# Поронҡо Уасыйаттан

Институт перевода Библии

## Поронҡо Уасыйаттан


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Ҡөрмәтле уғыуцылар


РУТ ТУРЫНТА КИТАП


ЭСТЕР ТУРЫНТА КИТАП


Иске Йасманың телмәцләү институты


Мәскәү


2022


Рут турынта китап,


Эстер турынта китап

Рәсем йасауцы: Мария Адамова

Иске Йасманың себертатар теленә телмәцләү электрон версияләрен Иске Йасманың телмәцләү Институты сайтынта тапҡалы пулаты:

https: ibt.org.ru/sibirskotatarskiy

ISBN 978-5-93943-307-5

© Институт перевода Библии, 2022


Ҡөрмәтле уғыуцылар!

Сеснең ҡулығыста Поронҡо Уасыйаттан ике китап, «Рут» әм «Эстер». Поронҡо Уасыйат пергә Йаңа Уасыйат пелән Иске Йасмаға керәтеләр. Пөтөн тонйаның кешеләре пы китапны пашҡалартан кәнерәк пеләтеләр тә, уғыйтылар та. Алла ницек тонйа әм кешеләрне парлыҡҡа килтергән, ницек йәбрәй ҡалыҡны сайлап алған әм ницек аңа Үсен ацҡан турынта, Поронҡо Уасыйатта әйтелгән.

«Рут» әм «Эстер» китапларынта ҡатын кешеләр перенце урынта, аның өцөн пы китаплар Иске Йасманың айырым пашҡалартан торатылар.

Рут турынта китапта, ҡацан Исраилтә ҡәкимләр пашта торғаннар (XIV–XI ҡасырларта йаңа эра алтынта), ул уаҡытта пулған ҡәлләр турынта әйтелгән. Моапның йәш ҡатын, үсенең йәбрәй ире үлгән суң, Наймина ҡәйнәсенә искитәрлек ҡөрмәт итәте тә аның пелән йат илгә параты. Анан суң китапта ницек Алла пы Рутның йаҡшы эше өцөн рәғим-шәпҡәт итәте әм ул Исраилнең сур патшасы Таутның төп инәләрнең пере пулыуы турынта әйтеләте.

Эстер турынта китапта, Персийә-Мидийә тәүләте уаҡытларынта (V ҡасырта йаңа эра алтынта) йәш йәбрәй ҡыс Эстер ҡысыҡ ҡәлләртә патшабикә пулыуы турынта әйтелгән. Ул уаҡытларта тәүләтнең йерләре Индийәнең цит пуйларынан алып, Мисырғацаҡ пулған, әм йәбрәйләр персләргә пуйсынҡаннар. Йәбрәйләрнең тине тә, ҡәтәтләре тә пашҡа ҡалыҡлартан айырым пулған, аның өцөн аларның кән тошманнары пулған. Менә ҡәсер тә Ҡаман, патшалыҡта икенце кешесе, пөтөн йәбрәй ҡалыҡны ҡырып пөтөргәле уйлап ҡуйаты. Эстер патшабикә ҡыйын сайлаута тораты, тирән ағыллыҡ, күнкәннек әм ҡыйыулыҡ күргәсәте, әм пөтөн йәбрәй ҡалыҡның йасмышына йоғонтойто.

Пес өмөтләнәбес, пы ҡысҡа китаплар пелән танышыу пөтөн Иске Йасмаға ҡысығығысны тыутырыр.

Иске Йасманың телмәцләү институты үсенең рәҡмәтләрен пелтерәте телмәцләргә, редакторларға, әм пөтөн кешеләргә, кем пы пасманы эсерләгән.

Телмәцләү текстенең электрон версийәсен институтның сайтынта (ibt.org.ru) тапҡалы пулаты.

## Рут

### Рут

Рут


[1]

[2]

[3]

[4]


### 1


Рут турынта китап


Элимелех ҡәйләсенең Моапта йәшәүе

1Ҡацан Исраилтә пашлыҡлар утырған уаҡытта илтә ацлыҡ пашланҡан. Пер кеше үсенең ҡатыны, ике паласы пелән Иутейәнең Петлехем торатан Моап талаларға күценеп киткәннәр. 2Ул кешенең исеме Элимелех пулған, ҡатынының – Наймина, ә палаларының – Махлон әм Килион. Алар Иутейәтә ураннышҡан Петлехемнән йепраталылар пулған. Алар Моап талаларға килеп, анта йәшәгәннәр.

3Найминаның ире Элимелех үлгән суң, Наймина ике паласы пелән ҡалған. 4Алар Моап ҡалыҡның ҡатыннарға өйләнкәннәр. Перенцесенең исеме Орупа, икенцесенең – Рут. Перәй ун йелтән суң, 5Махлон пелән Килион үлгәннәр. Наймина ирсес тә паласыс та ҡалған.


Наймина Рут килене пелән Петлехемкә ҡайтаты

6Наймина Моап талаларта пулғанта, аңа ҡәбәр йеткән – РАППИ үсенең ҡалығына пулышҡан, аңа асыҡ пиргән. Ул уаҡытта Наймина үсенең киленнәре пелән, Моап талаларнан цығып өйгә ҡайтҡан. 7Наймина ике киленнәре пелән йәшәгән өйләренән цығып киткәннәр. Алар йулта пулғанта, Иутейә йергә ҡайтҡан цаҡларынта, 8Наймина пылай әйткән ике киленнәренә:

– Ҡайтың үсегеснең инәләрегеснең өйөнә. Ницек сес үсегеснең үлгән ирләрегескә рәғим пултығыс, ницек миңә рәғим иттегес, алай уҡ сескә РАППИ рәғимлек пирсен. 9РАППИ сескә йаңатан кейәүгә цығып, йаңа өйтә тыныцлыҡ тапҡалы пулышлыҡ пирсен.

Ул киленнәрен үбеп алты. Алар ағырып сыҡтап киттеләр, 10ҡайнасына әйттеләр:

– Пес синең пелән пергә Ихудаға китәбес.

11Наймина киленнәренә:

– Ҡысларым, өйөгөскә ҡайтың. Ник сескә минең пелән парғалы? Инте минең пала пулмайты сескә өйләнәтеген. 12Өйөгөскә ҡайтың, минең ҡысларым! Минең тың йәшем оло тағын та кейәүгә цыҡҡалы. Әгәр тик уйлап паҡсам та, минең өмөтөм әле пар тип, әгәр пөгөн төннә уҡ мин ир пелән пулсам, 13анан суң пала тапсам, ә сескә аларны үсеп цығыуын көткәле мә? Инте аның өцөн сескә кейәүгә цыҡмағалы ма? Йуҡ, ҡысларым. Минең ҡайғым сескә тың ауыр пулаты. РАППИ миңә ҡаршы пулты.

14Алар йаңатан үгереп сыҡташып киттеләр. Орупа ҡайнасын үбеп алты та, аның пелән ҡушлашты. Ә Рут аңа йәбешеп ҡалты.

15Наймина Рутҡа:

– Ҡарап паҡ, синең килентәшең үсенең ҡалығына та үсенең ҡотайларына ҡайтаты. Син тә аның пелән ҡайт, – тите.

16Рут пылай тип әйтте:

– Мине ҡыстама сине ҡалтырғалы та ташлап синән киткәле. Ҡайта син парсаң – анта мин тә парырым. Ҡайта син йәшәсәң – анта мин тә йәшәрем. Синең ҡалығың – минең ҡалығым пулыр. Синең Аллаң – минең Аллам пулыр. 17Ҡайта син үлсәң – анта мин тә үлерем, анта күмелерем. Песне үлем кенә айырыр. Ә пы пылай пулмаса, мине РАППИ йаса итсен.

18Наймина Рутның үсенеңкесентә тороуын аңнаты, аның өцөн ҡыстауын ҡуйты.

19Ике ҡатын Петлехемкә атлап киттеләр. Петлехемкә йеткәц, антағы ҡалыҡ ҡайнашып китте.

– Пы Наймина ма? – ҡыцҡыртылар ҡатыннар. 20Наймина аларға:

– Сес мине Наймина тип атамаң, Мара[*] тип әйтең. Көцлө Алла минең тормошомно тың ацы ҡылты. 21Мин пай мынан киттем, ә РАППИ мине пер нимәсес ҡайтарты. Ник мине Наймина тип атағалы? РАППИ миңә күрәцәк күртерте. Көцлө Алла мине пәләгә ҡалтырты.

22Менә пылай Наймина пергә моаплы Рут килене пелән Моап талалартан ҡайтты. Алар Петлехемкә арпа уратығын пашлаған уаҡытта килтеләр.

### 2


Рут Поасның ҡырасынта

1Ир йағынан Найминаның ир тыуғаны Поас исемле кеше пулған. Ул Элимелехнең тоғомонан исемне кеше пулған.

2Моаплы Рут Найминаға:

– Кем миңә йаҡшы пулса, мин ул кешенең ҡырасынта пашаҡлар йыйғалы парайым, – тите.

Наймина:

– Пар, ҡысым.

3Рут китте, ураҡцыларның суңынан парып, ҡалған пашаҡлар ҡырата йыйып пашлаты. Пылай пулты, пы ҡыра Элимелех тоғомоноң кеше Поасныңҡы пулған.

4Пы уаҡытта Поас Петлехемнән килгән ите. Ул ураҡцыларға:

– РАППИ сескә пулышсын! – тите. Алар Поасҡа:

– РАППИ сиңә рисалыҡ пирсен!

5Поас йәш ҡесмәтцетән, ураҡцыларның пашлығынан, сураты:

– Кемнең ул йәш ҡатыны?

6Йәш ҡесмәтце, ураҡцыларның пашлығы:

– Пы ҡатын моаплы. Ул Моап талалар йаҡтан Наймина пелән килгән. 7Ул минән сурап алты, йарайты ма аңа ураҡцыларның сыртынан ҡалған ашлыҡның пашаҡларын йыйғалы. Ул ҡыраға иртәтән килеп ҡуйты, пы уаҡытҡаца әле мынта. Ул өйтә пырас ҡына тим алған.

8Поас Рутҡа пылай тип әйтте:

– Ҡысым, тыңнап тор мине. Син пашҡа ҡыраға пашаҡлар йыйғалы парма, мынан пашҡа йергә цығып китмә. Минең ҡесмәтце ҡатыннар пелән ҡал мынта. 9Көсәт, ҡайсы ҡырата минең ҡесмәтцеләрем ураҡ урыйтылар. Син аларның суңынан йөрө. Мин үсемнең ҡесмәтцеләремә сине теймәгәле пойортом. Сыусасаң, сыуны күсәләртән парып эц, алартан минең ҡесмәтцеләрем эцәте.

10Рут пашын эйеп, питен йергә тейтереп, әйтте:

– Ник мин синең алтыңта рәғимлек алтым? Ник син миңә, йат илтән килгән кешегә, йаҡшы пуласың?

11– Миңә синең турынта кешеләр кәпләтеләр, синең ирең үлгәц, ҡайнаңа нимә ҡылғаныңны, үсеңнең инә-атаңны, илеңне ҡалтырып мынта анан алта пелмәгән ҡалыҡҡа йәшәгәле килгәнеңне. 12РАППИ синең эшләрең өцөн сине пуләкләсен. РАППИтән, Исраилнең Алласынан, сиңә тула пүләк пулсын. Ник тисәң син Анан ышыҡлыҡ урын эстәп килтең, ҡош ҡанатларның астынта шигелле, – цауап пирте Поас.

13Рут аңа әйтте:

– Ҡуцам, мин синән рәғимлек алам тип өмөтләнәм. Син минең пелән үсеңнең ҡесмәтцең пелән йомшаҡ кәпләшеп, минең күңелемне күтәртең. Алай та мин синең пер ҡесмәтце ҡатыныңа та тормайым.

14Төшкө ашта Поас Рутҡа әйтте:

– Кил мынта. Итмәкне ал, уксусҡа манып аша.

Рут ураҡцыларның йаннарына утырғац, Поас аңа ҡурылған арпа ашағалы пирте. Ул туйғынца ашанты, ә пырас ашы ҡалты. 15Анан суң өстәлтән тороп, тағын цығып киткән, төшкән пашаҡларны йыйғалы. Поас үсенең ҡесмәтцеләренә пойорто:

– Сес аны рәнцетмәң, ул көлтәләр арасынта йыйсын. 16Атай аңа пәйләмнәртән пашаҡларны ташлаң, аңа ҡалтырың йыйғалы, аны орошмаң та.

17Пылай итеп Рут кицкәцә ҡырата пашаҡлар йыйған. Анан суң ул арпаны тарттырған, арпа ҡапцыҡның йартысына[*] йеткән. 18Ул аны күтәреп тораға киткән. Ҡайнасы киленнең кән йыйыуын күрте. Рут ҡайнасына төштән ҡалған ашын цығарып пирте.

19Ҡайнасы:

– Син пөгөн ҡайта йыйтың, ҡайта эшләтең? Кем сине пылай ҡатерләгән, ул кеше игелеген күрсен, – тите.

Рут ҡайнасына әйтте, кемтә ул эшләгән:

– Ул кешенең, кемтә мин пөгөн эшләтем, исеме Поас, – тите.

20Наймина килененә пылай әйтте:

– РАППИ ул кешегә игелеген пирсен. Ул тереләрне тә, үлгәннәрне тә рәғимлексес ҡалтырматы.

Анан суң Наймина аңа пылай тип әйтте:

– Ул пескә йаҡын кеше. Ул песне йаҡлайтығын[*] тыуғаннартан пересе.

21Моаплы Рут әйтте:

– Ул миңә ашлыҡны йыйып пөтөрмәгәнцә, үсенең ҡесмәтцеләре пелән ҡалғалы рөҡсәт итте.

22Наймина Рут килененә:

– Анысы йаҡшы, ҡысым, син аның ҡесмәтце ҡатыннары пелән йөрөйсөн. Пашҡа ҡыраларта сине рәнцетерләр ите.

23Арпа пелән потай ураҡ урыу пөтмәгәнцә, Рут, ашлыҡ йыйып, Поасның ҡесмәтце ҡатыннары йанынта пулты. Ул уаҡытта үсенең ҡайнасынта йәшәте ите.

### 3


Рут Поасның пелән күрешкәле ыртынҡа параты

1Пер көн Рутның ҡайнасы Наймина пылай тип әйтте:

– Ҡысым, сиңә йаҡшы пулсын өцөн, мин тейеш түгел мә пашҡа урын тапҡалы? 2Әллә, Поас, кемнең ҡесмәтце ҡатыннары пелән син эшләтең, пескә тыуған түгел мә? Пөгөн кицен ул ыртынта арпаны йелтәтәте. 3Пар, йыуын, йыслы майлар пелән йышын, йаҡшы кейемеңне кей. Пар ыртынҡа, алайта ул эцеп-ашап пөтмәгәнцә, аның күсенә күренмә. 4Күреп ҡуй урынын, ҡалай ул йататы. Анан суң пар анта, йапманы айаҡ йағынан ацып йат. Ул сиңә әйтер, нимә ҡылғалы.

5Рут аңа:

– Мин синең әйткәнеңцә ҡылырым, – тите.

6Рут ыртынҡа парып, нимәне аңа ҡайнасы әйткән, ҡылты.

7Поас ашаты-эцте, күңелен ацты. Ул моғолның цитенә йатты. Рут тыныц ҡына йанына килеп, йапманы ацып йатты. 8Төн уртата Поас оцоп төштө, айланҡан цаҡта айаҡ төптә йатҡан ҡатынны күреп пәрте.

9– Кем син? – тите.

– Мин Рут, синең ҡесмәтцең. Кейемеңнең оцо пелән мине йап. Син йаҡын тыуған, песнең йаҡлауцыбыс, – тите Рут.

10– РАППИ сиңә игелеген пирсен, ҡысым, – Поас цауап пирте. – Синең ҡәсер генә ҡылғаның алтта ҡылғаныңнан йаҡшы. Син йәш ирләрнең суңынан, пай ма алар, йарлы ма, ҡыуышматың. 11Инте син, ҡысым, ҡурҡма. Мин синең өцөн, нимә син сурасаң та, ҡылырым. Минең тората синеңке рәтле пулыуыңны әрбер кеше пеләте. 12Мин синең йаҡын тыуғаның пулсам та, минән йаҡынраҡ та тыуғаның пар. 13Пы төн син мынта ҡал, ә иртәгесен ул синең йаҡлауцы пулғысы килсә – пулсын! Әгәр ул синең йаҡлауцы пулғысы килмәсә, мин РАППИнең йанынта үәҡтә пирәм – мин пулырым. Иртәгәцә мынта йоҡла, – тите Поас.

14Рут Поасның айаҡ йанынта иртәгәцә йатты. Ә ул уаҡытҡаца, ҡацан пер кеше икенце кешене айырып пашлайты, Рут тороп китте. Поас үсенәнцә уйлаты: «Ицкем пелмәсен ыртынта ҡатын пулғанын».

15– Пир миңә үсеңнең йапҡыцыңны. Ошлап тор аны, – тите Поас.

Рут йапҡыцны тигесләнтерте, ә Поас аңа алты үлцәү арпа ҡойто. Йөкнө иңсәгә салғалы пулышты. Анан суң ул тораға ҡайтты.

16Рут ҡайнасына ҡайтҡац, Наймина анан сураты:

– Ницек пулты, ҡысым?

Рут пөтөн нимәне кәпләп пирте, нимә аңа Поас ҡылты. 17Тағын та әйтте:

– Тағын та, Поас миңә алты улцәү арпа пирте. «Ҡайнаңа пуш ҡул ҡайтма», – тите.

18Наймина пылай тип цауап пирте:

– Ҡысым, инте көтөп тор. Ницек пөтөүен, осаҡ түгел пелерсең. Пы кеше пөгөн уҡ эшен ҡылып пөтмәгәнцә, тыныцланмас.

### 4


Поас Рутҡа өйләнәте

1Поас пырастан суң тораның ҡапҡа йағына парып утырты. Ул уаҡытта тыуғаны усып параты ите. Поас аның турынта Рутҡа кәпләгән. Поас аңа пылай тип әйтте:

– Тусым, поролып мынта утырып тор.

Ул кеше туҡталып, йанына утырты.

2Поас тораның ун аҡсағалларны цағырты. Аларға әйтте:

– Утырың мынта.

Алар утыртылар. 3Анан суң ул әйтте тыуғанына:

– Моап талалартан ҡайтҡан Наймина песнең тыуғаныбысның Элимелехнең йерен сататы. 4Мин уйлатым, син мының турынта пелгәле тейеш. Ул йерне син мынта йыйылған кешеләрнең, минең ҡалығымның аҡсағалларның йанынта алғалы йарайты. Сатып пулсаң – сатып ал, ә син сатып алмасаң, миңә әйт, ул уаҡытта мин пелерем. Пы йергә синең перенце ҡаҡың пар. Минең ҡаҡым синән суң.

– Мин аны сатып алырым, – ул әйтте.

5Поас анан суң пылай тип әйтте:

– Ул ҡыра Найминатан алған көнтә, син моаплы Рутҡа, үлгән тыуғаныбысның ҡатынына, өйләнкәле тейеш. Ул уаҡытта үлгән тыуғаныбысның йере аның исементә ҡалыр.

6Ә ул кеше пылай тип әйтте:

– Алай пулғац, мин ул йерне сатып алалмайым. Мин үсемнең малыма сарар килтергәле ҡурғам. Мин сатып алалмайым. Усең сатып ал.

7Исраилтә ул саманнарта мынтайын әтәт пулған, сатып алыуны раслау өцөн, ул кеше, кем үсенең ҡаҡын пашҡа кешегә пиргән, айағынан айаҡ кейемен цицеп аңа пиргән. Пы нимә Исраилтә сатып алыуның төрөслөгөн пелтергән.

8Тыуғаны Поасҡа:

– Син үсең сатып ал, – тите тә айаҡ кейемен цицте.

9Ә Поас йыйылған кешеләргә тә, аҡсағалларға та пылай әйтте:

– Пөгөн сес ҡыуа пултығыс. Мин Найминатан Элимелехнеңҡе, Килионноңҡо, Махлонноңҡо пөтөн нәрсәсен сатып алтым. 10Тағын та, мәрғүмнең йерен саҡлап ҡалыу өцөн, үсенең тоғомонта та тыуған торасынта исеме йуғалмау өцөн, мин моаплы Рутны, үлгән Махлонноңҡо ҡатынын, үсемә алтым. Пөгөн сес ҡыуа пултығыс.

11Анан суң аҡсағаллар та, тораның ҡапҡа пуйынта йыйылған пашҡа кешеләр пөтөнөсө тә әйттеләр:

– Пөгөн пес ҡыуа пултыҡ. РАППИ синең өйөңә кергән ҡатыныңа, Исраилнең өйөн ҡороуцы Рахилйә әм Лийә шигелле, кән пала пирсен. Йепратата пайлыҡны, Петлехемтә намусны ал[+]. 12РАППИ сиңә пы йәш ҡатыннан пиргән нәсел аша синең тоғомоң Памар Иутейәгә тапҡан Парец тоғом шигелле пулсын.


Таутның сачарасы

13Менә ницек Поас Рутҡа өйләнте. Ул аның пелән йатты, ә РАППИ пулышлыҡ пирте ҡорсаҡланҡалы. Рутның паласы тыуты. 14Ҡатыннар Найминаға әйттеләр:

– РАППИгә шөкөр, сине нәселсес ҡалтырматы. Ул Исраилтә күренекле кеше пулсын! 15Ул синең тормошоңно йаңартыр, ҡартайғаныңта сине ҡарар. Аны сине йаратҡан киленең тапты. Ул сиңә йете палатан та йаҡшы.

16Наймина ул нараситаны ҡулына алып, пала ҡараты. 17Анта йәшәгән ҡатыннар әйтте:

– Найминаның паласы тыуты.

Аңа Абит исем ҡуштылар. Ул Йәсәйнең атасы пулты, ә Йәсәй Таутның атасы пулты.

18Менә Парецнең сачарасы:

Парец – Хецронның атасы, 19Хецрон – Рамның атасы, Рам – Аминатапның атасы, 20Аминатап – Наҡсонның атасы, Наҡсон – Салмонның атасы, 21Салмон – Поасның атасы, Поас – Абитнең атасы, 22Абит – Йәсәйнең атасы, Йәсәй – Таутның атасы.

## Эстер

### Эстер

Эстер


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


### 1


Эстер турынта китап


Вашти патшабикәне йаса итеү

1Пы Ағашверош[*] саманнарта пулған. Пы Ағашверош йөс йегермә йете улысның пашлығы пулған. Аның патшалығы Интийәтән алып Куш йергә ҡәтәр сусылған[+]. 2Ул уаҡытта Ағашверош патшаның тәғете Шушан ҡаласынта пулған. 3Патшалыҡ итеүнең өцөнцө йылынта ул үсенең пашлыҡларына та, ҡесмәтцеләренә тә пайрам йасаған. Анта Персийә пелән Митийәтән әскәр түрәләр, исемле кешеләр тә, улысларның пашлыҡлары пулғаннар.

4Патша осаҡ уаҡыт, йөс сиксән көн, үсенең патшалығының сур пайлығын әм йалтырап тороуын күргәсте. 5Ул көннәр суңынан патша пөтөн ҡалыҡҡа, мәртәбәле кешеләр әм ҡара ҡалыҡ, кем Шушан ҡаласынта пулған, патша өйөнөң цитәннәнкән йемеш паҡцасынта йете көннөк пайрам йасаты. 6Паҡца аҡ, цийәрән төслө йетен малтан тегелгән пәртәләр пелән шайланҡан пулған. Ул пәртәләр аҡ йетеннән әм ҡысыл төслө йөннән йасалған паулар пелән көмөш түңкәләкләргә пәйләнкән тә, мәрмәр пағанларға ҡатылған. Алтыннан та көмөштән йасалған урыннар мәрмәртән әм ҡыйбатлыҡ төрлө төслө таштан ҡылынҡан пейегерәк йертә торғаннар. 7Араҡны алтын сауытларта пиргәннәр, ә ул сауытларның пертәйене пулмаған. Патшаның йумартлығын күргәсеү өцөн, араҡлары мәмер пулған. 8Патшаның пойороуынца әрбер ҡунаҡ араҡны ниғәтәр эцкесе теләсә, эцкән. Патша үсенең пөтөн ҡесмәтцеләренә әрбер кешенең теләкләрен ҡылғалы пойорған.

9Ә Вашти патшабикә Ағашверош патшаның өйөнтә ҡатыннарға пайрам йасаған.

10Йетенце көнтә Ағашверош патша араҡтан күңелләнеп, аңа ҡесмәт ҡылған йете пәсиренә: Мехуманҡа, Пистәгә, Ҡарпонаҡа, Пиктәгә, Ауағтаға, Сетәргә, Каркасҡа – пылай пойорған:[+] 11Вашти патшабикәне цағырсыннар, ә ул пашына корона кейеп килсен, ҡалыҡ та, пашлыҡлар тә патшабикәнең сылыулығын күрсеннәр. 12Вашти патшабикә ҡесмәтцеләр йевнуҡлар аша пирелгән патшаның пойороғын ҡылғалы күнмәте. Аның өцөн патша тын йәне көйөп, ҡышышып китте.

13Ул тирән ағыллы кешеләр пелән киңәшкән ите. Патша йаса та, әтәт тә пелгән кешеләр пелән киңәшкәле тейеш пулған. 14Персийә пелән Митийәтән патшаның йете пашлығы пулған: Каршена, Шетар, Атмата, Таршиш, Мерес, Марсена, Мемуҡан. Алар патшалыҡта иң йуғар торғаннар, патшаға иң йыуыҡ пулғаннар.

15Ағашверош:

– Мин, Ағашверош патша, ҡушҡан әм йевнуҡлар пелән әйтелгән пойороғомно итмәгән Вашти патшабикәгә мин йаса пуйынца нимә ҡылғалы тейеш? – тите.

16Мемуҡан патша пелән пашлыҡларға пылай тип әйтте:

– Вашти патшабикә патшаның йанынта ғына ҡәйепле түгел. Ул пөтөн пашлыҡларның йанынта та, пөтөн Ағашверошноң улысларынтағы ҡалыҡларның йанынта та ҡәйепле. 17Инте пөтөн ҡатыннар пы патшабикәнең эшен пелерләр тә, үсләренең ирләрен ицнимәгә исәпләмәсләр тә, әйтерләр: «Ағашверош патша Вашти патшабикәгә килгәле пойорто, ә ул килмәте». 18Пөгөн уҡ Персийәнең тә, Митийәнең тә исемле ҡатыннары патшабикәнең эшен эшетеп, ирләрен тыңнамайын ҡуйырлар та, алай уҡ үсләренең ирләренә, патшаның пашлыҡларына, әйтерләр. Алай пулса, ҡатыннар ирләрен ицнимәгә исәпләмәсләр, ә ирләр ҡатыннарына йәннәре көйөр. 19Аның өцөн, патшаға ҡуш килсә, мынтайын әмер цығарсын: Мынан пашлап, Вашти ицҡацан Ағашверош патшаға кермәсен. Пы әмер Персийәнең тә, Митийәнең тә йаса китапларына керсен. Ә патша Ваштитән йаҡшыраҡ пашҡа патшабикәне тапсын[+]. 20Ҡацан патшаның әмере пөтөн оло патшалыҡта әйтелеп таралса, пөтөн ҡатыннар үсләренең ирләрен, мәртәбәле кешеләр мә алар, ҡара ҡалыҡтан мә алар, ҡәтерләр, – тите.

21Пы киңәшне патша та, пашлыҡлары тә йаратты, ә патша Мемуҡан әйткәнцә ҡылты. 22Ул әрбер патшаның улысына, әрбер ҡалыҡҡа аларның телләрентә әм аларның ҡәрепләрентә ҡатларны йасып йебәрте: әрбер ир кеше үсенең өйөнтә ҡуца пулсын. Аның турынта пөтөн телтә пелтертеләр.[*]

### 2


Эстер патшабикә пулаты

1Перас уаҡыт үткәц, Ағашверош патшаның йәне тыныцланып, Ваштинеңке нимә итеүен, нимә ул аңа ҡылғалы пойорғанын исенә алты[+]. 2Патшаның ҡесмәтцеләре аңа мынтайын киңәш пирте:

– Патшаға йәш сылыу ҡысларны эстәп тапсыннар. 3Патша үсенең илентә әрбер улыста үсенең кешеләрен торғоссон. Алар Шушан ҡаласының гәременә, патшаның йевнуғына, ҡатыннарны ҡарауллаған ҡарауцыларның пашлығы Кеғай йанына сылыу йәш ҡысларны алып килсеннәр. Ҡысларға тәннәренә сылайтығын майлар пирсеннәр. 4Патша ҡысны, йаратып ҡуйса, Вашти урынына патшабикә ҡылсын. Патша пы сүсне йаратты, алай уҡ ҡылты.

5Шушан ҡаласынта Мартоҡай исемле пер кеше иутей ҡалыҡтан пулған. (Ул – Йаирнең, Йаир – Шимейнең, Шимей – Кишнең паласы, Иниаминнең тоғомонан пулған.) 6Пабилон патшасы Небуҡатнеццар Иутейәнең патшасы Йеконийәне әм пашҡа иутейләрне әсиргә алған уаҡытта, ул Йерусалимнән Мартоҡайны тә әсиргә алып киткән. 7Ҡатасса (аның икенце исеме Эстер) Мартоҡайның цицәйенең ҡысы пулған. Эстернең атасы-инәсе пулмаған өцөн, аны Мартоҡай үстергән. Эстер сылыу ҡыс пулған, аның кәүтәсе тә ыспайы пулған. Аның атасы-инәсе үлгәц, Мартоҡай аны үсенең өйөнә алған.

8Патшаның әмере пелән мәйеле пөтөн кешегә эшетелсен тип әйтелгәц, Шушан ҡаласына кән ҡыслар алып килеп, Кеғайға пиртеләр. Эстерне тә патшаның өйөнә алып килтеләр, ҡатыннарны ҡарауллаған Кеғайға тапшыртылар. 9Ул ҡыс Кеғайның күңеленә килте, ул аны йаратты. Ул ҡәсер уҡ аңа асыҡ та, тәнкә сылайтығын майлар та пирте. Аңа тағын та патшаның өйөнән йете ҡыс ҡесмәтцеләрне пирте әм аны пергә ҡесмәтцеләре пелән гәремнең иң йаҡшы пүлмәсенә күцерте.

10Мартоҡай аңа пойорған өцөн, Эстер үсенең ҡалығы турынта та, үсенең туғаннары турынта та ицнимә кәпләмәгән. 11Эстер ницек йәшәйте, нимә аның пелән пулаты, пеләү өцөн, Мартоҡай әрбер көн гәремнең ишек алтынан йөрөгән.

12Ағашверош патшаға кереү цәрәте алтынта, әрбер ҡыс, ницек ҡатыннарға йасылған, үсен унике ай шулай ҡарағалы тейеш: алты ай морр тигән май пелән, ә анан суң алты ай йыслы майлар әм пашҡа йышатығын тәнкә маслар пелән. 13Анан суң ҡыс патшаға кергәле пулған. Ҡыс гәремнән патшаның өйөнә атлаған уаҡытта нимә сураса, аны аңа пиргәннәр. 14Киц ул патшаның өйөнә парған, ә иртәгесен гәремнең пашҡа йағына, патшаның ҡысларын ҡарауллаған Шаашғаз йевнуғына парған. Ул ҡыс тағын патшаға паралмаған. Патша үсе теләсә генә, ул тағын та ҡысны үсенә цағыралған.

15Ҡацан Эстернең патшаға кергәле цәрәте йеткәц, ул үсенә ицнимә сураматы, пашҡатан нимә аңа патшаның йевнуғы, ҡатыннарны ҡарауллаған Кеғай алғалы әйтте. (Эстер – Абикаилнең ҡысы, Абикаил – Мартоҡайның цицәйе пулған; Мартоҡай аны үсенең ҡысы шигелле алған.) Эстер аны күргән пөтөн кешеләрнең күңелләренә килте[+].

16Эстерне Ағашверош патшаның өйөнә унынцы айта, Тевет айынта, алып киттеләр. Пы аның патшалыҡ ҡылыуынта йетенце йылта пулған. 17Патша Эстерне үсенең ҡатыннарынан тың сөйөп китте. Ул патшаға күңеленә килте, ул аны пашҡа ҡыслартан тың йаратты. Патша аның пашына корона кейгесте, Вашти урынына патшабикә ҡылты. 18Патша Эстер өцөн үсенең пашлыҡларына оло сыйлау пайрам ҡылты. Ул пөтөн улысларға сыйлау пайрам ҡылғалы әйтте, патшалыҡ йумартлығы пелән пүләкләр өләште.


Мартоҡай йәшерен кәпләшеүне пеләте

19Ҡысларны икенцетә йыйғанта, Мартоҡай патшаның ҡапҡа йанынта утырты. 20Мартоҡай аңа әйткән өцөн, Эстер үсенең туғаннары, ҡалығы турынта ицнимә кәпләмәгән. Ул Мартоҡайның әйткәнен ҡылған: ницек ул анан алтта ҡылған, ҡацан ул аның өйөнтә йәшәгән тә, тәрбийә алған.

21Ул уаҡытта, ҡацан Мартоҡай патшаның ҡапҡа йанынта утырған цағынта, Пигтан пелән Тереш, патшаның йевнуҡлары, ишек-тупсаны ҡарауллағаннар, ҡышышып китеп, Ағашверош патшаны үлтергәле йәшерен кәпләшеп ҡуйтылар. 22Мартоҡай аның турынта пелте тә, Эстер патшабикәгә әйтте, ә ул Мартоҡайның исеменән патшаға кәпләп пирте. 23Ул эшне төпцөп тикшерелтеләр тә, раслатылар та, ике ҡараулцыны асып элтеләр. Аның турынта патша алтынта йылйасмаға йасып ҡуйтылар[+].

### 3


Ҡаман иутейләрне ҡәрәп иткәле уйлап ҡуйты

1Перастан суң Ағашверош патша ағагей ҡалыҡтан Ҡамметатаның паласы Ҡаманны үсенең пашҡа пашлыҡларынан пейек күреп, аңа йуғар урын пирте. 2Патшаның ҡарар цығарыуы өцөн, патша ҡапҡасының йанынта патшаның пөтөн ҡесмәтцеләре Ҡаманҡа йергәцәк паш эйеп, намус ҡылған. Ә Мартоҡай Ҡаманҡа пашын эйеп, намус ҡылмаған.

3Патшаның ҡесмәтцеләре, кемнәр патшаның ҡапҡасы йанынта торған, Мартоҡайға пылай тип әйткәннәр:

– Син ник патшаның пойорғанын ҡылмайсың?

4Алар аңа көнсайын әйткән, ә ул аларны тыңнамаған. Алар аны Ҡаманҡа йеткескәннәр. Мартоҡай аларға иутей пулғанын әйтте. Ә алар пелгеләре килте, ул үс сүсентә торор ма?

5Мартоҡайның пашын эйеп, намус ҡылмағанын күреп, Ҡаман ҡышышып китте. 6Мартоҡайның ҡайсы ҡалыҡтан пулыуын пелеп, Ҡаман аны үсен кенә үлтергәле ас ҡына тип исәпләте. Ҡаман пөтөн Ағашверош патшалығынта Мартоҡайның пөтөн ҡалығын – иутейләрне – ҡәрәп иткәле уйлап ҡуйты.

7Ағашверош патшаның патшалыҡ итеүенә уникенце йылта, перенце айта, Нисан айынта, көн пелән айны сайлағалы өцөн, Ҡаманның алтынта «пур» салғаннар. Пур – ул шәрәбә тип пеленәте. Шәрәбә уникенце айға, Атар айына, төштө[+].

8Ҡаман Ағашверош патшаға әйтте:

– Синең патшалығыңта, пөтөн улысларта, пашҡа ҡалыҡлар арасынта пер ҡалыҡ таралып киткән. Аларның йасалары пашҡа ҡалыҡларның йасаларынан айырым, ә патшаның йасаларын алар саҡламайтылар. Патшаға аларны түскәле йарамайты. 9Патшаға ҡуш килсә, аларны ҡәрәп иткәле әмер цыҡсын, ә мин патша ҡаснацыларының ҡулларына ун мың ҡапцыҡ[*] көмөш үлцәп пирәрем, аны патшаның ҡаснасына салырым.

10Патша пармағынан үсенең йөсөгөн цицеп, Ҡаманҡа, ағагей Ҡамметата паласына, иутей ҡалыҡның тошманына, пирте[+].

11– Көмөшләр – синең. Пы ҡалыҡ пелән нимә теләсәң, аны ҡыл, – тите патша Ҡаманҡа.

12Унөцөнцө көнтә перенце айта патшаның йасыуцыларын цағыртылар. Әрбер улысның ҡәрепләре пелән, әрбер ҡалыҡның телентә алар Ҡаманның пөтөн пойороҡларын патшаның ил пашлыҡларына, улысларның пашлыҡларына, ҡалыҡларның мурсаларына йастылар. Пойороҡ Ағашверош патшаның исеменән йасылған, тамға аның йөсөгө пелән утысылған[+]. 13Пойороҡ ҡатларта йасылған: пөтөн иутей ҡалыҡны – йәшләрне тә, ҡартларны та, кецкенә палаларны та, ҡатыннарны та – пер көнтә, унөцөнцө көнтә, уникенце айта, Атар айынта, ҡәрәп иткәле, ҡырып пөтөргәле әм аларның малларын талап алғалы. Ҡатларны ҡәбәрцеләр пелән патшаның пөтөн улысларына йебәртеләр[+]. 14Әмерне әрбер улыста, әрбер ҡалыҡ эшетсен өцөн, алар ул көнкә әсер пулсын өцөн, йаса тип пиргәннәр. 15Әмерне Шушан ҡаласынта пелтергәц, ҡәбәрцеләр патшаның пойороғы пелән тис кенә йулға цығып киттеләр. Патша пелән Ҡаман пайрам пашлаты, ә Шушан торасынта кешеләр йөрәксеп китте[+].

### 4


Мартоҡай Эстертән пулышлыҡ сурайты

1Мартоҡай ул нимәне пелгәц, өсткө кейемен йыртты, тураптан кейем кейенте, пашына көл сибеп, ҡыцҡырып сыҡтап, тораға цыҡты. 2Алайта ул патшаның ҡапҡасына ғына атлап йетте, ник тисәң йыртыҡ кейемтә ҡапҡаның эценә ицкемкә кергәле йарамаған. 3Әрбер улыста, ҡайта патшаның әмере пелән пойороғы килгән, иутейләр оло ҡайғы пелтерте әм ураса тотто, анта сыҡташыу та сарланыу пулған, аларның кәнесе йыртыҡ кейем кейеп, көлтә йатҡан.

4Ҡыс ҡесмәтцеләре әм йевнуҡлар Эстергә килте тә, Мартоҡай турынта кәпләп пирте. Патшабикә тың йөрәксеп китте, аңа тураптан кейемнең урынына йаҡшы кейем йебәрте, ә ул аны алғалы күнмәте. 5Ул уаҡытта Эстер патшаның пер йевнуғын, аңа ҡесмәт ҡылғалы утысылған Хатаҡны цағырты та, аңа Мартоҡайтан нимә пулғанын әм нимә өцөн пулғанын пелгәле пойороҡ пирте.

6Хатаҡ Мартоҡайның йанына, патшаның ҡапҡасы алтына цыҡты. 7Мартоҡай аңа нимә пулғанын кәпләп пирте. Тағын та, иутей ҡалыҡны үлтереү өцөн, Ҡаман патшаның ҡаснасына төрөс итеп ницәҡлем көмөш салғалы сүс пиргәнен кәпләте[+]. 8Ул аңа тағын иутейләрне үлтергәле турынта Шушанта йасылған әмерне пирте. Ул тағын Хатаҡны Эстергә әмерне күргәскәле сураты. Аңа патшаға парып, үсенең ҡалығы өцөн рәғим-шәпҡәт сурағалы пойорто[+].

9Хатаҡ ҡайтып, Мартоҡайның әйткән сүсләрен Эстергә тапшырты. 10Эстер аңа Мартоҡайға әйткәле пойорто:

11– Пөтөн патшаның ҡесмәтцеләре тә, патшаның улысларның ҡалыҡлары та пеләте: кем ул, ир мә, ҡатын мә, патшаға ишек алтҡа цағырылмайын керсә, ул кешегә пер пөтөш: ул кешене үлтерәтеләр. Патша кемгә үсенең алтын тайағын суңса, ул ғына тере ҡалғалы пулаты. Ә мине әле утыс көн патшаға цағырмағаннар.

12Ҡацан Эстернең сүсләрен Мартоҡайға әйткәц, 13ул аңа мынтайын цауап пирте:

– Син патшаның өйөнтә пулсаңта, иутейләртән син кенә саҡланып ҡалырсың, тип уйлама. 14Пы уаҡытта син сүс әйтмәсәң, ҡотолоу иутейләргә пашҡа йертән килер, ул уаҡытта син тә, атаңның өйө тә йуғалып китер. Кем пеләте, мынтайын уаҡытлар өцөн, син патшабикә пулған?

15Эстер Мартоҡайға пылай әйткәле пойорто:

16– Пар, пөтөн Шушанның иутейләрен йыйып, минең өцөн ураса ошлаң, өц төнө тә, өц көнө тә ашамаң та, эцмәң тә. Мин тә үсемнең ҡесмәтцеләрем пелән сеснең шигелле ураса ошларым. Анан суң, ул йасаға ҡаршы пулса та, мин патшаға парам. Йуҡҡа цыҡсам – алай пулсын.

17Мартоҡай китте әм, Эстер аңа нимә әйтте, аны пөтөнөсөн ҡылты.

### 5


Пайрам Эстертә

1Өцөнцө көнтә Эстер үсенең патша кейемнәрен кейеп, патшаның өйөнөң ишек алтына кереп, патшаның өй алтына торто. Патша үсенең тәғетентә пите пелән керешкә ҡарап утырған[+]. 2Ҡацан патша ишек алтта Эстер патшабикәне күреп йебәргәц, ул аны күңеленә алты, аңа ҡулынтағы алтын тайағын суңты. Эстер патшаның йанына килте тә, патшаның тайағының оцона тейте[+].

3Патша анан сураты:

– Нимә сиңә, Эстер патшабикә? Нимә турынта сурайсың? Сиңә пөтөн нимә пулаты, йарты патшалыҡ та пиргәле пулаты[+].

4– Патшаға ҡуш килсә, патша Ҡаман пелән пергә мин патшаға әсерләгән сыйға пөгөн килсеннәр, – тите Эстер.

5– Эстернең сурауын ҡылыу өцөн, ҡәсер уҡ Ҡаманны цағырың, – тип әйтте патша.

Патша Ҡаман пелән Эстер ҡылған пайрамҡа киттеләр. 6Алар араҡ эцкән уаҡытта, патша Эстертән сураты:

– Нимә син теләйсең? Сиңә пөтөн нимә пирелер. Нимә турынта син сурайсың? Син йарты патшалыҡны сурасаң та, ул ҡылыныр!

7Эстер әйтте:

– Минең теләүем әм сурауым мынтайын: 8патша мине күңеленә алған пулса, патша миңә теләгемне пиргәле иткесе килсә, патша минең сурауымны ҡылғысы килсә, ул уаҡытта сурайым – патша пелән Ҡаман пайрамҡа иртәгә миңә килсеннәр, мин аларға пайрам йасайым. Ул уаҡытта патшаның сурауына цауап пирәрем[+].


Ҡаман Мартоҡайны ҡәрәп иткәле уйлайты

9Ҡаман ул көнө масайыцлы әм йаҡшы күңелтә пулып, сыйтан цыҡты. Патшаның ҡапҡасы йанынта ул Мартоҡайны күрте. Мартоҡай аның алтынта айағына торматы та, ҡыймылтаматы та. Ҡаманның Мартоҡайға йәне көйтө[+]. 10Алай пулса та, Ҡаман үсен тыйып, өйөнә ҡайтты. Үсенең ҡатыны Зереш пелән пергә тусларын йыйып,[+] 11Ҡаман аларға үсенең оло пайлығы, кән палалары, патшатан ҡөрмәт алғанын, ницек патша аны пашҡа мәртәбәлә кешеләртән тә, патшаның пашлыҡларынан та йуғар торғосҡанын кәпләте[+].

12– Анан артыҡ, Эстер патшабикә үсенең пайрамына патшатан пашҡа мине кенә цағырты, – тите Ҡаман. – Ул мине патша пелән иртәгә тә цағырты. 13Ә иутей Мартоҡайның патша ҡапҡасы йанынта утырыуын күрсәм, мин масайалмайым.

14Аның ҡатыны Зереш та, туслары та пылай тип әйттеләр:

– Пейеклеге 50 терсәк пағанны утысҡалы пойор. Иртәгесен патшатан Мартоҡайны ассыннар тип сура, анан суң пайрамҡа пар.

Пы сүсләр Ҡаманҡа ошаты, әм ул паған утысҡалы пойороҡ пирте[+].

### 6


Мартоҡайға ҡөрмәт итәтеләр

1Патша ул төн йоҡлайалмаған, аның өцөн эшләр йылйасмаларын алып килеп, аңа уғысыннар тип, пойороҡ пирте[+]. 2Анта йасыу таптылар, ницек патшаның ике йевнуғы, ишек тупсасын ҡараулцылар Пигтан пелән Тереш Ағашверош патшаны үлтергәле йәшерен кәпләшеп ҡуйғаннар, ә Мартоҡай аның турынта патшаға кәпләп пиргән[+].

3– Аның өцөн Мартоҡай нинтәйен ҡөрмәт әм урын алты? – тип сураты патша.

– Аңа ицнимә ҡылматылар, – тип әйтте патшаның ҡесмәтцеләре.

4Патша әйтте:

– Кем ишек алтта тораты?

Әле генә патшаның өйөнтә ишек алтына Ҡаман кергән. Ул патша пелән Мартоҡай турынта, аны үсе утысылған пағанта асыу өцөн кәпләшкәле килте[+].

5Ҡесмәткәрләре патшаға әйттеләр:

– Ишек алтта ҡәсер Ҡаман тораты.

– Керсен, – тите патша.

6Ҡаман кергәц, патша анан сураты:

– Патша перәй кемгә ололоҡ күрсәткесе килсә, ул кешегә нимә ҡылғалы кәрәк?

Ҡаман үсе турынта уйлаты: «Минән пашҡа патша кемгә ололоҡ күрсәткесе киләте?» 7Ул патшаға әйтте:

– Патша перәй кемгә ололоҡ күрсәткесе килсә, 8ул кешегә патша кейгән кейемне пирсеннәр, патша йөрөйтөгөн атны алып килсеннәр, атның пашына пейек паш кейемен, патшаның пилгесен, кейгессеннәр. 9Анан суң ул кейемне тә, ул атны та мәртәбәле кешегә, патшаның пер пашлығына пирсеннәр. Ул, патша ололоҡ күрсәткесе киләтегән кешене кейентерсен тә, атҡа утыссын та, атны йөгәнгә ошланып, тораның майтаны пуйлап йөрөтсөн, пөтөн кеше эшетсен өцөн, ҡыцҡырсын: «Патша ололоҡ күрсәткесе килгән кешегә менә нимә ҡылатылар!»

10Патша Ҡаманҡа әйтте:

– Ҡәсер уҡ пар, ницек син әйттең, кейемне, атны ал әм иутей Мартоҡайға пир, ул патшаның ҡапҡасы йанынта утыраты. Үсең нимә әйткәнне ҡыл, ицнимәне онотма.

11Ҡаман кейемне, атны алып, иутей Мартоҡайны кейентерте, аны атҡа утысты, атны йөгәнгә ошланып, тораның майтаны пуйлап йөрөттө, пөтөн кеше эшетсен өцөн, ҡыцҡырты:

– Патша ололоҡ күрсәткесе киләтегән кешегә менә нимә ҡылатылар!

12Анан суң Мартоҡай патшаның ҡапҡасы йанына кире килеп утырты. Ҡаман, ҡайғытан пашын йабып, өйөнә ашығып ҡайтты. 13Үсенең Зереш ҡатынына, пөтөн тусларына нимә пулғанын кәпләп пирте.

Аның киңәшцеләре тә, Зереш ҡатыны тә әйттеләр:

– Мартоҡай иутей ҡалығынан пулса, ә син аның алтынта инте кимсетелеп ҡуйғансың, син аны йеңәлмәссең, аның алтынта төшәрсең[+].

14Алар әле әйтеп пөтөрмәгән, патшатан йевнуҡлар килеп, Ҡаманны Эстер ҡылған пайрамҡа парғалы ашыҡтыртылар.

### 7


Ҡаманны ҡасалап үлтерәтеләр

1Патша Ҡаман пелән Эстер патшабикәгә пайрамҡа сыйланҡалы киттеләр[+]. 2Ул көнтә уҡ, алар араҡ эцкән уаҡытта, патша тағын сураты:

– Эстер патшабикә, нимә син теләйсең? Пөтөн нимә сиңә пирелер. Нинтәйен синең сурауың пар? Мин пөтөн нимә ҡыларым, йарты патшалыҡны та пирәрем.

3Эстер патшабикә әйтте:

– Йә, патша, мин патшаның күңеленә килгән пулсам, патша риса пулса, теләйем: минең өмөрөмнө өсмәсеннәр. Минең сурауым – минең ҡалығымны ҡәйепне ҡабу итеп шәлләсеннәр[+]. 4Мин тә, минең ҡалығым та ҡырып пөтөргәле, үлтергәле, ҡәрәп иткәле сатылған. Песне тик ҡол шигелле сатсалар, пы пәлә тың ауыр пулмас ите, мин ицнимә әйтмәс итем, патшаны мәшәҡәтләнтермәс итем[+].

5Ағашверош патша Эстер патшабикәтән сураты:

– Кем ул? Ҡайта ул кеше, кем алай ҡылғалы ҡурыҡматы?

6Эстер әйтте:

– Пы йауыс тошман – йаман Ҡаман.

Ҡаман ҡурғып, патша пелән патшабикәнең йанынта серләп китте[+]. 7Патша йәне көйөп, торто, сыйны әм араҡны ҡалтырып, йемеш паҡцаға цығып китте. Ә Ҡаман йатып ҡалты. Патша аны шәлләмәс, аңнап, ул Эстер патшабикәтән өмөр йалынып сураты. 8Ул өсәрәтә патша йемеш паҡцатан пайрам үтәтеген пүлмәгә керте. Ҡаман ул уаҡытта Эстер патшабикә йататығын урынына төшкән. Патша ағырып йебәрте:

– Пы син нимә? Минең алтымта, минең өйөмтә тағын патшабикәгә тейгәле итәсең мә?!

Патшаның ауысынан сүс менә генә цыҡҡац, Ҡаманның питен йаптылар. 9Ҡарпона, патшаның пәсире, ҡесмәтцеләрнең пересе, әйтте:

– Менә Ҡаманның өй йанынта пейеклеге 50 терсәк паған тораты. Ул аны Мартоҡайға әсерләгән, кем патшаға йаҡшы эш ҡылған.

Патша әйткән:

– Менә аны анта асып ҡуйың![+]

10Ҡаманны Мартоҡайға әсерләгән пағанта асып ҡуйтылар, анан суң патшаның ҡышышыуы пөттө.

### 8


Патша иутейләргә үсләрен йаҡлау иткәле рөҡсәт пирәте

1Ул уҡ көнтә Ағашверош патша Эстер патшабикәгә Ҡаманның, иутейләрнең тошманының, йерен пирте. Мартоҡай патшаның алтына килте, Эстер аңа кем пулғанын кәпләп пирте. 2Патша үсенең йөсөгөн Ҡаманнан алып, Мартоҡайға пүләк ҡылты. Эстер аны Ҡаманның йеренә ҡарауцы ҡылты[+].

3Эстер патшаның айаҡларына төшөп, тағын йалынты. Ул сыҡтап, ағагей Ҡаманның иутейләр турынта йаман уйы пулмасын тип, аның йанынта йалынты[+]. 4Патша Эстергә алтын патша тайағын суңты. Эстер айағына пасты та, аның йанына торто[+].

5– Патшаға ҡуш килсә, – тите ул, – патша мине күңеленә алған пулса, патшаның күсентә ул төрөс пулса, әм патша мине йаратса, Ҡаманның, ағагей Ҡамметата паласының, ҡатларын кире цағыртсыннар. Ул ҡатларта пөтөн патшаның йәшәйтеген улысларынта иутейләрне ҡәрәп иткәле йасылған. 6Ницек мин минең ҡалығыма йетеп килгән пәләгә ҡарап тора алам? Ницек мин туғаннарымның үлеүенә ҡарап тора алам?

7Ағашверош патша патшабикә пелән Мартоҡайға пылай тип әйтте:

– Ҡаман иутейләрне сөймәгән өцөн, мин аның йерен Эстергә пиртем, ә аны үсен асып үлтертеләр. 8Сес патшаның исеменән, иутейләрне йаҡлап, пашҡа әмер, нинтәйен кәрәк тип уйлайсығыс, йасың. Аны патшаның йөсөгө пелән тамға ҡылың, ник тисәң патшаның исеменән йасылған, йөсөгө пелән тамға ҡылынҡан ҡат йуҡ пулмайты[+].

9Ул уаҡытта, өцөнцө айта, Сиван айынта, йегермә өцөнцө көнтә патшаның йасыуцыларын цағыртылар. Алар Мартоҡайның пөтөн пойорғанын иутейләргә, ил пашлыҡларына, Интийәтән алып Куш йергә ҡәтәр, йөс йегермә йете улысның пашлыҡларына әм мурсаларға йасҡаннар. Ул пойороҡ әрбер улысның үсләренең йасыуларынта, әрбер ҡалыҡның телләрентә йасылған, әм иутейләргә аларның ҡәрепләре пелән, аларның телентә йасылған[+]. 10Мартоҡай ҡатларны Ағашверош патшаның исеменән йасҡан, аның йөсөгө пелән тамға ҡылған, аларны ҡәбәрцеләр пелән тис атларта йебәрте (ул атлар атай патшаға сайланҡан пулғаннар)[+].

11Патшаның әмере төрлө торалартағы иутейләргә рөҡсәт пирте: йыйылғалы та, үсләренең өмөрөн йаҡлау иткәле, иутейләрнең тошманнарын, әрбер ҡалыҡның, улысның әскәрләрен әм аларның ҡатыннары пелән палаларын ҡәрәп иткәле, үлтергәле, ҡырып пөтөргәле, әм аларның малын алып талағалы. 12Аның өцөн пөтөн Ағашверош патшаның улысларынта йәшәгән иутейләргә көн пирелгән – уникенце айның, Атар айының, унөцөнцө көнө. 13Иутейләр ул көнтә үсләре өцөн тошманнарына үц алғалы әсер пулсыннар өцөн, әмерне йаса тип исәпләп, әрбер ҡалыҡ эшетсен тип, әрбер улыста ҡыцҡырып уғып алғалы тейеш пулғаннар.

14Патшаның тис атларынта йөрөйтөгөн ҡәбәрцеләр патшаның пойороғы пелән ҡыуылып, йулға цыҡҡалы ашыҡтылар. Әмерне Шушан ҡаласынта ҡыцҡырып уғытылар[+].

15Мартоҡай патшатан цийәрән әм аҡ төслө патшаның кейементә китте, пашынта оло алтын корона пулты, тағын аның өстөнтә йоға йетеннән әм ҡысыл йөннән ҡысыл йапҡыц кейелгән пулған. Шушан торасынта кешеләр масайғаннар та шатланҡаннар. 16Иутейләргә йаҡты, күңелцелек, масайыц, туғырылыҡ пулты. 17Патшаның әмере йеткән әрбер улыста, әрбер тората иутейләртә күңел, масайыц, пайрам пулған. Пашҡа ҡалыҡлартан кәне кешеләр иутейләртән ҡурығып, иутей тинкә күцкәннәр.

### 9


Иутейләр йеңәтеләр

1Унөцөнцө көнтә, уникенце айта, Атар айынта, патшаның әмере пашҡарылғалы тейеш пулған. Пы көнтә иутейләрнең тошманнары йеңкәле өмөтләгәннәр. Ә пулты кирецә: иутейләр аларны сөймәгәннәрне йеңтеләр[+]. 2Иутейләр пөтөн Ағашверош патшаның улысларынта, үсләренең тораларынта йыйылтылар, аларға йаманныҡ уйлаған кешеләргә пасҡын ҡылтылар. Ицкем аларға ҡаршы торалмаған, ник тисәң пөтөн ҡалыҡлар алартан ҡурыҡҡаннар. 3Пөтөн ил пашлыҡлары, улысларның пашлыҡлары, әм мурсалар, патшаның итәрә иткән кешеләре иутейләргә пулышҡаннар, ник тисәң алар Мартоҡайтан ҡурыҡҡаннар. 4Мартоҡай патшаның өйөнтә оло кеше пулты, йаҡшы ҡәбәр аның турынта пөтөн улысларта таралты. Мартоҡайның ҡыүәте олораҡтан олораҡ пулып утырған.

5Иутейләр пөтөн үсләренең тошманнарын ҡылыцлар пелән цәнцеп, аларны үлтертеләр тә, ҡырып пөтөртөләр, аларны йаман күрәтеген кешеләр пелән нимә теләсәләр, аны ҡылғаннар. 6Шушан ҡаласынта иутейләр пиш йөс кеше үлтергәннәр. 7Алар Паршантатаны, Талпонны, Аспатаны, 8Поратаны, Аталйаны, Аритатаны, 9Пармаштаны, Арисайны, Аритайны, Уайсатаны үлтергәннәр. 10Алар иутейләрнең тошманы Ҡаманның, Ҡамметата улының, ун паласы пулған. Алай пулса та, аларның малларына теймәтеләр.

11Ул көнө Шушан ҡаласынта үлтерелгән кешеләрнең исәбен патшаға әйттеләр.

12Патша Эстер патшабикәгә әйтте:

– Шушан ҡаласынта иутейләр пиш йөс кешене әм Ҡаманныңҡы ун паласын үлтергәннәр. Пашҡа улысларта алар нимә ҡылғаннар? Нимә син теләйсең? Ул сиңә пирелер. Нимә турынта син сурайсың, ул ҡылыныр[+].

13– Патшаға ҡуш килсә, Шушантағы иутейләргә иртәгә тә пөгөнкө әмерне ҡылғалы рөҡсәт пирсеннәр. Ә Ҡаманныңҡы ун паласын пағанта ассыннар, – тите Эстер.

14Патша алай пулыуын пойорто. Шушанта әмер пирелте, әм Ҡаманныңҡы ун паласын астылар. 15Шушанның иутейләре унтүртенце көнтә, Атар айынта пергә йыйылышып, Шушанта өц йөс кешене үлтертеләр, алай пулса та, аларның малларына теймәтеләр.

16Ул уаҡытта пашҡа иутейләр, үсләрнеңке өмөрөн саҡлап, тошманнарынан йаҡлау иткәле әм үсләренең тошманнарынан ҡотолғалы өцөн, патшаның улысларына йыйылтылар, йетмеш пиш мың кем аларны сөймәгәнне үлтертеләр, алай пулса та, аларның малларына теймәтеләр. 17Пы унөцөнцө көнтә, Атар айынта пулты, ә унтүртенце көнтә алар йал иттеләр, ул көннө пайрам әм масайыц көн ҡылтылар.

18Шушантағы иутейләр унөцөнцө көнтә әм унтүртенце көнтә йыйылтылар, ә унпишенце көнтә йал иттеләр, ул көннө пайрам әм масайыц көнө иттеләр.

19Менә нимә өцөн ауылларта йәшәйтеген иутейләр Атар айынта унтүртенце көннө саҡлайтылар, масайыц әм пайрам көнө, йаҡшы көн тип исәпләйтеләр, пер перенә пүләк шигелле асыҡлар йебәрәтеләр.


Пурим пайрам ҡуйыу

20Мартоҡай пы пулған ҡәлләрне йасып ҡуйты, Ағашверош патшаның пөтөн улысларының иутейләренә, йыуыҡтағы та, алыстағы та, ҡатларны йебәрте, 21әрбер йыл Атар айынта, унтүртенце көнтә әм унпишенце көнтә пайрам ҡылғалы пойорто. 22Пы көннәртә иутейләр үсләренең тошманнарынан ҡотҡарылтылар, ул айта аларның ҡайғылары масайыцҡа, сығытлары пайрамҡа айланты. Ул көннәр пайрам әм масайыц көннәре пулсыннар, иутейләр пер перләренә асыҡ, ә йарлыларға пүләкләр йебәрсеннәр.

23Мартоҡай аларға нимә йасты, иутейләр алтылар та, алай ҡылып пашлатылар. 24Ҡаман, ағагей Ҡамметатаның паласы, пөтөн иутейләрнең тошманы, аларны әләк иткәле уйлап ҡуйған, пур (шәрәбә) ташлаған, аларны үлтергәле, ҡырып ҡуйғалы иткесе килгән[+]. 25Аның турынта ҡәбәр патшаға йеткәц, ул пойороҡ йасып пирте, Ҡаманның иутейләргә ҡаршы йаман уйы үсенең пашына килте, әм үсен тә, аның палаларын тә пағанта асып ҡуйтылар. 26Аның өцөн ул көннәргә «пур» сүстән цыҡҡан «Пурим» исемне пиртеләр. Ул ҡат йасҡаннары, ул үсләре нимәне күргәннәре, алар пелән нимә пулғаны өцөн, 27иутейләр үсләренә, нәселләренә, пөтөн аларға ҡушылған кешеләргә мынтайын әтәт ҡуйтылар: йасылған пуйынца, әрбер йылта, пилгеле уаҡытта пы ике көннө саҡлағалы. 28Ул көннәрне искә алып, әрбер нәселтә, әрбер ҡәиләтә, әрбер улыста, әрбер тората пайрам ҡылғалы кәрәк. Иутейләр пы Пурим көннәрне онотмасыннар, аларның нәселләре алар турынта истә саҡласыннар.

29Абикаил ҡысы Эстер патшабикә иутей Мартоҡай пелән пергә, үс сүсен төрөс тейеү өцөн, икенце ҡатны Пурим турынта йастылар[+]. 30Пы ҡатларны Ағашверошноң патшалығынтағы йөс йегермә йете улысынта иутейләргә йебәртеләр, аларға тыныцлыҡ әм ҡауапсыслыҡ теләтеләр[+]. 31Ницек иутей Мартоҡай пелән Эстер патшабикә пойорған, иутейләр үсләренә әм нәселләренә алай пулсын тип ҡуйтылар, пилгеле уаҡытта Пурим көннәрен, ураса әм сығыт көннәрен тотҡалы ҡуштылар[+]. 32Пурим турынта пилгеләү Эстернең пойороғы пелән ҡуйылған әм китапта йасылған.

### 10


Мартоҡайны ололау

1Анан суң Ағашверош патша йасаҡ салған, аны пөтөн йертә тә, тингес пуйтағы йерләртә тә түләгәле тейеш пулғаннар. 2Аның пөтөн ҡөкөмәтенең эшләре, ҡыүәте, патша Мартоҡайға пиргән ололоҡ турынта ҡикәйә Митийә әм Персийә патшаларның йылйасмасынта йасылған[+].

3Иутей Мартоҡай Ағашверош патшатан суң икенце кеше пулған. Ул үсенең ҡалығына әм нәселенә рәғим-шәпҡәтлек әм иминнек эстәгән. Ул иутейләрнең арасынта оло кеше пулған, әм аның ҡалығынең кәнесе аны сөйгәннәр.

* 1:20 Поронҡо йәбрәйләрнең телентә «Наймина» исемнең мәғнәсе «сөйкөмнө», ә «Мара» – «ацы».

* 2:17 Поронҡо йәбрәйләрнең телентә «пер эфа», йегермә ике литр цамалап үлцәү.

* 2:20 Йаса пуйынца, йаҡын тыуған (аны «ҡотолоуцы» тип әйткәннәр) тыуғанын йерен сатып алғалы тейеш пулған, ҡацанта аңа кәрәк пулған сатҡалы, ә тыуғаны паласыс үлсә, ул уаҡытта «ҡотолоуцы» аның ҡатынына өйләнкәле тейеш пулған. Ул уаҡытта аларның перенце тыуған палалары үлгән тыуғанның паласы, мерәс алыуцы тип исәпләнкән.

+ 4:11 Рут 1:2

* 1:1 Пороңҡо йәбрәй исемнәр «Ағашверош» әм «Шушан» пороңҡо грек телгә тилмәцләүентә «Артаксеркс» әм «Суса» исемнәр туры киләте.

+ 1:1 Эстер 8:9, Эстер 9:30

+ 1:10 Эстер 7:9

+ 1:19 Эстер 8:8,

* 1:22 Үсенең ҡалығы телентә кәпләсен.

+ 2:1 Эстер 1:19-20

+ 2:15 Эстер 9:29

+ 2:23 Эстер 6:2, Эстер 10:2

+ 3:7 Эстер 9:24, Эстер 9:26,

* 3:9 Поронҡо йәбрәй телтә «киккар», ауырлыҡ үлцәү, 35 килограммға тиннек.

+ 3:10 Эстер 8:2

+ 3:12 Эстер 8:9

+ 3:13 Эстер 8:10,

+ 3:15 Эстер 8:14

+ 4:7 Эстер 3:9

+ 4:8 Эстер 3:14

+ 5:1 Эстер 4:16

+ 5:2 Эстер 4:11

+ 5:3 Эстер 7:2, Мк 6:23

+ 5:8 Эстер 7:3

+ 5:9 Эстер 3:1

+ 5:10 Эстер 6:13

+ 5:11 Эстер 9:7-10, Эстер 3:1

+ 5:14 Эстер 6:4, Эстер 7:9-10

+ 6:1 Эстер 2:23, Эстер 10:2

+ 6:2 Эстер 2:21-22

+ 6:4 Эстер 5:14, Эстер 7:9-10

+ 6:13 Эстер 5:10

+ 7:1 Эстер 5:3, Мк 6:23

+ 7:3 Эстер 5:8

+ 7:4 Эстер 3:9

+ 7:6 Эстер 3:10

+ 7:9 Эстер 1:10, Эстер 5:14, Эстер 6:4,

+ 8:2 Эстер 3:10

+ 8:3 Эстер 3:1

+ 8:4 Эстер 5:2

+ 8:8 Эстер 3:12

+ 8:9 Эстер 1:1, Эстер 3:12, Эстер 1:22

+ 8:10 Эстер 3:10, Эстер 3:13

+ 8:14 Эстер 3:15

+ 9:1 Эстер 3:13

+ 9:12 Эстер 5:6, Эстер 7:2

+ 9:24 Эстер 3:7

+ 9:29 Эстер 2:15

+ 9:30 Эстер 1:1, Эстер 8:9

+ 9:31 Эстер 4:3

+ 10:2 Эстер 2:23, Эстер 6:1-2