# ԓыгъоравэтԓьэн

Институт перевода Библии

## ԓыгъоравэтԓьэн

## Иона

### Иона

Иона


[1]

[2]

[3]

[4]


КЭԒИКЭԒ ИОНАН


Кэԓикэԓ мэтъатвыткоԓьэн Ионан ԓыгъоравэтԓьаеԓымэԓ еԓыԓьатъё руссиԓьэн Синодальный еԓыԓьатгыргык рээн ваԓьын


Институт перевода Библии


Москва


2018


Вэймэну ԓынъёторе кэԓигитэльытури!

Торгынан гитэркыниткы кэԓикэԓ мэтъатвыткоԓьэн Ионан, ынӄэн ӄоԓ кэԓикэԓ Пэтывэтгычьаткэн. Пэтывэтгычьат ынкъам Торвэтгычьат чеэкэй нытваӄэнат Библияк, ынӄэн Кэԓикэԓ авынкаԓекаԓ ымыԓьыкаԓейпы ваԓьын, нымкыӄинэт гивиӈитти ынанмыкы каԓегэтаё ымыԓьорыкы. Пэтывэтгычьатык нытвыӄэн миӈкэмиԓ гантомгавԓен ымыԓьэты нутэйиквин, миӈкэмиԓ гантомгавԓен о’равэтԓьан, миӈкэмиԓ ораТэнантомгыӈэты гэԓиԓин еврейыԓьэн варат ымы ганымытваԓенат ӄутти вараттэ.

Кэԓик Ионан нытвыӄэн минкэмиԓ ганымытваԓен коԓ мэтъатвыткоԓьын, мэӈин гъэнӄэтԓин вак мэтъатвыткоԓьо ынӄэната ныкавтытчоӄэн ваԓёмык эмъэнӄэтык. Ынӄэн гатваԓен тэԓенеп. Тэнантомгыӈына гатвыԓен Ионана ӄытык авынымэты Ассирийский империягты майӈынымэты Ниневия, ивык ырыкагты иӈӄун ынпэԓягъан аӄаԓтатвагырын, тармычьыӈвагыргын. Ытръэч Иона гъэнӄэтԓин, иӈӄун ыргин, израиԓыԓьэн тинэнэӄэӈыԓьыт, нъыпаанат эӄэԓтэтык ынкъам Тэнантомгыӈына ейвэчу нъыԓгынинэт. Ымы эвытԓым найыԓгавӄэн ӄытык ыргин тэнанаӄаӈыԓьэты ынӄэната гынтэквъи аԓваванвэты Ниневияйпы.

Галяк ӄутти энэчгытатэты ваԓьыт нымытвагыргыт Иона ӄынвэт вэтгатгъэ Тэнантомгыӈэты, ытръэч гэпыннэвԓин титэ ԓьунин миӈкэмиԓ Этына ейвэчу ԓыгнинэт ниневияԓьыт. Ынкы Этына, рыкаԓыровнэн Ионана, минкэмиԓ ымыԓьываратэты ныейвэчетӄин, микынти ныӄыԓгиԓюӄинэт эӄэԓтэтык. Этын-Тэнантомгыӈ ванэ ытръэч израилыԓьэн варатэн, ымы ымнотаеквэкэн, ымы гынникин, тыӈэчьыкин ымоча Ыныквэтгавэты ваԓьыт, чама Тэнантомгынына ейвэчу ԓыӈыркынинэт.

Торвэтгытрэԓятык Иисусынэ ганкэтъоӈатԓен Иона, иӈӄун рыкаԓыровык миӈкэмиԓ рэвъигъэ Ытԓён, ынкъам минкэмиԓ рэюгъэ. Чама Иисусына нэнанкаԓыровӄэнат нинэвияԓьыт миӈкэмиԓ гэӄыԓгиԓюԓинэт аӄагты нымытак.

Эмрэвинрэнӈэ таӈэты чичевык кэԓикэл, ачгыта гэкэԓиԓинэт ӈиръэ еԓыԓьатгыргыт-ԓыгъоравэтԓьаеԓымэԓ ынкъам руссиԓьыеԓымэԓ ваԓьыт. Руссиԓьыеԓымэԓ ваԓьын каԓегыргык-ымыԓьорык ԓыги ԓынъё Синодальный еԓыԓьатгыргын. Лыги ԓынъёԓӄыԓ руссильыеԓымэԓ ынкъам ԓыгъоравэтԓьаеԓымэԓ ваԓьыт еԓыԓьатгыргыт ванэ ӄонпы ыннаны ныпэранат. Кэԓюӄ аԓва ваԓьыт кэԓит тэнмычьо гэԓгыԓинэт еԓыԓьатынво, чама ԓыгаԓва ваԓьыт йиԓыт, аԓва ваԓьын культура ымы нымытвагыргын гамгавараткэн.

Лымӈэ пагчеӈэты ваԓьыт, кыннытаӈӄэнат иллюстрацият кэԓичитыԓьин Ирина Павлишинан гайпатԓенат кэԓик, ынан танынкаԓыровнэн ынко пыӈыԓ мэтъатвыткоԓьэн Ионан.

Моргынан мычвыно мытыԓгыркын иӈӄун кэԓигитэпԓыткук ӈотӄэн эмэйӈыкыԓьин кэԓикэԓ Пэтывэтгычьаткэн тури рэпэгчиӈэнӈытык кэԓигитэк ымыԓьэты Библия. Институт Библияеԓыԓьаткэн инэнвэԓынкыӄунэвыркын ымыԓьорыкы еԓыԓьатыԓьэты, танкавӈатыԓьэты каԓегты мэтъатвыткоԓьэн Ионан, ымы ымыԓьорыкы микынти гэвинрэтԓинэт рытэнмаватык ӈоткэн кэԓикэԓ каԓенво.

Ӈотӄэн кэԓикэԓ, ымы ӄутти кэԓит Библиякэн еԓыԓьатъёттэ ԓыгъоравэтԓьаеԓеты, каԓеёттэ вэтгавъёԓгык ымы электронный ванвык танԓьо сайтык Институтык Библияеԓыԓьаткэн (ibt.org.ru).

### 1


Этын гавэтгавԓен Ионана

1Аны-ӄун-ым, Этын гавэтгавԓен Ионана, аккагты Амафийын: 2«Ӄытэнмаквэ, ӄыԓӄытги Ниневиягты – майӈынымнымэты ынкъам мэйӈыӄуԓитэ ӄывэтгаквэ ынкы, миӈкри ӄун тармачьыӈгыргыт ынкэкин Гымнан ԓыги тытчынэт».

1:2 3Иона чимгъугъи гынтэвкы Этынвэпы. Етгъи Иоппиягты ынкъам ԓьунин ԓеԓьутвъэт эквэтыԓьыԓӄыԓ Фарсисэты, виԓытриԓнин тыԓянвын ынкъам ыʼтвычыкутгъи тыԓянво ӈэнри Этынвэпы.


Аечгиӈын

4Ынръам-ым Этынва рытомгавнэн аӈӄак армакытыйгычгын, ынкъам аʼӄайгыръочгатгъэ, рыпэт-ым ԓеԓьутвъэт ӄымэк нычимиръэтӄин.

5Айыԓгыръогъат ыʼтвыԓьыт, аʼйӈавыткоӈӈогъат амӄынченэтэтынвэты. Нанэнтыткоӈӈонат ыʼтвыйыръыт мыркоӈ нъаԓынво, Иона-ым ыʼтвычыкутгъи ынкъам ԓыгиӄийыԓӄэтгъи.

1:5

6Ынкы етгъи ыныкы ыʼтвэрмэчьын ынкъам иквъи: «Ынръам иаʼм йыԓӄэтыркын? Вынэ ӄыԓӄутги ынкъам ӄъэйӈэвыткуги чиниткин Этынвэты, юрэӄ Ынан мури наракэтъомык ынкъам ӄымэԓ ӄырым мынраквачамык»[+]. 7Аӈӄаԓяйвыԓьыт иквъэт ыргичгу: «Китаӄун мынтэнгыӈэнмык ԓыги рытчынво, мэкгыпы мытраквачаркын». Ынӈин-ым тэнгыеӈэтгъэт ынкъам нэԓьугъэн Иона.

8Ынкы никвъэн ытԓён: «Ӄикви морыкы, мэкгыпы аʼӄагыргын морыкы вагъэ? Миӈкы нытгиԓивигыт ынкъам мэӈӄо тыԓеркын? Миӈкы гынин нутэнут, ръавараткэнайгыт?» 9Иквъи ытԓён ырыкы: «Гым – еврейыԓьэгым, тыԓымаԓявыркын Этынвэты Тэнантомгыӈэты иʼиʼкин, микынэ рытомгавнэн аӈӄы ынкъам нутэсӄын».

1:9

10Люур эʼӄэԓинръугъэт оʼравэтԓьат. Ынкъам иквъэт ыныкы: «Гэрэӄигыт ынӈин гитигыт»? Ӄэԓюӄ-ым нэԓкыԓгъэн ӈотэнъоравэтԓьата, иӈӄун ытԓён гынтэвыркын Этынвэпы, миӈкри чинит ытԓён гивԓин. 11Никвъэн ытԓён: «Миӈкри мынынтыгыт ынратвэнво морыкы аӈӄы? Ӄэԓюӄ аӈӄы панэна ныгтанӈэԓётӄэн». 12Ӄынвэр ынан ивнинэт ытри: «Ӄинэпиритык гым ынкъам ӄинэнинтытык аӈӄагты, – вытку ынкы аӈӄы рэнрэтвигъэ торыкы, миӈкри гымнан ԓыги, иӈӄун гымыкайпы аʼӄайгыръочгатгъэ».

13Ытръэч-ым ынӄэнат оʼравэтԓьат арматэвыръогъат ӈыпанво нотасӄэты. Наӄам ныԓвавӄэнат, ӄэԓюӄ эйычгин ныпытӄэрмэтвиӄин.

1:13

14Ӄынвэр эʼйӈэвыткугъэт ытри Этынвэты ынкъам иквъэт: «Мытванԓяркын Гыныкы, Этынвэгыт, авнараквачака мынинмык ӈотэнъоравэтԓьайпы, эвнэтинэнъэӄэӈыткукэ морыкы нитгъэн въэгыргын тымӈэтваԓьэн оʼравэтԓьэн, миӈкри ӄун рыԓеркын чимгъуу ԓынъё Гынан, Этынвэгыт!» 15Нэпиригъэн Иона ынкъам нэнинтыгъэн аӈӄагты, эвырӄэй ынрэтвигъи аʼӄайгиӈын.

16Майӈайыԓгыръогъат ынӄэнат оʼравэтԓьат Этынвэты, инэтриԓетгъэт Ыныкы ынкъам энатватгъат инэтриԓетык ӄонпы.

1:16

### 2


Ченъёргаввэтгав Ионан

1Ынръам Этынва ивнин майӈынниӈэты, иӈӄун нытитӄэннин Иона ынкъам Иона вагъэ ыннычыку ӈыроӄ ыʼԓёӈэттэ ынкъам ӈыроӄ ныкиритти.

2Ынӄъом Иона ванԓявэтгавыӈӈогъэ Этынвэты Тэнантомгыӈэты ыннычыкойпы. 3Иквъи: «Этынвэты тъэйӈэвыткугъэк кытӄовчемгъома, – ынкъам Ынан гым энататԓыӈгъэ, нотасӄычыкойпы тыӄуԓиԓьэтык, – ынкъам Ынан ваԓёмнэн гымнин ӄуԓиӄуԓ. 4Гынан инэнинтыгъи гым такамгынонаӈӄачыкогты ынкъам пычьычьэ инэгруԓмыгъи, ымыԓьо мимԓыт ынкъам эйычгит Гынин гымык гыргоча тагъат. 5Ынкъам гивигым: "Инэнъэӄэквъи Гынан, вэнԓыги-ым нэмэ тырэԓьуӈын Гынин таароӈран".

2:5

6Таӈымыԓьэты тъэюмимԓе инэнчымкэтгъи, аӈӄачыко тыётвагъак, ынкъам аӈӄавта ԓевыт гымнин гэнчымкэтԓин. 7Ӈагԓыӈкы гэнъэԓигым, нутэтэ энанъомраквъэ таӈӄонпы, вэнԓыги-ым Гынан, Этынвэгыт Тэнантомгыӈ гымнин, рэнагтогъа аʼӄагыргэпы. 8Лыгэрочавчычама гымнан тыкэтъогыт, Этынвэгыт, ӄымэԓ-ым гымнин тэрӈъайӈавытковэтгав Гынык пыкиргъи, Гынин тааронрак. 9Таароӈыԓьа ыʼръыкаԓьагты напэԓягъан Амынан Ынанйыркыԓеӈыԓьын Этынвын.

10Гым-ым транъяткоркын Гыныкы, тыринэтриԓетыркын Гыныкагты, ръэнут тэнатватын Гыныкы тырэнкуврэтэвӈын, ӄэԓюӄ Гыт Этын, инэнъегтэԓевыԓьигыт. Ымыԓьо энатватъё Этынвэты тырэнкуврэтэвӈын. Амынан Этынвын инэнъегтэԓевыԓьын!»

11Этынва ивнин майӈынниӈын ынкъам ынан раԓёнтонэн Иона нотасӄэты.

2:11

### 3


Иона таӈымӈыԓятыркын ниневияԓьэты

1Этын-ым ӈирэӄэквъи вэтгавык Ионана: 2«Ӄытэнмаквэ, ӄыԓӄытги Ниневиягты – майӈынымнымэты ынкъам ӄымӈыԓятгэ ынкы Гымнин вэтгавыгъет»[+]. 3Иона ваԓёмгъэ Этынвэн вэтгавэты ынкъам эквэтгъи Ниневиягты. Ниневия-ым гатваԓен мэйӈынымныму Тэнантомгыӈэн, ӈронъыԓёк таӈгаԓяӈ ваԓьын чейвэ.

3:3

4Ынӈин-ым ԓяйвымгогъэ Иона майӈынымъеквэ, миӈкэмиԓ таӈгаԓяӈ ыннанъыԓёк, ынкъам нытъэввэтгавӄэн: «Ԓымӈэ ӈирэӄӄԓиккин ыʼԓёӈэттэ, – ынкъам Ниневия рэтэԓпыгъэ!» 5Ԓымаԓяквъат оʼравэтԓьат ниневиякэн Тэнантомгыӈэты: эмтъивэ пэԓгъарэӈӈогъат, тымӈэавэръэпыгъат таӈымыԓьо, ынпыянвыт гамыӄыԓьыма.

3:5

6Тиркэрмэтэ Ниневиякэн ваԓёмнэн ынӄэн вэтгав ынкъам пэԓянэн чиниткин энанԓяваны. Ынан йыннинэт таӈпэраавэръыт, ԓыгэпэтавэръэпыгъэ ынкъам пинчьэчумкэтгъи амчемгъопыԓгытратык. 7Ынан ынкъам ынин винрэтыԓьэ нэтъививынэт нымытваԓьыт Ниневиякэн: «Ӄыпаатык ӄамэтвак ынкъам иквичик! – ярагыннэкыт-ым, – Авээнвэпы эвнэԓейвыкэ! 8Ԓымӈэ иквъи тиркэрым, иӈӄун оʼравэтԓьат ынкъам гынникыт пэтавэръэпыԓьыԓӄыԓтэ, эвыр ытръэчтэгын ныванԓянат Тэнантомгыӈэты. Таӈымыԓьо пааԓьыԓӄыԓтэ аʼӄэԓтэтык ынкъам рытгэватъёԓӄыԓтэ тармачьыӈгыргыт. 9Ынӈин-ым юрэӄ Тэнантомгыӈ рэейвэчетгъэ ынкъам рэнруԓтэнӈынин Чиниткин мэйӈэкэвкит ынкъам араквачака мытритгъэ»[+]. 10Ӄымэԓ-ым Тэнантомгыӈа ԓьунин ниневияԓьэн аʼӄаԓтатторагыргын, ынкъам ейвэчетгъи, ынкъам пэԓӄынтэтгъи тэнымчеӈкы, аԓымы чит нинэрэнымчевӈыӄинэт.

3:10

### 4


Этынва нинъэйвыркынин Иона

1Ынӈатаԓ-ым Иона гагтъаӄачемгъоԓен ынкъам гэԓгэкэвкитԓин. 2Гаванԓявэтгавԓен ытԓён Этынвэты, гивԓин: «Аʼмын-ым, Этынвэгыт! Аԓымы маԓынӄэн гатвыԓен гымнан еп вама чинитнутэк? Ынӄэната гэгынтэвигым Фарсисэты, ӄэԓюӄ-ым ԓыги гымнан, иӈӄун Гыт – Тэнантомгыӈэгыт, йыркычимгъуԓьигыт, ныейвэчигыт, ӄонпы оʼръатчаԓьэгыт ынкъам ныԓгинымкыче инэнтэӈытвэтыԓьигыт ынкъам эʼнӄэтыркын тэнымчеӈкы. 3Игыр-ым, Этынвэгыт, ӄыпиригын гымнин выегыргын, мачынан мувъигъэк, ынӄэн таӈыӈ егтэԓкинэк».

4Ытръэч-ым Этын иквъи: «Эвыӈан гыт ынӄэната кытакавкэтгъэ?»

4:4

5Ӈыток Иона майӈынымнымгыпы вакъогъэ нэкъаяӈӄач мэйӈынымык. Тэйкынин ԓевтэйпичгын выроттэпы ынкъам вакъогъэ ынкэгиӈкы, аʼтчама, ръэмиӈкри ринӈыт мэйӈынымнымык. 6Этынва Тэнантомгыӈа рынӈэвнин эквытыӈачьыԓгын, эʼми гыргоча ԓевтык Ионан мэйӈэтгъи, ынкэгиӈкы таӈытваӈ аʼӄагнэнма, чама рытгэватынво ынин акавкэтгыргын. Иона ынӈатаԓ гагтыкоргавԓен ынӈэнтыӈачьэты.

4:6

7Ытръэч-ым Тэнантомгыӈа эргатык эргыръома ынӈин рыннин, титэ кымъэ ръэӄэрэвнин кэнмыԓгын ынкъам тыӈачьыԓгын кыкватгъэ. 8Ынръам-ым тэркыгыргоԓятык Тэнантомгыӈа рытомгавнэн гыԓкытыйгычгын нэкъаяӈӄачайпы ынкъам тиркэ коԓё рытгыԓевнин ԓевыт Ионан, рыпэт ытԓён руԓтывигъи таԓваравъэӈыӈӈота ынкъам иквъи: «Аʼмын опопы мачынан мувъигъэк, ынӄэн таӈыӈ егтэԓкинэк».

9Ивнин-ым Тэнантомгыӈа Иона: «Эви ԓыгэкэвкитгъи, иӈӄун тыӈачьыԓгын кыкватгъэ?» Ытԓён иквъи: «Тыгтакавкэтгъак, рыпэт тырэвъиӈыркын».

4:9

10Ынкы иквъи Этын: «Гынан ӄыԓгиԓюу ԓыӈыркын ынӄэн тыӈачьыԓгын, аԓымы гынан ԓюӈынмэйӈэвыԓьын, ыннэнныкиритык мэйӈэтыԓьын ынкъам ӄуԓиныныкиритык тэԓпыԓьын. 11Гымнан-ым ӄыԓгиԓюу эԓгыкэ тъынтыгъэн Ниневия, майӈынымнымчыӈын, миӈкы мыкыӈ мытԓыӈӄԓеккэн ӄԓиккин тысяч оʼравэтԓьат, ԓывавыԓьыт чичевкы, ръэнут таӈычьатгыргын, ръэнут-ым аʼӄаԓтатгыргын ынкъам кытнымкыӄэнат ярагыннэкыт?»

4:11

## Лука

### Лука

Лука


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


Таӈпыӈыԓ Луканэн


Вэймэну ԓынъёторэ каԓевэтгавыԓьыторэ!

Торгынан кэԓигитэркыниткы – Таӈпыӈыԓ, Лукана каԓеё, ынӄэн ӄоԓ кэԓикэԓ Торвэтгычьаткэн. Торвэтгычьат ынкъам Пэтывэтгычьат чеэкэй нытваӄэнат Библияк, ынӄэн Авынкаԓекаԓ ымыԓьыкаԓейпы ваԓьын, нымкыӄин гивиӈитти ымыԓьорык пэгчиӈу ԓынъё ԓымынкы гэмгэнутэк. Таӈпыӈыԓ Луканэн ԓыгъоравэтԓьаеԓымэԓ еԓыԓьатъё ыʼттъыёԓ гэкэԓиԓин 2004 гивик. Ӈотӄэн кэԓикэԓ, торгынан каԓегэтаё, ынӄэн пытӄыеԓыԓьатъё, танкавӈыё, миӈкы ачгыта варкын Синодаԓьэн русиԓьин еԓыԓьатъё кэԓикэԓ. Ытръэч ӄэԓюӄ ԓыги ԓынъёԓӄыԓ, ӄоԓ ратваркын мачаԓваӈ рапэраркыт Синодаԓьэн ынкъам ԓыгъоравэтԓьамэԓ еԓыԓьатъёттэ кэԓит, ӄутти ванвык, аԓва ратваркыт, ӄэԓюӄ еԓыԓьанма ынӈин коԓ нытваӄэн, ԓымӈэ ԓыгъоравэтԓаеԓеты гэйиԓыԓьэтԓин тэԓенъепкин грекыԓьэн каԓейпы, ынкы ӄутти мачаԓва нытваӄэнат Синодаԓьэн еԓыԓьатгыргэпы.

Вэтгав «Евангелие» грекыԓьэн вэтгаквыпы йиԓыԓьэтык «Таӈпыӈыԓ». Ынӈин Чинит Иисус Христосына тэнынныгнин Ынин энаныггэватгыргын. Ымыԓьэты Торвэтгычьатык ӈыръа Таӈпыӈыԓтэ, ԓымынкы нытвыӄэн миӈкэмиԓ ганымытваԓен, гавыёԓьатԓен Иисус Христос, миӈкэмиԓ ваԓьыт иничгытэтти ынан гэтэйкыԓинэт, миӈкри Ытԓён ганмыԓен ынкъам гэюԓин.

Ымыԓьэты тувъё, каԓеё Таӈпынԓык, гатваԓен ыʼттыёԓкэн мытԓыӈӄԓеккэнгэвэткок торымгомакэн энарыԓгатык израилькэн варатчыко вагъат. Ынӄэн нымытвагыргын вама, израилькэн варат гавыёԓьатԓен римский тиркэрмэрык. Ытръэч иудеяԓьа ныркыԓеӄин чиниткин ԓымаԓяквыргын, тэнмычьо нымытвакэн гатваԓен – Тэнчичӈын – гаԓпынрыԓен ырыкагты Тэнантомгыӈына мэтъатвыткоԓьэпы Моисейгыпы. Ԓымӈэ нымкыӄинэт мэтъатвыткоԓьыт Моисейына яаԓ гивԓинэт, иӈӄун рэеты Мессия – Тэнантомгыӈынэн Ԓьоё, Микынэ рэрэнӈынин оʼравэтԓьарыкы ръачӈытогыргын аʼӄавагыргэпы ынкъам въэгыргэпы. Ынкъам вай ӄынвэр эмэйӈыкыԓьин нымык Вифлеем уʼрэтгъи оʼтчой аʼтчаё Мессия – Иисус Христос («Христос» грекыԓьэн еԓепы таӈчечавы «Ԓьоё»). Таӈпыӈыԓ инэнъегтэԓевкин, йыԓьё ымыԓьорыкы Мессияйпы, – ынӄэн Пыӈыԓ ымыԓьыоʼравэтԓьагты, тымӈаԓгоԓяӄ миӈкы нымытваԓьэты, ынкъам гэмгэйиԓе вэтгавыԓьэты.

Таӈпыӈыԓгыпы Луканэн ынанмыкы танԓьо миӈкэмиԓ ынкэкин нымытвагыргын гатваԓен ӈыръа ӄутти Таӈпынԓепы. Тэкэԓиӈыԓьын Лука гатваԓен инэнмэԓевэтыԓьу. Ытԓён ӄонпы чеэкэй гэԓейвыԓин тыӈэвыёна Павлына рээн ԓымынӄо ԓяйвыма. Ы’ттъыёԓвэтгавык Таӈпынԓыкэн Лука нивӄин, оʼравэтԓьат, микырык ынӄэн моотагнэпы гэԓьуԓин, ыргынан ынӄэн ымыԓьо гатвыԓен морыкы, гэнъэԓԓинэт гиԓивыԓьу пынԓынԓяк Таӈпынԓыкэн (Лк 1:2). Таӈпыӈыԓ гэкэԓиԓин грекыԓьэн йиԓе, ытръэч яачыкэн ӄԓиккин мытԓыӈӄԓекгэвэӈэттэ гэйиԓыԓьэтԓин кыннымкыӄэн еԓеты гэмгэнутэкин.

Эквыкаԓеткоран йиԓыԓьэткин Библиякэн инэнвэԓынкыӄунэвыркын еԓыԓьатыԓьэты ынкъам редакторэты Таӈпынԓыкэн Луканэн, ымы ымыԓьорыкы, микынти гэвинрэтԓинэт рытэнмаватык ӈотӄэн кэԓикэԓ каԓентэнмавынво.

Институт Библияеԓыԓьаткэн

### 1


Ы’ттъыёԓвэтгав

1Игыт мыгъянва намгогъан кэԓик ынӄэн вагыргын, ваԓьын мурыгԓыку. 2О’равэтԓьат, микырык ынӄэн моотагнэпы гэԓьуԓин, ыргынан ынӄэн ымыԓьо гатвыԓен морыкы, гэнъэԓԓинэт гиԓивыԓьу пынԓынԓяк Таӈпынԓыкэн. 3Ԓыгивэймэну ԓынъёйгыт Феофил, ынӄэната ымы гым гэчимгъуйгым, нэмыӄэй тэӈыгъюԓетык ынӄэн вагыргын моотагнэпы ынкъам кэԓик гыныкы ымыԓьо тэкэм ынӈин, миӈкри ынӄэн гатваԓен. 4Гым ынӈин титык, иӈӄун гынан ԓыги ӄыԓгыгынэт нинъэйвыкин гыёԓвэтгавыт, нипъэв ваԓьыт, гынан энмэч титэ ваԓёмъёттэ.


О’ратгыргын Иоанн Крестителын

5Ирод энма тиркэрму Иудеянотак, ынкэӈит ынкы ганымытваԓен таароӈгэԓевыԓьын Захария, ченйыръэпы таароӈрымэйпы Авийын. Ынин ӈэвъэну гатваԓен Елисавета. Ыргин ыʼттъыютԓьэн гатваԓен чинйыръу Ааронын. 6Ытри ӈирэргэри ԓыгипыԓьу гитԓинэт Тэнантомгыӈэты, ынкъам ыргынан ӄунчимгъутэ ныркыԓеӄинэт ымыԓьо тъэвэквыргыт Этынвэн.[†] 7Ытръэч-ым эгмиӈэткыԓьинэт: Елисавета агръокыԓьо гатваԓен, наӄам ытри энмэч гэԓгинпэвԓинэт.

8Ӄоԓ итгъи титэ инэнрынгиивыԓьыԓӄыԓти таароӈгэԓевкэн рэвынвэты, миӈкы нытваӄэн Захария, ытԓён гиԓивыԓьу гатваԓен таароӈрак Тэнантомгыӈэты. 9Ӄынут-ым ӄонпы таароӈгэԓевыԓьэн вагъет, ытԓён гиԓивыԓьыԓӄыԓьу нэԓгыгъэн таароӈрачыко тэнгыеӈэтыгйит.[†] Ынръам Захария рэсӄивыԓьыԓӄыԓ таароӈрачыкогты ынкъам ынан рынԓявъёԓӄыԓтэ таӈыткэканъот рынԓявъёԓгык. Ытԓён рэсӄиквъи Этынвэн таароӈрачыкогты. 10Ымыԓьо-ым рэмкын, ытԓён канъонынԓявма, гатвэтчатваԓен ӈаргыноӈӄач ынкъам гаченъёргаввэтгавԓен[†] Тэнантомгыӈэты.

11Ынкъам ԓюур вытрэтгъи Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын Захарияна – ытԓён гатвэтчаԓен мраӈӄач таӈыткэканъорынԓявъёԓгык. 12Ытԓён ԓьук, Захария ԓеӈэԓёгты гэчеӈыттэтԓин. 13Ытръэч-ым Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьа ивнин ытԓён: «Ынӈэ эʼӄэԓиӈэткэ, Захария, ӄун гынин ченъёргаввэтгав гаваԓёмԓен. Гынин ӈэвъэн Елисавета раккантогъа ынкъам рэтэнынныӈын ытԓён Иоанныно. 14Ытԓён гыныкы рагтынкоргаватыткогъа, ынкъам мыкычьэ коргаво нэрэԓгыӈын ынин оʼратгыргын. 15Миӈкри ӄун ытԓён эргычьатыԓьо рэԓгыгнин Этынва, ӄырым ныԓпынин вино, ӄырым нъэӄимԓюгъэн, ынкъам Тэнантомгыӈэн Выйитэ рэйыръэтгъэ еп кытэйыръу ытԓьак вама[+]. 16Нымкыӄинэт израилыԓьыт рэнԓигнинэт Этынвэты, ыргин Тэнантомгыӈэты. 17Ытԓён раянотгъа Этынвык, тъивчимгъутэ энагԓятыԓьын Илияна. Ԓинԓиӈыт ытԓыгыргин рэнԓигнинэт оʼракымэӈэты ыргин, аваԓёмкэянвыт рэнԓигнинэт танчемгъочьатэты, ынкъам рантэнмавӈынэн рэмкын ятынвэты Этын».

18Захарияна пынԓёнэн Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын: «Ӄэгԓын эты ынӈин ратвагъа? Энмэч гым ынпыначгэгым ынкъам гымнин ӈэвъэн нэмыӄэй эӈинкыԓьин».

19Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьа татԓыгнэн ытԓён: «Гым – Гавриилегым, чымче ваԓьэгым Тэнантомгыӈына. Ынан инэнӈивыгъи гым тывынво гыныкы ӈотӄэн таӈпыӈыԓ. 20Гымнинэт-ым тывъёттэ тэӈвэнԓыги ратваӈыт, ытръэч-ым эммэтивэтык, раԓвавыркын йиԓыниԓюк, виин ымыԓьо ынӄэн рэнъэԓы».

21Ынкэӈит-ым рэмкэ нъатчаӄэн Захария ынкъам ниничгытэтӄинэт, иаʼм ытԓён оратваркын таароӈрачыко.

22Ытԓён ӈытогты, ныԓвавӄэн вэтгавык. Ынӄоры чичеквъэт, таароӈрачыко ынан инэнԓьуӈэт ԓьунин. Ынкъам ынан рыгйивэннинэт мынга, эйиԓыкэ амытвак. 23Гаԓяк-ым ынин гэԓеватъыԓёт, ытԓён рагтыгъэ.

24Пэтԓе ынин ӈэвъэн Елисавета гъэткиӈэвԓин ынкъам атчо гэԓгыԓин нанӄыԓьатгыргын мытԓыӈэн йъиԓгыт, эвэты ынӈот: 25«Ынӈэнъыԓётко инэгитэгъи Этынва ынкъам ынӈин инэнтыгъи гым, эмрэгтыӈэ эвынатгыргын оʼравэтԓьэн гымыкайпы».


Гамэтъатвыԓен Иисусын оʼратгыргын

26Ыннанмытԓыӈӄав йъиԓгын нанӄыԓьытвама Елисавета, Тэнантомгыӈа тыӈивынин Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын Гавриил Назаретэты – нымнымэты Галилеянотакэн. 27Ытԓён тыӈивынин ӈавысӄатӄаеты, ӈавъаныԓӄыԓеты Иосифын, Иосиф-ым гатваԓен чинйыръу тиркэрмин Давидын.[†] Нынны-ым ӈэвысӄэтин – Мария. 28Етык ыныкагты Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьа ивнин: «Ӄыкоргычьатыркын, Тэнантомгыӈа йигъю ԓынъёйгыт! Гынык рээн Этын!»

29Ынан капчачо рытчынинэт ынинэт вэтгавыт ынкъам нычимгъуӄин, рэӄу ытԓён ынӈин вэтгавыркын.

30Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьа ивнин ытԓён: «Ынӈэ эʼӄэԓиӈэткэ, Мария, ипԓьэм гыт тывэԓю нэԓгыгыт Тэнантомгыӈа. 31Гыт рананӄатгъа, раккантогъа ынкъам рэтэнынныӈын Ытԓён Иисус. 32Ытԓён рэнъэԓгъэ ынанэргычьо, нэръэйӈэвыркын Эккэну Ынангыргочаԓьэн; Этынва Тэнантомгыӈа рэйыԓнин Ыныкы тиркэрмин вакаӈынвын Давидынэн, Ынин ыʼттъыютԓьин. 33Ынан таӈӄонпыӈ рэнԓеркынинэт Иаковын яатԓьат, ынкъам Ынин Энанԓягыргын ӄырым нытэԓпыгъэн».

34Марияна пынԓёнэн Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын: «Миӈкри-ым ынӄэн ратвагъа? Гым еп эʼԓикэткыԓьигым».

35Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын татԓыӈыткогъэ: «Тэнантомгыӈэн Выйитэ нарайъогыт ынкъам Тэнантомгыӈэн армагыргын рэвиригъэ гыныкагты, ынӄэната Нэнэны, гынан йытоё, вэймэну нэрэԓгыӈын – Ытԓён нэръэйӈэвыркын Эккэну Тэнантомгыӈэн. 36Ӄыкэтъогын Елисавета, гынин чычеткинэӈэв, эгмиӈэткиӈэву ԓынъё: ытԓён ынпэвыԓьын нанӄатгъэ ынкъам энмэч ыннанмытԓыӈӄав йъиԓгын варкын. 37Тэнантомгыӈэты таӈымыԓьо гаймаӈэн ваԓьын».

38Ынкэӈит Мария иквъи: «Гым – Этынвэн рычемгъовъёйгым. Мачынан ымыԓьо гыныквэтгавыгъет нытвагъан». Ынкъам Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьа пэԓянэн ытԓён.


Марияна ԓьусӄивыркынин Елисавета

39Чигтъэр ыʼԓёӈэттэ гаԓяк Мария гагчакватгъэ майӈынымэты, ваԓьэты Иудеякэн ӈэйнутэк. 40Ытԓён етгъи Захариян ярагты ынкъам иквъи: «А’мын тыетык, Елисавета». 41Елисаветана ваԓёмнэн еттыкэтыткуԓьын Мария, нэнэны ԓюур вай камаграръогъэ нанӄычыко, ынкъам Елисавета Тэнантомгыӈэн Выйитэ йыръэтгъи. 42Ытԓён нэргъав ӄуԓиԓьэтгъи: «Гыт – Тэнантомгыӈа нэтэӈинмыгыт ӈэвъэнйыръыԓыку! Этынва ымы тэӈэӈинмынин[†] гынин уʼрэтыԓьыԓӄыԓ Нэнэны! 43Ытԓён вай аԓымы тымӈэӈавъанйыръэгым, гымыкы етгъи ытԓя гымык Этынвэн? 44Эчги гымнан тываԓёмын гынин ӄуԓиӄуԓ, нэнэны амкоргава гымыгчыку камаграръогъэ. 45Кычьымыԓьигыт, ӄэԓюӄ ԓымаԓё ԓыӈын, тывъё Этынва вэты ратвагъа!»

46Ынкъам Мария иквъи:

«Гымнин ӄэԓеԓвынэ[†] рэргавыркынэн Этын,
47гымнин выйин кыткоргавыркын Тэнантомгыӈэты,
Энанъягтаԓявыԓьэты гымыкы.
48Ӄэԓюӄ-ым Ынан ԓьунин чемгъопыԓгытрат
Ынин рычемгъовъёйгым.
Игыр-ым ымварата кычьымӈаво нараԓгыӈӈогым,[+]
49ӄэԓюӄ-ым Эрмэԓьэ кыткоԓё энанэргаквъэ гым! Ынин нынны нэргыӄэн! 50Ынан ԓинйырку ԓыӈыркынинэт эмӄынынӈэԓьыт тыӈэрэтти,
микынти айыԓгытваркыт Ыныкы.
51Ытԓён армакаԓырогъэ:
рыманаӈавнэнат чыгройӈыянвыт,
52рыруԓтэннинэт эрмэт энанԓяванвэпы,
очыԓьыт-ым эргыпыԓьо рытчынинэт,
53гытъатыԓьэты йыԓнинэт таӈгыргыт,
гаймычьыԓьыт-ым рытриԓнинэт эмӄуԓгэ.
54-55Ынан винрэннин Чиниткин выёԓьын Израиль,
ынкъам йыркыԓиӈычьэтгъи
Авраамына ынкъам ынин яатԓьагты ӄонпыӈтагнэты,
миӈкри Ытԓён гэнатватԓен морыгъыттъыётԓьэты».

56Мария гарамкыԓьытваԓен Елисаветан ярак ӄымэк ӈыръо йъиԓгыт ынкъам ынӄоры рагтыгъэ.


О’ратгыргын Иоанн Крестителын

57Ынкэӈит кымэӈатыӈӈогъэ Елисавета, ынӄъом аккантогъэ. 58Энараԓьа ынкъам чычеткинэтэ наваԓёмын пытӄымайыӈкы йыркыԓиӈычьэт, Этынва рыԓеё ыныкагты. Ытри гакоргавԓенат ынык рээн.

59Амӈыроотӄавкэн ыʼԓёк ытри етгъэт тайкынво гыйивӄэв ӈэнӄаеты еврейыԓьэн вагъет. Чит-ым нэрэтэнынныӈгъэн ытԓён ытԓыгымиԓ Захарияно, 60ытръэч-ым ытԓя кавтычгогъэ: «Этԓы, ытԓён нэръэйӈэвыркын Иоанныно».

61«Аны аԓымы гынин чинйыръык уйӈэ ымы мэӈин ынӈин нынныԓьын», – нивын ыргынан. 62Ынӄъом намӈыԓёӈӈогъан ытԓыгын, миӈкри ынан рэтэнынныӈыркынин.

63Захарияна йынаннэн вычготтыӄай ынкъам кэԓинин: «Ынин нынны – Иоанн». Ымыԓьо иничгытэтгъэт. 64Ынкы ԓыгэнэвыр йиԓынӈэгъи, ытԓён вэтгавыӈӈогъэ ынкъам анъяӈӈонэн Тэнантомгыӈ. 65Ымэнараԓьыт эʼӄэԓиӈэтръугъэт. Ынӄъом ӈотэнпыӈыԓ ԓыги нъэԓгъи ым-Иудеякэн ӈэйнутэк. 66Микынэ ынӄэн наваԓёмын, ымыԓьо чимгъугъэт ынкъам эвыӈӈогъат: «Ытԓён вай микыну рэнъэԓгъэ ынӄэн нэнэны?» Ынкъам ӄэгԓынангэт, ынык рээн гатваԓен Этынвэн армагыргын.


Захариян мэтъатвыткогыргын

67Захария, Иоаннын ытԓыгын, Тэнантомгыӈэн Выйитэ йыръэтгъи ынкъам мэтъатвыткоӈӈогъэ:

68«Мынынэргавын Этын, Тэнантомгыӈ Израилькэн!
Ытԓён етгъи ченэтваратэты, тавэмэнӈыгыргын рыроԓтатынво;
69Ынан тыӈивынин морыкы
Эргыэнаԓватыԓьын Инэнъегтэԓевыԓьын
ярак Давидын, Ынин выёԓьэн, –
70миӈкри тэԓеӈ гэнатватԓен Ытԓён

чиниткин мэтъатвыткоԓьэпы, микынти Ыныку гэнъэԓԓинэт, 71иӈӄун Ынан мури нэрэвириӈмык

морыкъаӄаԓьэпы ынкъам ымыԓьоргэпы, микырык ԓыгъэӄу нэԓгыркынимык.
72Ытԓён гивԓин, иӈӄун рэйыркыԓиӈычьэтгъэ
морыкъыттъыётԓьарыкы
ԓыги ԓыӈэ чиниткин Тэнантомгыӈэн энатват.
73Ытԓён гъомрэнатватԓен Авраамына,
морыкъыттъыётԓьагты,
74энмэн нэрэвириӈмык аʼӄаԓьэпы.
Ынӄо ынкэӈит эʼӄэԓиӈкэ
75выёԓьо мытратваркын Ыныкы,
иӈӄун вак эргэты, ԓыгэпэты, ымыԓьакы нъэԓык Ыныку ымваӈэт мури.
76Гыт-ым, гымнин нэнэнэйгыт, рэныннынӈэгъэ
мэтъатвыткоԓьо Ынангыргочаԓьэн, ӄэԓюӄ-ым рэԓеркын ыʼттъыёԓ Этынвык, иӈӄун Ыныкы татыԓянвыӈык[+]
77ынкъам ривӈын Ынин варат,
Тэнантомгыӈа мэчынкы рэнъегтэԓевӈынин вытку энаачыторавык эʼӄэԓтэтти[+].
78Мургин Тэнантомгыӈ ыʼԓгыԓьэтыԓьын, йыркыԓиӈыԓьын
етгъи морыкы ӄынут тэркыгыргоԓят эʼэʼйпы,
79иӈӄун рыӄэргавык ваԓьыт
ӄынур въэгыргывосӄымчыко ынкъам рыгйивэтык морыкы ръэт, рыԓеԓьын онтымгыргэты».

80Иоанн-ым нымэйӈэтӄин ынкъам ынин ӄэԓеԓвын нъомравӄэн. Ытԓён ганымытваԓен ӄувԓигнутэк пыкэттагнэты Израилькэн варатэты[+].

### 2


О’ратгыргын Иисусын

1Ынӈэнъыԓёткок Римкэн императора Августына тъивкэԓинин, иӈӄун ыʼнрыԓгыкаԓен таӈымыԓьэты варат. 2Ы’ттъыёԓ ынӈот нарыԓгыӈӈонат оʼравэтԓьат, титэ очочо Сирияк гитԓин Квириний. 3Ынӄэната гамгъоравэтԓьан эквэтгъи ченэтнымнымэты рыԓгаткаԓенво. 4Майӈынымгыпы Назарет Галилеянотакэн Иосиф нэмыӄэй ӄытгъи Иудеягты, майӈынымэты Вифлеем. Ынӄэн мэйӈынымным Давидын.[†] Ӈэнри эквэтгъи Иосиф, ӄэԓюӄ-ым ытԓён Давидыргэпы ваԓьын[+]. 5Ытԓён рыԓгаткаԓесӄэквъэ гаӈавъаныԓӄыԓма Марияна рээн, мэӈин нанӄыԓьын. 6Вама Вифлеемык Мария кымэӈатыӈӈогъэ 7ынкъам аккантогъэ. Рычымкэннин Ӈинӄэй, рытриԓнин въагъёчгычанԓячыко, миӈкри ӄун ытри анвэԓытванвыка гатваԓенат.


Ривыԓьыт ынкъам Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын

8Ынӈиннутэк гатваԓенат ривыԓьыт, микынти гатваԓенат ергык ынкъам ынкы ыргынан нынъюӄин ӈэԓвыԓ ныкитэ. 9Ԓюур ырыкы вытрэтгъи Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын, ынкъам гыроԓмакы ӄэргатгъэ эргычьын Этынвэн.[†] Ривыԓьыт эʼӄэԓиӈэтръугъэт. 10Ытръэч Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьа ивнинэт: «Авнайыԓгавка! Торыкы тырэтын таӈпыӈыԓ, ԓыгэкорго рытъёԓӄыԓ ымварата: 11Давидын уʼрэтмэйӈынымык уʼрэтгъи тургин Инэнъегтэԓевыԓьын, тургин Этын Христос.[†] 12Ынӈот рэԓкыԓӈыткы Ытԓён: торгынан ӈан рэԓьуӈыткы Нэнэны, рычымкатъё ынкъам рытрэԓьё въагъёчгычанԓячыко». 13Ԓюур Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьык рээн пыкитръугъи нымкыӄин иʼиʼкин армарамкын, микырык нэргытвыӄэн кытанъяё Тэнантомгыӈ ынӈот:

14«Мачынан нэргавыркын Тэнантомгыӈ ԓыгэгыргоԓ иʼиʼк! Нутэк-ым мачынан онтымэты нытваркынат оʼравэтԓьат, микынти ыʼԓгу ԓыӈыркынинэт Тэнантомгыӈа!»[+].

15Титэ Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьыт эʼэʼгты пэԓӄынтэтгъэт, ривыԓьыт вэтгаквыԓгыгъат: «Китаӄун, мыныԓӄынмык Вифлеемэты ынкъам мынгитэн Этынвэн тывъё». 16Ытри гагчакватгъат ӈэнри, ынкы нэԓьунэт Мария, Иосиф ынкъам Нэнэнэӄэй, ваԓьын въагъёчгычанԓячыко. 17Ԓьунэӈу ыргынан Нэнэны, ривыԓьэ ымытва нэнтын ымыԓьо, рэӄын гивԓин Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын Ыныкэгйит. 18Ымыԓьо паԓёмтэтԓьа иничгыту нэԓгынэт пыӈыԓтэтԓьат ривыԓьыт. 19Марияна-ым ваԓёмъё ԓинчыку нинэгйипӄин[+]. 20Паԓӄынтаттыԓяма, ривыԓьэ нынэргавӄэн Тэнантомгыӈ, иӈӄун ыргынан наваԓёмын ынкъам нэԓьун кэтэм тывъё.


Иисус нэрэтгъэн таароӈрагты

21Амӈырооткэн ыʼԓёт гаԓяк, титэ Ыныкы тайкыёԓӄыԓ гыйивӄэв тинэнчичӈыгйит Моисейын, ынкы Ытԓён нэныннэтын Иисусыно, кэтэм ынӈин ныннэ, ваԓёмъё Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьэпы еп Ытԓён энӈэкэ ытԓьак.

22Гаԓяк ыʼԓёт гытамытвэкэн Мариян, ӄэԓюӄ ынӈин ваԓьыԓӄыԓ Моисейын Тинэнчичӈыгйит, йытоткоԓьа нэрэтгъэн Иисус Иерусалимэты, иӈӄун Этынвэты рыкаԓыровык. 23Ӄэԓюӄ-ым Этынвэн тинэнчичӈыгйит гатвыԓен: «Гэмгэӈинӄэй ыʼттъыёԓкэн Этынва ԓынъёԓӄыԓ». 24Ымыӈ Этынвэн Тинэнчичӈыгйит инэтриԓетыԓьыԓӄыԓти – ӈиръэ ӈавголубьтэ ԓымэвыр ӈиръэ голубьӄагтэ.


Симеонына ԓьуркынин Иисус таароӈрак

25Ынкэӈит Иерусалимык гатваԓен оʼравэтԓьан, нынныԓьын Симеон. Ытԓён гатваԓен ԓыгипыԓьу ынкъам таароӈыԓьо Тэнантомгыӈэты, ынан нэнъатчаӄэн Христос, микынэ рэвириӈнин Израиль. Ынкъам Тэнантомгыӈэн Выйин нытваӄэн ыныгрээн. 26Тэнантомгыӈэн Выйитэ ивнин Симеон, энмэн ӄырым нывъин, вытку виин эԓьукэ рэнтыгнин Этынвэн Христос. 27Тэнантомгыӈэн Выйитэ ӄытыйгут рыннин Симеон таароӈрагты. Титэ ытԓыгырык нэрэтын Нэнэны Иисус, иӈӄун рыкуврэтэвык Ыныкы, ръэнут гэкэԓиԓин Моисейын Тинэнчичӈыгйит, 28Симеонына пиринин Ытԓён ынкъам тэӈэӈинмынин[†] Тэнантомгыӈ:

29«Этынвэгыт! Гынин энатватыгъет,
ӈотӄо инэтриԓыркын, гынин рычемгъовъёйгым,
иӈӄун таӈонтымэты мэквэтык,
30игыт гымнин ԓыԓетэ тыԓьун инэнъегтэԓ Гынин морыкагты,
31ынӄэн нэрэԓьуӈын ымварата:
32Ытԓён ӄэргыӄэр, энанкаԓыровыԓьын Тэнантомгыӈын аԓваваратэты, ранкаԓыровӈынэн эргычьат Чиниткин варатэн Израилен».

33Иосиф ынкъам Мария гиничгытэтԓинэт, титэ наваԓёмын, миӈкри Симеонына вэтгаво ԓыгнин ыргин Экык. 34Ынӄоры Симеонына танӄэтпыӈыӈӈонэнат ытри, ынкъам ивнин Мария, ытԓя Нэнэнин: «Вай арычгытваркын Ытԓён, Микынэ курэ мыгъян рэпирӄыӈыт ԓымэвыр мыгъян раԓӄотчаӈыт Израилык. Ынкъам Ытԓён ӄутырык ԓымаԓё нэрэԓгыӈын, ԓымэвыр ӄутырык мэйӈъэнӄу. 35Ынӄэната оʼраӈ рэнъэԓӈыт мыкычьин ԓинчыку вэнвакы ваԓьыт тагъяӈгыргыт. Ынкъам ымы гынин ӄэԓеԓвын[†] ӄынут тынпыткоръысӄа ратԓыӈынэн».


Мэтъатвыткогыргын Аннан

36Ӈутку гатваԓен ымы мэтъатвыткоԓьыӈав Анна, Фануилын ӈээкык, ваԓьын Асирын ченйыръэпы. Ытԓён гатваԓен коԓё ынпыԓьу. Анна ганымытваԓен ӈэръамытԓыӈэн гивиӈитти гъывэӄучитэ, 37яачы-ым – ӄԓиквъиԓьу. Ынкы вама гатваԓенат ынык ӈыраӄӄԓеккэн ӈыръа пароԓ гивиӈитти. Ынан таӈванэван титэ ныпэԓянэн таароӈран,[†] ынкы гатваԓен амӄынъычо, нымкъэв гапэԓгъарэԓен ынкъам гаченъёргаввэтгавԓен[†] таароӈма Тэнантомгыӈэты. 38Ынкэмиԓ эймэвык ырыкагты, ынан рывэԓынкыӄунэвнин Тэнантомгыӈ ынкъам нэнатвыӄэн Нэнэны ымыԓьорыкы, микырык нъатчаӄэн, титэ Тэнантомгыӈа рэнтэвиминӈытурэвнин Иерусалим.


Майӈатгыргын Иисусын

39Рыкуврэтэвыпԓыткук ымыԓьо, ръэнут ваԓьыԓӄыԓ Тинэнчичӈыгйит Тэнантомгыӈэн, Иосиф ынкъам Мария пэԓӄынтэтгъэт Галилеягты, ченэтмайӈынымэты Назарет[+]. 40Нэнэны нымэйӈэтӄин ынкъам наройвавӄэн, ныпыԓчимгъувӄин, ынкъам пытԓиӈычьэт Тэнантомгыӈэн нытваӄэн Ынык.

41Эмӄынгивик Пасхак[†] крычмъыԓёк Иисусын ытԓыгыт ныԓӄытӄинэт Иерусалимэты. 42Титэ Ытԓён гэнъэԓԓин мынгыткэн ӈиръэ пароԓ гивиԓьу, ӄынур-ым тэпэнинэӈэ, нэмэ ӄытгъэт Пасханво. 43Крычмыпԓыткук, титэ ымрагтыръота ӄутти итгъэт, ӈинӄэй Иисус пэԓятгъэ Иерусалимык. Ытԓыгырык гэмо гэԓгыԓин, 44мытив Ытԓён гэнааʼтԓен ӄутырык рээн. Ынӈин гэԓеԓинэт таӈымъыԓёӈэт, ынӄо-ым наԓӄырэрыӈӈогъан Ытԓён чычетԓыку ынкъам ԓыги ԓынъё оʼравэтԓьаԓыко, 45титэ-ым ԓюнԓьутэ нэнтыгъэн Ытԓён, пэԓӄынтэтгъэт Иерусалимэты эмрэԓӄырирӈэ Ытԓён. 46Ӈыроча кивкы ыргынан нэԓьугъэн Ӈинӄэй таароӈрак. Ытԓён нывакъотваӄэн инэныгъюԓевэтыԓьык рээн, ныпаԓёмтэԓӄэн, ынӄо нымӈыԓёӄэн. 47Ымыԓьорык, микырык Ытԓён ныпаԓёмтэԓӄэн, иничгыту нылгыӄин пыԓчимгъучьэтыԓьын ынкъам татԓыӈыткоԓьын. 48Ытԓыгырык унминичгыту нэԓгыгъэн ԓьук Ытԓён ӈэнку. «Эккэӄэй, ытԓён вай иаʼм Гыт ынӈин морыкы итгъи? – пынԓёнэн Ытԓён ытԓьата. – Гынин ытԓыгын ынкъам гым ныԓиӈвиттэнмури ынкъам мытыноратваквыт ӄыритйивык Гыт». 49«Рэӄу гэнарэрторэ? – пынԓёгъэ Ытԓён. – Эви торгынан гэмо, ваԓьыԓӄыԓегым тэкэм ынкы, миӈкы этынво итыркын Ытԓыгын Гымнин?» 50Ытри ԓюнчичевыԓьыт, рэӄын Ытԓён гивԓин[+]. 51Ытԓён ӄытгъи ырык рээн ынкъам пыкиргъи Назаретэты ынкъам нываԓёмычьатӄэн ырыкы. Ынӄэн ымыԓьо ваԓёмъё ытԓьата гытамо нинэԓгыӄин[+]. 52Иисус нымэйӈэтӄин, ныпыԓчимгъутвиӄин ынкъам гыттапыӈ нынъэԓӄин. Ытԓён мыкыӈ ыʼԓгу наԓгыӈӈон ымы оʼравэтԓьата, ымы Тэнантомгыӈа.

### 3


Тъэвэквыргын Иоанн Крестителын

1Императоро Римкэн империяк гинэнԓеԓин кыԓгынӄавкэн гивиӈит Тиверий. Тэкэм ынкы Понтий Пилат гатваԓен очочо Иудеяк, гатваԓенат эвынэрму Ирод – Галилеяк, ынин-ым йичьэмиттумгын Филипп – Итуреяк ынкъам Трахонитидак, Лисаний-ым – Авилинеяк,[+] 2Анна ынкъам Каиафа гатваԓенат авынтаароӈгэԓевыԓьо. Ынкы Иоанн, экык Захариян, гатваԓен ӄувԓигнутэк, миӈкы Тэнантомгыӈэн вэтгав пыкиргъи ыныкагты[+]. 3Ынкъам Иоаннына кавраӈӈонэнат нутэт, ваԓьыт ӈаԓгыԓрочыӈкы вээмык Иордан. Ытԓён эвыӈӈогъэ, иӈӄун оʼравэтԓьат Тэнантомгыӈэты ныԓинэт, ынкъам вэты турытвиԓьыԓӄыԓти мимԓык, ынӄоры Тэнантомгыӈа рэтриԓнинэт эʼӄэԓтэтти. 4Кэԓик мэтъатвыткоԓьэн Исайян ынӈин гэкэԓиԓин, иӈӄун ӄоԓентоԓьын ӄувԓигнутэк ӄъочаткоԓьын: «Ӄынтэнмаквыткы ръэт Этынвэты,[†] ӄынвэтгатгыткы Ынинэт тыԓянвыт: 5гамгатроочгын мачынан ныйыръэтын, гэмгэӈэй ынкъам иʼннун мачынан нычивтэтын, пъоԓтакы ваԓьыт ръэттэ мачынан нывэтгатынат, вэрӄаткогты ваԓьыт мачынан нытанрыратынат, – 6ынкэӈит гамгъоравэтԓьата рэԓьугнин Тэнантомгыӈэн рыегтэԓев».

7Иоанн нывэтгавӄэн оʼравэтԓьагты, ятыԓьэты ыныкы торытвэнво мимԓе: «Тури мэркычгыргыторэ! Иаʼм тури чимгъуркынитык, иӈӄун гаймаӈэн рагаԓяӈыткы Тэнантомгыӈэн анӈэначьат? 8Чинитгиԓивэ ӄынкаԓыроквыткы, иӈӄун тури паатык ыʼмпаӈэты вак, Тэнантомгыӈэты тыԓитык. Ытръэч-ым ынӈэ ивкэ эмӄэԓеԓвынэ:[†] „Мургин ыʼттъыютԓьэн – Авраам!“ Тивыркынитык тури, Тэнантомгыӈа гаймаӈэн рэтэйкынинэт ӈотэнвыквэпы яатԓьат Авраамына[+]. 9А’ԓыгаттэ энмэч варкын уттыкинмык ӄача: уттуут, этэнтыӈэйыръэткыԓьин, нычвиӄин ынкъам нынинтыӄин йынйынэты»[+]. 10«Ытԓён вай мури мынръэмык?» – нымӈыԓёӄэн ытԓён рэмкэ. 11Иоанн нытатԓыӈыткоӄэн: «Ынӄэнына, микын варкыт ӈиръэ мычыквыт, мачынан ӄоԓ ныйыԓнин ӈъоԓьэты. Ынкъам ынӄэн, микын варкын рооԓӄыԓ, мачынан нитгъэн ымы ынӈин». 12Етгъэт торытвэнво мимԓык ымы инэгтэтнумэкэвыԓьыт. «Инэныгйивэтыԓьын, – нымӈыԓёӄэнат ытри, – мури мынръэмык?» 13«Ынӈэ айынатка мыкыӈ ваԓьыԓӄыԓык», – татԓыӈыткогъэ ытԓён. 14Маравъаԓявыԓьа нэмыӄэй намӈыԓёгъан ытԓён: «Мури-ым мынръэмык?» Иоанн татԓыӈыткогъэ: «Ынӈэ этинэнъэӄэӈыткукэ, ынӈэ этэрмэчьыӈкэ, аманэнэвнаткока ӄитыркынитык, кытвыԓ ваԓьо ӄыԓгыркыниткы тургин мынгыквын»[+]. 15Ваԓёмма Иоанн, варат нъатчаӄэн, рэӄын ӄээӄын риквъэ, ынкъам ымыԓьо нычимгъуӄинэт эмӄэԓеԓвынэ, Иоанн вэчьым вай Христос.[†] 16Ытръэч-ым Иоанн иквъи ымыԓьорыкы: «Гымнан тури тынтурытвивыркынитык мимԓык. Ытръэч-ым тыԓеркын Ынӄэн, Мэӈин ԓыгармаӈ ваԓьын гымык. Гым ымы аʼӄайпатыӈ кыетпыниттурэвыԓьу Ынык. Ынан нэрэнтурытвивӈытык тури Тэнантомгыӈэн Выйитэ ынкъам йынйына. 17Вай, Ытԓён тыԓеркын, Ынан рэӈуйтывэӈынин кавкаввъаен тыӈэйыръын; рооԓӄыԓ Ынан рэнумэкэвӈынин, ӈуйӈуй Ынан рэнԓывэнӈынин авайӈыкэйынйынык». 18Ынӈин Иоаннына имыръэнут нэнатвыӄэн, тывма ырыкы Таӈымӈыԓтэԓ. 19Иоаннына ымы ԓыгивыну нинэԓгыӄин Ирод, эвынэрму итыԓьын, ынан гэпириԓин нэвъэну йичьэмиттумгин ӈэвъэн Иродиада, ынкъам ԓым гатваԓенат ӄутти эӄэԓтэтти, 20Ирод-ым ԓымӈэ аʼткэӈэты вагъэ: восӄыранэн Иоанн.


Иисус турытвигъи мимԓе

21Ымваратык рээн Иисус нэмыӄэй турытвигъи мимԓе. Ынкъам титэ Ытԓён гаченъёргаввэтгавԓен,[†] ааӈкатгъэ иʼиʼн 22ынкъам Ыныкы виригъи Тэнантомгыӈэн Выйивый – йыԓвы гатԓе – голубь, – ынкъам гыргоԓгыпы эʼэʼйпы ӄулиӄуԓ вэтгаквъэ: «Гыт – Гымнинэйгыт ыʼԓгу ԓынъёйгыт Эккэйгыт, Гымнинэйгыт коргаквыргэгыт»[+].


Чинйыръэтти Иисусын

23Титэ Иисусынэ моонэн Чиниткин гиԓивэт, Ынык гэнъэԓԓинэт этъыманы ӄԓиккин мынгыткэн пароԓ гивиӈитти. Ытԓён гатваԓен, ынӈин оʼравэтԓьат нычимгъуӄинэт, эккэну Иосифын, мэӈин гатваԓен эккэну Илийын. Ӄутти Ынинэт ыʼттъыютԓьэт: 24Матфатын, Левийын, Мелхийын, Ианнайын, Иосифын, 25Маттафийын, Амосын, Наумын, Еслимын, Наггейын, 26Маафын, Маттафийын, Семейынн, Иосифын, Иудан, 27Иоаннанын, Рисайын, Зоровавелын, Салафиилын, Нирийын, 28Мелхийын, Аддийын, Косамын, Елмадамын, Ирын, 29Иосийын, Елиезерын, Иоримын, Матфатын, Левийын, 30Симеонын, Иудан, Иосифын, Ионанын, Елиакимын, 31Мелеайын, Меннанын, Маттафайын, Нафанын, Давидын,[†] 32Иессейын, Овидын, Воозын, Салмонын, Наассонын, 33Аминадавын, Арамын, Есромын, Фаресын, Иудан, 34Иаковын, Исаакын, Авраамын, Фарран, Нахорын, 35Серухын, Рагавын, Фалекын, Еверын, Салын, 36Каинанын, Арфаксадын, Симын, Нойын, Ламехын, 37Мафусалын, Енохын, Иаредын, Малелеилын, Каинанын, 38Еносын, Сифын, Адамын, Тэнантомгыӈэн.

### 4


Таныгъеӈгыргын Иисусын

1Иисус, Тэнантомгыӈэн Выйитэ йыръэтыԓьын, пэԓӄынтэтгъи Иордангыпы ынкъам Выйитэ рыԓенин Ытԓён ӄовԓегнотагты. 2Ӈэнку ӈирэӄӄԓиккин ыʼԓёӈэттэ Ытԓён гэтэныгйиӈԓин каԓьайӈа-дьяволя. Ынӈэнъыԓёк Иисус таӈванэ ръэнут нынунин ынкъам гэгытъэвԓин. 3Дьявола ивнин Ытԓён: «Эвыр Гыт – Тэнантомгыӈэн Эккэйгыт, ӄытъивиквын ӈотӄэн выквыԓгын нъэԓык кавкаво». 4«Гэкэԓиԓин Каԓегыргык: „Этԓы амкавкава егтэԓыԓьыԓӄыԓ оʼравэтԓьан“», – татԓыӈыткогъэ Иисус. 5Ынӄоры дьявола рыԓенин Ытԓён эквыӈайыткынэты ынкъам рыкаԓыровнэн Ыныкы тэӈигытӄэй таӈымыԓьо нутэт ымнотаеквэкэн. 6Ынкъам ивнин Ытԓён: «Гымнан трэйыԓӈын Гыныкы очочынԓягыргын ымӈотэннотак ынкъам ыргин эргычьатын. Ымыԓьо ынӄэн гэйыԓԓин гымыкы, ынкъам гымнан гаймаӈэн трэйыԓӈын мэкына трэтэгъеӈгъэ. 7Эвыт ратаароӈгъа гымыкы – ымыԓьо ӈотӄэн ратвагъа Гынин». 8«Тэнантомгыӈэн Каԓегыргык гивԓин», – татԓыӈгъэ ыныкы Иисус, – «Этынвэты,[†] гынин Тэнантомгыӈэты, ӄытаароӈыркын ынкъам ытръэч Ынин выёԓьо ӄытваркын».

9Ынӄоры дьявола рыԓенин Ытԓён Иерусалимэты, рывэтчавнэн расӄыткынык таароӈракэн ынкъам ивнин: «Эвыр Гыт – Тэнантомгыӈэн Эккэйгыт, ӄычыпъэтги ӈотӄоры эвтыԓягты. 10Ӈоон-ым Каԓегыргык гэкэԓиԓин, энмэн Тэнантомгыӈа Чиниткин пынԓынԓяԓьыт ивнинэт: „Гынрыру ыʼныԓгыркынигыт Гыт“ 11ынкъам энмэн „ыргынан наръарэгыт Гыт мынга, ынкъам Гынин гыткаԓгын выквык эвнъиигнэткэ нитын“».

12«Гэкэԓиԓин: „Ынӈэ арматааӈка Этын, гынин Тэнантомгыӈ“», – татԓыӈыткогъэ Иисус. 13Дьяволен тэԓпык ымыԓьо таныгъеӈгыргыт, ынан пэԓянэн Ытԓён ӄоԓенэкатагнэты.


Назареткэн Тэнантомгыӈэты таароӈкэн омакатрак

14Армайпыԓьын Тэнантомгыӈэн Выйитэ Иисус пэԓӄынтэтгъи Галилеягты, Ытԓён натвыӈӈон ымчымчаванвык, 15Ынан нинэныгъюԓевӄинэт омакатрак ынкъам ымыԓьорык нэргытвыӄэн.

16Ӄоԓ итык Иисус етгъи Назаретэты, майӈынымнымэты, миӈкы Ытԓён гэмэйӈэтԓин, ынкъам субботак,[†] ӄынур ӄонпыӈ, етгъи омакатрагты. Ытԓён вэтчагъэ каԓевэтгавынво Каԓегыргын[+]. 17Ыныкы нэйыԓын Кэԓикэԓ мэтъатвыткоԓьэн Исайян. Ынан рывэнтэннин ынӄэн, ԓьунин ваны, миӈкы гэкэԓиԓин:

18«Этынвэн Выйивый Гымык рээн – Ынан инэԓьугъи Гым таӈынымӈыԓявкы ӈъочьэты Таӈпыӈыԓ, энанъымочьавыԓьэты, иӈӄун ырыкайпы рэръэчинтэтгъэ инэнъымучьэв, иԓкыԓьыт рэтԓетурэӈыт, ратԓяӄэргавӈыт. Ынан инэнӈивыгъи Гым рытэвиминӈытурэвык рытавэмэнӈавъёттэ, 19эвынво, энмэн нъэԓгъи Этынвэн катамтаӈваӈэт».

20Иисусынэ рыныманнэн Кэԓикэԓ, йыԓнин ынӄэн гэԓевыԓьэты ынкъам вакъогъэ. Ымыԓьо омакатрак гэтԓепԓинэт Ыныкы. 21Ытԓён вэтгавыӈӈогъэ: «Игыр нъэԓгъи Каԓегыргыкэн каԓеё, торгынан игыр ваԓёмъё».

22Ынкъам ымыԓьо вэтгычьатгъат ынык рээн ынкъам иничгытэтгъэт, миӈкри Ынин вэтгавык гатваԓен Тэнантомгыӈэн пытԓеӈычьатгыргын. «Аны вай-ым Ытԓён аԓымы экык Иосифын», – ытри чама нивӄинэт.

23Ивнинэт ытри Иисусынэ: ӄэԓюӄ-ым торгынан ринивӈытык Гым ынӈот гыттапвэтгава: Инэнмэԓевэтыԓьигыт, пԓевыт ӄынмэԓеквын янор чинитувик. Ынкъам ринивӈытык: «Моргынан, энмэн, гаваԓёмԓен, ръэнут гатваԓен Капернаумык. Ӄытчыгын ымы ынӈин ӈутку, Гыныкъурэннутэк». 24«Ӄэгԓын тивыркынитык, – ӄээӄын нивӄин Иисус, – мэтъатвыткоԓьын эʼнӄу эмыԓгыԓьын ынин уʼрэннутэк. 25Аԓгаӈэка тивыркынитык: вама мэтъатвыткоԓьын Илия ӈыръо гивит гачывэптыма ԓюӈиԓетыԓьын ынкъам ынӄэната ымнотаеквэк гатваԓен евэӄэты ваԓьын гытъатгыргын. Израилык гатваԓенат мыгӄԓиквъиԓьыт. 26Ытръэч-ым ымы ыннанчьагты ырыгԓыку ԓюӈынӈивыԓьын Илия, гэнӈивыԓин ытръэч ӄоԓ ӄԓеквъэԓьэты Сарептакэн, чымче ваԓьын Сидонык. 27Ымы энаврыӈвапысӄаԓьыт[*]. Тъытԓьэт нымкъэв гатваԓенат Израилык вама мэтъатвыткоԓьын Елисей, ытръэч-ым ымы мэӈин ԓюӈынмэԓевэтыԓьын, арыԓгыка ытръэч сирияԓьын Нееман».

28Ымыԓьо омакатрак аʼӄанӈэнайпыгъат, титэ наваԓёмын ынӄэн. 29Ытри ӄутысӄычетгъэт, нэнвыгъэн Иисус ӈагйынрэты, миӈкы гатваԓен мэйӈыным, опынъыԓенво Ытԓён. 30Ытръэч-ым Иисус гаԓягъэ ырыгԓыкоеквэ, эквэтгъи.


Капернаумкэн омакатрак

31Иисус етгъи Галилеякэн майӈынымнымэты Капернаум ынкъам субботак Ынан нинэнинъэйвыӄин варат. 32Ымыԓьо гиничгытэтԓинэт, миӈкри Ытԓён гинэныгъюԓевыткуԓин, ӄэԓюӄ Ынин вэтгав гатваԓен эрмэԓьу. 33Омакатрагты гэетԓин каԓьайпыԓьын оʼравэтԓьан, ԓюур ытԓён нэргъав ӄуԓиԓьыръугъи: 34«Мэй, ръэнут Гынан тэгъеӈу ԓыӈыркын морыкайпы, Иисус Назаретыԓьын? Гыт етгъи рырэтԓявынво мургин вагыргын? Гымнан ԓыги, мэӈинэйгыт. Гыт – ытръэттэгын Тэнантомгыӈэпы ваԓьэгыт!»[+] 35Ытръэч-ым Иисусынэ оʼнтынэн: «Э, ӄувйитвыги ынкъам ӄынтогэ ыныкайпы!» Рыпэӄэтавык рыпэт оʼравэтԓьан гынономакатрак, кэԓы ӈытогъэ ыныкайпы, ԓюӈинэнъэӄэрэвэ ынык[+]. 36Ымыԓьо гэԓгиничгытэтԓинэт. «А’мын-ым вай како? Коԓёмэй ынӈатал армаԓьиӈын, рыпэт оча рытчыркынинэт кэԓьэт ынкъам ынӄэнат ӈыторкыт», – нивӄинэт ытри ыргичгу. 37Ынкъам Иисус натвыӈӈогъан ымчымчаванвык.


Иисусынэ рымэԓевыркынинэт нымкыӄин оʼравэтԓьат

38Омакатрайпы Иисус ӄытгъи Симонын ярагты. Ӈавматаԓьын Симонын гатъыԓыӈоԓен, ытԓён гэԓгитгыԓетԓин, ынкъам Иисус нъэйӈэвын вэнратынво ытԓён. 39Ытԓён эймэквъи ыныкы, ръотавнэн гыԓгыԓ ынкъам тъыԓԓьэн мэԓеквъи. Ӈэвъэнйыръын ԓыгэнэвыр ӄутгъи ынкъам гыпэԓьатыӈӈогъэ.

40Тэркамэчатыӈок оʼравэтԓьата наратыӈӈонат Иисусына амаԓва ваԓьа тъычгыгырга тэвиминӈыԓьыт. Ынан нинэнйиӄинэт мынга ынкъам нинэнмэԓевэтӄинэт ытри. 41Мыгъянвэпы нынтоӄэнат кэԓьэт гаӄоԓема: «Гыт – Эккэйгыт Тэнантомгыӈэн!» Ынан-ым Иисусынэ нэнанъотавӄэнат ытри ивык, иӈӄун ыргынан ԓыги Ытԓён – Христос.[†]


Иисус энаныгъёԓвэтгавыркын Иудеяк

42Инъэ Иисусынэ пэԓянэн мэйӈынымным ынкъам ӄытгъи ӄогԓекванвэты. Мыкъоравэтԓьат ӄытгъэт ӄырэрынво Ытԓён. Титэ нэԓьугъэн, нытъивъэв иквъэт Ыныкы, иӈӄун эвнэквэткэ нитын ырыкайпы[+]. 43Ытԓён-ым иквъи: «Ымы ӄуԓинымык Гымнан тывъёԓӄыԓ таӈпыӈыԓ Энанԓягыргыкэн Тэнантомгыӈэн. Ынӄэнагты Гым гэнӈивигым». 44Ынкъам Ытԓён ӄээӄын гэнаныгъёԓвэтгавԓен омакатрак Иудеянотак.

### 5


Иисусынэ эʼйӈэвыркынинэт ыʼттъыёԓкэн рэгъючечӈыԓьыт

1Ӄоԓ гитԓин Иисус гатвэтчатваԓен Геннисарет-гытгык ӄача, ынкъам рэмкэ, нынчыкгытатӄэн гроԓмакы ваԓьа Ынык, ныпаԓёмтэԓӄэн Тэнантомгыӈэн вэтгав. 2Иисусынэ ԓьунинэт гытгычормык ӈиръэ ыʼтвыт ынкъам ынныӈыттыԓьыт, ыргынан ныӈойтэвԓяӄэнат купрэт. 3Ытԓён ӈэԓӄиквъи Симонын ыʼтвык, ынкъам иквъи, иӈӄун нытэвыԓьатынат матъяаԓ гытгычормэпы. Ынӄо-ым Ынан рыгъёԓявыӈӈонэн рэмкын ыʼтвыткынгыпы. 4Вэтгавыпԓыткок Иисус иквъи Симонына: «Ӄыгнунэтги ымысӄыянвэты ынкъам ӄыкопрантыватгытык». 5Симон татԓыӈыткогъэ: «Инэныгйивэтыԓьигыт, мури гагэнтыванморэ ымныкэрэт ынкъам тэнԓюӈыннутэ, ытръэч-ым Гынык вэтгавыгъет тыритгъэ». 6Ытри копрантыватгъат ынкъам ԓыгэкоԓё ынныквагъат, рыпэт купрэт тъайытчаӈӈогъат. 7Ыргынан нъайӈавыӈӈонат вэнратынво тумгыт, ӄуԓиыʼтвык ваԓьыт. Ынӄэнат-ым эймэквъэт, ынкъам ыргынан чеэкэй нэйыръэтынэт[†] ӈирэӄ ыʼтвыт, эʼми рыпэт анӈатыӈӈогъат. 8Ԓьук ынӄэн, Симон (ытԓён-ым чама Пётр) каӈэӈырапгъэ Иисусына ынкъам иквъи: «Ӄэнапэԓягэ гым, Этынвэгыт, гым вай эʼӄэԓтэтыԓьигым!» 9-10Ӄэԓюӄ Пётр ынкъам ынин тумгыт Иаков ынкъам Иоанн, эккэт Зеведейын эвыр ӄутти ынныӈыттыԓьыт коԓё гиничгытэтԓинэт мыкынныԓьук. Ынкъам Иисус иквъи Симонына: «Ынӈэ эʼӄэԓиӈэткэ. Гыыт ныкынтэйгыт ынныӈыттык, ӈоткатагнэпы гынан рэкынтэчьэтыркын румэкэвык оʼравэтԓьат Гымыкагты». 11Ыргынан нагтонат ыʼтвыт гытгычормэты, напэԓян ымыԓьо ынкъам нэркыԓегъэн Иисус.


Иисусынэ рымэԓевэтыркынин вапысӄатъыԓԓьан

12Ӄоԓ гитԓин Иисус гатваԓен ыннэнмэйӈынымнымык. Ининигъи оʼравэтԓьан, таӈымыԓьэты вапысӄатӄыԓьо. Ԓьук Иисус, ытԓён ԓьунирэтгъи нутэсӄык ынкъам иквъи ченъёргавэты: «Этынвэгыт! Ыныкит Гыныкэгйит ратваӈыркын, ӄинэнмырӄитвыги!» 13Иисус оʼраныкагты мынгытэӈогъэ, мынга рыйинин ытԓён ынкъам ивнин: «Тытэгъеӈыркын, ӄымэԓекви». Ынкъам ԓыгэнэвыр тъыԓԓьэн мэԓеквъи. 14Иисусынэ тъививнин ытԓён ымы мэкына ръэнут авнатвыка: «Ӄыԓӄытги таароӈгэԓевыԓьэты, мачынан ыргынан гыт ыʼнԓьугыт. Гыт гэнмэԓевэтигыт, ынӄэната ӄытаароӈыԓпынрыткогэ, миӈкри гэтъививԓин Моисей, иӈӄун ымыԓьорык ынӄэн ыʼнԓьун»[+]. 15Тэнԓымынкы Иисус вэнԓыги нытвыӄэн, нымкъэв оʼравэтԓьат ныпкитръуӄинэт Ыныкагты амрапаԓёмтэԓӈа Ытԓён ынкъам эмрэмэԓевӈэ. 16Иисус-ым ныйӄунтэтӄин оʼравэтԓьакэянвэты ынкъам ӈэнку ныченъёргаввэтгавӄэн.[†][+]


Рымаԓяватгыргын чывачгатыԓьэн

17Ӄоԓ итык, титэ Иисус гинэныгъюԓевыткуԓин, гавакъотваԓенат Ынык паԓёмтэԓыԓьыко фарисейыԓьыт[†][*] ынкъам законынчечаватыԓьыт,[†] етыԓьыт ымнымнымгыпы Галилеякэн ынкъам Иудеякэн, ынкъам Иерусалимгыпы, ынкы Ынык рээн гатваԓен эрмэтвин инэнмэԓевэткин Этынвэн[+]. 18О’птытъар оʼравэтԓьата нэрэтын энанрыёԓгыткынык чывачгатыԓьын, ныранатвыӈӄэн ытԓён ярачыкогты, рытрэԓынво Иисусына рыягнавкы. 19Ытръэч-ым ытри гаԓвавԓенат амыкъоравэтԓьата, ытри расӄыткынатгъат ынкъам натытԓёпын рэсӄын, нэнвиривын ынкъам гынончоттагнык нэнэймэвын тъыԓԓьэн Иисусына рыягнавкы. 20Иисус, ԓьук ыргин ԓымаԓяквыргын, иквъи ӈотэнъоравэтԓьагты: «Рытриԓыркыт гынинэт эʼӄэԓтэтти»[+]. 21Инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн ынкъам фарисейыԓьыт эмӄэԓеԓвынэ[†] чимгъугъэт: «Ӈотӄэн раӄъоравэтԓьан, микынэ кытъаӄатвыркынэн Тэнантомгыӈ? Мытив-ым рытриԓыркыт эʼӄэԓтэтти ытръэч Тэнантомгыӈа». 22Иисусынэ, ԓыги ԓыӈэ ръэнут чимгъуу ыргынан нэԓгыркын, ивнинэт ытри: «Рэӄу тури ынӈин ӄаԓяԓвынвэтгавыркынэтык? 23Ръэнут отгэты ратвагъа: ивык „гэтритԓинэт гынинэт эʼӄэԓтэтти“, эвытԓым-ым „ӄыԓӄутги ынкъам ӄыԓеркын?“ 24Гым тытэгъеӈыркын, иӈӄун торгынан ԓыги нъыԓгыткы, иӈӄун Эккэтэ О’равэтԓьаргэн мэчынкы нутэйиквик инэнытриԓетык эʼӄэлтэтти, ынӄэната тивыркын чывачгатыԓьын, – ӄыԓӄутги, ӄыпиригын чиниткин энанрыёԓгыткын ынкъам ӄырагтыгэ». 25Ынӄэн ԓыгэнэвыр ӄутгъи, пиринин энанрыёԓгыткын, раӄыткынык гарычгытваԓен, ынкъам рагтыгъэ, рэргыпава Тэнантомгыӈ. 26Ымыԓьо гэԓгиничгытэтԓинэт. Ыргынан нынэргыпавӄэн Тэнантомгыӈ ынкъам айыԓгэты нивӄинэт: «Иничгытэт игыр моргынан мытԓьун!»


Иисус ынкъам Левий

27Ӈыток ӈотэнрайпы Иисусынэ ԓьунин инэгтэтнумэкэвыԓьын,[†] нынныԓьын Левий, вакъотваԓьын энагтатномакавванвык ӄача, ынкъам иквъи ыныкы: «Ӄыԓеркын Гымык яачы». 28Ынкъам ынан ымыԓьо пэԓянэн, ӄутгъи ынкъам яаԓятгъэ Ынык.

29Левийына ыныграк майӈыӄамэнрыратгъэ. Рэмкыԓьыԓыку гатваԓенат нымкыӄинэт инэгтэтнумэкэвыԓьыт ынкъам ӄутти оʼравэтԓьат, микынти гарычгывакъоԓенат ырык рээн[+]. 30Фарисейыԓьыт ынкъам инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн нивӄинэт акавкэгты Ынин рагъёчачӈыԓьэты: «Иаʼм тури ӄамэтваркынэтык ынкъам ыпавыркынэтык инэгтэтнумэкэвыԓьык рээн ынкъам эʼӄэԓтэтыԓьык рээн?»[+] 31«Тъытԓьэты ваԓьыԓӄыԓ инэнмэԓевэтыԓьын ванэван оʼрамръатваԓьэты, – татԓыӈыткогъэ Иисус. – 32Гым тыетык ӈутри ванэван эʼйӈэвык Тэнантомгыӈэты тыԓик эпакы ваԓьыт оʼравэтԓьат, ипэ эʼӄэԓтэтыԓьыт»[+].

33Ынкэӈит ыргынан Ытԓён нивын: «Иоаннын рэгъючечӈыԓьыт пэԓгъарэркыт, ныченъёргывэтгавӄэнат, фарисейыԓьэн нэмыӄэй, Гынинэт-ым – ныӄамэтваӄэнат ынкъам ныпавӄэнат! Иаʼм?»[+]

34Иисус иквъи ырыкы: «Тэнмычьо, эви торгынан гаймаӈэн рапэԓгъарэӈыткы ӈавынрагтатъыԓёк тумгыт ыʼвэӄучиԓӄыԓин, ырыг рээн вама ыʼвэӄучиԓӄыԓ? 35Ытръэч-ым рэнъэԓгъэ ыʼԓёӈэт, титэ ырыкайпы нэрэнэквэтэвӈын ыʼвэӄучиԓӄыԓ, вай ынкэӈит, ӈотэнъыԓёӈэтык ынръа рапэԓгъарэтваркыт»[+].

36Иисусынэ тывнэн ырыкы нэнъайвымӈыԓтэԓ:[†] «Ванэван микынэ нинэнтыгъэн пэтавэръын мэнигытъуԓ торавэръэпы. Эвыт ынӈин ритгъэ, турэвиръын ръэӄэрэгъэ, ымы-ым пэтавэръэты мэнигытъуԓ аʼӄайпаты ратвагъа. 37Торорвыԓԓятык ванэван ыʼнъяанат кыргэтыԓьыт мэмычечгыт, ӄэԓюӄ эвыт ынӈин ринӈыт, тэӈэвыт тайкыё рэпирӄыгъэ, аʼӄаяаӈ рэнъэԓы. 38Этъопэԓ торорвыԓԓятык яак имԓюԓьыт мэмычечгыт! 39Ынкъам микынэ ванэван тэгъеӈу ныԓгынин имԓюкыԓьин чаат, тэгъеӈу ныԓгыӄин имԓюԓьын чаат, ӄэԓюӄ-ым нивӄинэт: „Имԓюԓьын таӈыӈ“».

### 6


Миӈкэмиԓ эпакы вак субботак

1Ӄоԓ итык субботак[†] Иисус гатаԓен яргыеквэ, ынкъам Ынин рэгъючечӈыԓьэ напрыӈӈонат кавкавтыӈайыръыёчгыт, нэмыргунтынэт ынӄэнат мынга ынкъам наноӈӈонат кавкавтыӈайыръыт. 2Ӈыръыӄутырык-ым фарисейыԓьырык намӈыԓёнат ытри: «А’мын-ым рэӄыркынитык?! Этԓы ынӈин иткыԓьин субботак!» 3Иисус ырыкы татԓыӈыткогъэ: «Эты торгынан ԓёӈкаԓевэтгавыԓьын, гэръэԓин Давид,[†] титэ ытԓён ынкъам ынин оʼравэтԓьат гытъэтгъэт? 4Титэ ытԓён рэсӄиквъи Тэнантомгыӈэн ярачыкогты, пиринин Тэнантомгыӈытвэвъё кавкав, ръэнут ӄырым микынэ роёԓӄыԓ, ытръэч таароӈгэԓевыԓьа, роӈӈонэн чинит ынкъам йыԓнин оʼравэтԓьэты, ынык рээн ваԓьэты». 5Ынкъам ӄээӄын иквъи: «Экык О’равэтԓьаргэн – субботакэн этын».[†]

6Ӄоԓесубботак Иисус ӄытгъи омакатрачыкогты ынкъам энаныгъёԓявыӈӈогъэ. Ынкы гатваԓен оʼравэтԓьан, микын мраӈӄачкэн мынгыԓгын гакыкватԓен. 7Инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн[†] ынкъам фарисейыԓьыт[†] нытԓепыткуӄинэт, ӄэйвэ эты рэнанмаԓяватыӈӈогъа ыныкагты Иисус субботак, энаачо эмрэԓгыӈэ Ытԓён[+]. 8Ытръэч-ым Иисусынэ ԓыги гэԓгыԓинэт ыргинэт чимгъут ынкъам иквъи оʼравэтԓьагты, микын мраӈӄачкэн мынгыԓгын гакыкватԓен: «Ӄыԓӄутги ынкъам ӄыетги ӈутриԓы, гынонэты». Ытԓён ӄутгъи, ӄытгъи гынонэты. 9«Гымнан тымӈыԓёркынэтык тури, таӈэты ԓымэвыр аʼӄагты ваԓьыт гиԓивыт тэйкык гаймаӈэн субботак? Рыегтэԓевык ԓымэвыр пэԓяк раквачанво?» Ытри авъеткынка гатваԓенат[+]. 10Ынан гитэнинэт ытри ымыԓьо ынкъам иквъи ынӄэн оʼравэтԓьагты: «Ӄынъэвытԓяквын мынгыԓгын». Ытԓён ынӈин итгъи. Ынкъам ынин мынгыԓгын мэԓеквъи. 11Ытри-ым гэԓгигэргэтԓинэт ынкъам вэтгаво наԓгыӈӈогъан ыргичгу, ытԓён вай нэнъынрэӄэвын ыргынан Иисус.


Мынгыткэн ӈиръэ пароԓ тыӈэвыёт

12Ынӈэнъыԓёткок Иисус ӄытгъи ӈаеты ченъёргаввэтгавынво[†] ынкъам гаченъёргаввэтгавԓен Тэнантомгыӈэты ымныкэрэт. 13Титэ-ым эргыръогъэ, Ынан эʼйӈэвнинэт Ынинэт рэгъючечӈыԓьыт ынкъам юнрынинэт ырыгԓыку мынгыткэн ӈиръэ пароԓ, микынти ипэ тэнынныгнинэт тыӈэвыёно: 14Симон, мэӈин Иисусынэ тэнынныгнин Пётрыно, йичьэмиттумгын Симонын Андрей, Иаков, Иоанн, Филипп, Варфоломей, 15Матфей, Фома, Иаков – экык Алфейын, Симон, танынныӈъё Зилото[*], 16Иуда – экык Иаковын ынкъам Иуда Искариот, нъэԓыԓьын яачы тывыткоԓьо[+].


Тэӈэӈинмэт ынкъам эʼӄэӈинмэт

17Иисус кэӈкэԓетгъи ырык рээн эвтыԓягты вэтгысӄэты, миӈкы гумэкэтԓинэт нымкыӄинэт Ынинэт рэгъючечӈыԓьыт ынкъам мыкъоравэтԓьамкыт ым-Иудеяйпы, Иерусалимгыпы ынкъам аӈӄачормык ваԓьэпы майӈынымнымгыпы Тир ынкъам Сидон. 18Ытри етгъэт Ытԓён паԓёмтэԓынво ынкъам тъычгыргынмаԓявынво. Каԓьайпыԓьыт нэмыӄэй нымэԓевӄинэт. 19Ынкъам ымыԓьорык оʼравэтԓьата нырэнйиткуӈӄин Ытԓён, ӄэԓюӄ-ым Ыныкайпы гатваԓен армагыргын, раӄэпы ымыԓьо нымэԓевӄинэт[+]. 20Иисус, гэтама рэгъючечӈыԓьыт, иквъи:

«Кычьымыԓьыторэ, ӈъочьыторэ!
Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн – тургин.
21Кычьымыԓьыторэ, гытъатытваԓьыторэ игыр!
Тэнантомгыӈа нэрэнунтымэвӈытык.
Кычьымыԓьыторэ, тэргыԓьыторэ!
Тури ракоргытвэӈытык.
22Кычьымыԓьыторэ, титэ оʼравэтԓьата эʼӄу нэрэԓгыркынитык, эʼнӄу нэрэԓгынтык, наръаӄатвытык ымыԓьо, ӄэԓюӄ ԓымаԓё рытчыткы Экык О’равэтԓьаргэн. 23Ӄыкоргавыркынэтык ынӈэнъыԓёк ынкъам ӄыкачьаравыркынэтык!
Ӄэԓюӄ-ым тургин анъямынгыквын иʼиʼк кыннымайыӈӄэн. Кэтэм ынӈин гитԓинэт мэтъатвыткоԓьэты ыʼттъыютԓьэт ӈотэнъоравэтԓьаргэн.
24Ынкъам эʼткиӈыԓьытури, гаймычьыԓьыторэ!
Тури энмэч коргычьатыпԓыткотык этъогынмыԓ.
25Э’ткиӈыԓьытури, аʼнӄавытваԓьыторэ игыр!
Тури рагытъатыӈӈонтык.
Э’ткиӈыԓьытури, игыр тэнӈыткуԓьытури!
Тури рапыннытваркынэтык ынкъам ратэрганӈытык.
26Э’ткиӈыԓьытури, ымыԓьорык анъяйвыёторэ,
ӄэԓюӄ-ым тэкэмынӈин ганъяԓенат ыʼръымэтъатвыткоԓьыт[†] ырыкъыттъыютԓьэ».


Ы’ԓгу ӄыԓгыркыниткы эʼӄэԓьыт

27«Ынръам-ым торыкы, паԓёмтэԓыԓьыторэ, тивыркын: ыʼԓгу ӄыԓгыркыниткы чиниткинэт эʼӄэԓьыт, нытэӈӄин ӄытэйкыркыниткы ынӄэнырыкы, микынэ эʼӄу нэԓгыркынитык, 28таӈамтаӈэты ӄывэтгавынӈэвыркынэткы ынӄэнат, микынэ мэркычгырго нэԓгыркынитык. Ченъёргаввэтгаво ӄыԓгыркыниткы тинэнъэӄэӈыԓьыт торыкы[+]. 29Ынӄэнына, микынэ нэԓпытэгнугыт, ыныкы ӄынуԓвыгын ымы ӄоԓ ыԓпыԓгын; ынкъам эвыр микынэ риткэркынин гыргочаӈэръын, ынӈэ анъотавка пирик ымы эвычаӈэръын. 30Гамгаванԓяԓьын ӄыԓпынрыркын, ынкъам эвыр ниниткэӄин гынин, ынӈэ эрэнпэԓӄынтэвӈыкэ. 31Миӈкэмиԓ тэгъеӈыркынитык, иӈӄун оʼравэтԓьата ыʼныԓгыркынитык, ырыкы ӄитыркынитык ынӈин. 32Эвыр ыʼԓгу ԓыӈыркыниткы торыкы ыʼԓгыԓьэтыԓьыт, ытԓён-ым вай рэӄу рываԓынкыӄонавъёԓӄыԓторэ? Аԓымы ымы эʼӄэԓтэтыԓьэ ыʼԓгу нэԓгыркынэт ырыкагты ыʼԓгыԓьэтыԓьыт. 33Ынкъам ыныкит тури вэймэнэтыркынитык ынӄэнырыкы, микынти вэймэнэтыркыт торыкы, ынръам вай рэӄу рываԓынкыӄонавъёԓӄыԓторэ? Ымы эʼӄэԓтэтыԓьыт ынӈин нитӄинэт. 34Ыныкит торгынан ачыӈыԓпынрыркынэткы ынӄэнат, мэкгыпы мычвынатыркынэтык рыпэԓӄынтэвык ачыӈ, ытԓён-ым вай рэӄу рываԓынкыӄонавъёԓӄыԓторэ? Аԓымы ымы эʼӄэԓтэтыԓьыт ныначыӈчерпынрыткоӄэнат рыпаԓӄынтавынво ынкэмиԓ мыкэԓьын. 35Торгынан-ым ыʼԓгу ӄыԓгыркыниткы тургинэт эʼӄэԓьыт, нытэӈӄин ырыкы ӄытэйкыркыниткы ынкъам ӄыначыӈавыркынэткы, авнъатчака рыпаԓӄынтавъёԓӄыԓ. Ынкэӈит тургин анъямынгыквын ратвагъа кытмайӈыԓьо, ынкъам тури ратваӈытык эккэну Ынангыргочаԓьэн, ӄэԓюӄ-ым Ытԓён тэнԓиӈыԓьын ымы энанваԓынкыӄонавыткокыԓьэты, ымы анӈэначьатыԓьэты. 36Ӄытваркынэтык йыркыԓиӈыԓьу, ӄынур-ым тургин Ытԓыгын йыркыԓиӈыԓьын».


А’ткэвма чимгъуу эԓгыкэ ӄутти

37«Ынӈэ мэӈин ивыну эԓгыкэ, ымы тури ӄырым ивыну ыʼныԓгытык. Ӄэнаачыторавыткоркынэтык ынкъам ымы тури нарэнаачыторавтык.[†] 38Ӄыԓпынрыткоркынэтык, ымы тури нараԓпынрыркынэтык, нэрэнӄэвивтык икурэӄэ танйыръат-тантэнмыӈа: нарантымԓяванӈын, нэрэнтыԓпиӈын ынкъам наранаԓянтанӈын торыкы танйыръат-тантэнмыӈычьын гагыргочаткынма. Ръатантэнмыӈычьа тури ратантэнмыӈатыркынэтык, кэтэм ынӈин ваԓьа наратантэнмынтык ымы тури».

39Иисусынэ тывнэн ынӈин ваԓьын нэнъайвымӈыԓтэԓ:[†] «Эви гаймаӈэн иԓкыԓьэ рэнрывинрыгнин иԓкыԓьын? Эви ытри ӈирэргэри ӄырым ныпэӄэтатынат рыгъёԓгычыкогты? 40Рэгъючечӈыԓьын гыёԓыӈ атвакыԓьэн ынык инэныгъюԓевэтыԓьык, ытръэч-ым гыюԓетыпԓыткук ытԓён гаймаӈэн рэнъэԓгъэ ынӈин ваԓьо, ӄынур инэныгъюԓевэтыԓьын. 41Рэӄу гынан ԓьуркын йичьэмиттумгин ԓыԓечыку ваԓьын оттыԓгыӄай, чиниткин-ым ԓыԓечыку ваԓьын оттыԓгын ԓюӈыныткэйчьэвэ рытыркын. 42Раӄынво гынан ивыркын чинитйичьэмиттумгын: «Йичьэмиттумгигыт, китаӄун гымнан мывинрэтгыт онранток», эвыр эныткэгчьэвкэ рытыркын чиниткин оттыԓгын? Ӈаԓгыԓчемгъоԓьэгыт! Янот чиниткин оттыԓгын ӄыгтогын ԓыԓячыкойпы, ынӄо рэԓьуӈын, миӈкри онранток ԓыԓяԓгын йичьэмиттумгин».


Уттуут ынкъам тыӈэйыръыт

43«Тэӈуттэ энынӈэвкыԓьинэт эʼӄэтыӈэйыръыт, эвыр-ым эʼӄуттэ энынӈэвкыԓьинэт тэӈтыӈэйыръыт. 44Гэмгуттуут нэԓкыԓӄин тыӈэйыръыгйит. Ӄэԓюӄ-ым ванэван ыʼннумэкэвын вытвыт аёпыткотыӈачьэпы, ванэван ыʼныпрын гэтԓяӈгыпы вэривычьыт. 45Таӈъоравэтԓьата нэнагтоӄэн эмнытэӈӄин ынык таӈԓеӈгыпы; анӈэнъоравэтԓьата ынык анӈэнԓеӈгыпы – таӈамъаӄагыргын. Ынкэмит оʼравэтԓьата тывыркынэн ынӄэн, рэӄэ йыръатытваркын ынин ԓинԓиӈ».


Ӈиръэ ыпъёԓгыт

46«Рэӄу торгынан инъэйӈэвыркынитык „Этынвэгыт, Этынвэгыт“, наӄам ванэван ӄытэйкыгыткы Гымнин тывъёт? 47Гэмгэмэӈин, етыԓьын Гымыкы ынкъам паԓёмтэԓыԓьын Гымык вэтгавык ынкъам инэнкуврэтэвыԓьын ынкэгйит, тривӈыркынитык тури, микынэмиԓ ныпэраӄэн: 48ытԓён ӄынут тараӈыԓьын оʼравэтԓьан, мэӈин онмывыԓпаткогъэ ынкъам рытриԓнин ранпыёԓгын выквыткынык. Титэ гэнъэԓԓин майӈэмԓятгыргын, ынкъам мимыԓ упгъи ӈотэнрагты, ԓывавнэн риԓюк ынӄэн, ӄэԓюӄ-ым ынӄэн нымэԓьэв гэнпыԓин. 49Микынэ-ым гапаԓёмтэтԓен Гымнин вэтгавыт, наӄам ԓюӈынкуврэтэвэ рыннин, ныпэраӄэн оʼравэтԓьамэԓ, мэӈин гатаранԓен нотасӄыткынык аранпыёԓгыка. Титэ мимыԓ упгъи ӈотэнрагты, ынкэӄэй чимиръэтгъи. Ӈотэнракэн чемэръатгыргын гатваԓен кытмайӈыԓьо».

### 7


Выёԓьынмаԓяквыргын римкин маравочочен

1Пԓыткук вэтгавык, Иисус эквэтгъи Капернаумэты. 2Ынкы ӄоԓ римкин маравочочен выёԓьын, гаԓгэтъыԓыӈоԓен ӄымэк нывъиӄин. Маравочоча коԓё ӄыԓгиԓюу нинэԓгыӄин ынин выёԓьын, 3ынкъам титэ ынан ваԓёмнэн Иисус, ынкы-ым тыӈивынинэт Ыныкагты иудеяԓьэн ынпычьыт эвынво, иӈӄун Иисус ныетын ынкъам нынмэԓевэннин ынин выёԓьын. 4Ынпычьыт етгъэт Иисусына ынкъам нэвыӈӈогъан Ытԓён: «Ӈотӄэн оʼравэтԓьан эмтэӈэ ытԓён, ԓыгэкоԓё вэнратъёԓӄыԓ. 5Ынан ыʼԓгу ԓыӈыркынин мургин варат ынкъам рыпэт тэйкынин морыкагты омакатран». 6Иисус ӄытгъи ырык рээн. Ытԓён энмэч нэймэвӄин ярагты, титэ маравочоча тыӈивынинэт Ыныкагты тумгыт эвынво: «Этынвэгыт,[†] ынӈэ эӈъэԓеткэ, гым эʼтки вай этэӈкыԓьигым Гыныккинэк, эвнэрэсӄивкэ гымыкагты. 7Гым-ым чинит Гыныкы ԓюнъетэ, ӄэԓюӄ-ым тычимгъуркын, эʼтки вай этэӈкыԓьигым. Ӄиквын ытръэч вэтгав, ынкъам гымнин выёԓьын рэмэԓеквъэ. 8Гым оʼравэтԓьайгым, тъэвынӈэвыёйгым ӄутырык, гымыкы-ым нэмыӄэй нываԓёмӄэнат маравӄԓявыԓтэ. Гым тивыркын ӄотына: „Ӄыетги ӈутриԓы“ – ынкъам ынӄэн ныетӄин. Гымыквыёԓьэты нивигым: „Ӄытэйкыгын ынӄэн“ – ынкъам ынӄэн ынан нинэтэйкыӄин». 9Ваԓёмык ынӈин ваԓьыт вэтгавыт, Иисус коԓё гиничгытэтԓин ынкъам, тыԓигъи яаԓятыԓьэты Ыныкы, иквъи: «Тивыркынитык тури, ынӈин ваԓьын ԓыгэԓымаԓяквыргын Гымнан ԓюнԓьутэ ымы нымытваԓьык Израилык». 10Тыӈэвыёттэ пэԓӄынтэтгъэт ынкъам нэԓьугъэн выёԓьын мэԓевыԓьын.


Ӄԓиквъиԓьин экык эюгъи

11Ынкэмиԓ пэтԓе Иисус ӄытгъи майӈынымнымэты Наин, Ынык рээн гатваԓен оʼптыоʼравэтԓьамкын, Ынинэт рэгъючечӈыԓьыт ынкъам ӄутти мыкъоравэтԓьат. 12Ытԓён аймавма майӈынымнымэты, тэкэм нынԓеӄин въиԓьын пысӄунэкык ытԓьэн-ӄԓиквъиԓьин; ынык рээн нымкыӄинэт оʼравэтԓьат гэԓеԓинэт. 13Этынва ԓьунин ытԓя, гэейвэчетԓин ыныкы. «Ынӈэ атэргатка», – ивнин Ынан ытԓён. 14Ынӄоры Ытԓён эймэквъи ынкъам рыйинин энарэвԓыёчгын, ынӄэнат инэривԓыԓьыт нывиԓгъэт, ынкъам Иисус въэԓьэты иквъи: «А’ачекэгыт, тивыркынигыт гыт, ӄыԓӄутги!»[+] 15Эюԓьын вакъогъэ ынкъам вэтгавыӈӈогъэ, ынкъам Иисусынэ рэймэвнин ытԓён ытԓьэты. 16О’равэтԓьат гэйимгымгыръуԓинэт, ынӄоры Тэнантомгыӈ нанэргыпавымгон, ӄоԓеԓьыэвма: «Мурыгԓыку ининигъи ынанэргычьын мэтъатвыткоԓьын! Тэнантомгыӈа вэнратынво йъонэн ченэтварат!» 17Ынӄэн тывъё таӈымыԓьорык ԓыги нэтчыгъэн ым-Иудеяк ынкъам чымче ваԓьык ванвык.


Тыӈэвыёт Иоанн Крестителгыпы

18Титэ Иоаннын рэгъючечӈыԓьэ намӈыԓтэԓгъан ыныкы ымыԓьо, ръэнут рырэӄэвнин Иисусынэ, 19Иоаннына эʼйӈэвнинэт ӈиръэ ырыгԓыку ваԓьыт, тыӈивынинэт ытри Этынвэты пынԓёк: «Гыт – ынӄэнайгыт, мэӈин етыԓьыԓӄыԓ, этыӄун моргынан аʼтчаԓьыԓӄыԓ ԓымӈэ мэӈин ӄоԓ?» 20Ытри етгъэт Иисусына ынкъам иквъэт: «Иоанн Инэнтурытвивыԓьын мимԓык нэнӈивымык мури Гыт пынԓёнво, ӄэйвэ Гыт, Мэӈин етыԓьыԓӄыԓ, ԓымэвыр моргынан аʼтчаёԓӄыԓ ԓымӈэ мэӈин?»

21Иисусынэ энмэч тэкэмынкэӈит рымэԓевнинэт нымкыӄинэт тъыԓԓьэт оʼравэтԓьат, каԓьайпытваԓьыт ынкъам нымкыӄинэт иԓкыԓьыт рытԓяӄэргавнэнат. 22Ытԓён татԓыӈыткогъэ: «Ӄыԓӄытгытык ынкъам ӄытвыгыткы Иоаннына ымыԓьо, ръэнут торгынан ԓьуткы ынкъам ваԓёмыткы: иԓкыԓьыт ԓыԓяӄэргавыркыт, атӄыԓьыт атӄавка нъэԓыркыт, энаврыӈвапысӄатъычгыргыԓьыт энаврыӈтораркыт, ӄъэвиԓюԓьыт эргываԓёмытвэркыт, въиԓьыт эюркыт, ӈъочьэты Таӈпыӈыԓ нанымӈыԓятыркыт. 23Вай-ым кычьымэты ваԓьын ынӄэн, мэӈин ӄырым нымэтивэтын Гымыкы». 24Иоаннын тыӈэвыёт эквэтык, Иисусынэ варатэты тывыӈӈонэн Иоанн: «Рэӄу гэԓӄыттури ӄовԓегнотагты? Ԓьонво эты ӈан вытумкын, рэԓёё кытыйга[+]? 25Эвыр ванэван, ръэнут-ым гэтанво гэԓӄыттури? О’равэтԓьан гаймычьавэръыԓьын? Ытръэч-ым оʼравэтԓьат гаймычьавэръыԓьыт, йыӄӄайъым нымытваԓьыт, – ынӄэнат майӈытампэрарак. 26Ытԓён-ым вай мэӈин ԓьонво гэԓӄыттури? Мэтъатвыткоԓьын? Ии, торгынан ԓьуткы пытӄымэтъатвыткоԓьын. 27Ытԓён ынӄэн, мэӈин гатвыԓен Каԓегыргык: „Ӈоот-ым Гымнан тынӈивыркын Гымнин пынԓынԓяԓьын Гынык ыʼттъыёча. Ынан рантэнмавӈынэн Гынин ръэт ыʼттъыёча Гынык“. 28Тивыркынитык, тэӈуйӈэ ымы мэӈин тыӈэрэтык ымъоравэтԓьаргэн, мэӈин нъытван эргычьатыӈ ваԓьо Иоаннынэн. Кытъаткэ-ым ынӄэн, мэӈин ынанмыӄыԓьыӈ Энанԓягыргык Тэнантомгыӈэн, майыӈкыӈ ынык»[+].

29Ымыԓьо оʼравэтԓьарык ымы инэгтэтнумэкэвыԓьэ, ваԓёмык ынӄэн, нанъягъан Тэнантомгыӈ ынкъам турытвигъэт мимԓык Ионаннынэна[+]. 30Фарисейыԓьыт-ым[†] ынкъам тэнчичӈыԓьыт аваԓёмка вагъат Тэнантомгыӈэты ынкъам эʼнӄэтгъэт мимԓе турытвик ынык.

31Ынкэӈит Этын иквъи: «Рэӄу мыԓгынэт, миӈкри мытвынат Гымнан оʼравэтԓьат ӈутинтыӈэрэткин? Мэкына ытри энанӈатыркыт? 32Ытри тынӄынэнэнэт, микынти вакъотваркыт вэтгысӄыткынык ынкъам ӄутти ӄуԓиԓьэтыркыт ӄотырыкы: „Мури гъэйӈэнэӈэткумури торыкы, тури-ым ԓюӈпутурэԓьытури; моргынан гаяаԓенат торыкы майынԓятэпъайӈат, тури-ым ԓёӈтэргатыԓьыторэ“. 33Иоанн Инэнтурытвивыԓьын мимԓык ныкытпэԓгъарэткоӄэн ынкъам этԓы нъэӄимԓюгъэн, – ынкъам тури ивыркынитык: „Ынык кэԓы“[+]. 34Экык-ым О’равэтԓьаргэн ӄамэтваркын ынкъам эʼӄимԓюркын, – ынкъам тури ивыркынитык: „Ӈоот вай тумгытум инэгтэтнумэкэвыԓьин ынкъам эʼӄэԓтэтыԓьин, ныԓгэныӄавтаӄэн ынкъам нъэӄимԓыгытԓиӄин“»[+]. 35Миӈкэмиԓ ӄэгԓынангэт кувчемгъогыргын ваԓьын, танԓьо нымытвагыргэпы микырык нэркыԓеркын ынӄэн.


Э’ӄэԓтэтыԓьыӈэв, энаркэԓеԓьын Иисусын гыткак

36Ӄоԓ фарисейыԓьа ачыгнэн Иисус амгынотъыԓёӄамэтванво. Иисус етгъи ыныграгты ынкъам арычгывакъогъэ. 37Ынкъам ынӈот вай, ӈутинмэйӈынымкин ӄоԓ эʼӄэԓтэтыԓьыӈэвэ ԓыги рытчынин Ытԓён ӄамэтваԓьын фарисейыԓьэн ярак, рэннин выквыповтын гатаӈыткэчьыма. 38Вэтчатвама Иисусына рымагты Ынык гыткак ӄача ынкъам тэрганма, нымэрэтэԓеӄэн Ынык гыткагты. Ынӄоры чиниткырвирэ нэнамаԓеӄэнат, нинуквэтӄинэт Ынинэт гыткат ынкъам нэнэнаркэԓеӄэнат ынӄэнат таӈыткэчьа. 39Ԓьук ынӄэн, фарисейыԓьын, эʼйӈэвыткуԓьын Иисусына, чимгъугъи эмӄэԓеԓвынэ:[†] «Эвыт ӈотӄэн оʼравэтԓьан ӄэгԓынангэт нъытван мэтъатвыткоԓьо, ынан ԓыги нъыԓгынин, ръэӈэвъэнйыръын игыр ыныкы рыйиткуркын, аԓымы ытԓён эʼӄэԓтэтыԓьыӈэв»[+]. 40Ынкэӈит Иисус иквъи ыныкы: «Симон, ивкэӄун Гымнан ръэнут тыратвыӈыркын гыныкы». «Ӄывэтгавыркын, Инэныгъюԓевэтыԓьигыт», – татԓыӈыткогъэ ынӄэн. 41Иисус иквъи: «Ӄоԓ ачыӈйыԓыԓьык гатваԓенат ӈиръэ ачыӈыԓьыт: ыʼттъыёԓкэнына ганачыӈавԓенат мытԓынча мытԓыӈӄԓеккэн пароԓ пыԓвынтыманэт, ӄутынэ-ым – ӈирэӄӄԓиккин мынгыткэн пароԓ. 42Ымы ыʼттъыёԓкэн эвыр ӄутынин ԓёӈытваԓьын рэӄэ ачыӈытрэԓятык, гамгаачыӈыԓьэты ытԓён иквъи: „Вынэ авнаачыӈытрэԓятка“. Ӄикви-ым, микынэ мыкы ыʼԓгу рэԓгыгнин ытԓён?» 43Симон гататԓыӈыткоԓен: «Этааны ӈан ынӄэнына, микын ачыӈ мыкыӈ ваԓьын». «Ӄэгԓынангэт гыт чимгъугъи», – иквъи Иисус. 44Ынӄо-ым Ытԓён ӈавъанйыръэты тыԓигъи ынкъам иквъи Симонына: «Ӄэйвэ эты ԓьуркын ӈотӄэн ӈэвъэнйыръын? Гым тыетык гыныграгты, ынкъам гынан ԓюӈйыԓе Гымыкы мимыԓ гыткат эԓгытавынво, ынан-ым мэрэта риԓгэвнинэт ынкъам чиниткырвирэ маԓенэнат! 45Гынан рыпэт ԓюӈуквэтэ Гым тутрэсӄивык, ӈотӄэн-ым ӈэвъэнйыръын, яттагнэпы Гым, ԓюӈынвиԓе уквэтйивык Гымнинэт гыткат. 46Гынан ԓёӈмаԓета рытын Гымнин ԓевыт таӈыткэмытӄа, ынан-ым маԓенэнат Гымнинэт гыткат мэйӈывитԓьэ таӈыткэчьа. 47Тивыркынигыт: ынинэт мыкъэӄэԓтэтти гэтритԓинэт, ынӄэната ытԓён гэԓгиыʼԓгычьэтԓин; титэ-ым нытриԓӄинэт эʼӄэԓтэтти эмыкъэӄэԓтэткыԓьин оʼравэтԓьэн, ытԓён эԓгиыʼԓгычьэткыԓьин». 48Ынӄо Иисус иквъи ӈавъанйыръэты: «Гынинэт эʼӄэԓтэтти рытриԓгъэт»[+]. 49Ынкъам ӄамэтваԓьыт Ынык рээн чемгъоӈӈогъат эмӄэԓеԓвынэ: «Ытԓён вай мэӈин Ӈотӄэн ынӈин ваԓьын, рыпэт ымы эʼӄэԓтэтти рытриԓыркынинэт?» 50Ынан-ым ивнин ӈэвъэнйыръын: «Гыныгԓымаԓя нэнъегтэԓеквыт, онтымэты ӄыԓеркын»[+].

### 8


Иисусынэ яаԓятыԓьыт ӈэвъэнйыръыт

1Ынӄоры пэтԓе Иисус тагъэ майӈынымъеквэ ынкъам мъанымъеквэ, тъэввэтгава ынкъам таӈымнымӈыԓява Таӈпыӈыԓ, иӈӄун гатвата Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн. Ынык рээн гатваԓенат мынгыткэн ӈиръэ пароԓ рэгъючечӈыԓьыт,[+] 2ымыӈ-ым ӈыръыӄутти ӈэвъэнйыръыт, микынти Ынан рыкаԓьанторавнэнат ынкъам рымэԓевнинэт тъыԓԓьэт: Мария, нымнымгыпы Магдалина, мэкгыпы ганынтоӈатԓенат ӈэръамытԓыӈэн кэԓьэт,[+] 3Иоанна, ӈэвъэн Хузанэн, ярамэгчерэнанԓяԓьэн Иродын, ԓымӈэ Сусанна ынкъам нымкыӄинэт ӄутти. Ыргынан ныйыԓӄинэт чиниткинэт нымытваяаёт эмрэвинрэнӈэ Иисус ынкъам Ынин рэгъючечӈыԓьыт[+].


Нэнъайвымӈыԓтэԓык Иисусынэ нэнатвыӄэн тыӈэчьыԓӄыԓынритԓевыԓьын

4Титэ-ым умэкэтгъэт мыкъоравэтԓьат, ынкъам ыммайӈынымнымгыпы ныетръуӄинэт Ыныкы нымытваԓьыт, Ытԓён нэнъайвымӈыԓтэԓыӈӈогъэ:[†] 5«Ӄытгъи тыӈэчьыԓӄыԓьынритԓевыԓьын яргэты энанрэтԓявынво тыӈэчьыԓӄыԓти эмрэнынӈэвӈэ. Энанрэтԓявма чымӄык эрэтгъэт ръэтык ӄача ынкъам нэтэнтисӄуйвынэт эвыр пчиӄэ нэнуйвынэт. 6Ӄутти эрэтгъэт выквыԓӄыткынык ынкъам ӄымэк торэнэнэчычама кыквайгатгъат, ӄэԓюӄ-ым имԓыкэ гатваԓенат. 7Ӄутти эрэтгъэт эюпыткутыӈэчьыԓыку, ынкъам эюпыткутыӈэчьыт мэйӈэтръук, эвыр нэнпиркыԓевынэт мооԓьыт мэйӈэттыԓек тыӈэчьыԓӄыԓти. 8Ӄутти-ым эрэтгъэт таӈнотасӄыткынэты. Ынӄэнат мэйӈэтгъэт ынкъам гамгатыӈачьыԓӄыԓгыпы тыӈэгъи кавкавтыӈайыръын мытԓыӈӄԓеккэнамэԓ тыӈэчьыԓӄыԓмиԓ мыкэԓьын». Тывыпԓыткок ынӄэн нэнъайвымӈыԓтэԓ, Иисус нэргъав иквъи: «Микынин варкыт виԓют ваԓёмкэн, мачынан нываԓёмын!»


Энанчечаватгыргын нэнъайвымӈыԓтэԓкэн

9Ынык рэгъючечӈыԓьэ намӈыԓёгъан Ытԓён: «Ытԓён вай ръэнут ганкаԓыровԓен ӈотэннэнъайвымӈыԓтэԓык?» 10Иисус татԓыӈыткогъэ: «Тэнантомгыӈа торыкы рывэнтэннин эԓкыԓкыԓьин, вэнвакы ваԓьын Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн, ӄотырыкы Гым тывэтгавыркын нэнъайвымӈыԓтэԓя, ванэван-ым вэтгыры, ынкъам вай ытри ԓыԓепыткуркыт – ытръэч-ым эԓьуткукэ варкыт, паԓёмтэԓыркыт – ытръэч-ым эчичевкэ варкыт. 11Нэнъайвымӈыԓтэԓык ганкаԓыровԓен вай ӈотӄэн: тыӈэчьыԓӄыԓ – ынӄэн Тэнантомгыӈэн вэтгав. 12Тыӈэчьыԓӄыԓти-ым, эрэтыԓьыт ръэтык ӄача, – ӈан-ым ынӄэнат, микырык наваԓёмыркын вэтгав, ытръэч-ым ныетӄин дьявол ынкъам нинэпириӄин вэтгав ырыгԓеӈгыпы, иӈӄун ытри аԓымаԓявка нитынэт ынкъам эегтэԓкэ нытванат. 13Тыӈэчьыԓӄыԓти, эрэтыԓьыт выквыԓӄыткынык – ынӄэн оʼравэтԓьат, микырык ваԓёмык Тэнантомгыӈэн вэтгавыт, коргэты ныргэԓӄинэт, титэ нываԓёмӄэн ынӄэн. Ытръэч-ым ытри экинмыкэ ваԓьыт, ынкъам ынӄэната ытри ԓыгикытэ ныԓымаԓявӄэнат, ытръэч титэ нытваӈӈоӄэнат кыттэнгыеӈыт,[†] ытри аԓымаԓка нынъэԓӄинэт. 14Эрэтыԓьыт-ым эюпыткутыӈэчьыԓыку – ынӄэнат, микырык наваԓёмгъан вэтгав, ытръэч-ым амваӈэԓтатык, амратаманэӈӈык, амратаӈычьытваӈа – ынӄэната тыӈэчьыԓӄыԓти ныԓвавӄэнат тыӈэйыръынӈэк. 15Тыӈэчьыԓӄыԓти-ым, эрэтыԓьыт таӈнотасӄыткынэты, – ынӄэн таӈԓеӈъоравэтԓьат, микырык наваԓёмгъан вэтгав, микынти тъэванӈэнагты нынӈэчычеӄинэт».


Миӈкри тури ныпаԓёмтэԓторэ

16«Ымы ванэван микынэ, рынԓевык пиӈинэӈ, нэнаръэнэн ынӄэн пувтэ эвытԓым нытриԓнин йыԓӄыёԓгыгэӈкы, ипэ-ым ынӄэн нытриԓӄин ааканпыёԓгыткынык, иӈӄун рэсӄивыԓьэ ыʼнԓьуркын ӄэргыӄэр[+]. 17Ымыԓьо вэнвакы ваԓьын оʼраӈ ратвагъа, ымы тыӈэво ԓынъё ԓыги ратвагъа[+]. 18Ытԓён вай ӄыгитэгыткы, миӈкри тури ныпаԓёмтэԓторэ. Микынэ ръэнут варкын, ӄээӄын ԓым нэринээрӈын, микынэ-ым уйӈэ, ыныкайпы нэриткэӈын имыръэнут, ынан чит ԓыги рыԓгыё ваԓьо».


Иисусын ытԓя ынкъам йичьэмиттумгыт

19Иисусына етгъэт Ынин ытԓя ынкъам Ынинэт йичьэмиттумгыт, ытръэч-ым гаԓвавԓенат эймэвык Ыныкы, ӄэԓюӄ-ым Иисусынэ гроԓмакы гатваԓенат мыкъоравэтԓьат. 20Ытԓён нивын: «Гынин ытԓя ынкъам йичьэмиттумгыт вэтчатваркыт ӈаргыноӈӄач, Гыт нэрэԓьуӈыркынигыт». 21Ытръэч-ым Ынан ивнинэт: «Гымнинэт ытԓя ынкъам йичьэмиттумгыт – ынӄэнат, микырык напаԓёмтэԓыркын Тэнантомгыӈэн вэтгав ынкъам нэнкуврэтэвыркын ынӄэн».


Иисусынэ рунтымэвэтыркынин эйичгын

22Иисус ӄоԓ итгъи иквъи Чиниткин рагъёчачӈыԓьэты: «Мынъирмык ӄоԓегытгырочгэты». Ытри ыʼтвыӈэԓӄиквъэт ынкъам эквэтгъэт. 23Гытгыэʼрма Иисус гэйыԓӄэтԓин. Гытгык коԓё кытийгыръогъэ, ынкъам эйичгэ ӄымэк нынпыԓӄэвӄин ыʼтвъэт, ԓыгэн-ым ӄымэк гыарэты ваӈӈогъат.

24Рэгъючечӈыԓьэ нэныгъевын Иисус: «Инэныгйивэтыԓьигыт, мытпыԓӄэтыркын!» Ытԓён ӄутгъи ынкъам ръотавнэнат эйичгыт ынкъам кытийгын. Эйичгын унтымэквъи, ынкъам мэԓетгъи. 25«Ытԓён-ым иаʼм тури аԓмаԓявкыԓьыторэ?» – пынԓёнэнат Иисусынэ рэгъючечӈыԓьыт. Ытри-ым, чеӈыттэтыԓьыт ынкъам иничгытэтыԓьыт, ытръэч нымӈыԓёткоӄэнат: «Ӄоо, мэӈин Ытԓён? Наӄам рыпэт Ынан рываԓёмытвэвнэнат Ыныквэтгавэты кытийгын ынкъам мимыԓ».


Гэнмэԓевԓин каԓьайпыԓьын

26Ытри ыʼтвэ пыкиргъэт Гераса-нотагты, ранъав ваԓьын Галилеяк. 27Титэ Иисус ыʼтвымпэгъи гытгычормэты, Ытԓён ягнанэн мэйӈынымнымкин ӄоԓ оʼравэтԓьата, титэеп каԓьайпыԓьа. Ытԓён ныԓейвыткуӄин эвиръыкэ, нынымытваӄэн ванэван ярак, ипэ-ым майынԓяванвык. 28Ынан ԓьунин Иисус, ваӈэйпыгъэ, ԓьунирэтгъи Ынык ыʼттъыёча ынкъам нэргъав иквъи: «Гынан гым ринэнрэӄэвӈыркын, Иисус, Эккэйгыт Ынангыргоча Ваԓьэн Тэнантомгыӈэн? Ивкэ, ынӈэ инэнтэвиминӈэткэ гым»[+]. 29Иисусынэ тъививнин кэԓы ӈыток ӈотэнъоравэтԓьайпы. Ынӄэн оʼравэтԓьан, рыпэт ныкыԓтивыӄин пыԓвынтывотэԓга ынинэт мынгыт ынкъам гыткат, гынрыру эмрэԓгыӈэ ытԓён, ытръэч-ым ынан нинэнԓыпъэтӄинэт оʼмъяӈӄэпыԓвынтыӈэԓгыт, ынкъам кэԓьэтэ нинэнэквэтэвӄин ытԓён анымкэԓӄэты. Ԓыгъотчой кэԓьэтэ гэнтэвиминӈэтԓин. 30Иисусынэ пынԓёнэн ытԓён: «Миӈкри ваԓьын гынин нынны?» «Мыгмаравратыԓьыморэ», – татԓыӈыткогъэ ынӄэн, ӄэԓюӄ-ым ытԓён гаԓгэмыгкаԓьайпыԓен. 31Ынкъам ыргынан наванԓяйвыӈӈон Иисус, иӈӄун Ынан этъивынӈивыкэ нынтынинэт ытри тавэмэнныванвэты.

32Кэтэм ынкы ӈагчыӄыткынык гэвииԓинэт мыкъимпыргут. Кэԓьэтэ нивын Ытԓён, иӈӄун Ынан нывэтгытрэԓнэнат рыԓык эʼмпыргычыкогты. Ынан ынӈин итийгут рыннинэт ытри. 33Кэԓьэт, ӈытонаӈо оʼравэтԓьачыкойпы, рыԓгъат эʼмпыргочыкогты, иʼмпыргумкын-ым гынтэвысӄычетгъи ынкъам ръиԓегъи ӈайыткынгыпы ӄаԓетԓы гытгэты ынкъам ымковԓыткочата итгъи ынкъам пыԓӄэтгъэт. 34И’мпыргугынритыԓьыт ынръам айыԓгэты кытгынтакватгъат майӈынымнымэты рээн чымчанымыткогты, энанымӈыԓяквъат.

35О’равэтԓьат ԓыԓепысӄиквъэт, етгъэт Иисусына ынкъам нэԓьугъэн оʼравэтԓьан, мэкгыпы гантоԓенат кэԓьэт, нывакъотваӄэн авэръэпыԓьын, ныткэйӄин Иисусын гытканоԓыӈкы. Ытри йивиӄэтгъэт[+]. 36Ынӄэнат, микырык гэԓьуԓин рымаԓяватъё каԓьайпыԓьын, гатаӈымӈыԓтэтԓенат ӄотырыкы. 37Ымыԓьо варата, нымытваԓьа Гераса-ванвык ӄача, эквэтийгу нэнтыгъэн Ытԓён ырыкайпы, ӄэԓюӄ-ым ытри гэйивъиръуԓинэт. Ытԓён-ым, ыʼтвыӈэԓӄивык, пэԓӄынтэтгъи панэнагты[+]. 38О’равэтԓьан-ым, мэкгыпы гантоԓенат кэԓьэт, иквъи Ыныкы, энмэн Ынык рээн ратваӈыркын. Ытръэч Иисусынэ рытриԓнин ытԓён, ивнин: 39«Ӄыпэԓӄынтэтги гыныграгты ынкъам ӄымӈыԓтэԓгэ, ръэнут рытомгавнэн гыныкы Тэнантомгыӈа». Ӄоԓ эквэтгъи ынкъам пыӈыԓтэԓгъэ ымыԓьорыкы мэйӈынымнымык, ръэнут рытомгавнэн ыныкы Иисусынэ.


Рымэԓевэннин Иаирын ӈээкык ынкъам тъыԓԓьэӈэвъэнйыръын

40Паԓӄынтаттыԓяма Иисус, мыкъоравэтԓьата гаягнаԓен, ӄэԓюӄ ымыԓьорык нъатчаӄэн. 41Ынӈот-ым етгъи оʼравэтԓьан нынныԓьын Иаир, гитԓин омакатракэн эрму, ӈырапычга пэӄэтатгъэ Иисусык ягна, ванԓяӈӈонэн етык ыныграгты,[+] 42ӄэԓюӄ-ым ынин ӄымэк мынгыткэн ӈиръэ пароԓ гивиԓьын пысӄунӈээкык гавъэӈӈоԓен. Титэ-ым Иисус ӄытгъи ынык рээн, рэмкэ чымчууԓтэ нэгруԓмыгъэн. 43Ынкы ымы гатваԓен ӈэвъэнйыръын, тъыԓԓьэн мутԓыттъэтэ мынгыткэн ӈиръэ пароԓ гивиӈитти. Ынан рывэгтиԓевнин ымыԓьэты нымытвайыръын энанмаԓяватыԓьэты эмрэмэԓевӈэ, наӄам ымы микынэ ныԓвавӄэн рымэԓевэтык. 44Эймэвык яаԓеӈӄачайпы, рыйинин Ынин мычыквыкэн эръолгычормын, ынкъам ԓыгэнэвыр мутԓыттъэтык нывиԓгъи. 45«Мэӈин Гымыкы гинэнйиткуԓин?» – пынԓёгъэ Иисус. Титэ-ым ымыԓьо ӄооӈатгъат, Пётр ынкъам ӄутти Ынык рээн ваԓьыт иквъэт: «Инэныгйивэтыԓьигыт, рэмкэ чымчууԓтэ нэгруԓмыгыт ынкъам нанрыкгытатгыт». 46Ытръэч-ым Иисус иквъи: «Мэӈин вай гинэнйиткуԓин Гымыкы, Гымнан ԓыги, миӈкри ӄун Гымыкайпы ӈытогъэ инэнмэԓевэтыԓьын армагыргын»[+]. 47Ынкъам ӈэвъэнйыръэ чичевнин, раԓваквъа атчытвак, ԓеӈвыттэты эймэквъи ынкъам ӈырапычга пэӄэтатгъэ Ынык ягна, энанымӈыԓяквъэ Ыныкы ымыԓьырамкык ягна, иаʼм ытԓён гэнйиткуԓин Ыныкы ынкъам миӈкри ԓыгэнэвыр мэԓеквъи. 48Ынан ивнин ытԓён: «Ӈээккэйгыт, гыныгԓымаԓяквырга нэнъегтэԓеквыт. Ӄыԓеркын ӄаԓяԓвынонтымавытвагты»[+].

49Титэ Ынан еп тывма ынӄэн, етгъи выёԓьын ярайпы эрмин омакатракэн ынкъам иквъи ыныкы: «Гынин ӈээкык уйӈэ нъэԓгъи. Ынӈэ энэӈъэԓевкэ Инэныгйивэтыԓьын». 50Иисусынэ-ым ваԓёмкы ынӄэн, иквъи ыныкы: «Ынӈэ эʼӄэԓиӈэткэ, эмытъэт ӄыԓмаԓявыркын, ынкъам рэегтэԓгъэ». 51Рэсӄивык ярачыкогты, ръотавнэн ымы мэӈин яаԓятык, амыргынан Пётр, Иоанн, Иаков чама ӈээккэӄэйин йыткоԓьыт рэсӄиквъэт[+]. 52Ымыԓьо нытэргатӄэнат ынкъам ныгтыӄыԓгэԓёӄэнат. Ытръэч-ым Иисус иквъи: «Ынӈэ атэргатка. Ытԓён ԓюӈвъиԓьын, ытръэч йыԓӄэтыркын». 53Ыргынан эммэтивэтык тэнӈыткунэӈу нэԓгыгъэн Ытԓён, ӄэԓюӄ-ым ԓыги гэԓгыԓин, ытԓён энмэч уйӈэ. 54Ынан-ым ытԓён мынгыпэрэнэн, нэргъав ивнин: «Ӈээккэӄэйигыт, ӄыԓӄутги!»[+] 55Ынкъам егтэԓ ыныкы пэԓӄынтэтгъи, ытԓён ԓыгэнэвыр ӄутгъи. Ынан рыӄамэтвавыйгот рыннин ытԓён. 56Ытԓыгыт ынинэт гиничгытэтԓинэт. Ынан-ым тъививнинэт, иӈӄун ымы мэкына авнатвыка ԓьоё.

### 9


Иисусынэ тыӈивыркынинэт ӄутти рыгъёԓявъёттэ

1Иисусынэ румэкэвнинэт мынгыткэн ӈиръэ пароԓ рэгъючечӈыԓьыт, йыԓнин ырыкы очочынԓягыргын ынкъам армагыргын, рытавык ымыԓьо кэԓьэт ынкъам рымэԓевэтык тъыԓԓьэт[+]. 2Ынкъам тыӈивынинэт ытри тъэвэты тывынво Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн ынкъам рымаԓяватынво тъыԓԓьэт. 3Ынкъам ивнинэт ытри: «Тэӈынӈэ ръэнут эпирикэ акватыӈок: ымы кэӈунэӈ, ымы эвич, ымы кавкав, ымы манэт, эвыр энԓейвыкэ аԓымавэръыт. 4Ръаярачыкогты рэрэсӄивӈытык, ынкы ӄынвиԓыркынитык ынкъам ынӄо ӄэквэтыркынитык. 5Миӈкы-ым тури ӄырым ыʼнынрэсӄивэттык, акватыӈок ырыгнымгыпы пиӈчьэчумкын гыткайпы ӄытэвԓяркынэткы, иӈӄун тэвԓяё пиӈчьэчумкын гыйивӄэву ынӄэн ырык нитын».

6Рэгъючечӈыԓьыт эквэтгъэт тыԓянво ԓыгма нымнымыт, нынымӈыԓявӄэн Таӈпыӈыԓ ынкъам энанмаԓяванма ԓымынкы.


Иродын капчачаквыргын

7Эвынэрмэтэ Иродына ымыԓьо ваԓёмнэн, гэръэԓин Иисус, гакапчачавԓен, ӄэԓюӄ-ым ӄутти нивӄинэт, энмэн ынӄэн Иоанн эюгъи,[+] 8ӄутти – энмэн Илия етгъи, ӄутти-ым – энмэн ӄоԓ тэԓенъепкин мэтъатвыткоԓьын эюгъи. 9Ынкъам Ирод иквъи: «Иоанн гымнан тыԓевтыԓвигъэн, ытԓён вай ԓыгимэӈин Ынӄэн натвыркын?» Ынкъам ынан раԓьоӈӈоӈынэн Ытԓён[+].


Рыӈаёвъёттэ мытԓыӈэн мытԓынча мынгытӄԓеккэн

10Тыӈэвыёрык, пэԓӄынтэтык, натвыгъан Иисусына ымыԓьо, ръэнут ыргынан нэтэйкыгъэн. Ынӄъом Ынан эʼйӈэвнинэт ытри ынкъам ӄытгъэт Вифсаида-нымнымэты[+]. 11О’равэтԓьат-ым, ԓыги ыргынан рытчык ынӄэн, ԓымӈэнагъат Ынык рээн. Иисусынэ нэнамӈыԓтэԓӄэн ырыкы Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн ынкъам нинэнмэԓевэтӄинэт ымыԓьо тъыԓԓьэт. 12Титэ вуԓӄытвигъи мынгыткэн ӈиръэ пароԓ рэгъючечӈыԓьыт эймэвкы Ыныкы иквъэт: «Ӄытриԓгынэт оʼравэтԓьат, иӈӄун ытри чымчаянвэты нынымйиквинэт, нырооԓӄыԓрэрынат ынкъам ныткэвъянвыԓьонат, ӄэԓюӄ-ым мури ӈутку энымкиԓӄык мытытваркын». 13Иисус татԓыӈгъэ: «Торгынан рооԓӄыԓя ӄыԓпынрыгыткы». Тыӈэвыёт иничгытэтгъэт: «Аны вай мурык ытръэч мытԓыӈэн кавкавыт ынкъам ӈиръэ ынныт, миӈкри моргынан мытранӄамэтвавӈынат ынӈин мыкэԓьыт оʼравэтԓьат? Вэчьым вай мытрэркурысӄивӈынэт ымыԓьорыкы рооԓӄыԓтэ?» 14Ынкы гатваԓенат ӄымэк мытԓыӈэн мытԓынча мынгытӄԓеккэн пароԓ оʼравэтԓьат. Ытръэч Иисусынэ ивнинэт рэгъючечӈыԓьыт: «Ӄынвакъоквыткы оʼравэтԓьат нотасӄыткынык эмӈирэӄӄԓиккин мынгыткэн пароԓьёно». 15Тыӈэвыёт ԓыгэн-ым ынӈин итгъэт. Титэ ымыԓьо вакъогъат, 16Иисусынэ пирининэт мытԓыӈэн кавкавыт ынкъам ӈиръэ ынныт, гитэнин иʼиʼн, рывэԓынкыӄунэвнин Тэнантомгыӈ, ынкъам мычеткунин кавкав эвыр ынныт. Ынан нинэйыԓӄинэт ынӄэнат рагъёчачӈыԓьэты, иӈӄун ыʼнтэйвыӈыркынэт рамкэты. 17Ымыԓьо ныӄамэтваӄэнат ынкъам ԓыгъэнӄэквъэт, тыӈэвыёрык-ым ӄээкын нэнумэкэвынэт мынгыткэн ӈиръэ пароԓ ченԓет-кэмэтъыёчгыт, энатиёёттэ гынуԓьын рооԓӄыԓя.


Пётрына нэнатвыӄэн, мэӈин Иисус

18Ӄоԓ итык, титэ Иисус гаченъёргаввэтгавԓен[†] ӄувԓикэ, етгъэт Ыныкы рэгъючечӈыԓьыт. Ынан пынԓёнэнат ытри: «Микыну нэԓгыркынигым Гым варата?» 19Ытри татԓыӈыткогъат: «Ӄутти нивӄинэт, энмэн Гыт – Иоанн Креститель мимԓык, ӄутти – энмэн Илияйгыт, ӈыръыӄутти-ым нивӄинэт, энмэн ӄоԓ тэԓеӈкин мэтъатвыткоԓьын эюгъи»[+]. 20Ынан пынԓёнэнат ытри: «Торгынан-ым микыну Гым инэԓгыркынитык?» Пётр татԓыӈыткогъэ: «Гыт – Христос,[†] Ԓьоё Тэнантомгыӈэн»[+]. 21Ытръэч-ым Иисусынэ тъэвэты митъэивнинэт ытри, авнатвыка ӈоот ымы мэкына. 22Ынӄоры Иисусынэ ивнинэт: «Экык О’равэтԓьаргэн ԓыгитэвиминӈыԓьыԓӄыԓ, Ытԓён эʼнӄу нэрэԓгыӈын ынпыянва, ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьа ынкъам инэнчичевэтыԓьэ Каԓегыргыкэн, Ытԓён наранмыӈын, ынӄоры ӈыроӄав ыʼԓёӈэт гаԓяк рэюгъэ»[+].

23Ынӄоры Иисусынэ ивнинэт ымыԓьо: «Эвыр мэӈин раяԓянӈыркын Гымык, ӄыпаагэ тэчининӈыԓьэтык, ӄыпиригын чиниткин аʼӄанмыкэн уттынпын ынкъам ӄыяаԓятгэ Гымыкы[+]. 24Ӄэԓюӄ-ым, микынэ эмкумъу рэԓгыӈыркынин вагыргын чиниткин, ынӄэнына раныԓвэкавӈынэн ынӄэн, микынэ-ым рэтриԓӈынин вагыргын чиниткин, Гымык курэ, ынӄэнына эмкумъу рэԓгыгнин вагыргын. 25Ӄэԓюӄ-ым рэӄу оʼравэтԓьата эймитык ымваԓьын вагыргык, чиниткин-ым увик рывъиӈэтык эвытԓым тэнъэӄэӈык ченэткэнагты[+]? 26Ӄэԓюӄ-ым, микынэ ӈыркыԓё ринэԓгыгъэ Гым ынкъам Гымнинэт вэтгавыт, ынӄэн Эккэтэ О’равэтԓьаргэн ӈыркыԓё рэԓгыгнин, титэ Ытԓён рэетгъэ гэргычьатгыргыма Ынин ынкъам Ытԓыгин ынкъам Тэнантомгыӈэн пынԓынԓятыԓьэн. 27Тивыркынитык-ым ԓыгэтаӈӄэгԓынангэт, варкыт ӈутку вэтчатваԓьыԓыко ӄутти, микырык еп ытри ягтаԓма, энмэч нэрэԓьуӈын Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн»[+].


Иисус гаявматԓен

28Гаԓягъат ӄымэк амӈырооткэн ыʼԓёӈэттэ, титэ Иисусынэ тывнэн ынӄэн, Ынан пирининэт Ынык рээн Пётр, Иоанн ынкъам Иаков, тыттэтгъи ӈайыткынэты ченъёргаввэтгавынво[+]. 29Ченъёргаввэтгавма, Ынин ԓьуԓӄыԓ явматгъэ, ынкъам Ынин эвиръыт гиԓгэтԓинэт, гаӄэԓпэраԓенат. 30Ынкъам ӈиръэ оʼравэтԓьат гапычвэтгавԓенат Ынык рээн. Ынӄэн гатваԓенат Моисей ынкъам Илия. 31Ыргынан, эргавэты вытрэтыԓьэ, нытвыӄэн Ынин энаԓват, ваԓьыԓӄыԓ Иерусалимык. 32Пётр-ым ытри ӄутти гэтъирэткуԓинэт, кыевык-ым нэԓьугъэн Ынин эргав ынкъам ӈиръэ оʼравэтԓьат, вэтчатваԓьыт Ынык ачгыта. 33Ынкъам титэ ынӄэнырык напэԓяӈӈогъан Ытԓён, Пётр иквъи Иисусына: «Инэныгйивэтыԓьигыт, аʼмын-ым йыӄӄай вак ӈутку! Кита-ым ӈыръо кытэ яаёԓӄыԓтэ ярат мынтэйкынэт: ыннэн Гыныкы, ыннэн Моисейына ынкъам ыннэн Илияна». Ынан гэмо гэԓгыԓин, ръэнут тывнэн. 34Ынӄэн эвма, ининигъи йъын ынкъам энаръэнэнат ытри. Рэгъючечӈыԓьыт, ваԓьыт йъычыку, чеӈыттэтгъэт. 35Ынкъам наваԓёмын йъычыкойпы ӄуԓиӄуԓ ивыԓьын: «Ынӄэн Гымнин Экык, Гымнин Ԓьоё. Ытԓён ӄываԓёмыркынэткы»[+]. 36Титэ ӄуԓиӄуԓ выйитвыгъи, Иисус ӄытԓыги амынан пэԓятгъэ. Ынкъам рэгъючечӈыԓьыт авъеткынка гатваԓенат, ынкъам ынӄэн ыʼԓёк ымы мэкына ԓёӈытва нэнтыгъэн, ръэнут нэԓьугъэн.


Рымэԓевэннин каԓьайпыԓьыӈэнӄай

37Эргатык, титэ ытри тэгрэтгъэт ӈайгыпы, мыкъоравэтԓьарык нэнрынгиивын Иисус. 38Ԓюур ӄоԓ ӄычиӄун оʼравэтԓьан ӄуԓиԓьэтгъи: «Инэныгъюԓевэтыԓьигыт, аʼмын-ым ивкэ, ӄыгитэгын гымнин экык! Ытԓён наӄам тэӈыннэн! 39Ытԓён ныкаԓьайпыӄэн: ԓюур-ым вай ныӄуԓиԓьыръусӄычетӄин, кэԓьэтэ-ым рытрыкымгыта иттиԓийгут нинэнтыӄин ытԓён, рыпэт йыкыргычыкойпы ныкытрантоӄэн ынкъам коԓё нинэнтэвиминӈэвӄин, вытку ынӄоры мэткиит нэнапэԓяӄэн. 40Гымнан тивынэт Гынинэт рэгъючечӈыԓьыт рытавык кэԓьэт, ытръэч-ым гаԓвавԓенат ытри». 41Иисус-ым татԓыӈыткома иквъи: «Аны вай оʼравэтԓьаторэ, эʼӄэрэԓьытури ынкъам аԓмаԓявкыԓьыторэ! Тъартагнэты ӄээӄын Гым тратвагъа турык рээн ынкъам гытгытэ трэԓгынтык? Ӄынрывинрыгын ӈутриԓы гынин экык». 42Еп тыԓеԓьын ӈинӄэй кэԓьэтэ рыпэӄэтавнэн нотасӄыткынэты, рытрыкымгыта иттиԓръуԓьын. Ытръэч-ым Иисусынэ ръотавнэн кэԓы ынкъам рымэԓевэннин ӈинӄэй ынӄъом рыԓенин ытԓён ытԓыгэты[+]. 43Ынкъам ымыԓьо гиничгытэтԓинэт Тэнантомгыӈэн майӈармагыргэты.


Иисусынэ нэмэ мэтъатвыркынэн Чиниткин въэгыргын

Ымыԓьорык кыткоԓё иничгыту ԓыгма ымыԓьо Иисусынэ тайкыё, Ынан ивнинэт рэгъючечӈыԓьыт: 44«Ӄыпаԓёмтэԓгыткы ынкъам антыяатка ӄынтыгыткы ӈотӄэн вай, ръэнут тыратвыӈын торыкы: Экык О’равэтԓьаргэн нэрэйыԓӈын оʼравэтԓьамынгэты»[+]. 45Ытръэч-ым ыргынан эчичевкэ гэԓгыԓин, ръэнут нэнатвыӄэн ӈотэнвэтгава, ӄэԓюӄ-ым чечаквыргын ԓюнйыԓе гэԓгыԓин ырыкы. Пынԓёк-ым Ытԓён, ръэнут Ынан тывнэн, гъэӄэԓиӈэтԓинэт[+].


Мэӈин майӈыӈ ваԓьын

46Ӄоԓ итгъэт рэгъючечӈыԓьыт еԓырачвыӈгъат, мэӈин ырыгԓыку майӈыӈ ваԓьын. 47Иисусынэ-ым, ԓыги ԓыӈэ ръэнут ыргынан чимгъуу эмӄэԓеԓвынэ[†] нэԓгыркын, пиринин нэнэны, рытвэтчавнэн Ынык ачгыта 48ынкъам ивнинэт ытри: «Микынэ рэнрыгэԓевнин ӈотӄэн нэнэны ӄынур Гым, ынӄэнына ринэнрыгэԓеквъэ ымы Гым, микынэ-ым ринэнрыгэԓеквъэ Гым, ынӄэнына рэнрыгэԓевыркынин Ынӄэн, Микынэ инэнӈивыгъи Гым. Ӄун мэӈин ымыԓьорык турык ынанмыӄыӈ ваԓьын, ынӄэн ынанэргыпыԓьо ратвагъа»[+].


Мэӈин ванэ нынунԓигъэн торыкайпы, ынӄэн тургиин тумгытум

49Ынкэӈит Иоанн иквъи Иисусына: «Рычичевыткуԓьигыт, моргынан гэԓьуԓин ӄоԓ оʼравэтԓьан, микынэ Гынинныннэ нинэнвыӄинэт кэԓьэт, ытръэч моргынан мытнъотавын, ӄэԓюӄ-ым ытԓён ванэван ныԓейвын мурык рээн». 50Иисусынэ татԓыгнэн ытԓён: «Ынӈэ анъотавка, ӄэԓюӄ-ым мэӈин ванэ нынунԓигъэн торыкайпы, ынӄэн турык рээн ваԓьын»[+].


Самарияԓьа энрыгэԓевкэ нэнтын Иисус

51Титэ тъэрытвигъэт ыʼԓёт пэрэӈӈотагнэты Иисус нотайпы, Ытԓён рэквэнӈыгъи Иерусалимэты[+]. 52Ынан тыӈивынинэт ыʼттъыёԓягты Ынинэт пынԓынԓяԓьыт. Ынӄэнат ӄытгъэт самариякэн нымнымэты рытэнмавынво ымыԓьо Ытԓён ятыӈӈок. 53Ытръэч-ым ӈэнку Иисус эʼнӄу нэԓгыгъэн, ӄэԓюӄ-ым Ытԓён тыԓеԓьу Иерусалимэты ныԓгыӄин[*]. 54Ынык рэгъючечӈыԓьэ Иаковына ынкъам Иоаннына, ԓьук ынӄэн, нивын: «Этынвэгыт![†] Вэчьым тэгъеӈыркын, мури мытривмык, иӈӄун йынйын нэрэтын эʼэʼйпы ынкъам уйӈэ нынъэԓынэт ытри, миӈкри ӈан итгъи Илия?» 55Ытръэч-ым Иисусынэ, тыԓик оʼрарыкагты, ръотавнэнат ытри. 56Ынкъам ытри ӄытгъэт ӄоԓенымнымэты.


Раԓымӈэнаӈыԓьыт Иисусынэ рээн

57Ӄоԓ итык, тыԓяма ръэтъеквэ, ръэмэӈин иквъи Иисусына: «Гым траԓымӈэнагъа Гынык рээн, ӄэйвэԓым миӈкыри Гыт нъэквэтын». 58Иисусынэ татԓыгнэн ытԓён: «Ятъёԓтэ гаемыкԓенат, ынкъам иʼиʼпчиӄэт гакытчыгъёԓгыԓенат, Экык-ым О’равэтԓьаргэн миӈкы аʼӄачотноԓятыӈ». 59Ӄотына-ым Иисус иквъи: «Ӄыԓымӈэнагэ Гымык». Ынӄэн татԓыӈгъэ: «Этынвэгыт, ӄинэтриԓги янор ярагты ынкъам мынумкэвын гымнин ытԓыгын». 60Ытръэч-ым Иисусынэ ивнин ытԓён: «Мачынан въиԓьэ ыʼннумкэвыркынэт ыргинэт въиԓьыт, гыт-ым ӄыԓеркын ынкъам ӄыкоргынымӈыԓявыркын Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн». 61Ӄээӄын ԓым ӄоԓ иквъи: «Этынвэгыт, гым траԓымӈэнагъа Гыныгрээн! Ытръэч-ым янор мэмԓьусӄивынэт гымнин яраԓьыт». 62Иисусынэ татԓыгнэн ытԓён: «Ынӄэн мэгчеранма тааԓгыԓятыԓьын яаԓегты, ынӄэн аʼӄаяа ваԓьын Тэнантомгынэн энанԓяванвык».

### 10


Тыӈивыркынинэт ӈыроӄӄԓеккэн мынгыткэн ӈиръэ пароԓ рэгъючечӈыԓьыт

1Ынӄоры Иисусынэ ԓьунинэт ӄээӄын ӈыроӄӄԓеккэн мынгыткэн ӈиръэ пароԓ рэгъючечӈыԓьыт ынкъам тыӈивынинэт ытри эмӈирэюну Ынык ыʼттъыёԓ ыммайӈынымнымэты ынкъам мъанымнымэты, миӈкыри Ытԓён Чинит нырэԓӄынӈыӄин. 2Ынан ивнинэт ытри: «Коԓё нымкыӄин мигчир кавкаввъайгыркэкэн, наӄам гиԓивыԓьыт тъэркин. Ытԓён вай ӄыванԓяркынэткы Этын[†] кавкаввъайгыркэкэн, иӈӄун нынӈивынинэт гиԓивыԓьыт Ынин кавкаввъайгыркэнвэты. 3Ӄыԓеркынитык! Гымнан тури тынӈивыркынитык, ӄынур кытэпӄаёоторэ эʼгымкэты. 4Ынӈэ эпирикэ ымы тэючгын, ымы ӈыркир, ымы аԓымъягыт, ынкъам ынӈэ мэӈин ръэтык анвэтгаватка, рэкимэквъэ. 5Рэсӄивык ръарачыкогты, янор ӄиквытык: „Унтымычьэт мачынан нытваркын ӈотэнрак“. 6Ынкъам эвыр ынкы нымытваркын онтымъоравэтԓьан, тургин онтымычьатгыргын ратвагъа ынык рээн, эвыр-ым этԓы – рэпэԓӄынтэтгъэ торыкагты. 7Ынкъам ӈотэнрак ӄыпэԓятыркынэтык, мэчынкы ымыԓьо ӄынуркыниткы ынкъам ӄыԓпыркыниткы рэӄэ нараԓпынрыркынэтык, ръэнут ырык варкын, ӄэԓюӄ-ым мигчирэтыԓьын мэгчермынгыквыёԓӄыл. Ынӈэ ыннанрайпы ӄоԓерагты эԓӄыткэ, ынкы чеӈэт ӄынвэԓытваркынэтык. 8Ынкъам эвыр тури еттык ръамайӈынымнымэты ынкъам ӈэнку тури нэнрыгэԓевтык, ӄынуркыниткы ымыԓьо, ръэнут торыкы нэрэйыԓтык, 9ӄынмэԓевэтыркыниткы ыргинэт тъыԓԓьэт ынкъам ӄивыркыниткы: „Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн энмэч турык ӄача!“ 10Эвыр-ым рэенӈытык ръамайӈынымнымэты, ынкы-ым тури ӄырым ыʼнынрыгэԓевтык, ӄыԓейвытык ынкэкин равытгыръеквэ гавэтгавма: 11„Рыпэт пиӈпиӈ турыгнымин, эймысӄэтыԓьын морыкгыткагты, моргынан тэвԓяткота мытынпэԓӄынтэвыркын торыкы. Ытръэч-ым ԓыги ӄыԓгыркыниткы: Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн энмэч чымче варкын“. 12Тивыркынитык тури, Содом[*] таӈыӈ ратвагъа ынӄэн мэйӈынымкинэк ӈотӄэн Ы’ԓёк!»


Мэйӈынымнымыт, микынти аʼткэӈэты ратваӈыт

13«А’ткэӈэты гыт, Хоразин! А’ткэӈэты гыт, Вифсаида! Эвыр-ым Тирык ынкъам Сидонык тайкыёт ынӄэнат таӈынанэнэчгыттатэты, миӈкри гэтэйкыԓинэт турык, тэԓенъеп-ым ӈотэннымытваԓьа, тымӈавэръыяаԓьа ынкъам пиӈытӄыԓьуԓьэ, нъыӄыԓгиԓюнэт аʼӄавагыргэты. 14Ытръэч-ым Тир ынкъам Сидон ратваӈыт таӈыӈ турыккинэк Судык! 15Ымы гыт, Капернаум[*] , тэгъеӈыркын эʼэʼтагнэты эргавык? Таӈӄонпыӈкэн танымчаӈванвэты нэрэнинтыгыт! 16Ынӄэнына, микынэ напаԓёмтэԓыркынэтык тури, энапаԓёмтэԓыркын Гым, микынэ эʼнӄу нэԓгыркынитык, эʼнӄу нэԓгыркынигым Гым. Микынэ-ым Гым эʼнӄу нэԓгыркынигым, эʼнӄу ԓыӈыркынин Ынӄэн, Микынэ Гым инэнӈивыгъи».


Пэԓӄынтэтыԓьыт рэгъючечӈыԓьыт

17Ӈыроӄӄԓеккэн мынгыткэн ӈиръэ пароԓ рэгъючечӈыԓьыт коргэты пэԓӄынтэтгъэт ынкъам нивӄинэт: «Этынвэгыт, ымы кэԓьэт оча варкыт морыкы, титэ мури мыттъививыркын ырыкы Гыныгныннэ!» 18Иисусынэ-ым ивнинэт ытри: «Гымнан тыԓьугъэн, сатана[*] эрэтгъи эʼэʼйпы ӄынур йъиԓкээвйынйын. 19Тыԓпынрыркынэтык армагырга мэчынкы уйӈэ рытчык чилимуӄэԓьын, ынкъам эʼӄэԓьыт – ынкъам ӄырым ръэнут торыкы нытинэнъэӄэӈын. 20Ытръэч-ым коргаво эԓгыкэ, иӈӄун кэԓьэт оча рэнъэлӈыт торыкы, ипэ ӄыкоргавыркынэтык – тургинэт нынныт гэкэԓитэйкыԓинэт иʼиʼк».

21Ынкъам Иисус корга йыръэтгъи Тэнантомгыӈэн Выйитэ ынкъам иквъи: «Тынэргавыркынэгыт, Ытԓыгигыт, иʼиʼкинэйгыт ынкъам нутэйиквикинэйгыт Этынвэгыт, ӄэԓюӄ-ым Гынан эйпыгъэн ынӄэн кувчемгъоԓьэпы ынкъам каԓегъёԓятыԓьэпы, ынкъам рывэнтэтын мыӄыԓьэты. Ии вай, Ытԓыгигыт, ынӈин ваԓьо гатваԓен Гынин тагъяӈгыргын!» 22Ынкъам иквъи: «Гымык-Ытԓыгэ таӈымыԓьо гинэйытԓин Гымыкы. Ванэван микынэ ԓыги ныԓгынин Экык, Микыну ваԓьын, арыԓгыка Ытԓыгэ, ынкъам ванэван микынэ ԓыги ныԓгынин Ытԓыгын, Микыну ваԓьын, арыԓгыка Эккэтэ ынкъам ынӄэнат, микынти Эккэтэ инэнԓьуӈэтыркынинэт ԓыги рытчык Ытԓыгын». 23Ынӄоры-ым, рагъёчачӈыԓьэты тыԓик, иквъи ынӈин, эмытри ваԓёмынво: «Кычьымыԓьытури, инэԓьуԓьытури ынӄэнак, ръэнут торгынан ԓьуркыниткы! 24Тивыркынитык тури, нымкыӄин мэтъатвыткоԓьа ынкъам тиркэрмэрык гэрэԓьунԓин ынӄэн, торгынан ԓьоё, ытръэч-ым наԓвавын ԓьук, гараваԓёмӈыԓен ынӄэн, ръэнут торгынан ваԓёмъё, ытръэч-ым наԓвавын ваԓёмык».


Ейвэчетыԓьын самарияԓьын

25Ынкы ыʼттъыёԓятгъэ ыннэн тэнчичӈыԓьын ынкъам пынԓёнэн Иисус, тааӈынво Ытԓён. «Инэныгъюԓевэтыԓьигыт, – пынԓёгъэ ытԓён, – ынраӄ вай гым мыръэгъэк, иӈӄун эймитык таӈӄонпыӈкэн ягтаԓытвагыргын?»[+] 26«Ръэнут-ым гэкэԓиԓин Законык?[†] – пынԓёгъэ ынръам Иисус. – Миӈкри гынан чичевыркын?» 27Ынӄэн татԓыӈгъэ: «Ымыԓьыгыныкайпы ыʼԓгу ӄыԓгыгын Этын, Тэнантомгыӈ ымыԓьыԓеӈгыпы эвыр ымыԓьычемгъойпы“ ынкъам „Ы’ԓгу ӄыԓгыгын гынин чымчеԓьын ӄынур гынин увик“». 28«Ӄэгԓынангэт гыт татԓыӈгъэ, – ивнин ытԓён Иисусынэ, – ынӈин ӄитыркын, ынкъам гыт рэегтэԓыркын». 29Ытръэч-ым эмрэйиԓюӈэ чинитувик, ынан пынԓёнэн Иисус: «Мэӈин-ым гымнин чымчеԓьын?» 30Татԓыӈык Иисус ыныкы иквъи: «Ыннэн оʼравэтԓьан гэԓеԓин Иерусалимгыпы Иерихонэты. Ръэтык ыныкы пэнрыткогъат эʼӄэтэрмэчьыӈыԓьыт. Ыргынан ытԓён ниръытвыгъэн амрэнэвнаӈа, натачайвэвыгъан ынкъам эквэтгъэт, напэԓягъан ытԓён мэткиит егтэԓԓьэн. 31Кэтэм-ым ынӈэнръэта гэԓеԓин ӄоԓ таароӈгэԓевыԓьын, ынан ԓьунин ынӄэн оʼравэтԓьан, пэԓянэн ымы ԓюӈынвиԓе. 32Ынӈин-ым гитԓин ымы левит[*], ынан гитэнин ынкъам кавранэн. 33Ынӄоры ванвэты, миӈкы нытваӄэн тэвиминӈыԓьын, пыкиргъи самарияԓьын. Ынан ԓьунин ытԓён ынкъам ейвэчу рытчынин. 34Ытԓён эймэвык энаркэԓенэнат мытӄэ ынкъам инэттъынинэт винота ынин атынвыт, ынкъам рыкыԓвэннинэт атынвыт. Ынӄоры ынан йыӈэнин ченэтгаканъёткынык, рыпкирэннин рамкыԓьырагты ынкъам ынкы винрэннин ытԓён. 35Эргатэты ынан манэтрэԓнэн рамкыԓьатгыргын атынвыԓьэн ынкъам этын рамкыԓьыракэн ивнин: „Ӄытэӈыгйипгын ытԓён гымык эмиче, ынкъам эвыт мыкыӈ манэт раяаӈыт игыткинэк, оʼраӈанӄо тыԓягты манэт тыринээрӈынэт“. 36Мэӈин ӈыроргаргыпы, гыныкгэта, гатваԓен ынанчымчаԓьо рытармачьыӈавъё оʼравэтԓьагты?» 37Законынчечаватыԓьын татԓыӈгъэ: «Ынӄэн-ым ӈан пыԓчимгъучьэтыԓьын эмъейвэче». Иисусынэ ынкы ивнин ытԓён: «Ӄыԓеркын, ынкъам ымы гыт ынӈин ӄитыркын».


Марфан ынкъам Мариян ярак

38Рымагтэты тыԓяма рэгъючечӈыԓьэ рээн, Иисус етгъи ӄоԓ мъанымнымэты. Ӈэнку ӈэвъэнйыръэ, нынныԓьэ Марфа, эʼйӈэвнинэт ытри ыныграгты. 39Ынин гатваԓен чакэттомгын, нынныԓьын Мария. Мария вакъогъэ Этынвэн гыткаӈӄач ынкъам нэнапаԓёмтэԓӄэнат Ынинэт вэтгавыт[+]. 40Марфа-ым ныгпиԓьэтӄин кывайынво. Ытԓён эймэквъи ынкъам иквъи: «Этынвэгыт, эви Гыныкы тымӈаԓгоԓяӄ, гымыкчакэттомга пэԓянэн гымыкы ымыԓьо мигчир? Ӄиквын ытԓён, иӈӄун ынан гым нинэвинрэтгъэн». 41Иисусынэ-ым ивнин ытԓён татԓыӈык: «Марфайгыт, Марфа, гыт нымкъэв чимгъуркын гыпэнэԓёма,[+] 42аԓымы-ым ыннэн вэты эӈъэԓю ԓынъёԓӄыԓ. Марияна-ым ынантаӈычьын ԓьунин, ынӄэн ыныкайпы ӄырым ыʼниткэгъэн».

### 11


Ченъёргаввэтгав

1Ӄоԓ гитԓин Иисус гаченъёргаввэтгавԓен[†] ӄоԓ ванвык. Ытԓён пԓыткук, ӄутынэ рэгъючечӈыԓьэ ивнин: «Этынвэгыт,[†] ӄыныгъюԓевыткуги ченъёргаввэтгавык, ӄынур Иоаннына рыгъюԓевнинэт ынинэт рэгъючечӈыԓьыт». 2Иисусынэ ивнинэт ытри: «Ченъёргаввэтгавык ынӈот ӄивыркынитык:

Ытԓыгын мургин, иʼиʼкин
мачынан ԓыгивэймэну ыʼныԓгыркын нынны Гынин! Мачынан нынъэԓын Энанԓягыргын Гынин,
3Ӄыԓпынрыткоркын ягтаԓынво рооԓӄыԓя
морыкы амӄынъычо,
4ынкъам ӄытриԓыркынэт мургинэт эʼӄэԓтэтти,
ӄынур-ым ымы моргынан мытытриԓыркынэт
ачынраԓьыт морыкы,
вэты авнатвака морыкы таӈыгъеӈгыргыт».

5Ынӄоры Иисус иквъи ырыкы: «Энмэн-ым, ӄынур микынэ варкын тумгытум, ынкъам вай гыт етгъи ыныкагты гынунныкитэ ынкъам эвыӈӈогъан: „Тумгигыт, ӄыначыӈаквынат гымыкы ӈыръо кавкавыт, 6гымыкы пыкиргъи тумгытум, ынраӄ-ым гым тэӈуйӈэ тытваркын рэӄэ кывэетык“. 7Ынӄэн-ым, мэӈин ярак ваԓьын, рататԓыӈгъа: „Аромка аны ваԓьэгыт. Тытыԓ энмэч ганныматԓен, гымнан тынатчьавынат гымыгрээн нэнэнэт, чамъам тырэԓӄутгъэ ынкъам чамъам тыраԓпынрыгыт“. 8Тивыркынитык тури, энмэн эвыр ытԓён ӄырым ныԓӄутын ынкъам ӄырым ныкавкавыԓпынрыткон иӈӄун ытԓён ынин тумгытум, вэнԓыги, эмтъивычьэтык тумгытум ытԓён рэԓӄутгъэ ынкъам раԓпынрыткогъа тэкэм ынкэмиԓ мыкэԓьу, миӈкэмиԓ ӄоԓ йынатыткоркын. 9Ынкъам Гымнан тивыркынитык: ныкытрэвъав ӄыванԓяркынэтык – ынкъам нараԓпынрыркынэтык, ӄэнарэрыркынэтык – ынкъам ринэԓьуркынитык, ӄытытԓыпэгчаткоркынэтык – ынкъам наратытԓёмӈытык. 10Гамгъоравэтԓьан, мэӈин ныванчаткоӄэн – нэймитыткуӄин, мэӈин нэнарэрӄэн – ынӄэн нинэԓьуӄин, ынкъам мэӈин нытытԓыпэгчаткоӄэн – ытԓён нытытԓёпӄэн. 11Рэӄытԓыгэ раԓпынрыгнэн экык выква, титэ экык раванԓягъа кавкава? Ԓымэвыт эвыт раванԓягъа ыннэ, раԓпынрыгнэн кымъэ. 12Эвытԓым, эвыр рамӈыԓёнэн ԓигԓиг, ыныкы рэйыԓнин эпээпэй? 13Ынкъам эвыр тури нанӈэнаторэ, ныгъюԓтури ченэткмэӈэты пыԓчемгъогты танъянва энапынратык, ӄэйвэ эвын И’иʼкин Ытԓыгын рэнаԓпынраты Тэнантомгыӈэн Выйитэ ынӄэнырыкы, микынти Ыныкы ванԓяркыт?»


Иисус эвытԓым Веельзевул?

14Ӄоԓ итгъи Иисус каԓьантаквъэ. Ынан рытавнэн авэтгавка рытчыткуԓьын кэԓы, ынкъам, титэ кэԓы ӈытогъэ, авэтгавкыԓьэн вэтгавыӈӈогъэ. Рэмкын гиничгытэтԓин. 15Ытръэч-ым ӈыръыӄутти гивԓинэт: «Ынӄэн Веельзевулынэ,[†] кэԓьэргин очоча, рэрмэвэннин Ытԓён каԓьантавык!» 16Ӄутырык-ым эмрэтэнгыеӈӈэ[†] Ытԓён – натъэвванԓяӈӈогъан Ыныкайпы Тэнантомгыӈэн гыйив эʼэʼйпы. 17Ытръэч-ым Иисусынэ, ԓыги ԓыӈэ ыргинэт чимгъут, ивнинэт ытри: «Гамгаварат гэмгэнутэкин, эʼӄэчитвыԓгэ нъэтԓьэн чинитнутэк, гэтэԓпэ, ымы-ым ройыръын, миӈкы ӄонпыӈ эмъэӄэчитвыԓгэ нымытваркыт, рэтэԓпыгъэ. 18Ыныкит ымы каԓьайӈын-сатана ынангъо чинитԓыку эʼӄэчитэ варкын, кытвыԓӄун миӈкри ракытъымвагъа энанԓягыргын ынин? Наӄам тури ивыркынитык, иӈӄун Гым тыкаԓьантавыркын Веельзевулын эрмэтэ. 19Ынкъам эвыр Гымнан каԓьантавык тыяаркын Веельзевулын эрмэчьэт, микын кытвыԓӄун эрмэчьэт каԓьантавык наяаркын турыкэккэрык? Турыкэккэтэ наранкаԓыровӈын торыкы, ӄэйвэ эты тури эпэты ганымытваторэ[+]. 20Эвыр-ым каԓьантавыткок Гымнан тыяаркын эрмэчьэт Тэнантомгыӈэн, ынӄэн эвъамын Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн пыкиргъи торыкагты. 21Эвыр эрмэԓьэ оʼравэтԓьата гырма гынритыркынин чиниткин яраӈы, ынин яӈайыръын рамкомъытваркын. 22Эвыр-ым нарапэнрыӈын ытԓён ынык армаӈ ваԓьа ынкъам нараԓвыӈын, чама нарагырэнэвнаӈын, раӄэты ытԓён гагтымычвынатԓен, ынкъам нэрэчвиӈын энэвнайыръын чинитԓыку. 23Мэӈин ванэван Гымык рээн нытвагъан, ынӄэн нунԓиԓьын. Мэӈин ванэван нинэнумэкэвын Гымык рээн, ынӄэн нинэнритԓевӄин»[+].


Кэԓьин паԓӄынтатгыргын

24«Титэ кэԓы нынтоӄэн оʼравэтԓьайпы, ытԓён ныԓейвыткуӄин эмԓыкэванвыткок, эмыԓӄырирэ ваны паӈъэвӈытокэн, ынкъам эԓьукэ ԓыӈык, нивӄин: „Китаӄун-ым мыпэԓӄынтэтгъэк гымыкрагты, мэӈӄо тынтогъак“. 25Ынкъам, пэԓӄынтэтык, нинэԓьуӄин ынӄэн гэӈуйвэгыткуԓин ынкъам етъа нытваӄэн нымытванво. 26Ынкэӈит ытԓён нэквэтӄин ынкъам нинэпириӄинэт ынык рээн ӄутти ӈэръамытԓыӈэн кэԓьэт, пытӄыанӈэнаӈ ынык ваԓьыт, ынкъам ытри, рэсӄивык, ынкы нынымытваӄэнат. Ӄымэԓ ӈотэнъоравэтԓьан пытӄыаʼткэӈ ыʼттъыёԓвагыргык нытваӈӈоӄэн».


Иисус оʼптыӈ ваԓьын Ионана

27Иисусынэ ынӄэн тывма, ӈэвъэнйыръын оʼравэтԓьаԓыкойпы ӄуԓиԓьэтгъи: «Кычьымыԓьын ынӄэн ытԓя, микынэ нагтогыт Гыт ынкъам нанԓыватгыт!»[+] 28Иисус-ым татԓыӈыткогъэ: «Кычьымыԓьыт ынӄэнат, микырык наваԓёмыркын Тэнантомгыӈэн вэтгав ынкъам нэркыԓеркын тывъё!»

29Титэ-ым рэмкын умэкэтръугъи Иисусынэ гроԓмакы, Ытԓён вэтгавыӈӈогъэ: «Коԓё гъэӄэрэԓин игыркин тыӈэрэт! Нэԓӄырирыркын гыйив, ытръэч-ым ӄырым ныйыԓын ырыкы гыйив, рыпароч Ионан гыйивык. 30Миӈкри Иона нъэԓгъи гыйиву Ниневиякэн нымытваԓьырыкы, ԓыгэн-ым ынӈин Экык О’равэтԓьаргэн ратвагъа игыркин тыӈаратэты. 31Айваԓыӈӄачкэн тиркэрмэӈэв рэетгъэ Суд-ыʼԓёк ынкъам энаачо рэԓгыгнинэт ӈутинтыӈэрэткин оʼравэтԓьат, ӄэԓюӄ-ым ытԓён нотачьомыткынгыпы гэетԓин паԓёмтэԓынво тиркэрмин Соломонын кувчемгъогыргын. Игыр-ым турык рээн ӈутку, мэӈин оʼптыӈ ваԓьын Соломонкэнак. 32Нымытваԓьыт Ниневияк рэенӈыт Суд-ыʼԓёк ынкъам энаачо нэрэԓгыӈын ӈутинтыӈэрэт, ӄэԓюӄ-ым ниневияԓьа, ваԓёмык Ионанэн тъэввэтгаквыргын, ытри ӄыԓгиԓюгъэт аʼӄавагыргэты, Тэнантомгыӈына тыԓигъэт. Игыр-ым турык рээн Ынӄэн, Мэӈин оʼптыӈ Ионана ваԓьын»[+].


Чимгъукин ээк

33«Ванэван микынэ нытриԓнин ӈыԓетыԓьын ээк миӈкы онмыгэӈкы эвытԓым кукэгиӈкы. Аны вай йъэԓыги ынӄэн нытриԓӄин ааканпыёԓгыткынык, иӈӄун рэсӄивыԓьэ ыʼнԓьуркын ӄэргыӄэр[+]. 34Гынинэт ԓыԓет – ынӄэн гыныкувикин ээк. Эвыр гынинэт ԓыԓет ԓыԓяӄэргааркыт, ымыԓьэты гынин увик ӄэргыԓьын. Ыныкит-ым ԓыԓет инэԓьуркыт эʼткиӈык, ымыԓьо гынин увик вусӄыԓьын. 35Аны вай ӄыгитэ, гыныкгэта ӄэргыӄэр, гыныкчыку ваԓьын, ӄырымэн эты вусӄывуч? 36Ынӄэната, эвыр ымыԓьэты гынин увик ӄэргыԓьын ынкъам уйӈэ ымы ръэнут вусӄыԓьын, ынкы ымыԓьэты ӄэргытваркын, ӄынур аакгыпы рыӄэргавъёйгыт».


Иисус рэнаачатыркын

37[•]Титэ Иисус вэтгавыпԓыткогъэ, ӄоԓ фарисейыԓьа эʼйӈэвнин Ытԓён ӄамэнрыратомакатынво. Иисус рэсӄиквъи ынкъам арычгывакъогъэ. 38Фарисейыԓьа-ым ԓьунин, энмэн Ынан ԓюӈыркыԓетэ эԓгытаквыргын мынгыкэн ӄамэтваӈӈок, ынкъам гиничгытэтԓин. 39Ытръэч-ым Этынва ивнин ытԓён: «Вай-ым торгынан, фарисейыԓьа, койӈыт ынкъам уӄӄэмэт гыргочаӈӄач гытамэты гыйипыркыниткы, ӄэԓеԓвынчыкун[†] тургин ынӈатаԓ туԓьэ, анӈэната йыръыԓьын. 40Ынӈатаԓ уйӈэ эчимгъукыԓьытури! Эты Ынӄэнына, Микынэ рытомгавнэн тургин гыргочан, ванэван нынтомгавнэн ымы онмычыкокэн? 41Ӄылпынрыркынэткы ӈъоԓьыт ымԓеӈгыпы рэвинрэнӈэ ытри, ынкэӈит турык ымыԓьо ратвагъа ниԓгъэв ваԓьо.

42Э’тки торыкы, фарисейыԓьыторэ,[†] ӄэԓюӄ-ым торгынан йыԓыркыниткы мынгытӄав чывипыт мятайпы, рутайпы-таӈыткэвъайгыпы ынкъам ӄутти тыӈачьэпы эвыр ырыгтыӈайыръэпы, тури паатык ӄэгԓын итык ынкъам ыʼԓгычьэтык Тэнантомгыӈэты. Аны вай рыковратавъёԓӄыԓ ынӄэн, ынкъам ымы ынӄэн антээватка[+]. 43Э’тки торыкы, фарисейыԓьыторэ, ӄэԓюӄ-ым тури нытэӈычьэттури инэнԓек омакатрак, тэгъеӈыркынитык, иӈӄун нывэймэнъэв ыʼнйиԓынӈивыркынитык варатэн омакатынвык[+]. 44Э’тки торыкы! Тури ӄынур эгыйивӄэвкыԓьинэт панэнаԓьытванвыт: оʼравэтԓьат ԓейвыткуркыт ынӄэнаткыната гэмо эмытчык».

45Ынкэӈит ӄоԓ тэнчичӈыԓьын иквъи Иисусына: «Инэныгъюԓевэтыԓьигыт, Гыт ынӈэнвэтгава ымы морыкы инэнъээʼвыткуркын». 46Ытръэч-ым Иисус иквъи: «Э’тки ымы торыкы, тинэнчичӈыԓьытури, ӄэԓюӄ-ым торгынан раӈъачавэты имтийӈэркыниткы оʼравэтԓьат, чинит-ым ымы ӄырым киткит ӄывинрэттык. 47Э’тки торыкы, ӄэԓюӄ-ым тэйкыркыниткы кэтъоквыт мэтъатвыткоԓьэты, тымъёттэ тургин ыʼттъыютԓьэрык. 48Ӈотӄэната рыкаԓыровыркынэткы, вэтгыры варкынэтык турык ыʼттъыютԓьэк рээн: ыргынан ганмыԓенат мэтъатвыткоԓьыт,[†] торгынан-ым тэйкыркыниткы ырыкы кэтъоквыт. 49Тэнантомгыӈа Чиниткин кувчемгъота митъэԓьунин ынӄэн, титэ иквъи: „Гымнан тырэнӈивынэт ырыкы мэтъатвыткоԓьыт ынкъам тыӈэвыёт. Ӄутти ыргынан наранмыӈынат, ӄутти ԓымынӄо нэрэнвыӈынэт. 50Ынкъам ӈотӄо эгыртыӈаратгыпы рамгогъа тинэнымчеӈэт ынӄэнырыкы, микырык нанмынат мэтъатвыткоԓьыт рытомгавтагнэпы вагыргын эгыттанэты: 51Авельгыпы Захариятагнэты, мэӈин ганмыԓен вытгырык энанэнтыткованвык[†] ынкъам таароӈрак“. Ии аны, тивыркынитык: рэтэнымчеӈгъэ ӈутинтыӈэрэт. 52А’ткэӈэты торыкы, тинэнчичӈыԓьытури, ӄэԓюӄ-ым торгынан ԓыги рытчыткы, миӈкри рэсӄивык Энанԓягыргэты Тэнантомгыӈэн, ытръэч-ым тури чинит ԓюӈрэсӄивэ, ынкъам ымы рэрэсӄивӈыԓьыт тытԓяйпыткы».

53Иисусынэ тывнэн ӈоот ынкъам ӈытогъэ. Ынкатагнэпы инэнчичевэтыԓьэ Каԓегыргыкэн ынкъам фарисейыԓьа, анӈэначьатыԓьа Ыныкы, намӈыԓёԓьатыӈӈогъан, 54иӈӄун вэԓер рэӄык киткит анэԓьын чичевык ынкъам энаачо ԓыӈык Ытԓён[+].

### 12


Ынӈэ аӈаԓгыԓчемгъотвака

1Ынкэӈит умэкэтгъэт йъарат кытнымкыӄэнат оʼравэтԓьат, рыпэт кыттымԓя ыргичгу нытваӄэнат. Иисус эвыӈӈогъэ Ынин рагъёчачӈыԓьэты: «Гынрыру ӄыԓгыркыниткы фарисейыԓьэн инэнпээв, ипэ-ым ынӄэн ӈаԓгыԓчемгъогыргын. 2Уйӈэ ымы ръэнут атчеты ԓынъё, ръэнут ӈотӄо эвытрэткэ нынъэԓын, ынкъам ымы уйӈэ ръэнут вэнвакы ваԓьын, ръэнут ӈотӄо ԓыги эԓгыкэ нынъэԓын[+]. 3Ымыԓьо, ръэнут тывъё вусӄымчыку, нараваԓёмӈын ыʼԓёӄэргык, ынкъам ръэнут вэнвытвыё ярак, нымъайӈъавиӈа наратвыӈын ӈаргыноӈӄач оʼраӈ».


Мэӈин эʼӄэԓиӈу ԓынъёԓӄыԓ

4«Тивыркынитык, Гымыгтумгытури: ынӈэ эʼӄэԓиӈу эԓгыкэ ынӄэнат, микырык гаймаӈэн наранмыӈын эмувик, ынӄоры ӄырым ръэнут ԓым ыʼнынрэӄэвын. 5Гымнан трэныгйивэнӈын, мэӈин торгынан эʼӄэԓиӈу ԓынъёԓӄыԓ: айыԓго ӄыԓгыркыниткы ытԓён, мэӈин кытармаԓьын ринтык тымъёйгыт таӈӄонпыӈтанымчаӈванвэты. Ии аны, тивыркынитык, ынӄэн вай ытԓён айыԓго ԓынъёԓӄыԓ! 6Эви ванэван ӈиръэ пыԓвынтыманэт ыʼнъяанат корынво мытԓыӈэн мъэпчиӄэт? Тэнантомгыӈа-ым ԓёӈынтыгэвата ымы ыннэн ырыгԓыку. 7Турык-ым ымы кырвитти ԓевтык ымыԓьо гарыԓгыԓенат. Ынӈэ эʼӄэԓиӈэткэ! Тури этчывэԓыӈ ваԓьыторэ мыгмъэпчиӄэмкык».


Микынэ эʼнӄу рэԓгыгнин Иисус

8«Гымнан тивыркынитык: мэӈин ԓымаԓытвэԓьын Гымыкагты оʼра ратвыткогъа оʼравэтԓьэты, ынӄэн Эккэтэ О’равэтԓьаргэн ратвыгнэн Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьэты: „Ытԓён – Гымнин“. 9Гэмгэмикынэ-ым эʼнӄу нэрэԓгыркынигым оʼравэтԓьак ягна, ынӄэн ымы Ынан эʼнӄу рэԓгыгнин Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьык ягна. 10Эвыр мэӈин ракоԓьовэтгавыркын О’равэтԓьа-Аккагты, Тэнантомгыӈа ранэнаачыторавӈынэн, ытръэч-ым микынэ анӈэна коԓьотвыркынэн Тэнантомгыӈэн Выйивый, ынӄэн Тэнантомгыӈа ӄырым нынэнаачыторавӈынэн.

11Титэ нэрэпиритык омакатрагты армагты ынкъам очо ԓыӈъёгты, ынӈэ тури эԓиӈиԓюкэ, миӈкыри очыткок чинитувик вэрэӈынво, ԓымэвыр ръэнут тывык, 12ӄэԓюӄ-ым Тэнантомгыӈэн Выйитэ нэрэныгъюԓевтык кэтэмынкэӈит, миӈкри очыткок».


Эчимгъукэ ваԓьын гаймычьыԓьын

13Икумэӈин оʼравэтԓьаԓыкойпы иквъи Иисусына: «Инэныгъюԓевэтыԓьигыт! Ӄиквын гымнин йичьэмиттумгын, мачынан нынъянръавнэн ынкъам ныйыԓнин гымыкы ытԓыгэ пэԓяё ярайыръыгаймычьын». 14Иисусынэ-ым татԓыгнэн ытԓён: «Микынэ маԓванэван ыʼнийпатгым Гым судык тури ԓымэвыр рычичьэтык тургинэт аʼтъеквыргыт?» 15Ынӄоры-ым Ытԓён эвыӈӈогъэ ырыкы: «Гынрыру ӄыԓгыркыниткы рапойгыӈпэчгычьатгыргын, ӄэԓюӄ-ым оʼравэтԓьэн вагыргын атвакыԓьэн амнымытвайыръэпы, ӄэйвэԓым кытгаймычьыԓьо ытԓён ратваркын». 16Иисусынэ тывнэн ырыкы нэнъайвымӈыԓтэԓ:[†] «Ӄоԓ гаймычьыԓьэн энанынӈавъяргык гатваԓен тэӈтыӈэчьынӈэн. 17Ынкъам ытԓён нычимгъуӄин: „Ынраӄ вай мырэӄыгъэк? Гым уйӈэ аванвыка румкэвык тыӈэчьынӈэн“. 18Ынӄъом ытԓён иквъи: „Вай-ым ынӈин гым тритгъэ: трэнчимэвӈынэт гымнинэт пэтыгынрэтрат ынкъам трэтэйкыӈынэт нымэйыӈӄинэт, трамайынԓяӈын ӈэнриԓы ымыԓьо кавкавтыӈачьыԓӄыԓ ынкъам гымнинэт ымыԓьо ӄутти гаймычьыт, 19ынкъам эмӄэԓеԓвынэ[†] триквъэ: игыр гымык мыкэтгъи нымытвайыръын, рыпэт рымагтэты ратвагъа кытвыԓ игыткин нымытвайыръын. Ӄыпаӈъэвӈыторкын, ӄыӄамэтваркын, ӄиквичиркын ынкъам ӄытэӈычьэтыркын“. 20Ытръэч-ым Тэнантомгыӈа ивнин ытԓён: „Эчимгъуки! Игыр ныкитэ нэриткэӈын гынин егтэԓ. Мэкына рапэԓятгъа ымыԓьо гынан рытэнмавъё ченэтовэкэгты?“ 21Ынӈин нитӄинэт оʼравэтԓьат, гаймычьыномакавыԓьыт таӈамченэтэты, ынкъам этԓы Тэнантомгыӈэты ныгаймычьавынат».


Ԓымаԓятгыргын ԓымэвыр ӄовчемгъогыргын

22Рагъёчачӈыԓьэты-ым Иисус иквъи: «Ынӄэната Гымнан тивыркынитык: ынӈэ чимгъуу эԓгыкэ егтэԓ тургин, рэӄэ тэйӈэтык, миӈкри увик гыйипык, рэӄэ авэръыяак. 23Миӈкри ӄун егтэԓ аӈъаԓеты ваԓьын тэйӈэткинэк, ынкъам увик энъэԓю мыкы ԓынъёлӄыԓ эвиръыкинэк. 24Ӄыгитэгыткы вэԓвыт: ытри ванэван нинэнритԓевынэт ынкъам ванэван ныкавкаввъайгыркэнат, уйӈэ ытри аяӈайыръыка ымы аяӈака, наӄам Тэнантомгыӈа нинэнтэйӈэтӄинэт ытри. Тури таӈыӈ гаԓгакэнак? 25Микынэ чинитчимгъутэ орагты вэԓер-ым киткит рымагты нымытвагыргын? 26Эвыр-ым тури пычынӄэнаӄайык инъэтэтык ԓывавыркынэтык, рэӄу наӄам ринъэтэнӈыркынитык вэты ӄээӄын имырэӄык? 27Ӄыгитэгыткы миӈкри нымэйӈэтӄинэт тампэраэԓгытыӈачьыт: ытри ванэван нымигчирэтынэт,[†] ванэван нываӈэнат. Ытръэч-ым, тивыркынитык, рыпэт Соломон эргычьанма ԓёӈавэръэпыԓьын таӈыӈ ынӄэнак гэмгэтыӈэчьык. 28Эвыр Тэнантомгыӈа ынӈин равэръэпатыркынэн тыӈачьыԓгын, эмигыттыӈэԓьын, эргатык-ым нэрэнинтыӈын йынйынэты, эты ӄырым ыʼнавэръэпаттык ымы тури, апԓыԓымаԓкэторэ? 29Ӄун-ым ынӈэ энарэрыԓьатка, ръэнут торгынан рэнуӈыткы ԓымэвыр ръэнут рэԓпыӈыткы, ынӈэ ынӄэн чимгъуу эԓгыкэ. 30Ынӄэн нэнарэрыркын ытръэч нутӄу ранымытваӈыԓьыт нутэйиквик. Тургин Ытԓыгэ ԓыги, тури ынӄэнайпы ӈъоркынэтык, ынӄэнагты тэгъеӈыркынитык. 31Йъэԓыги ытръэттэгын ӄэнарэрыркынэткы Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн, ымыԓьо-ым ӄээӄын рэйыԓӈынин торыкы. 32Ынӈэ эʼӄэԓиӈэткэ, мъаӈаԓвыԓьэты пэраԓьыторэ! Ӄэԓюӄ-ым тургин Ытԓыгэ рантэнмавнэн торыкы Энанԓягыргын[+]. 33Ӄынвиԓыткувыркыниткы ръэнут турык ваԓьын ынкъам ӄывинрэтыркыниткы ӈъоԓьыт. Ӄытэйкыркыниткы торыкы апэтаткыԓьэнат гаймычьыёчгыт, этэԓпыкыԓьин анъямынгыквын иʼиʼк, ӈэнри туԓьэтыԓьын эймэвкыԓьин ынкъам миӈкы пипиӄыԓгэ ӄырым нынъэӄэрэвнин[+]. 34Ӄэԓюӄ-ым миӈкы тургин гаймычьын, ынкы ратваркын тургин ԓинԓиӈ».


Кыюԓьэтыԓьын пурэԓ

35«Ӄытваркынэтык ӄонпыӈ етъаӈ: эвиръыт тургинэт рэчетэты ынкъам ээкэт рынԓявэты. 36Ӄытааӈыркынэткы ынӄэнат, микырык нъатчаркын этын, иӈӄун ԓыгэн ынкы тытԓынвэнтэтык ытԓён, пэԓӄынтэтыԓьын ӈавынйытратынвэпы ынкъам пыкирык тытԓыпэгчаткоԓьын. 37Кычьымыԓьыт ынӄэнат пурэԓти, микынти пэԓӄынтэтыԓьэ этынва рэԓьугнинэт амтынытваԓьыт. Ԓыгиӄэйвэ тивыркынитык, ынан чинит рэричиннин иръын, рантэнмавнэн рооԓӄыԓ ынкъам ранвакъовнэнат ытри кывайынво. 38Кычьымыԓьыт ытри, эвыр этынва рэԓьуркынинэт етъаӈ ваԓьыт, ӄэйвэԓым ытԓён рэпэԓӄынтэты гынунныкитэ ԓымэвыт эргыръоӈӈок. 39Ԓыги торгынан, эвыр яраэтынва ԓыги нъынтынин, титэ рэетгъэ туԓьыԓьын, ытԓён етъаӈ нъыгынрырэтыркын ынкъам равэнвырасӄэвӈыё яраӈы нъывиригнин. 40Ымы-ым тури етъаӈ ӄытваркынэтык, ӄэԓюӄ-ым Экык О’равэтԓьаргэн рэпэԓӄынтэтгъэ ынӈот, титэ торгынан ӄырым ӄъатчагыткы».

41Ынкэӈит Ытԓён пынԓёнэн Пётрына: «Этынвэгыт, Гынан тывыркын ынӄэн нэнъайвымӈыԓтэԓ морыкагты ԓымэвыр ымыԓьорыкы?» 42Иисус татԓыӈыткогъэ: «Ӄытваркынэтык ынӈин ваԓьо, ӄынур мычвынэты ваԓьын ынкъам кувчемгъоԓьын рамэгԓетэнанԓяԓьын, мэӈин этынва аԓгыгаркэгты гаймаӈэн райпаннэн ымыԓьо пурэԓьин ынпычьу ынкъам ранывъёԓьавнэн ыныкы тэйвыӈык ыргин рооԓӄыԓ. 43Кычьымыԓьын ынӄэн пурэԓ, мэӈин пэԓӄынтэтык этынва рэԓьугнин ынӈин итыԓьын. 44Ԓыгиӄэйвэ тивыркынитык, ынӈин ваԓьын пурэԓ этынва райпаннэн ынпычьу ынин ымнымытвайыръык. 45Эвыр-ым ӈотӄэн пурэԓ эмӄэԓеԓвынэ риквъэ: „Ӄырым пэтԓе ныпэԓӄынтэтын этын“, ынкъам ратаԓяйвыӈӈонэнат пурэԓти ынкъам пурэԓӈэвти, ръаӄэмԓёӈӈогъа, раӄамэтваԓьатыӈӈогъа, – 46этын ӈутинпурэԓин рэпэԓӄынтэтгъэ киткит ыʼттъооча, ԓымэвыт ынӈэнъыԓё, титэ ытԓён ԓёӈъатчата нынтыӄин, ԓымэвыт кэԓивытгырык, титэ ӄол ныгэмотваӄэн; этынва ратаԓяйвыӈынэн ынӄэн ынкъам рунмэтйигнин, рэтэнымчегнин ӄынур очыкыԓьэн. 47Пурэԓ, микынэ ԓыги ԓыӈыркынинэт ыныкэтынвэн чинитчимгъут, тагъяӈгыргыт, ытръэч-ым ӄырым нынкуврэтэвнинэт ынӄэнат, эейвэчкэ наратаԓяйвыӈын. 48Эвыр-ым пурэԓе эмгивыԓтэтык оʼраԓвагты гитԓин, танымчаӈгыргын ыныкы ратвагъа тъарыӈ. Мэкына нымкъэв гэйытԓин, ынӄэнайпы нымкъэв рамӈыԓёгъа, ынкъам мэкына нымкыӄин мычвыно гэԓгыԓин, ынӄэнайпы пытӄымыкыӈ ратъэвымӈыԓёгъа».


Янръатгыргын

49«Гым тыетык рыёнавынво тыԓвыԓӄын нутэйиквик, ынкъам ԓыгикытъэттэгын тытэгъеӈыркын, иӈӄун ынӄэн энмэч ныюнэтын! 50Гым рыгэԓьыԓӄыԓигым ымысӄынвэты ынкъам Гымнан айыԓгэты тъатчаркын, титэ ынӄэн ратвагъа! 51Тури ӈэвэӄ чимгъуркынитык, Гым тыетык йыԓынво онтымвагыргын нотаеквэгты? Гымнан тивыркынитык – ванэван, янръатгыргын! 52Ӈоткатагнэпы, эвыр ярак мытԓыӈыргарэ, ытри раянръанӈыт: ӈыроргарԓьа эʼнӄу нэрэԓгыркынэт ӈирэргэри ынкъам ӈирэргэрԓьэ эʼнӄу нэрэԓгыркынэт ӈыроргарэ. 53Ытԓыгэ эʼнӄу рэтчыгнин экык ынкъам эккэтэ эʼнӄу рэтчыгнин ытԓыгын, ытԓьата эʼнӄу рэтчыгнин ӈээкык ынкъам ӈээккэтэ эʼнӄу рэтчыгнин ытԓя, ӈавматаԓьа эʼнӄу рэтчыгнин ынтэ ынкъам ынтыёта эʼнӄу рэтчыгнин ӈавматаԓьын».


Гыйивыт эймэвчычеԓьин этгыргэн

54Ятыԓьэты-ым оʼравэтԓьэты Иисус иквъи: «Титэ торгынан ԓьуркыниткы, аӈӄаӈӄачайпы ининигъи йъын, тури ԓыгэнэвыр ивыркынитык: „Риԓыръугъэ“, ынкъам ынӄэн ынӈин нытваӄэн. 55Титэ-ым айвачыӈӄачайпы, тури нивтури: „Рагытԓягнаръогъа“, ынкъам ынӄэн ынӈин нытваӄэн. 56Ӈаԓгыԓчемгъоԓьыторэ! Гыюԓетыԓьытури эԓкыԓык ӈаргынэн, наӄам иаʼм игыткин ваԓьын нымытвагыргын торгынан эчичевкэ?

57Иаʼм торгынан чинит ԓывавыркынэткы кычгэпык, ръэнут торыкы эпыӈ ваԓьын? 58Вай-ым тэнмычьын, титэ гыт тыԓеркын гынык раԓвыӈчеттомгык рээн судэты, нымэԓьэв ӄитги ынӈин, иӈӄун ӄывэтгычьатгэ ынык рээн еп тыԓяма, ӄэԓюӄ-ым ынан нэрэнԓьэтэтгыт судыԓьэты, судыԓьэ-ым нэрэйыԓгыт восӄырамэгчетԓьэты, восӄырамэгчетԓьа-ым нэрэнинтыгыт восӄырачыкогты. 59Ԓыгиӄэйвэ тивыркынигыт, ӈоонӄо ӄырым ӄынтогэ, виин ӈан ачынрантотагнэты ытръэсӄэвкин мъаманэӄайтагнэты».

### 13


Ы’мпаӈвагыргын аԓваӈ ӄытчыгын, иӈӄун эвнэвъикэ

1Ынкэтэгнык ӈыръыӄутти етгъэт Иисусына ынкъам пыӈыԓтэԓгъат, энмэн ӄутти галилеяԓьыт ганмыԓенат Пилатына, титэ ытри гатаароӈԓенат[+]. 2Иисусынэ ытри ивнинэт: «Тури чимгъуркынитык, ынӄэнат галилеяԓьыт ынанъаӄаԓтатыԓьо гатваԓенат ымыԓьо ӄутырык галилеяԓьыкэнак, эвыр ынӈин тэвиминӈыгъэт? 3Аны ванэван, тивыркынитык! Ытръэч-ым эвыр тургин ыʼмпаӈвагыргын ӄырым аԓваӈ ӄытчыгыткы, рэвъинтык ымыԓьоторэ ырыгмиԓ! 4Эвытԓым тури чимгъуркынитык, ӈан кыԓгынкэн ӈыръо пароԓ оʼравэтԓьат, мэкырыкы эрэтгъи Силоамкэн эквырайӈын ынкъам раквачагъат, эты ытри энаачыӈ гатваԓенат ымнымытваԓякы Иерусалимык? 5Аны ванэван, тивыркынитык! Ытръэч-ым эвыр ыʼмпаӈэты ваԓьын тургин вагыргын ӄырым ӄынтэӈытвэтгыткы, рэвъинтык ымыԓьоторэ, ӄынур ытри!»


Этыӈэйыръыкыԓьин уттуут-инжир

6Ынӄоры Иисусынэ тывнэн ырыкы нэнъайвымӈыԓтэԓ:[†] «Ӄоԓ оʼравэтԓьэн гатваԓен ванвын инэнынӈэвкин ынык уттуут-инжир. Ытԓён етгъи ӈэнриԓы ынкъам ӄырэрыӈӈонэнат ынкэкин тыӈэйыръыт, ытръэч-ым ԓюнԓьутэ. 7Ынкъам ынкэӈит ынан ивнин инэнынӈэвыԓьын ыныгнутэсӄык: „Вай-ым энмэч ӈыръо гивиӈитти тыетыркын ӈутри ынкъам тыԓӄырирыркынэт ӈутинуттык тыӈэйыръыт, ынӄэнат-ым уйӈэ. Ӄъэԓыпгын ынӄэн! Ԓыгэнитык эʼтйыръыӄэв?“[+] 8Ытръэч-ым ытԓён ыныкы иквъи: „Этынвэгыт,[†] ӄыпэԓягын, мачынан ԓымӈэ ӄунэче нытгиигъэн рэнӈэӈкы. Гымнан выԓпаткота тырэнутэсӄынйыркэвӈын, эʼԓемимԓе тыримԓыттъыӈын нутэсӄын. 9Вэчьым, яврэна ынӄэн ратыӈайыръатыӈӈогъа? Эвыр-ым ӄырым, ынкэӈит гынан ӄъэԓыпгын ынӄэн».


Ӈэвъэнйыръын гэнмэԓевэтԓин субботак

10Ӄоԓ омакатрак Иисус гэнинъэйвыткуԓин субботак.[†] 11Ынкы гатваԓен каӈэԓьытваԓьын ӈэвъэнйыръын, ытԓён аръаԓя ныԓвавӄэн вэтгатык: кыԓгынкэн ӈыръо пароԓ гивиӈитти гакаԓьайпыԓен. 12Ԓьук ытԓён, Иисусынэ эʼйӈэвнин ынкъам ивнин: «Ӈэвъэнйыръигыт! Гыт этъыԓкыԓьу нъэԓгъи». 13Ынан мынгытрэԓнэн, ынкъам ытԓён ԓыгэнэвыр вэтгатгъэ ынкъам анъяӈӈонэн Тэнантомгыӈ.

14Омакатракэн очоч, анӈэнайпыԓьын ынӄэната, энмэн Иисусынэ рымэԓевэннин субботак, иквъи варатэты: «Варкыт ыннанмытԓыӈэн ыʼԓёт мигчирэткин. Ынӈэнъыԓёк-ым ӄыетыркынитык маԓявынво, ынӈэ-ым субботак»[+].

15Ытръэч-ым Этынва татԓыгнэн ытԓён: «Ӈаԓгыԓчемгъоԓьыторэ! Эви ванэван микынэ турыгԓыку нывъяннэн вотытваԓьын тыркыԓьын ԓымэвыр ярагыннэк осёл субботак ынкъам нынрывинрынин мэмԓеты йигрыԓьын амранъегрынгаԓяӈанӈа[+]? 16Ытԓён-ым, ӈээкык Авраамын, мэӈин каԓьайӈа-сатанана ымыԓьо кыԓгынкэн ӈыръо пароԓ гивиӈитти кэӈиԓьу гэтчыԓин, чамъам рымаԓявъёԓӄыԓ тъычгыгыргэпы субботак?» 17Титэ Ынан ынӄэн тывнэн, ымыԓьо Ыныкы ӄраӄатыԓьыт гаӈыркыԓявԓенат, варата-ым коргаво гэԓгыԓинэт Ынинэт эргэты ваԓьыт тайкыгыргыт.


Въэйтыӈэчьыкин тыӈачьыԓӄыԓӄай ынкъам инэнпээв

18Ынӄоры Иисус пынԓёгъэ: «Миӈкри ваԓьын Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн? Миӈкри Гымнан мынкаԓыровын ынӄэн, торгынан танчечавы? 19Ынӄэн йыԓвыӄынут нъыпиринин оʼравэтԓьата тыӈаёчгыӄай ынкъам нъытриԓнин чиниткин инэнынӈэвкин ванвык. Тыӈаёчгыӄайгыпы нъымэйӈэтгъэн оʼптымайӈоттоот, ынӄо ыныгвырэткынык гаԓгат нъытакытчынъёԓгыӈынат»[+].

20Ынкъам ӄээӄын иквъи Иисус: «Миӈкри Гымнан мынкаԓыровын Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн, торгынан танчечавы? 21Ынӄэн ӄынут инэнпээв, аԓымы тъэркин ӈэвъэнйыръэ нъыяанэн мэйӈыкиԓитык эмрэтэйкыӈэ кавкавыт, киԓит-ым кыннымайӈъавиӈа нъыпээтгъэн».


Нычьувыӄин тытыԓ

22Иисус гэԓеԓин майӈынымнымъеквэ ынкъам мъанымнымъеквэ, гинэныгъюԓевԓин оʼравэтԓьак. Ытԓён гэквэтԓин Иерусалимэты. 23Ӈыръымикынэ пынԓёнэн Ытԓён: «Этынвэгыт, ӄэйвэ эты ытръэч тъэркинэт рэегтэԓӈыт?» 24Иисусынэ ивнинэт: «Ӄыӄитпыԓьэттык, иӈӄун гаймаӈэн рэсӄивык чьотытԓепы, миӈкри ӄун мыкыԓьыт рэрэсӄивӈыӈыт, ытръэч-ым раԓвавӈыт. 25Титэ-ым рэԓӄутгъэ яраэтын ынкъам ранныманнэн тытыԓ, тури ратвэтчатваркынэтык ӈаргыноӈӄач, ратыԓԓыпэгчаткоӈӈотык ынкъам рэвыӈӈотык: „Этынвэгыт, ӄынвэнтэтгын морыкы!“ Ытръэч-ым ытԓён рататԓыӈыткогъа торыкы: „Гымнан гэмо, микытури ынкъам мэӈӄокэнаторэ“. 26Ынкэӈит тури рэвыӈӈотык: „Мури гынык чеэкэй гаӄамэтваморэ ынкъам гапавморэ. Гыт гинэныгъюԓевыткуйгыт морыкравытгырык“. 27Ытръэч-ым ытԓён риквъэ: „Гымнан гэмо, микытури, мэӈӄокэнаторэ. Аԓва ӄыԓетык гымыкайпы, ымыԓьо эпакы атвакыԓьыторэ!“ 28Ынкы раӄочейгыпръотык амыгтытэргатык ынкъам раванныӄъаӄыръотык ԓьук Авраам, Исаак, Иаков ынкъам ымыԓьо мэтъатвыткоԓьыт[†] Энанԓягыргык Тэнантомгыӈэн, тури-ым нэрэнвынтык ӈаргыноӈӄачагты ынӄо. 29Рэенӈыт тыӈаӈӄачгыпы ынкъам ӄэраԓгыӈӄачгыпы, айгысӄыӈӄачгыпы ынкъам айвачыӈӄачгыпы ынкъам рарычгывакъоӈыт майӈыӄамэнрыратынвык Энанԓягыргыкэн Тэнантомгыӈэн. 30Ынкъам вай ынкы варкыт яаԓятыԓьыт янотыԓьо, янотыԓьыт-ым яаԓятыԓьо».


Иисусынэ тэрго ԓыӈыркынин Иерусалим

31Ынкъам вай етгъэт ӈыръыӄутти фарисейыԓьыт[†] ынкъам иквъэт Иисусына: «Гыт вынэ ӈоткоры ӄэквэтги, Иродына Гыт наранмыӈыркынэгыт!»[+] 32Иисус татԓыӈгъэ: «Ӄыԓӄытгытык ынкъам ӄиквыткы ынӄэн нытэрмэчьыӈӄин оʼравэтԓьагты: „Гым тыкаԓьантавыркын ынкъам тинэнмэԓевэтыркын ӈотэнъыԓёк ынкъам эргатык, ӈыроӄав-ым ыʼԓёк трэпԓыткугъэ. 33Ытръэч ымы ӈотэнъыԓёк, ымы эргатык, ымы рымагтъыԓёк Гым тыԓеԓьыԓӄыԓигым, миӈкри ӄун ынӈин атвакыԓьэн, иӈӄун мэтъатвыткоԓьын ыʼнынмын этԓы Иерусалимык“. 34Иерусалим, Иерусалим! Гынан тымыркынат мэтъатвыткоԓьыт ынкъам выԓгыпыткойвыркынат выква тыӈэвыёттэ гыныкы! Тъэче Гымнан тырэнумэкэвӈын гынин ымварат Гымык гроԓмакы, ӄынур гаԓгата – ӄайгаԓгаӄагтэ, ытръэч-ым гъэнӄэттури! 35Ынкъам вайъым тургин яраӈы амӄачгыпы нъэԓыркын! Тивыркын торыкы, Гым торгынан ӄырым ӄинэԓьутык, виин энъэԓкэ вагыргын, титэ ривӈытык: „Таӈаӈэнмыё Тыԓеԓьын Этынвэпы!“»[+]

### 14


Фарисейыԓьэн ярак

1Ӄоԓ итык субботак[†] Иисус етгъи ӄоԓ фарисейыԓьэн очочен ярагты. Ытԓён ныԓгитэӈгитэӄин[+]. 2Иисусынэ ранъав гарычгывакъоԓен тъыԓԓьэн оʼравэтԓьан, имԓыпээтыԓьын. 3Иисусынэ пынԓёнэнат тэнчичӈыԓьыт ынкъам фарисейыԓьыт:[†] «Эты гаймаӈэн рымэԓевэтык субботак эвытԓым ынӈэ?» 4Ытри авъеткынка гатваԓенат. Рыйик рымэԓевэннин ытԓён ынкъам рытриԓнин. 5Ырыкы-ым Ытԓён иквъи: «Эвыр икумикын турык экык эвытԓым тыркыԓьын рэрэтгъэ рыгъёԓгэты, эви торгынан ынкэӄэй ӄырым ӄыгтогыткы ытԓён ымы субботак?»[+] 6Ынкъам гаԓвавԓенат татԓыӈыткок Ыныкагты.


Нинъэйвын рамкыԓьэты ынкъам этынвэты

7Иисусынэ ԓьук, миӈкри рэмкыԓьыт таӈвакъоянвэты нырапойгыӈӄэнат, ынкъам тывнэн ырыкы нэнъайвымӈыԓтэԓ:[†][+] 8«Эвыр гыт нъэйӈэквыт майӈыӄамэнрыратомакатэты, ынӈэ таӈъянвыванвык авакъока, миӈкри ӄун вэчьым ынӄэн вакъоян гамэтъарагтанԓен мэкына, гынык эргыпыӈ ваԓьэты. 9Ынкъам этынва,[†] торыкы эʼйӈэвыткуԓьэ, гыт нэриквыт: „Китаӄун матъяаԓ ӄынъэԓги, ынӄэн вакъоян ӄырымэн гынан яаёԓӄыԓ“. Ынкъам гыт ӈыркычеты ръааʼԓгавкы ръаԓё опопыӈ яаԓ рэнъэԓгъэ. 10Йъэԓыги, титэ гыт нъэйӈэвыркынигыт, ӄыԓӄытыркын ынкъам ӄывакъоркын яаԓеӈӄач ванвык, иӈӄун эʼйӈэвыткуԓьэ гыт ыʼниквыт: „Тумгигыт, ӄывакъогэ таӈванвык!“ Ынкъам ынкэӈит гыныкы ратвагъа ваймангыргын ӄутырык ымыԓьо арычгывакъотваԓьыԓыко. 11Ӄэԓюӄ-ым гэмгэмэӈин эмчинитчимгъутэ майӈыпэраԓьын ӄынвэр нэрэнӄээвӈын, ныӄэйӄин-ым наранмайӈыпэравӈын»[+].

12Ынӄоры Иисусынэ ивнин эʼйӈэвыткуԓьын Ыныкы фарисей: «Титэ гынан амгынотъыԓёӄамэтванво эвытԓым воԓӄытвэӄамэтванво ръэйӈэвыткуркын, ынӈэ эʼйӈэвкэ тумгыт, йичьэмиттумгыт, чычеткинэт, гаймычьыԓьыт энааԓьыт, ӄэԓьу нарататԓыӈгыт, нэръэйӈэквыт, нэрэкывэетгыт. 13Ӄамэнрыратомакатыӈӈок ӄъэйӈэвыркынэт этъопэԓ ӈъочьыт, рочгыпыԓьыт, атӄыԓьыт, иԓкыԓьыт. 14Вай-ым ынкэӈит мэчынкы гыт ракоргаквъа: ыргынан чамъам рэӄэ гыт ыʼнынрэӄуԓымӈэквыт ынкъам ынӄэната гыт наранъямынгыквыгыт, титэ ԓыгипыԓьыт рэюӈыт».


Рэмкыԓьыт ӄамэнрыратомакавынвык

15Ӄутынэ ваԓьа ӄамэтванвык ӄача, ваԓёмык ынӄэн, Ытԓён ивнин: «Кычьымыԓьын ынӄэн, мэӈин раӄамэтвагъа Энанԓягыргык Тэнантомгыӈэн». 16Иисусынэ татԓыгнэн: «Ыннэн оʼравэтԓьан гарамайӈыӄамэнрыранӈыԓен ынкъам гэръэйӈэвыткунԓин, иӈӄун нымкыӄинэт рэмкыԓьыт нъыетынэт. 17Ӄамэнрыратомакатыӈӈок ынан тыӈивынин чиниткин выёԓьын аʼйӈавытконво: „Ӄыетгытык, энмэч тыӈымыԓьо гантэнмавԓен“. 18Ытръэч-ым аʼйӈавъёттэ ыннаны эвыӈӈогъат, иӈӄун ӄырым ныетынэт эмкимэвык ытри имырэӄык. Ы’ттъыёԓкэн иквъи: „Гымнан вай игытӄэй тыркурын энанынӈавъяргын, тырайъоӈын ынӄэн гэтаёԓӄыԓ. Ивкэ эʼэʼткэ, ва“. 19Ӄоԓ иквъи: „Гымнан тыркурынэт мытԓыӈэн гакаӈӄорат ынкъам тыратааӈысӄэвӈынат ынӄэнат, ивкэ эʼэʼткэ гымыкы“. 20Ӈыроӄав иквъи: „Гым выткуӄэй тыӈавтыӈык, тыраԓваквъа гым етык“. 21Выёԓьын пэԓӄынтэтгъи ынкъам тывнэн ымыԓьо яраэтынвэты. Ынкэӈит яраэтын анӈэнайпыгъэ ынкъам тъививнин выёԓьын: „Ӄыԓӄытги эӄыԓпэ гамгаравытгырэты ынкъам ӄачыӈгынат ӈутриԓы ымыԓьо ӈъочьыт, ручевыԓьыт, иԓкыԓьыт ынкъам атӄыԓьыт“. 22„Этынвэгыт, – иквъи выёԓьын, – ынӄэн, ръэнут гынан тъививын, гэнкуврэтэвԓин, ытръэч ӄээӄын варкын ванвын“. 23Ынкэӈит этын тъивиквъи: „Ӄыԓӄытги ръэтъеквэ ынкъам мэйӈынымнымкин агтачгырасӄэвъянвэты, ынкъам ымыԓьо, мэӈин тыԓянво рэԓгыӈын, ӄынӈивыгынэт ӄамэнрыратынвэты, иӈӄун гымнин яраӈы мыгрэмкыԓьу нытван. 24Тивыркынитык, ымыԓьо янор аʼйӈавъёттэ ԓыгичиӄӄырым нытванат гымыгӄамэнрыратомакатынвык“».


Вак рэгъючечӈыԓьу Иисусын

25Иисусынэ рээн гэԓеԓин мыкъоравэтԓьамкын. О’раырыкагты тыԓик, Ытԓён иквъи: 26«Мэӈин етыркын Гымыкы, йъарат коотыԓьын ытԓыгык, ытԓьак, ӈэвъэнык, кымиӈык, йичьэмиттумгык, чакэттык ымы ченэтъягтаԓгыргык, эʼквырга-ым ванэван Гымык, ынӄэн чамъам ратвагъа Гымнин рэгъючечӈыԓьу. 27Микынэ этԓы нимтинин чиниткин аʼӄанмыкэн уттынпын ынкъам этԓы нинэркыԓегъэн Гым, ынӄэн чамъам ритгъэ Гымнин рэгъючечӈыԓьу[+]. 28Миӈкри ӄун, микынэ ӈан турыгԓыку ваԓьа, рэтэйкыӈэ эквырайӈын, эты ӄырым янот ынан нымэтъарыԓгынэн, иӈӄун ԓыги ԓыӈык, ӄэйвэ эты мэчынкы варкыт манэт тараӈкэнат? 29Иӈӄун ынкъам онпыёԓгыт йыпатыпԓыткок уйӈэ апԓытараӈэчгыка амытвак, раԓвавы тараӈык, ымыԓьорык, гэтама ынӄэн, тэнӈу нэрэтчыӈын ытԓён 30ынкъам ривыркыт: „Ӈотӄэн оʼравэтԓьан тараӈымгогъэ, наӄам ԓываквъэ пԓыткук!“ 31Эвытԓым вай, ръэтиркэрым, рамаравӈыԓьын коԓ тиркэрмэк рээн, янор митъэчимгъуԓьыԓӄыԓ, ӄэйвэ эты гаймаӈэн ынин маравратымкын мынгытча мынгытмытԓыӈӄԓеккэн мыкэԓьын ринъэтэты инэԓвэтык, ыныкит мараврат ӄутынин тиркэрмин ӈирэче мыкыӈ ваԓьын? 32Ынкъам таӈэты, виин эʼӄэԓьын чекыяа вама, ынан этъопэԓ тыӈивык вэтгавйыръатыԓьыт йынатынво амаравкэгыргын. 33Ымы-ым эвыр торгынан ӄырым эʼнӄу ӄытчыгыткы ымыԓьо, ръэнут турык варкын, чамъам ратватык Гымнин рэгъючечӈыԓьу.

34Тъэютъэй – нытэӈӄин. Ытръэч-ым ыныкит тъэютъэй рапаагъа вак тъаёчачаԓьо, рэӄэ ынӄэн тэнкэвӈык? 35А’ӄаяа нынъэԓӄин, ӄэԓюӄ этъэюкыԓьин. Опопы ԓыгэн раӄыԓӄыԓ – нынинтыӄин! Микын варкыт виԓют ваԓёмкэнат, ытԓён гаваԓёма!»[+]

### 15


Тымӈэвыԓьын ӄэюу

1Ныетӄинэт паԓёмтэԓынво Ытԓён нымкыӄинэт инэгтэтнумэкэвыԓьыт ынкъам эʼӄэԓтэтыԓьыт. 2Фарисейыԓьыт[†] ынкъам инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн[†] нэкэвкитӄинэт ынкъам нивӄинэт: «Ынан рычымчыркынинэт эʼӄэԓтэтыԓьыт ынкъам рыпэт ӄамэтваркын ырык рээн!»[+] 3Ынкэӈит Иисусынэ тывнэнат ырыкы ӈотӄэнат нэнъайвымӈыԓтэԓтэ:[†] 4«Микынэ ӈан турыгԓыку нъытваркын ӄоԓ, микын ӈэԓвыԓ мытԓыӈӄԓеккэн пароԓԓьан ынкъам ыннанчьаԓгын ӄэюу нъытымӈэвын. Эты ӄырым ныпэԓянэнат ынан ӈыраӄӄԓеккэн мынгыткэн ӄонъачгынкэн пароԓ ӄувԓигнутэк эмрэԓӄырирӈэ тымӈэвыԓьын ԓьотагнэты? 5-6Ԓьук-ым, ракоргаквъа, римтинин ӄэюу ярагты ынкъам ръэйӈэвнинэт тумгыт эвыр энараԓьыт ынкъам риквъэ ырыкы: „Ӄыкоргавтык гымык рээн: вай тыԓьун тымӈэвыԓьын ӄэюу!“ 7Тивыркынитык, кэтэмынӈин ымы ыннэн эʼӄэԓтэтыԓьын, микынэ чиниткин ыʼмпаӈвагыргын аԓваӈ рытчыркынин – ытԓён коргаво нэрэԓгыӈын иʼиʼк, пууръу ӈыраӄӄԓеккэн мынгыткэн ӄонъачгынкэн пароԓ ԓыгипыԓьыт, микырык ратгэмавӈэн, миӈкри ынӄэн инэԓьук чиниткин ыʼмпаӈэты ваԓьыт эʼӄэԓтэтти»[+].


Рытымӈэвъё пыԓвынтыманэман

8«Эвытԓым вай ӄоԓ тэнмычьын: ӈэвъэнйыръын, микын нъытванат мынгыткэн эԓгыпыԓвынтыманэт ынкъам ыннэн ынан нъынтымӈэвнэн, эты ытԓён ӄырым ныпиӈинэӈэткугъэн ынкъам ӄырым ныӈуйвэгыткунин яраӈы, ӄэтпэнарэрма ԓьотагнэты? 9Ԓьук-ым, ръэйӈэвнинэт ӈэвысӄэттумгыт, энараԓьыт ынкъам риквъэ: „Ӄыкоргаквытык гымык рээн, гымнан тыԓьун рытымӈэвъё эԓгыпыԓвынтыманэман“. 10Вай-ым, тивыркынитык, тэӈынӈин Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьыт ракоргавӈыт ыннанъаӄаԓтатыԓьэты, микынэ чиниткин ыʼмпаӈвагыргын аԓваӈ рытчынин».


Тымӈэвыԓьын экык

11Иисус ӄээӄын гавэтгавԓен: «Ӄоԓ оʼравэтԓьак гатваԓенат ӈиръэ эккэт. 12Ӈинчьэн экык иквъи ыныкытԓыгэты: „Атэ, ӄинэйыԓги гымнин гаймычьытайвыӈ гымыкагты йыԓъёԓӄыԓ гыт пэԓӄэтыпԓыткук“. Ынкъам ытԓыгэ чывинин гаймычьын ченэтаккагты. 13Пэтԓе ӈинчьээккэтэ румэкэвнин ымыԓьо, ытԓыгэ тайвынъё, ынкъам эквэтгъи ыяанотагты. Ӈэнку ынан рывэгтиԓеннин таӈымыԓьо ынин гаймычьын амтымӈэяайвык, 14ынӄо-ым, ӄынвэр тэԓпык имыръэнут, ынӈин нутэк рэмкын кытгытъыӈӈогъэ. Ытԓён ӈъотвэӈӈогъэ 15ынкъам эʼмпыргогынрэтыԓьо нъэԓгъи ынӈиннутэкин ӄоԓ нымытваԓьэты. 16Ытԓён ынӈин ныгытъатытваӄэн, таԓвакоргаво нинэԓгыӄин рук иʼмпыргурэӈ, ытръэч-ым ымы ынӄэн этԓы ыʼнйыԓын. 17Ынкъам чемгъонватык, ытԓён иквъи: „Тъэр выёԓьыт гымыкытԓыграк, ынкъам ытри мэчынкы тэйӈэтыркыт, гым-ым ӈутку тыӄупӄывъиркын! 18Мыпэԓӄынтэтык гымыкытԓыгэты, ынкъам мивын ытԓён: Ытԓыгигыт! Тъаӄатвагъак гым Тэнантомгыӈэты ынкъам гыныкы. 19Гым этэӈкыԓьигым эʼйӈэвык гынин эккэну, вэԓер-ым ӄинэпириги выёԓьо“. 20Ынкъам ытԓён ӄытгъи ыныкытԓыгэты. Еп пыкитчычеԓьын чекыяа, ытԓыгэ эԓкыԓнин ытԓён, ынкъам ейвэчу рытчынин экык. Ынан кытгынтыягнанэн, оммачайпынэн ытԓён ынкъам окватъевыӈӈонэн. 21Экык иквъи: „Ытԓыгигыт! Тъаӄатвагъак гым Тэнантомгыӈэты ынкъам гыныкы. Гым этэӈкыԓьигым эʼйӈэвык гынин эккэну“. 22Ынкы ытԓыгэ ивнинэт ынин выёԓьыт: „Ӄыԓеркынитык эӄыԓпэ, ӄырэтгыткы ынантаӈычьыт эвиръыт ынкъам ӄынавэръэпатгыткы ытԓён, ӄырыԓгыкватгыткы ынкъам сандалияпԓяка ӄыныпԓягтатгыткы. 23Ӄынрывинрыгыткы гынкыӄэюу ынкъам ӄыӄаанмыгыткы, мынкачьарӄамэтвамык ынкъам мынгичивэнмык. 24Ӄэԓюӄ-ым ынӄэн экык гымнин гэвъиԓин ынӄо эюгъи, гатымӈэвԓен ынӄо вытрэтгъи!“ Ынӄо-ым ытри гэчевымгогъат. 25Ынпычьын экык ынӈот гатваԓен энанынӈавынвыяргык. Эймэвык ярагты, ваԓёмнэн аʼйӈанаӈаткогыргын чама-ым поторагыргын. 26Ынан эʼйӈэвнин ӄоԓ выёԓьын ынкъам пынԓёнэн: „Ныръэӄинэт ӈэнку?“ 27„Гынин ытԓеӈи етгъи, – татԓыӈыткогъэ ыныкы ынӄэн, – ынкъам гынин ытԓыгын гагынкыӄаанматԓен, ӄэԓюӄ-ым ынин экык нымэԓӄин, ынкъам ымыԓьэты ытԓён эчвэрагыргэты вагъэ“. 28Ынпычьэкык анӈэнайпыгъэ ынкъам эʼнӄэтгъи рыпэт рэсӄивык ярачыкогты. Ынкэӈит ытԓыгын ӈытогъэ ынкъам аʼйӈавыӈӈонэн. 29Ытръэч-ым экык татԓыӈыткогъэ: „Нымкыче тытгиигъэк гынык мигчирэтык ӄынур пурэԓ, ынкъам ӄонпыӈ нинэнкуврэтэвигым ымыԓьо, ръэнут гынан нинивигыт. Гынан-ым ымы титэ ԓюнйыԓе ӄупӄыӄэюу, иӈӄун гым тъыгичивэтык тумгык рээн. 30Ытръэч титэ ӈотӄэн гынин экык, микынэ рывэгтиԓеннин гынин гаймычьын камэԓгыӈавык рээн, ярагты пэԓӄынтэтгъи, гыт гынкыӄаанматгъэ ыныкагты!“ „ 31Гымнин нэнэнэйгыт, – иквъи ынкы ытԓыгын, – гыт аԓымы ӄонпыӈ гымык рээн, ынкъам ымыԓьо, ръэнут гымык варкын – ымыԓьо гынин. 32Ытръэч-ым мури коргавыԓьыԓӄыԓморэ ынӄэнагты, эвыр гынин ытԓеӈи гавъэтваԓен, игыр-ым ытԓён нэмэ эюгъи, гатымӈэвԓен ынкъам вытрэтгъи!“»

### 16


Ипкыԓьин рамэгԓетэнанԓяԓьын

1Иисус иквъи Чиниткин рагъёчачӈыԓьэты: «Ӄоԓ гаймычьыԓьэн гатваԓен рамэгԓетэнанԓяԓьын. Ынкъам вай гаймычьыԓьэты нэвинвиквъэн, энмэн ынӄэнына ытԓён манэткоркынэн. 2Э’йӈэвык ытԓён, этын[†] иквъи: „Ынръам вай гыт икурэӄыԓьигыт тываԓёмыркынэгыт? Ӄынкаԓыроквын гымыкы рамэгԓетэнанԓякэн инъэтэт, ынӄо ратанӈавӈэн гымык мигчирэтык“. 3Ынкъам ынкэӈит рамэгԓетэнанԓяԓьын эмӄэԓеԓвынэ[†] эвыӈӈогъэ: „Миӈкри митгъэк? Гымыкэтынва амэгчерванвыка инэтчыркын. Выԓпаткок гым нэԓегтийгым, ванчаткогэԓек йыԓвыӈъочьын – ӈыркычгыргын. 4Ээй, гымнан ԓыги, миӈкри вак, иӈӄун микынэ ыʼнпиригым ырыкагты титэ нэрэнвыгым рамэгԓетэнанԓянвэпы“. 5Ынкъам ынан эʼйӈэвнинэт амъянратко ыныкэтынвэты ачынраԓьыт. Ынан ӄол пынԓёнэн: „Тъэр гынин ачыӈ гымыкэтынвэты?“ 6„Мытԓыӈӄԓеккэн мытӄыёчгыт уттэмыгэт“, – очытконэн ынӄэнына. „Вай ӄыпиригын ӈоот гынин ачыӈкаԓекаԓ, – иквъи ыныкы рамэгԓетэнанԓяԓьын, – ӄывакъогэ ынкъам мэчеӄыԓпэ ӄыкэԓигын – ӈирэӄԓиккин мынгыткэн пароԓ“. 7Ынӄоры пынԓёнэн ынръам ӄоԓ: „Гыт-ым миӈкэмиԓ мыкэԓьу ачынрагъэ?“ – „Мытԓыӈӄԓеккэн пэӈвытрыёчгыт эвичут“, – очытконэн ынӄэнына. Рамэгԓетэнанԓяԓьын нивӄин: „Вайвай ӈоот гынин ачыӈкаԓекаԓ, ынкы ӄыкэԓигын – ӈыраӄӄԓеккэн“. 8Этынва анъянэн ипкэ ваԓьын рамэгԓетэнанԓяԓьын, ӄэԓюӄ ытԓён нынрисӄин. О’равэтԓьат ытръэч ӈутку рагаймычьытваӈыԓьыт ӄоԓ итыркыт йъагыттапыӈ варкыт оʼравэтԓьарык микынти раӄэргынымытваӈыркыт.

9Ымы Гым торыкы тивыркын: ӄытумгынӈэркынитык, ынкъам тумгынӈэк ӄыяаркынэткы ипкэ таманэӈкэнат манэт. Иӈӄун титэ тури раӈъотвэнтык, ыʼначынтык таӈӄонпыӈкэн ягтаԓынвэты. 10Мэӈин нипӄин мъаянвык, ынӄэн нипӄин мыгъянвык. Мэӈин ипкыԓьин мъаянвык, ынӄэн ипкыԓьин мыгъянвык[+]. 11Ынӄэната, эвыр торгынан ипкыԓьин гаймычьын эпэты ԓёнъяата гэнтыԓин, микынэ торыкы нэрэйыԓӈын рычикук ԓыгэгаймычьын? 12Ынкъам эвыр тури эпакы ԓёӈытвата иттык рычекома тумгин, микынэ ԓымаԓё нэрэԓгынтык йыԓык чинит тургин? 13Выёԓьын чамъам ратвагъа пурэԓю ӈэранэтынвэты: ыннэн этын ынан тэӈу рэԓгыркынин, ӄоԓ-ым – эʼӄу; ӄотына рэвмэквъэ, ӄоԓ-ым ӄырым вэймэну ныԓгыркынин. Тури чамъам рэтгиԓивӈытык ыннаныӈ – ымы Тэнантомгыӈэты, ымы гаймычьэты».


Закон ынкъам Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн

14Ымыԓьо ынӄэн гаваԓёмԓен фарисейыԓьырык, микырык ыʼԓгу гэԓгэ манэт, ынкъам ыргынан тэнӈу наԓгыӈӈогъан Иисус. 15Ытръэч-ым Ытԓён иквъи ырыкы: «О’равэтԓьарык ягна тури ракаԓыроӈыркынэтык ԓыгипыԓьу ваԓьо, ытръэч-ым Тэнантомгыӈа ԓыги тургинэт ԓинԓиӈыт. Ръэнут оʼравэтԓьата нарыԓгыркын ынантаӈычьо, ынӄэн Тэнантомгыӈэты ԓыгъэтки. 16Виин эеткэ Иоанн, гатваԓенат Закон[†] ынкъам мэтъатвыткоԓьыт,[†] игыр-ым Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн натвыркын, ынкъам гэмгэмэӈин рэрэсӄивӈыԓьын ӈэнри тъивычьэтыԓьыԓӄыԓ[+]. 17Ытръэч-ым рэтэԓпыӈыт отгыӈ иʼиʼн ынкъам нутэнут, ыннанчьаԓгын-ым кэԓигйив Законэн чамъам рытымӈэвык.

18Гэмгэмэӈин янръатыԓьын ӈавъангыпы ынкъам ӈавтыӈыԓьын ӄуԓиӈэвысӄэтык – каԓяйӈатыркын, ынкъам гэмгэмэӈин, микынэ ӈэву ԓыӈыркынин ӈэвъэнйыръын, янръатыԓьын ыʼваӄочейпы – каԓяйӈатыркын».


Гаймычьыԓьын ынкъам ӈъочьын Лазарь

19«Ганымытваԓен ӄоԓ гаймычьыԓьын оʼравэтԓьан. Навэръэпыӄэн тиркэрмэмиԓ, ынкъам нынымытваӄэн ӄынут амӄынъычо крычмыԓьын. 20Ынкъам гатваԓен ӈъочьын Лазарь, ымыԓьэты вапысӄатӄыԓьо, арычгытваԓьын гаймычьыԓьэн агтачгы-ӈаргыноӈӄачноԓыӈкы 21ынкъам ныгтыгытъатӄэн, вэԓер руптииръэ гаймычьыԓьэн ныраӄамэтваӈӄэн. Ы’ттъыт нэймэвӄинэт ыныкы, ынкъам нывапысӄанмыԓёӄэн. 22Ынкъам вай въигъи ӈъочьын, ынкъам Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьа нэривԓыгъэн ытԓён Авраамын вааквэты. Уйӈэ нъэԓгъи ымы гаймычьыԓьын, намайынԓягъан ытԓён. 23Ынкъам таӈӄонпыӈ танымчаӈванвык, миӈкри ытԓён гатаԓен, ԓыԓепгъи, эвын гыргоԓ ԓьунин Авраам ынкъам ыныгвааквык Лазарь. 24Гаймычьыԓьын ӄуԓиԓьыръугъи: „Авраам, ытԓыгигыт! Ейвэчу ӄинэԓгыги гым, ӄынӈивыгын гымыкы Лазарь, мачынан нынмэнин мимԓык рыԓгыткын ынкъам нынчыӄытвэннин гымнин йиԓыйиԓ, миӈкри ӄун гым тытэвиминӈыркын ӈутинӈыԓетык!“[+] 25Ытръэч-ым Авраамына очытконэн: „Эккэйгыт, ӄыкэтъогын, гыт ягтаԓма ымтаӈычьатгъэ, Лазарь-ым гытгытэ вагъэ. Игыр-ым ынръам Лазарь ӈутку онтымытваркын, гыт-ым пууръу тэвиминӈыркын. 26Ынкы-ым, турыгйикви ынкъам мурыгйикви вытгырэтгъи онмыԓӄийӈын, рыпэт эвыр микынти рарымагтыӈык ӈотӄоры торыкы – раԓвавӈыт. Ымы ӈоонӄоры морыкы аʼӄарымагтыӈ“. 27Гаймычьыԓьын иквъи: „Тыванԓяркынэгыт, ытԓыгигыт, ӄынӈивыгын ивкэ ытԓён гымыкытԓыгин ярагты. 28Ӄэԓюӄ гымык варкыт мытԓыӈэн йичьэмиттумгыт. Мачынан ытԓён нъымэтъамӈыԓятын, иӈӄун вэԓер ытри эвнэнъэԓкэ нъитынэт ӈутку, танымчаӈванвык“. 29Авраамына очытконэн: „Ырык варкыт Моисей ынкъам мэтъатвыткоԓьыт. Мачынан ыʼнваԓёмыркынат ынӄэнат!“ – 30„Ӄырым, гымнин ытԓыгигыт Авраам, – иквъи гаймычьыԓьын, – вай эвыр-ым мэӈин въиԓьыԓыку ваԓьын нъыетын пыӈыԓтэԓынво ырыкы, ынкэӈит ытри рэԓиӈыт Тэнантомгыӈэты“. 31Ытръэч-ым Авраам иквъи ыныкы: „Эвыр ыргынан аваԓёмка нэнтыркынэт Моисей ынкъам мэтъатвыткоԓьыт, ӄырым микынэ ытри ыʼнматэвӈытонат, рыпэт ымы эюԓьэ въэԓьэпы».

### 17


Э’ӄэԓтэт, рэнаачыторав, ԓымаԓяквыргын ынкъам вэтыӄун этгыргын

1Иисус иквъи Чиниткин рагъёчачӈыԓьэты: «Чамъам эвын аʼрэк инэныгйиӈыт, ытръэч рэтэвиминӈыгъэ ынӄэн, мэкгыпы ытри ратваӈыт![+] 2Таӈыӈ нъытвагъан, ыныкит иʼннык нанъыймэгъан нитчыӄин выквыԓгын, ынкъам гынонаӈӄагты нэнъынинтыгъэн ынӄэн, микынэ рэныгйиӈытвивнин вэԓет ыннэнчьэн мыӄыянвын. 3Ынӄэната гынрыру ӄыԓгыркыниткы чинитувикит!

Эвыр гынин йичьэмиттумгын ръэӄэԓтэтгъэ, оʼра ӄиквын ынкъам, ыныкит рэԓигъэ Тэнантомгыӈэты ынкъам Ыныкагты рэйылӈынинэт эʼӄэлтэтти, ӄытриԓгын ыныкайпы ынӄэн эʼӄэԓтэт. 4Ынкъам эвыр ӈэръамытԓынча ыʼԓёӈэтык ръэӄэԓтэтгъэ оʼрагыныкагты ынкъам ӈэръамытԓынча ыʼԓёӈэтык рэетыркын гыныкагты ынкъам ривыркын: „Ынанвыткокэнайгым, тъэӄэԓтэтык“, – ӄытриԓгын ыныкайпы ынӄэн эʼӄэԓтэт».

5Тыӈэвыёт иквъэт Этынвэты:[†] «Ӄинээргын морыкы ԓымаԓ!» 6Иисус татԓыӈыткогъэ: «Ыныкит-ым варкын турык ԓымаԓ вэԓер мъэтыӈэчьыԓӄыԓӄэймиԓ мэйӈыԓьын, эвыр ривӈытык ӈотэнмайӈыоттэты: „Ӄычыпъынтэтги гакэнмыма ынкъам ӄынӈаӈӈогэ аӈӄак!“ – ытԓён оча ратвагъа торыкы[+].

7Тэнмычьо, микын ӈан варкын вытгэчеԓьын эвытԓым ӄорагынрэтыԓьын пурэԓ. Эви гыт риквъэ ыныкы, титэ ытԓён рэпэԓӄынтэтгъэ яргэпы: „Ӄырэсӄикви, ӄывакъогэ ынкъам ӄыӄамэтвагэ?“ 8Этаны ӄэйвэ гыт риквъэ ыныкы: „Ӄытавоԓӄытвэӄамэтваӈгэ гымыкы ынкъам, кытрэвэты ӄывъёԓьатгэ, виин гым ӄамэтвама ынкъам ыпавма, ынӄо-ым вытку гымыгъяачы гыт ӄыӄамэтвагэ ынкъам ӄыпаквэ“. 9Эты рэнвэԓынкыӄунэвӈынин пурэԓ амынӄэната, иӈӄун ынан этынвэн рывъёԓьавъё рыкуврэтэвнин? Вынэ ӄырым. 10Ымыӈ тури: титэ торгынан рэнкуврэтэвӈыткы ръэнут торгынан рыковратавъёԓӄыԓ, ӄивыркынитык: „Мури ытръэч выёԓьыморэ, моргынан мыттэйкыгъэн ытръэч ынӄэн, ръэнут моргынан тайкыёԓӄыԓ“».


Рымаԓявъёттэ тъыԓԓьэт энаврыӈгыԓгытъычгырга

11Тыԓяма Иерусалимэты, Иисус гэԓеԓин Самарияк ынкъам Галилеяк нымноԓгата. 12Ынкъам титэ Ытԓён гапкэрыӈоԓен нымнымэты, Ытԓён пыкиттыԓеԓьын наягнагъан мынгыткэн энаврыӈгыԓгытъычгырга тъыԓԓьэ оʼравэтԓьата. Нывиԓык мачыяа,[+] 13ытри ӄуԓиԓьыръугъэт: «Иисус! Инэныгйивэтыԓьигыт! Ӄыейвэчетги морыкы!» 14Иисусынэ ԓьунинэт ытри, ивнинэт: «Ӄыԓӄытгытык ынкъам ӄынкаԓыроквыткы чиниткинэт увикит таароӈгэԓевыԓьэты». Ытри ӄытгъэт ынкъам тыԓяма мэԓеквъэт[+]. 15Ӄоԓ-ым, ԓьук, иӈӄун мэԓеквъи, пэԓӄынтэтгъи гэргыӄоԓема анъяйва Тэнантомгыӈ. 16Ӈырапычга пэӄэтатгъэ Иисусын гыткагты, рываԓынкыӄонавыӈӈонэн Ытԓён. Ынӄэн оʼравэтԓьан гатваԓен самарияԓьо[+]. 17«Эты маԓмынгыткэн гатъычгыргытвыԓенат? – пынԓёгъэ Иисус. – Э’митԓёнат-ым ӄутти ӄонъачгынкэн? 18Ымы ыннэн ырыгԓыкойпы ванэван ныпэԓӄынтэтын анъянво Тэнантомгыӈ, ытръэч ӈотӄэн аԓваԓьыянвыкэн?»[†] 19Ынкъам иквъи ыныкы Иисус: «Ӄыԓӄутги ынкъам ӄыԓеркын, гыт нэнъегтэԓеквыт ԓымаԓя»[+].


Миӈкэмиԓ рэетгъэ Тэнантомгыӈэн Энанԓягыргын

20Ӄоԓ нэнтын фарисейыԓьа намӈыԓёгъан Иисус, титэ рэнъэԓгъэ Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн. «Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн ныетӄин эвытрыкэ, – татԓыӈыткогъэ Ытԓён ырыкы. –[+] 21Ӄырым нивынэт: „Ӄыгитэ, ынӄэн ӈутку!“ ԓымэвыр „Ынӄэн ӈэнку!“ Ӄэԓьу Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн турыгчыку варкын».

22Чиниткин рагъёчачӈыԓьэты-ым Иисус иквъи: «Рэнъэԓӈыт ыʼԓёт, титэ рэрэԓьугӈыткы вэԓер ыннэн ыʼԓёӈэт Эккин О’равэтԓьаргэн, ытръэч-ым ӄырым ӄыԓьугыткы[+]. 23Тури нэривтык: „Вай, ӈутку!“ ԓымэвыр „Вай, ӈаанкы!“ Ынӈэ ӈэнри эԓӄыткэ, ынӈэ араръэтгымӈыка[+]. 24Ӄынур йъилкээв гайыннэттыръота ымыԓьыиʼиʼк гагролмычьомыткынма, – ынӈин ваԓьо ратвагъа Экык О’равэтԓьаргэн Ченэтъыԓёк! 25Ытръэч-ым янор Ытԓён ԓыгимыктэвиминӈыԓьыԓӄыԓ ынкъам эʼнӄу ԓынъёԓӄыԓ оʼравэтԓьата ӈутинтыӈэрэтин[+]. 26Миӈкри гатваԓен ягтаԓытвама Ной, ынӈин-ым ратвагъа етык Экык О’равэтԓьаргэн: 27оʼравэтԓьат гаӄамэтваԓенат, гапавԓенат, гаӈавтыӈԓенат ынкъам гъэԓикэтԓинэт – ынкъам ынӈин гатваԓен ынӄэн ыʼԓётагнэты, титэ Ной тыттэтгъи майӈъытвыйӈэты. Ынӄоры нъэԓгъи эмԓятгыргиӈын-рэргээв, ынкъам ымыԓьо въиткугъэт. 28Ымы ынӈин гатваԓен ягтаԓытвама Лот: гаӄамэтваԓенат, гапавԓенат, гэвиԓыткуԓинэт, гимырэӄынӈэԓинэт, гатыӈачьырооԓӄыԓынӈавԓенат, гатаранԓенат, 29ытръэч-ым ыʼԓёк, титэ Лотына пэԓянэн Содом, эʼэʼйпы Тэнантомгыӈа тъынин йынйынкэн ынкъам гыԓпиӈвыԓӄыкин иԓииԓ – ынкъам ымыԓьо въиткугъэт. 30Ынӈин-ым ратвагъа ыʼԓёк, титэ рэетгъэ Экык О’равэтԓьаргэн. 31Мэӈин ынӈэнъыԓёк ратвагъа расӄыткынык, ынинэт яаёԓӄыԓтэ-ым ратваӈыт ярачыко, эвнэвирикэ нитын пэрэнво ынӄэнат! Мэӈин ратваркын ергык, эвнэпэԓӄынтэткэ ынӄо. 32Ӄыкэтъоркынэткы Лотын ӈэвъэн! 33Микынэ эмкумъу рэԓгыӈыркынин вагыргын чиниткин, ынӄэнына раныԓвэкавӈынэн ынӄэн, микынэ-ым рэтриԓӈынин вагыргын чиниткин, ынӄэнына эмкумъу рэԓгыгнин вагыргын. 34Тивыркынитык, ынӄэн ныкирик ӈирэргэри ратваӈыт ыннанайкоԓяткынык – ынкъам ыннэн нэрэпириӈын, ӄоԓ-ым ӄырым ыʼнпирин; 35ӈиръэ ӈэвъэнйыръыт рэтэпиӈвытрыӈыркыниӈыт кынмаԓ – ыннэн нэрэпириӈын, ӄоԓ-ым ӄырым ыʼнпирин. 36Ӈиръэ оʼравэтԓьат рэмигчирэнӈыт ергык, ынкъам ыннэн нэрэпириӈын, ӄоԓ-ым ӄырым ыʼнпирин». 37Ынкэӈит рэгъючечӈыԓьэ намӈыԓёгъан Ытԓён: «Миӈкы ынӄэн ратвагъа, Этынвэгыт?» «Миӈкы въиԓьын – ӈэнриԓы румэкэнӈыт тиԓмыт», – татԓыӈгъэ Иисус.

### 18


Ӄԓиквъиԓьын ынкъам судыԓьын

1Иисусынэ тывнэн рагъёчачӈыԓьэты нэнъайвымӈыԓтэԓ,[†] иӈӄун ыргынан ԓыги ныԓгыркын, вэты ӄонпыӈ ченъёргаввэтгавыԓьыԓӄыԓтэ[†] ынкъам апынныкэгты ваԓьыԓӄыԓтэ:[+] 2«Ӄуԓимэйӈынымык гатваԓен судыԓьын, мэӈин ԓёӈайыԓгавыԓьын Тэнантомгыӈэты ынкъам ԓёӈӈыркыԓятыԓьын оʼравэтԓьагты. 3Ынкъам ынӄэн мэйӈынымнымык гатваԓен ӄԓиквъиԓьын, мэӈин амӄынъычо ӄытык ыныкы, нивыԓьэтӄин: „Ӄинэвириӈги гым тэнанъаӄаӈыԓьэпы“. 4Ытръэч-ым ӄоԓ оʼтчой ԓёӈвэтгычьатыԓьын, ынӄоры-ым иквъи ченэтовэкэты: „ Аԓымы гымнан ванэван айыԓго мыԓгын ымы Тэнантомгыӈ, ванэван мыӈыркыԓятык ымы оʼравэтԓьэты, 5ытръэч-ым ӈотӄэн ӄԓиквъиԓьын ԓыгэкоԓё инэнэӈъэԓевыркын коԓё етыԓьэтыԓьын, трэвириӈӈын ытԓён, иӈӄун ӄээӄын эвнэетыԓьэткэ нитын, ӄытрэрагыргын“».

6«Торгынан ваԓёмыткы, ръэнут тывнэн ипкыԓьэ судыԓьэ? – пынԓёгъэ Этын.[†] – 7Ӄэйвэ эты ӄырым нывиригнинэт Тэнантомгыӈа Чиниткин ԓьоёттэ, эʼйӈэвыткуԓьыт Ыныкы таӈамӄынъычо? Ӄэйвэԓым Ытԓён инъыеткэ итыркын? 8Тивыркын торыкы, Ынан пэтԓе рэвиригнинэт ытри. Ытръэч эты рэԓьугнин Эккэтэ О’равэтԓьаргэн ԓымаԓяквыргын нутэйиквик, титэ рэпэԓӄынтэтгъэ?»


Фарисейыԓьын ынкъам инэгтэтнумэкэвыԓьын

9Ынӄэнырыкы-ым, микынти ырыкгэта ԓыгипыԓьыт ынкъам ивынэтыԓьыт ымӄотырыкы, Иисусынэ пыӈыԓтэԓнэн ынӈин ваԓьын нэнъайвымӈыԓтэԓ:[+] 10«Ӈиръэ оʼравэтԓьат етгъэт таароӈрагты ченъёргаввэтгавынво: ыннэн фарисейыԓьын, ӄоԓ-ым инэгтэтнумэкэвыԓьын.[†] 11Фарисейыԓьын гатвэтчатваԓен ынкъам гаченъёргаввэтгавԓен эмӄэԓеԓвынэ:[†] „Тэнантомгыӈэгыт, вэԓынкыӄунэйгыт, гым ванэван ынӈин ваԓьэгым, ӄынур ӄутти оʼравэтԓьат – энэвнаткоԓьыт, инэнъээʼвыткуԓьыт, камэԓгыԓьыт ԓымэвыр вай ӄынур ӈотӄэн инэгтэтнумэкэвыԓьын. 12Гым ӈирэче ӈэръамытԓыӈъыԓёк кытпэԓгъарэԓьэгым, ымаймэтъёйпы гымнан нинэйыԓигым мынгытӄав тэйвыӈ“[+]. 13Инэгтэтнумэкэвыԓьын-ым, вэтчатвама рыров, амӈыркыԓя ныԓвавӄэн рыпэт ԓыԓепык эʼэʼгты ынкъам ытръэч нинирӄин чиниткин мачо эмӄыԓгиԓюк ынкъам нивӄин: „Тэнантомгыӈэгыт, гым эʼӄэԓтэтыԓьигым, йыркыԓиӈыԓьу ӄытвагэ гымыкы!“ 14Тивыркынитык, ытԓён рагтыгъэ мыкы эпакы рытчыё Тэнантомгыӈа, фарисейыԓьык. Гэмгэмэӈин эмчинитчимгъук майӈыпэраԓьын нэрэнӄээвӈын, мэӈин-ым ныӄэйӄин наранмайӈыпэравӈын»[+].


Иисус ынкъам нэнэнэт

15Иисусына нырэтӄинэт нэнэнэӄэгти, иӈӄун Ынан нынйиткунинэт ытри. Ԓьук ынӄэн, рэгъючечӈыԓьэ нынъотавӄэнат ытри. 16Иисусынэ эʼйӈэвнинэт ытри ынкъам ивнинэт: «Мачынан ныетыркынэт Гымыкы нэнэнэт, ынӈэ анъотавка ытри. Ӄэԓьу Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн варкын ынӈин ваԓьэты, ӄынур ытри. 17Ӄэгԓын тивыркынитык торыкагты, микынэ ӄырым ныԓгынин Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн ӄынур нэнэнэтэ, чамъам нырэсӄиквъэн ӈэнри».


Гаймычьыԓьын эрым

18Ӄутынэ очочьянвэпы ваԓьа пынԓёнэн Иисус: «Нинъэйвыткуԓьигыт Таӈгырга пынрыткоԓьэгыт, ытԓён вай миӈкри митык, иӈӄун гымнан гаймаӈэн эймитык таӈӄонпыӈкэн ягтаԓгыргын?»[+] 19«Иаʼм гынан инэԓгыркын Таӈгырга пынрыкоԓьо Гым? – пынԓёнэн Иисусынэ. – Уйӈэ мэӈин Пынрыткоԓьын таӈгырга, ытръэч амынан Тэнантомгыӈ. 20Ынинэт тъивынӈивыт гынан ԓыги ԓыӈыркынэт: „Ынӈэ акамэԓгынымытвака, ынӈэ этэгинӈэткэ, ынӈэ этуԓьэткэ, ынӈэ ыʼръэты атвыка ԓьоё, ваԓёмъё, вэймэну гэԓгэ ытԓыгын ынкъам ытԓя“». 21«Ымыԓьо ынӄэн гымнан ӈэныԓьатгыпы гыйипу нинэԓгигым», – татԓыӈыткогъэ ӄоԓ Иисусына. 22Иисус, ваԓёмык ӈотӄэн, иквъи: «Гынык ӄээӄын уйӈэ ԓымӈэ ӄоԓ. Ымыԓьо гынык ваԓьын ӄынвиԓыткуквын ынкъам ӄыйычыткугын ӈъоԓьэты. Ынкъам гынык ратвагъа майӈыгаймычьийӈын иʼиʼк. Ынӄоры-ым ӄыетги ынкъам ӄыԓымӈэнагэ Гымык»[+]. 23Ытръэч-ым ӄоԓ, ваԓёмык ӈоот, ԓыгипыннэквъи, миӈкри ӄун ытԓён гатваԓен коԓё гаймычьыԓьо. 24Иисусынэ, ԓьук ытԓён пыннэвыԓьын, ивнин: «А’мын-ым ныгтыӄэн гаймычьыԓьэты рэсӄивык Энанԓягыргэты Тэнантомгыӈэн! 25Отгыӈ вопӄы рагаԓягъа титикин аквыргэпы, гаймычьыԓьэты рэсӄивкы Энанԓягыргэты Тэнантомгыӈэн».

26«Мэӈин-ым гаймаӈэн рэегтэԓгъэ?» – намӈыԓёгъан Иисус паԓёмтэԓыԓьа. 27«Ынкэӈит-ым, ръэнут аʼӄатайкыӈ ваԓьын оʼравэтԓьата, ӄырым ныԓвавнэн Тэнантомгыӈа», – очыткогъэ Иисус. 28«Вай-ым моргынан мытпэԓянат ымыԓьо, ръэнут гатваԓен, ынкъам мытыркыԓегыт Гыт», – иквъи ынкэгйит Пётр[+]. 29«Ӄэгԓынангэт тивыркынитык, – иквъи Иисус, – микынэ пэԓянэн яраӈы, ԓымэвыр ӈэвъэн, ԓымэвыр йичьэмиттумгыт, ԓымэвыр ытԓыгыт, ԓымэвыр нэнэнэт Тэнантомгыӈэн Энанԓягыргын рыԓпооръавынво[+] 30ынӄэнына рэпиригнин йъамыкыӈ эгырвагыргык, рымагтэты-ым – ымваӈэткэн ягтаԓгыргын».


Иисус ӈыроӄаквъэ мэтъатвык Чиниткин въэгыргын ынкъам аёгыргын

31Ынӄъом Иисусынэ мачрыровэты рыԓенинэт Ынин мынгыткэн ӈиръэ пароԓ рэгъючечӈыԓьыт ынкъам ивнинэт: «Вай мытԓеркын мури Иерусалимэты, ынкъам ынкы ратвагъа ымыԓьо Эккэк О’равэтԓьаргэн, каԓеё мэтъатвыткоԓьа. 32Ытԓён нэръэӄэйыԓӈын аԓваваратэты, атаароӈкэчьатыԓьэты Тэнантомгыӈэты, ынӄэнырык нэрэнтэрмэчьыӈэвӈын, нэрэнъээʼвӈын, нэрэчиӈкъэттывэйвыӈын Ытԓён, 33нараркыпчевыӈын, ынӄо-ым наранмыӈын. Ынкоры-ым ӈыроӄав ыʼԓёк Ытԓён рэюгъэ»[+]. 34Ынраӄ-ым ыргынан ванэван ръэнут тывъёйпы ыʼнчичевын. Иисусын чемгъовэтгав ырыкы амэчы гатваԓен[+].


Эԓкыԓьыӈъочьык энанмаԓяквыргын Иерихонык

35Пыкэрыӈок Иисус Иерихонэты тыԓянво нэԓгыгъэн ӄол иԓкыԓьын, ръэтык вакъотваԓьын ынкъам ванчаткоԓьын. 36Титэ ынан ваԓёмнэн, энмэн ынык ӄача гаԓяркын оʼравэтԓьамкын, эвыр пынԓёгъэ: «Микынти?» – 37«Ныԓеӄин Иисус Назаретыԓьын», – нивын ытԓён. 38Ынкы иԓкыԓьын ӄуԓиԓьыръугъи: «Иисус! Яатԓьайгыт Давидын![†] Ейвэчу ӄинэԓгыги гым!»[+] 39Ынӄэнат, микынти гэԓеԓинэт ыʼттъыёԓ, эвыӈӈогъат, иӈӄун ытԓён эӄуԓикэ нынъэԓын, ытръэч-ым иԓкыԓьын пытӄыӄуԓиԓьыръугъи: «Яатԓьайгыт Давидын, аны ейвэчу ӄинэԓгыги гым!» 40Иисус нывиԓгъи ынкъам ивнинэт, иӈӄун ыʼнынрывинрыгъэн ынӄэн оʼравэтԓьан Ыныкагты. Титэ ӄоԓ эймэквъи, Иисусынэ пынԓёнэн ытԓён: 41«Ръэнут гынан тэгъену, иӈӄун Гымнан гыныкы мытэйкын?» «Этынвэгыт, ивкэ вай гым мытԓяӄэргавыркын», – очыткогъэ иԓкыԓьын. 42Иисусынэ ивнин ытԓён: «Ӄыԓыԓяӄэргаквэ! Гыт мэԓеквъи, ӄэԓюӄ-ым гаԓмаԓявэгыт!»[+] 43Ынкъам оʼравэтԓьан ԓыгэнэвыр ԓыԓяӄэргаквъэ. Ынан кыԓенин Иисус ӄонпы анъяйва Тэнантомгыӈ. Ынкъам ымыԓьо рэмкэ ынӄэн ԓьук, ымыԓьорык накорганъяӈӈогъан Тэнантомгыӈ.

### 19


Инэгтэтнумэкэвыԓьын Закхей

1Пыкирык Иерихонэты, Иисус гэԓеԓин ӈотӄэн майӈынымнымъеквэ. 2Ынкы гатваԓен ӄол, нынныԓьын Закхей, эвынинэгтэтнумэкэвыԓьын,[†] гаймычьыԓьын оʼравэтԓьан. 3Ынан коԓё нинэԓгирэԓьуӈӄин Иисус, миӈкри Ытԓён ваԓьын, ытръэч нэнаԓвавӄэн ԓьук таӈавынгынрыратэты оʼравэтԓьаԓыко амытвак, миӈкри ӄун иквыкыԓьу гатваԓен. 4Ытԓён кытгынтыянотгъэ, тыттэтгъи майӈыоттыткынэты ԓьонво Иисус, ӄэԓюӄ-ым Ытԓён гаԓяԓьыԓӄыԓ ӈотэнръэта. 5Иисус, эймэвык ӈотэнванвэты, ԓыԓепгъи гыргоԓягты ынкъам иквъи ыныкы: «Закхей! Эӄыԓпэ ӄыкэӈкэԓетги! Игыр Гым нывиԓьыԓӄыԓигым гынык». 6Ынӄэн гагчавэты кэӈкэԓетгъи эвтыԓягты ынкъам коргэты рырэсӄивэннин Иисус ченэтрагты. 7Ԓьук ӈоот, ымыԓьо акавкэтыӈӈогъат ынкъам эвыӈӈогъат: «Нывиԓгъи эʼӄэԓтэтыԓьык»[+]. 8Закхей-ым вэтчагъэ ынкъам иквъи Этынвэты:[†] «Этынвэгыт, ярайыръын гынунчывипыт трэйыԓӈын ӈъоԓьэты, мэкынайпы-ым тыпиригъэн рыпароԓӄав, трэнпэԓӄынтэвӈын ӈырача мыкыӈ»[+]. 9«Ӈотэнъыԓёк нъэԓгъи энанъягтаԓяквыргын ӈотэнрак, – иквъи Иисус. – Ӄэԓюӄ ымы ытԓён Авраамын экык[+]. 10Экык-ым О’равэтԓьаргэн етгъи ԓьонво ынкъам рыягтаԓявынво тымӈэвыԓьыт».


Мынгыткэн манэёчгыт

11Ынӄэнырыкы, микырык ӈотӄэн наваԓёмын, Иисусынэ тывнэн ԓым нэнъайвымӈыԓтэԓ,[†] ӄэԓюӄ-ым Ытԓён гатваԓен Иерусалимык чымче. Ытри-ым нычимгъуӄинэт, энмэн пэтԓе рэнъэԓгъэ Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн[+]. 12Ынкъам ынӈот Иисус иквъи: «Ӄоԓ эргыпыԓьын оʼравэтԓьан ныԓӄыттэнмавӄэн ыяанотагты, миӈкы ытԓён тиркэрму нъынъэԓын ынкъам нъыпэԓӄынтэтын очочо. 13Акватыӈӈок ынан эʼйӈэвнинэт чиниткинэт мынгыткэн выёԓьыт, йыԓнинэт амӄынвыёԓьэты эмыннэнъюну манэёчгын ынкъам ивнинэт: „Ӄыяагыткы ӈотӄэнат рымкавынво виин гым ыяак вама“. 14Нутэтумгэ ытԓён эʼӄу гэԓгыԓин, ыргынан нэнӈивынэт ынык яачы вэтгавйыръатыԓьыт авынтэркармана, микынти ивыԓьыԓӄыԓти: „Мури мытъэнӄэтыркын, иӈӄун ӈотӄэн оʼравэтԓьан нытвагъан мургин тиркэрму“. 15Ынкъам титэ ытԓён пэԓӄынтэтгъи ярагты тиркэрму, тъивъэйӈэвнинэт ынӄэнат выёԓьыт, мэкырыкы йыԓнинэт манэт, иӈӄун ԓыги эмрэтчыӈэ, миӈкэмиԓ нэнымкэвын ырыкы йыԓьё манэйыръын. 16Ы’ттъыёԓкэн етгъи ынкъам иквъи: „Гымнин этынвэгыт, гынин манэйыръэпы томгатгъат мынгыткэн манэйыръыт“. – 17„Мэчынкы, гыт таӈвыёԓьэгыт, – иквъи ыныкы тиркэрым. – Эвыр гыт мычвынэты ваԓьо гатвайгыт мъаянвык, тыйыԓыркынэт гыныкы мынгыткэн мэйӈынымнымыт, миӈкы гыт инэнԓеԓьу ритыркын“[+]. 18Етгъи ӈирэӄэв ынкъам иквъи: „Этынвэгыт, гынин манэйыръэпы томгатгъэ мытԓынча мыкыӈ“. – 19„Ымы гынан ӄэймитгынэт мытԓыӈэн мэйӈынымнымыт“, – иквъи ыныкы тиркэрым. 20Ӈыроӄав-ым етгъи ынкъам иквъи: „Гымнин этынвэгыт, вай гынин ӈоот манэйыръымкын. Гымнан гэгйипԓин, гэнчымкэтԓин кычыквык, 21ӄэԓюӄ-ым гъэӄэԓиӈэтигым гыныкы. Гыт ӈан тымԓеӈъоравэтԓьайгыт: пириркын ынӄэн, ръэнут ԓюӈытриԓе рытъё, ынкъам гыркиркын ынӄэн, ръэнут ԓюӈынынӈэвэ рытъё“. 22Тиркэрым иквъи ыныкы: „А’мын ынӈин ваԓьэгыт этэӈкыԓьигыт, пурэԓигыт! Гымнан гыт тырэнчимгъуквыт гыныквэтгава! Гынан ԓыги гэԓгыԓин, энмэн гым тымԓеӈыԓьэгым, нинэпирийгым ынӄэн, ръэнут ԓюӈытриԓе нинэнтигым, ынкъам нинэгыркийгым ынӄэн, ръэнут ԓюӈынынӈэвэ гымнанчинит. 23Ытԓён-ым иаʼм гынан эйыԓкэ рытынэт гымнинэт манэт мыкатынво вэԓытконвэпы? Пэԓӄынтэтык, гымнан рыпароч тъыпиригъэн мыкатгыргын!“ 24Ынкъам ивнинэт аʼтчатваԓьыт ынкы: „Ӄиткэгыткы ыныкайпы ынӄэн манэёчгын ынкъам ӄыйыԓыткы ӈанӄэнына, микынин томгатгъат мынгыткэн манэёчгыт“. – 25„Этынвэгыт, – иквъэт ытри, – ынык энмэч варкыт мынгыткэн манэёчгыт!“ – „ 26Гымнан-ым тивыркынитык, микынэ варкын, ынӄэнына рэйыԓыркын ӄээӄын, микынэ-ым уйӈэ, ынӄэнын ымы ваԓьын нэриткэӈын. 27Гымнинэт-ым эʼӄэԓьыт, микынти гъэнӄэтԓинэт, иӈӄун гым мытвагъак тиркэрму, ӄынрывинрыгыткы ӈутриԓы ынкъам гымык ягна ӄъаӄанмыгыткы»[+].


Иисус эргычьатэты рэгъи Иерусалимэты

28Тывыпԓыткок ӈотэннэнъайвымӈыԓтэԓ, Иисус эквэтгъи рымагтэты Иерусалимэты. 29Ынкъам титэ эймэквъи Виффагиягты ынкъам Вифаниягты, ӈэйык ӄача, нынныԓьын Елеон, Иисусынэ тыӈивынинэт ӈиръэ рэгъючечӈыԓьыт, 30ивык ырыкы: «Ӄыԓӄытгытык мъанымнымэты, ранъав ваԓьэты. Рэрэӈытык нымнымэты, рэԓьуӈыткы вотытваԓьын ӈэносёԓ, ытԓён еп микынэ аӈатвакыԓьэн. Ӄывъятгыткы ытԓён ынкъам ӄынрывинрыгыткы ӈутриԓы. 31Эвыр-ым нарамӈыԓётык тури: „Иаʼм выятыткы?“ – ӄочыткоркынэтык ынӈин: „Ытԓён яаёԓӄыԓ Этынва“». 32Рэгъючечӈыԓьыт, тыӈэвыёттэ Этынва, эквэтгъэт ынкъам нэԓьун ымыԓьо ынӈин, миӈкыри Ытԓён ырыкы иквъи. 33Титэ ыргынан навъятыӈогъан осёлӄай, ыныкэтынва намӈыԓёнат ытри: «Рэӄу выятыткы осёлӄай?» 34Ынӄэнырык ночынат: «Ытԓён яаёԓӄыԓ Этынва». 35Ыргынан нэнрывинрыгъэн ытԓён Иисусына ынкъам нэтриԓынэт осёлӄайыткынык чиниткин эвиръыт, нанвакъовын ынкаткынык Иисус. 36Ытԓён ныӈатватытваӄэн, оʼравэтԓьарык-ым нынрыратӄэнат вайманэты ръэтык чиниткин эвиръыт.

37Титэ Иисус эймэквъи эʼӄопӈайгытолгэты Елеон, ымыԓьо мыкрэгъючечӈыԓьэ коргэты нанъяӈӈогъан Тэнантомгыӈ. Ӄун нэԓьунэт нымкыӄинэт иничгытэтти. 38Нивӄинэт: «Тэӈэӈинмыԓьын[†] Тиркэрым, Пыкитԓьэн Этынвэпы! Ыныкы – онтымгыргын иʼиʼк ынкъам эргычьатын Ынангыргочатваԓьэты!» 39Ӄутти фарисейыԓьыт,[†] оʼравэтԓьаԓыко ваԓьыт иквъэт Ыныкы: «Инэныгъюԓевэтыԓьигыт, ӄытэнтыԓпиӈгынэт Гынинэт рэгъючечӈыԓьыт!» 40Ытръэч-ым Ынан ивнинэт ытри очык: «Тивыркынитык, эвыр ытри эӄуԓикэ рэнъэԓӈыт, раваӈэйпыръоӈыт выквыт».


Иисусынэ ԓиӈвитту ԓыӈыркынин Иерусалим

41Эймэвык ӄээӄын чымчаӈ, Иисусынэ ԓьунин мэйӈынымным, тэрго ԓыӈыӈӈонэн 42ынкъам иквъи: «Вэԓер ӈотэнъыԓёк ымы гыт нъычичевын, ръагыпы нъытвагъан гынин унтымычьэт! Ытръэч-ым игыр ынӄэн эвытрыкыԓьин гыныгԓыԓягты. 43Ынкъам вай рэнъэԓӈыт ыʼԓёт, титэ гыныкъэӄэԓьэ нэрэгруԓмыгыт амрапэнрыӈа ԓымынӈэнӄачайпы, 44гыт уйӈыԓьу нэрэтчыгыт ынкъам гынинэт нэнэнэт наранмыӈынат гыныкэчыку. Ыргынан нэрэнчимэквыт раԓӄаӈынвытагнэты, миӈкри ӄун гынан эчичевкэ рытын тывыԓӄаӈын, титэ Тэнантомгыӈа найъогыт рыягтаԓявынво гыт»[+].


Иисус таароӈрак

45Рэсӄивык таароӈрачыкогты, Иисусынэ рынтоӈатыӈӈонэнат виԓыткуԓьыт, 46эвма ырыкы: «Каԓегыргык гивԓин: „Яраӈы Гымнин ратвагъа ярано ченъёргаввэтгавкэн“,[†] торгынан-ым энэвнаткоԓьыргэн омакатванво рытчыткы!»

47Иисус амӄынъычо гинэныгъюԓевыткуԓин таароӈрак. Ы’ттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьа, инэнчичевэтыԓьэ Каԓегыргыкэн ынкъам ынпычьыԓьэ ныԓӄырирӄин этгыргын, иӈӄун тымык Ытԓён. 48Ытръэч-ым ытри ныгйивыԓтэтӄинэт, миӈкри ынӄэн рытык, ӄэԓюӄ-ым ымварат амӄынъычо гатваԓен Ынык рээн, ныпаԓёмтэԓӄэн Ынин гамгавэтгавэты.

### 20


Иисусын армагыргын вэтгаво нэԓгыркын

1Ынкъам ӄоԓетъыԓёк, титэ Иисусынэ нинэныгъюԓевӄин варат таароӈрак ынкъам нэнатвыӄэн Таӈпыӈыԓ, эймэквъэт Ыныкы ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьыт ынкъам инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн[†] ганпычьыԓьыма 2ынкъам намӈыԓёгъан: «Ӄикви морыкы, ръаармагырга Гыт ынӈин итыркын? Микынэ йыԓнин Гыныкы ынӈин ваԓьын армагыргын?» 3«Ымы-ым Гымнан трамӈыԓётык, тури-ым ӄытатԓыӈыткотык Гымыкы, – иквъи Иисус, – 4Энанторытвэгыргын мимԓык Иоаннан гатваԓен Тэнантомгыӈэпы ԓымэвыр оʼравэтԓьайпы?»[+]

5Ыргынан-ым вэтгаво нэтчыгъэн ыргичгу: «Эвыр мытривмык „Тэнантомгыӈэпы“, ынкэӈит Ытԓён рамӈыԓёгъа: „Иаʼм торгынан ытԓён ԓымаԓё ԓюӈыԓгыԓьын?“[+] 6Эвыр мытриквъэ „оʼравэтԓьайпы“, ымварата наравыԓгыпъевмык выква, ӄэԓюӄ-ым ытри вэтгычемгъоркыт, энмэн Иоанн – мэтъатвыткоԓьын»[+].

7Ынкъам ытри татԓыӈыткогъат, энмэн ыргынан гэмо нэԓгыркын мэӈӄо. 8Иисус иквъи ырыкы: «Ынкэӈит ымы Гымнан ӄырым мивтык тури, ръаармагырга ынӄэн тытэйкыркын».


Мигчирэтыԓьыт виноградэнанынӈавынвык

9Ынӄоры Иисусынэ тывыӈӈонэн варатэты ынӈин ваԓьын нэнъайвымӈыԓтэԓ:[†] «Ӄоԓ оʼравэтԓьата рыннинэт тыӈэԓьыт вакаӈынвык виноградкэн уунъумкыт тыӈэԓьыт йыԓнинэт мэгчератыԓьэты, иӈӄун нъыгынритыркынэт. Чинит-ым эквэтгъи оратванво томыгнотагты. 10Оонъыгыркэгыргын нъэԓык, ынан тыӈивынин выёԓьын мэгчератыԓьэты, иӈӄун пирик ынин чымӄык оонъынӈайыръэпы. Ытръэч-ым уунъынӈэвыԓьэ натаԓяйвын ытԓён, нэнэквэтэвын тэӈэрэӄыкэ. 11Ынкэӈит ынан тыӈивынин ӄоԓ выёԓьын. Ымы ынӄэн натаԓяйвын ынкъам эʼйӈэчьивэ нъэӄэнӈивыгъэн эмӄуԓгэ. 12Ынан тыӈивынин ӈыроӄав выёԓьын. Ынӄэн натынвэвыгъан ынкъам нэнинтыгъэн ӈоонрэԓы[+]. 13Иквъи ӄынвэр этын[†] вакаӈынвыкэн: „Ытԓён вай миӈкри митгъэк? Мынӈивыгъэн гымнин ыʼԓгу ԓынъё экык, вэчьым ытԓён ӈыркыԓё нэрэԓгыӈын“. 14Ытръэч-ым уунъынӈэвыԓьыт, ԓьук ытԓён, эвыӈӈогъат ыргичгу: „Ынӄэн – яатԓьан. Вынэ мынынмыгъан ытԓён, иӈӄун мургинэну нынъэԓын ынин ярайыръын!“ 15Ынкъам нэнвыгъэн ытԓён виноградынӈавынвэпы, нанмыгъан. А’мын-ым рэнрэӄэвнинэт ытри этынва вакаӈынвыкэн? 16Ытԓён рэетгъэ ынкъам ранмыгнэнат ӈутинмигчирэтыԓьыт, вакаӈын-ым рэйыԓӈынин ӄотырыкы». «Ивкэ ынӈин авнатвака!» – иквъэт паԓёмтэԓыԓьыт. 17Иисус-ым, тэӈгитэк ытри, пынԓёгъэ: «Ръэнут-ым тывыркынэн Каԓегырга морыкы ӈотэнвэтгава: „Выквыԓгын, эʼнӄу ԓынъё тараӈыԓьа, нъэԓгъи яракэн эвынуԓьиву яракэн упычьык?“ 18Гэмгэмэӈин, иʼгнэтыԓьын ынык, рэчимэтгъэ, микынэ риргъэ ӈотэнвыквыԓгын, ынӄэн рарыттэԓӈынэн». 19Инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн ынкъам ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьыт чичеквъэт, ӈотэннэнъайвымӈыԓтэԓя Ынан тывнэнат ытри, чит-ым нэрэпирисӄыченӈыгъэн Иисус, ытръэч-ым эʼӄэԓиӈу нэԓгыгъэн варат.


Инэгтын императорэты

20Ыргынан навэнвыгэтаӈӈогъан Иисус ынкъам нэнӈивынэт чиниткин оʼравэтԓьат, ыʼръэ итыԓьыт ипыԓьу, ипэ-ым ныӄитпыԓьэтӄинэт ԓьук ръэнут оʼраԓваӈӄач ваԓьын Законэты[†] Ынык вэтгавык, ынкъам ӈотӄо рытыватык очочеты, Ытԓён танымчаӈынво[+]. 21Ынӄэнырык намӈыԓёгъан Иисус: «Инэныгъюԓевэтыԓьигыт, моргынан ԓыги мытыԓгыркын, Гынинэт вэтгавыт эвыр гыёԓятгыргын эпакы рыԓеркын таӈатаароӈка оʼравэтԓьагты, рыгъюԓевыркын егтэԓык тъэвчемгъогыргыгъет Тэнантомгыӈэн. 22Ӄикви, эты мэчынкы йыԓык моргынан инэгтын римкин императорэты, этыӄун ынӈэ?» 23Иисусынэ чичевнинэт тэнанъаӄаӈэты гыттэԓьыт ынкъам ивнинэт:[+] 24«Ӄынкаԓыроквыткы Гымыкы римкин манэман-динарий.[†] Микын ынкы ԓьуԓӄыԓ ынкъам микын нынны гэкэԓиԓин?» 25«Императорэн», – татԓыӈыткогъат ытри. «Аны, императорэн ӄыйыԓыркыниткы императорэты, Тэнантомгыӈэн-ым – Тэнантомгыӈэты», – иквъи ырыкы Иисус. 26Ыргынан натаӈыԓвавын ваԓёмык оʼраԓвагты вэтгавыԓьын Ытԓён варатык ягна, ынкъам Ытԓён иничгыту ԓыӈыпԓыткук очыткоԓьын, авъеткынка ытри нъэԓгъэт.


Саддукейырык тэнӈу нэрэԓгыӈыркын Иисус

27Иисусына эймэквъэт саддукейыԓьыт,[†] ытри нивӄинэт въипԓыткук ванэван мэӈин нэюгъэн, ынкъам намӈыԓёгъан Ытԓён: 28«Инэныгъюԓевэтыԓьигыт, Моисейына кэԓинин морыкы Законык: „Эвыр микын рэвъигъэ йичьэмиттумгын эгмиӈыкыԓьин, ынан ӈэву ԓынъёԓӄыл ӄԓиквъиԓьын ынтэ, иӈӄун ынӈин ӄынут йичьэмиттумгын гаяатԓьата амранытвавӈа“. 29Энмэн, гатваԓенат ӈэръамытԓыӈэн йичьэмиттумгыт. Ы’ттъыёԓкэн, ӈавтыӈык, въигъи эгмиӈыкэ. 30Ымы ӄол ӈавтыӈгъэ ынтыёк, нэмыӄэй въигъи эгмиӈыкэ, 31ымы ӈыроӄав ӈавтыӈгъэ ынык, гитԓинэт ынӈин ымыԓьо ӈэръамытԓыӈыргарэ. Ынкъам ымыԓьо въигъэт эгмиӈыкэ. 32Яачы въигъи ымы ӈэвъэнйыръын. 33Ытԓён вай микын ӈэвъэну ытԓён ратвагъа титэ ымыԓьо рэюӈыт, ыныкит ымыԓьорык ӈэръамытԓыӈыргарԓьа ытԓён ӈэву гэԓгыԓин?» 34«О’равэтԓьат, игыр нымытваԓьыт, ныӈавтыӈӄэнат ынкъам нъэԓикэтӄинэт, – очыткогъэ Иисус. – 35Микынти-ым нэрэԓьуӈынэт эюԓыԓьу вак въипԓыткук ванэван ныӈавтыӈынат, этԓы нъэԓикэтынэт. 36Ӄэԓюӄ ытри энмэч эвъикэ ваԓьыт, наӄам Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьымэԓ нынъэԓӄинэт, эккэмиԓ Тэнантомгыӈэн, эюԓьыԓӄыԓти оʼравэтԓьано. 37Въиԓьыт-ым нэюӄинэт, рыкаԓыровнэн Моисейына, титэ ԓыгнин Этын Тэнантомгыӈо Авраамын, Тэнантомгыӈо Исаакын, Тэнантомгыӈо Иаковын. 38Ытԓён – ынӄэн-ым Тэнантомгыӈ ӄырымэн въиԓьин, ипэ-ым егтэԓԓьин. Ӄэԓьу Ынык ымыԓьо ягтаԓытваркыт». 39Ваԓёмык ынӄэн ӈыръыӄутти инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн иквъэт: «Гыт нымэԓьэв иквъи, Инэныгъюԓевэтыԓьигыт». 40Ынкъам ԓымӈэ найыԓгавӄэнат пынԓёк Ыныкагты.


Микын яатԓьан Христос?

41Иисус-ым иквъи ырыкы: «Иаʼм нивӄинэт, энмэн Христос[†] – Давидын[†] яатԓьан[+]? 42Аԓымы чинит Давид нивӄин Псаломкаԓек: „Этын иквъи гымык-Этынвэты: ‘Ӄывакъотваркын Гымык мраӈӄач’[*] 43виин Гымнан Гынинэт эʼӄэԓьыт тырэнъимпэнӈынэт Гынин гыткагэӈэты“. 44Ӄун вай, Давидына нинэԓгыӄин Ытԓён Этынво. Миӈкри вай Ытԓён нъытваркын ынин яатԓьано?»

45Титэ ымыԓьорык ныпаԓёмтэԓӄэн Иисус, Ынан ивнинэт рэгъючечӈыԓьыт: 46«Гыгэру ӄыԓгыркыниткы инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн, тэӈычьэтыԓьыт кычьымавэръэпык эвԓымчыква, кэвыԓьыт ымыԓьорык оʼра ваянвык йиԓынӈивэтык. Ытри ԓымынкы таӈъянвык нывакъотваӄэнат омакатрак, арычгывакъочга нытваӄэнат ӄамэнаймавынвык[+]. 47Ынӄэн ыргынан ӄԓиквъиԓьыт нэнэвнаркынат, арака напэԓяркынат ынкъам ынӄоры нуръэв ченъёргаввэтгавыркыт,[†] иӈӄун ыʼнԓьуркынэт! Гыгарэты ваԓьа тэнымчеӈэ нъатчаркынат ытри».

### 21


Ӄԓиквъиԓьин таароӈгыргын

1Ынӄоры Иисусынэ ԓьунинэт гаймычьыԓьыт, микырык нытриԓӄинэт инэрэтти манэчанԓягты. 2Ынан ԓьунин ӈъоԓьын ӄԓиквъиԓьын, микынэ нэнаёӄэн ӈэнриԓы ӈиръэ ръыпыԓвынтыманэт, 3ынкъам иквъи: «Аԓгаӈэка тивыркынитык, ӈоот ӈъоԓьын ӄԓиквъиԓьын инэтриԓгъи йъамыкыӈ ӄутырыккинэк. 4Мачымыԓьорык нэтриԓынэт манэт, ӄэԓюӄ мыгманэԓьыт, ынан-ым, ӈъочьыӈава, аԓымманэтвакэта, вэнԓыги пысӄонманэӄагтэ рытриԓнинэт».


Мэтъэквыргыкэн гыйивыт ынкъам кыԓеԓьэтти

5Ынӈот ваԓьырык вэтгаво наԓгыӈӈогъан таароӈран,[†] энмэн ԓыгэтампэравыква ынӄэн гэтэйкыԓин ынкъам гантампэравԓен этчывэԓԓьа таароӈӄавээръа. Иисус иквъи: 6«Ымыԓьо ӈотӄэнат, ръэнутэт торгынан тэӈычьу ԓыӈыркыниткы, рэтэԓпыӈыт. Рэнъэԓӈыт ыʼԓёт, титэ ӈоот нэрэнчимиръэвӈын ыпычьытагнэты»[+].

7«Инэныгъюԓевэтыԓьигыт, – намӈыԓёгъан Ытԓён, – титэ-ым ынӄэн ратвагъа? Ынкъам миӈкри моргынан ынӄэн мытрэԓкыԓӈын? Миӈкри ваԓьо ратвагъа гыйив?» 8«Гынрырэты ӄытваркынэтык, иӈӄун тури ыʼръунтыкэ ыʼнынтытык, – очыткогъэ Иисус. – Мыкычьыт рэенӈыт Гымыгныннэ ыʼръэ энаяаԓьыт ынкъам ривыркыт: „Ынӄэн вай Гым!“ ԓымэвыр „Энмэч чымче ынӄэн эймэквъи!“ Ынӈэ аяаԓятка ырык! 9Титэ раваԓёмӈыткы маравтэ ваԓьыт ынкъам вараттэ экэвкитыԓьыт, ынӈэ акапчачавка, ӄун-ым ынӄэнат ыʼттъыёԓ ваԓьыԓӄыԓтэ, наӄам ынӄэн еп ӄырымэн ытръэттэгын».

10Ынӄоры Иисус иквъи ырыкы: «Рарыннотыԓягъа варат варатэты ынкъам ӄуԓинутэнут ӄоԓенотагты, 11ратваӈыт нотавэвраԓьатгыргын, гытъатгыргын, ымы энаврыӈтъычгыргыкэн въэгыргын, кытъаӄаԓеӈэты ваԓьыт этгыргыт ынкъам эргыԓьыт гыйивыт эʼэʼйпы. 12Ытръэч-ым ымыԓьо ынӄэнат этыӈӈок, нэрэпирисӄычетйивыркынитык ынкъам нэрэркыԓеԓьэтыркынитык, нэрэсудыркынитык омакатрак ынкъам наравосӄыраркынэтык, нэрэнрывинрыркынитык пынԓёйвынво тэркармагты ынкъам очочырыкы Гымык курэ. 13Ынкэӈит торгынан тывъёԓӄыԓ ымыԓьо торгынан ԓьоё, ваԓёмъё.

14Ӄун-ым, эвнэмитъэчимгъукэ ӄитыркынитык, рэӄын ривӈытык эмрэвиригӈэ чинитувик. 15Гымнан тыраԓпынрынтык тури ынӈин ваԓьа коттапвэтгава ынкъам гыттапчемгъота, рыпэт тургинэт эʼӄэԓьыт раԓвавӈыт ымы ӄраӄатык, ымы оʼраторыкагты рэӄын ивык. 16Ынкъам рэнунԓиӈыт торыкайпы йытоткоԓьыт, йичьэмти, чычеткинэт ынкъам ымы тумгыт, ынкъам ӄутти торыкайпы наранмыӈынат. 17Ынкъам ымыԓьорык тури эʼӄу нэрэԓгыркынитык Гымык курэ. 18Ытръэч-ым ымы кырвир торыгԓявтэпы ӄырым нытымӈэвын. 19Э’ванӈэната ратвагъа тургин ягтаԓгыргын».


Гамэтъатвыԓен Иерусалимэн рычемэръаквыргын

20«Титэ рэԓьуӈыткы Иерусалим, гыроԓмыё маравратыԓьа, митъэԓыги ԓыгипэтԓе ынӄэн рэтэԓпыгъэ. 21Ынкэӈит Иудеяк ваԓьыт мачынан нэквэтръунэт ӈагԓыкогты, Иерусалимык ваԓьа мачынан ыʼнпэԓягъан ынӄэн, микынти, ваԓьыт ынкы гроԓмакы нутэк, мачынан эвнэпэԓӄынтэткэ нитынэт майӈынымнымэты. 22Митъэԓыги ынӄэнат татԓыӈъыԓёт, титэ ратвагъа ымыԓьо мэтъатвыё Каԓегыргык. 23Раԓгъаӄатваӈыт нанӄыԓьыт ынкъам кынԓыватыԓьыт ынӈэнъыԓёк. Кыттавэмэнӈыгыргын ратвагъа ӈутиннутэк, Тэнантомгыӈ раԓганӈэнайпыгъа ӈотэнваратэты. 24О’равэтԓьат наранмыткоӈынат маравръысӄа ынкъам нэрэнйыӄунтэвӈынэт аԓванотагты. Ынкъам аԓваварата нэрэтэнтисӄуйвыркын Иерусалим. Кытэ ратвагъа ынӄэн, ытръэч вама ытри ынкы».


Рэетгъэ Экык О’равэтԓьаргэн

25Иисус ӄээӄын гивԓин: «Тиркык, йъиԓгык ынкъам эӈэрык ратваӈыт Тэнантомгыӈэн гыйивыт, нутэйиквик-ым – варатэн капчасӄоӈыттын, аӈӄы равыргыргатычгаты ынкъам ранӈэԓёԓьаты. 26О’равэтԓьат рэритчыӈэвыркыт эмъэӄэԓинръук, амъатчак ынӄэн, ръыԓиԓьын ымыԓьынотаеквэгты. Миӈкри ӄун иʼиʼкин армагыргыт ӄымэк нарантакаӈанӈынат. 27Ынкъам ынкэӈит нэрэԓьуӈын Экык О’равэтԓьаргэн, тыԓеԓьын йъыткыната, арманԓяԓьын ынкъам эргычьатратыԓьын. 28Титэ ынӄэн ранъаԓыӈӈогъа, ӄыԓӄутыркынитык ынкъам ӄэтпэты ӄынъэԓыркынитык, ӄэԓюӄ-ым тургин рытавэмэнӈытораквыргын энмэч чымче нъаԓыӈӈоркын».


Уттуут-инжир – инэныгйивэтичгын

29Иисусынэ тывнэн ырыкы ынӈин ваԓьын нэнъайвымӈыԓтэԓ:[†] «Ӄыгитэгыткы уттуут-инжир ынкъам ӄутти уттыт. 30Титэ ытри нывтатӄэнат, торгынан гэтама ытри ԓыги, энмэч эԓеръуркын. 31Ынӈин-ым ымы ӈутку: титэ рэԓьуӈыткы ынӄэн нъаԓыӈоԓьын, ԓыги ӄыԓгыркыниткы, чымче энмэч Тэнантомгыӈэн Энанԓягыргын. 32Ӄэгԓынангэт тивыркынитык, ӈотӄэн тыӈэрэт еп ягтаԓытвама, ымыԓьо ратвагъа[+]. 33И’иʼн ынкъам нутэнут рэтэԓпыӈыт, Гымнинэт-ым вэтгавыт ӄырым ныпаанат арматвак».


Тэнмавэты ӄытваркынэтык

34«Гынрыру ӄыԓгыркыниткы чиниткин ԓинԓиӈ, иӈӄун эвнъэӄэпичыкэвкэ нытвагъан качьарнымытвак, аʼӄэмԓётагъяӈытвак, чемгъонымытвак, миӈкри рэегтэчӈык, иӈӄун кытамчачго эвниткэ нитын торыкы энэнэгыргын Эккин О’равэтԓьаргэн, 35ӄынур-ым пэгԓясӄычатэты эйпыԓьын уткучьын. Ӄэԓюӄ-ым Ытԓён оʼраӈ рининигъэ ымваԓьырыкы нутэйиквик. 36Кыёԓьанма ӄонпыӈ ӄыченъёргаввэтгавыркынэтык,[†] иӈӄун аймавыӈӈоԓьа аʼӄагырга ыʼнкавратык, ынкъам тури гаймаӈэн тэнмавэты нъытватык ятыӈӈок Экык О’равэтԓьаргэн»[+].

37Ы’ԓё ӄонпы Иисус гинэныгъюԓевԓин таароӈрак, воԓӄытвэӈӈок-ым нэквэтӄин ынкъам ныкитэ нытваӄэн ӈайыткынык, таныннынъё Елеон. 38Ымварат-ым инъэ ныетӄин таароӈрагты паԓёмтэԓынво Ытԓён.

### 22


Ынпычьыԓьырык наранмыӈыркын Иисус

1Ганъаԓыӈӈоԓен крычмын Пасха,[†] титэ нынуӄинэт инэнпээвкыԓьинэт кавкавыт. 2Ы’ттъыёԓкэн таароӈгэԓевыԓьа ынкъам инэнчичевэтыԓьэ Каԓегыргыкэн ныранмыӈӄэн Иисус, ытръэч-ым айыԓго эмыԓгык экэвкитыԓьын варат, оʼра итык нъэӄэԓиӈэтӄинэт. 3Иуда, эԓвэмиԓ аʼйӈавъё Искариот, итыԓьын ӄол мынгыткэн ӈэръапароԓгыпы рагъёчачӈыԓьэпы, ыныкчемгъочыкогты рыԓгъэ авынкаԓьайӈын-сатана. 4Ынӄэната Иуда ӄытгъи ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьэты ынкъам гынрыритыԓьин очочырыкы таароӈракэн. Ынан вэтгаво ԓыгнин ырык рээн, миӈкыри аʼӄантыватык ырыкы Иисус. 5Ытри коргаквъат ынкъам энатватгъат манэԓпынрык ытԓён тывыткоԓьын. 6Иуда вэтгычьатгъэ ынкъам аʼтчаӈӈогъэ, титэ вэнвакы эʼӄэйыԓык Иисус ырыкы, варатык эмиче.


Тэнмав пасхакэн ӄамэнрыратынвэты

7Нъэԓгъи ыԓёӈэт ынкы инэнпээвкыԓьинэт кавкавыт нынуӄинэт, титэ ныпасхайытрыгырыткоӄэнат. 8Иисусынэ тыӈивынинэт Пётр ынкъам Иоанн, ынкъам ивнинэт ытри: «Ӄыԓӄытгытык ынкъам ӄынтэнмаквыткы морыкы пасхакэн ӄэмэт». 9«Миӈкы Гыт тэгъеӈыркын, иӈӄун моргынан ынӄэн мынынтэнмавын?» – ытри пынԓёгъат. 10Иисус очыткогъэ: «Титэ рэеттык майӈынымнымэты, рэнрынгиивыткы оʼравэтԓьан. Ынан рэнрыркынин имԓыйыръыԓьын пувтын. Ӄыркыԓегыткы ытԓён ынкатагнэты, миӈкыри ытԓён рэрэсӄиквъэ. 11Яракэн этын-ым[†] ӄиквыткы: «Инэныгъюԓевэтыԓьэ намӈыԓёркынэгыт гыт: «Э’ми рэԓкун, миӈкы Гымнан рэгъючечӈыԓьэ рээн тырэнуӈын пасхакэн ӄэмэт?» 12Ынкъам ынан торыкы ранкаԓыровӈынэн рэԓкун нымэйыӈӄин, таӈайкоԓыԓьын, ӈэнку етъаӈ ратвагъа ымыԓьо торгынан яаёԓӄыԓ. Ымыԓьо ынкы ӄытэӄэмэӈгытык». 13Ытри ӄытгъэт, нэԓьугъэн ымыԓьо, миӈкри Ытԓён гивԓин, ынкъам нантэнмавын пасхакэн ӄэмэт.


Пасхакэн ӄамэнрыратомакат

14Нъэԓык ӄамэнрыратомак, Иисус ынкъам мынгыткэн ӈиръэ пароԓ тыӈэвыёт арычгывакъогъат ӄамэнаймавынвык ӄача. 15Ынкъам Ытԓён иквъи ырыкы: «Ытръэттэгын Гым тытэгъеӈыркын рук ӈотӄэн пасхакэн тэӄэмэӈ турык рээн еп энъэԓкэ Гымнин тавэмэнӈыгыргын! 16Тивыркынитык-ым, Гымнан ӄырым ԓымӈэ мынун пасхакэн тэӄэмэӈ нъаԓтагнэты Пасха Энанԓягыргык Тэнантомгыӈэн». 17Пиринин койӈын, рывэԓынкыӄунэвнин Тэнантомгыӈ ынкъам иквъи: «Ӄыпиригыткы ӈоот ынкъам ӄыԓпыткуткы ымыԓьорык торгынан ыннаны чывэ. 18Тивыркынитык, ӈоткатагнэпы Гымнан ӄырым мыԓпыгъэн вино нъаԓтагнэты Энанԓягыргын Тэнантомгыӈэн». 19Пиринин кавкав, рывэԓынкыӄунэвнин Тэнантомгыӈ, Ынан ԓывинин ынӄэн ынкъам йыԓнин ырыкы, эвма: «Вай ӈотӄэн – Гымнин увик. Гымнан ынӄэн тыйыԓыркын турык ыԓпууръу. Ӄымԓеткуркыниткы ынӈин кавкав ынкъам ӄынуркыниткы кэтъонво Гым». 20Воԓӄытвэӄамэтвапԓыткогъат, Ынан ымы-ым ынӈин пиринин койӈын ынкъам иквъи: «Ӈотӄэн койӈычыко торвэтгычьат, ръомравъё Гымнин мутԓе, турыкыԓпууръэ пыԓыԓьэтыркын. 21Ытръэч-ым ӄыгитэ, Гымнин эʼӄэйыԓыткуԓьын ӄамэнрыратомакатык Гымык рээн ӄамэтваркын. 22Ынӈин ваԓьыԓӄыԓ Эккэк О’равэтԓьаргэн. Ытръэч-ым аʼткэӈэты ратвагъа ынӄэн оʼравэтԓьан, микынэ Ытԓён эʼӄэйыԓыркынин!» 23Ытри пынԓёткоӈӈогъат ыргичгу, ытԓён вай мэӈин ырыгԓыку тэнмавыркын ынӈин итык.


Мэӈин майӈыӈ ваԓьын

24[•]Ынкъам вай рэгъючечӈыԓьыт еԓырачвыӈыӈогъат, мэӈин ырыгԓыку майӈыӈ ваԓьын. 25Ытръэч-ым Иисус иквъи ырыкы: «Тиркэрмэт аԓваԓьываратэн выёԓьыԓьатыркыт ымваратэты ынкъам очочтэ ԓыӈыркыт ыргынан „пыԓчимгъугиԓивыԓьу“. 26Тури-ым эвниткэ ынӈин: майыӈкыӈ ваԓьын нытваркын ӄынур мыӄыԓьын, эрму-ым ваԓьын – ӄынур выёԓьын. 27Мэӈин майӈыӈ ваԓьын: арычгычга ӄамэнаймавытваԓьын ԓымэвыр выёԓьатыԓьын ыныкы? Вынэ ӈан арычгычга ӄамэнаймавытваԓьын. Гым-ым турыгԓыку ӄынур выёԓьэгым. 28Тури гатваторэ Гымык рээн, титэ гатваԓенат Гымнинэт кыттэнгыеӈыт.[†] 29Гымнан ымы тыйыԓыркын торыкы, миӈкри Гымнин Ытԓыгэ йыԓнин Гымыкы, Энанԓягыргын,[+] 30иӈӄун тури ӄыӄамэтваркынэтык ынкъам ӄыпавыркынэтык ӄамэнрыратынвык Гымык рээн Энанԓягыргык Гымнин. Ынкъам равакъотваркынэтык тиркэрмин ванвыткынык ынкъам ринэнԓеркыниткы мынгыткэн ӈиръэ пароԓ тыӈэрэтти Израилькэн».


Пётрына эʼнӄу рэԓгыгнин Иисус

31Ынкъам гивԓин Этын: «Симон! Симон! Аны ӄыгитэ, кэԓы сатана гэтэгъенԓин тааӈык тури, ӄынур тыӈэчьыԓӄыԓти инэнритԓевэтык[*] , 32Ытръэч-ым Гым гаченъёргаввэтгавэгым[†] Тэнантомгыӈэты, иӈӄун гынин ԓымаԓяквыргын атаԓпыӈӈока нитгъэн. Титэ гыт нэмэ Гымыкагты рэԓигъэ, ӄынъомраквын ԓымаԓяквыргын ӄутыргин рэгъючечӈыԓьин гынин йичьэмиттумгин». 33«Этынвэгыт! – иквъи Пётр Иисусына. – Гым етъаӈ тытваркын тыԓек Гынык рээн ымы восӄырагты ымы въэгыргэты!» 34«Ӄэгԓын тивыркынигыт, Пётр, – Иисус иквъи, – еп ымы петух эпԓьэйӈэкэ ритгъэ ӈутинныкитэ, гыт-ым энмэч ӈыроча риквъэ, энмэн гынан гэмо инэԓгыркын Гым».

35Ынкъам ԓым иквъи ырыкы: «Титэ Гымнан тынӈивытык тури – этэючгыкэ, аманэка ынкъам аԓымъягка, – эви тури гаӈъотваторэ?» «Ванэван», – татԓыӈыткогъат ытри[+]. 36«Игыр-ым, – иквъи ырыкы Иисус, – микын варкыт манэт, ныпирининэт ынӄэнат, мачынан ныпиринин ымы тэючгын, микын-ым уйӈэ маравръысӄын, мачынан нынвиԓыткувнинэт чиниткинэт эвиръыт ынкъам ныркурнин маравръысӄын. 37Тивыркынитык, Каԓегыргык тывъё вэты ваԓьыԓӄыԓ Гымыкы: „Ытԓён эʼӄэԓтэтыԓьу нэԓгыгъэн“. Ынкъам ынӄэн пэтԓе ратвагъа». 38«Этынвэгыт, вай ӈутку ӈиръэ маравръысӄат», – иквъэт ытри. «Мэчынкы», – татԓыӈыткогъэ Ытԓён.


Иисус ныченъёргаввэтгавӄэн Елеонкэн ӈайыткынык

39Ӈыток ярайпы Иисус эквэтгъи, ӄынур ӄонпыӈ, Елеонкэн ӈаеты. Ынык кыԓегъэт ымы рэгъючечӈыԓьыт. 40Етык ванвэты Ытԓён иквъи ырыкы: «Ӄыченъёргаввэтгавыркынэтык, иӈӄун торыкы вэты авнатвака нъитын кыттэнгыеӈ». 41Чинит-ым руԓтыгъи ырыкайпы мачрыровэты ынкъам ӈырапычга ченъёргаввэтгаквъэ: 42«Ытԓыгигыт, ивкэ эвнэԓпыкэ мынтын ӈотӄэн койӈийыръын тэвиминӈэткин! Ӄоныры-ым, мачынан нытвагъан Гынин тъивчимгъугйит, этԓы-ым Гымнин!» 43Э’эʼйпы Ыныкы вытрэтгъи Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьын ынкъам нэнанъомрытвэвӄэн Ытԓён. 44Тэвиминӈытэгнык гытгытэ Иисус ченъёргаввэтгавыӈӈогъэ пытӄыӄэтпыӈ, ынкъам Ынин гытԓёԓьат гатваԓен ӄынур мутԓытиԓин нотасӄэты. 45Ченъёргаввэтгавыпԓыткок ынкъам ӄутык, Ытԓён эймэквъи рагъёчачӈыԓьэты ынкъам ԓьунинэт ытри йыԓӄыԓьыт, пэӈъивэтыԓьыт ампыннытвак. 46«Иаʼм тури йыԓӄэтыркынитык? – иквъи Ытԓён ырыкы. – Ӄыԓӄутгытык ынкъам ӄыченъёргаввэтгавыркынэтык, иӈӄун торыкы вэты авнатвака нъитын кыттэнгыеӈ!»


Иисус нэпиригъэн

47Ынкъам вай, еп ынӄэн тывма Иисусынэ, ининигъи оʼравэтԓьамкын инэрэпирисӄыченӈыԓьын Ынык, ыʼттъыёча ырык гэԓеԓин нынныԓьын Иуда, ваԓьын мынгыткэн ӈиръэ пароԓгыпы рагъёчачӈыԓьэпы. Ытԓён эймэквъи Иисусына, йыӈонво Ытԓён. 48«Иуда, – иквъи ыныкы Иисус, – ынръам вай гынан эʼӄэйыԓыркын йыӈота Экык О’равэтԓьаргэн?» 49Ынкэӈит Ынык гроԓмакы ваԓьыт, чичевык ръэнут игыр ратвагъа, иквъэт: «Этынвэгыт, вэчьым мынмаравръысӄыткомык?»[+] 50Ынкъам ӄутынэ кыпԓынэн выёԓьын ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьэн ынкъам чывисӄыченнин ынин мраӈвэԓёԓгын. 51«Ратанӈавӈэн, ӄыпаатык!» – иквъи ырыкы Иисус. Ынкъам рыйитэ рымэԓевэннин вэԓёԓгын выёԓьэн. 52Ятыԓьэты-ым ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьэты, очочеты таароӈрагынрыратыԓьэн ынкъам ынпыянвэты Иисус иквъи: «Ынръам вай йыԓвъаӄаԓтыԓьэты энагтатыԓьыторэ гамаравръысӄыма ынкъам гэрвоттынпыма Гымыкы еттык? 53Амӄынъычо Гым гатвайгым турык рээн таароӈрак, ынкъам торгынан Гым ванэван ӄинэрэпиринтык. Ытръэч-ым вай игыр тургин ваӈэт ининигъи ынкъам вусӄынкикин армаанӈэнавагыргын»[+].


Пётрына эʼнӄу нинэԓгыӄин Иисус

54Иисус нэпирисӄычетгъэн ынкъам нэнԓегъэн ярачыкогты ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьэн. Пётр гэԓеԓин матъяаԓ. 55Гынонагтатванвык тапэнъёԓгыӈгъат, оʼравэтԓьат вакъогъат ынкы гроԓмакы, вакъогъэ ымы Пётр ырык рээн. 56Ӄоԓ выёԓьыӈава ԓьунин ытԓён вакъотваԓьын пэнъёԓгыӄэргычыко, тэӈгитэнин ытԓён ынкъам иквъи: «Ымы ӈотӄэн гатваԓен Ынык рээн!» 57Ытръэч-ым Пётр кавтычгогъэ: «Ӈавыԓ, гымнан гэмо Ытԓён». 58Пэтԓе ӄоԓ оʼравэтԓьан, ԓьук ытԓён, иквъи: «Ымы гыт ырык рээн ваԓьэгыт». «Аны вай ванэван», – очыткогъэ Пётр. 59Гаԓягъэ ӄымэк ыннэн кэԓивытгыр, ынкъам ԓымӈэ ӄоԓ иквъи аԓгаӈэка: «Вынэ ӄэйвэ, ӈотӄэн нэмыӄэй гатваԓен Ынык рээн, ытԓён вай аԓымы гаԓиԓеяԓьын». 60«Гымнан гэмо, ръэнут гынан тывыркын», – иквъи Пётр. Ынкъам титэ ынӄэн ынан нэнатвыӄэн, аʼйӈаӈӈогъэ петух. 61Этынва гитэнин Пётр тыԓик ыныкаӈӄачагты, ынкъам Пётрына кэтъонэнат Ынин вэтгавыт, тывъёттэ ыныкы: «Еп эʼйӈэкэ ӄԓигрэвымрэв ынӈэнъыԓё, гынан ӈыроча эʼнӄу ринэԓгыгъэ»[+]. 62Ынкъам ӈыток агтатванвэпы кытонмыӄоԓентогъэ тэргатык.

63О’равэтԓьат-ым, инэгынрырэтыԓьыт Иисусына, гикутэрмэчьыӈэтԓинэт, тэнӈыткунэӈу налгыӈӈогъан ынкъам наркыпчевыӈӈогъан Ытԓён, 64нэнаръэӄэн Ынин ԓьуԓӄыԓ ынкъам нымӈыԓёӄэн: «Ӄымэтъатвыгэ, ӄэԓкыԓгын, микынэ Гыт наркыпԓыгыт?» 65Ынкъам нымкыӄинэт ӄутти кытъаӄавэтгавыт гатвэвыԓенат Ыныкы.


Еврейыԓьэн ынпыянва намӈыԓёйвыркын Иисус

66Титэ эргыръогъэ, вараткэнат ынпыянвыт, ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьыт ынкъам инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн[†] умэкэтгъэт. Ыргин майӈомакатынвэты нэрэтгъэн Иисус. 67«О’ра ӄикви, Гыт – Христосэгыт?»[†] – пынԓёгъат ытри. «Эвыр Гым торыкы тыриквъэ, ӄырым ԓымаԓё ӄинэԓгытык, 68эвыр-ым тырамӈыԓёнтык, ӄырым ӄочыткотык, – иквъи Иисус. – 69Ынӈатаԓ-ым ӈоткатагнэпы Экык О’равэтԓьаргэн равакъотваркын мраӈӄач Тэнантомгыӈэн ынангаймаӈэӈык[*]». 70«Гыт – Эккэйгыт Тэнантомгыӈэн?!» – пынԓёгъат ымыԓьо. «Тури чинит ивыркынитык, энмэн Гым», – татԓыӈгъэ Иисус. 71«Ръэнут ӄээӄын ваԓёмъёԓӄыԓ мынваԓёмын, ԓьоёԓӄыԓ мынԓьун! – ытри иквъэт. – Моргынан чинит ымваԓёма мытынтын Ыныкайпы!»

### 23


Пилатына нэнамӈыԓёйвыӄэн Иисус

1Ынкэӈит ымыԓьо умэкэтыԓьыт ӄутръугъэт ынкъам нэнԓен Иисус Пилатына[+]. 2Ыргынан энаачо наԓгыӈӈогъан Ытԓён: «Моргынан ԓыги мытытчыгъэн, вай ӈотэнъоравэтԓьата оʼраԓвагты рыгъюԓевыркынин мургин варат, нэнанъотавӄэн йыԓык инэгтэт императорэты ынкъам рыпэт нивӄин, энмэн Ытԓён – Христос,[†] Тиркэрым»[+]. 3«Эвыӈан, Гыт – Тиркэрмэйгыт еврейыԓьыргэн?» – пынԓёнэн Ытԓён Пилатына. «Гыт ынӈин ивыркын», – татԓыӈыткогъэ ыныкы Иисус. 4«Гымнан ымы рэӄык ванэван энаачыԓьо мыԓгыгъэн ӈотӄэн оʼравэтԓьан», – иквъи Пилат ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьэты ынкъам оʼравэтԓьамкэты. 5Ытри-ым нытъивычьэтӄинэт: «Ынан рэкэвкивыркынин варат рыгъёԓявма ым-Иудеяк. Моогъэ Галилеяк, етгъи ӈутриԓы».


Пилатына тыӈивыркынин Иисус Иродына

6Титэ Пилатына ваԓёмнэн вэтгав «Галилея», пынԓёгъэ: «Эты ӈотӄэн оʼравэтԓьан гаԓиԓеяԓьын?» 7Ынкъам ԓыги рытчык, энмэн Ытԓён ваԓьын ванвэпы, оча ваԓьын Иродына, ынан тъивынӈивынин рыԓьататынво Ытԓён Иродына. Ирод-ым ынӈэнъыԓёк нэмыӄэй гатваԓен Иерусалимык[+]. 8Ԓьук Иисус, Ирод коԓё коргаквъэ: ынан титэеп нинэрэԓьуӈӄин Ытԓён, миӈкри ӄун ынан гаваԓёмԓен Ытԓён ынкъам нымычвынатӄэн ԓьук икумиӈкыри ваԓьын тэӈиничгытэт,[†] рытомгавъё Иисусынэ[+]. 9Ынан нэнамӈыԓёйвыӄэн Ытԓён, ытръэч-ым Иисус ванэван нытатԓыӈыткон. 10Ынкэӈит ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьыт ынкъам инэнчичевэтыԓьыт Каԓегыргыкэн[†] ӄээӄын гатвэтчатваԓенат ынкъам нытъивъэв кытэнаачо гэԓгивыԓин Ытԓён. 11Иродына гамаравӄԓявыԓма тармачьыӈэты ԓыгинъээʼвнин Иисус ынкъам ԓевԓеву ԓыгнин Ытԓён, ынӄоры-ым равэръэпаннэн Ытԓён тэркармавэръа ынкъам тыӈивынин нэмэ Пилатына. 12Ынкъам ӈотэнъыԓёк Ирод ытри Пилат томгыԓьатыӈӈогъат, чит-ым ытри гъэӄэԓьэтԓинэт.


Иисус въиԓьыԓӄыԓ

13Пилатына румэкэвнинэт ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьыт, ынпыянвыт ынкъам варат, 14иквъи ырыкы: «Торгынан рэтыткы гымыкы ӈотӄэн оʼравэтԓьан ынкъам торгынан тэнынныӈыткы Ытԓён тинэнэкэвкиӈыԓьу варат. Тымӈыԓёйвын турык ягна ынкъам ԓюнԓьутэ тынтын ӈотэнъоравэтԓьак, энмэн Ытԓён аʼткэвма итгъи, миӈкри тури ивыркынитык. 15Ымы Иродына ԓюнԓьутэ, эвыр тыӈивынин Ытԓён морыкы. Аны вай-ым, Ынан аръаԓя ԓюӈынрэӄэвэ ръэнут, иӈӄун вэты аʼӄанмыёԓӄыԓ Ытԓён. 16Ынкъам ынӄэната гымнан кэнчьийгут тырэнтыӈын Ытԓён ынкъам тырэтриԓӈын». 17(Крычмыыʼԓёӈӈок Пилатына ӄэԓюк рытрэԓьёԓӄыԓ ыннэн восӄыратваԓьын.) 18Ынръам ымыԓьо умэкэтыԓьыт ӄуԓиԓьыръугъэт: «Вэты аʼӄанмыёԓӄыԓ! Ӄытриԓгын морыкы Варавва!» 19Ӈотӄэн-ым гавосӄыраԓен эмынкургырэвык ынан варат мэйӈынымнымык ынкъам тымыткогъэ. 20Пилатына нинэрэтриԓӈыӄин Иисус, ынӄэната ԓымӈэ пытӄывэтгаквъэ ырыкагты. 21Ытръэч-ым ӄутти ныӄуԓиԓьыръуӄинэт: «Ӄъыԓӄапынмыгын! Ӄъыԓӄапынмыгын Ытԓён!» 22Ынкъам ӈыроӄавык иквъи ырыкы Пилат: «Ръэнут эʼӄэтэйкынин Ынан? Ванэван миӈкри ваԓьын энаач гымнан мыԓьун Ынык, иӈӄун аʼӄанмык. Ынкъам ынӄэната тырэтъивынӈивыӈын танымчаӈынво Ытԓён, ынӄъом тырэтриԓӈын». 23Ытръэч-ым ытри ԓыгэкоԓё гэӄуԓиԓьыръуԓинэт, ыʼԓӄаптымыйгот рытык Иисус. Ырыгӄуԓитэ гэнруԓыԓтэвԓин Пилат. 24Ынкъам Пилат вэтгычемгъогъэ тэйкык ырыктъэвытвыгъет: 25рытриԓнин восӄыратваԓьын, инэнкургырэвэтыԓьын варатык, тэгинӈэтыԓьын Варавва, мэӈин гагнатԓен. Иисус-ым йыԓнин ырык чимгъугйит аʼӄанмынво.


Иисус нъаӄанмыӄэн

26Иисус нэнԓегъэн аʼӄанмынвэты. Ръэтык маравӄԓявыԓя нэпирисӄычетын Симон Киринеяԓьын, мэӈин ныпэԓӄынтэтӄин ярагты энанынӈавынвыяргэпы, нэнимтиӈэтын[†] ыныкаткынык аʼӄанмыкэн уттынпын ынкъам рыԓьэтэтыйгут нэнтыгъэн ынӄэн Иисусынэ яачы. 27Иисусынэ гаԓымӈэнаԓенат ныԓгинымкыӄинэт оʼравэтԓьат, ынкъам тэргыԓьыт, ваӈэйпытэргыԓьыт ӈэвъэнйыръыт. 28Иисус, оʼрарыкагты тыԓик, иквъи: «Ӄырымэнайгым тэрго ԓынъёԓьыԓӄыԓегым, иерусаԓимӈавторэ! Вай тэрго ӄыԓгыркыниткы чиниткинэт увикит ынкъам тургинэт кымиӈыт! 29Ӄэԓюӄ-ым вай нъаԓыӈӈоркыт ыʼԓёт, титэ ривӈыт: „Кычьымыԓьыт ӈан экымиӈэткыԓьинэт ынкъам анԓываткыԓьэнат ԓёԓьота!“[+] 30Ынкэӈит ривӈыт ӈаеты: „Ӄэрэтгытык морыкаткынэты!“ ынкъам тынопэты: „Ӄэнаръэткотык мурык!“ 31Ӄэԓюӄ-ым эвыр тыӈаԓьыоттэты ынӈин итыркыт, ынръам ръэнут ратвагъа кыкватоттэты?[*]»

32Иисусынэ рээн ыʼԓӄапынмынво гэнԓеԓинэт ԓымӈэ ӈиръэ оʼравэтԓьат – эʼӄэԓтыԓьыт. 33Ытри етгъэт ванвэты, нынну ԓынъё Ԓевтъыттъым[†][*], ынкъам ынкы Иисус нъыԓӄэпын аʼӄанмыкэн уттынпык. А’ӄъоравэтԓьат нэмыӄэй гъыԓӄэпԓинэт Ынык ачгыта: ыннэн мраӈӄач, ӄоԓ-ым ӈачгыӈӄач. 34Иисус иквъи: «Ытԓыгигыт, ӄэнаачытораквынат ытри, ӄэԓюӄ-ым ыргынан гэмо, рэӄыркыт». Маравӄԓявыԓтэ ыргичгу гэтэнгыеӈԓинэт[†] тэйвыӈык Иисусын эвиръыт. 35Рэмкын гатвэтчатваԓен ынкъам гэтԓепыткуԓин. Эрмэтэ-ым тэнӈу ныԓгыӄин Ытԓён: «Э’рыкут-ым нинэнъегтэԓевӄинэт ӄутти! Мачынан игыр нынъегтэԓевнин Чинитувик, эвыр Ытԓён Христос, Тэнантомгыӈэн Ԓьоё!»[+] 36Маравӄԓявыԓтэ нэмыӄэй нытвэтчатваӄэнат ачгыта ынкъам нъэӄэтэнӈыткуӄинэт. Ыргынан пыԓыйгут нынтыӄин Ынан вэривмимыԓ-уксус 37ынкъам нивӄинэт: «Ӄынъегтэԓеквын Гынан Чинитувик, эвыр Гыт Тиркэрым Иудеякэн!» 38Иисусынэ гыргоча аʼӄанмоттынпык гатваԓен каԓегыргын: «Ӈотӄэн вай Тиркэрым Иудеякэн».

39Ӄоԓ йымэё эʼӄэԓтыԓьэ нэнъаӄатвыӄэнат мыркэрвэтгавыт: «Эвыр Гыт – Христосэгыт, ӄынъегтэԓеквын Чиниткин увик ынкъам мури!» 40Ӄутынэ-ым нинэтэнтыԓпиӈӄин ытԓён, нинивӄин: «Ӄайыԓгавыркын Тэнантомгыӈэты! Аԓымы гыт ымы ынӈин гэтэнымчеӈигыт. 41Ынкъам ынӈываԓьыморэ ынӈин нэнтымык, Ынан-ым ымы ръэнут эʼткиӈ ԓюӈынрэӄэвэ»[+]. 42Ынкъам ытԓён иквъи Иисусына: «Ӄэнакэтъогэ, Этынвэгыт, титэ Гыт рэнанԓянногъа Тиркэрмэну Гынин Энанԓягыргык». 43Иисусынэ татԓыгнэн ытԓён: «Вынэ ӄэйвэ, гыт ратвагъа игыр Гымык рээн кыттаӈванвык».


Иисусын въэгыргын

44-45Гатваԓен амгынотъыԓён, тиркытир эйпыгъи ынкъам ымнотак вусӄымчыкуръугъи. Ынӈин гатваԓен ӈыроӄычьытагнэты. Ынкъам таароӈрачыкокэн мэнигэйпичгын гынунэтэ чыӈатгъэ. 46Иисус ӄоԓентогъэ: «Ытԓыгигыт, тыйыԓыркын Гыныкы Гымнин выйин». Ивык ынӄэн, Иисус уйӈэ нъэԓгъи. 47Римкин маравармата, инэԓьуԓьэ ынӄэн ымыԓьо, рэргавнэн Тэнантомгыӈ ынкъам иквъи: «Ӈотӄэн О’равэтԓьан ӄэгԓынангэт ԓыгипыԓьу гатваԓен!» 48Умэкэтыԓьэ нэԓьугъэн ымыԓьо ынӄэн, паԓӄынтатыӈӈогъат, нинирӄинэт ченэтмачвэт эмԓинвиттык[+]. 49Ымыԓьо-ым, микынэ ԓыги гэԓгыԓин Иисус, ымы ӈан ӈэвъэнйыръыт, микынти гэетԓинэт Галилеяйпы Ынык рээн, гатвэтчатваԓенат ԓыԓямма мачрыров[+].


Иисус нэнԓеркын панэнаԓьытванвэты

50-51Ынкы гатваԓен оʼравэтԓьан майӈынымгыпы Аримафея, ваԓьын Иудеяк. Ынин нынны Иосиф, ӄоԓ ваԓьын омакатынвык ынпыянвэн, тэнԓиӈыԓьын ынкъам ԓыгипыԓьын, микынэ нэнъатчаӄэн нъаԓгыргын Тэнантомгыӈэн Энанԓягыргэн. Ытԓён ванэван оча нытвагъан ынӄэнырык, микырык ынӄэн гэнчимгъувԓин ынкъам ганытвавԓен. 52Ӄытык Пилатына, Иосифына йынаннэн Иисусын увик. 53Рывиривнин увик ынкъам рычымкэннин мэнигчыку ынкъам румкэвнин панэнаԓьытванвычыко, тайкыё энмычыко, миӈкы ванэван еп мэӈин энумкэвкыԓьин. 54Гатваԓен-ым ыʼԓёӈэт пятница, ганъаԓыӈоԓен суббота.[†] 55Ӈэвъэнйыръыт, етыԓьыт Иисусынэ рээн Галилеяйпы, яаԓятгъат Иосифына ынкъам нэԓьугъэн панэнаԓьытван ынкъам Ынин увик ынкы ромкавъё. 56Пэԓӄынтэтык ярагты, ыргынан нантэнмавынат таӈыткэԓьыт мытӄыт ынкъам энаркэԓечгыт. Суббота-ыʼԓёк ытри гонтымытваԓенат этгиԓивкэ, миӈкри рытыйгут гэкэԓиԓин Законык.[†]

### 24


Иисус гэнэювԓин Тэнантомгыӈа

1Ыттыёԓкэн неделякэн ыʼԓёк чикинъэ ӈэвъэнйыръэ нэпиринэт таӈыткэмытӄыт, ыргынан тайкыёт, ынкъам ӄытгъэт панэнаԓьытванвэты. 2Нэԓьугъэн выквыԓгийӈын рыроԓтатъё расӄэвъянвэпы панэнаԓьытванвэпы. 3Рэгъэт ынкачыкогты, наӄам ынкы уйӈэ увик Этынвэн[†] Иисусын. 4Энэчгытатвэтчатвама, ыргынан нэԓьунэт, ԓюур ырык ачгыта вытрэтыԓьыт ӈиръэ ӄԓявыԓтэ, тыӄэчгытрыавэръыԓьыт. 5Эмчеӈыттэтык ӈэвъэнйыръэ нъимпынэт ԓьуԓӄыԓти нотасӄэты, ытръэч-ым ынӄэнат иквъэт ырыкагты: «Иаʼм ытԓён ӄырирыркыниткы торгынан егтэԓыԓьын въиԓьыԓыку? 6Ытԓён ӈутку уйнэ, Ытԓён гэнэювԓин! Ӄыкэтъогыткы, ръэнут Ынан гатвыԓен торыкы еп Галилеяк: 7„Экык О’равэтԓьаргэн йыԓьёԓӄыԓ мынгэты эʼӄэԓтэтыԓьыргин, ыʼԓӄаптымъёԓӄыԓ, ынкъам ӈыроӄав ыʼԓёк Ытԓён эюԓьыԓӄыԓ“»[+]. 8Ынкы ыргынан ӄэгԓынангэт накэтъонат вэтгавыт Иисусын. 9Ытри пэԓӄынтэтгъэт панэнаԓьытванвэпы ынкъам ымыԓьо натвыгъан мынгыткэн ыннэн пароԓ рагъёчачӈыԓьэты ынкъам ымӄотырыкы. 10Ынӄэнырык, микынти гамӈыԓтэтԓенат тыӈэвыёрыкы, гатваԓенат Мария Магдалина, Иоанна, Мария-ытԓя Иаковын ынкъам ӄутти[+]. 11Ытръэч-ым ӈэвъэнйыръин вэтгавэты ымы мэӈин ԓёӈԓымаԓявыԓьын, ытри энмэч ӄун нычимгъуӄинэт, ынӄэн ытръэч тымӈэвэтгавыт. 12Ытръэч-ым Пётр ӄутгъи ынкъам кытгынтатгъэ панэнаԓьытванвэты. Ытԓён иʼмпыгъи, эʼэʼкунин ынкэчыкун ынкъам ԓьунинэт ытръэч амъянра ваткоԓьыт эммэнигытъуԓти. Ытԓён пэԓӄынтэтгъи, иничгыту ԓыӈэ ымыԓьо ваԓьын.


Чайвыгыргын Эммаусэты

13Ынкъам вай катамынӈэнъыԓёк ӈиръэ рэгъючечӈыԓьыт ныԓеӄинэт Эммаусэты, нымнымэты, ваԓьын ниръэ кэԓивытгыр чейвэ тыԓекин Иерусалимгыпы, 14ынкъам вэтгаво ныԓгыӄинэт ымыԓьо ӈотӄэнат этгыргыт. 15Ынкъам титэ ытри ынӈин гэԓеԓинэт ынкъам гавэтгавԓенат ыргичгу, Чинит Иисус эймэквъи ырыкы, ныԓеӄин ырык ачгыта. 16Ыргинэт ԓыԓет ӄнут ганпыԓмавԓенат ынӄэната ыргынан гаԓвавԓен инъэԓкыԓык Ытԓён. 17Иисус иквъи ырыкы: «Ытԓён вай ръэнут торгынан вэтгаво нинэԓгытури тыԓяма?» Ытри, пыннытваԓьыт, нывиԓгъэт. 18Ӄоԓ, нынныԓьын Клеопа, очыткогъэ Ыныкы: «Этаны таӈам-Гынан вытку ятыԓьэпы Иерусалимэты гэмо ԓыӈыркын, ръэнут ӈутку вагъэ ынӈытэӄ». 19«Ръэнут-ым?» – пынԓёгъэ Иисус. Ытри татԓыӈыткогъат: «Аны ынӄэн вагъэ Иисусынэ, Назаретгыпы ваԓьын. Ытԓён гитԓин мэтъатвыткоԓьо, эрмэԓьын Тэнантомгыӈэты ымы варатэты вэтгавык ымы инэтэйкэтык. 20Ытръэч-ым ыʼттъыёԓтаароӈгэԓевыԓьа мургин эвыр ынпычьыԓьэ Ытԓён энаачо нэԓгын аʼӄанмынво ынӄоры нъыԓӄэпын аʼӄанмыкэн уттынпык. 21А’мын-ым мури гамычвынанморэ, Ытԓён Ынӄэн, Микынэ рэнтэвиминӈытурэвӈынин Израиль. Ытръэч-ым ынӄэн еп ӄырымэн ымыԓьо: энмэч ӈыроӄав ыʼԓён нъаԓыӈӈоркын, миӈкри ынӄэн вагъэ, 22ынръа-ым ԓымӈэ мурыгӈэвъэнйыръэ мури нэниничгытэвмык. Эргыръома ытри ӄытгъэт панэнаԓьытванвэты ынкъам, 23эԓьукэ нэнтыгъэн Ынин увик, пэԓӄынтэтгъэт ынкъам иквъэт, энмэн ырыкы гэвытрэтԓинэт Тэнантомгыӈэн пынԓынԓяԓьыт ынкъам иквъэт, энмэн Ытԓён егтэԓыркын. 24Ӈыръыӄутти морыкакэнайпы ӄытгъэт панэнаԓьытванвэты ынкъам нэԓьугъэн, ӄэгԓынангэт ымыԓьо ынӈин, миӈкри гамӈыԓтэтԓенат ӈэвъэнйыръыт, ытръэч-ым Ытԓён Чинит ԓюнԓьутэ». 25«А’мын этгипкыԓьытури оʼравэтԓьаторэ! – иквъи ырыкы Иисус. – Ԓыгэкоԓё торгынан ванэван нутгъэв ԓымаԓё ӄыԓгыгыткы ымыԓьо, ръэнут гатвыԓен мэтъатвыткоԓьа! 26Эты Христос[†] ӄырымэн янор тэвиминӈыԓьыԓӄыԓ, иӈӄун йъок Чиниткин эргычьат?» 27Ынкъам Ынан рычичевэннинэт ырыкы Каԓегыргыкэнат ымванвыт, миӈкы Ытԓён гатвыԓен, моок Моисейгыпы ынкъам ымыԓьо мэтъатвыткоԓьэпы.

28Титэ ытри эймэквъэт нымнымэты, миӈкыриԓы гэԓеԓинэт, Иисус ынӈин итгъи, ӄынур рэԓеӈыркын рымагтэты. 29Ытръэч-ым Ытԓён ыргынан нъарэгъан, эвма: «Ӄыпэԓятгэ мурык рээн. Ы’ԓёӈэт тэԓпыркын, вуԓӄытвиркын». Рэсӄиквъи Ытԓён ынкъам пэԓятгъэ ырык рээн. 30Арычгывакъома ӄэмэк ӄача ырык рээн, Ынан пиринин кавкав, рывэԓынкыӄунэвнин Тэнантомгыӈ ынкъам мыԓеткунин ынӄэн, йыԓнин ырыкы[+]. 31Ԓыԓяӄэргаквъат, ыргынан нэԓкыԓын Ытԓён. Ытръэч-ым Ытԓён эвытрыкэ нъэԓгъи ырыкагты. 32Ытри гивԓинэт ыргичгу: «Аԓымы-ым мури гаԓеӈкамаграморэ амкоргава, титэ Ытԓён гавэтгавԓен мурык рээн, тыԓяма ынкъам рычечаванма Каԓегыргыт!» 33Ытри игытӄэй пэԓӄынтэтгъэт Иерусалимэты, нэԓьунэт ӈэнку мынгыткэн ыннэн пароԓ тыӈэвыёт ынкъам ӄутти, умэкэтыԓьыт ырык рээн. 34Ынӄэнат иквъэт ырыкы: «Этын ӄэгԓынангэт гэнэювԓин. Симонына Ытԓён гэвытрэтԓин». 35Ынкэӈит ыргынан намӈыԓтэԓын ынӄэн, ръэнут гатваԓен тыԓяма ынкъам миӈкри ыргынан нэԓкыԓгъэн Ытԓён, титэ Ынан нинэмԓеткуӄин кавкав.


Эюԓьын Иисус етгъи рагъёчачӈыԓьэты

36Рэгъючечӈыԓьыт еп гавэтгавԓенат, титэ Иисус Чинит вытрэтгъи ырыгԓыку ынкъам иквъи: «Нымэԓьэв ӄытваркынэтык». 37Ытри тэӈиԓюкэ гэнъэтԓинэт эмчеӈыттэтык, нычимгъуӄинэт, этаны ынӄэн емгымгыԓьогыргын. 38Ытԓён-ым ӄээӄын гивԓин: «Ынръам иаʼм ынӈин капчачавтык? Иаʼм тури мэтивэтыркынитык? 39Ӄыгитэгыткы Гымнинэт мынгыт ынкъам Гымнинэт гыткат. Ынӄэн вай Гым! Ӄинэтэгиԓинтык ынкъам ӄинэнчичьэттык. Йимгымгыкин увик уйӈыԓьин ымы эттъымкыԓьин, Гымык-ым вай, торгынан ԓьуркыниткы, варкыт». 40Ынӄо Ынан рыкаԓыровнэнат ырыкагты Чиниткин мынгыт ынкъам гыткат. 41Ытръэч-ым ытри амкоргава ынкъам эминичгытэтэ еп ныԓвавӄэнат ԓымаԓявык. Ынкэӈит Иисусынэ пынԓёнэнат ытри: «Турык варкын ръэнут рооԓӄыԓ?» 42Ыргынан нэрэтын Ыныкы раръё ыннээн. 43Ынан пиринин ынӄэн ынкъам рунин ырык ягна.

44Ынӄо ивнинэт Ынан: «Ӈоот аԓымы Гымнан гатвыԓен торыкы, титэ еп гатвайгым турык рээн, ымыԓьо Гымнин вагыргын вэты ваԓьыԓӄыԓ, каԓеё Моисейын Законык,[†] мэтъатвыткоԓьэн кэԓик ынкъам Псаломык». 45Ынкэӈит ынӄо Иисусынэ ыргин чимгъут рааӈкавнэнат, иӈӄун отгэты ыʼнчечавыӈӈонат Тэнантомгыӈэн Каԓегыргыт. 46Ытԓён иквъи ырыкы: «Гэкэԓиԓин, иӈӄун Христос тэвиминӈыԓьыԓӄыԓ, наранмыӈын ынкъам ӈыроӄавъыԓёк эюԓьыԓӄыԓ[+]. 47Ынкъам тывъёԓӄыԓ Ыныгныннэпы ымыԓьорыкы варатэты янот моогты Иерусалимгыпы наратвыӈын тыԓегыргын Тэнантомгыӈэты, ынӄоры рэтриԓӈыт эʼӄэԓтэтти». 48Ӄынымӈыԓявыркынэткы ымыԓьо ынӄэнат, торгынан ԓьоёттэ. 49Ынкъам Гымнан тырэнӈивыӈын торыкагты энатватъё Гымнин Ытԓыгэ. Тури-ым ӄыпэԓятгытык Иерусалимык, арматвэтагнэты Гыргочаԓьэпы».


Иисус гэпириԓин эʼэʼгты

50Иисусынэ рыԓымӈэнавнэнат ытри майӈынымнымгыпы ынкъам етгъэт кэтэм Вифаниятагнэты. Ынан рыгыргоԓявнэнат мынгыт таӈаӈэнмыма[+]. 51Ынкъам таӈаӈэнмыма ытри йыӄонтатыӈӈогъэ ырыкайпы ынкъам гыргоԓятыӈӈогъэ эʼэʼгты. 52Ытри, амтаароӈа Ыныкы, иʼмпыгъэт. Ынӄоры ԓыгэкоргавыԓьыт пэԓӄынтэтгъэт Иерусалимэты 53ынкъам амӄынъычо гатваԓенат таароӈрак, рэргыпава Тэнантомгыӈ.

## ВЭТГАВКАԒЕКАԒ

### ВЭТГАВКАԒЕКАԒ

ВЭТГАВКАԒЕКАԒ


А

В

Г

Д

З

И

К

Ӄ

Л

Ԓ

М

Н

О

П

Р

С

Т

Ф

Ч

Ы

Э

Я


ВЭТГАВКАԒЕКАԒ

### АԒВАԒЬЫЯНВЫВАРАТТЭ, АԒВАԒЬЫЯН

АԒВАԒЬЫЯНВЫВАРАТТЭ, АԒВАԒЬЫЯН – язычники; так во времена Иисуса называли все народы, кроме еврейского. В то время только еврейский народ знал Закон, данный Богом.

### АӇАӇ-КАԒЕГЫРГЫТ

АӇАӇ-КАԒЕГЫРГЫТ – Священные Книги (Священное Писание); религиозные книги, почитавшиеся евреями. К ним относятся Закон, книги Пророков, книга Псалмов и некоторые другие.

### А'ӃАНМЫН

А'ӃАНМЫН – казнь.

### ВЕЕЛЬЗЕВУЛ

ВЕЕЛЬЗЕВУЛ – Веельзевул; одно из еврейских наименований для дьявола (главы бесов).

### ВЫЙИРИТ

ВЫЙИРИТ – дух.

### ГЫЕВӃАКВЫРГЫН

ГЫЕВӃАКВЫРГЫН – обрезание; отсечение крайней плоти. Согласно условиям договора (завета), заключенного между Богом и еврейским народом, каждый младенец мужского пола должен был пройти через этот обряд. Над новорождёнными этот обряд совершался на восьмой день жизни; во времена Иисуса имя давалось ребёнку в этот же день.

### ДАВИД

ДАВИД – Давид; самый знаменитый царь Израиля, из племени Иуды. Он был одним из авторов ветхозаветной книги Псалмов – песен, обращённых к Богу. Стремясь к миру и справедливости, Давид исполнял Божию волю. В награду за это Бог обещал ему, что его потомки вечно будут израильскими царями. Еврейские пророки предсказывали, что Мессия (Христос), Который должен праведно царствовать над всем миром, будет потомком Давида.

### ДИНАРИЙ

ДИНАРИЙ – динарий; серебряная монета, использовавшаяся в Римской империи. По достоинству была равна заработку одного дня.

### ЗАКОН

ЗАКОН – Закон; пять древнейших книг Библии. Эти книги повествуют о сотворении мира, о первых праведниках, слышавших голос Бога и выполнявших Его волю. Далее они рассказывают о происхождении еврейского народа, о том, как Бог освободил его из рабства в Египте и дал ему землю Палестины. Кроме того, в этих книгах содержатся повеления, которые Бог в древности дал еврейскому народу, – 10 главных повелений, множество правил, касающихся обрядов и общественной жизни. Именно поэтому все пять книг были известны под общим названием «Закон». В еврейской религии Закон был самой почитаемой книгой, точное соблюдение всех изложенных в ней правил было строго обязательным. Поскольку основные повеления, содержащиеся в Законе, Бог передал через Моисея, который по воле Бога вывел евреев из Египта, эта книга часто называлась «Законом Моисеевым».

### ЗАКОНЫНЧЕЧАВАТЫԒЬЫТ, ИНЭНЧИЧЕВЭТЫԒЬЫТ КАԒЕГЫРГЫКЭН

ЗАКОНЫНЧЕЧАВАТЫԒЬЫТ, ИНЭНЧИЧЕВЭТЫԒЬЫТ КАԒЕГЫРГЫКЭН – законники, книжники; люди, хорошо знавшие Закон и объяснявшие его народу. Во времена Иисуса они представляли собой относительно небольшую группу людей, которая пользовалась большим уважением среди евреев.

### ЗИЛОТЫТ

ЗИЛОТЫТ – зилоты (по-гречески «ревнители»); еврейская религиозно-политическая группа, которая отличалась особой ревностью в охранении еврейской религии от языческого влияния и пыталась военным путем освободить народ от римской власти. Возможно, что один из двенадцати апостолов Иисуса, Симон Кананит, ранее принадлежал к этой группе.

### ИНЭГТЭТНУМЭКЭВЫԒЬЫН

ИНЭГТЭТНУМЭКЭВЫԒЬЫН – мытарь (сборщик податей); чиновник из числа местного населения, собиравший в Палестине налоги в казну Римской империи. Евреи презирали мытарей за то, что они сотрудничали с языческой римской властью (такое сотрудничество противоречило Закону). Кроме того, мытари регулярно собирали с населения больше денег, чем они должны были отдать своим начальникам, и оставляли излишки себе.

### ИНЭНПЭЭВЭТКЫԒЬИН КАВКАВЭН КРЫЧМЫН

ИНЭНПЭЭВЭТКЫԒЬИН КАВКАВЭН КРЫЧМЫН – праздник опресноков (пресных хлебов); праздник, отмечаемый в течение 7 дней после Пасхи. В течение этого праздника разрешалось есть только пресный хлеб, выпекаемый в виде тонких лепёшек.

### КЫТПЭԒГЪАРЭГЫРГЫН

КЫТПЭԒГЪАРЭГЫРГЫН – пост; посвященное Богу воздержание от пищи в течение определённого времени и время особой молитвы о Божией милости и помощи.

### ӃЭԒЕԒВЫН

ӃЭԒЕԒВЫН – душа.

### ЛЕВИЙЫԒЬЫТ

ЛЕВИЙЫԒЬЫТ – левиты; люди, которые хоть и не были священниками, но помогали в храме прославлять Бога музыкой, приготовлять животных для жертвы и т. д. Кроме того, они изучали Закон и учили народ. Это разрешалось делать только потомкам Левия, родоначальника одного из 12 родов (племён) израильского народа. От его имени и пошло название «левиты».

### ԒЕВТЪЫТТЪЫМ

ԒЕВТЪЫТТЪЫМ – Лобное место; место казни, в других Евангелиях называется по-еврейски «Голгофа».

### ԒЬОЁ ЭӇЭӇИН (ХРИСТОС)

ԒЬОЁ ЭӇЭӇИН (ХРИСТОС) (по-гречески слово «Христос» означает «помазанный», то есть «избранный Богом на служение», – то же, что по-еврейски «Мессия») – Божий посланник, приход которого предсказывался в книгах Закона и Пророков. Во времена Иисуса евреи ждали прихода Мессии и верили, что Он освободит их от власти римлян и установит Царство Божие.

### МЭТЪАТВЫТКОԒЬЫТ

МЭТЪАТВЫТКОԒЬЫТ – пророки; люди, слышащие слово Божие и доносящие его до других. Пророки призывали евреев покаяться и возвратиться к служению Единому Богу. Многие еврейские пророки записывали то, что Бог говорил через них. Во времена Иисуса книги Пророков, в частности книга Исаии, жившего в VIII в. до Рождества Христова, очень почитались у евреев. Среди пророков, не оставивших книг, наибольшим уважением пользовался Илия, живший в IX в. до н. э. Он бесстрашно обличал царя, не чтившего Бога, и прославился многочисленными чудесами. Как позднее возвестил людям другой пророк, Малахия, перед концом света Илия должен был вернуться на землю.

### НЭНЪАЙВЫМӇЫԒТЭԒ

НЭНЪАЙВЫМӇЫԒТЭԒ – притча; краткий иносказательный поучительный рассказ.

### ОЧЫԒЬАТ

ОЧЫԒЬАТ – покорность, смирение.

### ПАСХА

ПАСХА – Пасха; главный еврейский праздник, отмечавшийся в память об освобождении еврейского народа под предводительством Моисея из египетского рабства. Этот праздник отмечался ежегодно в апреле. Для праздничной еды в день Пасхи полагалось специально заколоть ягнёнка.

### ПСАЛОМЫТ, ПСАЛОМКАԒЕКАԒ

ПСАЛОМЫТ, ПСАЛОМКАԒЕКАԒ – Псалмы (псалмы по-гречески «песни»). Под этим общим названием собранно 150 еврейских религиозных песен, составляющих особую книгу Ветхого Завета. Многие из них выражают благодарение Богу за спасение от гибели, другие описывают Его величие и любовь или же содержат мольбу о помощи.

### РЭНААЧЫТОРАВ

РЭНААЧЫТОРАВ – прощение.

### САДДУКЕЙЫԒЬЫТ

САДДУКЕЙЫԒЬЫТ – саддукеи; наиболее влиятельное религиозное течение среди евреев во времена Иисуса. Многие саддукеи входили в высший религиозный совет, среди саддукеев были и первосвященники. Они, как и фарисеи, отличались жёстким следованием Закону. Однако, в отличие от фарисеев, саддукеи не почитали другие Священные Книги, в частности книги Пророков. Они не верили в воскресение мертвых, потому что в Законе о нём ничего не сказано.

### СИНАГОГРАН

СИНАГОГРАН – синагога; здание, в котором евреи собирались каждую субботу для чтения Священных Книг и молитвы. Во времена Иисуса синагоги были в каждом городе, где жили евреи. Во время собрания в синагоге любой его участник мог прочитать отрывок из Священных Книг, а затем обратиться к собравшимся с толкованием прочитанного отрывка или поучением.

### СУББОТА

СУББОТА – суббота; священный день у евреев, который следовало полностью посвящать Богу и в который поэтому запрещалось работать. Новый день недели у евреев начинался с захода солнца, поэтому работать запрещалось с захода солнца в пятницу до захода солнца в субботу. Ко временам Иисуса еврейские учителя Закона составили список тех дел, которые считаются недопустимыми в субботу. По субботам евреи всегда собирались в синагоге для молитвы и чтения Священных Книг.

### ТААРОӇРАГЭԒЕВЫԒЬЫТ

ТААРОӇРАГЭԒЕВЫԒЬЫТ – священники; служители храма в Иерусалиме. Основная роль священника в еврейской религии состояла в принесении жертв Богу. Священниками, согласно Закону, могли быть только потомки Аарона, родного брата Моисея. Священики были разделены на 12 групп, каждая из которых служила в храме два раза в году по одной неделе.

### ТААРОӇРАН

ТААРОӇРАН – храм; священное здание в Иерусалиме. Только там евреи совершали жертвоприношения Богу, а также собирались в дни праздников. Впервые храм был построен в Х в. до н. э. знаменитым еврейским царём Соломоном. Храм, который существовал во времена Иисуса, был построен еврейским царём Иродом Великим. Здание храма было окружено галереями, которые разделяли окружавшее его пространство на несколько дворов (см. схему на с. 153). Галереи храма были местом, где обычно собиралось большое количество людей. Как и предсказывал Иисус, вскоре после Его воскресения, в 70 г. н. э., храм был разрушен римлянами и с тех пор не восстанавливался.

### ТЪЭВЧЕМГЪОГЫРГЫН

ТЪЭВЧЕМГЪОГЫРГЫН – воля, волеизъявление.

### ТЭНГЫЕӇ, КЫТТЭНГЫЕӇ

ТЭНГЫЕӇ, КЫТТЭНГЫЕӇ – испытание.

### ТЭӇИНИЧГЫТЭТ

ТЭӇИНИЧГЫТЭТ – чудо.

### ФАРИСЕЙЫԒЬЫТ

ФАРИСЕЙЫԒЬЫТ – фарисеи; религиозное течение у евреев во времена Иисуса. Фарисеев отличало очень строгое следование всем, даже второстепенным требованием Закона. Они пользовались большим уважением в народе и сами очень гордились своей религиозностью и строгостью нравов.

### ЧЕНЪЁРГАВВЭТГАВ

ЧЕНЪЁРГАВВЭТГАВ – молитва.

### Ы'МПАӇВАГЫРГЫН АԒВАӇ РЫТЧЫЁԒӃЫԒ

Ы'МПАӇВАГЫРГЫН АԒВАӇ РЫТЧЫЁԒӃЫԒ – покаяние; осознание своей вины перед Богом и отказ от прежнего образа жизни.

### Ы'ТТЪЫЁԒТААРОӇРАГЭԒЕВЫԒЬЫН

Ы'ТТЪЫЁԒТААРОӇРАГЭԒЕВЫԒЬЫН – первосвященник; главный еврейский священник. Согласно Закону, только он мог исполнять некоторые обряды и входить в самое святое место в здании храма.

### Ы'ТТЪЫЁԒТААРОӇРАГЭԒЕВЫԒЬЫТ

Ы'ТТЪЫЁԒТААРОӇРАГЭԒЕВЫԒЬЫТ – первосвященники; наиболее влиятельные еврейские священники, имевшие политический вес. Многие первосвященники входили в высший религиозный совет. Во времена Иисуса почти все они происходили из нескольких знатных семейств.

### ЭВЫНЭРЫМ

ЭВЫНЭРЫМ – четвертовластник; первоначально означало «правитель одной четверти» какой-нибудь области. Позднее этот термин стал более общим для именования правителей областей в Римской империи. Два сына царя Ирода Великого, а именно Ирод Антипа и Филипп, были четвертовластниками в Палестине во времена проповеди Иисуса.

### ЭКЫК ДАВИДЫН

ЭКЫК ДАВИДЫН – Сын Давидов; так называли Мессию (Христа), поскольку, как верили евреи, Он должен быть потомком царя Давида.

### ЭКЫК О'РАВЭТԒЬАРГЭН

ЭКЫК О'РАВЭТԒЬАРГЭН – Сын Человеческий; так Иисус часто называет Себя в Евангелиях. О точном значении этого наименования нет единого мнения. С одной стороны, так в книге пророка Даниила в Ветхом Завете именуется небесная личность, которой в конце времен Бог даст честь, славу и власть. С другой стороны, в еврейском языке это выражение может значить просто «человек». Если Иисус употреблял его в этом значении, то тем самым Он хотел подчеркнуть, что во всем подобен людям, прежде всего Своими страданиями и смертью.

### ЭНАНԒЯВАГЫРГЫН ЭӇЭӇИН

ЭНАНԒЯВАГЫРГЫН ЭӇЭӇИН – Царство Божие; Божие владычество в этом и будущем мире над людьми и всем существующим; жизнь в соответствии с волей Всевышнего.

### ЭНАНЭНТЫТКОВАН

ЭНАНЭНТЫТКОВАН – жертвенник; место, где евреи приносили жертвы, предписанные Законом. Во времена Иисуса животных закалывали на жертвеннике во внутреннем дворе храма, а жертвенные благовония курились на жертвеннике непосредственно в храмовом здании.

### ЭӇЭӇ

ЭӇЭӇ – Бог.

### ЭӇЭӇГЫЙИВ

ЭӇЭӇГЫЙИВ – знамение; чудесный знак со стороны Бога как доказательство чего-либо.

### ЭТЫН

ЭТЫН – Господь, господин.

### ЯВМАТГЫРГЫН

ЯВМАТГЫРГЫН – преображение.

## Нутэкэԓит Карты

Нутэкэԓит Карты

АԒВАԒЬЫЯНВЫВАРАТТЭ, АԒВАԒЬЫЯН – язычники; так во времена Иисуса называли все народы, кроме еврейского. В то время только еврейский народ знал Закон, данный Богом.

ВЕЕЛЬЗЕВУЛ – Веельзевул; одно из еврейских наименований для дьявола (главы бесов).

ДАВИД – Давид; самый знаменитый царь Израиля, из племени Иуды. Он был одним из авторов ветхозаветной книги Псалмов – песен, обращённых к Богу. Стремясь к миру и справедливости, Давид исполнял Божию волю. В награду за это Бог обещал ему, что его потомки вечно будут израильскими царями. Еврейские пророки предсказывали, что Мессия (Христос), Который должен праведно царствовать над всем миром, будет потомком Давида.

ДИНАРИЙ – динарий; серебряная монета, использовавшаяся в Римской империи. По достоинству была равна заработку одного дня.

ЗАКОН – Закон; пять древнейших книг Библии. Эти книги повествуют о сотворении мира, о первых праведниках, слышавших голос Бога и выполнявших Его волю. Далее они рассказывают о происхождении еврейского народа, о том, как Бог освободил его из рабства в Египте и дал ему землю Палестины. Кроме того, в этих книгах содержатся повеления, которые Бог в древности дал еврейскому народу, – 10 главных повелений, множество правил, касающихся обрядов и общественной жизни. Именно поэтому все пять книг были известны под общим названием «Закон». В еврейской религии Закон был самой почитаемой книгой, точное соблюдение всех изложенных в ней правил было строго обязательным. Поскольку основные повеления, содержащиеся в Законе, Бог передал через Моисея, который по воле Бога вывел евреев из Египта, эта книга часто называлась «Законом Моисеевым».

ЗАКОНЫНЧЕЧАВАТЫԒЬЫТ, ИНЭНЧИЧЕВЭТЫԒЬЫТ КАԒЕГЫРГЫКЭН – законники, книжники; люди, хорошо знавшие Закон и объяснявшие его народу. Во времена Иисуса они представляли собой относительно небольшую группу людей, которая пользовалась большим уважением среди евреев.

ИНЭГТЭТНУМЭКЭВЫԒЬЫН – мытарь (сборщик податей); чиновник из числа местного населения, собиравший в Палестине налоги в казну Римской империи. Евреи презирали мытарей за то, что они сотрудничали с языческой римской властью (такое сотрудничество противоречило Закону). Кроме того, мытари регулярно собирали с населения больше денег, чем они должны были отдать своим начальникам, и оставляли излишки себе.

ӃЭԒЕԒВЫН – душа.

ԒЕВТЪЫТТЪЫМ – Лобное место; место казни, в других Евангелиях называется по-еврейски «Голгофа».

ԒЬОЁ ЭӇЭӇИН (ХРИСТОС) (по-гречески слово «Христос» означает «помазанный», то есть «избранный Богом на служение», – то же, что по-еврейски «Мессия») – Божий посланник, приход которого предсказывался в книгах Закона и Пророков. Во времена Иисуса евреи ждали прихода Мессии и верили, что Он освободит их от власти римлян и установит Царство Божие.

МЭТЪАТВЫТКОԒЬЫТ – пророки; люди, слышащие слово Божие и доносящие его до других. Пророки призывали евреев покаяться и возвратиться к служению Единому Богу. Многие еврейские пророки записывали то, что Бог говорил через них. Во времена Иисуса книги Пророков, в частности книга Исаии, жившего в VIII в. до Рождества Христова, очень почитались у евреев. Среди пророков, не оставивших книг, наибольшим уважением пользовался Илия, живший в IX в. до н. э. Он бесстрашно обличал царя, не чтившего Бога, и прославился многочисленными чудесами. Как позднее возвестил людям другой пророк, Малахия, перед концом света Илия должен был вернуться на землю.

НЭНЪАЙВЫМӇЫԒТЭԒ – притча; краткий иносказательный поучительный рассказ.

ПАСХА – Пасха; главный еврейский праздник, отмечавшийся в память об освобождении еврейского народа под предводительством Моисея из египетского рабства. Этот праздник отмечался ежегодно в апреле. Для праздничной еды в день Пасхи полагалось специально заколоть ягнёнка.

РЭНААЧЫТОРАВ – прощение.

САДДУКЕЙЫԒЬЫТ – саддукеи; наиболее влиятельное религиозное течение среди евреев во времена Иисуса. Многие саддукеи входили в высший религиозный совет, среди саддукеев были и первосвященники. Они, как и фарисеи, отличались жёстким следованием Закону. Однако, в отличие от фарисеев, саддукеи не почитали другие Священные Книги, в частности книги Пророков. Они не верили в воскресение мертвых, потому что в Законе о нём ничего не сказано.

СУББОТА – суббота; священный день у евреев, который следовало полностью посвящать Богу и в который поэтому запрещалось работать. Новый день недели у евреев начинался с захода солнца, поэтому работать запрещалось с захода солнца в пятницу до захода солнца в субботу. Ко временам Иисуса еврейские учителя Закона составили список тех дел, которые считаются недопустимыми в субботу. По субботам евреи всегда собирались в синагоге для молитвы и чтения Священных Книг.

ТААРОӇРАН – храм; священное здание в Иерусалиме. Только там евреи совершали жертвоприношения Богу, а также собирались в дни праздников. Впервые храм был построен в Х в. до н. э. знаменитым еврейским царём Соломоном. Храм, который существовал во времена Иисуса, был построен еврейским царём Иродом Великим. Здание храма было окружено галереями, которые разделяли окружавшее его пространство на несколько дворов (см. схему на с. 153). Галереи храма были местом, где обычно собиралось большое количество людей. Как и предсказывал Иисус, вскоре после Его воскресения, в 70 г. н. э., храм был разрушен римлянами и с тех пор не восстанавливался.

ТЭНГЫЕӇ, КЫТТЭНГЫЕӇ – испытание.

ТЭӇИНИЧГЫТЭТ – чудо.

ФАРИСЕЙЫԒЬЫТ – фарисеи; религиозное течение у евреев во времена Иисуса. Фарисеев отличало очень строгое следование всем, даже второстепенным требованием Закона. Они пользовались большим уважением в народе и сами очень гордились своей религиозностью и строгостью нравов.

ЧЕНЪЁРГАВВЭТГАВ – молитва.

ЭНАНЭНТЫТКОВАН – жертвенник; место, где евреи приносили жертвы, предписанные Законом. Во времена Иисуса животных закалывали на жертвеннике во внутреннем дворе храма, а жертвенные благовония курились на жертвеннике непосредственно в храмовом здании.

ЭӇЭӇ – Бог.

ЭТЫН – Господь, господин.

+ 1:6 Иона 3:9

+ 3:2 Иона 1:1-2

+ 3:9 Иона 1:6

+ 1:15 Лк 7:28, Лк 7:33,

+ 1:48 Лк 11:27

+ 1:76 Лк 7:26, Лк 20:6,

+ 1:77 Лк 3:3

+ 1:80 Лк 3:2

+ 2:4 Лк 1:26-27,

+ 2:14 Лк 19:38

+ 2:19 Лк 2:51

+ 2:39 Лк 1:26-27

+ 2:50 Лк 9:45, Лк 18:34

+ 2:51 Лк 2:19

+ 3:1 Лк 13:1, Лк 23:1, Лк 9:7

+ 3:2 Лк 1:63, Лк 1:80,

+ 3:8 Лк 16:24,

+ 3:9 Лк 13:9,

+ 3:14 Лк 19:8

+ 3:22 Лк 9:35,

+ 4:16 Лк 2:39

* 4:27 Энаврыӈвапысӄатъычгыргын – русийиԓымиԓ «проказа».

+ 4:34 Лк 8:28,

+ 4:35 Лк 9:42,

+ 4:42 Лк 5:16

+ 5:14 Лк 17:14

+ 5:16 Лк 4:42

* 5:17 Фарисейыԓьыт – нэмыӄэй таароӈыԓьыт Тэнантомгыӈэты, ытръэч микырык кытаӈъаԓё ныԓгыӄин кыԓек Пэтыкаԓекаԓ, чама тэпэнинэӈкин таароӈвагыргын ныгтыркыԓяӄэн, мэӈин ӈыръыкиткит аԓва ваԓьын кытакавко ыргынан ныԓгыӄин.

+ 5:17 Лк 6:19, Лк 8:46

+ 5:20 Лк 7:48

+ 5:29 Лк 19:6

+ 5:30 Лк 15:2

+ 5:32 Лк 15:7,

+ 5:33 Лк 11:1, Лк 18:12

+ 5:35 Лк 17:22

+ 6:7 Лк 14:1, Лк 20:20

+ 6:9 Лк 14:3

* 6:15 Зилот – грекъеԓепы «ӄраӄатыԓьын».

+ 6:16 Лк 22:47

+ 6:19 Лк 5:17, Лк 8:46

+ 6:28 Лк 23:34,

+ 7:14 Лк 8:54

+ 7:24 Лк 3:2

+ 7:28 Лк 1:15

+ 7:29 Лк 3:12

+ 7:33 Лк 1:15

+ 7:34 Лк 5:30

+ 7:39 Лк 15:2

+ 7:48 Лк 5:20

+ 7:50 Лк 8:48, Лк 17:19, Лк 18:42,

+ 8:1 Лк 4:43

+ 8:2 Лк 23:49, Лк 24:10,

+ 8:3 Лк 24:10

+ 8:16 Лк 11:33

+ 8:17 Лк 12:2

+ 8:28 Лк 4:34

+ 8:35 Лк 10:39

+ 8:37 Лк 5:8,

+ 8:41 Лк 13:14,

+ 8:46 Лк 5:17, Лк 6:19

+ 8:48 Лк 7:50,

+ 8:51 Лк 9:28

+ 8:54 Лк 7:14

+ 9:1 Лк 6:12-16

+ 9:7 Лк 3:1, Лк 9:19

+ 9:9 Лк 3:19-20, Лк 23:8

+ 9:10 Лк 9:2

+ 9:19 Лк 9:7,

+ 9:20 Лк 22:67,

+ 9:22 Лк 17:25, Лк 18:33, Лк 24:7,

+ 9:23 Лк 14:27

+ 9:25 Лк 12:20

+ 9:27 Лк 21:32,

+ 9:28 Лк 8:51

+ 9:35 Лк 23:35,

+ 9:42 Лк 4:35

+ 9:44 Лк 9:22, Лк 18:32-33

+ 9:45 Лк 2:50, Лк 18:34

+ 9:48 Лк 10:16,

+ 9:50 Лк 11:23

+ 9:51 Лк 24:51,

* 9:53 Самарияԓьыт ынкъам еврейтэ гъэӄэԓьэтԓинэт.

* 10:12 Содом – мэйӈынымным рычемавъё нымытваԓьыт амйъарантатык аʼӄатвак.

* 10:13 Хоразин, Вифсаида, Капернаум – мэйӈынымнымыт Галилеяк. Тир ынкъам Сидон – мэйӈынымнымыт аԓвавараткэн нутэк Финикия.

* 10:18 Сатана – эвынкэԓьы, тинэнъэӄэӈыԓьын Тэнантомгыӈэты.

+ 10:25 Лк 18:18

* 10:32 Левийыԓьын – яатԓьан Левийын, гатваԓенат винрэтыԓьу таароӈгэԓевыԓьык.

+ 10:39 Лк 8:35

+ 10:41 Лк 12:25

+ 11:19 Лк 9:49,

+ 11:23 Лк 9:50

+ 11:27 Лк 1:48

+ 11:32 Иона 3:5

+ 11:33 Лк 8:16

• 11:37 Лк 20:45-47

+ 11:42 Лк 18:12

+ 11:43 Лк 14:7, Лк 20:46

+ 11:54 Лк 20:20

+ 12:2 Лк 8:17

+ 12:32 Лк 22:29

+ 12:33 Лк 18:22

+ 13:1 Лк 3:1, Лк 23:1

+ 13:7 Лк 3:9

+ 13:14 Лк 8:41,

+ 13:15 Лк 14:5

+ 13:19 Лк 17:6,

+ 13:31 Лк 3:1, Лк 9:7

+ 13:35 Лк 19:38

+ 14:1 Лк 6:7, Лк 20:20

+ 14:5 Лк 13:15

+ 14:7 Лк 11:43

+ 14:11 Лк 18:14

+ 14:27 Лк 9:23

+ 14:35 Лк 8:8,

+ 15:2 Лк 5:30, Лк 19:7

+ 15:7 Лк 5:31-32

+ 16:10 Лк 19:17

+ 16:16 Лк 4:43,

+ 16:24 Лк 3:8

+ 17:1 Лк 22:22

+ 17:6 Лк 13:19

+ 17:12 Лк 5:11,

+ 17:14 Лк 5:14

+ 17:16 Лк 5:12,

+ 17:19 Лк 7:50,

+ 17:20 Лк 19:11,

+ 17:22 Лк 5:35,

+ 17:23 Лк 21:28

+ 17:25 Лк 9:22

+ 18:1 Лк 21:36,

+ 18:9 Лк 16:15

+ 18:12 Лк 5:33, Лк 11:42

+ 18:14 Лк 14:11

+ 18:18 Лк 10:25

+ 18:22 Лк 12:33

+ 18:28 Лк 5:11

+ 18:29 Лк 14:26

+ 18:33 Лк 9:22, Лк 24:7,

+ 18:34 Лк 2:50, Лк 9:45

+ 18:38 Лк 1:32

+ 18:42 Лк 7:50,

+ 19:7 Лк 5:30, Лк 15:2

+ 19:8 Лк 3:14

+ 19:9 Лк 3:8,

+ 19:11 Лк 17:20,

+ 19:17 Лк 16:10

+ 19:27 Лк 20:16

+ 19:44 Лк 21:6

+ 20:4 Лк 3:3

+ 20:5 Лк 7:30

+ 20:6 Лк 7:26, Лк 9:8

+ 20:12 Лк 11:48-49

+ 20:20 Лк 6:7, Лк 14:1, Лк 11:54

+ 20:23 Лк 12:1

+ 20:41 Лк 1:32, Лк 18:38

* 20:42 Мраӈӄач’ – вэймэну ԓынъё ваны.

+ 20:46 Лк 11:43

+ 21:6 Лк 19:44

+ 21:32 Лк 9:27

+ 21:36 Лк 18:1,

• 22:24 Лк 9:46-50

+ 22:29 Лк 12:32

* 22:31 Ынӈин нынъянръавӄэнат ӈуйтыӈэчьыт кавкавтыӈачьыԓӄыԓепы.

+ 22:35 Лк 9:3, Лк 10:4

+ 22:49 Лк 22:38

+ 22:53 Лк 20:1,

+ 22:61 Лк 22:34

* 22:69 Ӈотӄэн гаймаӈэн ынӈин чичевык: «...Ытръэч-ым ӈоткатагнэпы Тэнантомгыӈ ринэнԓеркын Эккэк О’равэтԓьаргэн рээн».

+ 23:1 Лк 3:1, Лк 13:1,

+ 23:2 Лк 20:25

+ 23:7 Лк 3:1, Лк 9:7

+ 23:8 Лк 9:9

+ 23:29 Лк 21:23

* 23:31 Ӈотӄэн гаймаӈэн ынӈин чичевык: «Ӄэԓюӄ-ым эвыр ынӈин итыркыт Гымыкы, ӄынур тыӈаԓьыоттэты, ынръам ръэнут-ым ратвагъа торыкы, энагԓятыԓьырыкы кыкватоттэты?»

* 23:33 Ԓевтъыттъым – аʼӄанмываны.

+ 23:35 Лк 9:35,

+ 23:41 Лк 23:4,

+ 23:48 Лк 18:13

+ 23:49 Лк 8:2

+ 24:7 Лк 9:22, Лк 18:33,

+ 24:10 Лк 8:2-3

+ 24:30 Лк 9:16

+ 24:46 Лк 24:27

+ 24:50 Лк 19:29,