюлей эди, тиллерибиз буса шат йырлар йырлай эди. «Зор уллу иш этип къойду олар учун Раббибиз!» – деп сёйлей эдилер халкъланы арасында шо заман[+].

3Зор уллу иш этип къойду бизин учун Раббибиз: къуванып турдукъ биз де.

4Негев дангылындагъы къуруп къалгъан оьзенлер янгыдан акъма башлайгъанда йимик, макътавлукъну къайтарып къой чу, Раббибиз.

5Шатлыкъда къайтарарлар ашлыгъын гёзьяш тёгюп чачгъанлар.

6Будай кюлтелерин де шатлыкъда алып къайтар йылай туруп урлукъ алып чыкъгъанлар[+].

### 126


1Оьрленивню йыры. Сулайманны йыры.

Негьакъ загьмат тёгер уьй[†] къурагъанлар, эгер де Раббибиз Оьзю тургъузмай буса шону; негьакъ уяв турар сакълавчу, эгер де Раббибиз Оьзю сакъламай буса шагьарны[+].

2Негьакъ тез турасыз, геч ятасыз, къан тер тёгюп къазангъан ашыгъызны ашайсыз сиз; оьзлер юхлап тура буса да, гьайын этип турар Раббибиз Оьзюню сююмлюлерини[+].

3Муна яшлардыр Раббибизден гелеген наслу; Ондан гелеген савгъатдыр олар[+].

4Къуватлы асгерни къолундагъы окълар йимикдир жагьил чагъында тувгъан уланлар.

5Насиплидир садагъын шолардан толтургъан адам! Гьеч илыкъмас дагъы олар душманы булан очарда сёйлейгенде.

### 127


1Оьрленивню йыры.

Насиплидир Раббибизден къоркъагъан гьар-бирев, Ону ёллары булан юрюйген![+]

2Оьзюнгню къолларынг булан тёкген загьмат ашатып турар сени; насиплисендир сен, талайлы болуп къалгъыр дагъы сен![+]

3Уьюнгдеги кёп емиш береген юзюм борла йимикдир къатынынг сени; зайтун бутакълар йимикдир тепсингни айланасын алып олтургъан яшларынг сени[+].

4Шабагьат болар Раббибизден къоркъагъан инсангъа оьзюне.

5Шабагьат этсин дагъы сагъа Сиондагъы Раббибиз, гёрюп турарсан сен де Ерусалимни кеп чегивюн оьмюрюнгню гьар гюнюнде[+].

6Гёрюп турарсан яшларын яшларынгны.

Парахатлыкъ болсун дагъы Исрайылгъа![†][+]

### 128


1Оьрленивню йыры.

Кёп къысып турдулар жагьил заманымда мени, – деп айтсын чы шо гьакъда Исрайыл,[†] –[+]

2Кёп къысып турдулар жагьил заманымда мени, амма енгип чи болмадылар мени.

3Сабанны сюрдюлер сыртымда сабанчылар, узун харшларын салдылар оьзлени.

4Амма адиллидир Раббибиз: уьзюп къойду аркъанларын къылыкъсызланы Ол.

5Илыгъып, артгъа ташланып къалсынлар дагъы Сионну гёрюп ярамайгъанланы барысы да[+].

6Юлкъунгъанча къуруп къалагъан уьйню къалкъысындагъы отдай болуп къалсынлар дагъы олар[+].

7Оракъчы къолуна да алмайгъан, кюлте байлайгъан да жыймайгъан отдай болуп къалсынлар дагъы олар.

8Оьтюп барагъанлар да: «Раббибиз шабагьат этсин дагъы сизге! Шабагьат этебиз Раббибизни аты булан сизге!» – деп айтмас дагъы[+].

### 129


1Оьрленивню йыры.

Теренлерден чакъырыв этермен Сагъа, Раббим[+].

2Раббим! Эшит чи тавушумну мени. Къулакъ ас чы ялбарывума да мени.

3Эгер де, Раббим, гюнагь ишлени санап турсанг Сен, ким токътап болар экен дагъы, Раббим?

4Амма Сенден къоркъмакъ учун, Сендедир гечмеклик[+].

5Умут этермен Раббиме, умут этер жаным мени; аркъатаярман Каламына Ону.

6Сакълавчулар эртенни, сакълавчулар эртенни къаравуллайгъанындан артыкъ къаравуллайдыр Раббимни жаным мени.

7Аркъатаясын дагъы Раббибизге Исрайыл,[†] неге тюгюл де Раббибиздедир зор сююв, Ондан геледир къутгъарылыв да[+].

8Олдур Исрайылны бары да гюнагь ишлеринден къутгъаражакъ да[*][+].

### 130


1Оьрленивню йыры. Давутну йыры.

Раббим! Гьеч оьктем болмады юрегим мени, оьрден къарамады гёзлерим мени. Баш да сукъмадым мен де уллу, гючюм етишмейген затлагъа[+].

2Амма анасыны эмчегинден айырылып алынгъан баланы йимик ювашдырып, рагьатландырып турдум жанымны мен; анасыны эмчегинден айырылып алынгъан бала йимикдир жаным мени.

3Аркъатаяп турсун дагъы Исрайыл[†] Раббибизге гьали энни де, гьар даим де[+].

### 131


1Оьрленивню йыры.

Эсге алып къой чу, Раббим, Давутну,[†] ону бары да къыйынлыкъларын да:[+]

2Ону Раббибизге этген антын, Якъубну[†] къудратлы Аллагьына этген булай ваъдасын:

3«Гирмесмен уьюме, ятмасман ятывумда;[+]

4Гёз де юммасман, кирпик де къакъмасман,

5Ер тапмай туруп Раббиме, уьй[†] тапмай туруп Якъубну къудратлы Аллагьына».

6Муна, эшитип турдукъ сыйлы сандыкъны гьакъында Ефратада, тапдыкъ шону Иаримни авлакъларында.

7Барайыкъ чы Ону уьюне багъып, сужда къылайыкъ чы Огъар аякъларына къапланып Ону[+].

8Токътап тур чу, Раббим, къалып къал чы ерингде Оьзюнгню, Сен де, Сени зорлугъунгну белгиси болгъан сыйлы сандыгъынг да[+].

9Муъминликни[†] гийгендей болуп къалар дин къуллукъчуларынг Сени, сююнюп къалар халкъынг да Сени[+].

10Къулунг болгъан Давутну хатири учун арт берип къойма чы Оьзюнг танглагъан пачанга.

11Гьакъ кюйде ант этди Давутгъа Раббибиз, гьеч тайышмас дагъы Ол шо антындан да: «Сени наслунгдан алып олтуртарман тахынгда сени[+].

12Эгер де уланларынг Мен оьзлеге уьйретежек буйрукъларымны да, разилешивюмню де кютюп турса, шо заман шоланы уланлары да олтуруп турар гьар даим де тахынгда сени»[+].

13Неге тюгюл де, танглап алды Раббибиз Сионну, сюйдю Оьзюню уью этмеге шону[+].

14«Къалып къалагъан еримдир гьар даимге де шо Мени, ерлешип къаларман Мен шонда, неге тюгюл де ушатып къойдум Мен шону.

15Аявсуздан рызкъы булан таъмин этип къоярман Сионну халкъын, экмек булан тойдуртуп къоярман пакъырларын да[+].

16Къутгъарылывну гийгендей этип къоярман дин къуллукъчуларын шону, сююнюп-къуванып къалар халкъым да Мени.

17Беклешдирип къоярман шонда гьакимлигин Давутну, гьеч сёнме де къоймасман чырагъын танглагъан пачамны Мени[+].

18Илыкъдырып къоярман душманларын Ону, шавла берип турар башындагъы тажы да Ону».

### 132


1Оьрленивню йыры. Давутну йыры.

Не яхшыдыр, не тизивдюр дагъы татывлукъда яшап турмакъ къардашлагъа![+]

2Гьарунну[†] башына тёгюлюп, сакъалына, ону сакъалына агъылып турагъан, ону опуракъларыны къырыйларына агъылып турагъан сыйлы зайтун май[†] йимикдир шо[+].

3Сион тавларына тюшеген Гьермондагъы[*] чыкъ йимикдир. Неге тюгюл де, шондадыр гьар даим де бар болгъан Раббибиз насиплиликни – гьар даимги яшавну ваъда этгени[+].

### 133


1Оьрленивню йыры.

Раббибизге макътав этигиз чи гьали энни, гече Раббибизни уьюнде де токътап Огъар къуллукъ этип турагъан Ону бары да къуллары[+].

2Гётеригиз чи къолларыгъызны сыйлы ерге багъып, макътав этигиз чи Раббибизге де[+].

3Кёкню де, ерни де яратгъан Раббибиз шабагьатласын дагъы сени Сиондан таба[+].

### 134


1Алгьамдулиллагь!

Макътав этигиз чи Раббибизни атына, макътав этигиз чи, Раббибизни къуллары,

2Раббибизни уьюнде, бизин Аллагьны уьюню абзарында токътагъанлар[+].

3Макътав этигиз чи Раббибизге, неге тюгюл де рагьмулудур Раббибиз; йырлагъыз чы атын тутуп Ону, неге тюгюл де бек тизив затдыр шо.

4Неге тюгюл де, танглагъандыр Раббибиз Якъубну[†] Оьзюне, Исрайылны[†] да Оьзюне мюлк этип[+].

5Англадым мен Раббибизни зор экенин, Раббибизни бары да аллагьлардан оьр экенин де[+].

6Оьзю сюйгенни этедир Раббибиз кёклерде де, ер юзюнде де, денгизлерде[†] де, бары да терен сувлар да[+].

7Амалгъа гелтиредир булутланы ер юзюню бир къырыйындан таба, яратадыр яшмынланы янгур явагъанда, чыгъарып къоядыр елни Оьзюню сакълайгъан ерлеринден[+].

8Къырып къойду Ол Мисрини инсандан тутуп гьайвангъа ерли башлап тувгъанларын[+].

9Муъжизатлар булан гьайранлыкълар йиберип турду сагъа, Мисри, Мисрини пачасына да, бары да къулларына да ону[+].

10Къырып къойду кёп халкъланы, дагъытып къойду гючлю пачаланы да:[+]

11Аморну пачасын Сигьонну, Башанны пачасы Огъну, Гьананны бары да пачаларын да[+].

12Варисликге, Исрайылгъа, Оьзюню халкъына варисликге берип къойду оланы топурагъын[+].

13Раббим! Гьар даимгедир атынг Сени. Раббим! Наслудан наслугъадыр Сени гьакъынгдагъы эсделик де[+].

14Неге тюгюл де, Раббибиздир Оьз халкъын якълап туражакъ, Оьз къулларына языкъсынажакъ да[+].

15Гюмюш[†] булан алтындыр, инсанны къоллары булан этилген ишлердир ялгъан аллагьлары оланы[+].

16Авзулары бардыр шо аллагьланы, амма сёйлемейдир; гёзлери бардыр шоланы, амма гёрмейдир[+].

17Къулакълары бардыр шо аллагьланы, амма эшитмейдир; тыныш да ёкъдур авзуларында шоланы.

18Шо аллагьлагъа ошап къалсын дагъы шоланы этгенлер, шолагъа аркъатаяйгъан гьар ким де.

19Макътав этип тур чу Раббибизге, Исрайылны халкъы! Макътав этип туругъуз чу Раббибизге, Гьарунну[†] наслулары!

20Макътав этип туругъуз чу Раббибизге, Левийни наслулары! Макътав этип туругъуз чу Раббибизге, Раббибизден къоркъагъанлар![+]

21Макътавлар болсун дагъы Сиондан таба Ерусалимде турагъан Раббибизге.

Алгьамдулиллагь![+]

### 135

1Макътав этип туругъуз чу Раббибизге, неге тюгюл де рагьмулудур Ол, гьар даимгедир зор сюювю де Ону[+].

2Макътав этип туругъуз чу аллагьланы да Аллагьына – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

3Макътав этип туругъуз чу раббилени де Раббисине – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

4Уллу гьайранлыкъланы янгыз Оьзю этип турагъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

5Гьакъыллы кюйде кёклени яратгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

6Сувланы уьстюнде топуракъны токъташдырып къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

7Кёкде ярыкъ берип турагъан уллу затланы яратгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

8Гюндюзлеге гьакимлик этмек учун гюнешни яратгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

9Гечелеге гьакимлик этмек учун ай булан юлдузланы яратгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

10Мисрини башлап тувгъан уланларын къырып къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

11Мисриде Исрайылны[†] есирликден чыгъарып къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

12Къудратлы, узатылгъан къолу булан чыгъарып къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

13Къызыл денгизни[†] эки бёлюп къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

14Шондан таба Исрайылны чыгъарып къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

15Мисрини пачасын асгери де булан бирче Къызыл денгизге тёгюп къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

16Оьз халкъын дангылдан таба чыгъырып къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

17Уллу пачаланы къырып къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

18Гючлю пачаланы оьлтюрюп къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

19Аморну пачасы Сигьонну оьлтюрюп къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

20Башанны пачасы Огъну оьлтюрюп къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

21Оланы топуракъларын да варисликге берип къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

22Оьзюню къулу болгъан Исрайылгъа варисликге берип къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

23Хорлангъан заманыбызда бизин унутмай тургъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;

24Душманларбыздан азат этип къойгъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

25Гьар-бир къаркъараны рызкъы булан таъмин этип турагъан Раббибизге – гьар даимгедир зор сюювю Ону;[+]

26Макътав этип туругъуз чу кёклени Аллагьына – гьар даимгедир зор сюювю Ону.

### 136

1Бабилни[†] оьзенлерини ягъаларында олтуруп йылап тура эдик, Сионну эсге алагъан заманларыбызда биз.

2Шондагъы тал тереклеге илип къойдукъ согъув алатларыбызны биз.

3«Сионну йырларындан йырлагъыз бизге», – деп де айта туруп, йырлар талап эте эдилер шонда бизин есир этгенлер, шатлыкъны талап эте эдилер бизге зулму этип турагъанлар да.

4Нечик йырлайыкъ дагъы биз Раббибизни йырын ят ерлерде?

5Эгер де сени унутуп къойсам, Ерусалим, къуруп къалсын дагъы онг къолум да.

6Тилим тамагъыма ябушуп къалсын дагъы, эгер де эсимде сакълап турмасам сени, Ерусалим, зор сююнчюм болуп къалмасанг мени[+].

7Эдомну[†] халкъы тюп болгъан Ерусалимге: «Дагъытып къоюгъуз чу, дагъытып къоюгъуз чу кюрчюсюн де къоймай шону!» – деп айтагъан гюнню эсине салып къой чу, Раббим, олагъа.

8Бабилни къызы[*], дагъылып къалажакъсан сен! Насиплидир сен бизге этген затынга гёре къайтарышын этген сагъа![+]

9Насиплидир нарысталарынгны да алып йиберип сени, ташгъа уруп оланы чагын чыгъарып къояжакълар[+].

### 137


1Давутну йыры.

Макътав этип тураман Сагъа гьакъ юрекден,[†] йырлап тураман малайиклени алдында Сагъа[+].

2Сужда этип тураман сыйлы ибадатханангны[†] алдында Сени, макътав этип тураман атынга Сендеги зор сююв учун, Сендеги аминлик[†] учун; неге тюгюл де бары затдан да оьр этип къойдунг Каламынгны да, атынгны да Оьзюнгню[+].

3Атынгны да тутуп мен чакъырыв этген гюн эшитип къойдунг Сен мени, гюч де бердинг магъа.

4Макътав этип турар Сагъа, Раббим, ер юзюндеги бары да пачалар авзунгдан чыгъагъан сёзлерингни эшитгенде Сени.

5Макътап йырлап да турар ёлларын Раббибизни, неге тюгюл де зор уллудур макътавлугъу Раббибизни.

6Оьзю нечакъы оьрлерде буса да, юваш хасиятлыланы гьайын этедир, оьктемлени де арекденокъ да таныйдыр Раббибиз.

7Къоркъунчлукъланы арасында нечакъы да айланып турсам да, оьлме къоймай къоруп сакълап турасандыр мени. Нечакъы гючлю буса да душманларымны къазапланыву, къолунгну узатасандыр, къутгъарып къоядыр онг къолунг мени[+].

8Кютюп къоядыр магъа ваъда этген затын Раббибиз! Гьар даимгедир зор сюювюнг Сени, Раббим. Оьз къолларынг булан яратгъан затларынгны къоюп къойма дагъы Сен[+].

### 138


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

Раббим! Ахтарып къарагъансандыр Сен мени, таныма да таныйсандыр мени.

2Олтургъанымны да, тургъанымны да билип турасандыр Сен. Арекденокъ да билип турасандыр ойларымны мени[+].

3Юрюй бусам да, ял ала бусам да, Сенсендир айланамны къуршап алгъан, бары да ёлларым да белгилидир Сагъа[+].

4Авзумдан сёз чыгъып битгенче де, Сагъа белгили болуп къаладыр шо, Раббим.

5Сенсендир артымдан да, алдымдан да сакълап турагъан мени, Сенсендир уьстюме къолунгну салагъан да.

6Тамашадыр мени учун шолай билиминг[†] Сени, мени англавумдан оьрдедир шо, гьеч тюшюнюп болмасман дагъы мен шогъар[+].

7Къайда гетип боларман Сени Ругьунгдан,[†] къайда къачып боларман Сен бар ерден де?

8Кёклеге чыгъып гетсем де, шондасандыр Сен, ахыратгъа[†] гирип гетсем де, шонда да барсандыр Сен[+].

9Тангны къанатлары булан гюнчыгъышгъа багъып учуп гетсем де, денгизни[†] артында гюн батагъан ерлерде яшажакъ болсам да,

10Шонда да мени алып юрюп турар къолунг Сени, мени тутуп сакълап турар онг къолунг Сени.

11«Къарангылыкъ яшырып къойсун мени, айланамдагъы ярыкъ да гечеге айланып къалсын», – деп айтарманмы дагъы мен?

12Къарангылыкъ да яшырып болмас дагъы Сенден, гюндюз йимик ярыкъдыр гече де, ярыкъ йимикдир къарангылыкъ да[+].

13Неге тюгюл де, Сенсендир ичимдеги бары затны яратгъан да, анамны къарнында мени болдургъан да[+].

14Макътав этип тураман Сагъа, неге тюгюл де шолай тамаша яратылгъанман мен. Ишлеринг де гьайрандыр Сени. Мен де бек яхшы англайман шону.

15Гьеч яшырылмагъан эди сюеклерим де Сенден, яшыртгъын мен яратылагъан заманда, анамны къарнында амалгъа гелегенде[*].

16Тувуп битгенче де гёрюп турдунг Сен мени. Магъа токъташдырылгъан гюнлени биринчиси башлангъанча да, китабынга язылып бар эди шоланы барысы да[+].

17Огь, не англашылмайдыр дагъы магъа хыялларынг Сени, Аллагьым, огь, не кёпдюр дагъы санаву да шоланы![+]

18Санап турарманмы дагъы шоланы, амма къайыр бюртюклерден де кёпдюр шолар. Уянагъанда да Сени булан боларман мен.

19Огь, эгер де Сен, Аллагьым, къырып къойгъан болгъан бусанг къылыкъсызланы! Ари тайыгъыз чы менден, къан ичивчюлер![+]

20Сагъа къаршы къылыкъсыз кюйде сёйлеп айланадыр олар; Сагъа къаршы ялгъан сёйлеп айланадыр душманларынг Сени.

21Мен тюгюл, ким гёрюп ярамасын дагъы Сени гёрюп ярамайгъанланы, Раббим, ким жиргенсин дагъы Сагъа къаршы чыгъагъанлардан[+]?

22Оьжетли кюйде гёрюп ярамайман мен оланы, душманлардыр олар магъа.

23Ахтарып къара чы, Аллагьым, билип къой чу юрегимдегин мени; сынап къара чы, билип къой чу хыялларымны да мени[+].

24Къарап къой чу: терс ёлгъа тюшюп сама къалмагъанмы экенмен мен, даимги ёлгъа салып къой чу мени де.

### 139


1Хорну ёлбашчысына. Давутну йыры.

2Яман адамдан азат этип къой чу, Раббим, мени; зулмучудан да сакъла чы мени[+].

3Яман хыяллар булан айланадыр юрегинден олар, ябушма белсенип турадыр гьар гюн олар.

4Йыланныки йимикдир тиллери оланы, къара йыланны агъусу бардыр авзуларында да оланы[+].

5Сакълап къой чу, Раббим, къылыкъсызны къолундан мени, якълап къой чу мени ер этме къарайгъан зулмучулардан да[+].

6Магъа деп оьктемлер тузакълар, илмеклер яшырып токътагъанлар, ёл[†] бойда торларын ташлап, къапгъунларын салып токътагъанлар[+].

7Раббиме: «Аллагьымсандыр Сен мени; эшитип къой чу, Раббим, ялбарыв тавушларымны мени», – деп айтдым мен.

8Раббибиз Аллагь, къутгъарылывумну къудраты мени! Сенсендир ябушувну гюнюнде якълап къойгъан мени.

9Къылыкъсызны мурадын яшавгъа чыкъма къойма дагъы, Раббим; хохайланып йибермесин деп, онгай берме дагъы ойлашгъан затларына оланы.

10Оьзлени башына гелсин дагъы айланамдагъыланы авзундагъы яманлыкълары.

11Къызып турагъан жыжымлар явуп къалсын дагъы башларына оланы; яллайгъан отгъа, дагъы туруп болмасдай терен къакъалагъа ташланып къалсын дагъы олар[+].

12Дюньяда оьзюне ер тапмасын дагъы яман тили булангъы адам! Оьлюмге гелтирип къойсун дагъы зулмучуну яманлыгъы оьзюн.

13Пакъырланы янын тутажагъын, ярлылагъа да адиллигин гёрсетежегин билемен Раббим[+].

14Гертиден де, макътав этип турар муъминлер Сени атынга, Сени алдынгда яшап турар тюз юреклилер[†] де.

### 140


1Давутну йыры.

Раббим! Атынгны тутуп чакъырыв этемен Сагъа; кёмек этме алгъаса чы магъа багъып. Атынгны тутуп чакъырыв этегенде Сагъа, къулакъ асып къой чу ялбарыв тавушума мени.

2Этген дуам арив ийисли тютюндей болуп къалсын дагъы алдынгда Сени, ахшамгъы къурбанлыкъдай[†] болуп къалсын дагъы Сагъа багъып гётерген къолларым да[+].

3Къаравул салып къой чу, Раббим, авзума мени, кирит уруп къой чу авзума мени[+].

4Гюнагь ишлер этегенлер булан мен де терс иш этип къоймасын учун, яманлыкъгъа багъып авма къойма дагъы юрегимни мени. Ортакъчы да этип къойма дагъы оланы кеп чегивлерине де мени.

5Муъмин такъсырлап къойсун дагъы мени: рагьмудур шо. Айыплап къойсун дагъы ол мени: зайтун майдыр[†] башым учун шо, гьеч къаршылыкъ этмесмен дагъы мен де шогъар. Амма яманлагъа къаршы бакъдырылгъандыр ялбарывларым мени[+].

6Ярлардан дёгереп гетер ёлбашчылары оланы; сёзлерим герти болгъанны англап къалар шо заман олар.

7Топуракъны ярагъандай уватып турар бизин, ахыратны[†] авзуна тёгюлюп гетер сюеклерибиз де бизин.

8Сагъадыр, Раббибиз Аллагь, къарап турагъаным мени. Сагъадыр аркъатаяйгъаным мени, якълавсуз къоюп къойма дагъы Сен де мени![+]

9Магъа деп салынгъан тузакълардан да, яманланы къапгъунларындан да сакълап къой дагъы мени[+].

10Оьзлер салгъан торлагъа тюшюп къалсынлар дагъы къылыкъсызлар, чыгъып гетермен мен буса[+].

### 141


1Давутну уьйретивю. Ону анакъдагъы заманындагъы дуасы.

Оьз тавушум булан чакъырыв этдим мен Раббибизге, оьз тавушум булан дуа этдим Раббибизге мен[+].

2Тёгюп къойдум Ону алдында ялбарывларымны мени; чечип къойдум Огъар дертимни де мени[+].

3Мен ругьдан[†] тюшегенде, ёлумну билип турдунг Сен. Магъа деп яшыртгъын кюйде торларын ташлап тургъандыр юрюйген ёлларыма олар[+].

4Онггъа бурулуп къарасам, менде гьеч биревню аварасы ёкъну гёрюп къояман мен: ёкъдур гирип яшынма ер магъа, гьеч биревню гьайы ёкъдур мени жанымдан.

5Раббим, булай деп чакъырыв этдим мен Сагъа: «Сенсендир аркъатаявум мени, Сенсендир бу дюньяда сюеген бары затым мени!»[+]

6Къулакъ асып къой чу агь урувума мени, неге тюгюл де бек гьалсыз болуп тураман мен; мени гьызарлап юрюйгенлерден азат этип къой чу мени, неге тюгюл де гючлюдюр олар менден[+].

7Мен атынга макътав этип болсун учун, зиндандан чыгъарып къой чу мени. Сен магъа яхшы гёзден къарагъанда, муъминлер жыйылып къалар айланамда мени.

### 142


1Давутну йыры.

Раббим! Эшитип къой чу дуамны мени, Сендеги аминлик[†] булан къулакъ асып къой чу ялбарывума мени; Сендеги гьакъ гертилик булан тынглап къой чу магъа.

2Дувангъа чыгъарып къойма дагъы Оьзюнгню къулунгну да, неге тюгюл де савланы арасындан бирев де муъмин тюгюлдюр Сени алдынгда[+].

3Гьызарлап юрюйдюр душманым мени; таптап ер булан бир этме гьазирдир ол мени; кёп тезден оьлгенлени йимик къарангылыкъгъа сугъуп къоядыр мени[+].

4Гючсюз болуп къалды ругьум[†] мени, абдырап къалды юрегим де мени.

5Эсге аламан бырынгъы заманланы, ойлашып къарайман бары да Сени ишлерингни гьакъында, ой этип къарайман Сени къолларынг этген ишлени гьакъында[+].

6Сагъа багъып узатаман къолларымны мени; къуругъан топуракъдай гьасиретдир жаным Сагъа[+].

7Тез жавап берип къой чу, Раббим мени; гьалсыз бола тура ругьум мени. Мен къабургъа салынагъанлагъа ошап къалмасын учун, яшырып къойма чы менден Оьзюнгню бетингни[+].

8Танг булан зор сюювюнгню эшитмекни берип къой чу Сен, неге тюгюл де Сагъадыр аркъатаяйгъаным мен. Магъа юрюме тюшеген ёлну гёрсетип къой чу Сен, неге тюгюл де Сагъа депдир жанымны оьрге гётерегеним мен[+].

9Душманларымдан къутгъарып къой чу, Раббим, мени; янгыз Сени янынгадыр якълав ахтарып гелегеним мени.

10Сен сюйгенни этме уьйретип къой чу мени, неге тюгюл де Сенсендир Аллагьым мени. Сени рагьмулу Ругьунг тюз ёлдан юрютюп турсун дагъы мени.

11Сени атынгны хатири учун сав этип къой чу, Раббим, мени. Сендеги адилликни хатири учун балагьдан къутултуп къой чу мени.

12Сендеги зор сююв булан да къырып къой чу душманларымны мени, дагъытып къой чу магъа зулму этегенлени де, неге тюгюл де къулунгмандыр мен Сени[+].

### 143


1Давутну йыры.

Макътавлар болсун дагъы Раббиме, мени Ярыма. Олдур мени ябушувларда уьстюн гелтирген де, давгъа гьазир этип токътатып тургъан да[+].

2Магъа зор сююв гёрсетеген Аллагьдыр Ол, беклигимдир мени, якълавумдур мени, Азат этивчюмдюр мени, къалкъанымдыр мени, аркъатаявумдур мени. Олдур халкъланы магъа таби этип къоягъан да[+].

3Раббим! Сен оьзюн эс этер йимик, ким болуп къалгъан мисгин адам? Сен оьзюне тергев берер йимик, ким болуп къалгъан мисгин адам[+]?

4Елни енгил уьфюрювюне ошап къалгъандыр инсан, оьмюрю де ону тая турагъан гёлентки йимикдир[+].

5Раббим! Бёлюп йиберип кёклерингни де, тюшюп къал чы Сен; бир тийип къой чу тавлагъа, шо заман тютюн чыгъып гетер шолардан да[+].

6Яшмын яшнатып, чачып къой чу Оьзюнгню душманларынгны; окъларынгны атып, дагъытып къой чу оланы[+].

7Бийикликден таба къолунгну узатып йиберип, азат этип, къутгъарып къой чу мени уллу балагьлардан, ят адамланы къолларындан да[+].

8Тюз затны сёйлемейдир авзулары оланы, ялгъандыр гьар анты да оланы[+].

9Аллагьым, янгы йырны йырлап турарман Сагъа, он къыллы согъув алат булан йырлап турарман мен[+].

10Неге тюгюл де, Сенсендир пачалагъа уьстюнлюк береген, къулунг Давутну[†] оьлюм гелтиреген къылычдан азат этеген де[+].

11Оьзлени авзулары тюз затны сёйлемейген, гьар анты да ялгъан ят адамланы къолларындан азат этип, къутгъарып къой чу мени.

12Жагьил уланларыбыз бек оьсюп гетген тереклер йимик, къызларыбыз да къалалардагъы накъышлангъан багъаналар йимик болуп къалсын дагъы[+].

13Беженлерибиз толуп, ашлыкъдан мол болуп къалсын дагъы. Къойларыбыз минглер, он минглер булан къозлап турсун дагъы отлавлукъларыбызда бизин.

14Оьгюзлерибиз семиз болуп къалсын дагъы бизин. Барулар чёгюп гетмесин дагъы, есирликге тюшегенлер де болмасын дагъы, йылавлар болмасын дагъы орамларыбызда бизин.

15Насиплидир шу затлары бар халкъ. Насиплидир оьзлени Раббиси Аллагь болгъан халкъ[+].

### 144


1Давутну макътав йыры.

Мени Аллагьым, мени Пачам, макътавлар этип турарман Сагъа, гьар даим де алгъыш этип турарман атынга да Сени.

2Гьар гюн алгъыш этип турарман Сагъа, гьар даим де макътавлар этип турарман атынга Сени.

3Зор уллудур, гьар-бир макътавлар тийишлидир Раббибизге, тюшюнме де къыйындыр зорлугъуна Ону[+].

4Наслудан наслугъа макътавлар этилип турар ишлеринге Сени, наслудан наслугъа билдирилип де турар къудратлы ишлерингни гьакъында Сени.

5Мен буса Сени зорлугъунгну оьр макътавлары гьакъында да, Сени тамаша ишлерингни гьакъында да ойлашып турарман.

6Сени къоркъунчлу ишлерингни зорлугъу гьакъында айтылып турар, мен де Сени зорлугъунгну гьакъында билдирип турарман[+].

7Эсге алып сёйлеп турар зор яхшылыгъынгны Сени, макътап йырлап турар адиллигингни де Сени.

8Чомартдыр, рагьмулудур, нече де чыдамлыдыр, зор сюювден толгъандыр Раббибиз бизин[+].

9Бары халкъгъа гёрсетип турадыр Раббибиз бизин, Оьзю яратгъан бары затда гёрюнюп де турадыр рагьмусу Ону.

10Оьзюнгню ишлеринг алгъыш этип турар Сагъа, Раббим; Оьзюнгню халкъынг да макътав этип турар Сагъа.

11Бары халкъ Сени къудратлы ишлерингни, Сени гьакимлигингни макътавлугъу, зорлугъу гьакъында билер.

12Шоллукъда Сени гьакимлигингни макътавлугъу гьакъында да, Сени къудратлы ишлерингни гьакъында да сёйлеп турар халкъынг Сени.

13Гьар даимлик гьакимликдир Сени гьакимлигинг, наслудан наслугъадыр Пача болуп туражагъынг да Сени[+].

14Йыгъылагъанлагъа кёмек этер Раббибиз, тюп болгъанланы да аякъгъа тургъузуп къояр Ол[+].

15Бары жанлы затны гёзлери Сагъа багъып умут булан тигилип турадыр, заманында берип къоясандыр Сен де рызкъысын оланы[+].

16Гьар-бир жанлы затны сюйгенин чомарт къолунг булан таъмин этип къоясандыр[+].

17Бары затда адиллидир Раббибиз, бары ишлеринде рагьмулудур Ол.

18Ювукъдур Раббибиз Оьзюню атын тутуп чакъырыв этегенлени барысына да, гьакъ юрекден[†] чакъырыв этегенлени барысына да[+].

19Оьзюнден къоркъагъанланы сюеген затын яшавгъа чыгъарар Ол, агь урувун эшитер оланы, къутгъарма да къутгъарар оланы[+].

20Къоруп сакълап турар Раббибиз Оьзюн сюегенлени барысын да, бары къылыкъсызланы буса къырып битдирип къояр.

21Макътавлар этип турар авзум Раббиме, гьар даимге макътавлар этип турсун дагъы бары яратылгъан зат да Ону сыйлы атына.

### 145


1Алгьамдулиллагь!

Макътав эт чи, жаным мени, Раббиме[+].

2Оьзюм сав чакъы макътавлар этип турарман Раббиме; бютюн оьмюрюм макътап йырлап турарман Аллагьымны мен[+].

3Аркъатаямагъыз гьакимлеге де, бир инсангъа да, неге тюгюл де гьеч къутгъарылыв болмас олардан[+].

4Жаны чыкъгъандокъ, топуракъгъа къайтар ол, тап шо гюн ёкъ болуп къалар бары хыяллары да ону[+].

5Насиплидир оьзюне Якъубну[†] Аллагьы кёмек этеген, Раббибизге, оьзюню Аллагьына умут этеген инсан.

6Раббибиздир кёкню де, ерни де, денгизни[†] де, шоланы ичиндеги бары затны да яратгъан, гьар даим де аминлигин[†] сакълап турагъан да.

7Олдур зулмулангъанлагъа адиллик этеген, ач къалгъанлагъа рызкъысын береген де; Раббибиздир есирлени азат этеген[+].

8Раббибиздир сокъурланы гёреген этип къоягъан, Раббибиздир тюп болгъанланы аякъгъа тургъузуп къоягъан, Раббибиздир муъминлени сюеген де[+].

9Раббибиздир гелгинчилени сакълап, етимлер булан тул къатынлагъа кёмек этип, къылыкъсызланы буса ёлларын къынгыр этип къоягъан[+].

10Гьей Сион! Гьар даим де гьакимлик этип турар Раббибиз, сени Аллагьынг.

Алгьамдулиллагь![+]

### 146


1Алгьамдулиллагь!

Не тизивдюр дагъы бизин Аллагьыбызгъа макътав йырлар айтып турмакъ. Леззетлидир, тийишли де дюрдюр бизге Ону макътап йырлап турмагъа[+].

2Раббибиздир Ерусалимни янгыдан къурагъан, Исрайылдан[†] къувалангъанланы жыягъан да[+].

3Олдур юреги сынгъанланы сав этеген, оланы яраларына эм этеген де[+].

4Олдур юлдузланы санавун токъташдыргъан, шоланы гьарисине атлар тагъагъан да.

5Зор уллудур Раббибиз бизин, кёпдюр Ону къудраты да, оьлчевсюздюр Ону гьакъылы да.

6Раббибиз языкъланы оьр этип къоягъан, къылыкъсызланы буса ер этип къоягъан.

7Шюкюрлюк булан макътап йырлап туругъуз чу Раббибизни; къомуз согъа туруп йырлап туругъуз чу Аллагьыбызгъа.

8Олдур кёкню булутлар булан ябып къоягъан, топуракъгъа янгур явдурагъан, тавларда от оьсдюрюп къоягъан да[+].

9Олдур жан-жанываргъа рызкъысын, гьатта къычыргъанда къаргъа балалагъа емин де береген[+].

10Атны югюрюклюгюн тюгюл сюегени, инсанны аякъларыны чалтлыгъын да тюгюл ушатагъаны Ол[+].

11Оьзюнден къоркъагъанланы, Оьзюню зор сюювюне умут этегенлени ушатар Раббибиз[+].

### 147

1Макътап тур чу, Ерусалим, Раббибизни. Алгъыш этип тур чу, Сион, Аллагьынга оьзюнгню.

2Неге тюгюл де, Олдур къапуларынгны тогъасларын бек этеген, халкъынга шабагьат этеген де сени ичингде.

3Олдур сени ичингде парахатлыкъ болдурагъан, сагъа тизив будай ашатып турагъан да[+].

4Олдур Оьзюню сёзюн ер юзюне тюшюреген; тез яйылып къалар буйругъу да Ону.

5Олдур мамукъдай ап-акъ къарны явдуруп къоягъан, кюлдей къырав салдырып къоягъан да[+].

6Таш йимик буз явдуруп къояр Ол. Ким чыдап болар экен дагъы Ону сувукълугъуна?

7Бир сёз айтып къояр Ол – ирип къалар шолар бары да; елни уьфюртюп къояр – агъылып йиберер сувлар да.

8Олдур Оьзюню Каламын Якъубгъа[†] билдирген, буйрукълары булан къанунларын Исрайылгъа[†] етишдирген де.

9Буланы бирин де этмегендир Ол башгъа халкълагъа; Ону къанунларын да билмейдир олар.

Алгьамдулиллагь![+]

### 148


1Алгьамдулиллагь!

Кёклерден таба макътавлар этип туругъуз чу Раббибизге, бийикликлерден таба макътавлар этип туругъуз чу Огъар[+].

2Макътавлар этип туругъуз чу, Ону бары да малайиклери, макътавлар этип туругъуз чу, Ону кёклердеги бары да асгерлери[+].

3Макътавлар этип туругъуз чу, гюнеш булан ай, макътавлар этип туругъуз чу, йыртыллайгъан бары да юлдузлар.

4Макътавлар этип туругъуз чу, кёклени де кёклери, кёклерден де бийикдеги сувлар да[*][+].

5Макътавлар этип турсун дагъы Раббибизни атына шолар, неге тюгюл де Оьзюню буйругъу булан яратып къойгъандыр Ол шоланы[+].

6Гьар даимге салып къойду Ол шоланы; къанунлар да берди Ол, гьеч бирев де бузмас дагъы шоланы[+].

7Макътавлар этип туругъуз чу Раббибизге ер юзюнден таба, сувдагъы аждагьалар булан денгизлени-дерияланы[†] теренликлери де,[+]

8Ялын булан буз да, къар булан алаша булут да, Ону буйругъун кютеген къатты ел де,[+]

9Тавлар булан тёбелер де, емиш береген тереклер булан бары да къарагъайлар да,

10Къыр жанлар булан гьар-бир гьайван-мал да, сюйкелеген жанлар булан къанатлы къушлар да,

11Ер юзюндеги пачалар булан бары да халкълар да, бийлер булан ер юзюндеги гьакимлер де,

12Уланлар булан къызлар да, къартлар булан яшлар да –

13Макътавлар этип турсун дагъы Раббибизни атына олар бары да, неге тюгюл де янгыз Ону аты оьрдюр бары да атлардан; Ону зорлугъу да ер юзюню, кёклени дазуларындан да чыгъып гетедир[+].

14Олдур Оьзюню халкъына гюч де, гьакимлик де берген, Оьзюню амин[†] къулларыны, демек Исрайылны[†] Оьзюне ювукъ болгъан халкъыны макътавлугъун оьр этген.

Алгьамдулиллагь!

### 149


1Алгьамдулиллагь!

Йырлагъыз чы Раббибизге янгы йырны. Оьзюню халкъы жыйылгъан ерде макътап йырлагъыз чы Раббибизни[+].

2Къуванып къалсын дагъы Исрайыл[†] Оьзюню Яратгъанындан; сююнюп къалсын дагъы Сионну халкъы да оьзюню Пачасындан.

3Бийий туруп макътавлар этип турсун дагъы Ону атына; теп къагъып, къомуз согъуп йырлап турусун дагъы Огъар.

4Неге тюгюл де, ушатып къояр Раббибиз Оьзюню халкъын, къутгъарып, нюрлендирип къояр мисгинлени де Ол.

5Сююнюп къалсын, макътавлу да болуп къалсын дагъы Ону халкъы; ятывларында буса да къуванып къалсын дагъы олар[+].

6Аллагьыбызгъа макътав сёзлер чыгъып турсун дагъы оланы авзуларындан; эки де яны гесеген къылыч да болсун дагъы оланы къолунда.

7Шо заман халкълардан оьч алар, адамланы такъсырлар,

8Пачаланы шынжырлар булан байлар, оланы вазирлерине темир бугъавлар салар,

9Аллагьны язывун кютер – булардыр Ону халкъгъа тийишли болгъан сыйы.

Алгьамдулиллагь!

### 150


1Алгьамдулиллагь!

Оьзюню Сыйлы ибадатханасында[†] макътавлар этип туругъуз чу Аллагьыбызгъа; Оьзюню къудраты гёрюнген кёкде макътавлар этип туругъуз чу Огъар[+].

2Оьзюндеги къудрат булан этген ишлер учун макътавлар этип туругъуз чу Аллагьыбызгъа; бары затдан оьр чыгъагъан зорлугъу учун макътавлар этип туругъуз чу Огъар.

3Зурнайны тавушу булан макътавлар этип туругъуз чу Огъар; кёп къыллы согъув алатланы согъуп макътавлар этип туругъуз чу Огъар[+].

4Теп къагъып, бийий туруп макътавлар этип туругъуз чу Огъар; къомуз чертип, зурнай согъуп макътавлар этип туругъуз чу Огъар[+].

5Бек тавуш чыгъарагъан накъыралагъа къагъа туруп макътавлар этип туругъуз чу Огъар; янгыртып къоягъан накъыралагъа къагъа туруп макътавлар этип туругъуз чу Огъар.

6Бары да тыныш алагъан зат макътавлар этип турсун дагъы Раббибизге!

Алгьамдулиллагь!

## Сёзлюк (Забур)

### Сёзлюк (Забур)

Сёзлюк (Забур)


А

Б

Г

Д

Е

Ё

З

И

К

М

О

Р

С

Т

У

Э

Ю

Я


Сёзлюк

### Амин

Амин – ягьуди сёз, «гертиден де, шолай»; «шолай болсун дагъы» деп таржума этиле.

### Ахырат

Ахырат – оьлюлер болагъан ер. Бырынгъы ягьудилени ёравларына гёре, оьлген сонг ахыратгъа бары да адамлар тюше (Забур 88:49). Эсги Разилешивде муъминлер учун дагъы башгъа къысмат гёз алгъа тутулмай.

### Бабил

Бабил – бизин девюрден алдынгъы VII-нчи асруну ахырларындан тутуп уллу пачалыкъны тахшагьары. Шо пачалыкъгъа Месопотамия, Шам ва Паластин гире болгъан. Ягьуди пачаланы оьзлени харлысызлыгъын сакъламакъ учунгъу гьаракатлары Ягьуди пачалыгъын дагъылывгъа, Ерусалимни бузулувгъа ва ягьудилени къувалавгъа гелтире. Эсги Разилешивню кёбюсю китапларында Бабилден оьч алыв гьакъында айтыла (Забур 136). Библияны мердешинде Бабил дюнья оьлчевюндеги яманлыкъны белгиси болуп токътай.

### Билим

Билим – «гьикматлыкъ», «гьакъыл» ва «муъминлик» деген сёзлени маънадашы, демек бу нечик буса да бир затлар булан байлавлу билим тюгюл, Аллагьгъа тюшюнюв.

### Гюмюш

Гюмюш – Эсги Разилешивде «гюмюш» «акъча» деген маънаны англата.

### Гюнагьлылар

Гюнагьлылар – Аллагьны буйрукъларын кютмеген ва шолай да бир тюрлю себеплерден адатлар булан байлавлу тазалыкъны сакъламагъан адамлар.

### Гьарун

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

### Гьерубимлер (ягьудиче керубим, теклик санавда керу́в)

Гьерубимлер (ягьудиче керубим, теклик санавда керу́в) – Раббибизге къуллукъ этеген яратывлар. Забурда (17:11) Раббибизни гьакъында булай айтыла: «гьерубимге де минип йиберип, учуп гетди; елни къанатларыны уьстюндеги кюйде гетип къалды». «Гьерубимлени уьстюнде олтургъан» – Раббибизге тагъылгъан атланы бирисидир (Забур 79:2; 98:1). Бырынгъы исрайыллылар гьерубимлени аслу гьалда къанатлы яратывланы келпетинде гёрген болма герек.

### Давут

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъанлар.

### Денгиз

Денгиз – Эсги Разилешивде кёбюсю гьалда инг башлап болгъан денгизлени теренликлерин-низамсызлыкъны англата. Аллагь шону енгип ва аякълары булан басып токътагъан (къара, масала, Аюб 9:8).

### Ефрем

Ефрем – Юсупну экинчи уланы, исрайыллыланы шо атлы къавумуна баш салгъан адам. Темиркъазыкъ пачалыгъында аслу ерни тутуп гелген Ефремни къавумуну топурагъына да шолай айтыла болгъан. Шо саялы Эсги Разилешивде кёбюсю гезиклерде Ефрем деп бютюн Исрайыл пачалыгъына айтыла.

### Ёл

Ёл – Сыйлы Язывларда гьар инсангъа къылыкъ якъдан берилген сайлавгъа шолай айтыла: Аллагьны буйрукъларына гёре юрюмек ва тюз ёл булан юрюмек неде Аллагьгъа къаршы башгётермек, демек «ёлдан къайтмакъ, адашмакъ».

### Ёрдан

Ёрдан – Гьермон тавдан баш алып, Оьлю денгизге тёгюлеген Паластинни аслу оьзени. Йылны кёбюсю вакътисинде Ёрдан генг болмай (30 метрден генг тюгюл) ва терен болмай, амма ону агъымы чалт, айланмалы.

### Зайтун май

Зайтун май – кёбюсю адатланы юрютегенде къолланагъан май. Шону дин къуллукъчулар, пачалар, пайхаммарлар къуллугъун кютме башлайгъанда, олагъа сюрте болгъан. Май булангъы къошулчанны ибадатхананы сыйлы ерине сюртмек учун къоллай болгъан.

### Ибадатхана

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген болгъан ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда эте болгъанлар. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

### Ибрагьим

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайылны халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

### Исгьакъ

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабаларындан, Якъубну атасы.

### Исрайыл

Исрайыл – Якъубну экинчи аты, Аллагьны халкъына да шолай айтыла болгъан. Бизин девюрден алдынгъы Х-нчу асруну ахырларындан тутуп Къыбла пачалагъы (тахшагьары – Ерусалим) булан янаша болгъан Темиркъазыкъ пачалыгъына, (тахшагьары – Самария) шолай деп айтыла болгъан.

### Кедар

Кедар – Темиркъазыкъ Арапстанда гёчюп яшайгъан арап къавум. Сыйлы Язывларда Кедар – Исмайылны уланларындан бириси (Яратылыв 25:13).

### Кёклердеги асгер

Кёклердеги асгер – бу сёзлер Эсги Разилешивде «кёклердеги пача» болгъан Раббибизни къырыйындагъыланы англатма бола. Амма Сыйлы Язывланы кёбюсю китапларында «кёклердеги асгер» – юлдузлар (неде гюнеш, ай ва юлдузлар). Кёбюсю ягьудилени «кёклердеги асгерге» сужда къылыву гьакъда сёз юрюле. Сыйлы Язывлардагъы китаплар шолай сужда къылывну ят аллагьлагъы къуллукъ этив булан янаша сала туруп, къатты кюйде айыпгъа тута.

### Къурбанлыкъ

Къурбанлыкъ – Эсги Разилешивню дин адатларын кютювде къурбан этив аслу ерни тутуп геле. Аллагьны ва инсанны арасындагъы байлавлукъ къурбан этивден ва буйрукъланы кютювден таба даим болдурула.

### Къурбанлыкъны салагъан ер

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

### Мелгьиседек

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

### Моав

Моав – Оьлю денгизни гюнтувуш янында ерлешген уьлке.

### Муса

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

### Муъминлик

Муъминлик – Аллагьны буйрукъларын кютювню, Мусаны Къанунун камил кюйде кютювню англата.

### Офир

Офир – кёп йыракълардагъы уьлке. Шондан алтын, агъачланы сыйлы тайпаларын, багьалы ташлар ва аз ёлугъагъан жанланы гелтире болгъан. Сыйлы Язывлагъа гиреген китаплардан Офирни мекенли ерлешген ери англашылып битмей.

### Рагьав

Рагьав – денгиз аждагьа, Ливьятан булан бирче Раббибиз оьзюнден уьст чыкъгъан низамсызлыкъны бир белгиси (Аюб 26:12; Забур 88:11). Забурда (86:4) Рагьав – Мисрини аллегориялы аты.

### Ругь

Ругь – ягьуди тилдеги «руагь» деген кёп маъналы сёз «ругь», «ел», «уьфюрюв», «тыныш» деген маъналаны англатма бола.

### Синай

Синай – Синай ярыматавундагъы тав. Чыгъыш китабында эсгерилеген кюйде, Раббибиз исрайыл халкъы булан разилешивню шо тавда бегетген.

### Сион къызы

Сион къызы – Эсги Разилешивде кёп ёлугъагъан «Сигьонну къызы» деген англав Ерусалим демекдир.

### Танглангъан

Танглангъан – башына зайтун май сюртюлеген адатдан таба бир къуллукъгъа багъышланагъан инсан. Башына зайтун майны шолай сюртюлмеклигине пайхаммарлар, пачалар ва дин къуллукъчулар лайыкълы бола болгъанлар.

### Уьй

Уьй – Эсги Разилешивде бу сёз оьзюню аслу маънасындан къайры да («турагъан ер», «яшавлукъ этеген ер»), булай маъналаны да англатма бола: 1) тухум, уьягьлю, халкъ; 2) наслулар, тухумда бир-бирин алышдырып гелегенлер.

### Эдом (Сейир)

Эдом (Сейир) – Оьлю денгизни къыбла-гюнтувуш ягъындагъы, Моавну къыбласындагъы уьлке. Давут пачаны заманларындан берли Эдом ерусалим пачаланы гьакимлигини тюбюнде болгъан, амма ягьудили Ёрам пачаны заманында (бизин девюрден алдагъы 848-842-нчи йй.) башгётерип, харлысызлыкъгъа етишген.

### Эдомлулар

Эдомлулар – Эдомда яшайгъанлар, олар Исавну наслусундан деп гьисаплана болгъанлар.

### Эсги Разилешив

Эсги Разилешив – Аллагь Синай тавда Мусадан таба Исрайылны халкъы булан бегетген разилешивге шолай айтыла болгъан.

### Юзюмлюк

Юзюмлюк – Сыйлы Язывларда кёп керенлер аманлыкъны ва уьст геливню ва шолай да оьзю Аллагьны халкъыны белгиси болуп геле.

### Юрек

Юрек – бырынгъы ягьудилер гьакъылны ерлешеген ери деп гьисаплай болгъанлар, шо саялы Эсги Разилешивде «юрек» «гьакъыл» деген маънаны англата. Дагъы да Сыйлы Язывларда юрек инсанны ич, сырлы битимин, ону ругь, инг башлап Аллагьгъа бакъгъан якъдагъы яшавуну марказын англата. Бир-бирде «намус» деген маънада къоллана.

### Якъуб

Якъуб – Исакъны уланы; огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Амин – ягьуди сёз, «гертиден де, шолай»; «шолай болсун дагъы» деп таржума этиле.

Ахырат – оьлюлер болагъан ер. Бырынгъы ягьудилени ёравларына гёре, оьлген сонг ахыратгъа бары да адамлар тюше (Забур 88:49). Эсги Разилешивде муъминлер учун дагъы башгъа къысмат гёз алгъа тутулмай.

Бабил – бизин девюрден алдынгъы VII-нчи асруну ахырларындан тутуп уллу пачалыкъны тахшагьары. Шо пачалыкъгъа Месопотамия, Шам ва Паластин гире болгъан. Ягьуди пачаланы оьзлени харлысызлыгъын сакъламакъ учунгъу гьаракатлары Ягьуди пачалыгъын дагъылывгъа, Ерусалимни бузулувгъа ва ягьудилени къувалавгъа гелтире. Эсги Разилешивню кёбюсю китапларында Бабилден оьч алыв гьакъында айтыла (Забур 136). Библияны мердешинде Бабил дюнья оьлчевюндеги яманлыкъны белгиси болуп токътай.

Билим – «гьикматлыкъ», «гьакъыл» ва «муъминлик» деген сёзлени маънадашы, демек бу нечик буса да бир затлар булан байлавлу билим тюгюл, Аллагьгъа тюшюнюв.

Гюмюш – Эсги Разилешивде «гюмюш» «акъча» деген маънаны англата.

Гюнагьлылар – Аллагьны буйрукъларын кютмеген ва шолай да бир тюрлю себеплерден адатлар булан байлавлу тазалыкъны сакъламагъан адамлар.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъанлар.

Денгиз – Эсги Разилешивде кёбюсю гьалда инг башлап болгъан денгизлени теренликлерин-низамсызлыкъны англата. Аллагь шону енгип ва аякълары булан басып токътагъан (къара, масала, Аюб 9:8).

Ефрем – Юсупну экинчи уланы, исрайыллыланы шо атлы къавумуна баш салгъан адам. Темиркъазыкъ пачалыгъында аслу ерни тутуп гелген Ефремни къавумуну топурагъына да шолай айтыла болгъан. Шо саялы Эсги Разилешивде кёбюсю гезиклерде Ефрем деп бютюн Исрайыл пачалыгъына айтыла.

Ёл – Сыйлы Язывларда гьар инсангъа къылыкъ якъдан берилген сайлавгъа шолай айтыла: Аллагьны буйрукъларына гёре юрюмек ва тюз ёл булан юрюмек неде Аллагьгъа къаршы башгётермек, демек «ёлдан къайтмакъ, адашмакъ».

Ёрдан – Гьермон тавдан баш алып, Оьлю денгизге тёгюлеген Паластинни аслу оьзени. Йылны кёбюсю вакътисинде Ёрдан генг болмай (30 метрден генг тюгюл) ва терен болмай, амма ону агъымы чалт, айланмалы.

Зайтун май – кёбюсю адатланы юрютегенде къолланагъан май. Шону дин къуллукъчулар, пачалар, пайхаммарлар къуллугъун кютме башлайгъанда, олагъа сюрте болгъан. Май булангъы къошулчанны ибадатхананы сыйлы ерине сюртмек учун къоллай болгъан.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген болгъан ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда эте болгъанлар. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайылны халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Исрайыл – Якъубну экинчи аты, Аллагьны халкъына да шолай айтыла болгъан. Бизин девюрден алдынгъы Х-нчу асруну ахырларындан тутуп Къыбла пачалагъы (тахшагьары – Ерусалим) булан янаша болгъан Темиркъазыкъ пачалыгъына, (тахшагьары – Самария) шолай деп айтыла болгъан.

Кедар – Темиркъазыкъ Арапстанда гёчюп яшайгъан арап къавум. Сыйлы Язывларда Кедар – Исмайылны уланларындан бириси (Яратылыв 25:13).

Къурбанлыкъ – Эсги Разилешивню дин адатларын кютювде къурбан этив аслу ерни тутуп геле. Аллагьны ва инсанны арасындагъы байлавлукъ къурбан этивден ва буйрукъланы кютювден таба даим болдурула.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Моав – Оьлю денгизни гюнтувуш янында ерлешген уьлке.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Муъминлик – Аллагьны буйрукъларын кютювню, Мусаны Къанунун камил кюйде кютювню англата.

Рагьав – денгиз аждагьа, Ливьятан булан бирче Раббибиз оьзюнден уьст чыкъгъан низамсызлыкъны бир белгиси (Аюб 26:12; Забур 88:11). Забурда (86:4) Рагьав – Мисрини аллегориялы аты.

Ругь – ягьуди тилдеги «руагь» деген кёп маъналы сёз «ругь», «ел», «уьфюрюв», «тыныш» деген маъналаны англатма бола.

Синай – Синай ярыматавундагъы тав. Чыгъыш китабында эсгерилеген кюйде, Раббибиз исрайыл халкъы булан разилешивню шо тавда бегетген.

Сион къызы – Эсги Разилешивде кёп ёлугъагъан «Сигьонну къызы» деген англав Ерусалим демекдир.

Танглангъан – башына зайтун май сюртюлеген адатдан таба бир къуллукъгъа багъышланагъан инсан. Башына зайтун майны шолай сюртюлмеклигине пайхаммарлар, пачалар ва дин къуллукъчулар лайыкълы бола болгъанлар.

Уьй – Эсги Разилешивде бу сёз оьзюню аслу маънасындан къайры да («турагъан ер», «яшавлукъ этеген ер»), булай маъналаны да англатма бола: 1) тухум, уьягьлю, халкъ; 2) наслулар, тухумда бир-бирин алышдырып гелегенлер.

Эдом (Сейир) – Оьлю денгизни къыбла-гюнтувуш ягъындагъы, Моавну къыбласындагъы уьлке. Давут пачаны заманларындан берли Эдом ерусалим пачаланы гьакимлигини тюбюнде болгъан, амма ягьудили Ёрам пачаны заманында (бизин девюрден алдагъы 848-842-нчи йй.) башгётерип, харлысызлыкъгъа етишген.

Юзюмлюк – Сыйлы Язывларда кёп керенлер аманлыкъны ва уьст геливню ва шолай да оьзю Аллагьны халкъыны белгиси болуп геле.

Юрек – бырынгъы ягьудилер гьакъылны ерлешеген ери деп гьисаплай болгъанлар, шо саялы Эсги Разилешивде «юрек» «гьакъыл» деген маънаны англата. Дагъы да Сыйлы Язывларда юрек инсанны ич, сырлы битимин, ону ругь, инг башлап Аллагьгъа бакъгъан якъдагъы яшавуну марказын англата. Бир-бирде «намус» деген маънада къоллана.

Якъуб – Исакъны уланы; огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

[1] Кёбюсю йырларда ягьуди халкъны ва Давут пачаны яшавундан алынгъан тарихи агьвалатлар эсгериле.

+ 1:1 Аюб 21:16, Айт 1:15, Айт 4:14, Айт 24:1, Заб 25:4-5, Айт 3:34, Айт 21:24

+ 1:2 Заб 118:47-48, Заб 118:97

+ 1:4 Аюб 21:18, Заб 34:5

+ 1:6 Заб 36:18

+ 2:1 Элч 4:25-26

* 2:2 Танглангъан – башына зайтун май сюртюлеген адатдан таба бир къуллукъгъа багъышланагъан инсан. Башына зайтун майны шолай сюртюлмеклигине пайхаммарлар, пачалар ва дин къуллукъчулар лайыкълы бола болгъанлар.

+ 2:2 Заб 17:51, Заб 19:7, Заб 88:20-21

+ 2:4 Заб 10:4, Заб 36:13, Заб 58:9, Айт 1:26

+ 2:6 Заб 109:2, Вагь 14:1

+ 2:7 Элч 13:33, Ягь 1:5, Ягь 5:5, 2 Пач 7:14

+ 2:9 Вагь 2:27, Вагь 12:5, Вагь 19:15,

+ 2:11 Ягь 12:28, Фил 4:4

+ 2:12 Заб 33:8

+ 3:1 2 Пач 15:14-17

+ 3:2 2 Пач 15:12

+ 3:3 Заб 70:11

+ 3:4 Яр 15:1, Заб 26:6

+ 3:5 Заб 2:6, Заб 33:4

+ 3:6 Заб 4:8

+ 3:7 Заб 26:3

+ 3:8 Аюб 16:10, Аюб 29:17, Заб 57:7

+ 3:9 Заб 36:39,

+ 4:2 Аюб 36:16

+ 4:4 Чыгъ 11:7

+ 4:6 Такр 33:19, Заб 50:21

+ 4:7 Сан 6:25, Заб 30:17, Заб 43:4, Заб 66:2

+ 4:9 Заб 3:6

+ 5:3 Заб 83:4

+ 5:4 Заб 87:10, Заб 118:147

+ 5:6 Заб 10:5

+ 5:7 Заб 54:24

+ 5:8 3 Пач 8:29, Заб 10:4

+ 5:10 Заб 11:2, Рум 3:13

+ 5:13 Заб 113:21-22, Заб 102:4

+ 6:2 Заб 37:2

+ 6:4 Заб 89:13

+ 6:6 Заб 29:10, Заб 87:11, Заб 113:25,

+ 6:8 Заб 30:10

+ 6:9 Аюб 21:16, Заб 118:115, Мат 7:23

+ 6:11 Заб 39:13

+ 7:2 Заб 10:1, Заб 63:11, Заб 30:16

+ 7:3 Аюб 10:16

+ 7:5 Заб 54:21, 1 Пач 24:8, 1 Пач 26:9

+ 7:9 Заб 25:1, Заб 34:24, Заб 42:1

+ 7:10 Аюб 23:10, Заб 10:5

+ 7:11 Яр 15:1

+ 7:13 Такр 32:41, Такр 32:23

+ 7:14 Заб 20:13, Заб 63:8

+ 7:15 Аюб 15:35, Якъ 1:15

+ 7:16 Айт 11:5, Айт 26:27, Айт 28:10,

+ 7:18 Заб 9:3

+ 8:1 Заб 80:1, Заб 83:1

+ 8:2 Заб 148:13, Заб 112:4, Мат 21:16

+ 8:5 Аюб 7:17, Заб 143:3, Ягь 2:6-8

+ 8:7 Яр 1:26, Яр 1:28, Заб 109:1, 1 Кор 15:27, Эф 1:22

+ 9:2 Заб 25:7, Заб 39:6, Заб 95:3

+ 9:3 Заб 7:18

+ 9:5 Заб 139:13, Заб 28:10

+ 9:6 Такр 9:14, Такр 29:20

+ 9:8 Заб 101:13, Заб 144:13,

+ 9:9 1 Пач 2:10, Заб 57:12, Заб 66:5, Заб 95:13, Заб 97:9, Заб 109:6,

+ 9:10 2 Пач 22:3

+ 9:11 Заб 90:14

+ 9:14 Заб 106:18

* 9:15 Сион къызыны – бу сёз тагъым «Ерусалим ва шонда яшайгъанлар» деген маънаны англата.

+ 9:16 Заб 7:16, Аюб 18:8, Айт 29:5, Айт 29:6

+ 9:17 Чыгъ 7:5, Чыгъ 14:4

+ 9:18 Аюб 8:13

+ 9:22 Заб 21:1

+ 9:25 Заб 13:1, Заб 52:1

+ 9:27 Заб 29:7

+ 9:28 Рум 3:14, Аюб 20:12

+ 9:29 Заб 16:11, Заб 36:32, Айт 24:15

+ 9:30 Аюб 38:40, Заб 58:4,

+ 9:35 Такр 10:18,

+ 9:36 Заб 36:17

+ 9:37 Чыгъ 15:18, Заб 28:10, Заб 145:10

+ 9:39 Заб 81:3

+ 10:1 Заб 7:2

+ 10:2 Заб 63:4

+ 10:3 Заб 81:5

+ 10:4 Заб 2:4, Аюб 7:18, Аюб 23:10

+ 10:5 Яр 22:1

+ 10:6 Яр 19:24, Аюб 18:15, Заб 74:9

+ 10:7 Заб 32:5, Заб 61:8, Заб 98:4

+ 11:3 Заб 5:10, Заб 40:6, Заб 143:8

+ 11:7 Заб 17:31, Заб 118:140, Айт 30:5

+ 12:2 Заб 88:47, Аюб 13:24,

+ 12:4 Заб 18:9

+ 12:5 Такр 32:27

+ 12:6 Заб 114:7

• 13:1 Заб 52

+ 13:1 Заб 9:25, Рум 3:10-12

+ 13:2 Яр 11:5, Такр 26:15, Заб 32:14, Заб 101:19

+ 13:3 Аюб 15:16

+ 13:4 Айт 30:14,

+ 14:1 Заб 23:3-4,

+ 14:2 Заб 105:3

+ 14:3 Лев 19:16

+ 14:5 Лев 25:36, Чыгъ 23:5

+ 15:2 Заб 72:25

+ 15:4 Чыгъ 23:13,

+ 15:5 Сан 18:20,

+ 15:8 Заб 108:31, Элч 2:25-28

+ 15:10 Аюб 33:28, Заб 29:4, Заб 48:16, Заб 85:13, Элч 2:27

+ 15:11 Мат 7:14

+ 16:1 Заб 85:1, Заб 141:1

+ 16:3 Аюб 23:10, Заб 65:10

+ 16:5 Аюб 23:11

+ 16:7 Заб 30:22

+ 16:8 Такр 32:10, Заб 35:8, Заб 56:2, Заб 62:8, Заб 90:4

+ 16:10 Заб 118:70

+ 16:12 Аюб 38:40, Заб 9:29

+ 16:15 Аюб 19:26, Аюб 33:26

• 17:1 2 Пач 22

+ 17:2 Такр 6:5, Заб 114:1

+ 17:3 Заб 18:15, Заб 30:3-4, Заб 70:3, Заб 90:2, Заб 143:2, Яр 15:1

+ 17:4 Заб 47:2, Заб 95:4, Заб 144:3

+ 17:5 Заб 41:7, Заб 92:4,

+ 17:6 Заб 114:3

+ 17:8 Заб 76:18, Заб 96:4

+ 17:9 Заб 20:9,

+ 17:10 Заб 143:5,

* 17:11 Гьерубим – малайиклени къанатлы гьайванланы келпетиндеги тайпасы.

+ 17:11 Заб 103:3

+ 17:12 Чыгъ 20:21, Заб 96:2

+ 17:14 1 Пач 2:10, Аюб 37:4-5, Заб 67:34, Заб 76:18-19

+ 17:15 1 Пач 7:10

+ 17:16 Чыгъ 15:8, Заб 105:9

+ 17:17 Заб 143:7

+ 17:18 Заб 141:6

+ 17:20 Заб 30:8, Заб 117:5

+ 17:21 1 Пач 26:23, Аюб 22:30

+ 17:24 Яр 6:9, Аюб 1:1

+ 17:28 Заб 100:5

* 17:29 Мунда чыракъ Давутну яшавун белгилей.

+ 17:29 2 Пач 21:17, 4 Пач 8:20, Заб 131:17

+ 17:31 Такр 32:4, Мат 5:48, Заб 11:7, Айт 30:5, Яр 15:1

+ 17:32 4 Пач 5:15,

+ 17:34 Такр 32:13,

+ 17:35 Заб 143:1

+ 17:38 Чыгъ 23:27

+ 17:41 Чыгъ 23:27

+ 17:42 Аюб 27:9, Айт 15:29

+ 17:45 Такр 33:29

+ 17:48 Заб 46:3

+ 17:50 Рум 15:9

+ 17:51 Заб 143:10, 2 Пач 7:16

+ 18:2 Заб 49:6, Заб 88:6, Заб 96:6

+ 18:5 Рум 10:18

+ 18:8 Такр 4:7, Заб 22:3, Заб 118:130

+ 18:9 Рум 7:12, Заб 12:4

+ 18:10 Заб 118:142, Заб 118:151, Заб 118:160

+ 18:11 Айт 3:14, Айт 8:10, Айт 24:13

+ 18:14 Сан 15:30, Рум 6:12, Рум 6:14

+ 18:15 Заб 17:3

+ 19:2 Заб 68:30, Айт 18:10

+ 19:3 Заб 127:5, Заб 133:3

+ 19:5 Заб 20:3

+ 19:8 Заб 32:17, 1 Пач 17:45, Айт 21:31

+ 20:2 Заб 27:7

+ 20:3 Заб 19:5

+ 20:5 4 Пач 20:6, Заб 60:6, Заб 90:16

+ 20:8 Заб 15:8

+ 20:10 Заб 17:9, Аюб 15:34, Аюб 20:26, Заб 96:3, Ягь 10:27

+ 20:11 Аюб 18:19

+ 20:13 Заб 17:15

+ 21:2 Мат 27:46, Мк 15:34, Заб 9:22,

+ 21:3 Заб 87:2

+ 21:7 Аюб 25:6,

+ 21:8 Заб 90:14, Мат 27:39-43, Мк 15:29-32, Лкъ 23:35-37

+ 21:10 Заб 71:6

+ 21:12 Заб 106:12

* 21:13 Башан бугъалар оьзлени уллу къаркъарасы ва гючю булан макъталгъан болгъан.

+ 21:13 Заб 117:10-12,

+ 21:15 Заб 118:28

+ 21:17 Заб 58:7

+ 21:18 Лкъ 23:35

+ 21:19 Югь 19:24

+ 21:21 Заб 34:17, Фил 3:2

+ 21:22 2 Тим 4:17

+ 21:23 Ягь 2:12

+ 21:24 Заб 134:20

+ 21:26 Заб 34:18, Лев 7:16

+ 21:28 Заб 95:7,

+ 21:29 Лкъ 1:33, 1 Кор 15:24, Вагь 11:15

+ 21:31 Заб 101:19

+ 21:32 Заб 77:6, Заб 101:19

+ 22:1 Заб 79:2, Югь 10:11, Фил 4:19

+ 22:2 Югь 10:9

+ 22:3 Заб 18:8, Айт 4:11, Айт 8:20

+ 22:4 Заб 137:7, Айт 10:9,

+ 22:5 Заб 91:11, Айт 27:9, Лкъ 7:46

+ 23:1 Чыгъ 9:29, Аюб 41:3, Заб 49:12, Заб 88:11

+ 23:2 1 Пач 2:8, Заб 101:26, Заб 103:5, Айт 8:29

+ 23:3 Заб 14,

+ 23:4 Заб 50:12, Мат 5:8

+ 23:7 Заб 117:19-20,

+ 23:8 Чыгъ 15:3

+ 24:1 Заб 85:4, Заб 142:8

+ 24:4 Заб 26:11, Заб 85:11

+ 24:5 Заб 25:3

+ 24:6 Заб 102:17

+ 24:7 Аюб 13:26, Заб 118:9, Заб 50:3

+ 24:11 Заб 78:9,

+ 24:13 Заб 36:22, Айт 2:21,

+ 24:15 Заб 122:1-2, Заб 140:8

+ 24:22 Заб 43:27, Заб 129:8

+ 25:1 Заб 7:9

+ 25:2 Заб 138:23, Айт 17:3,

+ 25:3 Заб 24:5

+ 25:5 Заб 1:1, Заб 138:21

+ 25:6 Такр 21:6, Заб 72:13, Мат 27:24

+ 25:7 Заб 9:2

+ 25:9 Заб 27:3

+ 25:10 Чыгъ 23:8

+ 26:3 Заб 3:7, Заб 22:4

+ 26:4 Заб 22:6, Заб 60:5, Заб 64:5

+ 26:6 Заб 3:4, Эф 5:19

+ 26:8 Заб 104:4

+ 26:11 Заб 24:4

+ 26:12 Заб 40:3, Чыгъ 20:16, Айт 6:19

+ 26:14 Заб 30:25,

+ 27:1 Заб 82:2, Заб 108:1, Заб 87:5, Заб 142:7, Айт 1:12

* 27:2 Инг Сыйлы Ер – ибадатханадагъы инг сыйлы ер. Мунда разилешивню сандыгъы салына болгъан.

+ 27:2 Заб 133:2

+ 27:3 Айт 26:23, Заб 25:9

+ 27:7 Яр 15:1, Заб 20:2

+ 28:1 Яр 6:2, Аюб 1:6, Аюб 2:1, Заб 88:7, Заб 95:7

+ 28:3 Аюб 37:4,

+ 28:5 Заб 103:16,

* 28:6 Сиригьон – Гьермон тавну башгъача аты. 132:3 баянлыкъгъа къара.

+ 28:6 Такр 3:9, Заб 113:4, Заб 113:6

+ 28:8 Сан 13:27

+ 28:10 Яр 6:17, Чыгъ 15:18, Заб 9:5, Заб 9:37

+ 28:11 Заб 67:36

+ 29:2 Заб 34:19

+ 29:4 Аюб 33:28, Заб 15:10, Заб 48:16, Заб 85:13,

+ 29:6 Заб 125:5

+ 29:7 Заб 9:26

+ 29:10 Заб 6:6,

• 30:1 Заб 70:1-3

+ 30:3 Заб 17:3

+ 30:6 Лкъ 23:46

+ 30:7 Такр 32:21

+ 30:9 Заб 17:20

+ 30:10 Заб 6:8

+ 30:12 Аюб 19:13, Заб 30:12, Заб 37:11, Заб 68:9, Заб 87:9

+ 30:16 Заб 7:2

+ 30:17 Сан 6:25, Заб 4:7

+ 30:22 Заб 16:7

+ 30:24 Заб 96:10

+ 30:25 Заб 26:14

+ 31:2 Югь 1:47, Рум 4:7-8

+ 31:5 Заб 37:19, Заб 50:5, 1 Югь 1:9

+ 31:7 Заб 118:114

+ 31:9 Айт 26:3, Якъ 3:3

+ 31:11 Заб 67:4

+ 32:2 Заб 70:22

+ 32:3 Заб 39:4, Заб 95:1, Заб 97:1, Заб 143:9, Заб 149:1, Вагь 5:9

+ 32:5 Заб 32:5, Заб 61:8, Заб 118:64

+ 32:6 Яр 1:6-7, Заб 148:5, Югь 1:3, Ягь 11:3

+ 32:7 Яр 1:9, Аюб 38:8-11, Заб 103:9,

+ 32:9 Яр 1:3

+ 32:11 Айт 19:21,

+ 32:12 Такр 7:6, Заб 143:15

+ 32:13 Аюб 7:18, Аюб 23:10, Заб 10:4

+ 32:14 Такр 26:15,

+ 32:17 Заб 19:8, Айт 21:31

+ 32:18 Заб 146:11

+ 32:19 3 Пач 17:6, Аюб 5:20

+ 32:20 Яр 15:1, Такр 33:29

+ 33:1 1 Пач 21:12-13

+ 33:3 1 Пач 2:1

+ 33:5 Заб 3:5

+ 33:7 Заб 17:1

+ 33:8 Аюб 33:23,

+ 33:9 1 Пет 2:3, Заб 2:12

+ 33:10 Заб 36:25, Айт 10:3

+ 33:11 Аюб 4:10-11

+ 33:13 1 Пет 3:10-12

+ 33:14 Айт 13:3

+ 33:15 Заб 36:27, 3 Югь 1:11

+ 33:16 Аюб 36:7, Айт 15:29

+ 33:17 Аюб 18:17, Айт 10:7

+ 33:19 Заб 50:19

+ 33:20 Аюб 5:19, 2 Тим 3:11

+ 33:21 Югь 19:36

+ 34:4 Заб 39:15, Заб 68:23-26, Заб 108:6-15

+ 34:5 Аюб 21:18, Заб 1:4

+ 34:6 Заб 72:18,

+ 34:7 Заб 56:7, Заб 118:85,

+ 34:9 Лкъ 1:47

+ 34:10 Чыгъ 15:11, Заб 70:19, Заб 85:8, Заб 88:7-9, Заб 112:5, Аюб 5:15

+ 34:12 Заб 37:20, Заб 108:5, Айт 17:13,

+ 34:13 Сан 29:7

+ 34:16 Аюб 16:9, Заб 36:12

+ 34:17 Заб 21:21

+ 34:18 Заб 21:26

+ 34:19 Заб 68:5, Югь 15:25, Заб 29:2

+ 34:22 Заб 9:22, Заб 37:22

+ 34:23 Заб 43:24, Заб 77:65

+ 34:24 Заб 7:9

+ 34:25 Заб 39:16, Заб 69:4,

+ 34:28 Заб 70:8

+ 35:2 Рум 3:18

+ 35:5 Айт 4:16,

+ 35:6 Заб 56:11, Заб 70:19, Заб 107:5,

+ 35:7 Рум 11:33, Заб 103:14, Заб 144:16

+ 35:8 Заб 62:4, Заб 16:8

+ 35:10 Айт 10:11, Айт 13:14, Югь 4:10, Югь 1:9, 1 Пет 2:9, Вагь 22:5

+ 35:11 Гал 4:9

+ 35:13 Заб 1:5

+ 36:1 Айт 3:31, Айт 23:17, Айт 24:19

+ 36:2 Аюб 14:2, Заб 89:6

+ 36:4 Аюб 22:26,

+ 36:5 Айт 3:5, Айт 16:3

+ 36:9 Заб 24:13

+ 36:10 Аюб 7:10, Аюб 24:24

+ 36:11 Айт 2:21, Мат 5:5

+ 36:12 Аюб 16:9, Заб 34:16

+ 36:13 Заб 2:4

+ 36:15 1 Пач 2:4

+ 36:16 Айт 16:8

+ 36:17 Заб 9:36

+ 36:18 Заб 1:6

+ 36:19 3 Пач 17:6, Аюб 5:20, Заб 32:19

+ 36:20 Заб 67:3, Заб 101:4,

+ 36:24 Айт 24:16,

+ 36:25 Аюб 4:7, Заб 33:10-11, Айт 10:3

+ 36:26 Такр 15:8, Заб 111:5

+ 36:27 Заб 33:15

+ 36:28 Заб 96:10,

+ 36:30 Айт 10:31, Айт 15:28

+ 36:31 Такр 6:6, Заб 39:9, Заб 118:11,

+ 36:32 Заб 9:29

+ 36:34 Заб 90:8, Заб 91:12, Айт 29:16

+ 36:38 Заб 72:17

+ 36:39 Заб 3:9,

+ 36:40 Заб 10:1

+ 37:1 Заб 69:1

+ 37:2 Заб 6:2

+ 37:3 Такр 32:23, Аюб 6:4,

+ 37:12 Аюб 19:13-14, Заб 87:18

+ 37:16 Заб 38:8

+ 37:19 Заб 31:5

+ 37:21 Заб 34:12, Айт 17:13,

+ 37:22 Заб 9:22, Заб 34:22

+ 38:1 Заб 61:1, Заб 76:1

+ 38:2 Аюб 2:10

+ 38:4 Аюб 32:20,

+ 38:5 Заб 89:12

+ 38:6 Заб 88:48, Заб 90:5, Аюб 7:16, Заб 61:10, Заб 93:10-11, Заб 143:4,

+ 38:7 Аюб 27:16-17, Заб 48:11,

+ 38:8 Заб 37:16

+ 38:11 Аюб 13:21

+ 38:13 4 Пач 20:5, Заб 55:9, Заб 118:19, Заб 118:54

+ 38:14 Аюб 7:19, Аюб 10:21-22

+ 39:3 Заб 68:3,

+ 39:4 Заб 32:3, Заб 51:8

+ 39:6 Заб 9:2, Заб 70:16

+ 39:7 Заб 50:18, 1 Пач 15:22, Ягь 10:5-7

+ 39:9 Заб 36:31, Заб 118:11

+ 39:13 Заб 68:4

+ 39:15 Заб 34:4, Заб 6:11

+ 39:16 Заб 34:25

+ 39:18 Заб 85:1, Заб 108:22

+ 40:2 Айт 14:21, Айт 29:7, Заб 36:18

+ 40:3 Заб 26:12

+ 40:7 Заб 11:3

+ 40:10 Югь 13:18

+ 40:14 Заб 71:18, Заб 88:53, Заб 105:48

+ 41:2 Заб 62:1, Заб 83:2

+ 41:4 Заб 78:10, Заб 113:10, Заб 79:6, Заб 101:10,

+ 41:6 Заб 42:5

+ 41:7 Такр 3:9, Заб 17:5, Заб 87:8,

+ 41:9 Заб 62:7, Элч 16:25

+ 41:10 Заб 17:3, Заб 42:2

+ 42:1 Заб 7:9

+ 42:2 Заб 43:10, Заб 41:10

+ 42:3 Заб 2:6

+ 42:5 Заб 41:6

+ 43:2 Сан 23:23, Такр 32:7, Заб 77:3

+ 43:3 Такр 7:1

+ 43:4 Сан 6:25, Заб 4:7

+ 43:5 Заб 73:12

+ 43:7 1 Пач 17:47, Заб 32:16-17

+ 43:10 Заб 42:2, Заб 88:39

+ 43:11 Лев 26:17, Такр 28:25,

+ 43:12 Лев 26:33

+ 43:14 Заб 78:4,

+ 43:15 Такр 28:37

+ 43:20 Аюб 30:29

+ 43:22 Айт 15:11, Элч 1:24

+ 43:23 Рум 8:36

+ 43:24 Заб 34:23, Заб 77:65

+ 43:27 Заб 24:20

* 44:1. Бу йыр Исрайылны пачалары биринчилей тахына минип олтурагъанда къоллана болгъан.

+ 44:1 Заб 68:1

+ 44:4 Чыгъ 32:27,

+ 44:7 Ягь 1:8-9

+ 44:9 Айт 7:17

+ 44:10 Яр 10:29, 3 Пач 9:28, Аюб 22:24

* 45:1 Аламот – йырлав-согъув булан байлавлу англав болма ярай.

+ 45:2 Заб 7:2, Такр 4:7,

+ 45:4 Заб 92:3

+ 45:5 Заб 64:10

+ 45:7 Заб 2:1,

+ 45:9 Заб 65:5

+ 45:10 1 Пач 2:4, Заб 75:4,

+ 46:2 Заб 94:1

+ 46:3 Такр 7:21, Заб 65:3, Заб 75:12,

+ 46:4 2 Пач 22:48

+ 46:8 Лкъ 1:33, 1 Кор 15:24, Вагь 11:15

+ 46:10 Заб 88:19

+ 47:2 Заб 17:4

+ 47:5 Яр 14:1, 2 Пач 10:6

+ 47:8 3 Пач 22:48,

+ 47:10 Заб 25:3

+ 47:11 Заб 112:3

+ 47:12 Заб 96:8

+ 48:5 Заб 77:2

+ 48:7 Айт 11:28

+ 48:8 Аюб 33:24, Аюб 36:18, Мат 16:26, Мк 8:37

+ 48:10 Заб 88:49

+ 48:11 Заб 38:7,

+ 48:16 Заб 15:10, Заб 29:4

+ 48:18 Аюб 27:19, 1 Тим 6:7

+ 48:20 Аюб 33:30

+ 49:1 Такр 10:17, Заб 112:3

+ 49:2 Такр 33:2, Заб 79:2, Заб 93:1

+ 49:3 Чыгъ 19:16, Лев 10:2, Сан 16:35, 3 Пач 19:11-12

+ 49:4 Такр 4:26, Такр 32:1,

+ 49:6 Заб 18:2, Заб 96:6, Заб 57:12

+ 49:7 Заб 80:9

+ 49:8 1 Пач 15:22, Заб 39:7

+ 49:12 Чыгъ 9:29, Аюб 41:3, Заб 23:1, Элч 17:25

+ 49:14 Заб 106:22, Ягь 13:15, Сан 30:3,

+ 49:15 Заб 80:8

+ 49:19 Заб 51:4

+ 49:22 Заб 9:18

+ 50:2 2 Пач 12:1

+ 50:3 Заб 24:7,

+ 50:4 Лев 16:30, 1 Югь 1:7, 1 Югь 1:9

+ 50:5 Заб 31:5, Рум 7:18

+ 50:6 2 Пач 12:13, Рум 3:4

+ 50:7 Аюб 14:4, Аюб 15:14, Заб 57:4

+ 50:12 Мат 5:12,

+ 50:16 2 Пач 11:17, 2 Пач 12:9

+ 50:18 Заб 39:7

+ 50:19 Заб 33:19

+ 50:20 Заб 68:36, Заб 146:2

+ 50:21 Заб 4:6

+ 51:2 1 Пач 22:9

+ 51:4 Заб 49:19

+ 51:7 Заб 26:13

+ 51:8 Заб 39:3, Аюб 22:19

+ 51:9 Заб 48:7

• 52:1 Заб 13

* 52:1 Магьалат – согъулагъан алат неде макъам.

+ 52:2 Заб 9:25, Рум 3:10-12

+ 52:3 Яр 11:5, Такр 26:15, Заб 32:14, Заб 101:19

+ 52:4 Аюб 15:16

+ 52:5 Айт 30:14,

+ 52:6 Лев 26:17, Айт 28:1

+ 53:1 1 Пач 23:19, 1 Пач 26:1

+ 53:5 Заб 85:14

+ 53:7 Заб 142:12

+ 53:9 Заб 58:10, Заб 91:12, Заб 111:8, Заб 117:7

+ 54:3 Заб 63:1

+ 54:15 Заб 41:5

+ 54:16 Сан 16:30-33, Заб 123:3, Айт 1:12

+ 54:20 Такр 33:27, Заб 89:3, Заб 92:2,

+ 54:21 Заб 7:5

+ 54:22 Айт 5:3

+ 54:23 Заб 36:5, Мат 11:28-30

+ 54:24 Вагь 20:3, Заб 5:7, Айт 10:27

+ 55:1 1 Пач 21:13

+ 55:5 Заб 117:6, Мат 10:28

+ 55:7 Заб 70:10

+ 55:9 Заб 38:13, Чыгъ 32:32, Заб 68:29, Заб 138:16,

+ 55:13 Лев 5:4, Сан 30:3, Такр 23:21, Заб 49:14, Заб 115:8

+ 55:14 Заб 114:8, Аюб 33:30

• 56:1 Заб 107:2-6

+ 56:1 Заб 57:1, Заб 58:1, Заб 74:1, 1 Пач 22:1, 1 Пач 24:3, Заб 141:1

+ 56:2 Заб 16:8

+ 56:4 Заб 143:5-7

+ 56:5 Заб 57:7, Айт 12:18, Айт 30:14

+ 56:7 Заб 7:16

+ 56:8 Заб 111:7-8

+ 56:11 Заб 35:5

+ 57:1 Заб 56:1, Заб 58:1, Заб 74:1

+ 57:4 Заб 50:7

+ 57:5 Такр 32:33, Заб 139:4,

+ 57:7 Аюб 29:17, Заб 3:8, Заб 56:5

+ 57:9 Аюб 3:16,

+ 57:11 Аюб 22:19, Заб 67:24

+ 57:12 Заб 9:9

+ 58:1 Заб 56:1, Заб 57:1, Заб 74:1, 1 Пач 19:11

+ 58:2 Заб 19:1

+ 58:4 Заб 9:30, 1 Пач 24:12

+ 58:7 Заб 21:17

+ 58:9 Заб 2:4, Заб 36:13

+ 58:10 Заб 9:10

+ 58:11 Заб 20:4, Заб 53:9

+ 58:12 Яр 15:1

+ 58:13 Айт 12:13

+ 58:15 Заб 21:17

+ 58:17 Заб 17:3

• 59:1 Заб 107:7-14

+ 59:1 Заб 79:1

* 59:2 Арам Нагьарайым – Темиркъазыкъ-гюнбатышдагъы Эки оьзенни арасындагъы арамейлилер. Арам Зобагь – Орта Шамны арасындагъы арамейлилер.

+ 59:2 2 Пач 8:3, 2 Пач 8:13

+ 59:3 Заб 79:3

* 59:8 Шегьем – мунда Ёрдан оьзенни гюнбатышындагъы бары топуракъгъа шолай айтыла. Суккот – мунда Ёрдан оьзенни гюнтувушундагъы топуракълагъа шолай айтыла.

+ 59:8 Яр 12:6, Яр 33:18, Яр 33:17

* 59:9 Гилат – Ёрданны гюнтувушундагъы топуракъ. Шо топуракъны бир пайы Манассияны тухумунуки болгъан. Ёрдан оьзенни гюнбатышындагъы топуракъ Ефремни тухумунуки болгъан. Ёрдан оьзенни гюнбатышыны къыбласындагъы топуракъ Ягьуданы тухумунуки болгъан.

+ 59:13 Заб 145:3,

+ 60:4 Айт 18:10

+ 60:5 Заб 14:1, Заб 16:8

+ 60:7 4 Пач 20:6, Заб 20:5

+ 60:9 Сан 30:3,

+ 61:1 Заб 38:1, Заб 76:1

+ 61:3 Заб 17:3, Заб 29:7

+ 61:5 Айт 26:23,

+ 61:10 Аюб 7:16, Заб 38:6, Заб 143:4, Аюб 31:6,

+ 61:11 Аюб 31:25, Лкъ 12:15

+ 61:12 Вагь 19:1

+ 61:13 Чыгъ 34:6, Заб 85:5, Аюб 34:11, Айт 24:12

+ 62:1 1 Пач 23:14, 2 Пач 16:14, 2 Пач 17:2, 2 Пач 17:29

+ 62:2 Заб 41:2, Заб 142:6

+ 62:4 Заб 35:8

+ 62:5 Заб 103:33

+ 62:7 Заб 41:9, Заб 149:5, Элч 16:25

+ 62:8 Заб 16:8

+ 62:10 Сан 16:32-33

+ 62:12 Такр 6:13, Аюб 5:16, Заб 106:42

+ 63:2 Заб 54:3-4

+ 63:4 Заб 10:2, Заб 56:4, Айт 12:18, Айт 30:14

+ 63:5 Айт 1:11,

+ 63:6 Аюб 22:13, Заб 72:11

+ 63:8 Заб 7:13-14, Заб 17:15

+ 63:9 Айт 12:13, Айт 18:7,

+ 63:11 Заб 7:2, Заб 10:1

+ 64:2 Сан 30:3,

+ 64:3 Заб 85:9

+ 64:5 Заб 23:4, Заб 26:4

+ 64:6 Заб 21:28

+ 64:8 Заб 88:10, Заб 106:29, Мат 8:26,

+ 64:10 Лев 26:4, Аюб 5:10, Заб 45:5

+ 65:1 Заб 97:4, Заб 99:1

+ 65:3 Заб 46:3, Такр 33:29

+ 65:4 Заб 85:9

+ 65:5 Заб 45:9

+ 65:6 Чыгъ 14:21-22,

+ 65:10 Аюб 23:10, 1 Пет 1:7

+ 65:13 Сан 30:3,

+ 65:16 Мк 5:19

+ 65:18 Айт 15:8, Айт 28:9,

+ 66:2 Сан 6:25, Заб 4:6

+ 66:3 Тит 2:11

+ 66:5 Заб 9:9

+ 66:7 Лев 26:4, Заб 84:13

+ 67:2 Сан 10:35, Сан 10:35

+ 67:3 Заб 36:20, Заб 96:5,

+ 67:4 Заб 31:11

+ 67:6 Такр 10:18

+ 67:7 1 Пач 2:5, Заб 112:9,

+ 67:8 Чыгъ 13:21

+ 67:9 Чыгъ 19:18,

+ 67:13 Заб 109:5

+ 67:17 Чыгъ 19:18, Заб 131:13-14

+ 67:18 4 Пач 6:17,

+ 67:19 Эф 4:8

+ 67:20 Заб 54:23, Мат 11:28

+ 67:22 Заб 109:6

+ 67:24 Заб 57:11

+ 67:28 1 Пач 9:21

+ 67:29 Заб 75:12

* 67:31 Мунда «къыр жан» деп Мисриге (Египетге) айтылгъан.

+ 67:31 Заб 21:13

+ 67:33 Заб 101:22-23

+ 67:34 Заб 17:11, Заб 103:3, 2 Пач 22:14, Аюб 37:4, Заб 17:14, Заб 28:3

+ 67:36 Заб 28:11

+ 68:1 Заб 44:1

+ 68:3 Аюб 22:11, Заб 17:5, Заб 39:3, Заб 41:7

+ 68:4 Заб 118:82,

+ 68:5 Заб 34:19, Югь 15:25, Заб 39:13

+ 68:9 Аюб 19:13-14

+ 68:10 Югь 2:17, Рум 15:3

* 68:13 Гюнтувушда бырынгъы заманларда шагьарны къапуларыны къырыйындагъы майдан жамият яшавну марказы болгъан.

+ 68:15 Заб 143:7

+ 68:17 Заб 62:4, Заб 108:21

+ 68:22 Мат 27:34, Югь 19:28-29

+ 68:23 Заб 34:4-8, Заб 108:6-15

+ 68:24 Рум 11:9-10

+ 68:26 Элч 1:20

+ 68:29 Чыгъ 32:32, Заб 55:9, Вагь 3:5

+ 68:30 Заб 19:2

+ 68:32 Заб 49:13

+ 68:35 Заб 95:11

+ 68:36 Заб 68:36, Заб 146:2

+ 68:37 Заб 101:29

• 69:1 Заб 39:13-17

+ 69:1 Заб 37:1

+ 69:3 Заб 34:4, Заб 6:11

+ 69:4 Заб 34:25

+ 69:6 Заб 85:1, Заб 108:22

• 70:1 Заб 30:1-4

+ 70:3 Заб 17:3

+ 70:4 Заб 139:2, Заб 139:5

+ 70:6 Заб 21:10-11

+ 70:8 Заб 34:28

+ 70:10 Заб 55:7

+ 70:11 Заб 3:3

+ 70:13 Заб 34:4, Заб 39:15,

+ 70:15 Заб 39:6

+ 70:19 Заб 35:6, Чыгъ 15:11, Заб 34:10

+ 70:22 Заб 32:2

+ 71:1 Заб 126:1,

+ 71:4 Айт 29:14

+ 71:5 Заб 88:37-38

+ 71:6 Такр 32:2

+ 71:7 Заб 91:13

+ 71:8 Чыгъ 23:31, 3 Пач 4:21, Заб 88:26,

+ 71:10 Яр 10:4, 3 Пач 10:1,

+ 71:12 Айт 31:8

+ 71:14 Заб 115:6

+ 71:15 3 Пач 10:10

+ 71:16 Аюб 5:25

+ 71:17 Заб 103:31, Яр 12:3

+ 71:18 Заб 135:4

+ 71:19 Сан 14:21, Заб 40:14

+ 72:1 Заб 31:2, Югь 1:47

+ 72:3 Аюб 21:7, Заб 36:1, Айт 3:31

+ 72:11 Аюб 22:13

+ 72:13 Такр 21:6, Аюб 34:9, Заб 25:6

+ 72:17 Заб 36:38

+ 72:18 Заб 34:6,

+ 72:22 Аюб 18:3,

+ 72:25 Заб 15:2

+ 72:26 Заб 15:5,

+ 72:28 Якъ 4:8, Заб 117:17

+ 73:1 Заб 78:13, Заб 94:7, Заб 99:3,

+ 73:2 Чыгъ 3:1-2, Чыгъ 19:18

+ 73:6 3 Пач 6:18, 4 Пач 25:13-17

+ 73:8 Заб 82:5

+ 73:9 1 Пач 3:1, Айт 29:18,

+ 73:12 Заб 43:5

* 73:13 Ливьятан – денгиз аждагьа, Аллагьгъа къаршы гючлени белгиси. Къара Аюб 40:20–41:26.

+ 73:13 Аюб 3:8, Аюб 40:20, Аюб 41:1, Заб 103:26,

+ 73:15 Чыгъ 17:5-6, Сан 20:11,

+ 73:16 Заб 103:19,

+ 73:17 Яр 8:22

+ 73:20 Лев 26:44, Заб 105:45

+ 73:23 Заб 64:7

+ 74:1 Заб 56:1, Заб 57:1, Заб 58:1

+ 74:4 Аюб 9:7

+ 74:8 1 Пач 2:7

+ 74:9 Вагь 14:10

+ 74:11 Заб 100:8

* 75:3 Салим – Ерусалимни бырынгъы аты (къара Яратылыв 14:18).

+ 75:3 Заб 47:3-4

+ 75:4 1 Пач 2:4, Заб 45:10,

+ 75:7 Чыгъ 15:1, Чыгъ 15:21

+ 75:8 Вагь 6:17

+ 75:12 Сан 30:3, Заб 46:2-3, Заб 67:29,

+ 76:1 Заб 38:1, Заб 61:1

+ 76:3 Заб 85:7

+ 76:6 Такр 32:7, Заб 142:5

+ 76:12 Заб 104:5-6

+ 76:14 Чыгъ 15:11

+ 76:17 Заб 113:3,

+ 76:18 Заб 17:14, Заб 143:6

+ 76:19 Заб 96:4

+ 76:21 Чыгъ 12:50-51,

+ 77:2 Заб 48:5, Мат 13:35

+ 77:3 Сан 23:23, Такр 32:7, Заб 43:2

+ 77:4 Аюб 15:18, Такр 4:9, Такр 6:7, Такр 11:19, Такр 32:46

+ 77:5 Такр 31:12-13

+ 77:6 Заб 101:19

+ 77:8 Чыгъ 32:9, 4 Пач 17:14,

+ 77:11 Такр 8:14, Заб 105:13,

+ 77:12 Сан 13:23, Чыгъ 7,

+ 77:13 Чыгъ 14:21-22, Чыгъ 15:8

+ 77:14 Чыгъ 13:21-22

+ 77:15 Чыгъ 17:6, Сан 20:11

+ 77:18 Чыгъ 17:7, Сан 20:13, Сан 11:4-6

+ 77:21 Сан 11:1

+ 77:23 Яр 7:11

* 77:24 Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

+ 77:24 Чыгъ 16:4, Чыгъ 16:14-31

+ 77:27 Чыгъ 16:13, Сан 11:31

+ 77:29 Сан 11:20

+ 77:31 Сан 11:33-34

+ 77:32 Сан 14:11

+ 77:33 Заб 38:6

+ 77:35 Такр 32:4

+ 77:38 Чыгъ 34:6, Сан 14:20

+ 77:39 Яр 6:3

+ 77:43 Чыгъ 7:3, Заб 104:27-36

+ 77:44 Чыгъ 7:17-24

+ 77:45 Чыгъ 8:2-14, Чыгъ 8:21-24

+ 77:46 Чыгъ 10:12-15

+ 77:47 Чыгъ 9:23-25

+ 77:48 Чыгъ 9:19-21

+ 77:49 Чыгъ 12:13, Чыгъ 12:23

* 77:51 Мисрилилер Гьамны наслулары болгъан; къара Яратылыв.

+ 77:51 Чыгъ 12:29, Заб 134:8

+ 77:52 Заб 76:21

+ 77:53 Чыгъ 14:27-28, Чыгъ 15:10

+ 77:54 Чыгъ 15:17

+ 77:55 Заб 134:12

+ 77:58 Такр 31:29, Такр 32:16

* 77:60 Шо заманларда чатыр Бет-Эладан темиркъазыкъгъа багъып 16 чакъырым ариде ерлешген Силомда болгъан.

* 77:61 Сандыкъны филистимлилер оьзлеге ес этип алгъан болгъанлар.

+ 77:62 1 Пач 4:10

+ 77:64 1 Пач 4:11, Аюб 27:15

+ 77:65 Заб 34:23, Заб 43:24,

+ 77:68 Яр 49:8, Заб 86:2

+ 77:70 1 Пач 16:12-13

+ 77:71 2 Пач 5:2

+ 77:72 3 Пач 9:4

+ 78:2 Такр 28:26

+ 78:4 Заб 43:14,

+ 78:5 Заб 84:6, Заб 88:47

+ 78:6 Вагь 16:1

+ 78:7 Заб 13:4

+ 78:9 Заб 24:11, Лкъ 18:13

+ 78:10 Заб 41:4, Заб 113:10, Такр 32:43

+ 78:11 Заб 101:21

+ 78:12 Яр 4:15, Лев 26:21

+ 78:13 Заб 73:1,

+ 79:1 Заб 59:1

* 79:2-3 Гьерубим – малайиклени къанатлы гьайванланы келпетиндеги тайпасы.

+ 79:2 Заб 76:21, 1 Пач 4:4, 2 Пач 6:2, Заб 98:1, Такр 33:2, Заб 49:2

+ 79:3 Сан 2:18-24

+ 79:4 Заб 59:3, Сан 6:25

+ 79:5 Заб 88:47,

+ 79:6 Заб 41:4, Заб 101:10

+ 79:8 Сан 6:25

+ 79:9 Мат 21:33, Такр 7:1

+ 79:12 Заб 71:8

+ 79:13 Заб 88:41,

+ 79:17 4 Пач 25:9

+ 79:20 Сан 6:25

+ 80:1 Заб 8:1, Заб 83:1

* 80:4 Ай янгырывну байрамы – исрайыллылар ай булан байлавлу рузнамасындан пайдалана болгъанлар. Ай янгырыв булан расланып гелеген гьар айны башы айрыча байрам бола болгъан.

+ 80:4 Лев 23:24, Сан 10:10

+ 80:6 Чыгъ 11:4, Такр 28:49,

+ 80:7 Чыгъ 1:11

+ 80:8 Заб 49:15, Чыгъ 17:1-7, Сан 20:2-13

+ 80:9 Заб 49:7

+ 80:10 Чыгъ 20:2-3

+ 80:14 Такр 5:29,

+ 80:17 Такр 32:13-14

+ 81:2 Лев 19:15, Такр 1:17, Айт 18:5

+ 81:3 Заб 9:39,

+ 81:4 Аюб 29:12, Айт 24:11

+ 81:5 Заб 10:3

+ 81:6 Югь 10:34

+ 81:7 Заб 48:13,

+ 82:2 Заб 27:1

+ 82:5 Заб 73:8,

+ 82:7 Яр 25:12-16,

+ 82:8 3 Пач 15:18,

+ 82:9 4 Пач 15:19

+ 82:11 1 Пач 28:7, Аюб 20:7

+ 82:14 Аюб 13:25, Аюб 21:18

+ 82:16 3 Пач 19:11, Аюб 9:17, Аюб 38:1

+ 82:19 Чыгъ 6:3

+ 83:1 Заб 8:1, Заб 80:1

+ 83:3 Заб 41:2, Заб 62:1

+ 83:4 Заб 5:3

+ 83:5 Заб 22:6, Заб 64:5

+ 83:6 Заб 121:1

+ 83:10 Яр 15:1

+ 83:12 Яр 15:1, Лкъ 1:78

+ 83:13 Айт 16:20

+ 84:3 Заб 31:1

+ 84:4 Чыгъ 32:12

+ 84:6 Заб 78:5

+ 84:13 Лев 26:4, Заб 66:6

+ 85:1 Заб 16:1, Заб 141:1, Заб 39:18

+ 85:4 Заб 24:1

+ 85:5 Чыгъ 34:6, Заб 144:8

+ 85:7 Заб 76:3

+ 85:8 Чыгъ 15:11, Заб 34:10, Заб 95:4, Заб 96:9,

+ 85:9 Заб 65:4, Вагь 15:4

+ 85:10 Такр 6:4,

+ 85:11 Заб 24:4

+ 85:13 Аюб 33:28, Заб 15:10,

+ 85:14 Заб 53:5

+ 85:15 Чыгъ 34:6

+ 85:16 Заб 115:7

+ 86:2 Заб 47:2, Заб 77:68

+ 86:3 Заб 45:5-6

* 86:4 Мисри – мунда ягьуди тилде «Рагьав» деген сёз къоллангъан. Рагьав – келпет къайдада айтылагъан аты.

+ 86:5 Заб 47:9

+ 86:7 Заб 35:9,

+ 87:1 3 Пач 4:31,

+ 87:2 Заб 21:3, Лкъ 18:7

+ 87:4 Заб 15:10

+ 87:5 Заб 27:1, Заб 142:7, Айт 1:12

+ 87:7 Аюб 10:21-22, Заб 142:3,

+ 87:8 Заб 41:7-8

+ 87:9 Аюб 19:13, Заб 30:12, Аюб 30:10

+ 87:11 Заб 6:6,

+ 87:13 Аюб 10:21-22,

+ 87:14 Заб 5:4

+ 87:17 Аюб 6:4

+ 87:18 Заб 21:17

+ 87:19 Аюб 19:13-14, Заб 37:12

+ 88:1 3 Пач 4:31,

+ 88:2 Заб 100:1

+ 88:5 2 Пач 7:16, Заб 131:11-12

+ 88:6 Заб 18:1, Аюб 5:1, Аюб 15:15,

+ 88:7 Чыгъ 15:11, Яр 6:2, Аюб 1:6

+ 88:9 Заб 34:10

+ 88:10 Аюб 38:11, Заб 64:8,

* 88:11 Рагьав – яманлыкъны ва бузулувну гючлерин белгилейген денгиз аждагьа.

+ 88:11 Аюб 9:13, Аюб 26:12,

+ 88:12 Заб 23:1

+ 88:13 Такр 3:9,

+ 88:15 Заб 96:2

+ 88:16 Сан 6:25, Заб 4:7

+ 88:19 Заб 46:10

+ 88:20 1 Пач 13:14, 1 Пач 16:13, Элч 13:22

+ 88:24 Заб 2:9

+ 88:26 Заб 71:8

+ 88:27 Такр 32:15, Заб 94:1

+ 88:28 2 Пач 7:14, 3 Пач 10:22

+ 88:30 Аюб 14:12

+ 88:33 2 Пач 7:14

+ 88:36 Ягь 6:17-18

+ 88:38 Аюб 16:19

+ 88:39 Заб 43:10

+ 88:40 Аюб 19:9,

+ 88:46 2 Пач 24:15

+ 88:47 Заб 12:1, Заб 78:5, Заб 12:2, Заб 78:5

+ 88:48 Аюб 7:7

+ 88:49 Заб 48:10

+ 88:53 Заб 40:14

+ 89:1 Заб 33:1,

+ 89:2 Такр 33:27

+ 89:3 Айт 8:25, Такр 33:27, Заб 92:2,

+ 89:4 Яр 3:19, Аюб 34:15, Заб 102:14,

+ 89:5 2 Пет 3:8, Заб 38:6

+ 89:6 Заб 36:2,

+ 89:10 Яр 6:3, Яр 47:9

+ 89:17 Заб 127:2

+ 90:1 Заб 31:7, Заб 120:5

+ 90:2 Заб 17:3

+ 90:3 Заб 123:7, Айт 6:5

+ 90:4 Заб 16:8, Заб 35:5

+ 90:5 Аюб 5:19-23, Айт 3:23, Айт 3:25

+ 90:8 Заб 36:34, Заб 91:12, Айт 29:16

+ 90:9 Такр 33:27, Заб 17:3

+ 90:10 Айт 12:21

+ 90:12 Айт 3:23, Мат 4:6, Лкъ 4:10-11

+ 90:13 Мк 16:18, Лкъ 10:19

+ 90:14 Заб 21:8-9, Айт 8:17, Заб 9:11

+ 90:15 Аюб 12:4,

+ 90:16 Заб 20:5

+ 91:2 Заб 146:1

+ 91:6 Заб 110:2, Вагь 15:3

+ 91:9 Заб 92:4

+ 91:11 Заб 22:5, Айт 27:9,

+ 91:12 Заб 36:34, Заб 59:10, Заб 90:8, Айт 29:16

+ 91:13 Заб 71:7, Айт 11:28, Айт 11:28

+ 91:14 Заб 134:2

+ 91:16 Заб 17:2, Яр 18:25, Аюб 34:10

+ 92:1 Заб 95:10, Заб 96:1, Заб 98:1, Заб 103:1

+ 92:2 Такр 33:27, Заб 54:20, Заб 89:3,

+ 92:4 Заб 91:9

+ 93:1 Такр 32:35, Такр 32:43, Такр 33:2, Заб 49:2

+ 93:3 Вагь 6:10

+ 93:7 Аюб 22:13,

+ 93:9 Айт 20:12

+ 93:10 Аюб 7:16, Заб 38:6, 1 Кор 3:20

+ 93:12 Аюб 5:17, Айт 3:11-12

+ 93:14 1 Пач 12:22, Рум 11:2

+ 93:17 Заб 123:1-3

+ 93:21 Чыгъ 23:7, Айт 17:15,

+ 93:22 Заб 17:3

+ 94:1 Такр 32:15, Заб 88:27

+ 94:3 1 Пач 5:3, Заб 85:8, Заб 134:5

+ 94:5 Яр 1:9-10

+ 94:7 Заб 73:1, Ягь 3:7-11

* 94:8 Мериба ва Масса – эки ерни атлары. Мисриден чыкъгъан Исрайылны халкъы шоларда Аллагьгъа таби болмагъан.

+ 94:11 Сан 14:22-23, Такр 1:35, Такр 12:9,

+ 95:1 Заб 32:3,

+ 95:2 Заб 99:4

+ 95:3 Заб 9:2

+ 95:4 2 Пач 22:4, Заб 17:4, Заб 144:3, Чыгъ 18:11

+ 95:7 Заб 28:1

+ 95:9 Заб 113:7

+ 95:10 Заб 92:1, Заб 96:1, Заб 98:1

+ 95:11 Заб 97:7

+ 95:13 Заб 9:9

+ 96:1 Заб 92:1, Заб 95:10, Заб 98:1

+ 96:2 Чыгъ 19:9, Чыгъ 20:21, Заб 17:12, Заб 88:15

+ 96:3 Заб 20:10

+ 96:4 Заб 76:19

+ 96:5 Заб 67:3,

+ 96:6 Заб 18:2, Заб 49:6

+ 96:7 Ягь 1:6

+ 96:8 Заб 47:12

+ 96:9 1 Пач 5:3, Заб 85:8

+ 96:10 Айт 8:13, Рум 12:9, Заб 30:24, Заб 36:28

+ 96:11 Заб 26:1, Заб 111:4, Айт 4:18,

+ 96:12 Заб 31:11

+ 97:1 Заб 32:3,

+ 97:4 Заб 65:1, Заб 99:1

+ 97:6 Сан 10:10

+ 97:7 Заб 95:11

+ 97:9 Заб 95:13, Заб 109:6,

* 98:1 Гьерубим – малайиклени къанатлы гьайванланы келпетиндеги тайпасын англата.

+ 98:1 Заб 92:1, Заб 95:10, Заб 96:1, Заб 79:2

+ 98:2 Заб 112:4

+ 98:4 Заб 10:7

+ 98:6 Чыгъ 32:11-14, Сан 16:48, 1 Пач 7:9-10

+ 98:7 Чыгъ 33:9

+ 98:8 Сан 14:20, Сан 20:12

+ 98:9 Заб 2:6

+ 99:1 Заб 65:1, Заб 97:4

+ 99:3 3 Пач 18:39, Заб 73:1,

+ 99:4 Заб 95:2

+ 99:5 Заб 105:1

+ 100:1 Заб 88:2

+ 100:2 Заб 118:1, 3 Пач 9:4

+ 100:5 Чыгъ 20:16, Айт 19:5, Айт 6:17, Айт 30:13

+ 100:8 Заб 74:11

+ 101:1 Заб 141:2

+ 101:4 Заб 36:20, Аюб 30:30,

+ 101:5 Заб 36:2, Аюб 33:20, Заб 106:18

+ 101:10 Заб 41:4, Заб 79:6

+ 101:12 Аюб 8:9, Аюб 14:2, Заб 108:23, Заб 143:4

+ 101:13 Заб 9:8, Заб 134:13

+ 101:14 Сан 10:35,

+ 101:16 3 Пач 8:41

+ 101:19 Заб 21:31, Заб 77:6

+ 101:20 Яр 11:5, Такр 26:15, Заб 13:2

+ 101:21 Заб 78:11

+ 101:22 Заб 67:33

+ 101:26 1 Пач 2:8

+ 101:27 Вагь 20:11

+ 101:28 Аюб 36:26, Ягь 1:10-12, Ягь 13:8

+ 101:29 Заб 68:37, Заб 111:2

+ 102:1 Заб 103:1, Заб 145:1

+ 102:3 Чыгъ 15:26, Чыгъ 34:7

+ 102:4 Заб 5:13

+ 102:8 Чыгъ 34:6

+ 102:11 Заб 35:6,

+ 102:14 Яр 2:7

+ 102:15 Аюб 14:11, Заб 89:6

+ 102:16 Аюб 7:10, Аюб 24:24, Заб 36:10

+ 102:17 Заб 24:6

+ 102:18 Чыгъ 20:6, Такр 7:9

+ 102:19 Заб 10:4, Заб 92:2

+ 102:20 Заб 148:2

+ 103:1 Заб 102:1, 2 Пач 7:22, Заб 92:1

+ 103:2 Аюб 9:8,

+ 103:3 Заб 17:11

+ 103:4 Ягь 1:7

+ 103:5 1 Пач 2:8, Заб 23:2, Айт 8:29, Заб 118:90,

+ 103:7 Аюб 26:11, Заб 17:16,

* 103:9 6-нчы аятдан башлап 9-нчу аятгъа ерли бютюн дюньяны сув алыву гьакъында айтыла (къара Яратылыв 6-8).

+ 103:9 Яр 1:9, Аюб 38:8-11, Заб 32:7,

+ 103:14 Такр 11:14-15, Заб 146:8-9

+ 103:15 Айт 31:6, Элч 14:17

* 103:18 Даманлар – къоянны оьлчевюндеги, тышдан къарагъанда чычкъан тайпагъа ошашлы гелеген жанлар.

+ 103:18 Аюб 39:1

+ 103:19 Яр 1:14, Заб 73:16,

+ 103:21 Аюб 38:39,

+ 103:22 Аюб 37:8

+ 103:24 Айт 3:19

* 103:26 Къара Аюб 40:20 – 41:26.

+ 103:27 Заб 135:25

+ 103:28 Заб 144:16

+ 103:29 Яр 3:19, Аюб 34:15, Заб 89:4, Заб 145:4,

+ 103:30 Аюб 33:4

+ 103:31 Заб 71:17

+ 103:32 Заб 143:5

+ 103:33 Заб 62:5, Заб 145:2

+ 104:4 Заб 23:6, Заб 26:8

+ 104:5 Заб 76:12-13

+ 104:8 Такр 7:9, Лев 26:42

+ 104:9 Яр 17:2, Яр 26:3

* 104:9-11 Къара Яратылыв 15:18-21; 26:3-4; 28:13-14.

+ 104:11 Яр 35:11-12

* 104:12-15 Къара Яратылыв 12:10-20 ва 20; бу аятларда шо агьвалатлар суратлана.

+ 104:12 Такр 7:7, Такр 26:5

+ 104:14 Яр 12:17, Яр 20:3

+ 104:15 Яр 20:7

* 104:16-22 Къара Яратылыв 37-50; бу аятларда Юсупну яшаву булан байлавлу шо ва оьзге агьвалатлар суратлана.

+ 104:16 Яр 41:54

+ 104:17 Яр 37:28, Яр 45:5

+ 104:19 Яр 37:7, Яр 41:54

+ 104:20 Яр 41:14

+ 104:21 Яр 41:40

+ 104:23 Яр 46:6

+ 104:24 Чыгъ 1:7, Такр 26:5

+ 104:25 Чыгъ 9:12

+ 104:26 Чыгъ 3:10, Чыгъ 4:14

+ 104:27 Чыгъ 7:3, Заб 77:43-51

+ 104:28 Чыгъ 10:21-23

+ 104:29 Чыгъ 7:17-24

+ 104:30 Чыгъ 8:2-14

+ 104:31 Чыгъ 8:16-24

+ 104:32 Чыгъ 9:23-25

+ 104:34 Чыгъ 10:12-15

+ 104:36 Чыгъ 12:29

+ 104:37 Чыгъ 12:35-36

+ 104:38 Чыгъ 12:33

+ 104:39 Чыгъ 13:21-22

+ 104:40 Чыгъ 16:4, Чыгъ 16:14-31

+ 104:41 Чыгъ 17:6, Сан 20:11

* 104:42 Къара Яратылыв 12:1-3 ва 15-нчи, 17-нчи йырлагъа.

+ 104:42 Яр 15:14

+ 104:43 Яр 15

+ 105:3 Заб 14:2

+ 105:7 Чыгъ 14:11

+ 105:8 Чыгъ 9:16, Чыгъ 14:18

+ 105:9 Чыгъ 15:8, Заб 17:16, Чыгъ 14:21-22

+ 105:10 Лкъ 1:71

+ 105:11 Чыгъ 14:28

+ 105:12 Чыгъ 14:31

+ 105:13 Такр 8:14, Заб 77:11,

+ 105:14 Сан 11:4

+ 105:15 Сан 11:20, Заб 77:29

+ 105:16 Сан 16:1-3

+ 105:17 Сан 16:31-32, Сан 11:6

+ 105:18 Сан 16:35

+ 105:19 Чыгъ 32:4, Такр 9:8

+ 105:20 Рум 1:23

+ 105:21 Такр 8:12-14, Заб 77:11, Айт 3:12,

+ 105:23 Чыгъ 32:10, Такр 9:14

+ 105:24 Сан 14:2-4

+ 105:27 Сан 14:30

* 105:28 Пегьордагъы Баал – ялгъан аллагь.

+ 105:28 Сан 25:1-5,

+ 105:30 Сан 25:7-8

+ 105:31 Яр 15:6, Сан 25:10-13

+ 105:32 Чыгъ 17:7, Сан 20:13

+ 105:33 Сан 20:10

+ 105:36 Чыгъ 23:33,

+ 105:37 Такр 32:17

+ 105:38 Сан 35:33

+ 105:45 Лев 26:42, Заб 73:20,

+ 105:48 Заб 40:14

+ 106:1 Заб 105:1

+ 106:2 Заб 105:10, Такр 30:3,

+ 106:9 Лкъ 1:53

+ 106:10 Аюб 36:7,

+ 106:11 Айт 1:25

+ 106:12 Заб 21:12

+ 106:18 Аюб 33:20, Заб 9:14

+ 106:20 4 Пач 20:5

+ 106:22 Заб 49:14, Ягь 13:15

+ 106:27 Аюб 12:25,

+ 106:29 Заб 64:8, Заб 88:10, Мат 8:26

+ 106:34 Яр 19:24-28,

+ 106:35 Аюб 38:26,

+ 106:38 Яр 12:2, Чыгъ 1:7, Аюб 42:10

+ 106:40 Аюб 12:21, Аюб 12:24

+ 106:41 1 Пач 2:8, Заб 112:7

+ 106:42 Аюб 22:19, Заб 118:74, Аюб 5:16, Заб 62:12

• 107:1 Заб 56:8-12, Заб 59:7-14

+ 107:2 Заб 111:7-8

+ 107:5 Заб 35:5

* 107:8 Къара 59:8 баянлыкъгъа.

+ 107:8 Яр 12:6, Яр 33:18, Яр 33:17

* 107:9 Къара 59:9 баянлыкъгъа.

+ 107:13 Заб 145:3,

+ 108:1 Заб 27:1

+ 108:2 Заб 51:4

+ 108:3 Заб 34:19

* 108:4 Къара Лукъаны инжили 23:34.

+ 108:5 Заб 34:12, Айт 17:13,

+ 108:6 Заб 34:4-8, Заб 68:23-26

+ 108:7 Айт 28:10

* 108:8 Къара Элчилени ишлери 1:20.

+ 108:8 Элч 1:20

+ 108:9 Чыгъ 22:24

+ 108:13 Аюб 18:19, Заб 20:11

+ 108:14 Чыгъ 20:5

+ 108:15 Аюб 18:17, Айт 10:7

+ 108:18 Сан 5:22

+ 108:21 Заб 68:17

+ 108:22 Заб 39:8

+ 108:23 Заб 101:12, Чыгъ 10:19

+ 108:29 Аюб 8:22

+ 108:31 Заб 15:8

* 109:1 Къара Маттайны Инжили 22:41-46; Элчилени ишлери 2:34-36; Ягьудилеге язылгъан кагъыз 5:5-10. Бу йыр инг башлап исрайыллы пачалар биринчилей тахына минип олтурагъанда къоллана болма герек.

+ 109:1 Мат 22:44, Мк 12:36, Лкъ 20:42-43, Элч 2:34-35, Заб 8:7, Мк 16:19, Ягь 1:13, Ягь 10:13

+ 109:2 Заб 2:6, Заб 71:8

* 109:4 Къара Яратылыв 14:17-20.

+ 109:4 Ягь 6:17-18, Яр 14:18-20, Ягь 5:6, Ягь 7:17, Ягь 7:21

+ 109:5 Заб 67:13

+ 109:6 Заб 9:9, Заб 67:22

+ 110:1 Заб 149:1, Заб 137:1

+ 110:2 Заб 91:6

+ 110:3 Заб 111:3

+ 110:4 Чыгъ 34:6

+ 110:5 Заб 104:8

+ 110:9 Лкъ 1:68, Заб 98:3, Лкъ 1:49

+ 110:10 Аюб 28:28, Айт 1:7, Айт 9:10, Такр 4:6

+ 111:1 Заб 1:2, Заб 127:1

+ 111:2 Айт 11:21

+ 111:3 Заб 110:3

+ 111:4 Заб 26:1, Заб 96:11,

+ 111:5 Заб 36:26

+ 111:6 Айт 10:7

+ 111:7 Заб 56:8, Заб 107:2

+ 111:8 Заб 53:9

+ 111:9 Айт 11:24-25, Такр 24:13, 2 Кор 9:9

+ 111:10 Аюб 16:9

+ 112:2 Аюб 1:21, Заб 113:26

+ 112:3 Заб 47:11, Заб 49:1,

+ 112:4 Заб 98:2, Заб 148:13, Заб 8:1

+ 112:5 Заб 34:10

+ 112:6 Заб 10:4

+ 112:7 1 Пач 2:8, Заб 106:41

+ 112:9 1 Пач 2:5, Заб 67:7

+ 113:1 Чыгъ 12:37

+ 113:3 Чыгъ 14:21-22, Заб 76:17,

+ 113:4 Заб 28:6

+ 113:7 Заб 95:9

+ 113:8 Чыгъ 17:6, Сан 20:11, Заб 77:15

+ 113:10 Заб 41:4, Заб 78:10,

+ 113:11 Заб 2:4, Заб 10:4, Заб 134:6

+ 113:12 Заб 134:15-18

+ 113:13 Такр 4:28

+ 113:18 Яр 15:1

+ 113:25 Заб 6:6,

+ 113:26 Заб 112:2

+ 114:1 Такр 6:5, Заб 17:2

+ 114:3 Заб 17:5-6

+ 114:5 Чыгъ 34:6

+ 114:7 Заб 12:6

+ 114:8 Заб 55:14

+ 114:9 Заб 26:13

+ 115:1 2 Кор 4:13

+ 115:2 Заб 61:8

+ 115:5 Сан 30:3, Заб 49:14,

+ 115:6 Заб 71:14

+ 115:7 Заб 85:16

+ 115:8 Заб 49:14, Заб 55:13

+ 116:1 Рум 15:11

+ 116:2 Заб 35:6,

+ 117:1 Заб 105:1

+ 117:5 Заб 17:20, Заб 30:8

+ 117:6 Заб 55:5, Заб 55:12, Ягь 13:6

+ 117:7 Заб 53:9

+ 117:8 Заб 145:3,

+ 117:10 Заб 21:13

+ 117:14 Чыгъ 15:2,

+ 117:15 Чыгъ 15:6

+ 117:17 Заб 72:28, Заб 106:22

+ 117:19 Заб 23:7,

+ 117:20 Вагь 21:27

* 117:22-23 Къара Маркны инжили 12:10-11; Элчилени ишлери 4:11; Петер язгъан биринчи кагъыз 2:7.

+ 117:22 Мат 21:42, Мк 12:10, Лкъ 20:17, Элч 4:11, Эф 2:20, 1 Пет 2:7

+ 117:26 Мат 21:9, Мат 23:39, Мк 11:9, Лкъ 13:35, Лкъ 19:38

+ 117:27 2 Пач 21:17, 4 Пач 8:20, Заб 17:29

+ 117:29 Заб 105:1

+ 118:1 Заб 100:2, Заб 100:6

+ 118:3 1 Югь 3:9, 1 Югь 5:18

+ 118:6 Заб 118:80

+ 118:8 Заб 37:22

+ 118:9 Аюб 13:26, Заб 24:7,

+ 118:11 Аюб 23:12, Заб 36:3, Заб 39:9

+ 118:12 Заб 26:11

+ 118:13 Такр 6:7

+ 118:14 Айт 3:14-15

+ 118:15 Заб 24:4

+ 118:19 Заб 38:13

+ 118:20 Заб 41:2

+ 118:21 Такр 27:26,

+ 118:23 Заб 118:161,

+ 118:28 Заб 21:15

+ 118:34 Заб 118:69

+ 118:36 Айт 23:4

+ 118:42 Айт 27:11

+ 118:46 Мат 10:18, Элч 26:1

+ 118:47 Заб 1:2

+ 118:54 Заб 38:13

+ 118:57 Заб 15:5

+ 118:61 Аюб 18:8-10, Заб 139:6,

+ 118:62 Заб 41:9, Элч 16:25

+ 118:64 Заб 32:5

+ 118:68 Заб 105:1, Мк 10:18

+ 118:69 Заб 118:34

+ 118:70 Заб 16:10

+ 118:71 Рум 8:28

+ 118:72 Заб 18:11

+ 118:73 Аюб 10:8, Аюб 31:15

+ 118:74 Заб 106:42

+ 118:80 Заб 118:6

+ 118:82 Заб 68:4,

+ 118:84 Вагь 6:10

+ 118:85 Заб 7:16,

+ 118:90 Заб 103:5,

+ 118:98 Такр 4:6

+ 118:100 Аюб 32:7-9

+ 118:101 Айт 1:15

+ 118:103 Заб 18:10, Вагь 10:9-10

+ 118:105 Айт 6:23, 2 Пет 1:19

+ 118:110 Аюб 18:8-10, Заб 139:6,

+ 118:111 Такр 33:4,

+ 118:114 Заб 31:7, Яр 15:1

+ 118:115 Аюб 21:16, Заб 6:9, Мат 7:23

+ 118:120 Аюб 4:14

+ 118:122 Аюб 17:3

+ 118:123 Заб 118:82,

+ 118:127 Заб 18:11, Айт 8:10

+ 118:130 Заб 18:8

+ 118:131 Аюб 29:23

+ 118:135 Сан 6:25

+ 118:140 Заб 11:7, Заб 17:31, Айт 30:5

+ 118:142 Заб 18:10

+ 118:147 Заб 5:5

+ 118:151 Такр 4:7, Заб 144:18

+ 118:156 2 Пач 24:14

+ 118:157 Заб 3:2

+ 118:158 Заб 138:20

+ 118:160 Югь 17:17

+ 118:161 1 Пач 26:18, Заб 118:23

+ 118:162 1 Пач 30:20,

+ 118:166 Яр 49:18

+ 118:168 Аюб 23:10, Заб 138:3, Айт 5:21, Ягь 4:13

+ 118:176 1 Пет 2:25

+ 119:2 Айт 6:17

+ 119:4 Заб 139:11, Айт 25:22

* 119:5 Мешегь, Кедар – мунда бу ерлер Исрайылдан кёп арекдеги топуракъланы белгилеп геле.

+ 119:5 Яр 10:2,

+ 120:1 Заб 119:1

+ 120:2 Заб 123:8

+ 120:3 Айт 3:23, Айт 3:26

+ 120:5 Заб 90:1

+ 120:8 Сан 6:24, Такр 28:6

+ 121:1 Заб 119:1,

+ 121:4 Такр 16:16, Заб 119:1

+ 121:5 3 Пач 7:7,

+ 122:1 Заб 119:1, Заб 10:4, Заб 24:15

+ 123:1 Заб 119:1, Заб 128:1, Заб 93:17

+ 123:3 Сан 16:30-33, Заб 54:16, Айт 1:12

+ 123:4 Аюб 22:11, Заб 68:3

+ 123:7 Заб 90:3

+ 123:8 Заб 120:2

+ 124:1 Заб 119:1

+ 124:5 Айт 2:15, Заб 127:5, Гал 6:16

+ 125:1 Заб 119:1

+ 125:2 Аюб 8:21

+ 125:6 Заб 29:6

+ 126:1 Заб 119:1, Заб 71:1

+ 126:2 Яр 3:17

+ 126:3 Яр 33:5

+ 127:1 Заб 119:1, Заб 111:1

+ 127:2 Заб 89:17

+ 127:3 Заб 143:12

+ 127:5 Заб 19:3, Заб 133:3

+ 127:6 Заб 124:5, Гал 6:16

+ 128:1 Заб 119:1, Заб 128:1

+ 128:5 Заб 34:4

+ 128:6 4 Пач 19:26, Аюб 8:12

+ 128:8 Заб 117:26

+ 129:1 Заб 119:1,

+ 129:4 Аюб 37:24,

+ 129:7 Заб 130:3

* 129:8 Къара Маттайны Инжили 1:21.

+ 129:8 Заб 24:22

+ 130:1 Заб 119:1

+ 130:3 Заб 129:7

+ 131:1 Заб 119:1

+ 131:3 Элч 7:46

+ 131:7 Заб 98:5

+ 131:8 Заб 77:61,

+ 131:9 Аюб 29:14

+ 131:11 Заб 88:34-35, Заб 109:4, 2 Пач 7:12

+ 131:12 3 Пач 8:25

+ 131:13 Чыгъ 19:18, Заб 67:17, Заб 77:68

+ 131:15 Заб 147:3,

+ 131:17 2 Пач 21:17, 4 Пач 8:20, Заб 17:29

+ 132:1 Заб 119:1, Яр 13:8

+ 132:2 Чыгъ 29:7, Лев 8:12

* 132:3 Гьермон – Исрайылны темиркъазыкъ дазусундагъы тав.

+ 132:3 Такр 3:9, Лев 25:21, Такр 28:8

+ 133:1 Заб 119:1,

+ 133:2 Заб 27:2

+ 133:3 Сан 6:24, Заб 19:3, Заб 127:5

+ 134:2 Заб 91:14

+ 134:4 Чыгъ 19:5, Такр 7:6

+ 134:5 Заб 85:8, Заб 94:3

+ 134:6 Заб 113:11

+ 134:7 Аюб 38:22,

+ 134:8 Чыгъ 12:29, Заб 77:51

+ 134:9 Такр 6:22

+ 134:10 Заб 135:17-20

+ 134:11 Сан 21:21-35,

+ 134:12 Такр 29:8, Заб 77:55

+ 134:13 Заб 101:13

+ 134:14 Такр 32:36

+ 134:15 Заб 113:12-16

+ 134:16 Такр 4:28

+ 134:20 Заб 21:24

+ 134:21 Заб 131:13

+ 135:1 Заб 105:1

+ 135:2 Такр 10:17

+ 135:4 Заб 71:18

+ 135:5 Айт 3:19,

+ 135:7 Яр 1:16-18

+ 135:10 Чыгъ 12:29, Заб 77:51

+ 135:11 Чыгъ 12:51

+ 135:13 Чыгъ 14:21-22, Заб 77:13

+ 135:15 Чыгъ 14:27

+ 135:16 Чыгъ 15:22

+ 135:17 Заб 134:10-12

+ 135:19 Сан 21:21-26

+ 135:20 Сан 21:33-35

+ 135:24 Заб 105:10

+ 135:25 Заб 103:27

+ 136:6 Аюб 29:10,

* 136:8 Бабилни къызы – Бабилни белгиси.

+ 136:8 Вагь 18:6

+ 136:9 4 Пач 8:12,

+ 137:1 Заб 110:1, 1 Пач 5:3, Заб 85:8

+ 137:2 Заб 27:2

+ 137:7 Заб 70:20

+ 137:8 Заб 105:1

+ 138:2 4 Пач 19:27

+ 138:3 Аюб 23:10, Айт 5:21, Ягь 4:13

+ 138:6 Рум 11:33

+ 138:8 Аюб 11:8, Аюб 26:6,

+ 138:12 Аюб 34:21-22

+ 138:13 Аюб 10:10-11

* 138:15 Анамны къарнында – тувра таржума этгенде, «топуракъны ичи» демек бола – ананы къарны демек болма герек.

+ 138:16 Чыгъ 32:32, Заб 55:9,

+ 138:17 Заб 91:6

+ 138:19 Аюб 4:9, 2 Сал 2:8

+ 138:21 Заб 25:5, Заб 118:158

+ 138:23 Заб 25:2

+ 139:2 Заб 70:4

+ 139:4 Заб 57:5-6, Рум 3:13

+ 139:5 Заб 140:9

+ 139:6 Аюб 18:8-10,

+ 139:11 Заб 10:6, Заб 119:4, Айт 25:22

+ 139:13 Заб 9:5

+ 140:2 Чыгъ 30:7, Вагь 5:8, Вагь 8:3-4, Чыгъ 29:41

+ 140:3 Заб 33:13, Айт 13:3,

+ 140:5 Айт 25:12, Айт 27:6

+ 140:8 Заб 24:15, Заб 122:1-2

+ 140:9 Заб 139:5

+ 140:10 Заб 7:16

+ 141:1 1 Пач 22:1, 1 Пач 24:3, Заб 56:1

+ 141:2 Заб 101:1

+ 141:3 Заб 142:4, Заб 139:6

+ 141:5 Заб 26:13

+ 141:6 Заб 17:18

+ 142:2 Аюб 4:17, Аюб 9:2, Рум 3:20, Гал 2:16

+ 142:3 Заб 87:7,

+ 142:5 Такр 32:7, Заб 76:6

+ 142:6 Заб 41:2, Заб 62:2

+ 142:7 Заб 27:1, Айт 1:12

+ 142:8 Заб 24:1

+ 142:12 Заб 53:7

+ 143:1 Заб 17:3, Заб 17:35

+ 143:2 Яр 15:1, Заб 17:3

+ 143:3 Аюб 7:17, Заб 8:5

+ 143:4 Аюб 7:16, Заб 38:6-7, Заб 61:10, Аюб 14:2, Заб 101:12

+ 143:5 2 Пач 22:10, Заб 17:10, Заб 103:32

+ 143:6 Заб 76:18

+ 143:7 Заб 68:15

+ 143:8 Заб 11:3

+ 143:9 Заб 32:3,

+ 143:10 Заб 17:51

+ 143:12 Заб 127:3

+ 143:15 Заб 32:12

+ 144:3 2 Пач 22:4, Заб 17:4, Заб 47:2, Аюб 5:9, Аюб 9:10

+ 144:6 Заб 77:4

+ 144:8 Чыгъ 34:6, Заб 85:5

+ 144:13 Заб 9:37, Заб 101:13,

+ 144:14 Заб 145:8, Лкъ 13:11-13

+ 144:15 Заб 103:27

+ 144:16 Заб 103:14, Заб 103:28

+ 144:18 Такр 4:7

+ 144:19 Айт 10:24

+ 145:1 Заб 102:1, Заб 103:1

+ 145:2 Заб 103:33

+ 145:3 Заб 117:8,

+ 145:4 Заб 103:29,

+ 145:7 Заб 102:6, Заб 106:9,

+ 145:8 Мат 9:28-30, Заб 144:14, Лкъ 13:11-13

+ 145:9 Чыгъ 22:21, Такр 10:18

+ 145:10 Чыгъ 15:18, Заб 9:35

+ 146:1 Заб 91:2

+ 146:2 Заб 50:20, Заб 68:36, Такр 30:3,

+ 146:3 Такр 32:39

+ 146:8 Такр 11:14, Аюб 5:10

+ 146:9 Аюб 38:41

+ 146:10 Заб 32:17

+ 146:11 Заб 32:18

+ 147:3 Заб 131:15

+ 147:5 Аюб 37:6, Аюб 38:29

+ 147:9 Такр 7:6, Такр 4:8

+ 148:1 Мат 21:9, Лкъ 2:14, Лкъ 19:38

+ 148:2 Заб 102:20

* 148:4 Къара Яратылыв 1:7.

+ 148:4 Такр 10:14, Яр 1:7

+ 148:5 Заб 32:6, Ягь 11:3

+ 148:6 Аюб 14:15, Заб 103:9

+ 148:7 Яр 1:21

+ 148:8 Аюб 37:6

+ 148:13 Заб 8:2-3, Заб 112:4

+ 149:1 Заб 32:3, Заб 110:1

+ 149:5 Заб 62:7

+ 150:1 Яр 1:6-8

+ 150:3 Заб 97:6, Заб 32:2, Заб 70:22

+ 150:4 Чыгъ 15:20