# хакас тілі

Институт перевода Библии

## хакас тілі

## Ухаанӌы Йонаның киндезі

### Ухаанӌы Йонаның киндезі

Ухаанӌы Йонаның киндезі


Аарлығ хығырығӌылар

Йона


Ухаанӌы Йонаның киндезі


хакас тілбестегнең хости орыс паза англия тілбестеглері пирілчелер


Библияны тілбестеӌең институт


Москва


2021


Ухаанӌы Йонаның киндезі


Хоосчы – Ирина Павлишина

Худай пічиинің (Ызых пічіктің) хакас тіліне тілбестелген электроннай кӧрімін Библияны тілбестеӌең институттың пу сайтында табарға чарир:

https: ibt.org.ru/ru/media?id=XKS

Священное Писание (Новый Русский перевод)

Copyright © 2003, 2009, 2013 IMB-ERTP and Biblica ®

Used by permission. All rights reserved worldwide.

ISBN 978-5-93943-299-3

© Институт перевода Библии, 2021

### Аарлығ хығырығӌылар


Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің холыңарда ухаанӌы Йонаның киндезі. Йона ол Хан Худай кемге Позының кӧңнін асхан паза кемнең пастыра чонны, чазыхтарын тастап, арығ чуртас чуртирға хығыртхан, кізілернің пірсі полған. Йона наа эраның алнындағы VIII-ӌі чӱсчылда Израиль хазнада чуртаан. Ол туста Израиль хончых хазнанаң, Ассириянаң, илееде тус чаалас париған полған. Хан Худай Йонаа Ассирияның ордазы, Ниневий саарзар, чол парарға чахаан. Андар парып, ағаа Ниневий чуртағӌыларын чабал паза пазынӌыхтығ чуртасты тастирға хығыртарға кирек полған. Ассириядағылар алында Израиль чонына кӧп чобағ-хыйал иткеннерін Йона пілген. Аннанар Худай позын андағы чирлерзер ысчатханына чӱрегі пір дее чатпаан – ол чахығны толдырбасха харасхан. Че толдырғанын-толдырбаанын – анзын, тізең, пу киндені читіре хығырыбыссар, піліп аларзар.

Иона ухаанӌының киндезі – Пурунғы Молӌағның кинделерінің пірсі. Пурунғы Молӌағнаң хада Наа Молӌағ, тізең, пірге Библия, Худай пічии, полчалар. Наа Молӌағ хакас тілінең 2009 чылда сығарылған. 2011 чылда, тізең, Наа Молӌағ хости пирілген ікі, орыс-хакас, тілліг кинде полып сығарыл парған. Орыс тілліг Наа Молӌағ Синод тілбестеенең пирілче.

Пу кинде ӱс – орыс, англия паза хакас – тілліг: олар мында хости пирілчелер. Орыс тілбестее Худайның (Ызых) Пічиинің «Новый русский перевод», англия тіліне тілбестелгені – «World Englіsh Bіble» киндедең алылғаннар.

Библияның полған на тілбестее – ӧӧн тексттің сағызын орта читір полар сӧстерні тілирінӌе улуғ чайаачы тоғыс. Йона ухаанӌының Киндезіне текст пурунғы еврей тілінең пазыл парған. Тілбестег киреенде оох-теек нимелер кӧмес пасхали тілбестел парчатсалар даа, че, пӱкӱле алза, пурунғы Кинденің ӧӧн сағызы алыспинча.

Библияны тілбестеӌең институт ухаанӌы Ионаның киндезінің тілбесчілеріне, редакторларына паза пу сығарысты чарыхха тимнир тоғыста араласхан прай кізілерге алғызын читірче.

### Йона

#### Йона

Йона


[1]

[2]

[3]

[4]


#### 1


Йона Хан Худайдаң тисче

1Амиттайның оолғы Йонаа Хан Худай сӧзі полған:

2– Тур, тыхтанып, илбек саар Ниневийзер пар. Анда иділчеткен чабал киректердеңер мағаа сағба читкен, аннаңар син, парып, Минің чарғым чарла ол саарда.

3Йона, тізең, Хан Худайның хараанаң Таршиш саарзар тизерге полып, Йаппийзер парыбысхан. Анда, Хан Худайдаң тизерге сағыснаң Таршишсер парчатхан керіпті таап, чол ахчазын тӧлеп салып, ағаа одырыбысхан.

4Че Хан Худай талайға хазыр чил ызыбысхан. Аның кӱзіне керіп одылар пазында полған. 5Талайӌылар хорыххлап парып, полғаны ла пос худайына пазыр сыххан. Керіпті нииктирге тіп, андағы пар-чох нимелерні суға тастағлап сыхханнар.

Йона, тізең, керіп істінзер парып, анда чадып, халын уйғунаң узубысхан[+].

6Аныңзар керіп пастығы киліп, тидір:

– Ноға син мында узупчатчазың? Тур, Худайыңны хығыр! Арса, Ол піске айап парып, тыныбысты ӧлімнең ал халӌаң ма[+].

7Талайӌылар пос аразында, пу чобағ кемнің сылтаанда оларға тӱскенін пілер ӱчӱн, ӱлӱс тастирға чоохтазыбысханнар.

Ӱлӱс тастабысханнарында, анзы Йонаны кӧзіткен.

8Андада олар аннаң сурғаннар:

– Чоохтап пир, пу чобағ кемнің ӱчӱн артылды піске? Ноо ниме итчеткен кізізің син? Хайдаң парирзың? Чирі-сууң хайдадыр? Ноо чонның тӧлізің?

9Йона нандырған:

– Мин еврей кізібін. Хан Худайға, чирні-талайны чайаан Тигір Худайына пазырчадырбын.

10Талайӌылар прайзы даа тың хорых парғаннар, ағаа піди тееннер:

– Ноға син мыны ит салдың?

Аның Хан Худайдаң тискенін олар аннаң позынаң искеннер.

11Талай хайнааннаң улам хайнапчатхан. Аны кӧре, олар Йонадаң пазох сурчалар:

– Ам хайди ит салибыс сині, талай амырир ӱчӱн? Талай хайнирын тохтатпиннача.

12Андада ол теен талайӌыларға:

– Мині хаап, талайзар тастабызыңар, андада талай сірерге амырап пирер. Мин пілчем нооза, миның ӱчӱн пу чил піди сірерге хазырлан килген.

13Че олар, талай хазынзар табырах чидерге полып, искілерінең уламох хапчығай тоғын сыхханнар. Талай, тізең, улам на хайнапчатханнаңар, чарға пір дее чит полбиныбысханнар.

14Андада олар Хан Худайға алдан сыхханнар:

– Хан Худай, пу кізінің тыны ӱчӱн піске ӧл парарға пирбе. Пу пырозы чох кізіні ӧдіргенібіс ӱчӱн, пістең сурағ итпеске алданчабыс. Син, Хан Худай, Позыңның кӧңнің толдырчазың нооза.

15Анаң Йонаны хаап, хайнапчатхан талайзар керіптең сығара тастабысханнар. Талай олох туста амырап парған. 16Талайӌылар, аны кӧре, Хан Худайдаң тың хорых парғаннар: Ағаа тайығ ит салып, обалланғаннар.

#### 2


Йонаның пазырынғаны

1Хан Худай кир[*] палыхха чахыбысхан – анзы Йонаны азырыбысхан. Ол палыхтың істінде Йона ӱс кӱн, ӱс хараа полған[+]. 2Кир палыхтың хурсағында полып, ол Хан Худайға, позынын Худайына пазырып, 3піди алданған:

– Чобаама пастырып, Хан Худайны хығырғам.
Ол, тізең, мині истіп, мағаа нандырған.
Чир тӱбінең аахтадым Сағаа, Син минің ӱнім
ӧліглер чирінең ис салғазың.
4Син мині талай тириинзер, аның чӱреене читіре,
тастаттырғазың,
аның ағыннары мині ораабысханнар,
хай-пар суғларың, салғахтарың
минің ӱстӱмӌе ахханнар.

5Мин теем: «Синің харааңнаң сӱрдірібіскем мин,
че Синің ызых Храмыңны хатап хайди даа кӧрербін не».
6Синің суғларың пазым ӱстӱн туйухтабысханнар,
тӱбі чох суғ тирии хуӌахтабысхан мині,
суғ оттары пазымны сулғабысханнар.
7Талай тӱбінде турған тағлар тӧзіне тӱстім мин,
чир хаалхалары мында мині саңайға пиктебістілер.
Че син, Хан Худай, минің Худайым,
пу тирең оймахтаң мині, тіріг позымны, сығарып алдың.

8Тыным минің ӱзіл париғанда,
мин Хан Худайны сағын килгем.
Сағаа минің алданызым,
Синің ызых Храмыңа, читкен.

9Нимее чарабас паза чой худайахтарға пазырчатханнар
Синнең алар паарсастаң час халдылар.
10Мин, тізең, Сині махтапчатхан сарыннар сарнап ала,
Сағаа тайығ саларбын.
мин обалланғанымны толдырарбын.
Арачыланыс Худайдаң килче!

11Хан Худай кир палыхха чахығ пирібіскен, анзы Йонаны чарға сығара хағырыбысхан.

#### 3


Йона Ниневийзер парча

1Хан Худайдаң Йонаа ікінӌі хати сӧс полған:

2– Тур, тыхтанып, илбек Ниневий саарзар парып, анда Минің пу чооғымны чарлирзың[+].

3Йона Хан Худайның чооғын истіп, тыхтанып, Ниневий саарзар чол сыххан. Ниневий ӱс кӱнге ле чазағ ирт полар уғаа улуғ саар полған.

4Йона саарӌа пір кӱнге ханӌа ирт поларын парып, піди чарлап чӧрген: «Ниневийнің иңзеріл парарына хырых кӱн хал парды!». 5Ниневийдегілер Худайға киртін парып, ораза тудардаңар чарлабысханнар, улуғ-кічіглерінең ала киден киптеріне[*] тонаныбысханнар.

6Пу хабар Ниневий ханына чит парған. Ол, хан сіреезінең турып, хан кип-азаан суурыбызып, киден кипке тонаныбысхан, анаң ойба-кӱлге одыр салған. 7Ол Ниневий чонына Ханның паза позына чағын пай-пиглернің чахиин чарлабысхан: «Кізілер бе, маллар ба, пуғалар ба, хойлар ба – пірдеезі пір дее ниме чібезіннер, маллары оттабазыннар, суғ даа іспезіннер. 8Кізілерні дее киден кипке тонандырзыннар, малларын даа киден чапрактарнаң чаап салчатсыннар. Полған на кізі ханӌа пар кӧңнінең, Худайны хығырынзын, чабал чолдаң хыйыссын, хатығ хылиин тастазын.

9Кем пілер, арса, Худай, хайнапчатхан ӧкпезін пазынып, пісті айап пиріп, пісті чох ит салбас»[+].

10Худай оларның киректерін паза чабал чолдаң сых парғаннарын кӧр салып, оларға айап парған паза ызарға иткен хыйал-чобағларын ыспиныбысхан.

#### 4


Йонаның ӧкпеленгені, Худайның паарсазы

1Анзына Йона ӧкпеленіп, тың тарых парған. 2Ол, Хан Худайға піди пазыр сыххан:

– О, Хан Худайым, мин чир-суумда чуртаанымдох, мыны чоохтаан нимеспін ме? Аннаңар даа мин, Синің паарсах паза чағбан кӧңніңні, кізілерге чабал итпес, кӧӧлбек, тыстанӌых хылииңны пілгенімнеңер, Таршишсер тискем хайза. 3Амды, тізең, Хан Худай, минің тынымны алып ал: мағаа чуртаанӌа ӧл парары артых полар.

4Че Хан Худай ағаа нандырған:

– Сағаа іди тарығарға орта ба?

5Йона ол саардаң сығып, аның іскеркі саринзар пас парыбысхан. Анда позына отах идіп алып, аның істінде кӧли одыр салып, саарнаң ниме поларын кӧрерге сахтап сыххан.

6Хан Худай, тізең, Йона ізіргенмес ӱчӱн, аның пазына кӧлек тастир ӧзімге ӧс парарға чахыбысхан. Йона ол ӧзімге тың ӧрін парған.

7Че пазаағы кӱнде, таң атханда, Худай хуртха ӧзімні кимірерге чахыбысхан. Ол ӧзім хуруп чӧрібіскен. 8Кӱн сыхханда, тізең, Худай іскеркі сырлама ізіг чилге ӱбӱрерге чахыбысхан. Йона, пазына саапчатхан кӱн ізиине сыдаспин, позына ӧлім сурын сыххан:

– Піди чуртаанӌа, ӧлібіссе, артых ла полар, – теен.

9Худай, тізең, Йонадаң сурған:

– Ол ӧзімнің ӱчӱн іди тарығарға орта ба?

– Йа, ӧл парғанымӌа даа ӧкпелен пардым, – нандырған анзы.

10Андада Хан Худай теен:

– Син позың ӧскірбеен дее, мааннабаан даа ӧзімге іди айапчазың. Ол пір харааға ла ӧс парып, пазаағызында чох пол парған. 11Мағаа чи, илбек Ниневий саарның оң холнаң сол холны пасхалап пілбинчеткен пір чӱс чибіргі муңнаң артығох кізізі паза кӧп саннығ маллары айастығ нимес пе?

## Наа Молӌағ

### Наа Молӌағ

Наа Молӌағ


Сӧс алны

Матфей

Марк

Лука

Иоанн

Илҷілернің

Римдегілерге

1 Коринфтегілерге

2 Коринфтегілерге

Галат чиріндегілерге

Ефестегілерге

Филипптегілерге

Колоссадағыларға

1 Фессалониктегілерге

2 Фессалониктегілерге

1 Тимофейге

2 Тимофейге

Титке

Филимонға

Еврейлерге

Иаковтың

1 Петрның

2 Петрның

1 Иоанның

2 Иоанның

3 Иоанның

Иуданың

Азых чоох


### Сӧс алны


Сӧс алны

Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің алныңарда хакас тіліне тілбестелген Наа Молӌағ. Наа Молӌағнаң Пурунғы Молӌағ пір кинде полып, тилекейде иң хығырылчатхан Худайның (Ызых) Пічии алай ба Библия полча.

Наа Молӌағ – ол 27 кинденің чыындызы полча. Андар тӧрт Чахсы Хабар, Худай илӌілерінің чуртастарынаңар кинде, Илӌілернің пічіктері паза Ухаанӌыларның Азых Чооғы киріл парғаннар. Грек тілінең «Евангелие» сӧс «Чахсы Хабар» тіп тілбестелче. Іди Иисус Христос Позының ӱгредиин адап салған, сах ідӧк Наа Молӌағның пастағы тӧрт киндезі адалча. Анда евангелисттер Матфей, Марк, Лука паза Иоанн Иисус Христостың чуртазынаңар паза иткен киректерінеңер, Аның ӱгредиинеңер паза Ол иткен хайхастардаңар, Аның ӧлімінеңер паза тірілгенінеңер чоохтапчалар.

Худай илӌілерінің чуртастарынаңар киндеде Иисус Христостаңар Чахсы Хабар хайди тарадылғаннаңар чоохталча. Пу киндеде Христос киртінізінің пастағы чылларында полған киректернің изерезі кӧзіділчеткеннеңер, ол тархынның тың аарлалчатхан киречізі полча. Анда илӌілернің кӱстенізі сылтаанда, Иисус Христостаңар хабар тиксі-тилекейге хайди тарадылғаннаңар чоохталча.

Наа Молӌаға ідӧк Павелнің, Петрның, Иоанның паза илӌілернің пасхалары даа Христос тӧрееннең 1-ғы чӱс чылында пасхан 21 пічии кірген. Полған на пічік кемге-де, христиан ӧмелеріне алай алынӌа кізілерге адалып, пазыл парғаннар.

Наа Молӌағның халғанӌы киндезі, Илӌілернің Азых Чооғы, ухаанӌы ниме. Аны хығырары оой ла нимес. Анда тилекейнің тархынында Худай полғанының чазыдын асчатхан кӧп омалар пар. Пу киндеде ідӧк Худай тилекейні чарғылирдаңар паза пу чир-чарыхтың орнына «наа тигірнең наа чир» тіп адалчатхан артых, мӧгі хан-чир килерінеңер чоохталча.


Наа Молӌағны тілбестирінде тузаланылчатхан сын пічіктердеңер

Наа Молӌағ пурунғы грек тілінең пазыл парған. Ол кӧп хати холнан хобырылған. Прай ла грек пічіктері пір тӧӧй ниместер. Че пасхалалчатхан орыннарның кӧп сабазы сағыс хоостыра тың на ырабинчалар. Пурунғы пасха пічіктернең тиңни Наа Молӌағның пічиинде андағ киліспес орыннар асхынахтар.

Хакас тіліне тілбестег орыс Синод тілбестиине тӧстенче. Піс пілчеткен иң артых пічіктер пірее чирлерде Синод тілбестиинең пасхалалчалар. Хығырығӌыларға грек пічіктерінең пасхалалчатхан андағ орыннар страницаның алтында паза кинденің соондағы таблицаларда чарыда чоохталчалар.

Синод тілбестии удаа таныс грек пічіктерінің пірдеезіне тӧстенминче. (Сағамғы Синод тілбестеглері андағ орыннарны курсивнең алай тӧрткіл скобкаларнаң таныхтапчалар. Че пірееде пір дее хайди таныхтабинчалар). Андағ оңдайларда хакас тілбестии грек пічиин хооп, Синод тілбестиинең пасхалалчатханына сноскаларда ӱндеспинче.


Пу киндее хоза сығарылған нимелер

Кинденің соонда сӧстік табарзар. Анда хакас тілбестиинде тузаланылчатхан паза чарыда чоохтиры киректелчеткен сӧстерні таап аларзар. Сӧстікте пирілчеткен сӧстернің ӱстӱнде мындағ «#» підір пазылых полча. Кинденің соонда, тізең, Наа Молӌағ тузындағы Палестин паза Чағынғы Іскеркі чирлернің карталары, ідӧк Библия тузында полған киректернің орыннарының сомнары кӧзіділ парғаннар.


Хакас тіліне тілбестегдеңер

Тілбестег чахсы синде иділерінің ӱчӱн паза сын грек пічиинің сағызын хыйыстырбастың ӱчӱн, Библияны тілбестепчетсе, хайзы-пірсі сыныхтағлар хайди даа иділедірлер. Хакас тілбестегде, грек пічиин чарытчатса, Библияны тілбестеӌең институттың пасха даа тоғыстарында чіли, пу тоғыста тілбесчілер чоннар аразында алылған оңдайларны хыйыстырбасха кӱстенчелер. Піске грек пічиинің пасха-пасха оңдайли чарыдылчатхан орыннарының тілбестеге пірсін не аларға киліскен, пасхазын (грек пічиинің чарыдылчатхан олох орнын) сноскаа кир салғабыс.

Наа Молӌағ ікі муңӌа чыл мының алнында пазыл парған. Ол сыынаң аны чӱзерлеп улуғ-кічіг тіллерге тілбестеп салғаннар. Амды ол санға хакас тілі кірібӧк парды. Худай Пічии хакас тіліне тілбестелгеннең кӧп ле тус иртпеді – пу проектке он чыл азыра ла. Пу тустың аразына Библияны тілбестеӌең институтнаң Марктың Чахсы хабары (1995), Луканың Чахсы Хабары, Худай илӌілерінің чуртастары (1999), Иоанның Чахсы Хабары, Иоанның пічіктері паза Азых чоох Киндезі (2004), тӧрт Чахсы Хабар (2007) тілбестеліп, сынағ оңдайынаң сығарыл парғаннар.

Библияны тілбестеӌең институт Наа Молӌағны хакас тіліне тілбестир тоғыста кӧп чыллар изере араласхан тілбесчілерге паза редакторларға, ідӧк пу тілбестегні чарыхха сығарарына хабасхан прай кізілерге алынӌа алғызын читірче.

Библияны тілбестеӌең институт

### Матфей

#### Матфей

Матфей


Матфейнің Чахсы Хабары

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### Матфейнің Чахсы Хабары


Матфейнің Чахсы Хабары

Христианнар кибірі пу Чахсы Хабарның авторына Матфей Левийні санапча. Ол албан чығӌаң кізі полған Аны Иисус Христос Позынаң хада парарға хығырған паза он ікі илӌізінің пірсі поларға турғысхан.

Матфей позының Чахсы Хабарын ӧӧнінде еврей хығырығӌыларына пасхан полған. Тархынны ӱгренчеткеннернің хай піреелері, тізең, ол киндені Матфей пастап еврей алай арамей тілінең пасхан, соонаң на грек тіліне тілбестеен тіп, санапчалар. Матфей позының киндезін Иисустың пурунғыларынаң пасти пасча. Ол Иисусты еврейлернің Адазы Авраамның паза Израиль ханы Давидтің кӧні тӧлі полчатханын кӧзітче. Матфей, пурунғы Молӌаға удаа сылтанып ала, еврей ухаанӌылары чоохтааны хоостыра, Назареттең сыххан Иисус Худай таллаан Хан паза Арачылағӌы полчатханын киртістіг киречілепче. Ол ідӧк Иисустың чоохтарына паза ӱгредиине кӧп хайығ (прай кинденің тӧртінӌі чардығынӌа) айландырча. Матфейнің Чахсы Хабарында Иисус, Худайның Чахиин чарыда чоохтаӌаң паза Худай хан-чирінеңер ӱгретчең Худайдаң пирілген ӱлгӱзі пар ӱгретчі чіли, кӧзіділче. Матфей Иисустаңар ӱгредігні сағызы хоостыра пис чара пӧлче: 1) Тағда ӱгреткені (5–7 пастағлар), 2) илӌілерге Чахсы Хабарны тарадарға чахаанынаңар (10-ӌы пастағ), 3) Худай хан-чирінеңер кип-чоохтар (13-ӌі пастағ), 4) Христостың чахсы ӱгренӌізі хайди полардаңар ӱгреде чоохтааны (18-ӌі пастағ), 5) тилекейні килер тустарда ниме сағыпчатханнаңар (24–25-ӌі пастағ). Матфейнің киндезіне ідӧк пасха Чахсы Хабарларда чох полған 10 кип-чоох кірче.

#### 1


Иисус Христостың ӧбекелері


(Лк 3:23-38)

1[•]Иисус Христостың ӧбекелері: Ол Давидтің[†] паза Авраамның[†] тӧлі полча. Аның ӧбекелері мындағлар: 2Авраамнаң[†] Исаак тӧреен. Исаактаң – Иаков[†], Иаковтаң[†] – Иуда[†] паза аның харындастары. 3Иуданаң[†] Фамарьдаң Фарес паза Зара тӧрееннер. Фарестең Есром тӧреен, Есромнаң – Арам. 4Арамнаң Аминадав тӧреен, Аминадавтаң – Наассон, Наассоннаң – Салмон. 5Салмоннаң Рахавтаң Вооз тӧреен. Воознаң Руфтаң Овид тӧреен. Овидтең – Иессей. 6Иессейдең Давид[†] хан тӧреен, Давид ханнаң Соломон[†] тӧреен. Соломонның[†] іӌезі, тізең, пастап Уриейнің ипчізі полған. 7Соломоннаң Ровоам тӧреен, Ровоамнаң – Авий, Авийдең – Аса. 8Асадаң Иосафат тӧреен, Иосафаттаң – Иорам, Иорамнаң – Озий. 9Озийдең Иоафам тӧреен, Иоафамнаң – Ахаз, Ахазтаң – Езекий. 10Езекийдең Манассий тӧреен, Манассийдең – Амон, Амоннаң – Иосий. 11Иосийдең Иоаким тӧреен Иоакимнең – Иехоний паза аның харындастары. Олар прайзы Израиль чоны Вавилонзар[†] сӱрдірер алнындох, тӧрееннер. 12Вавилонзар[†] сӱрдірген соонда, Иехонийдең Салафииль тӧреен. Салафиильдең Зоровавель тӧреен. 13Зоровавельдең Авиуд тӧреен, Авиудтаң – Елиаким, Елиакимнең – Азор. 14Азордаң Садок тӧреен, Садоктаң – Ахим, Ахимнең – Елиуд. 15Елиудтаң Елеазар тӧреен, Елеазардаң – Матфан, Матфаннаң – Иаков. 16Иаковтаң Марияның ирі Иосиф тӧреен. Мариядаң, тізең, Иисус тӧреен. Аны Мессий-Христос[†] тіп адаӌаңнар[+]. 17Ана іди Авраамнаң Давидке теере прай он тӧрт тӧл полған, Давидтең дее Вавилонзар сӱрдіртчең тусха теере он тӧрт тӧл сыххан, Вавилонзар сӱрдірткеннең пеер Мессий-Христос[†] тӧреен тусха теере он тӧртӧк тӧл.


Иисус Христостың тӧреені


(Лк 2:1-7)

18[•]Мына піди Иисус Христос тӧреен. Аның іӌезі Мария паза Иосиф хоных хонарға молӌас салған полғаннар, че Мария, хоных хонғалаххаох, Худай Худынаң[†] азах аар пол партыр[+]. 19Иосиф, тізең, аның ирі[*], арығ чӱректіг кізі[†] полған, аннаңар Марияны, тылаасха кір парбазын тіп, сым-туюххан позыдыбызарға иткен. 20Че ол іди идерге сағын чӧрген туста, тӱзінде андар Хан Худайның[†] ангелі[†] киліп, теен:

– Давид тӧлі, Иосиф! Мариядағы пала Худай Худынаң,[†] аннаңар аннаң хоных хонарға хорыхпа. 21Мария Оол тӧрідер. Ол Позының чонын чазыхтардаң[†] арачылир, аннаңар Аны Иисус тіп адап саларзың[+].

22Прай пу ниме, Хан Худайның[†] Позының ухаанӌызы[†] пастыра чоохтааны тол парар ӱчӱн, пол парған:[+] 23«Хыс[*], азах аар пол парып, Оол тӧрідер. Аны Еммануил тіп адап саларлар». Еммануил «Худай піснең хада» теені полча.

24Иосиф, усхун парып, Хан Худайның ангелінің[†] чахиин толдырып, Марияны ал салған. 25Че Мария позының Оолғын тӧріткенӌе, ол ағаа теңмеен. Иосиф тӧреен паланы Иисус тіп адап салған.

#### 2


Іскертін килген хыйғалар

1Ирод ханның тузында Иудей чиріндегі[†] Вифлеем саарда Иисус тӧреен. Олох туста іскертін килген хыйғалар, Иерусалимзер киліп, сурғаннар:

–[+] 2Иудей ханы поларға тӧреен Пала хайдадыр? Піс, іскеркіде Аның чылтызын кӧр салып, Ағаа пазырарға килдібіс.

3Аны ис салып, Ирод хан паза аннаң хада Иерусалимдегі прай чон тың ӱрӱк парған. 4Ирод хан, улуғ абыстарны[†] паза чонның Моисей Чахии[†] пілігӌілерін чыып алып, олардаң сурған:

– Хайда Мессий-Христос[†] тӧрир полған?

– 5-6Иудей чиріндегі[†] Вифлеемде тӧрирге кирек. Ухаанӌы[†] піди пасхан нооза: «Израиль[†] чонымны хадарӌаң Устағӌы синнең сығар. Аннаңар син дее, Иуда[†] чиріндегі Вифлеем, Иуданың[†] ӧӧн саарларынаң пір дее кічіг нимессің», – тіп нандырғаннар ағаа олар.

7Андада Ирод, іскертін килген хыйғаларны позынзар сым-туюххан хығырып алып, олардаң чылтыс сыххан тустаңар піліп алған. 8Анаң оларны Вифлеемзер ызып, чоохтаан:

– Парыңар, ол Час Паладаңар прай нимені чахсы иде піліп алыңар. Таап алзаңар, мағаа искіріңер. Мин дее, парып, Ағаа пазырим.

9-10Олар, ханны истіп алып, чол сығыбысханнар. Іскеркіде кӧрген чылтыс амды оларның алнынӌа парып одырған. Олар, тізең, ол чылтысты кӧр салып, уғаа тың ӧрін парғаннар. Іди пара-пара, ол чылтыс Час Пала полған орыннаң чіке турыбысхан. 11Анаң олар, туразар кіріп, Час Паланы паза Аның іӌезін Марияны кӧр салғаннар. Тізекке тӱзіп, Аны аарлап, сундухтарын азып, Час Палаа сыйыхтарын пиргеннер: алтынны паза тадылығ чыстығ ладаннаң смирнаны[+]. 12Соонаң олар, тӱстерінде Ирод ханзар айланмастаңар танығ алып, пасха чолӌа чир-суғларынзар парыбысханнар.


Иосифтің Египетсер тискені

13Олар парыбысханда, Хан Худай[†] ангелі[†], Иосифке тӱзінде киліп, теен:

– Ирод пу Час Паланы, ӧдір саларға харазып, тілеп чӧрер. Тур, Час Паланы паза іӌезін алып, Египетсер тис. Анда мин искіріг пиргенӌе пол тур.

14Иосиф, турып алып, Час Паланы паза іӌезін алып, хараазын Египетсер парыбысхан. 15Анда ол Ирод ӱреенӌе полған. Хан Худайның:[†] «Египеттең Оолғымны нандыра хығырдым», – тіп ухаанӌыдаң[†] пастыра чоохтаан сӧстері тол парар ӱчӱн, ол ниме пол парған[+].


Кічіг палаларның ӧдірткені

16Андада Ирод, іскеркі хыйғаларға алаахтырт салғанын піл салып, уғаа тың тарын парған. Анаң Вифлеемдегі паза ол ибіре чирлердегі ікі частығ палаларны паза аннаң даа кічіглерні, хыйғалардаң піліп алған тусха килістіре тӧреен час палаларны, прай чох ит саларға чахығ ысхан. 17Ол туста ухаанӌы Иеремий искірген ухаанӌылас толған:[+] 18«Сыыт, ылғас паза илбек орлас Рама аалда истілче. Рахиль позының палаларына ылғапча, палалары чох пол парғаннаңар, позын часхарынарға хынминча».


Иосифтің Египеттең айланғаны

19Ирод ӱреен соонда, Египеттегі Иосифке, тӱзінде Хан Худайның ангелі[†] киліп, 20теен:

– Тур, Час Паланы паза іӌезін алып, Израиль[†] чирінзер пар. Час Паланың тынын чох идерге тілеп чӧргеннер ӱреп пардылар.

21Иосиф, турып, Час Паланы паза іӌезін алып алып, Израиль чирінзер айланған. 22Че Иудей чирінде Ирод пабазының орнына Архелай хан полчатханын истіп, Иосиф андар парарға хорыххан. Тӱзінде чахығ алып, ол Галилей чирінзер[†] парған. 23Андар парып, Назарет тіп адалчатхан саарда чуртап сыххан. Хан Худайның ухаанӌылар пастыра: «Иисусты Назорей адап саларлар» тіп чоохтанған сӧстері тол парар ӱчӱн, іди полған[+].

#### 3


Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӱгреткені


(Мк 1:1-8; Лк 3:1-9, 15-17; Ин 1:19-28)

1[•]Ол кӱннерде Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанн, киліп, Иудей тіп адалчатхан хуу чазыда ӱгреткен.

–[+] 2Тигір хан-ӱлгӱзі[†] чағдап килді, аннаңар, чазыхтарыңнаң[†] хыйа полып, Худайзар айланыңар, – теен ол[+].

3Мына ол – Исаий ухаанӌы[†] чоохтаан кізі. Аннаңар Исаий піди теен:

– Хуу чазыда ӱн истілче: «Хан Худайға[†] чол тимнеп пиріңер, кӧні идіңер Аның чолларын».

4Позы, тізең, Иоанн тибе хылынаң соххан кип-азахтығ, пилінде тууп хурлығ полған, чиизі, тізең, чазы мӧӧдінең сарысхалар полған. 5Андар кізілер Иерусалимнең, прай Иудей чирінең[†] паза Иордан суғның ибіркі чирлерінең чыылӌаңнар. 6Иоанн оларны, чазыхтары[†] ӱчӱн пыросынған соонда, Иордан суғда кіреске[†] тӱзірӌең[+].

7Иоанн, позынзар фарисейлернің[†] паза саддукейлернің[†] аразынаң кӧп кізі кіреске тӱзерге килчеткенін кӧріп, оларға теен:

– Чылан тӧлі! Кем сірерге Худай ызар чарғыдаң тизіп аларзар тіп чоохтап пирген[+]? 8Чазыхтарыңнаң хыйа полчатханын киречілир ӱчӱн, турыстығ киректер идіңер. 9Постарыңнаңар, «Пістің пабабыс Авраам[†]» тіп, сағынмаңар даа. Тіпчем сірерге, Худай Авраамға[†] пу тастардаң даа палалар чайап полар[+]. 10Ағастар тӧзінде палты чатча. Чахсы чистек пирбинчеткен полған на ағас, кизе сабылып, отха тасталар[+]. 11Мин сірерні, Худайзар айланып, чазыхтарыңнаң хыйа полғаннарыңны таныхтап, суғда кіреске тӱзірчем, че соомӌа Килчеткені миннең улуғ. Мин Аның ӧдігін дее апарарға турыстығ нимеспін. Ол сірерні Худай Худынаң[†] паза отнаң кіреске тӱзірер[+]. 12Аның сарғаазы холында, Ол пуғдайын, сарғабызып, аңмарынзар чыып салар. Хооғын, тізең, успас отнаң ӧртебізер[+].


Иисус Христостың кіреске тӱскені


(Мк 1:9-11; Лк 3:21-22)

13[•]Иисус, Аны Иоанн кіреске тӱзірзін тіп, Галилей чирінең[†] Иорданзар килген. 14Иоанн, тізең, Аны тохтадып, теен:

– Мағаа Синнең пастыра кіреске тӱзерге кирек, Син, тізең, минзер килчезің!

15Че Иисус ағаа нандырған:

– Сағам піди ползын. Худай пістең сағыпчатхан прай орта киректерні толдыр саларға кирекпіс.

Андада Иоанн ідӧк чарат салған. 16Иисус, кіреске тӱзіп, суғдаң сыххандох, тигір Ағаа азыл парған, олох туста Иоанн Худай Худы[†] Иисуссар тахырах хус чіли тӱзіп, Ағаа одырыбысханын кӧр салған[+]. 17Ол туста тигірдең ӱн истілген:

– Пу Минің хынған Оолғым, Ол Минің кӧңніме тың кірче[+].

#### 4


Иисустың хыӌаландыргханы


(Мк 1:12-13; Лк 4:1-13)

1[•]Иисус кіреске[†] тӱскен соонда, Худай Худы[†] Аны, сайтанның[†] хыӌыхтаныстарын иртсін тіп, хуу чазызар апарған. 2Анда хырых кӱн паза хырых хараа пір дее ниме чібин, Иисус тың астап парған[+]. 3Анаң, Аныңзар хыӌыхтандырӌаң сайтан[†] киліп, теен:

– Син сынап Худай Оолғы полчатсаң, пу тастар халасха айлан парзыннар тіп чоохтан[+].

4Че Иисус ағаа піди нандырған:

– Худай Пічиинде[†] піди пазыл парған: «Кізі чалғыс халаснаң на нимес, че Худайның полған на сӧлеен сӧзінең чуртидыр».

5Андада сайтан Аны, Иерусалим тіп ызых[†] саарзар ағылып, храм[†] хырының пулиинда турғыс салып, 6пазох тіпче Ағаа:

– Син Худай Оолғы полчатсаң, мыннаң чирзер сегірібіс. «Худай Позының ангеллеріне[†] Сині арачылирға чахығ пирер, олар, тізең, Сині, холға хаап, азахтарыңны тасха даа теертпин, апарарлар» тіп пазылған нимес пе зе?

–[+] 7Че анда: «Хан Худайны[†], Худайыңны сынаба» тіп пазылғанох, – нандырған ағаа Иисус.

8Сайтан, тізең, Аны уғаа пӧзік тағ ӱстӱнзер апарып, чир ӱстӱндегі[†] прай хан-чирлерін паза оларның пайын паза сілиин Ағаа кӧзідіп, 9теен:

– Тізекке тӱзіп, мағаа пазырзаң, прай пу нимені Сағаа пирібізербін.

– 10Хыйа пар Миннең, сайтан. Худай Пічиинде[†] піди пазыл парған: «Позыңның Хан Худайыңа[†] пазыр паза Аның на нымысчызы пол», – теен ағаа андада Иисус[+].

11Мынзын истіп, сайтан Аны тастап парыбысхан, сах андох ангеллер,[†] киліп, Иисусха полысханнар[+].


Иисус Галилей чирінде


(Мк 1:14-15; Лк 4:14-15)

12[•]Иисус, Иоанны харибге одырт салғаннарын ис салып, Галилей чирінзер[†] парыбысхан[+]. 13Ол, Назареттең сығып, Завулон паза Неффалим чирлерінзер киліп, Галилей кӧлінің хазындағы Капернаум саарда чуртап сыххан[+]. 14Іди ухаанӌы[†] Исаий чоохтаан ниме тол парған:[+] 15«Завулон паза Неффалим, талайзар парчатхан чолдағы чирлер, Иордан суғның озархызы, Галилей чирі[†] – аймах-пасха чоннарның чирі! 16Харасхыда одырчатхан чон илбек чарыхты кӧр салған, ӧлім кӧлек тӱзірген чирде чуртапчатхан чонға таң чарып килген».

17Ол тустаң сығара Иисус ӱгредіп пастаан паза чоохтаан:

– Тигір хан-ӱлгӱзі[†] чағдап килді, аннаңар, чазыхтарыңнаң[†] хыйа полып, Худайзар айланыңар


Иисустың пастағы ӱгренӌілерінеңер


(Мк 1:16-20; Лк 5:1-11)

18[•]Пірсінде Иисус, Галилей кӧлі хазынӌа парчадып, ікі харындасты кӧр салған. Пётр тіп ады-солалығ Симон паза аның харындазы Андрей сӧзірбелерін кӧлзер тастапчатханнар. Олар палыхчылар полғаннар[+]. 19Иисус оларға теен:

– Минің соомӌа парыңар, Мин сірерні, палых тутханни, кізілерні тут полар ит саларбын[+].

20Олар сах андох, сӧзірбелерін тасти, Аның соонӌа пар сыхханнар[+]. 21Аннаң андар парчадып, Иисус Зеведейнің оолларын Иаковнаң[†] Иоанны кӧр салған. Олар, Зеведейнең кимеде одырып, сӧзірбелерін тағырапчатханнар. Иисус Зеведейнің оолларын даа хығырып алған. 22Сах андох, пабазын паза кимені тасти, харындастар Аның соонӌа пар сыхханнар.


Иисустың ӱгреткені паза имнеені


(Лк 6:17-19)

23[•]Иисус, синагогаларда[†][*] ӱгредіп, Тигір хан-чирінеңер[†] Чахсы Хабарны чоохтап, аймах-пасха ағырығлардаң ағырчатхан алай сағ чохтанчатхан кізілерні имнеп, прай Галилей чирінӌе чӧрген[+]. 24Иисустаңар хабар прай Сирий чирінӌе тараан. Андар чадығдағыларны, аймах ағырығларға пастырчатханнарны, талчатханнарны, айна[†] кіргеннерні, алӌаахханнарны, чӱллері пос кізілерні – прайзын ағыл килӌеңнер. Иисус прайзын чазылдырған[+]. 25Галилей чирінең паза Он саар чирінең, Иерусалимнең паза Иудей чирінең[†], Иордан суғның озаринаң даа кӧп кізі Аның соонӌа пар сыххан[+].

#### 5


Тағдағы ӱгредіг


(Лк 6:20-23; Лк 14:34-35; Мк 9:50)

1Иисус, чонның кӧп чыыл парғанын кӧріп, тағзар сыххан. Анда Ол одыр салғанда, ӱгренӌілері Аныңзар пас килгеннер. 2Иисус, оларны ӱгредіп, піди чоохтаан:

– 3[•]Часкалығлар Хан Худайны[†] киректепчеткеннер, олар Тигір хан-чирінилер[†]!

4Часкалығлар ылғапчатханнар, Худай оларны часхарар![+]

5Часкалығлар амыр хылыхтығлар, тилекей оларға пирілер!

6Часкалығлар орта нимее астап-сухсапчатханнар, Худай оларны тосхырар![+]

7Часкалығлар паарсахтар, оларға даа Худай паарсир![+]

8Часкалығлар арығ чӱректіглер, олар Худайны кӧрерлер![+]

9Часкалығлар амыр хоных ӱчӱн тоғынчатханнар, олар Худай палалары адаларлар![+]

10Часкалығлар орта нименің ӱчӱн сӱрдіртчеткеннер, олар Тигір хан-чирінилер[†]!

11Часкалығзар, хаӌан Минің ӱчӱн сірерні, сӧклеп, сӱрчетселер паза сірердеңер чойланып чабал чоохтапчатсалар![+] 12Тигірде сірерні илбек тӧлег сағыпча, аннаңар ӧрініңер паза кӧглеңер. Сірернің алнында даа чуртаан ухаанӌыларны[†] ідӧк сӱрӌеңнер[+].

13[•]Сірер – чирнің тузызар. Тустың ачии сых парза, аны ачығ хайди идіп аларзың? Ол, кізілернің азахтары алтына тасталып, типселердең пасха паза пір дее нимее чарабас. 14Сірер чир ӱстӱнің[†] чариизар. Тағ пазындағы саар чазын пола чоғыл[+]. 15Чарытхыны, тамызып алып, ідіс алтына сухпинчалар, че ол турада кізілернің полғанына ла чарир иде кӧріндіре турадыр[+]. 16Сірернің дее чарытхыларың кізілерге іди чарызын, олар сірернің чахсы киректеріңні кӧрзіннер паза Тигірдегі Пабаңарны сабландырзыннар.


Моисей Чахиинаңар ӱгредіг

–[+] 17Мині Моисей Чахиин[†] алай ухаанӌыларның[†] пасханын чох идерге килген тіп, сағынмаңар. Мин оларны чох идерге нимес, че толдырарға килгем[+]. 18Сынны сірерге чоохтапчам, тигірнең чир чіт парбаанда паза прай ниме чох пол парбаанда, Моисей[†] Чахииндағы пір сӧс тее, пір танығ даа чітпес[+]. 19Аннаңар кем пу чахығларны кӧмес тее сайбабысса паза пасхаларын іди идерге ӱгретсе, ол Тигір хан-чиріндегілернің[†] иң кічиине саналар. Че кем, чахығларны прай толдырып, пасхаларын даа іди идерге ӱгретсе, ол Тигір хан-чиріндегілернің иң улиина саналар[+]. 20Тіпчем сірерге, ол чахығларны Моисей Чахии[†] пілігӌілерінең паза фарисейлердең[†] артых толдырбазар, Тигір хан-чирінзер кір полбассар.


Тарыныстаңар

–[+] 21«Ӧдірбеңер. Ӧдірген кізі чарғылададыр», – тіп, пурунғыларға чоохталғанын искезер. 22Тіпчем сірерге, позының харындазына тиктең чабалланчатхан полған на кізі чарғыладарға кирек. Кем харындазын «нимее чарабаан» тир, ол Ӧӧркі чарғыда чарғыладар. Кем харындазын «алығзың» тир, ол кӧйчеткен кӧлзер тастаттырарға чарғыладар[+]. 23Аннаңар, сыйииңны тайығ салӌаң орынзар[†] ағыл киліп, харындазыңның сағаа тарынчатханын сағысха кир киліп, 24сыйииңны, тайығ[†] салӌаң орындох халғыс салып, пастап, парып, харындазыңнаң чаразып ал, анаң нандыра киліп, сыйииңны тайыға[†] сал. 25Пірее кізі сині чарғаа пирерге итчетсе, андар читкелеккеӧк, сині чарғыӌаа пирібіспезін тіп, чарғыӌы, тізең, хадағӌаа, анзы даа сині харибге кир салбазын тіп, ыырласхан кізіңнең чолдох чаразып ал[+]. 26Сынны чоохтапчам сағаа: ахчаңны тооза пир салбаанда, син андартын сых полбассың.


Оралыс чӧрбе

– 27«Оралыс чӧрбе», – тіп, пурунғыларға чоохталғанын искезер. 28Амды, тізең, тіпчем сірерге: пасха ипчізер хыӌаланып кӧрчеткен полған на ир кізі чӱреенде анынаң хонғанға саналча. 29Оң харааң сині чазыхха[†] сухчатса, ол харааңны, сығара тартып, позыңнаң хыйа тастабыс. Сағаа прай позыңны пӱкӱлге кӧйчеткен кӧлзер тастаттырғанӌа, идіңнің пірее ле чардығы чох иділзе, хай-хай чахсы полар. 30Оң холың сині чазыхха[†] сухчатса, ол холыңны ӱзе саап, позыңнаң хыйа тастабыс. Прай позыңны кӧйчеткен кӧлзер тастаттырғанӌа, идіңнің пірее чардығы чох иділзе, сағаа хай-хай чахсы полар.


Чарылыстаңар

–[+] 31[•]«Ипчізінең чарылысчатхан кізі чарылысчатханнарын киречілепчеткен пічікті ипчізіне пирзін», – тіп, чоохталғанох. 32Амды, тізең, сірерге тіпчем: ир кізі, ипчізі ирлернең оралысханы ӱчӱн нимес, че пасха сылтағлар ӱчӱн аннаң чарылысчатса, позы ипчізіне ирлернең оралызарға сылтағ пирче. Ирінең чарылысхан ипчіні алчатхан кізі дее ипчінең оралысчатханға саналча.


Сӧс пирердеңер


(Мф 19:9; Мк 10:11-12; Лк 16:18)

–[+] 33«Пирген сӧзіңнең хыйа полба, че Хан Худайға[†] пирген сӧстеріңні толдыр тур», – тіп, пурунғыларға чоохталғанын искезер. 34Мин, тізең, сірерге тіпчем: пір дее сӧс пирбе. Тигір Худайның ӱлгӱ сіреезі полча, аннаңар аның адынаң обалланма[+]. 35Чир-чалбах[†] Худайның азаан тынандырчатхан орын полча, аннаңар аның даа адынаң обалланма, Иерусалим илбек ханның саары полча, аннаңар аның даа адынаң обалланма. 36Син пір састы даа ах алай хара ит полбассың, аннаңар позыңның пазыңнаң даа обалланма. 37Сӧстерің «Йа» алай «Чох» ползын. Аннаң артых чоохтанғаны сайтаннаң[†].


Ӧс алардаңар


(Лк 6:29-30)

–[+] 38[•]«Кӧс ӱчӱн кӧс», «тіс ӱчӱн тіс», – чоохталғанын искезер. 39Мин, тізең, тіпчем сірерге: чабал итчеткен кізее тоғырланма. Че пірее кізі оң наағыңнаң сабысса, син ағаа сол наағыңны тут пир[+]. 40Піреезі, чарғылазып, кӧгенеең алып аларға итсе, син ағаа тастындағы даа кип-азааңны пирібіс. 41Піреезі сині позынаң хада пір пирстаӌа парарға кӱстезе, син анынаң хада ікі анӌа парыбыс тур. 42Сурынчатхан кізее пир тур, ӧдіске аларға сағынған кізідең хыйа полба.


Хыныстаңар чахығ


(Лк 6:27-28, 32-36)

– 43«Чағыныңа хын, ыырӌыңны, тізең, хырт кӧр», – чоохталғанын искезер. 44Мин, тізең, тіпчем сірерге: ыырӌыларыңа хыныңар, сірерні харғапчатханнарны алғап турыңар, сірерні хырт кӧрчеткеннерге чахсы хылыныңар, сірерні хыйыхтапчатханнарның паза хыйа сӱрчеткеннернің ӱчӱн пазырыңар[+]. 45Андада ла сірер Тигірдегі Пабаның ооллары пол парарзар. Ол Позының кӱніне, хомай даа, чахсы даа кізілерге чарыт тур тіп, чахығ пирче, арығ чӱректіг дее, чазыхтығ даа кізілерге наңмыр ыс пирче нимес пе зе[+]? 46Сірер позыңарға хынчатханнарға ла хынчатсар, Худай сірерге нименің ӱчӱн сыйых пирерге кирек? Албан чығӌаңнар[†] даа ідӧк итчелер нимес пе зе? 47Чағыннарыңнаң на изеннезіп, пасхаӌыл ниме ит салған пол парчазар ба? Худайы чохтар даа іди итчелер нимес пе зе? 48Сірер, тізең, Тигірдегі Пабаңар осхас ӧтіре чахсы полыңар[+].

#### 6


Чох кізілерге полызардаңар

– 1Кӧріңер! Чахсы киректерні, сірерні кӧрзіннер тіп, кізілер кӧзіне ле итпеңер. Іди итсер, Тигірдегі Пабаңардаң сірерге сыйых киліспес[+].

2Чох кізілерге чахсы нимелер дее идіп одырчатсаң, чойырхостар итчеткен чіли, позыңнаңар синагогаларда[†] паза тасхар суулап чӧрбе. Олар постарын кізілер алнында махтадар ӱчӱн іди итчелер. Сынны сірерге тіпчем: олар постарының сыйыхтарын амох алып одырчалар[+]. 3Че чох кізілерге чахсы нимелер итчетсең, оң холыңның ниме итчеткенін сол холың пілбезін. 4Чох кізілерге чахсы итчеткенің кізее пілдіртпес ползын. Пабаң, тізең, кізее пілдіртпин иткеніңні кӧріп, сағаа прайзының кӧзіне сыйых пирер.


Худайға пазырардаңар


(Лк 11:2-4)

– 5[•]Пазырчатсаң, синагогаларда[†] паза тасхар пірее пулуңда турып алып, кізі кӧзіне пазырарға хынчатхан чойырхостар чіли полба. Сынны тіпчем сірерге, олар постарының сыйыхтарын хаӌанох алып алғаннар[+]. 6Син, тізең, пазырчатсаң, тураңа кіріп, ізииң чаап салып, кӧрінминчеткен, че синнең хада полчатхан Пабаңа пазырып ал. Пабаң, тізең, пілдіртпес иде иткеніңні кӧріп, прайзының кӧзіне сағаа сыйых пирер. 7Худайзар сурынып айланчатсаң, пасха худайлығлар[†] чіли, кӧп чоохтанма. Кӧп чоохтанзалар, оларның худайлары оларны истер тіп сағынчалар. 8Олар чіли итпеңер. Пабаңар ниме киректепчеткеннеріңні сірер сурынғалаххаох піледір. 9Сірер, тізең, піди пазырыңар:

Тигірдегі Пабабыс!
Синің Адың сабланзын;
10Синің хан-ӱлгӱң пеер килзін.
Чир ӱстӱнде[†] дее, тигірдегӧк чіли,
Синің кӧңніңӌе прай ниме ползын[+].
11Піске киректелчеткен халасты пӱӱн пир.
12Піс алым тӧлебееннернің пыроларын хайди тастапчабыс,
Пістің дее пыроларыбысты іди таста.
13Пісті хыӌыхтаныстарнаң сыныхтаба, че чабалдаң арачыла[*].
Синің хан-ӱлгӱң дее, кӱзің дее,
Сабланызың даа пар
Паза хаӌан даа полар нооза. Аминь[†][*][+].

14Сірер хомай иткен кізілернің пыроларын тастазар, сірернің дее пыроңарны Тигірдегі Пабаңар тастир[+]. 15Че сірер хомай иткен кізілернің пыроларын тастабазар, андада Пабаңар даа сірернің пыроңарны тастабас[+].


Ораза тудардаңар

16Ораза[†] тутчатхан туста даа, чойырхостар чіли, мӧңіс сырайлығ чӧрбеңер. Олар, ораза[†] тутчатханын кізілерге кӧзідерге полып, мӧңіс сырайлығ поладырлар. Сынны сірерге тіпчем, олар постарының сыйыхтарын амох алып одырчалар. 17Син, ораза тутчатсаң, сазыңны тарап, сырайыңны чууп сал тур. 18Ораза тудып, син кізілернің алнында нимес, че кӧрінминчеткен, синнең хада полчатхан Пабаңның алнында турарзың. Синің чазыдыңны кӧрчеткен Пабаң сағаа кӧріндіре сыйых пирер.


Ис-пайдаңар


(Лк 11:34-36; 12:33-34; 16:13)

– 19[•]Чир ӱстӱнде[†] ис-пай чығбаңар. Анда аны кӧӧ алай тат чіп салча, алай оғырлар, кіріп, оғырлап парыбысчалар[+]. 20Че тигірде постарыңа ис-пай чығыңар, анда аны кӧӧ дее, тат таа чібинче, оғырлар даа, кіріп, оғырлап парыбыспинчалар[+]. 21Ис-пайың хайда, чӱреең андох полар нооза. 22Харах – кізінің ит-сӧӧгіне чарытхы осхас. Аннаңар синің харааң арығ полза, прай позың даа чарых поларзың. 23Че харааң хомай полза, прай позың харасхы поларзың. Піди синдегі чарых андағ харасхы полза, андағда позы чи харасхы хайдағдыр? 24Пір дее кізі ікі пастыхха чалӌы пол полбас. Пірсіне хынып, паза пірсіне, тізең, хыртыстанып, пірсінде кӱстеніп хайынып, паза пірсін нимее салбас. Пір саңай ікізіне, Худайға паза алтынға, чалӌы пол полбассар.


Пір дее нимедеңер сағыссырабаңар


(Лк 12:22-34)

–[+] 25Аннаңар тіпчем сірерге: чіӌең-ісчең нимедеңер, кисчең кип-азахтаңар сағыссырабаңар. Сірернің чуртазыңар ас-тамахтаң артых нимес пе зе, идіңер, тізең, – кип-азахтаң[+]? 26Тигірдегі хустарны кӧріңер: олар тамах таа салбинчалар, киспиндеечелер аны, аңмарларына даа тамах чығбинчалар. Тигірдегі Пабаңар оларны азырапча. Сірер олардаң хай-хай артых нимессер бе[+]? 27Сірернің пірееңер пос кӱстеніп пір харысча даа ӧзіп алар ба ни?[*] 28Кип-азахтаңар даа нимее сағыссырапчазар? Кӧріңер, чазыдағы чахайахтар хайдағ сіліглер: тоғынминдаачалар олар, тӱк тее иирбинчелер. 29Че, тіпчем сірерге, Соломон[†] – Израиль[†] ханы, – позының иң саблығ тузында даа, оларның полғаны ла чіли, сіліг тонан чӧрбеен. 30Худай, пӱӱнгі кӱнде пар, че таңда песке тасталчаң отты даа піди тонандырчатса, сірерні олардаң артых тонандыр полбас па ни? Сірернің киртіністерің уғаа ас![+] 31Аннаңар пір дее нимедеңер сағыссырабаңар паза сурбаңар: «Ниме піске чиирге?», «Ниме ізерге?» алай «Кисчең кип-азах полар ба ни?» 32Прай пу нимелердеңер Худайы чохтар сағыссырапчалар. Тигірдегі Пабаңар сірерге пу нимелернің кирек полчатханын прай пілче. 33Сірер, тізең, аның орнына Худай хан-ӱлгӱзін[†] паза Худайның кӧңні толарын тілеңер, пасхазы, тізең, сірерге хоза пирілер. 34Пу оңдайнаң, таңдағы кӱніңерге сағыссырабаңар. Таңдағы кӱн позы позынаңар сағыссырир. Полған на кӱнге позының сағыссырастары читче.

#### 7


Пасха кізілерні чарғылабаңар


(Лк 6:37-38, 41-42)

– 1-2[•]Хайдағ чарғынаң чарғылирзар, сах ідӧк позыңар чарғыладарзар; хайдағ синнең синирзер, олох синнең позыңарға синел парар. Аннаңар пасха кізілерні чарғылабаңар, сірерні дее Худай чарғылабас[+][+]. 3Син ноға харындазыңның хараандағы сігенні кӧр саладырзың, позыңнинда, тізең, тӧгені дее сизінминчезің? 4Позыңның харааңдағы тӧгее хайығ даа салбин, хайди харындазыңа тіп полчазың: «Хайа, харааңдағы сігенні сығарыбызим?» 5Чойырхоссың син! Пурун позыңның харааңдағы тӧгені ал тастабыс, андада харындазыңның хараандағы сігенні хайди сығарарын кӧрерзің. 6Ызых[†] нимелерні адайларға пирбеңер, олар, айланып, сірерні ыра-чара тартарлар. Нинӌілерні сосхаларға тастабаңар, сосхалар оларны пасхлап саларлар[+].


Сур, тіле, тохлат


(Лк 11:9-13)

7-8[•]Полған на сурынған кізі алып алар, тілеен кізі табар, тохлатхан кізее ізік азылар. Аннаңар сурыңар – сірерге Худай пирер, тілеңер – таап аларзар, тохладыңар – сірерге азыл парар[+]. 9Халас сурған оолғына тас пирген паба пар ба сірернің араңарда? 10Алай палых сурчатханға чылан пирӌеңзер бе? 11Аннаңар сірер, чабал даа ползаңар, палаларыңа чахсыны пир пілчетсер, Тигірдегі Пабаңар Аннаң сурынчатханнарға чахсы нимелер хайди пирбес[+]. 12Аннаңар кізілер сірерге хайди хылынзыннар тіп сағынчазар, сірер дее оларға ідӧк хылыныңар. Мына мындағ Моисей Чахии[†] паза ухаанӌыларның[†] ӱгредии.


Орта чолӌа парыңар


(Лк 13:24)

–[+] 13[•]Кір турыңар тарғынах ізікче, ӧлімзер ле апарчатхан ізік чалбах поладыр, андар парчатхан чол, тізең, ниик поладыр. Кӧп кізі ол чолӌа парадыр. 14Чуртассар апарчатхан ізік тарғынах, андар парчатхан чол, тізең, аар. Оларны таап алчатхан кізі асхынах.


Ағас чистегінең таныстығ


(Лк 6:43-44)

– 15[•]Чой ухаанӌылардаң[†] китеніңер. Тастынаң кӧрзе, олар хойларға тӧӧйлер, че істінең олар пӱӱрлер осхастар![+] 16Сірер оларны иткен нимелерінең пілерзер. Іскіт ағастаң виноград алай пуртах оттаң чистек теерчелер бе[+]? 17Ідӧк полған на чахсы ағас чахсы чистек пирче, хомай ағас хомай чистек пирче[+]. 18Чахсы ағас хомай чистек пире чоғыл, хомай ағас чахсы чистек пире чоғыл. 19Чахсы чистек пирбинчеткен полған на ағасты, кизіп, отха тастидырлар[+]. 20Пу оңдайнаң, чой ухаанӌыларны чистектерінең танирзар.

21Мині «Хан-пигім[†]! Хан-пигім!»[†] тіпчеткен полған на кізі нимес, че Тигірдегі Пабамның кӧңнін не толдырчатхан кізі Тигір хан-чирінзер[†] кіріп алар. 22Ол кӱнде кӧп кізі Мағаа тир: «Хан-пигім! Хан-пигім! Синің Адыңнаң ухаанӌылаан нимеспіс пе зе? Синің Адыңнаң айналарны[†] сӱрген нимеспіс пе зе? Синің Адыңнаң кӧп хайхастығ[†] нимелер иткен нимеспіс пе зе?»[+] 23Андада Мин оларға піди нандырарбын: «Мин сірерні хаӌан даа пілбеем. Хыйа парыңар Миннең, Худайӌа полбин, саба итчеткеннер!»


Хыйға паза сағызы чох пӱдірігӌі


(Лк 6:47-49)

–[+] 24[•]Минің сӧстерімні, истіп, толдырчатхан полған на кізі туразын хайада пӱдірчеткен хыйға кізее тӧӧй. 25Наңмыр чаап, суғлар тазып, чил хазырланып, ол тураа урунза, анзы, таста турчатханнаңар, аңдарылбинча. 26Полғаны ла, кем Минің сӧстерім исче, че оларны толдырбинча, ол хумда тура пӱдірген сағызы чох кізее тӧӧй. 27Наңмыр чаап, суғлар тазып, чил хазырланып, ол тураа урунза, анзы аңдарыл парча. Ол саңай иңзеріл парча.

28Иисус пу чооғын тоосханда, чон Аның ӱгредиине таңнаан. 29Ол Моисей[†] Чахии пілігӌілері паза фарисейлер[†] чіли нимес, че ӱлгӱзі пар кізі чіли ӱгретті[+].

#### 8


Ходырлығ кізіні имнебіскені


(Мк 1:40-45; Лк 5:12-16)

1[•]Иисус тағдаң тӱскенде, Аның соонӌа кӧп чон парған. 2Мына чызығ палығлығ кізі, Андар пас киліп, Аның алнында тізекке тӱзіп, чоохтанған:

– Хан-пигім[†]! Хынзаң, мині арығлап поларзың.

–[+] 3Йа, хынчам, – тіп ала, холын сунып, ол кізее теертібіскен Иисус.

– Арығ пол пар!

Сах андох чызығ палығлығ кізі арығ пол парған. 4Андада Иисус ағаа теен:

– Кӧр, пірдеезіне чоохтаба! Абыссар[†] парып, позыңның арығ пол парғаныңны кӧзіт; анаң, имненіп алғаныңны киречілирге тіп, Моисей Чахии[†] хоостыра тайығ[†] сал[+].


Чӱс чааӌы пазының нымысчызының чазыл парғаны


(Лк 7:1-10; Ин 4:43-54)

5[•]Иисус Капернаумзар килгенде, Аныңзар римдегілернің чӱс чааӌының пазы пас киліп, сурынған:

– 6Хан-пиг![†] Минің нымысчым, чӱллері пос пол парып, ағырып, ибде чатча. Ол тың ирееленче.

– 7Мин, парып, аны имнебізербін, – теен ағаа Иисус.

8Чӱс чааӌының пазы, тізең, нандырған:

– Чох, Хан-пигім! Турама кіреріңе мин турыстығ нимеспін. Син чахығ ла пирібіс, нымысчым хазыхтан парар. 9Минің дее позымнаң пӧзік пастыхтарым пар, позымның даа холымда чааӌылар пар. Чааӌыларымның піреезіне «пар» тізем, анзы парадыр, пасхазына «кил» тізем, ол киледір; нымысчыма «мыны ит» тізем, ол идедір.

10Иисус, аны истіп, таңнап, соонӌа парчатханнарға теен:

– Сынны сірерге тіпчем, Мин Израильде[†] дее мындағ киртіністіг кізее тоғаспаам[+]. 11Тіпчем сірерге, кӧп кізі, іскертін паза кидертін киліп, Тигір хан-чирінде[†] Авраамнаң[†], Исаакнаң паза Иаковнаң[†] хада стол кистінде одыр салар[+]. 12Хан-чирінде поларға салылғаннар, тізең, тастындағы харасхызар сығара сӱрдірерлер. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар.

–[+] 13Пар, хай син киртінгезің, анӌох сағаа полар, – теен чӱс чааӌының пазына Иисус.

Сах андох аның нымысчызы хазыхтан парған[+].


Иисус кӧп ағырығ кізіні имнеп салча


(Мк 1:29-34; Лк 4:38-41)

14[•]Иисус, Пётрның ибінзер киліп, аның хазинезінің тӧзекте, иді ізіп, ағырығ чатчатханын кӧр салған[+]. 15Иисус ол ипчінің холына теңендӧк, аның ағырии ирт парған. Пётрның хазинезі, тур киліп, оларның алнында хайын сыххан[+]. 16Иир пол парғанда, Иисуссар айналарға[†] хаптыртхан кӧп кізіні ағыл килгеннер. Иисус сӧснең айналарны[†] сӱрген, прай ағырығ кізілерні, тізең, имнебіскен. 17Ухаанӌы[†] Исаийнің «Ол пістің сағ чохтанғаныбысты паза ағырығларыбысты Позына алып алған» теен сӧстері тол парар ӱчӱн, Иисус іди иткен.


Иисустың соонӌа парары


(Лк 9:57-62)

18[•]Позынаң ибіре турғлабысхан кізілерні кӧр салып, Иисус ӱгренӌілеріне кӧлнің тігі саринзар кис парыбызарға чахаан[+]. 19Че Моисей[†] Чахии пілігӌілерінің пірсі, пас киліп, теен:

– Ӱгретчім! Син хайдар даа парзаң, мин Синің сооңӌа парарбын.

20Андада Иисус ағаа піди тіпче:

– Тӱлгӱлернің іннері пар, тигірдегі хустарның – уйалары, че Кізі Оолғының[†], пазын хыйын салып, тынанып алӌаң орны чоғыл.

21Ӱгренӌілерінің паза пірсі Ағаа теен:

– Хан-пиг! Пастап мағаа, парып, пабамны чыып саларға чарат[*].

22Че Иисус ағаа теен:

– Син Минің соомӌа пар. Ӧліглер ӧліглерін постары чығзыннар.


Иисустың хазыр чилні тохтатханы


(Мк 4:35-41; Лк 8:22-25)

23[•]Иисус кимее одырыбысханда, ӱгренӌілері Аның соонӌа одырғаннар. 24Ол туста кӧлде хазыр чил пол сыххан, киме салғахтарзар кір парыбыс турған, че Иисус узаан. 25Андада ӱгренӌілері, пас киліп, Аны усхурыбысханнар.

– Хан-пигібіс! Ал хал пісті! Ӧлерге чӧрбіс! – хысхырғаннар олар.

– 26Ноға іди тың хорых пардар? Киртіністерің пу ла син ме? – нандырған Иисус.

Анаң тур киліп, чилнең кӧлні тызып, амырирға чоохтаан. Сах андох ап-амыр пол парыбысхан[+]. 27Ӱгренӌілері, тізең, чапсып, чоохтасханнар:

– Кемдір Ол андағ? Чилнең кӧл дее Аның чооғын исчелер?


Иисустың айнаа хаптырған ікі кізіні арығлабысханы


(Мк 5:1-20; Лк 8:26-39)

28[•]Иисус, кӧлні кизіп, Гергесин чирінзер читкенде, Ағаа удур айнаа хаптыртхан ікі кізі сыыраттар полчатхан хуюдаң чӱгӱріс килгеннер. Олардаң хорығып, пірдеезі пу чолӌа парарға тідінмеӌең. 29Олар, килбинең, чабал хысхыр сыхханнар:

– Ниме кирек Сағаа пістең, Иисус, Худай Оолғы? Син пісті, тус читкелеккеӧк, иреелирге килдің ме[+]?

30Олардаң ырах нимес сосхаларның улуғ ӧӧрі оттап чӧрген.

– 31Син пісті сӱрчетсең, сосхаларның ӧӧрінзер ызыбыс, – сурынғаннар Иисустаң айналар.

– 32Парыңар, – нандырған айналарға Ол.

Айналар, кізілердең сығып, сосхаларға кір парғаннар. Сах андох прай ӧӧр, пӧзік чардаң суға сегірібізіп, суға пурлух парған. 33Сосха хадарчатханнар, чӱгӱрібізіп, саарзар чидіп, прай нимедеңер, ол чабал хуттарға хаптыртхан кізілердеңер дее чоохтап пиргеннер. 34Андада саарның прай чуртағӌылары, Иисусха удур сығып, Аны кӧр салып, постарының чирінең парыбызарға сурынғаннар[+].

#### 9


Иисустың хыймыран полбас ағырығнаң ағырчатхан кізіні имнебіскені


(Мк 2:1-12; Лк 5:17-26)

1[•]Иисус, кимее одырып, нандыра кизіп, Позының саарынзар[*] килген[+]. 2Нинӌе-де кізі Аныңзар чӱллері пос кізіні тӧзегінең хадох ағыл килген. Иисус, оларның андағ киртіністерін кӧріп, ағырчатхан кізее теен:

– Ӧрін, оол! Синің чазыхтарың[†] позыдылчалар![+]

3Аны истіп, Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің хай піреезі сағын салған:

– Ол Худайның ӱлгӱзіне кірісче![+]

4Иисус, оларның сағыстарын піл салып, теен:

– Ноға чӱректеріңде іди хомай сағынчазар? 5«Синің чазыхтарың[†] позыдылчалар» тирге оой ба алай «Тур, пас чӧр» бе? 6Кізі Оолғының[†] пу чирде чазыхтарны позыдар ӱлгӱзі пар, сірер анзын амох кӧріп аларзар.

Анаң Ол чӱллері пос кізее теен:

– Тур, тӧзегіңні алып алып, ибіңзер пар.

7Ол кізі, турып, ибінзер парыбысхан. 8Анзын кӧрген кізілер уғаа таңнап парғаннар. Чазых позытчаң паза имнеӌең ӱлгӱні кізілерге пиргені ӱчӱн, Худайны саблааннар.


Иисустың Матфейні хығырғаны


(Мк 2:13-17; Лк 5:27-32)

9[•]Андартын килчеткенде, Иисус албан чығӌаң[†] Матфей теен кізінің тоғыста одырчатханын кӧр салған. Анаң ағаа теен:

– Минің соомӌа пар.

Матфей, тур киліп, Аның соонӌа парған. 10Иисус Матфейнің туразында азыранчатхан туста, андар албан чығӌаңнардаң[†] кӧп кізі, чазыхтығ саналчатханнардаң даа кӧп кізі килген. Киліп, олар Иисуснаң паза ӱгренӌілерінең хада азыранарға одырғаннар. 11Фарисейлер[†], аны кӧріп, Иисустың ӱгренӌілеріне чоохтанғаннар:

– Ноға сірернің Ӱгретчіңер албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығ кізілернең хада азыранча[+]?

12Иисус, аны ис салып, теен:

– Хазых кізілер нимес, че ағырығлар имӌіні кирексидірлер. 13Парыңар! «Мин тайығны[†] нимес, ӧлӌей киректепчем», – тіп пазылған сӧстерні піліп аларға кӱстеніңер. Мин пеер арығ чӱректіг кізілерні[†] нимес, че чазыхтығларны, чазыхтарынаң хыйа ползыннар тіп, хығырарға килгем[+].


Ораза тудардаңар суруғ


(Мк 2:18-22; Лк 5:33-39)

14[•]Анаң Иоанның ӱгренӌілері, пас киліп, Иисустаң сурғаннар:

– Ноға піс фарисейлернең[†] хада ораза[†] кӧп тутчабыс, Синің ӱгренӌілерің, тізең, ораза[†] тутпинчалар[+]?

15Иисус оларға нандырған:

– Ипчі алчатхан оол тойда аалӌыларнаң хада полза, олар мӧңіс поларлар ба за? Че хоных хончатхан оолны оларның аразынаң апарыбызар кӱннер килзе, андада олар ораза тударлар[+]. 16Пір дее кізі иргі кип-азахха наа истең намачы салбас. Андағ намачы, иргі исті тали тартып, тизікті улам улуғ ит салар нооза. 17Наа иткен хызыл арағаны даа иргілен парған торсыхха урбинчалар. Іди урза, иргі ідіс талал парар, андада араға даа тӧгіл парар, ідіс тее паза нимее чарабас. Наа арағаны, тізең, наа тууп ідіске ур салза, араға даа, ідіс тее ӱребес.


Хысты тірілдіргеннеңер


(Мк 5:21-43; Лк 8:40-56)

18[•]Иисус іди чоохтанып одырған туста, пір пастых кізі, пас киліп, Аның алнында тізекке тӱзіп, алданған:

– Хызым сағам на ӱреп парды, че Син, парып, андар холың салзаң, ол тіріл килер.

19Иисус, тур киліп, ӱгренӌілерінең хада ол пастыхтың соонӌа парған. 20Ол туста он ікі чыл ханы ағып ағырчатхан ипчі, Иисуссар кистінең пас киліп, Аның кип-азаана холын теертібіскен. 21Ипчі істінде сағын салған: «Аның кип-азаана теңземӧк, чазыл парарбын»[+]. 22Иисус, айланып, аны кӧр салып, теен:

– Хорыхпа хызым! Синің киртінізің сині арачылады.

Ипчі ол тустаң сығара хазыхтан парған[+]. 23Пастыхтың ибінзер килгенде, Иисус кізі ӱреен чирде хобырах ойнапчатханнарны паза чобаға пастырған кізілерні кӧр салған.

– 24Хызыӌах ӱребеен, ол узупча, аннаңар парыңар, – теен оларға Иисус.

Че кізілер, тізең, Иисусха хатхырғаннар[+]. 25Чонны сығар парыбысханнарында, Иисус, кір киліп, хызыӌахты холынаң тудыбысхан. Хызыӌах, тізең, тур килген[+]. 26Пу нимедеңер тылаас прай чирӌе тарап парыбысхан.


Иисустың харах чохтарны имнебіскені

27Иисус андартын парчатхан туста, Аның соонӌа ікі харах чох кізі, парып, хысхырған:

– Айадах піске, Давидтің[†] тӧлі, Иисус![+]

28Иисус туразар кір килгенде, ол харах чохтар – соонӌох. Андада Иисус оларға теен:

– Сірерні имнеп поларыма киртінчезер бе?

– Йа, Хан-пигібіс[†]! – нандырғаннар Ағаа олар.

29Андада Иисус, оларның харахтарына холынаң тееп, теен:

– Киртіністерің хоостыра ползын[+].

30Оларның харахтары азыл парғаннар. Иисус оларға, хатығланып, теен:

– Кӧріңер, пірдеезі пілбезін[+].

31Че олар, сыхтох, прай ол чирге Иисустаңар чоох тарадыбысханнар[+]. 32Олар сых париғаннарындох, Иисуссар тілі чох, айнаа[†] хаптырған кізіні ағыл килгеннер. 33Айнаны сығара сӱрдӧк, ол кізі чоохтан сыххан. Кізілер, ол нимее хайхап, чоохтасханнар:

– Израиль[†] чирінде мындағ ниме хаӌан даа полбаан полған.

34Фарисейлер, тізең:

– Ол айналарны[†] айналар ханының кӱзінең сӱрібісче, – тіп чоохтасханнар[+].

35Иисус, синагогаларда[†] ӱгредіп, Тигір хан-чирінеңер[†] Чахсы Хабарны чоохтап, аймах-пасха ағырығлардаң паза сағ чохтаныстардаң кізілерні имнеп ала, прай саарларӌа паза аалларӌа чӧрген. 36Хадарӌы чох, майых парып, астых чӧрчеткен хойлар чіли, чыылыс парған чоннарны кӧр салып, Иисус оларға айап парған[+]. 37Андада Ол ӱгренӌілеріне тіпче:

– Кисчең ас кӧп, че тоғынӌаң кізі асхынах. 38Аннаңар пу хыра Ээзінең сурыныңар, хыразында тоғынӌаң кізілерні ыссын[+].

#### 10


Иисус он ікі ӱгренӌіні ӱгредерге ысча


(Мк 3:13-19; 6:7-13; Лк 9:1-6)

1[•]Иисус, Позының он ікі ӱгренӌізін хығыртыбызып, оларға чабал хуттарны сығара сӱрӌең паза кізілерні хайдағ даа ағырығдаң паза хайдағ даа сағ чохтаныстаң имнебісчең ӱлгӱ пирген. 2Мына ол он ікі илӌінің[†] ады: пастағызы Пётр тіп ады-солалығ Симон, анаң аның харындазы Андрей; Зеведейнің ооллары Иаковнаң[†] Иоанн харындастар. 3Филиппнең Варфоломей, Фоманаң албан чығӌаң[†] Матфей, Алфейнің оолғы Иаковнаң[†] Фаддей тіп ады-солалығ Леввей. 4Симон Кананитнең Иуда[†] Искариот, ол соонаң Иисусты садыбысхан. 5-6Иисус, он ікі ӱгренӌізін ызып, оларға мындағ чахығ пирген:

– Иң пурун сірер иудейлерзер[†] парыңар, олар Израиль чонының чіт парған хойлары. Пасха чоннарзар апарчатхан чолӌа чӧрбеңер, самарларның[†] даа саарларынзар кірбеңер[+]. 7Чӧрген чирлерде Тигір хан-ӱлгӱзі[†] чағдап одыр тіп искіріңер[+]. 8Ағырығларны имнебіс турыңар, чызығ палығлығларны арығлабыс турыңар, ӱрееннерні тірілдірібіс турыңар, айналарны[†] сӱрібіс турыңар, тикке алған нимелерні тиккеӧк пирібіс турыңар[+]. 9Постарыңнаң хада алтын даа, кӱмӱс тее, чис тее ахча нанӌыхтарыңда албаңар. 10Тоғынчатхан кізее киректеен ниме пирілер, аннаңар сӱӱмек тее, алыстырӌаң кип-азах таа, ӧдік тее, тайах таа чолға албаңар[+]. 11Пірее саарзар алай аалзар килзеңер, парыңар, позыңарға турыстығ кізілерні таап алып, чорыхха сыхханӌа, анда полыңар. 12Туразар кірчетсеңер, «Амыр хоных ползын пу ибге» тіп, изеннезіңер. 13Ол чурт сірерні турыстығ удурлаза, сірернің алғастарың[†] ол чуртха чидер, че турыстығ удурлабаза, сірернің алғастарың[†] сірерзер нандыра айлан килер. 14Пірее кізі, сірерні туразар кирбин, сӧстеріңні испезе, ол турадаң алай саардаң сығып, азахтарың тозынын хахтабызыңар[+]. 15Сынны сірерге чоохтапчам, чарғы кӱнінде Содом паза Гоморра саарларға пу саардаң хай-хай ниик полар.


Полар сӱріглердеңер


(Мк 13:9-13; Лк 21:12-17)

– 16[•]Мин сірерні, хойларны чіли, пӱӱрлер аразынзар ысчам. Чылан осхас хыйға полыңар, иб тахырахтары осхас пырозы чох полыңар[+]. 17Кізілер сірерні чарғаа пир турарлар, синагогаларында[†] сірерні соғарлар, аннаңар олардаң китеніңер. 18Миннең ӱчӱн сірерні пастыхтарзар паза ханнарзар сӧӧртирлер. Сірер оларға паза прай чоннарға Миннеңер киречілирзер[+]. 19Чарғы полчатса, хайди паза ниме тирдеңер сағыссырабаңар. Тузы читсе, ниме чоохтиры сірерге пирілер. 20Андада сірер нимес, че сірердең пастыра Пабаңарның Худы чоохтанар. 21Харындас харындазын ӧлімге ызар, пабазы – оолғын, палалары, паба-іӌелерінең тоғыр кӧдіріліп, ӧдірерлер[+]. 22Миннең ӱчӱн сірерні прайзы хырт кӧрер, халғанӌызына теере сыдасхан кізі ле арачылалар[+]. 23Пір саарда сірерні сӱрчетселер, пасха саарзар тизіңер. Сынны чоохтапчам сірерге, Израиль саарларын тооза ирткелеккеӧк, Кізі Оолғы[†] чиде тӱзер.


Ӱгретчі паза ӱгренӌі


(Лк 12:2-7)

–[+] 24Ӱгренӌі ӱгретчідең улуғ полбинча, нымысчы ээзінең улуғ полбинча[+]. 25Ӱгренӌі ӱгретчізі осхас, нымысчы ээзі осхас полза, чидер. Тура ээзін айналар[†] ханы «Веельзевул» тіп адазалар, турадағылардаңар даа іди тібестер бе[+]?

26Чазырған нимелернің пірдеезі азылбин пола чоғыл; пасхалары піл салбас чазыт таа пола чоғыл; аннаңар сірерні сӱрчеткеннердең хорыхпаңар[+]. 27Мин харасхыда сірерге чоохтапчатхан нимені кӱн чариинда искіріңер, хулахха сыбыхтапчатхан нимені тура хырларынаң ӱгредіңер. 28Сірерні ӧдірчеткен, че худыңарны ӧдір полбинчатхан кізідең хорыхпаңар. Че Кем сірерні дее, кӧңніңерні дее кӧйчеткен кӧлде чох идер, Анзынаң тың хорығыңар. 29Оох ахчаа ікі кічиӌек пораатайны садып аларға чарир нимес пе зе? Че Пабаңарның кӧңні полбаза, оларның пірдеезі чирзер тӱспес. 30Пастарыңдағы састар даа прай санал парғаннар. 31Хорыхпаңар. Сірер кӧп кічиӌек хусхаӌахтардаң артыхсар нооза[+]. 32Аннаңар кем чонның алнында Миннең хада полчатханын кӧзітче, Мин дее Тигірдегі Пабамның алнында аннаң хада полчатханымны кӧзідем[+]. 33Че кем кізілернің алнында Миннең хыйа полыбызар, Мин дее Тигірдегі Пабамның алнында аннаң хыйа полыбызарбын.


Ынархас нимес, че хылыс ағылғаны


(Лк 12:51-53; 14:26-27)

–[+] 34[•]Мин чир ӱстӱне[†] амыр хоных ағыларға килгем тіп сағынмаңар, Мин амыр хоных нимес, че хылыс ағыл килгем[+]. 35Мин оолғын пабазынаң, хызын іӌезінең, килнін хастынаң чарарға килгем. 36Іди кізінің ыырӌылары – аның ибдегілері. 37Кем пабазына алай іӌезіне Миннең артых хынча, ол кізі Мағаа турыстығ нимес. Кем оолғына алай хызына Миннең артых хынча, ол Мағаа турыстығ нимес. 38Кем Минің соомӌа кірезін албин парча, ол Мағаа турыстығ нимес[+]. 39Кем позының тынын ал халарға кӱстенер, ол аны чідірер, кем Миннең ӱчӱн позының тынын чідірер, ол аны ал халар.

–[+] 40Кем сірерні чахсы удурлапча, ол Мині дее іди удурлапча. Кем Мині чахсы удурлапча, ол Мині ысхан Худайны даа іди удурлапча[+]. 41Кем ухаанӌыны[†] ухаанӌы[†] тіп удурлапча, ол ухаанӌыни осхас сыйых алар. Кем, арығ чӱректіг кізіні[†] арығ чӱректіг кізі[†] тіп, удурлапча, ол арығ чӱректіг кізіни осхас сыйых алар. 42Кем кічіг кізее, Минің ӱгренӌім полчатханы ӱчӱн не, чірченең соох суғ пирер, ол кізі, сынны сірерге тіпчем, сыйығы чох халбас[+].

#### 11

1[•]Иисус, Позының он ікі ӱгренӌізіне чахығлар пирерін тоозып, андартын парып, пасха саарларӌа ӱгредіп чӧр сыххан.


Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӱгренӌілері


(Лк 7:18-35)

2Пиктегде одырчатхан Иоанн, Христостың киректерінеңер истіп, Андар позының ікі ӱгренӌізін ысхан.

–[+] 3Пістің сағыпчатхан кізібіс Синзің ме алай піске пасхазын сағирға кирек пе? – тіп сурар полғаннар олар Аннаң.

4Иисус оларға теен:

– Парыңар, Иоаннға исчеткен паза кӧрчеткен нимедеңер чоохтаңар. 5Харах чохтар кӧр сыхчалар, ахсахтар, тізең, пас сыхчалар, чызығ палығлығлар арығланып алчалар, туныхтар, тізең, ис сыхчалар, ӧліглер тірілчелер, чох кізілерге, тізең, Чахсы Хабарны искірчелер. 6Миннең хыйа полбинчатханы, часкалығ![+]

7Олар парыбысханда, Иисус чонға Иоаннаңар чоохтап сыххан:

– Ниме кӧрерге хуу чазызар чӧргезер? Чилге чайхал турған хамысты ба[+]? 8Ниме кӧрерге чӧргезер? Пай тонан салған кізіні бе? Пай тонан салғаннар хан ӧрге иблерінде полчалар. 9Ниме кӧрерге сірер чӧргезер? Ухаанӌыны[†] ба? Йа, ол ухаанӌы,[†] тіпчем сірерге, ухаанӌыдаң даа артых[+]. 10Мына піди Иоаннаңар пазылған: «Мына Синің алныңӌа Синің чолыңны тимнир илӌімні[†] ысчам»[+]. 11Сынны сірерге чоохтапчам, чир ӱстӱне[†] тӧрееннернің аразында Кіреске[†] тӱзірӌең Иоаннаң улуғ кізі чох полған, че Тигір хан-чирінің[†] иң кічии дее аннаң улуғ[+]. 12Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанның кӱннерінең сығара амға теере Тигір хан-чирінең[†] тоғыр чааласчалар. Аны кӱстіглер холға алып аларға харасчалар[*][+]. 13Тигір хан-чирінеңер[†] Иоанның алнындох прай ухаанӌылар чоохтааннар, Моисей Чахиинда[†] даа аннаңар пазылған. 14Пу киречілесті постарыңа чағын итчетсеңер, мына Иоанн – ол пеер килер полған Илия[+]. 15Хулаа пар кізі иссін![+]

16-17Кемге тӧӧйлим Мин пу тӧлні? Тасхар одырып алып, арғыстарына «Піс сірерге хобырахнаң ойнаабыс, че сірер плесет салбаазар. Піс сірерге хомзыныстығ сарыннар сарнаабыс, че сірер ылғаспаазар» тіп, хысхырчатхан олғаннарға тӧӧйлер. 18Иоанн, киліп, ораза[†] тудып, араға іспезе дее, аны «айнаа[†] хаптырған» тіӌеңнер[+]. 19Кізі Оолғы[†], киліп, чиис тее чіпче, хызыл араға даа ісче. Ағаа тіпчелер: «Пу кізі чиис чиирге паза араға ізерге хынча. Ол чазыхтығларның[†] паза албан чығӌаңнарның[†] арғызы». Че Худайның хыйғазынаңар аның палалары[*] киречілепчелер[+].


Киртінминчеткеннерге сизіндіріг


(Лк 10:13-15)

20[•]Андада Иисус, Позының хайхастарының[†] кӧбізін иткен саарларӌа чӧріп, чазыхтарынаң[†] хыйа полбааннары ӱчӱн, піди пыролап сыххан:

– 21Хыйал сағаа Хоразин! Хыйал сағаа Вифсаида! Сірерде иділген хайхастар[†] Тирде паза Сидонда, Худайы чохтарның саарларында, иділген ползалар, олар хаӌанох, киден кип-азах кизіп, пастарына кӱл чайып, чазыхтарынаң хыйа полып, Худайзар айланарӌыхтар[+]. 22Че тіпчем сірерге, чарғы кӱнінде Тир паза Сидон саарларға сірердең хай-хай ниик полар[+]. 23Син дее, Капернаум, тигірзер ӧӧрлеттірерзің ме? Чох, чир тӱбінзер[†] тастаттырарзың! Синде иділген хайхастар Содом саарда иділген ползалар, ол саар амға теере турарӌых. 24Че тіпчем сірерге, чарғы кӱнінде Содом чиріне сірердең хай-хай чахсы полар.


Иисус Пабазын сабландырча


(Лк 10:21-22)

25[•]Олох туста Иисус, чооғын узарадып, теен:

– Пабам! Тигірнең чирнің Ээзі! Мынзын, пілістіглердең паза хыйғалардаң чазырып, кічіг палаларға ас пиргенің ӱчӱн Сині саблапчам. 26Йа, Пабам, мына піди ползын тіп хынғазың Син. 27Пабам прай нимені Мағаа пирген. Оолғын Пабазынаң пасха пір дее кізі пілбинче, Пабазын даа Оолғынаң пасха, паза Оолғы Пабазынаң таныстырарға хынған кізілердең пасха пірдеезі пілбинче[+]. 28Киліңер Минзер прайзыңар, істенчеткеннер паза аар чӱктіглер, Мин сірерге тынағ пирербін[+]. 29Мин нымзах паза пазымнығ чӱректігбін, аннаңар, Минің чӱгімні постарыңа артынып, Миннең ӱгреніңер, іди сірер тынағ табарзар. 30Минің чахығларым олаңайлар, Минің чӱгім, тізең, ниик нооза[+].

#### 12


Иисус тынағ кӱнінің дее ээзі


(Мк 2:23-28; Лк 6:1-5)

1[•]Пірсінде суббота[†] кӱнде Иисус тамах ӧсчеткен хыраӌа ирткен. Аның ӱгренӌілері, астап парып, пазах ӱзіп, чіп сыхханнар. 2Аны кӧріп, фарисейлер[†] Иисусха чоохтанғаннар:

– Кӧр, Синің ӱгренӌілерің субботада[†] итпес нимені итчелер.

3Иисус оларға нандырған:

– Хаӌан Давид[†] позы паза аннаң хада полған чоны астап парғанда, аның ниме иткенін хығырбаазар ба? 4Хайди ол, Худай туразынзар кіріп, позына паза позының кізілеріне чиирге чарадылбинчатхан, абыстар[†] ла чіӌең тайығ[†] халастарын чеен? 5Храмда[†] абыстар[†] субботадаңар Моисей Чахиин[†] сайбазалар даа, пыролары чох халчатханнарын Моисей[†] Чахиинда хығырбаазарох па? 6Тіпчем сірерге, храмнаң[†] даа Улии мында пар[+]. 7«Мин тайығны[†] нимес, ӧлӌей киректепчем» теені ниме таныхтапчатханын пілген ползар, сірер пырозы чохтарны пыролабасчыхсар. 8Кізі Оолғы[†] субботаның даа ээзі нооза.


Холы хуруп парған кізіні субботада имнебіскені


(Мк 3:1-6; Лк 6:6-11)

9[•]Анаң Ол, хыйа парып, оларның синагогаларынзар[†] кірген. 10Анда холы хуруп парған кізі полған. Синагогадағылар,[†] Иисусты пыролирға полып, Аннаң сурғаннар:

– Субботада имнирге чарир ба[+]?

11Иисус, тізең, оларға теен:

– Субботада чалғыс хойыңар оймахха тӱс парза, сірернің хайзыңар, холын сунып, сығара тартпас? 12Кізі, тізең, хойдаң хай-хай аарлығ. Аннаңар чахсы киректерні субботада даа идерге чарир[+].

13Анаң Иисус ол кізее теен:

– Холың алнынзар сун.

Анзы сунғандох, пу холы, пірсіӧк чіли, хазых пол парған. 14Фарисейлер,[†] тізең, сых парыбызып, Иисусты чох идердеңер чӧптес сыхханнар. Че Иисус, аны піл салып, андартын парыбысхан.


Худай таллаан нымысчы

15Аның соонӌа кӧп чон парған. Ол ағырығларынаң прайзын имнебіскен. 16Позынаңар пірдеезіне чоохтабасха чахаан[+]. 17Худайның ухаанӌы[†] Исаий пастыра чоохтаан чооғы тол парар ӱчӱн, прай пу ниме иділген: 18«Мына Минің таллап алған Оолғым, Ол Минің хынғаным, Ағаа Минің кӧңнім ӧрінче. Ағаа Позымның Худымны пирербін. Ол, тізең, Минің чарғымны чоннарға искірер. 19Ол таласпас, хысхырбас, ӱнін дее Аның тасхар пір дее кізі испес. 20Чарғыны чиңіске читірбеенде, Ол сыы пазыл парған хамысты сындырбас, ысталчатхан чарытхыны даа ӱзірбес 21Ағаа прай чоннар ізенерлер».


Кемнің ӱлгӱзінең?


(Мк 3:20-30; Лк 11:14-23; 12:10)

22[•]Анаң Иисуссар, айнаа[†] хаптырып, чоохтан полбинчатхан паза кӧр полбинчатхан кізіні ағыл килгеннер. Ол аны чоохтан полар паза харахтарын кӧр полар иде имнебіскен. 23Прай кізілер, таңнап, сурастырғаннар:

– Пу Давидтің[†] Оолғы Мессий-Христос[†] па таң[+]?

24Фарисейлер, тізең, мынзын истіп, тееннер:

– Ол айналарны[†] айналар ханы Веельзевул[*] пирген кӱснең не сығара сӱрче полар[+].

25Че Иисус, сағыстарын піліп, оларға теен:

– Пос позын ыра-чара тартчатхан ноо даа хан-чирі ээн-хоол халар. Пос позын ыра-чара тартчатхан ноо даа саар алай тура ӱр тур полбас. 26Іди сайтан[†] сайтанны[†] сӱрчетсе, ол позы позын ыра-чара тартча. Хайди андада аның ӱлгӱзі тур халар? 27Мин Веельзевулның кӱзінең айналарны сӱрчетсем, сірернің ӱгренӌілерің кемнің кӱзінең айналарны сығара сӱрчелер? Аннаңар олар сірерге чарғыӌы ползыннар[+]. 28Мин айналарны Худай Худының[†] кӱзінең сығара сӱрчетсем, анзы Худай хан-ӱлгӱзі[†] сірерзер чит килгені полча. 29Піреезі, кӱстіг кізінің туразынзар кіріп, аны пастап палғап албаза, туразындағы нимелерін хайди оғырлап алар? Палғап алза, андада туразын тонап алар. 30Кем Миннең хада нимес, ол Миннең тоғыр полча, кем Миннең хада чығбинча, ол чайа тастапча[+]. 31Аннаңар сірерге тіпчем: полған на чазых[†] паза чабал чоох ӱчӱн кізілернің пыроларын тастирға чарир. Че Худай Худын[†] чабаллапчатхан кізілернің пыролары тасталбас[+]. 32Кем Кізі Оолғын[†] чабаллир, аның пырозын тастирлар, че Худай Худын чабаллапчатхан кізінің пырозы амғы даа паза килчеткен дее туста тасталбас.


Ағас чистектерінең пілдістіг поладыр


(Лк 6:43-45)

– 33Чахсы ағастың чистектері дее чахсы поладыр; ағас хомай полза, аның чистектері дее хомай поладыр. Ағасты чистегінең піледірлер нооза[+]. 34Чылан палалары! Хайди сірер, постарың чабал полчадып, чахсы нимедеңер чоохтас полчазар? Кізінің істінде ниме кӧп, анзы тілінең сыхча[+]. 35Чахсы кізі чахсы нимелер чыындызынаң чахсы ниме сығарадыр, хомай кізі хомай нимелер чыындызынаң хомай ниме сығарадыр. 36Тіпчем сірерге, полған на алас-улас сӧс ӱчӱн кізілер чарғы кӱнінде нандырарлар[+]. 37Син сӧстеріңнең ахтанып аларзың алай ба сӧстерің ӱчӱн чарғыладарзың[+].


Кізілер танығлар хысчалар


(Мк 8:11-12; Лк 11:29-32)

38[•]Андада Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің паза фарисейлернің хай піреелері піди тееннер:

– Ӱгретчі, Синнең танығ кӧрерібіс килче[+].

39Че Иисус оларға нандырған:

– Худайдаң хыйа полған чабал тӧл хайхастығ[†] танығны кӧрерге сағынадыр. Иона ухаанӌының[†] таниинаң пасха пір дее танығ сірерге пирілбес[+]. 40Иона улуғ палыхтың істінде ӱс кӱн паза ӱс хараа хайди полған, ідӧк Кізі Оолғы чирнің істінде ӱс кӱн паза ӱс хараа полар[+]. 41Чарғы кӱнінде Ниневий саардағылар, амғы тӧлнең хада турып, аны пыролирлар. Олар, Ионаның ӱгредиин истіп, пыросынып, чазыхтарын[†] тастааннар. Мынзы, тізең, Мында Ионадаң даа улуғ[+]. 42Чарғы кӱнінде ӱстӱнзархы чирлердегі хан ипчі, пу тӧлнең хада турып, сірерні пыролир. Ол Соломонның[†] хыйға сӧстерін чир хыринаң истерге килген нооза. Че Мында полчатхан ниме, тізең, Соломоннаң[†] улуғ[*].


Чабал хуттың айланғаны


(Лк 11:24-36)

– 43[•]Айна, кізідең сығып, амыр орын кілеп, суғ чох чирлерӌе чӧредір, че тілеенін таба чоғыл. 44Андада ол тіпче: «Мин позымның сыххан турамзар нандыра айланим». Айлан киліп, кӧрзе, ол туразы пос, сыбырыл парып, арығ турча. 45Андада ол, парып, позынаң хай-хай чабал ам даа читі айнаны хығырып, кізі істіне кіріп, анда чуртап сығадыр. Мынзы, тізең, ол кізее пастағызының хыринда улам хомай поладыр. Пу чабал тӧлнең ідӧк полар[+].


Иисустың іӌезі паза харындастары


(Мк 3:31-35; Лк 8:19-21)

46[•]Иисус турада чоннаң чоохтасчатхан туста, Аның іӌезінең харындастары, тасхар турып, Анынаң чоохтазып аларға хынғаннар[+]. 47Анаң Иисусха кем-де теен:

– Іӌеңнең харындастарың тасхар турчалар, Синнең чоохтазып аларға хынчалар.

48Ол, тізең, чоохтанчатхан кізее піди нандырған:

– Кем Минің іӌем? Кемнер Минің харындастарым?

49Анаң, Позының ӱгренӌілерінзер холынаң кӧзідіп, теен:

– Мына Минің іӌем паза Минің харындастарым. 50Кем Тигірдегі Пабамның кӧңнін толдырча, ол Минің харындазым, пиӌем паза іӌем полча[+].

#### 13


Таарығӌыдаңар кип-чоох


(Мк 4:1-9; Лк 8:4-8)

1[•]Олох кӱн Иисус, ибдең сыға, кӧл хазынзар парып, анда одыр салған. 2Аның хыринда уғаа кӧп кізі чыыл парғаннаңар, Иисус, суғдағы кимезер парып, анда одыр салған. Прай чон, тізең, чар хазында турған. 3Иисус оларға кӧп нимедеңер кип-чоохтар[†] пастыра чоохтаан:

– Мына таарығӌы таарирға сыххан. 4Ол таарыпчатханда, хай-пірее ӱреннер чол хазына тӱсклеп парғаннар. Хустар, учух киліп, оларны хахлап салғаннар. 5Піреелері тобырағы асхынах, тастығ чирге тӱс парғаннар, тобырағы анда халын полбааннаңар, тӱрче полбинаң ӧсклеп килгеннер. 6Кӱн сых килгенде, тізең, хулғалар, чилегелері чохта, салығып, хуруп парғаннар. 7Піреезі тігенек аразына тӱс парған. Тігенектер, ӧс киліп, оларны чабыра пазыбысханнар. 8Піреезі, чахсы чирге тӱс парып, ниміс пирген: хайзы чӱс хати, хайзы алтон хати, хайзы отыс хати кӧп. 9Хулаа пар кізі, иссін![+]


Кип-чоохтарның тузазы


(Мк 4:10-12; Лк 8:9-10)

10[•]Ӱгренӌілері, Иисуссар чағын пас киліп, сурғаннар:

– Ноға Син оларға кип-чоохтарнаң[†] чоохтапчазың?

11Ол оларға піди нандырған:

– Сірерге Тигір хан-чирінің[†] чазыттарын пілерге пирілген, оларға, тізең, андағ ӱлӱс тӱспеен[+]. 12Кемнің пар, ағаа хоза пирілер. Ани уламох кӧп полар. Кемнің чоғыл, аның пар даа нимезін алып аларлар[+]. 13Олар, кӧрзе дее, кӧр полбинчалар, иссе дее, ис полбинчалар, піл тее полбинчалар. Аннаңар Мин оларға кип-чоохтарнаң чоохтапчам. 14Оларда Исаийнің ухаанӌы[†] чооғы толча: «Хулахнаң истерзер, че піл полбассар, харахнаң кӧрерзер, че кӧр полбассар. 15Ол кізілернің чӱректері хат парғаннар, хулахтарынаң чадап искеннер, харахтары чабыл парғаннар. Андағ полбаан полза, харахтарынаң кӧрерӌіктер, хулахтарынаң истерӌіктер, чӱректерінең оңнирӌыхтар. Андада Минзер, постарын имнебіссін тіп, айланарӌыхтар»[+]. 16Сірер, тізең, харахтарың кӧрчеткеннеңер паза хулахтарың исчеткеннеңер, часкалығзар[+]. 17Сынны сірерге тіпчем, кӧп ухаанӌыларның[†] паза арығ чӱректіг кізілернің[†] сірер кӧрчеткен нимені кӧрерлері килген, че кӧрбееннер, сірер исчеткен нимелерні истерлері килген, че испееннер[+].


Таарығӌыдаңар кип-чоохты піліп аларынаңар


(Мк 4:13-20; Лк 8:11-15)

18[•]Сірер, тізең, таарығӌыдаңар кип-чоохтың нимені таныхтапчатханын истіп алыңар. 19Тигір хан-чирінеңер[†] сӧсті истіпчеткен, че аны піл полбинчатхан полған на кізізер сайтан[†] киліп, чӱреенде таарылған сӧсті ал чӧрібісче. Мына мындағ кізілер чол хазында таарылған тамахха тӧӧйлер.

20Тастығ чирге тӱскен тамах, тізең, сӧсті истӧк, ӧрініп, аны позына чағын алчатхан кізіні таныхтапча. 21Аның ӧзені чохтаңар паза пик сағыстығ ниместеңер, сӧс ӱчӱн хыйыхтатсох алай сӱрдір сыхсох, ол сӧстең хыйа полыбысча[+].

22Тігенектер аразына тӱскен тамах, тізең, сӧсті исчеткен кізіні таныхтапча. Че ол кізі, чуртасха сағыссырап паза ис-пайға чабыланып, ол сӧсті чабыра пазыбысча. Сӧс, тізең, тузазы чох хала парча[+].

23Чахсы чирге тоолаан тамах, тізең, сӧсті исчеткен паза піл полчатхан кізіні таныхтапча: ол ӱрен пирче, піреезі чӱс хати, пасхалары алтон алай отыс хати кӧп[+].


Пуртах оттардаңар кип-чоох

24Анаң Иисус хоза пір кип-чоох чоохтап пирген:

– Тигір хан-чирі[†] хыразында маңат ӱреннер таарып салған кізее тӧӧй. 25Пу кізінің ыырӌызы, прай чон узупчатхан туста киліп, пуғдай аразына пуртах оттың ӱренін чайа тастап, чӧрібіскен. 26Пуғдай, ӧзіп, пазахтаныбысханда, пуртах оттар хадох кӧдірілібіскеннер. 27Хыра ээзінің нымысчылары, аныңзар киліп, чоохтааннар: «Ээзі кізі! Син позыңның хыраңда чахсы ӱреннер таараан полбадың ма? Пуртах оттар анда хайдаң ӧс килділер?» 28Ол нымысчыларына нандырған: «Аны ыырӌы иткен». Нымысчылары тееннер: «Піс, парып, ол пуртах оттарны чулыбызибыс па?» 29Че ээзі теен: «Чох, сірер пуртах оттарнаң хада пуғдайны даа оңнабин чулыбызарзар. 30Ас кизеріне теере мынзы даа паза анзы даа хада ӧссіннер. Ас кисчетсе, мин тоғынӌыларға чоохтирбын: пуртах оттарны ӧртебізер ӱчӱн, оларны чыып, поомнарға палғабызыңар. Пуғдайны, тізең, аңмарымзар чыып салыңар»[+].


Горчица ӱренінеңер кип-чоох


(Мк 4:30-34; Лк 13:18-21)

31[•]Анаң Иисус пазох пасха кип-чоох чоохтап пирген:

– Тигір хан-чирі кізі позының хыразында таарып салған горчица ӱреніне тӧӧй. 32Горчица ӱрені прай ӱреннердең иң кічіг дее полза, че хаӌан ӧс парза, прай тамахтардаң улуғ полча паза ағас осхас полыбысча. Тигірдегі хустар, учух киліп, аның салааларында тӱнепчелер[+].


Ачытхыдаңар кип-чоох

33Анаң оларға пазох пір кип-чоох чоохтаан:

– Тигір хан-чирі ачытхаа тӧӧй. Ипчі кізі, пір улуғ сапчахча унға ачытхыны салыбызып, хойытхы турғызыбысча, анзы, тізең, ачып, кӧдірілче[+].

34Иисус прай пу нимелерні чонға кип-чоохтарнаң чоохтаан, кип-чоохтар чох, тізең, оларға чоохтабаӌаң. 35Ухаанӌы пастыра чоохтааны тол парар ӱчӱн, іди полған. Ол піди тіпчедір: «Сірернең кип-чоохтарнаң чоохтазарбын. Тилекей пӱткеннең пеер, полған чазыттығ нимелерні чоохтирбын».


Пуртах оттаңар кип-чоохты піліп аларынаңар

36Кізілерні позыдыбызып, Иисус туразар кір килген. Аның ӱгренӌілері, пас киліп, сурғаннар:

– Хырадағы пуртах оттардаңар кип-чоохты піске чарыт пир.

37Иисус оларға піди нандырған:

– Маңат ӱреннерні таарыпчатханы – Кізі Оолғы[†]. 38Хыра – чир ӱстӱ[†], чахсы ӱреннер – Тигір хан-чирінің ооллары, пуртах оттар, тізең, – сайтанның[†] ооллары[+]. 39Пуртах оттарны таараан ыырӌы – сайтан, ас кискені – амғы тустың тоозылғаны, ас кисчеткеннер – ангеллер[†][+]. 40Хайди пуртах оттарны, чыып, ӧртепчелер, амғы тус тоозылчатса, сах іди полар. 41Кізі Оолғы[†] Позының ангеллерін[†] ызыбызар, олар чазыхтарға[†] сухханнарны паза чабал нимелер иткеннерні, Аның хан-чирінең чыып, ал парыбызарлар[+]. 42Оларны ізіг песке тастирлар. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар[+]. 43Андада Пабазының хан-чирінде прай арығ чӱректіг кізілер,[†] кӱн чіли, чарып турарлар. Кемнің исчең хулаа пар, иссін!


Ис-пайдаңар кип-чоохтар

–[+] 44Тигір хан-чирі чазыда кӧӧм салған алтын-кӱмӱске тӧӧй. Кізі, аны таап алып, хатап чазырып, ӧрінгенінең позының прай ниме-ноозын садыбызып, ол чазыны садызып алча. 45Тигір хан-чирі аарлығ нинӌіні тілеп чӧрчеткен садығӌаа даа тӧӧй. 46Пір аарлығ нинӌіні таап алып, ол, прай позының ниме-ноозын садыбызып, ол нинӌіні садып алча.


Сӧзірбедеңер

– 47Тигір хан-чирі талайзар тасталған паза аймах-пасха палыхтарны сӱӱп алған улуғ сӧзірбее дее тӧӧй[+]. 48Тол парған сӧзірбені чарға сығара тартып алып, чахсы палыхтарны хапчыхтарзар тееріп, хомайларны, тізең, оортах тастабысханнар[+]. 49Тӱгенӌі тус килзе, ідӧк полар. Ангеллер, сығып, чабалларны, арығ чӱректіг кізілернің аразынаң таллап алып,[+] 50ізіг песке тастирлар. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар[+].

51Анаң Иисус олардаң сурған:

– Сірер прай пу нимені піл полдыңар ба?

– Йа, Хан-пигібіс[†]! – тіп нандырғаннар олар.

52Анаң оларға піди теен:

– Аннаңар Тигір хан-чирінің ӱгредиин піліп алған Моисей Чахииның[†] полған на пілігӌізі позының пайын чыыпчатхан орыннаң иргі паза наа нимелерні сығарчатхан кізее тӧӧй.


Иисусха тӧреен саарында куртінмеені


(Мк 6:1-6; Лк 4:16-30)

53[•]Иисус, пу кип-чоохтарны чоохтирын тоозып, аннаң парыбысхан. 54Позының чуртапчатхан саарынзар киліп, орындағы синагогада[†] кізілерні ӱгреткен. Кізілер, таңнап, чоохтасханнар:

– Хайдаң полӌаң Аның андағ хыйғазы паза хайхастар[†] итчең кӱзі[+]? 55Ол ағас узанӌаң кізінің оолғы нимес пе зе? Аның іӌезі Мария нимес пе зе? Харындастары Иаков[†], Иосий, Симон паза Иуда[†] ниместер бе зе[+]? 56Аның пицелері[*] прайзы пістің арабыста чуртапчалар нимес пе зе? Хайдаңдыр Аның прай пу оңдайлары?

57Аннаңар Аны нимее салбааннар. Иисус оларға теен:

– Ухаанӌыны прай чирде улуғлидырлар, че тӧреен чирінде паза Позының ибінде ле улуғлир чоғыллар[+].

58Олар іди киртінминчеткеннеңер, Иисус анда хайхастығ[†] ниме кӧп итпеен.

#### 14


Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӧдірткені


(Мк 6:14-19; Лк 9:7-9)

1[•]Ол туста Галилей чирінің[†] ханы Ирод Иисустаңар чоохтарны ис салған. 2Ирод позының ибіркілеріне теен:

– Ол Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанн полар. Ол, тіріл киліп, хайхастар[†] итче полар[+].

3-4Ирод Филипп харындазының ипчізінең – Иродиаданаң – хада чуртапчатханнаңар, Иоанн Иродха тіӌең: «Сағаа ол ипчіні аларға чарабас полған». Ирод, тізең, Иродиаданың ӱчӱн Иоанны, тудып алып, харибге чаап салған полған[+]. 5Ирод аны ӧдірібізерге иткен, че Иоанны ухаанӌаа санаӌаңнар, аннаңар ол чоннаң хорыххан[+].

6Иродтың тӧреен кӱнін таныхтапчатханда, Иродиаданың хызы, аалӌыларның алнында плесет салып, Иродтың кӧңніне кір парған. 7Аннаңар Ирод, ол хыс ниме сурза, аны пирем тіп, ағаа молӌап чоохтанған. 8Анзы, тізең, іӌезі кӧӧктірген оңдайнаң чоохтанған:

– Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанның пазын мында табахха сал пир мағаа.

9Хан сағысха тӱскен, че аалӌылар алнында пирген сӧзін тудар ӱчӱн, ол хыстың сурынызын толдыр пирерге чахаан. 10Иоанның мойнын харибде кизе сабызарға кізілер ысхан. 11Анаң олар аның пазын, табахта ағыл киліп, ол хысха пиргеннер, анзы, тізең, іӌезіне апар пирген. 12Иоанның ӱгренӌілері, киліп, аның сӧӧгін алып алып, чыып салғаннар. Соонаң, парып, ол тылаасты Иисусха искір пиргеннер[+].


Пис муң кізіні тосхырғаны


(Мк 6:30-44; Лк 9:10-17; Ин 6:1-14)

13[•]Иисус, Иоаннаңар ис салып, кимее одырып, хуу чазызар алдыра, чалғызан полып аларға тіп, чӱс парыбысхан. Кізілер, Иисустың чӱс парыбысханын истіп, саарларынаң Аның соонӌа суғ хастада чазағ парғаннар. 14Иисус, чарға сығып, кӧп кізінің чыыл парғанын кӧр салған. Оларға айап парып, ағырығ кізілерні имнебіскен. 15Иир пол парғанда, Иисустың ӱгренӌілері, пас киліп, тееннер:

– Орай пол парды, мында ээн чазы. Кізілерні позыт, аалларзар парып, постарына чиис садып алзыннар.

16Че Иисус оларға теен:

– Оларға парарға кирек чоғыл. Сірер оларға чіӌең ниме пиріңер.

– 17Пістің мында пис ле халас паза ікі ле палых, – нандырғаннар Ағаа ӱгренӌілері.

– 18Ағылыңар ол чиисті пеер Мағаа, – теен Иисус.

19Анаң Ол, чонға кӧк отха одырарға чахып, ағылған пис халасты паза ікі палыхты алып, тигірзер кӧріп, Худайны алғыстап, анаң халасты, сындырып, ӱгренӌілеріне пирген, олар, тізең, кізілерге ӱлееннер. 20Прайзы, азыранып, тос парған. Чиистің артхан-халғанын он ікі торасха толдыра чыып алғаннар. 21Анда, тізең, ипчілерні паза олғаннарны санабаза, пис муңа чағын кізі азыранған[+].


Иисустың суғӌа чӧргені


(Мк 6:45-52; Ин 6:15-21)

22[•]Олох туста Иисус ӱгренӌілеріне, кізілерні иблерінзер позытхалаххаох, кимее одырып, Позынаң пурун тігі саринзар чӱзерге чахаан. 23Чонны позыдыбыспинаң, Ол, чалғызан пазырып аларға тіп, тағзар парған. Иирде дее Ол анда чалғызан полған[+]. 24Пайаағы киме, тізең, кӧл ортызында полған. Удур чил ӱбӱргеннеңер, киме салғахтарға саптырған. 25Таң алнында ӱс-алты час аразында Иисус оларзар суғ ӱстӱнӌе пар сыххан. 26Ӱгренӌілері, Аның іди суғ ӱстӱнӌе чазағ килчеткенін кӧр салып, ӱрӱгізіп ала, «Пу сӱне» тіп хысхырысханнар[+]. 27Че сах андох Иисус оларнаң чоохтас сыххан:

– Махачы полыңар! Минмін[†]. Хорыхпаңар, – теен Ол.

– 28Хан-пигім[†]! Сынап Син ползаң, мағаа Синзер суғӌа парарға чахииң пир, – теен андада Ағаа Пётр.

– 29Кил! – теен Иисус.

Пётр, кимедең сығып, суғӌа Иисуссар пар сыххан. 30Че улуғ чилні кӧрбинең, ол хорых парып, суға пат сыххан.

– Хан-пигім![†] Арачыла мині! – хысхырған ол.

31Сах андох Иисус, холын андар сунып, аны тудып алып, теен ағаа:

– Киртінізі ас кізі! Ноға ікінӌілебіскезің[+]?

32Олар кимее одырыбысханда, чил тохтап парған. 33Кимеде одырғаннар, Иисуссар пас киліп, мӧкейіп пазырып чоохтанғаннар:

– Син сынап таа Худай Оолғы полтырзың[+].


Геннисарет чиріндегі ағырығларны имнебіскені


(Мк 6:53-56)

34Кӧлні кизіп, олар Геннисарет чирінзер читкеннер[+]. 35Ол чирдегі чон, Аны танып, прай ибіркілерге искіргеннер. Ағырығ кізілерін прай Ағаа ағылғаннар. 36Аның кип-азаана холларын кӧмес тее теертіп аларға сурынғаннар. Теңеннері имненіп ал турғаннар.

#### 15


Улуғларның кибірлері


(Мк 7:1-23)

1[•]Ол туста Иисуссар Иерусалимнең Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза фарисейлер[†], киліп, Ағаа чоохтааннар:

– 2Ноға синің ӱгренӌілерің, пурунғыларның кибірін сайбап, хол чуғбин, халас чіпчелер[+]?

3Иисус, тізең, оларға нандырып, теен:

– Сірер дее ноға постарыңның кибірлерің ӱчӱн Худай чахиин сайбапчазар[+]? 4Худай піди ӱгреткен: «Пабаң-іӌеңні улуғла» паза «Паба-іӌедеңер чабал чоохтанғаны кізіні ӧлімге ағылар». 5Сірер, тізең, мына ниме тіпчезер: пірее кізі пабазына алай іӌезіне «Сірер миннең алӌаң ниме минің Худайға пирӌең сыйиим полча» тіпчетсе, 6ол кізі позының пабазын алай іӌезін улуғлап полбинча. Кибірлеріңе ле тудынып, сірер Худай чахиин хыйа итчезер. 7Чойырхостар! Исаийнің пічиинде сірердеңер орта чоохталған:[+] 8«Пу кізілер Мині тілде ле улуғлапчалар. Чӱректері, тізең, оларның Миннең ырах. 9Чонның кибір-чозахтарына ла кізілерні ӱгредіп, Мині тикке ле улуғлаачых полчалар»[+].

10Иисус, кізілерні хығырып, оларға чоохтаан:

– Истіңер паза піліп аларға кӱстеніңер. 11Кізіні ахсына кірчеткен ниме кірліг итпинче, че ахсынаң сыхчатхан сӧстер кізіні кірліг итче[+].

12Андада ӱгренӌілері, Иисуссар пас киліп, тееннер Ағаа:

– Фарисейлер,[†] пу сӧстерні истіп, хомзын парғаннарын пілчезің ме?

13Ол, тізең, нандырып, піди теен:

– Тигірдегі Пабам Позы одыртпаан полған на ӧзім, чилегезінең хада ходыра тартылып, хыйа тасталар[+]. 14Олардаңар сағыссырабаңар. Олар харах чохтарның харах чох пастыхтары. Харах чох кізі харах чоғох кізіні апарчатса, олар ікізінең оймахха тӱс парарлар[+].

15Пётр, тізең, Иисусха нандырып, теен:

– Кип-чооғыңны чарыт пир піске.

– 16Ам даа піл полбинчазар ба сірер? – теен Иисус.

– 17Ахсына кірген ниме, харнынзар прай парып, анаң тастынзар сығара тасталчатханын пілбинчезер бе? 18Че ахсынаң сыхчатхан прай ниме чӱректең сыхчатхан ниме полча, аннаңар ол кізіні кірліг итче[+]. 19Чабал сағыстар, ӧдірері, оралызары, чӧреес хылыхтары, оғырлиры, чой киречілирі, сӧклирі чӱректең сыхчалар нооза[+]. 20Мынзы кізіні кірліг итче. Чуғбаан холнаң азыранғаны, тізең, кізіні кірлебинче.


Ханаан чиріндегі ипчінің киртінізі


(Мк 7:24-30)

21[•]Иисус, андартын парып, Тир паза Сидон саарларның чирлерінзер чӧрібіскен. 22Ол чирлердең сыххан ханаан ипчі, Иисуссар киліп, хысхырған:

– Айадах мағаа, Хан-пигім[†], Давид[†] тӧлі! Минің хызым айнаа[†] тың хаптырт салды[+].

23Че Ол ағаа пір дее сӧс чоохтанмаан. Андада ӱгренӌілері, пас киліп, Аннаң сурынғаннар:

– Пістең оортах ызыбыс аны, сообысча хысхыр килче!

– 24Худай Мині Израиль[†] чонының на астых парған хойларынзар ысхан, – тіп чоохтанған ӱгренӌілеріне Иисус[+].

25Че ол ипчі, пас киліп, Ағаа мӧкейіп пазырып, алданған:

– Хан-пигім![†] Мағаа полыс пир.

26Ол, тізең, нандырып, теен:

– Олғаннар чіӌең халасты, алып, адайларға тастап пирчеткені чахсы нимес.

–[+] 27Анзы андағ, Хан-пигім! Че адайлар даа ээлерінің столынаң тӱскен унахтарны чіпчелер, – теен ипчі.

28Андада Иисус ағаа нандырған:

– Илбек полтыр киртінізің. Аннаңар сағаа синің кӧңніңӌе ползын.

Сах андох ол ипчінің хызы хазыхтан парған.


Иисустың кӧп кізіні имнебіскені

29[•]Иисус, андартын айланып, Галилей кӧлі хазынзар киліп, тағзар сығып, анда одыр салған. 30Анаң кӧп чон, постарынаң хада ахсахтарны, харах чохтарны, тіл чохтарны, кинектерні паза даа пасха ағырыға пастырчатханнарны Иисуссар ағылып, оларны Аның азағын алдыра салғаннар. Анзы, тізең, оларны имнебіскен. 31Чон, тіл чохтарның чоохтан сыхханын, кинектернің хазыхтан парғанын, ахсахтарның пас чӧр сыхханын, харах чохтарның кӧр сыхханын кӧріп, хайхап, Израиль[†] Худайын саблаан.


Тӧрт муң кізінің тосханы


(Мк 8:1-10)

32Иисус, ӱгренӌілерін хығырып, теен:

– Мағаа пу чон айастығ, ӱс кӱн Миннең хада пол парирлар, чіӌең нимелері чоғыл. Чолда ӱзе майых парбазыннар тіп, азырабин позыдарға хынминчам.

–[+] 33Хуу чазыда пу син чонны азыраӌаң халас хайдаң аларбыс? – ӱгренӌілері тееннер Ағаа.

– 34Нинӌе халас сірерде пар? – сурған олардаң Иисус.

Олар, тізең, тееннер:

– Читі халас паза кӧп нимес палығас.

35Андада Ол кізілерге чирге одыр саларға чахыбысхан. 36Анаң, читі халасты паза палыхтарны алып, Худайға алғыс пирген. Сындырып, ӱгренӌілеріне пирген, ӱгренӌілері – кізілерге. 37Прайзы, азыранып, тос парған. Халған чиистің кизектері читі корыпха тол парған. 38Ипчілерні паза олғаннарны санабаза, тӧрт муңӌа кізі азыранған[+]. 39Иисус, чонны позыдып, кимее одырыбызып, Магдала чирінзер читкен.

#### 16


Фарисей танығ сурчалар


(Мк 8:11-13; Лк 12:54-56)

1[•]Фарисейлернең[†] саддукейлер[†][*], пас киліп, Аны сыныхтирға полып, тигірдең танығ кӧзіт пирерге сурынғаннар[+]. 2Ол, тізең, оларға нандырған:

– Кӱн хончатса, сірер тіпчезер: «Тигір хызыл, аннаңар айас кӱн полар». 3Иртен, тізең, сірер «Тигір уғаа хызыл, аннаңар пӱӱн чут кӱн полар» тіпчезер. Чойырхостар! Тигірнің сырайын танып пілчезер, че килчеткен тустың танығларын танып полбинчазар! 4Худайдаң хыйа полған чабал тӧл! Худай танығларын кӧрерге сурынчазар ба? Чох! Иона ухаанӌының[†] таниинаң пасха пір дее танығ пирілбес сірерге. Анаң оларны халғыс салып, Ол хыйа пас парыбысхан[+].


Фарисейлернең саддукейлернің ачытхызы


(Мк 8:14-21)

5[•]Анаң ӱгренӌілері кӧлнің тігі саринзар кис парыбысханнар, че халас аларға ундут салтырлар. 6Иисус оларға теен:

– Кӧріңер, фарисейлернең[†] саддукейлернің[†] ачытхыларынаң китеніңер.

–[+] 7Анзын халас албааныбыстаңар тіпче полар, – чоохтасханнар ӱгренӌілері постары аразында.

8Иисус нимедеңер чоохтасчатханнарын пілген, аннаңар оларға теен:

– Ноға сірер, ас киртіністіглер, халас албааннаңар постарың аразында чоохтазып одырчазар[+]? 9Сірер ам даа піл полбинчазар ба? Пис муң кізее пис халас читкенінеңер ундуп салғазар ба? Нинӌе торас чыып алғазар[+]? 10Читі халастың тӧрт муң кізее читкенінеңер чи? Нинӌе корып чыып алғазар[+]? 11Хайди оңар полбинчазар, Мин сірерге, халастаңар нимес, фарисейлернең саддукейлернің ачытхызынаң китенердеңер чоохтанғам.

12Андада олар Ол, халас ачытхызынаң нимес, че фарисейлернең саддукейлернің ӱгредиинең китенердеңер чоохтаанын піліп алғаннар.


Пётр Иисусты Худай Оолғы тіп адапча


(Мк 8:27-30; Лк 9:18-21)

13[•]Филипптің Кесар тіп саарның чирлерінзер киліп, Иисус Позының ӱгренӌілерінең сурған:

– Кізілер Мині, Кізі Оолғын[†], кемге санапчалар?

– 14Піреезі Кіреске[†] тӱзірӌең Иоаннға, пасхалары – Илияа, Иеремийге алай пасха даа ухаанӌыларның[†] піреезіне санапчатханнар парларох, – тееннер олар.

–[+] 15Сірер чи Мині кемге санапчазар? – сурған ӱгренӌілерінең Ол.

– 16Син – Мессий-Христоссың[†], Тіріг Худайның Оолғызың, – нандырған Симон-Пётр.

17Андада Иисус ағаа чоохтанған:

– Часкалығзың син, Симон – Ионаның оолғы. Сағаа анзын кізілер нимес, че Тигірдегі Пабам ас пирген[+]. 18Аннаңар Мин сағаа чоохтапчам: Син – Пётрзың[*]. Пу хайада Мин Позымның тигірибім[†] турғыс салам. Чир тӱбінің[†] кӱстері аны чиң полбастар[+]. 19Мин сағаа Тигір хан-чирінің[†] клӱстерін пирем. Син чирде ниме чаратпассың, анзы тигірде дее чарадылбас. Син чирде ниме чарадарзың, анзы тигірде дее чарадылар.

20Анаң Ол ӱгренӌілеріне Позының Иисус Мессий-Христос[†] полчатханынаңар пірдеезіне чоохтабасха чахаан[+].


Иисус Позының ӧлімінеңер паза тірілерінеңер чоохтапча


(Мк 8:31—9:1; Лк 9:22-27)

21[•]Ол тустаң пасти Иисус ӱгренӌілеріне Позының Иерусалимзер парарға кирек полчатханынаңар, анда ах сағаллардаң[†], улуғ абыстардаң[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілерінең кӧп ирее кӧрерінеңер, соонаң оларға ӧдірт салып, ӱзінӌі кӱнінде, тізең, тіріл килерінеңер кӧні чоохтап пастаан[+]. 22Пётр, Аны оортах хығырып алып, Ағаа удурлазып, чоохтан сыххан:

– Позыңны айадах, Хан-пигім[†]! Полбас андағ ниме Синнең!

23Иисус, тізең, Пётрзар айланып, чоохтанған:

– Хыйа пар Миннең, сайтан[†]! Син Минің чолымны туйухтапчазың, синің сағызың Худайдаң нимес, кізілердең[+].

24Андада Иисус Позының ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Кем Минің соомӌа парарға итче, ол позынаңар ундут салзын, кірезін алып, Минің соомӌа парзын[+]. 25Кем позының тынын ал халарға итче, ол аны чідір салар, че кем позының тынын Минің ӱчӱн чідір салар, ол аны алып алар[+]. 26Кізее, прай чир ӱстӱн[†] холға алып алып, че позының тынын чох ит салза, туза полар ни? Кізі, позының тынын хатап алып алар ӱчӱн, ниме пир полар? 27Кізі Оолғы[†] Позының Пабазының сабланызында паза Аның ангеллерінең[†] хада килер. Андада полғанына ла иткен киректері хоостыра пирер[+]. 28Сынны сірерге тіпчем, мында сірернің араңарда турчатханнарның хай піреезі пу чуртастаң парғалаххаох, Кізі Оолғы Позының хан-ӱлгӱзінде килчеткенін кӧр салар[+].

#### 17


Иисус Христостың хубулғаны


(Мк 9:2-13; Лк 9:28-36)

1[•]Алты кӱн пазынаң Иисус, Пётрны, Иаковты[†] паза аның харындазы Иоанны, позынаң хада алып, пӧзік тағзар апарған. Анда олардаң пасха кізі чох полған[+]. 2Анаң Ол оларның кӧзіне алыс сыххан: сырайы, кӱн чіли, чарып килген, кип-азаа чарых осхас ах пол парыбысхан[+]. 3Анаң олар Иисуснаң чоохтасчатхан Моисейнең[†] Илияны кӧр салғаннар. 4Андада Пётр Иисуссар айланған:

– Хан-пигім[†]! Хайдағ чахсыдыр піске мында поларға. Хынзаң, мында ӱс отах ит пирибіс: пірсін – Сағаа, пірсін – Моисейге[†] паза пірсін – Илияа.

5Ол іди чоохтанчатхан арада, оларның ӱстӱнде чарыпчатхан пулут сых килген, анаң пулуттаң ӱн истілген:

– Пу Минің хынчатхан Оолғым, Ол Минің кӧңніме тың кірче. Истіңер Аны![+]

6Ӱгренӌілер Аны истӧк, тың хорых парып, чирге тӱңдере тӱскеннер. 7Че Иисус, пас киліп, оларға холын теертіп, чоохтанған:

– Турыңар, хорыхпаңар.

8Олар, харахтарын ӧӧр кӧрібісселер, хыриларында Иисустаң пасха пірдеезі чоғыл.

9Тағдаң ин килчеткеннерінде, Иисус оларға мындағ чахығ пирген:

– Кізі Оолғы[†], ӧл парып, хатап тіріл килгенӌе, кӧрген пу нимедеңер пірдеезіне чоохтабаңар[+].

10Анаң ӱгренӌілері Иисустаң сурғаннар:

– Ноға Моисей Чахии[†] пілігӌілері пурун Илия килерге кирек тіп чоохтапчалар?

– 11Сын, Илияа пурун киліп, прай ниме тимнеп саларға кирек, – нандырған оларға Иисус.

– 12Че, тіпчем сірерге, Илия килген полған, че кізілер аны, таныбин, хайди хынза, іди иткеннер. Кізі Оолғына[†] даа сах ідӧк олардаң хатығ теңер.

13Андада ӱгренӌілері Иисустың Кіреске[†] тӱзірӌең Иоаннаңар чоохтапчатханын сизін салғаннар[+].


Ағырығ оолахты имнебіскені


(Мк 9:14-29; Лк 9:37-43)

14[•]Олар кізілерзер айлан килгенде, пір кізі, пас киліп, Иисустың алнында тізекке тӱзіп, 15алданған:

– Хан-пигім![†] Айадах минің оолғыма. Ол, ай толызына орта алӌаағып, кӧйчеткен отха алай суға удаа сегіріп, тың ирееленедір. 16Мин аны ӱгренӌілеріңзер ағылғам, че олар имнеп полбааннар.

– 17Йо-о, пу киртізі чох паза ардап парған тӧл! Нинӌезін Мин сірернең хада поларбын? Хаӌанға теере сірернең сыдазим? Ағылыңар аны пеер, Минзер, – нандырған Иисус.

18Иисус ағырығ оолахтағы айнаа[†] сых тіп хатығ чоохтанғанда, айна сых парыбысхан, оолғыӌах, тізең, сах андох хазыхтан парған[+]. 19Анаң ӱгренӌілері, Иисус чалғызан халғанда, андар пас киліп, сурғаннар:

– Ноға піс айнаны сығара сӱр полбаабыс?

20Иисус, тізең, оларға теен:

– Киртіністерің чохтаңар. Сынны тіпчем сірерге: киртіністерің горчицаның ӱренінӌе дее полған полза, пу таға «мыннаң тігзер чыл парыбыс» теен ползар, ол чыл парыбызарӌых. Андада сірер ит полбас ниме чох полар[+]. 21Ол осхастарны, тізең, молитванаң паза оразанаң[†] на сығара сӱр поларзар.


Иисус Позының ӧлімінеңер паза тірілерінеңер хатап чоохтапча


(Мк 9:30-32; Лк 9:43-45)

22[•]Ӱгренӌілерінең хада Галилей чирінде[†] полчатхан туста Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– Кізі Оолғын кізілер холына пирібізерлер. 23Олар Аны ӧдірібізерлер, ӱзінӌі кӱнінде, тізең, Ол тіріл килер.

Ӱгренӌілері уғаа хомзын парғаннар[+].


Храмға албан тӧлеені

24Хаӌан Иисус ӱгренӌілерінең хада Капернаумзар читкенде, Пётрзар храмның[†] албан чығӌаң[†] кізілері, пас киліп, тееннер:

– Ӱгретчілерің албан[*] тӧлир бе піске?

–[+] 25Йа, – тіді анзы.

Пётр туразар кір килгенде, Иисус аннаң пурун теен:

– Хайди сағынчазың, Симон? Чирдегі ханнар кемнең ахча алай албан чыыпчалар? Постарының кізілерінең ме алай пасха чирдегілердең ме?

– 26Пасха кізілердең, – нандырған Ағаа Пётр.

– Андағда пос кізілеріне албан тӧлирге кирек чох, – теен ағаа Иисус.

– 27Че албан чығӌаңнарны[†] тарындырбас ӱчӱн, кӧлзер парып, хармах тастабыс. Хармааңа хапхан пастағыох палыхтың ахсын азыбызарзың, анда албан тӧлеӌең ахча[*] таап аларзың. Ол ахчаны алып, Минің паза позыңның ӱчӱн тӧлеп саларзың[+].

#### 18


Олғаннар осхас полыңар


(Мк 9:33-37, 42-48; Лк 9:46-48; 17:1-2)

1[•]Ол туста ӱгренӌілері, Иисуссар пас киліп, Аннаң сурғаннар:

– Андағда Тигір хан-чирінде[†] иң улии кем полча?

2Иисус, пір паланы хығырып алып, оларның алнында турғыс салып, 3теен:

– Сынны тіпчем сірерге: постарыңның оңдайларыңны алыстырбазар, олған чіли пол парбазар, Тигір хан-чирінзер[†] кір полбассар[+]. 4Кем, позынаңар улуғсырхап сағынмин, пу пала чіли тудынча, ол Тигір хан-чирінде[†] иң улии поладыр. 5Мині аарлап, мындағ паланы позына чағын кирген кізі, Мині дее позына чағын итче[+].

6Кем Мағаа киртінчеткен кічіглернің піреезін дее чазыхха[†] сух салар, андағ кізіні, мойнына теербен тазын палғап салып, талай тӱбіне тастабысса, ағаа артых поларӌых. 7Чир ӱстӱне[†] хыӌаланыстардаң хыйал поладыр; хыӌаланыстар хайди даа килерге киректер, че кемнең пастыра ол хыӌаланыстар килче, ол кізее хыйал[+]. 8Холың алай азааң сині чазыхха[†] сухчатса, син оларны, кизе саап, оортах тастабыс. Успас отха ікі азахтығ паза ікі холлығ тастаттыртханӌа, чуртасха хол чох алай азах чох кірзе, сағаа артых поларӌых[+]. 9Харааң сині чазыхха сухчатса, аны позыңнаң оортах сығар тастабыс. Кӧйчеткен кӧлзер ікі харахтығ тастатыртханӌа, чуртасха пір харахтығ кірзе, сағаа артых поларӌых[+]. 10[•]Кӧріңер, пу кічіглернің пірдеезін хыйыхтабаңар. Тіпчем сірерге, оларның ангеллері[†] хаӌан даа Тигірдегі Пабамның алнындалар.


Астых парған хойдаңар кип-чоох


(Лк 15:3-7)

– 11Кізі Оолғы[†], чох пол парғаннарны тілеп, арачылирға пеер килген. 12Хайди сағынчазар? Пірее кізінің чӱс хойының пір хойы чіт парза, ол, тоғызон тоғыс хойын тағларда халғыс салып, астых парған пір хойны тілеп парбас па? 13Аны таап алза, тізең, сынны сірерге тіпчем, ол пу хойға чітпеен тоғызон тоғыс хойдаң артых ӧрінче. 14Сах іди Тигірдегі Пабаңар, пу кічіглернің пірдеезі чох пол парбазын тіп, хынча.


Киртінчеткеннерге постарын тудынардаңар


(Лк 17:3)

–[+] 15[•]Харындас кізі, синнең тоғыр полып, чазых ит салза, пар андар, пос аразында чоохтазып, алӌаазын кӧзіт пир ағаа. Ол синің чооғыңны исчетсе, син аны позыңа хатап айландырып алдың[+]. 16Че ол синің чооғыңны испинчетсе, син ам даа пір-ікі кізі позыңнаң хада алып ал. Кізіні пыролапчатса, полған на сӧс ікі алай ӱс киречінің чоохтаанынаң киречілелзін[+]. 17Оларны даа испинчетсе, андада прай нимені тигіриб[†] чонына чоохта. Тигіриб[†] чонының дее сӧзін испинчетсе, син аны Худайы чох алай албан чығӌаң[†] кізее сана[+].

18Сынны тіпчем сірерге, чир ӱстӱнде[†] сірер чаратпаан ниме тигірде дее чарадылбас. Чир ӱстӱнде ниме чарадарзар, тигірде дее ол ниме чарадылар. 19Ідӧк тіпчем сірерге, араңардағы ікі кізі хайдағ даа нимедеңер сурынарға чӧптезіп алзалар, Тигірдегі Пабам оларға аны ит пирер[+]. 20Минің ӱчӱн ікі алай ӱс кізі хада чыылысса, Мин анда оларның аразында поларбын нооза.


Пыро тастирдаңар

21Андада Пётр, Иисуссар чағын пас киліп, сурған:

– Хан-пигім[†]! Миннең тоғыр чазых итчеткен харындазымның пырозын нинӌе хати тастирға кирекпін? Читі хати ба?

–[+] 22Чох, читі хати нимес, че читоннардаң читі хати, – нандырған Иисус.

– 23Аннаңар Тигір хан-чирі нымысчыларының ӧдістерін алып аларға сағыныбысхан ханға тӧӧй. 24Ол наа ла санас сыхханда, андар ағаа он муң талант[*] ахча алымнығ пол парған кізіні ағыл килгеннер. 25Че ол кізінің тӧлеӌең нимезі чох полған. Андада хан, ол кізіні, ипчізін, палаларын паза ибдегі прай ниме-нооларын садыбызып, ӧдізін тӧлеп саларға чахығ пирген. 26Ол нымысчы, ханның азағына тӱзіп, сурынып теен: «Ханым, ӱр нимес сағып ал. Мин сағаа прай алымымны тӧлеп пирем». 27Хан, ол кізее айап, алымны албасха чарадып, аны позыдыбысхан. 28Ол нымысчы, тасхар сығып, позынаң чӱс динарий[†] ахча[*] ӧдіске алған арғызына учурап парып, аны хаап алып, «Алымыңны тӧле мағаа!» тіп хысхырып ала, пооп сыххан. 29Андада арғызы, аның азағына тӱзіп, алданған: «Ӱр нимес сағып ал! Мин сағаа прай алымымны тӧлеп пирем!» 30Че анзы ынабаан, парып, арғызын, ӧдізін тӧлеенӌе, харибге чаап салған. 31Пасха нымысчы арғыстары, ол нимені кӧріп, уғаа хомзын парғаннар. Анаң ханзар парып, прай нимені чоохтап пиргеннер. 32Андада хан, аны хығыртыбызып, теен: «Чабал нымысчы! Син миннең сурынғазың, аннаңар мин синің прай алымыңны чох иткем. 33Хайди мин сағаа айап парғам, сағаа даа ідӧк арғызыңа айирға кирек полған нимес пе зе?» 34Анаң хан, тарыныбызып, аны, алымын тӧлеп салғанӌа, харибде тудып, хатығ холда тударға чахығ пирібіскен. 35Тигірдегі Пабам сірерні ідӧк идер, сынап сірернің полғаныңар ла хомай иткен харындазының пырозын прай чӱреенең тастабаза[+].

#### 19


Чарылыстаңар


(Мк 10:1-12)

1[•]Иисус, пу чооғын тоозып, Галилей чирінең[†] сығыбызып, Иордан суғның озархы Иудей чирінзер[†] килген. 2Аның соонӌа кӧп кізі парған, Ол оларны анда имнеглебіскен.

3Фарисейлер[†], Андар киліп, Аны сыныхтирға полып, сурғаннар:

– Ир кізее ипчізінең хайдағ ла полза сылтағнаң чарылыс парарға чарадылча ба?

– 4Ӧӧркі Чайаачы пастап ир кізінең ипчі кізіні чайап салғанынаңар хығырбаазар ба? – нандырған оларға Иисус. 5Анаң Худай теен:

– Аннаңар ир кізі, паба-іӌезінең чарылып, ипчізінең пірік парар. Олар ікӧлең пір кізі осхас пол парарлар[+]. 6Іди олар, паза ікі кізі полбин, пір пол парчалар. Худай піріктіргеннерні кізее чарарға чарабас.

–[+] 7Андағда ноға Моисей[†] ир кізее, чарылыс пічиин ипчізіне пиріп, аннаң чарылыс парарға чаратчатхан чахығны пирген? – сурғаннар Аннаң фарисейлер.[†]

8Иисус оларға теен:

– Сірернің хатығ чӱректерің ӱчӱн Моисей[†] сірерге ипчілеріңнең чарылызарға чаратхан. Че пастап андағ полбаан. 9Че тіпчем сірерге, кем ипчізінең, ирнең оралысханы ӱчӱн нимес, че пірее пасха сылтағ ӱчӱн чарылыс парча, ол кізі, пасха ипчі алза, позы хатнаң оралысча. Чарылыс парған ипчіні алған кізі дее оралысча.

–[+] 10Ир кізінең ипчінің аразындағы палғалыстар мындағ полчатса, ипчі албин чуртирға артых полбас па? – тееннер Иисусха ӱгренӌілері.

11Иисус, оларға нандырып, теен:

– Мин чоохтир сӧстер полған на кізінің чӱреене сиип парбас, кемге Худайдаң пирілген, ол ла кізее сиип парар:[+] 12Кізілернің ипчі ал полбинчатханы аймах сылтағлардаң поладыр. Піреелері іди тӧріп парғаннар, пасхаларын кізілер андағ ит салғаннар, че хайзылары, Тигір хан-чиріне[†] туза идер ӱчӱн, ипчі албин чӧрчелер. Мынзы кізінің чӱреене чарапчатса, іди ползын.


Иисус олғаннарны алғапча


(Мк 10:13-16; Лк 18:15-17)

13[•]Ол туста Иисуссар, холларын салып алғазын тіп, палаларны ағыл килгеннер. Ӱгренӌілері, тізең, оларны кӧксееннер. 14Че Иисус теен:

– Тигір хан-чирі[†] пу палалар осхастарни, аннаңар оларға Минзер иртерге чарадыңар паза Минзер килерге харығ полбаңар оларға[+].

15Анаң оларны, холларын салып, алғап, андартын парыбысхан.


Пай оол мӧгі чуртастаңар сурча


(Мк 10:17-31; Лк 18:18-30)

16[•]Иисуссар пір оол, пас киліп, теен:

– Чахсы Ӱгретчі! Мӧгі чуртастығ[†] полып алар ӱчӱн, хайдағ чахсы нимелер идерге кирекпін[+]?

17Иисус теен:

– Ноға син Мині чахсы тіп адапчазың? Чахсы чалғыс Худай ла полча. Мӧгі чуртастығ[†] поларға сағынчатсаң, чахығларны толдыр тур[+].

18Андада ол оол сурған:

– Хайдағ чахығларны?

Иисус нандырған:

– Ӧдірбе, оралыс чӧрбе, оғырлаба, чой киречілебе, 19паба-іӌеңні улуғла, чағыныңа, позыңа чіли, хын тур.

20Оол Ағаа теен:

– Мин кічігдең сығара ол чахығларны толдырып чуртапчам. Ам даа ниме идерге кирек мағаа[+]?

21Иисус теен ағаа:

– Син ӧтіре чахсы кізі поларға сағынчатсаң, парып, пар-чох нимеңні прай садыбызып, ахчаңны чох кізілерге ӱлебіс, андада пайың тигірде полар. Анаң киліп, Минің соомӌа пар[+].

22Ол оолның ис-пайы кӧп полған, аннаңар ол, пу нимені истіп, пичелленіп ала парыбысхан.

23Иисус, тізең, Позының ӱгренӌілеріне теен:

– Сынны сірерге чоохтапчам, пай кізее Тигір хан-чирінзер[†] кірерге сидік. 24Тіпчем сірерге пазох, тибенің іңе ӱдінӌе ирт парыбызары пай кізінің Худай хан-чирінзер кірерінең хай-хай оой.

25Аны истіп, ӱгренӌілері, тың таңнап парып, аннаң сурғаннар:

– Андағда кем арачылан халар?

26Иисус, оларзар кӧріп, нандырған:

– Кізілер ит полбас нимені Худай ит полар[+].

27Андада Пётр Иисусха теен:

– Мына піс, прай нимебіс тасти, Синің сооңӌа чӧрчебіс. Андағда піске аның ӱчӱн ниме полар[+]?

28Иисус оларға теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге: хаӌан Худай прай нимені нааӌылаза, Кізі Оолғы[†] Позының сабланыс[†] ӱлгӱ сіреезіне одырза, сірер дее, Минің соомӌа чӧргеннер, ідӧк он ікі ӱлгӱ сірее одырып, Израильнің[†] он ікі сӧӧгін чарғылирзар[+]. 29Полғаны ла, кем Минің ӱчӱн иблерін, харындастарын алай пиӌелерін, пабазын алай іӌезін, ипчізін алай палаларын, алай чирлерін артыс салған, ол кізі чӱс хати артых сыйых алар паза ағаа мӧгі чуртас пирілер[+]. 30Че пастағыларының кӧбізі соонда пол парар, соондағыларның кӧбізі, тізең, паста пол парар[+].

#### 20


Виноградниктегі тоғысчылардаңар кип-чоох

– 1Тигір хан-чирі[†] тоғынӌаң кізілерні иртен иртӧк тоғысха чаллап аларға сыххан виноградник ээзіне тӧӧй. 2Ол чалланчатхан кізілерні кӱнде пір динарий[†] ахча тӧлирге чоохтас салып, винограднигінзер тоғынарға ызыбысхан. 3Ӱс час тузында[*] пазох ибдең сығып, садығ орнында тоғыс чох турчатхан хай пірее кізілерні кӧр салған. 4Оларға даа тіді: «Сірер дее винограднигімзер парыңар. Тоғынып алған ахчаны тӧлеп пирербін». Олар парыбоғысханнар. 5Кӱнӧрте алты паза тоғыс час тузында[*], пазох сығып, ідӧк иткен. 6Он пір[*] час иирзер хатап сығып, тоғыс чох турчатхан кізілерні кӧр салып, оларға теен: «Ноға сірер кӱн тооза мында, пір дее ниме итпин, турчазар?» 7«Пісті пірдеезі тоғысха чаллабаан», – тееннер олар. «Сірер дее винограднигімзер парыңар, тоғынып алған ахчаны тӧлеп пирербін» – чоохтанған оларға ол. 8Иир пол парғанда, виноградник ээзі тоғыс устағӌызына теен: «Тоғысчыларны хығырып, чал ахчазын тӧлеп пир, соондағылардаң пастап, пастағыларына теере». 9Он пір час иирде тоғынып пастааннары пірер динарий[†] ахча алып алғаннар. 10Иң пурун килгеннері, тізең, кӧп арах аларбыс тіп сағынғаннар, че олар даа пірер динарий алып алғаннар. 11Ахчаларын алып алып, олар тура ээзіне перінглеп сыхханнар. 12«Соонаң килгеннері пір ле час тоғынғаннар, че син оларны піснең, кӱн тооза ізіге пызып ала тоғынғаннарнаң, тиң иттің». 13Ээзі оларның пірсіне нандырған: «Истек мині, нанӌы! Мин сині хыйыхтабинчам. Син миннең пір динарийге чоохтас салған полбаазың ма? 14Позыңның ахчаңны алып, пар. Мин соондағыларға, сағаа нинӌе пиргем, анӌох пирерге хынчам. 15Алай минің нимемні позым хынғанни итчең ӱлгӱм чоғыл ба? Алай син минің андағ харам нимес полчатханыма атархапчазың ма?» 16Пу оңдайнаң, соондағылары паста пол парарлар, пастағылары, тізең, соонда пол парарлар. Кӧп кізі хығыртылған, че асхынах – таллағны ирткен[+].


Иисус Позының ӧлімінеңер паза тірілерінеңер ӱзінӌізін чоохтапча


(Мк 10:32-34; Лк 18:31-34)

17[•]Иерусалимзер парчадып, Иисус, он ікі ӱгренӌізін алынӌа хығырып алып, чолда оларнаң чоохтас парған:

– 18Мына піс Иерусалимзер кірчебіс. Анда Кізі Оолғын[†], садып, улуғ абыстарның[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің холына пирібізерлер. Олар, тізең, Аны, ӧлімге чарғылап, 19Худайы чохтарның холына, кӱлзіннер, сохсыннар паза кіреске[†] хазазыннар тіп, пирібізерлер. Че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл килер[+].


Зеведей оолларының іӌезінің сурынызы


(Мк 10:35-45)

20[•]Соонаң Аныңзар Зеведейнің ипчізі, оолларынаң хада пастыр киліп, мӧкейіп ала пазырып, Иисустаң ниме-де сурынған.

–[+] 21Ниме кирек сағаа? – сурған ол ипчідең Иисус.

– Сӧс пир мағаа: хан пол парзаң, пу ікі оолғымның пірсі Синің оң сариңда, ікінӌізі, тізең, сол сариңда одырарлар, – нандырған Ағаа ол ипчі.

–[+] 22Сірер нимедеңер сурынчатханнарыңны даа пілбинчезер. Мин ісчеткен ӱлӱс-чірчені сірер іс поларзар ба алай Мин кіреске[†] тӱсчеткен чіли кіреске тӱс поларзар ба? – нандырған Иисус?

– Поларбыс, – нандырғаннар Ағаа харындастар[+].

23Иисус оларға теен:

– Мин ісчеткен ӱлӱс-чірчені ізерзер, Мин кірестенчеткен чіли кірестенерзер, че оң саримда паза сол саримда кем одырары Мин хынғанни полбинча. Анзы Пабам кемге тимнеен, ани полар.

24Аны истіп, халған он ӱгренӌізі пу харындастарға тарын парған. 25Иисус, прай ӱгренӌілерін хығырып алып, чоохтанған:

– Чоннар ханнары оларның пастары полчатханын, пиглері оларнаң устап парчатханын пілчезер нимес пе зе? 26Че сірернің араңарда іди полбазын. Кем араңарда иң улии поларға сағынча, анзы сірерге нымысчы ползын[+]. 27Кем араңарда пастағызы поларға сағынча, анзы сірерге хул ползын. 28Кізі Оолғы[†] даа кізілерні Позының алны-кистіне чӧргізерге нимес, че пасхаларына нымысха чӧріп, кӧп кізінің ӱчӱн толығ полып, Позының тынын пирібізерге килген[+].


Иисустың харах чохтарны имнебіскені


(Мк 10:46-52; Лк 18:35-43)

29[•]Иисус ӱгренӌілерінең хада Иерихоннаң сыхчатханда, Аның соонӌа кӧп чон парған. 30Чол хазында одырчатхан харах чох ікі кізі, Иисустың ирт париғанын сизін салып, хысхыр сыххан:

– Хан-пигібіс[†]! Давид[†] тӧлі! Айадах піске![+]

31Кізілер оларны тысханнар, че олар уламох тың хысхырғаннар:

– Айадах піске, Хан-пигібіс,[†] Давидтің[†] тӧлі!

32Иисус, тохти тӱзіп, оларны Позынзар хығырып, теен:

– Ниме кирек сірерге Миннең?

– 33Хан-пигібіс! Пістің харахтарыбысты ас пир! – тееннер олар Ағаа. 34Иисус, оларға айап, харахтарына теңен. Сах андох олар кӧр сыхханнар, анаң Аның соонӌа парғаннар[+].

#### 21


Иисус Иерусалимзер хан чіли килче


(Мк 11:1-11; Лк 19:28-38; Ин 12:12-19)

1[•]Иисус, ӱгренӌілерінең хада Иерусалимзер чағдап киліп, Елеон тағдағы Виффагий аалзар читкен. Анаң ікі ӱгренӌізін алнынзар ызып,[+] 2оларға теен:

– Алныңарда чатчатхан аалзар парыңар. Килзӧк, палғап салған тізі эштекнең чиит эштекті анда таап, систіп алып, Минзер ағыл киліңер. 3Пірее кізі сірерге пірее ниме чоохтанза, сірер ағаа, олар Хан-пигібіске[†] киректер тіп, нандырыңар. Ол кізі, эштектерні сах андох сірерге пиріп, позыдыбызар. 4Прай пу ниме ухаанӌының[†] чоохтааны тол парзын тіп иділген:[+] 5«Чоохтап пиріңер Иерусалимге[*]: „Мына чиит эштек палалығ тізі эштекке мӱніп алып, синің амыр хылыхтығ ханың киліп одыр“». 6Ӱгренӌілері, парып, прай Иисус чахаан чіли иткеннер. 7Тізі эштекнең хада палазын ағыл киліп, ӱстӱне кип салыбысханнар, анаң Иисус мӱніп алған. 8Уғаа кӧп кізі постарының кип-азахтарын чолға чаза салғаннар, пасхалары, тізең, ағастар салааларын сындырып, чолға тӧзееннер. 9Иисустың алнынӌа паза соонӌа чӱгӱр парчатхан кізілер хысхырысханнар:

– Осанна![*] Давидтің[†] тӧлі!

– Хан Худайның[†] адынаң Килчеткенге алғас[†] ползын!

– Осанна Ӧӧркі Чайаачаа![+]

10Ол Иерусалимзер кіргенде, саардағылар прайзы хорылыс сыхханнар.

– Кемдір пу? – тіп сурастырғлааннар.

11Чон, тізең, нандырған:

– Пу ухаанӌы[†] Иисус. Ол Галилей чиріндегі[†] Назареттең[+].


Храмны арығлааны


(Мк 11:15-19; Лк 19:45-48; Ин 2:13-22)

12[•]Иисус, Худай храмынзар[†] кір киліп, андартын садығӌыларны паза садысчатханнарны прайзын сығара сӱрглебіскен. Ахча орнастырчатханнарның столларын паза иб тахырахтарын сатчатханнарның сіреелерін тӱңдере аңдарғлабызып,[+] 13оларға теен:

– Пазылған полған: «Минің храмым[†] пазырӌаң тура тіп адал парар», сірер, тізең, аны тонағӌылар ордазына айландыр салғазар.

14Храмда Иисуссар харах чохтар паза ахсахтар пастыр килгеннер. Ол оларны имнебіскен. 15Улуғ абыстарнаң[†] Моисей Чахии[†] пілігӌілері Ол итчеткен хайхастарны[†] паза храмда «Осанна, Давидтің[†] тӧлі!» тіп хысхырысчатхан олғаннарны кӧре, ӧкпелен парып,[+] 16Иисусха тееннер:

– Исчезің ме, олар ниме тіпчелер?

– Йа, исчем! Сірер пу сӧстерні хаӌан даа хығырбаазар ба: «Син Позыңны олғаннарға паза час палаларға махтатыртхазың?» – нандырған оларға Иисус[+].

17Иисус, оларны халғызып, саардаң сығып, Вифаний аалзар парған. Анда хонып алған[+].


Смоква ағазын харғааны


(Мк 11:12-14, 20-24)

18[•]Иртен саарзар айланчатханда, Иисус астап парған[+]. 19Анаң чол хазында пір смоковница ағазын кӧр салып, андар пастыр килген. Че анда пӱрлердең пасха пір дее ниме таппин, ағаа чоохтанған:

– Синде чистек паза пір дее ӧспезін.

Сах андох смоковница ағазы хуруп парған[+]. 20Ӱгренӌілері, аны кӧр салып, таңнап парғаннар:

– Ноға смоковница іди кинетін хуруп парды?

– 21Сынны сірерге тіпчем, сірер киртінчетсеңер паза ікінӌілебинчетсеңер, пу ағас хайди пол парды, ідӧк ит поларзар, пу таға даа «кӧдіріліп, талайзар тӱс пар» тізеңер, ол тӱзер, – нандырған оларға Иисус[+]. 22Киртініп ала, Худайдаң ниме дее сурзаңар, ол нимені аларзар[+].


Хайдағ ӱлгӱнең?


(Мк 11:27-33; Лк 20:1-8)

23[•]Иисус, храмзар киліп, ӱгрет сыхханда, Андар улуғ абыстар[†] паза чонның ах сағаллары[†], пас киліп, сурғаннар:

– Киректеріңні хайдағ ӱлгӱнең итчезің? Сағаа мындағ ӱлгӱні кем пирген?

–[+] 24Мин сірердең пір ле сурығ сурарбын, ағаа нандыр пирзеңер, Мин дее сірерге прай нимені хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні чоохтап пирербін, – тіп нандырған оларға Иисус.

– 25Иоанның кіреске[†] тӱзіргені хайдаң килген: Худайдаң ма алай кізілердең ме?

Андада олар, пос аразында ӱзӱріп, чоохтасханнар:

– «Худайдаң» тізебіс, Ол сурар: «Андағда ноға сірер Иоаннға киртінмеезер?»[+] 26Че «Кізілердең» тізебіс, чоннаң хорғыстығ. Олар Иоанны ухаанӌы тіп улуғлапчалар нооза[+].

27Андада олар Иисусха піди нандырғаннар:

– Пілбинчебіс.

Ол даа оларға теен:

– Мин дее сірерге чоохтабаспын, пу нимелерні хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні.


Ікі харындастаңар кип-чоох

– 28Сірер чи хайди сағынчазар? Пір кізінің ікі оол полтыр. Ол, улуғ оолғынзар парып, теен: «Оолғым! Пӱӱн парып, минің винограднигімде тоғын». 29«Хынминчам» тіп нандырған ол, че сағыс хабынып, тоғынарға парған. 30Анаң ол кізі, кічіг оолғынзар парып, ідӧк чоохтанған. «Амох парам, пабаң» тіп нандырған оолғы, че позы тоғынарға парбаан. 31Пу ікі оолның хайзы пабазының чахиин толдырған?

Ағаа тееннер:

– Пастағызы.

Иисус оларға теен:

– Сынны сірерге тіпчем, албан чығӌаңнар[†] паза чӧреечі ипчілер Худай хан-чирінзер[†] сірердең пурун кірерлер. 32Иоанн сірерзер сын чолны кӧзіт пирерге килген нооза, че сірер ағаа киртінмеезер. Албан чығӌаңнар[†] паза чӧреечі ипчілер ағаа киртінгеннер. Сірер, тізең, аны кӧрген соонда даа, ачырғанмаазар паза ағаа киртінмеезер.


Виноград ӧскірӌеңнердеңер кип-чоох


(Мк 12:1-12; Лк 20:9-19)

–[+] 33[•]Пасха кип-чоох[†] истіп алыңар. Пір тура ээзі чуртаптыр. Ол, виноград ағастар одырт салып, ибіре сиден тудыбыстыр. Анда виноградты сыға пасчаң оймах хазып алып, хадағӌаа иб пӱдіріп, аны виноград ӧскірчеткен кізілерге тузаланарға пирібізіп, позы пасха чирлерзер парыбыстыр[+]. 34Чистек теерер тус чит килгенде, ол, чалӌыларын виноград ӧскірчеткеннерзер ызып, виноградтаң позының ӱлӱзін ағыл килерге чахаан. 35Че виноград ӧскірген кізілер, чалӌыларын тудып алып, пірсін соғып, паза пірсін ӧдір салып, халғанӌызын, тізең, таснаң чаалааннар[+]. 36Ээзі кізі хатап пастағызынаңох кӧп чалӌы ысхан, че оларны даа ідӧк иткеннер. 37Арығ полбаста, ол позының оолғын ысхан: «Минің оолғымнаң чалтанарлар, арса», – чоохтанған ол[+]. 38Виноград ӧскірӌеңнер, аның оолғын кӧр салып, постары алынӌа чоохтасханнар: «Пу пабазының пайын холға кирӌең чалғыс оолғы, парааңар, аны ӧдірібізееңер, халған анығ пісти полар»[+]. 39Анаң аны, хаап алып, виноградниктең сығарып, ӧдір салғаннар[+]. 40Амды виноградник ээзі, киліп, пу виноград ӧскірӌеңнерні хайди идер?

41Ағаа тееннер:

– Ол чабалларны айағ чох ӧдірібізер, виноградникті, тізең, пасхаларына тузаланарға пирібізер. Олар ағаа виноградты тузында пир турарлар[+].

42Иисус оларға чоохтаан:

– Сірер Худай Пічиинде[†] ниме пазыл парғанын хаӌан даа хығырбаазар ба? «Пӱдірігӌілернің хыйа тастаан тазы соонаң иң кирек, тура пулиин тутчаң тас пол парған. Аны Хан Худай иткен; піске хайдағ хайхастығ[†] ниме ол»[+]. 43Аннаңар тіпчем сірерге, Худай хан-чирі[†] сірердең нандыра алылар, аның чистектерін ағылчатхан кізілерге пирілер. 44Пу тасха тӱскен кізі чоо тӱс парар, ол тас, тізең, пірее кізінің ӱстӱне тӱс парза, аны чабыра чоо пазыбызар.

45Улуғ абыстарнаң фарисейлер[†], Иисустың кип-чоохтарын[†] истіп, постарынаңар чоохтапчатханын сизініп, 46Аны хаап аларға иткеннер. Че чон Аны ухаанӌаа санаан, аннаңар олар чоннаң хорыхханнар[+].

#### 22


Тойдаңар кип-чоох


(Лк 14:15-24)

1[•]Иисус оларға аннаң андар кип-чоохтар[†] чоохтаан.

–[+] 2Тигір хан-чирі[†], позының оолғына ипчі ал пиріп, улуғ той иткен ханға тӧӧй поладыр[+]. 3Ол хан позының нымысчыларын аалӌыларны тойға хығыр килерге ызыбысхан, че хығырған кізілері килерге хынмааннар. 4Ол пазох пасха нымысчыларын, піди чоохтанып ала, ызыбысхан: «Кізілерні ааллап хығырып, піди тіңер: „Чіӌең нимені мына тимнеп салдым, пуғаларым паза ӧнетін симірте азырап алған малларым соғыл пардылар. Прай ниме тимде, тойға киліңер“». 5Че хығырған кізілері, тізең, аның хығырғанын нимее салбин, пірсі позының хыразынзар, паза пірсі садығ киреенең парыбысхан, 6пасхалары, тізең, ханның нымысчыларын, тудып алып, иреелеп, ӧдірібіскеннер[+]. 7Мынзын ис салып, хан тың тарын парған. Ол, позының чааӌыларын ызып, кізі ӧдіргеннерні чох идіп, саарларын ӧртебіскен[+]. 8Анаң хан нымысчыларына теен: «Той чиизі тимде, че хығырған кізілер ағаа турыстығ полбадылар[+]. 9Аннаңар, чоллар пірікчеткен орынзар парып, учураан на кізіні тойға хығырыңар». 10Ол нымысчылар, чолларзар сығып, учураан кізілерні прайзын – хомайларын даа, чахсыларын даа – хығыр килгеннер. Тойға кізі тол чӧрібіскен. 11Хан, аалӌыларны кӧрерге сых киліп, тойға кисчең кип-азаан киспеен кізіні кӧр салған[*] 12«Нанӌым, хайди син тойға кисчең кип-азах чох пеер кір килдің?» – чоохтанған ол ағаа. Анзы, тізең, тапсабаан. 13Андада хан нымысчыларына чахаан: «Хаап алыңар аны, азах-холларын палғап, тастындағы харасхызар тастабызыңар. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар»[+]. 14Хығыртхан кізі кӧп, че таллап алған кізі асхынах.


Хағанға – хағанни, Худайға – Худайни


(Мк 12:13-17; Лк 20:20-26)

15[•]Андада фарисейлер[†], хыйа парып, Иисусты пірее оңдайнаң Позыныңох сӧзінең тудып аларға чӧптескеннер[+]. 16Анаң постарының хай пірее ӱгренӌілерінең хада Ирод ханға чағын кізілерні Иисуссар ысханнар. Олар, парып, сурғаннар:

– Ӱгретчі! Піс пілчебіс, Син кӧні кізізің, Худайның чолынӌа парарға сын ӱгретчезің. Син пірдеезінең чалтанминчазың, пірдеезіне чалғанминчазың[+]. 17Аннаңар чоохтап пир піске, хайди сағынчазың, піс Рим хағаныға албан тӧлирге кирекпіс пе алай чох па[+]?

18Че Иисус, оларның кӧйтіктенчеткеннерін кӧріп, чоохтанған:

– Чойырхостар, Нимее мині сынап одырзар[+]? 19Кӧзіт пиріңер Мағаа албан тӧлепчеткен ахчаны.

Олар Ағаа динарий[†] ахчаны ағыл пиргеннер.

– 20Пу динарийде[†] кемнің сомы паза ады? – теен оларға Иисус.

– 21Хағанни, – нандырғаннар Ағаа.

Андада Иисус оларға теен:

– Андағда хағаннин хағанға пиріңер, Худайнин – Худайға[+].

22Олар, Аны истіп, таңнап парғаннар. Анаң, Аны анда халғыс салып, парыбысханнар.


Тірілердеңер чоох


(Мк 12:18-27; Лк 20:27-40)

23[•]Ӧлім соонда кізі тірілбинче тіпчеткен саддукейлер[†], олох кӱн Иисуссар пас киліп, Аннаң сурғаннар:

–[+] 24Ӱгретчі! Моисей[†] піди теен: «Пірее кізі, пала чох чуртап, ӱреп парза, ол кізінің харындас-туңмазы, аның ипчізін ал салып, ӱреен харындазының тӧлін узаратсын». 25Пістің читі харындас полған. Улуғ харындазыбыс ипчі алған, че пала чох ӱреп парған. Моисей Чахии[†] хоостыра аның ипчізін харындазы ал салған. 26Анзы ӱреен соонда, ол ипчіні ікінӌі харындазы ал салған, анаң ӱзінӌізі, іди читінӌі харындазына теере, прайзы ӱреглеп парғанӌа. 27Прайзының соонаң оларның ипчізі ӱреп парған. 28Ам олар прайзы тіріл килзелер, ол ипчі кемни полар? Прай харындастар пір ипчінең чуртааннар нооза.

29Иисус оларға нандырған:

– Сірер, Худай кӱзін паза Худай Пічиин[†] пілбин, алӌаас итчезер. 30Кізілер, тіріл килзелер, ипчі албинчалар, ирге дее парбинчалар. Олар тигірдегі Худай ангеллері[†] осхас поларлар. 31Ӱреп парғаннарның тірілерінеңер Худай сірерге чоохтаанын хығырбаазар ба? 32«Мин Авраамның[†] Худайыбын, Исаактың Худайыбын, Иаковтың[†] даа Худайыбын». Худай ӱрееннерни нимес, че тіріглерни.

33Чон, Аны истіп, Аның ӱгредиине чапсаан.


Иң улуғ чахығ


(Мк 12:28-34; Лк 10:25-28)

34[•]Фарисейлер,[†] тізең, Иисус саддукейлерні[†] хайди тымылдырыбысханын истіп, хада чыылыс парғаннар. 35Оларның пірсі, Моисей Чахии[†] пілігӌізі, Иисусты сыныхтап, сурған:

– 36Ӱгретчі! Моисей Чахиинда хайзы чахығ иң улуғдыр?

37Иисус ағаа теен:

– Хан Худайға[†] прай чӱрееңнең, прай кӧңніңнең паза прай сағызыңнаң хын. 38Пу пастағы паза ӧӧн чахығ. 39Ікінӌізі дее мынзыох осхас уғаа улуғ чахығ: «чағыныңа, позыңа чіли, хын»[+]. 40Моисей Чахиинаң ухаанӌыларның[†] ӱгредии пу ікі чахыға тӧстенчелер[+].


Мессий-Христос кемнің тӧлі?


(Мк 12:35-37; Лк 20:41-44)

41[•]Фарисейлер чыылыс парғанда, Иисус олардаң сурған:

– 42Мессий-Христостаңар[†] сірер ниме сағынчазар? Кемнің Ол тӧлі?

Ағаа нандырғаннар:

– Давидтің[†][+].

43Иисус оларға теен:

– Андағда ноға Давидке[†] Худай Худы[†] тол парғанда, Давид, Мессийні Хан-пигім[†] тіп адап, піди тіпче: 44«Хан Худай минің Хан-пигіме теен: „Мин Синің прай ыырӌыларыңны азааң алтына тастаанӌа, мында Минің оң саримда одыр тур“»[+]. 45Давид Аны Хан-пигім тіп адапчатса, хайди андағда Мессий-Христос[†] Давидтің тӧлі пол парча?

46Пірдеезі Ағаа пір дее сӧс нандыр полбаан. Аннаң сығара пірдеезі Аны сурастырғлирға тідінмеен[+].

#### 23


Иисус фарисейлердеңер паза Моисей Чахии пілігӌілерінеңер сизіндірче


(Мк 12:38-40; Лк 11:37-52; 20:45-47)

1[•]Андада Иисус, чоннаң паза Позының ӱгренӌілерінең чоохтазып, 2піди теен:

– Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза фарисейлер[†], Моисейнің[†] орнында одырып, аның чахығларын чарытчалар. 3Сірерге идерге чахаан нимелерні прай толдырып-идіп турыңар, че оларға кӧӧкпеңер: олар постары даа чоохтаан нимелерні итпинчелер[+]. 4Олар кізілерге аар паза апарарға сидік чӱктерні артыбысчалар, постары, тізең, оларға салааларынаң даа теңерге хынминчалар. 5Прай постарының киректерін кізілерге кӧзідерге ле тіп итчелер. Хамахтарындағы пічіктіг чаламаларын чалбахтаң чалбах итчелер, кип-азахтарындағы чачахтарны узуннаң узун итчелер. 6Олар той-пайда тӧрде одырарға хынадырлар, синагогаларда[†], тізең, – алнындағы сіреелерде[+]. 7Орыхта алай чон кӧп чирлерде, олар кізілерге улуғлап удурладарға паза «Ӱгретчі! Ӱгретчі!» тіп адаттырарға хынадырлар. 8Сірернің пір ле Ӱгретчі – Мессий-Христос[†], сірер, тізең, прайзыңар харындастарзар, аннаңар постарыңны ӱгретчее санабаңар[+]. 9Сірернің пір ле Паба пар, Ол тигірде, аннаңар чир ӱстӱнде[†] пір дее кізіні паба тіп адирға кирек чоғыл. 10Устағӌыңар даа сірернің пір ле – Мессий-Христос,[†] аннаңар постарыңны устағӌаа санабаңар. 11Иң улииңар сірерге прайзына нымысчы ползын[+]. 12Позын пӧзік кӧдірчеткен кізі, ол тӧбін тӱзіртер, че позын нимее салбинчатхан кізі, ол кӧдіртер нооза.


Хыйал сірерге

–[+] 13Хыйал сірерге, Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза фарисейлер![†] Чойырхостар! Сірер кізілердең Тигір хан-чирін[†] чабысчазар. Постарың даа андар кірбинчезер, андар кірерге итчеткеннерні дее кирбинчезер[+].

14Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер ӧкіс ипчілернің чурттарын тонапчазар, анаң, пасхалары кӧрзіннер тіп, чойланып, ӱр пазырчазар. Пу нименің ӱчӱн улам хатығ чарғы полар сірерге.

15Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер, талайлар паза чирлер ибіре чӧріп, постарыңа ӱгренӌілер тілепчезер. Піреезін таап алзар, тізең, аны ӱгредииңерге айландырып, постарыңнаң ікі хати хомай ит салып, кӧйчеткен кӧлзер тастатчаң кізі итчезер.

16Хыйал сірерге, харах чох устағӌылар! «Храмнаң[†] обалланып, аны толдырбаза даа хайтпас, че храмдағы[†] алтыннаң обалланғанын хайди даа толдырарға кирек» тіп ӱгретчезер[+]. 17Харах чох алығлар! Хайзы артыхтыр? Алтын ма? Алай алтынны чарытчатхан храм ма? 18Ідӧк сірер «Тайығ[†] орнынаң обалланып, аны толдырбаза даа хайтпас, че ол орынға салған сыйыхнаң обалланғанын хайди даа толдырарға кирек» тіп ӱгретчезер. 19Харах чох алығлар! Хайзы улуғдыр? Сыйых па? Алай ол сыйыхты чарытчатхан тайығ[†] орны ба? 20Аннаңар кем тайығ орнынаң обалланча, ол ідӧк тайығ орнындағы прай сыйыхнаң обалланча. 21Кем храмнаң обалланча, ол храмнаң даа, андағы Худайнаң даа обалланча. 22Че кем тигірнең обалланча, ол Худай ӱлгӱ сіреезінең дее, анда одырчатхан Худайнаң даа обалланча.

23Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер, мята, анис паза тмин ӧскіріп, Худайға онынӌы чардығын пирчезер, че Моисей Чахииның иң ӧӧн ӱгредиин – чарғыны, ӧлӌейні паза киртіністі – постарыңнаң хыйа тастапчазар. Сірер анзын идіп, мынзын даа ундубасха кирексер. 24Харах чох устағӌылар! Сарығ сеектерні сӱӱп, тастапчазар, тибелерні, тізең, азырчазар!

25Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер чірче-айахтың тастын на арығлап салчазар, оларның істінде, тізең, азымахтаныс паза сын нимес нимелер толдыра. 26Харах чох фарисей! Пастап айахнаң чірченің істін арығлап сал, андада аның тасты даа арығ полар.

27Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер хазарт салған хомдылар осхассар. Тастынаң олар сіліг кӧрінчелер, істілеріне, тізең, ӧлген кізілернің сӧӧктері паза аннаң даа пасха чызығ нимелер тол парғаннар[+]. 28Сірер ідӧк тастынаң арығ чӱректіг кізілер[†] осхассар, че істіңерде чойырхоссар паза сайбағӌызар.

29Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер ухаанӌыларны[†] кӧмӌең орыннар пӱдірчезер паза арығ чӱректіг кізілерге[†] хумартхы тастар чазапчазар. 30Анаң тіпчезер: «Піс адаларыбыс тузында чуртаан ползабыс, ухаанӌыларның[†] ханын тӧгерінде араласпасчыхпыс»[+]. 31Пу оңдайнаң сірер, ухаанӌыларны ӧдірген кізілернің тӧллері полчабыс тіп, постарыңнаң тоғыр киречілепчезер. 32Андағ полза, сірер, пабаларың пастаан киректерні аннаң андар идіп, тоос салыңар. 33Чыланнар, чылан палалары! Кӧйчеткен кӧлнің чарғызынаң хайди тизіп аларзар[+]? 34Аннаңар сірерзер ухаанӌыларны, хыйғаларны паза ӱгретчілерні ысчам, че сірер оларның хай піреелерін ӧдір саларзар, піреелерін кіреске[†] хазап саларзар, пасхаларын, тізең, постарыңның синагогаларыңда[†] соғып, саардаң саарға сӱр чӧрерзер[+]. 35Іди сірер чир ӱстӱнде[†] арығ чӱректіг прай кізілернің тӧгілген ханы ӱчӱн пыролығ поларзар: арығ чӱректіг Авельнің тӧгілген ханынаң сығара сірерге храмның паза тайығ орнының аразында ӧдірт салған Варахийнің оолғы Захарийнің тӧгілген ханына теере![+] 36Сынны сірерге тіпчем, прай пыро пу тӧлге тӱзер.


Иерусалимні сизіндірткені


(Лк 13:34-35)

– 37[•]Иерусалим! Иерусалим! Ухаанӌыларны ӧдірчеткен паза позыңзар ысханнарны тастарнаң чаалапчатхан саар! Нинӌе хати Мин, палаларын ханат алтына чыыпчатхан хус чіли, палаларыңны чыып аларға хынғам, че син хынмаазың![+] 38Мына, тураңар ээн халарға чӧр. 39Тіпчем сірерге: «Алғас[†] ползын Хан Худайның[†] адынаң Килигенге!» тіп хысхырбаанда, Мині паза кӧрбессер[+].

#### 24


Храмның иңзерілерінеңер паза чир ӱстӱнің тоозыларынаңар


(Мк 13:1-23; Лк 21:5-24)

1[•]Иисус храмнаң[†] сығып париғанында, ӱгренӌілері, Ағаа храмны[†] кӧзідерге тіп, пас килгеннер. 2Иисус, тізең, оларға теен:

– Прай пу нимені кӧрчезер бе? Сынны тіпчем сірерге, мында тас ӱстӱнде тас халбас, прай иңзеріл парар[+].

3Иисус Елеон тағда одырчатханда, тізең, Андар ӱгренӌілері ле киліп, Аннаң сурғаннар:

– Чоохтап пир піске, хаӌан полар ол ниме? Тӱгенӌі тус поларына паза Синің килеріңе хайдағ танығ полар?

– 4Китеніңер! Пірдеезіне алаахтыртпаңар, – нандырған оларға Иисус.

–[+] 5Кӧп кізі Минің адымнаң аданып килер. «Мин Мессий-Христоспын[†]!» тіп турарлар, кӧп чонны алаахтырып аларлар. 6Ідӧк чағынғы паза ыраххы чаалардаңар истерзер. Кӧріңер, тың хорыхпаңар. Прай ол полӌаң ниме, че анзы ам даа тӱгенӌізі нимес. 7Чон чоннаң, хан ханнаң тоғыр кӧдірілер. Анда-мында ӧзӧгіс-хырылыстар паза чир тітірезі полар[+]. 8Прай пу нимелер пала тӧрідерде пасталчатхан ағырығлар осхастар. 9Андада сірерні иреелеп ӧдірерлер. Минің адымның ӱчӱн сірерні прай чоннар хырт кӧрер[+]. 10Андада ӱгренӌілернің аразында кӧп кізі Худайдаң хыйа полыбызар, пірсі пірсін садып, удур-тӧдір пу харахнаң кӧріспестер,[+] 11кӧп чой ухаанӌы[†] сых киліп, кӧп чонны алаахтыр салар[+]. 12Чабал ниме иртіре кӧп поларынаң, кӧп кізіде хыныс сооп парар. 13Тоозазын сыдас парыбысхан на кізі арачылан халар[+]. 14Че пастап, пу Тигір хан-чирінеңер[†] Чахсы Хабарны прай чир ӱстӱндегі[†] чоннар иссіннер тіп, чоохтирлар. Анаң на тӱгенӌізі килер[+].

15[•]Ызых[†] орында чиркестіг нименің турчатханын кӧр салзаңарох – анзынаңар ухаанӌы[†] Даниил[*] чоохтаан полған (хығырған кізі пілер аны) – 16Иудей чиріндегілер[†] тағларзар тиссіннер, 17тура хырындағы кізі ибінзер, пірее ниме аларға тіп, кірбезін,[+] 18хырадағы кізі кип-азаан аларға ибзер алдыра чӱгӱрбезін. 19Ол кӱннерде тойлығ паза час палалығ ипчілерге хыйал-чобағ тӱзер![+] 20Сірерге хысхызын алай ба суббота[†] кӱн тизерге киліс парбазын тіп, пазырыңар. 21Андада чир пӱткеннең сығара амға теере хаӌан даа полбаан паза хаӌан даа полбас илбек чобағ полар нооза[+]. 22Ол кӱннер хызырылбаан ползалар, пір дее тіріг ниме арачылан полбасчых, че таллап алған кізілер ӱчӱн андағ кӱннер хызырыларлар.


Кізі Оолғы килерінеңер

–[+] 23Сірерге, «Мына мында Мессий-Христос!»[†] алай «Ол тігде» тіп, піреезі чоохтанза, киртінмеңер[+]. 24Кӧп чой мессий-христостар паза чой ухаанӌылар сыға саларлар нооза. Оңдай полза, олар, таллап алған кізілерні дее алаахтырып аларға полып, илбек танығлар паза хайхастар[†] идерлер[+]. 25Кӧріңер, Мин сірерге азынада чоохтап пирдім[+]. 26Алай сірерге «Мына Ол хуу чазыда» тізелер, парбаңар андар; «Ол мында, кӧрінмес чирде» тізелер, киртінмеңер. 27Хайди сағын, іскер чарып, кидер дее кӧріне халадыр, Кізі Оолғының[†] даа килері андағ полар[+]. 28Хусхуннар сӧӧк чатчатхан чирзер чыылызадырлар нимес пе зе[+]?

29[•]Ол кӱннердегі чобағ соонда кинетін кӱн пӱлестел парар, ай чарыбас, чылтыстар тигірдең тӱс парарлар, тигірнің кӱстері тітіри тӱзерлер[+]. 30Андада тигірде Кізі Оолғының[†] тании кӧріне тӱзер. Тигір пулуттарынӌа улуғ сабланызында паза кӱзінде парчатхан Кізі Оолғын кӧре, чир ӱстӱндегі[†] прай чоннар ылғап сығарлар[+]. 31Ол чирнің тӧрт пулиинзар Позының ангеллерін[†] чоон табыстығ пырғылығ ызыбызар. Олар Аның таллап алған кізілерін тигірнің пір хыринаң пасха хырина теере чыып аларлар.


Ол кӱн хаӌан полар?


(Мк 13:24-31; Лк 21:25-33)

–[+] 32[•]Сірерге смоква ағазы кӧзідім ползын: аның салаалары, нымзап парып, пӱрлен сыхсалар, чайғы чағдап одырғанын пілчезер. 33Ідӧк, Минің чоохтаанымның толчатханын кӧр салзаңар, пілерзер – Кізі Оолғы чағын, ізік хыринда. 34Сынны чоохтапчам сірерге, прай пу ниме амғы тӧл ӱзілгелеккеӧк полар[+]. 35Тигірнең чир чіт парарлар, Минің сӧзім, тізең, халар.

–[+] 36[•]Ол кӱннеңер, ол тустаңар пірдеезі, тигірдегі ангеллер[†] дее пілбинчелер. Аны Пабам на чалғызан пілче. 37Нойның тузында хайди полған, ідӧк Кізі Оолғы килер туста полар. 38Суғ тазар кӱннернің алнында Ной позының улуғ кимезіне одырыбысханынӌа, ідӧк чееннер, іскеннер, ипчі алғаннар паза ирге парғаннар. 39Чир ӱстӱне суғ чайылып, прайзын хыр парыбысханӌа, олар ниме полчатханын піл тее полбааннар. Кізі Оолғы килзе, ідӧк полар. 40Андада хырадағы ікі кізідең пірсі алылар, паза пірсі – тасталар. 41Теербеннең ун тартчатхан ікі ипчінің пірсі алылар, паза пірсі – тасталар. 42Сірер пілбинчезер, ноо туста Хан-пигіңер[†] килер, аннаңар сиргек полыңар[+]. 43Че сірер пілчезер, тура ээзі оғырның килер тузын пілген полза, ол сиргек поларӌых, оғырға даа туразына кірерге пирбесчік[+]. 44Кізі Оолғы сірер пір дее сағыбаан туста чиде салар, аннаңар хаӌан даа тимде полыңар.


Ізестіг паза ізестіг нимес нымысчы


(Лк 12:41-48)

–[+] 45[•]Кем андағда ізестіг паза хыйға нымысчы? Тура ээзі, чіӌең нимені нымысчыларға тузында пир турзын тіп, нымысчыны турғысхан. 46Ээзі киліп, нымысчының іди хайынчатханын кӧрзе, хайдағ часкалығ ол нымысчы![+] 47Андада, сынны чоохтапчам сірерге, ээзі андағ нымысчыны прай тура-хазаазын кӧрерге турғыс салар. 48Че хомай нымысчы полза, позы позына «Минің ээзім табырах килбес» тіп ала,[+] 49арғыстарын соғып, ізеечілернең хада ізіп, чіп чӧрер. 50Андада мындағ нымысчының ээзі ол сағыбаан кӱнде, ол сағынмаан туста чиде салар, 51аны ыра-чара тартып, чойырхостарни осхас ӱлӱстіг идер. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар[+].

#### 25


Он хыстаңар кип-чоох

– 1Андада, чарытхыларын алып, ипчі алчатхан оолны удурлирға сыххан он хысха тӧӧй полар Тигір хан-чирі[†][+]. 2Ол хыстарның пизі уғаа хыйға полған, халған пизі, тізең, нимее чарабаан. 3Нимее чарабааннар, чарытхыларны алып, кӧйдірӌең хайахтарын албин салтырлар. 4Хыйғалар, тізең, чарытхыларны паза ідістеріне толдыра хайах алып алғаннар. 5Че ипчі алчатхан оол орайлатчатханда, прайзы, сабыхсып, узубысхан[+]. 6Орты хараада, тізең, «Мына ипчі алчатхан оол килир, аны удурлирға сығыңар» тіп хысхырған табыс истіл парған. 7Андада прай хыстар, усхун киліп, чарытхыларын иптебіскеннер. 8Нимее чарабаан хыстар, тізең, хыйғаларына тееннер: «Пістің чарытхыларыбыс ӱсчелер, аннаңар хайахтарыңнаң кӧп нимес піске пиріңер». 9«Андада ол хайах піске дее, сірерге дее читпес. Сірер, садығӌыларзар парып, постарыңа садып алыңар» тіп нандырғаннар хыйғалары. 10Олар хайах садызып аларға парыбысхан туста ипчі алчатхан оол чиде салған. Прай тимнен салған хыстар аннаң хада тойға кір парыбысханнар, ізік, тізең, чабыл парған[+]. 11Анаң пайаағы хыстар, айлан киліп, чоохтанғаннар: «Ээзі кізі! Ээзі кізі! Ас пир піске ізікті!»[+] 12«Сынны тіпчем сірерге, Мин сірерні пілбинчем» тіп нандырған оларға ипчі алчатхан оол[+].

13Кип-чоохты[†] тоозып, Иисус теен:

– Сірер Кізі Оолғының[†] килер кӱнін дее, тузын даа пілбинчезер, аннаңар сиргек полыңар.


Таланттаңар[*] кип-чоох


(Лк 19:11-27)

–[+] 14[•]Ідӧк Тигір хан-чирі[†] пасха чирзер парчатхан паза, позының нымысчыларын хығырып, нинӌе пар нимезін кӧрерге чахыпчатхан кізее тӧӧй. 15Оларның полғанына ла сӱмезі хоостыра ахча пирген ол: пірсіне пис талант, ікінӌізіне – ікі, ӱзінӌізіне – пір. Позы сах андох парыбысхан. 16Пис талант алған нымысчы, парып, ол ахчазын кирекке тузаланып, хоза пис талант идіп алған. 17Ідӧк ікі талант алған нымысчы соонаң хоза ікі талант идіп алған. 18Пір талант алған нымысчы, тізең, парып, аны чирге кӧӧм салып, іди ол ээзінің кӱмӱзін чазыр салған. 19Илееде тус ирткенде, нымысчыларның ээзі, айланып, нымысчыларынаң нандырығ сурған[+]. 20Пис талант алған нымысчы, киліп, хоза пис талант ағыл пиріп, теен: «Ээзі кізі, син мағаа пис талант пиргезің, мына мин оларға хоза пис талант тоғынып алғам». 21«Чахсы паза ізестіг нымысчым! Син кічіг киректе ізестіг полдың. Мин сині кӧп нименің пазында турғызарбын. Ээзіңнең хада ӧрін» – тіп нандырған ағаа ээзі[+]. 22Ікі талант алған нымысчы даа, пас киліп, теен: «Ээзі кізі! Син мағаа ікі талант пиргезің. Мин оларға хоза ікі талант тоғынып алғам». 23«Чахсы паза ізестіг нымысчым! Син кічіг киректе ізестіг полдың. Мин сині кӧп нименің пазында турғызарбын. Ээзіңнең хада ӧрін», – теен ағаа аның ээзі. 24Пір талант алған нымысчы, пас киліп, теен: «Ээзі кізі! Мин синің хатығ хылииңны пілчем. Таарыбаан чирде ас кисчезің, чайа тастабаан чирде теерчезің. 25Аннаңар мин, синнең хорығып, парып, синің ахчаңны чирге чазыр салғам. Мына сағаа сини». 26Ээзі ағаа нандырған: «Арғаас паза нимее чарабас нымысчы! Мин таарыбаан чирде ас кисчеткенімні, чайа тастабаан чирде теерчеткенімні піліп, 27син кӱмӱс ахчамны садығӌыларға пирібізерге кирек полғазың. Мин, тізең, киліп, парыс алып аларӌыхпын. 28Амды пір талантты, аннаң алып, он таланттығ кізее пирібізіңер. 29Ниме-ноозы пар полған на кізіни хозылып одырар, че ниме-ноозы чох кізі пар даа нимезін пыластырар[+]. 30Пу нимее чарабаан нымысчыны, тізең, тастындағы харасхызар тастабызыңар: анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар» тіп, Иисус піди хосхан:

– Хулаа пар кізі иссін!


Чоннарны чарғылааны

–[+] 31Хаӌан Кізі Оолғы[†] Позының сабланызында паза Аннаң хада прай ах-арығ[†] ангеллері[†] чиде салзалар, андада Ол Позының сабланыстығ[†] ӱлгӱ сіреезіне одырыбызар[+]. 32Аның алнына прай чоннар чыылыс килерлер. Андада оларны, мал хадарӌызы хойларны ӧскілердең чарчатхан чіли, Ол ікі чара чар салар[+]. 33Хойларны Позының оң саринзар турғыс салар, ӧскілерні, тізең, – сол саринзар. 34Анаң хан Позынаң оң сариндағыларға чоохтанар: «Минің Пабам алғааннары, киліңер, чир чайалғаннаң сығара сірерге тимнелген хан-чирін алыңар[+]. 35Мин астапчатханда, сірер мині азыраазар, сухсаанымда – суғ пиргезер, хонӌаң чир чох чӧрчеткенімде – тураңарда хондырғазар,[+] 36кип-азах чох полғанымда – тонандырғазар, ағырчатханымда – мині кӧргезер, харибде одырчатханымда – Минзер килгезер»[+]. 37Андада арығ чӱректіг кізілер[†] Ағаа нандырарлар: «Хан-пигібіс[†]! Хаӌан піс, Синің астапчатханыңны кӧріп, азыраабыс? Алай, сухсапчатханыңны кӧріп, суғ пиргебіс? 38Хаӌан піс Сині, хонӌаң чир чох чӧрчеткеніңні кӧріп, турабыста хондырғабыс? Алай, кип-азааң чохта, тонандырғабыс? 39Хаӌан піс, ағырчатханыңны алай харибде одырчатханыңны кӧріп, Синзер килгебіс?» 40«Сынны сірерге тіпчем, сірер кічіг харындастарымның пірсіне иткен нимелерні мағаа даа иткезер» тіп нандырар оларға хан[+]. 41Андада Позының сол саринда турчатханнарға чоохтанар: «Хыйа парыңар миннең, хаарғаннар. Сайтанға[†] паза аның ангеллеріне[†] тимнелген успас отха кіріңер[+]. 42Мин астап чӧрчеткенде, Мағаа чиис пирбеезер. Сухсапчатханда, Мағаа суғ пирбеезер. 43Хонӌаң орын чох чӧргенде, Мині тураа кирбеезер. Кип-азах чох полғанда, Мині тонандырбаазар. Ағырчатханда паза харибде одырчатханда, сірер Мині кӧрбеезер». 44Андада олар, Ағаа нандырып, тирлер: «Хан-пигібіс![†] Хаӌан піс, Синің астапчатханыңны алай сухсапчатханыңны, алай хонӌаң чир чох чӧрчеткеніңні, алай кип-азах чох полғаныңны, алай ағырчатханыңны, алай харибде одырчатханыңны кӧріп, Сағаа полыспаабыс?» 45Андада Ол нандырар оларға: «Сынны сірерге тіпчем, Минің пу кічіг харындастарымның піреезіне итпеен чахсы нимені Мағаа даа итпеенге саналар»[+]. 46Анаң мыннары тоозылбас хатығ чарғаа ызыларлар, арығ чӱректіг кізілер,[†] тізең, мӧгі чуртассар[†] парарлар.

#### 26


Иудейлернің хара сағызы


(Мк 14:1-2; Лк 22:1-2; Ин 11:45-53)

1[•]Прай пу нимені чоохтирын тоозып, Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– 2Ікі кӱн пазынаң Пасха[†] тіп ӱлӱкӱн поларын пілчезер. Андада Кізі Оолғын[†] кіреске[†] хазап саларға пирібізерлер.

3Ол туста иң улуғ абыстың[†] – Кайафаның туразынзар улуғ абыстар,[†] Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза ах сағаллар[†] чыылыс парғаннар. 4Пу чыылығда олар Иисусты кӧйтікнең тудып аларға, анаң ӧдірібізерге чарат салғаннар, 5че «Аны ӱлӱкӱнде идерге чарабас, чон чабалланып хайнир» тіп чоохтасханнар олар.


Иисус Вифанийде


(Мк 14:3-9; Ин 12:1-8)

6[•]Вифаний аалда Иисус хаӌан-да ходыр чызығ палығлығ Симонның туразында полғанда,[+] 7Аныңзар пір ипчі, аарлығ миро хайахтығ алавастр ідізін тудынып, пас килген. Одырчатхан Иисустың пазына ідістегі хайахты ур сыххан. 8Иисустың ӱгренӌілері, аны кӧр салып, тарынып, чоохтанғаннар:

– Аны нимее іди ӱредерге кирек? 9Пу хайахты аарлыға садып, ахчазын чох кізілерге ӱлебізерге чарирӌых.

– 10Нимее сірер ипчіні хомзындырчазар? Ол Мағаа чахсы ниме ит салған, – теен Иисус, нимедеңер чоохтанчатханнарын сизініп, – 11Чох кізілер сірернің хыриңарда хаӌан даа поларлар. Че Мин сірернең хада сыбыра полбаспын[+]. 12Пу ипчі, хайахты ӱстӱме урып, Мині чыып саларларына тимнеп салды[+]. 13Сынны чоохтапчам сірерге, прай чир-чалбахта[†] Чахсы Хабар тарадылар, ноо даа чирде пу ипчіні ундубас ӱчӱн, ол иткен нимедеңер чоохталар[+].


Иуда Искариоттың садынғаны


(Мк 14:10-11; Лк 22:3-6)

14[•]Андада Иисустың он ікі ӱгренӌізінің пірсі – Иуда[†] Искариот ат ал чӧргені – улуғ абыстарзар парған.

–[+] 15Мин Иисусты сірерге садыбыссам, Аның ӱчӱн ниме пирерзер мағаа? – теен Иуда.[†]

Абыстар ағаа отыс кӱмӱс манит пиргеннер. 16Ол тустаң сығара Иуда Иисусты оларның холына пирібізер оңдай сағып сыххан.


Ӱлӱкӱн чиизін тимнеені


(Мк 14:12-16; Лк 22:7-13)

17[•]Ачытпаан халас ӱлӱкӱнінің пастағы кӱніндӧк ӱгренӌілері, Иисуссар пас киліп, сурғаннар:

– Піс Сағаа Пасха тіп ӱлӱкӱннің[†] чиизін хайда тимнеп пирибіс тіп сағынчазың?

18Иисус оларға теен:

– Сірер, саарда пір кізізер парып, чоохтаңар ағаа: «Ӱгретчі тіпче: „Минің тузым чағын. Синде Пасха ӱлӱкӱнін ӱгренӌілерімнең хада иртірербін“».

19Ӱгренӌілері, Иисус хайди чоохтаан, ідӧк иткеннер. Пасха тіп ӱлӱкӱн чиизін тимнеп салғаннар.


Иирдегі чиис


(Мк 14:17-26; Лк 22:14-20; Ин 13:21-30; 1 Кор 11:23-25)

20Иир пол парғанда, Ол стол кистіне ӱгренӌілерінең хада одырған. 21Азыранчатханнарында, Иисус чоохтанған:

– Сынны сірерге тіпчем, сірернің пірсі Мині садыбызар[+].

22Ӱгренӌілері, тың хомзын парып, полғаны ла Иисустаң сур сыххан:

– Хан-пигім[†]! Анзы минмін ме?

– 23Холын айахха Миннең хада сунған кізі Мині садыбызар, – нандырған Иисус,

– 24Итсе-де, Кізі Оолғы[†] Аннаңар Худай Пічиинде[†] пазылған хоостыра ӧл парар, че хыйал Кізі Оолғын сатчатхан кізее! Ол кізее тӧрібеске артых поларӌых[+].

25Ол туста Аны садарға чӧрчеткен Иуда теен:

– Анзы минмін ме, Ӱгретчі?

– Син чоохтадың аны, – нандырған Иисус.

26[•]Олар азыранчатхан туста, Иисус халасты, алып алып, алғабызып, сындырған, анаң аны ӱгренӌілеріне ӱлеп, теен:

– Мыны алып, чіңер, пу Минің ит-сӧӧгім[+].

27Анаң, чірче алып, алғыстап, ӱгренӌілеріне пиріп, теен:

– Прайларың мыннаң ізіңер. 28Пу Наа Молӌағны[†] таныхтапчатхан ханым. Ол кӧп кізілернің чазыхтарын[†] позыдар ӱчӱн тӧгілче. 29Тіпчем сірерге: Мин Пабамның хан-чирінде наа арағаны сірернең хада ісчең кӱнге теере пу виноград арағазын паза іспеспін.

30Анаң олар, Худайны саблапчатхан ырны ырлап ала, Елеон тағзар парғаннар[+].


Пётрның хыйа поларын ухаанӌылааны


(Мк 14:27-31; Лк 22:31-34; Ин 13:36-38)

31[•]Анаң Иисус оларға теен:

– «Хадарӌыны ӧдірібізербін, андада ӧӧрдегі хойлар пытырас парарлар» тіп Пічікте пазылған. Аннаңар пу хараазын сірер прайзыңар Мині тастап парыбызарзар[+]. 32Че тірілген соонда, Мин сірерні Галилей чирінде[†] сағирбын.

–[+] 33Синнең прайзы даа айланыбысса, мин хаӌан даа Синнең аар айланмаспын, – теен Иисусха Пётр.

– 34Сынны сағаа тіпчем: пуох хараазын, питук тапсаалахха даа, син Миннең ӱс хати хыйа полыбызарзың, – нандырған ағаа Иисус.

35Че Пётр Ағаа теен:

– Синнең хада ӧлімге дее парарға киліссе, мин Синнең хыйа полбаспын.

Пасха даа ӱгренӌілері іди тееннер[+].


Иисус Гефсиман садында


(Мк 14:32-42; Лк 22:39-46)

36[•]Анаң Иисус, ӱгренӌілерінең хада Гефсиман тіп адалчатхан орынзар киліп, ӱгренӌілеріне теен:

– Сірер мында одыр турыңар. Мин, парып, тігде пазырып алим.

37Анаң, Пётрны паза Зеведейнің ікі оолғын Позынаң хада апарып, илеп-чобал сыххан.

–[+] 38Чобаам сині чох улуғ, ол Мині ӧдір парир. Миннең хада мында халыңар, узубаңар, – теен оларға Иисус[+].

39Позы, тізең, оортах арах пастыр парып, чирге тӱңдере тӱзіп, пазыр сыххан:

– Пабам! Оңдай пар полза, пу хыйаллығ чірчені Миннең оортах ал! Че Мин хынғанни нимес, Син хынғанни ползын![+]

40Анаң ӱгренӌілерінзер киліп, оларның узупчатханнарын кӧріп, Пётрға теен:

– Хайди сірер Миннең хада, узубин, пір час таа пол полбадар? 41Хыӌыхха пастырбас ӱчӱн, узубаңар, пазырыңар. Кізі кӧңні кӱстіг, че ит-сӧӧгі порт[+].

42Анаң ікінӌізін оортах парып, Ол пазыр сыххан:

– Пабам! Пу ӱлӱс Миннең хыйа иртчее чох полып, Мағаа ол ӱлӱсті хайди даа иртерге килісчетсе, Синің кӧңніңӌе ползын[+].

43Нандыра киліп, кӧрзе, тігілернің харахтары постары ла чабыл парчатханнаңар, олар пазох узупчалар. 44Иисус, пазох оларны халғыс салып, оортах пастыр парыбысхан. Хатап олох сӧстерні чоохтанып, ӱзінӌізін пазырған. 45Анаң киліп, ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Сірер, ам даа узуп, тынанчазар ба? Кӧріңер! Кізі Оолғының чазыхтығларның[†] холына кірер тузы чит килді[+]. 46Турыңар, парааңар: Мині садыбысхан кізі чит килді.


Иисусты тудып алғаннар


(Мк 14:43-50; Лк 22:47-53; Ин 18:3-12)

47[•]Иисус іди чоохтанчатхан тустох Иуда, он ікі ӱгренӌізінің пірсі, чиде тӱскен. Аннаң хада, тізең, хылыстар паза ӧзектер тудын салған улуғ абыстарнаң ах сағаллар[†] ысхан кӧп кізі килген[+]. 48Иисусты садыбысхан Иуда кізілерге мындағ танығ пирген полған:

– Мин охсанғаны сірерге кирек полар. Анзын хабарзар!

49Сах андох Иисуссар пас киліп:

– Изен, Ӱгретчі! – тіп, охсаныбысхан Аны. 50Иисус ағаа теен:

– Нанӌы, син нимее пеер килдің?[*]

Ол туста кізілер, Иисуссар пас киліп, Аны, хаап, пик тудып алғаннар. 51Иисуснаң хада полғаннарның пірсі, хылызын сығар киліп, иң улуғ абыстың нымысчыларының пірсінің хулаан кизе сабысхан[+]. 52Андада Иисус ағаа теен:

– Хылыс хапхан кізі хылыстаңох ӧлер, аннаңар хылызыңны нандыра сух сал[+]. 53Мині Пабамнаң полызығ сур полбас тіп сағынчазың ма? Сурынзамох, Ол Мағаа он ікі тӱбеннең дее кӧп ангел[†] ыс пирер. 54Андада Худай Пічиинде[†] прай ниме толдырыл парарға кирек тіп пазылғаны хайди толар?

55Анаң Иисус чонға чоохтанған:

– Сірер, хылыстар паза ӧзектер алып алып, Мині, сайбағӌыны чіли, тудып аларға килдіңер бе? Мин, кӱннің сай храмда[†] сірерні ӱгредіп одырӌаң полғам, сірер, тізең, Мині хаппаӌаңзар[+].

56Прай пу ниме ухаанӌыларның[†] чоохтааны тол парзын тіп пол парған. Андада Иисустың ӱгренӌілері прайзы, Аны тастап, тизібіскен[+].


Иисус ӧӧркі чарғы алнында


(Мк 14:53-65; Лк 22:54-55, 63-71; Ин 18:13-14, 19-24)

57[•]Иисусты тудып алған кізілер Аны Кайафа тіп иң улуғ абыссар ағыл килгеннер. Анда Моисей[†] Чахии пілігӌілерінең ах сағаллар чыылыс парған полғаннар. 58Пётр Иисустың соонӌа, илееде оортах парып, иң улуғ абыстың чуртына килген. Пу нименің хайди тоозыларын піліп алар ӱчӱн, ол нымысчыларнаң хада сиден істінде одыр салған. 59Улуғ абыстар, ах сағаллар паза прай ӧӧркі чарғы, Иисусты ӧлімге чарғылабызарға тіп, Аннаң тоғыр чой киречілес тілееннер. 60Че таап полбааннар. Кӧп чой киречі килген дее полза, киректері киліспеен. Иң соонаң ікі чой киречі киліп, тееннер:

– 61Иисус чоохтанған: «Мин Худай храмын,[†] прай иңзерібізіп, ӱс кӱнге наазынаң пӱдір саларбын»[+].

62Иң улуғ абыс, орнынаң турып, Иисусха теен:

– Олар Синнең тоғыр киречілепчеткеннеріне ноға пір дее ниме нандырбинчазың[+]?

63Иисус тапсабаан. Анаң улуғ абыс пазох теен:

– Тіріг Худайның адынаң чоохтап пир піске, Синзің ме Мессий-Христос[†], Худай Оолғы?

64Иисус ағаа піди нандырған:

– Син анзын позың чоохтадың, че Мин сірерге прайзыңарға тіпчем:

Мының соонда сірер Кізі Оолғын Чайаачының оң саринда одырчатханын паза тигірдегі пулуттарӌа килчеткенін кӧрерзер[+].

65Андада иң улуғ абыс, кибін тали тартып ала, теен:

– Мына, Худайдаң тоғыр чоохтанча! Піске паза киречілер кирек пе? Худайдаң тоғыр чоохтанғанын сағам на истіңер![+] 66Ниме сағынчазар?

– Ол пыролығ, аннаңар ӧл парзын! – нандырғаннар олар.

67Анаң, сырайына тӱкӱріп, сохханнар Аны. Пасхалары, тізең, наахтап, 68тееннер:

– Ухаанӌыла[†] піске, Мессий! Че, чоохта, кем сапты Сині?


Пётр тӧдір хылынғаны


(Мк 14:66-72; Лк 22:56-62; Ин 18:15-18, 25-27)

69[•]Пётр тасхар тура алнында одырчатхан туста, андар пір сӱмекчін ипчі пас киліп, теен:

– Син дее Галилей чиріндегі[†] Иисуснаң хада полғазың.

70Че ол, прайзының кӧзіне тоғыр саап, теен:

– Пілбинчем, нимедеңер чоохтанчазың.

71Ол, сиден тастынзар сығып, пас париғанда, пазох пір ипчі, аны кӧр салып, андағы кізілерге теен:

– Ол Назареттегі Иисуснаң хада полған.

– 72Мин ол Кізіні пілбинчем, – тіп обалланып ала тоғыр сапхан Пётр.

73Тӱрче полғанда, анда турчатхан кізілер, пас киліп, Пётрға тееннер:

– Син сынап таа оларның пірсізің, чооғыңнаң пілдістіг нооза.

74Андада Пётр теен:

– Обал Худай! Сынны чоохтапчам, мин Ол Кізіні пілбинчем.

Олох туста питук тапсабысхан. 75Андада Пётр Иисустың «Питук тапсаанӌа, син ӱс хати Миннең тӧдір пазынарзың» теенін сағысха кир килген. Анаң, оортах парып, ол ачығ ылғабысхан[+].

#### 27


Иисусты Пилатсар апарғаны


(Мк 15:1; Лк 23:1-2; Ин 18:28-32)

1[•]Иртен иртӧк прай улуғ абыстар[†], чонның ах сағалларынаң[†] хада чыылызып алып, Иисусты ӧлімге хайди чарғылаӌаң тіп, чӧптес сыхханнар. 2Анаң Иисусты, палғап алып, Римдегі Хағанның адынаң мында пастых полчатхан Понтий Пилатсар апарғаннар[+].


Иуда Искариоттың ӧлімі

3[•]Андада Иисусты садыбысхан Иуда[†], Аны ӧлімге чарғылааннарын кӧріп, пыросынып, улуғ абыстарнаң[†] ах сағаллардаң[†] алған отыс кӱмӱс манитті оларға нандыра пирібізіп, 4піди теен:

– Мин, пырозы чох Кізіні сірернің холыңарға пиріп, чазых[†] ит салдым.

– Пістің анда пір дее киреебіс чоғыл, позың кӧр, – тееннер олар ағаа.

5Иуда,[†] ол ахчаларны храмда[†] тастабызып, тасхар сых чӧрібіскен, аннаң парып, пооныбысхан. 6Улуғ абыстар, ол ахчаны чыып алып, чоохтасханнар:

– Пу ахчаларда хан пар, Моисей Чахии[†] хоостыра андағ ахчаларны храмдағы[†] аарлығ нимелер салӌаң орында тударға чарабас[+].

7Чӧптезіп алып, ол ахчаа олар тойдаң ідістер итчеткен устың чирін садып алғаннар. Анда пасха чирдең килген кізілерні чығӌаң орын ит саларға чарат салғаннар. 8Аннаңар ол чирні пӱӱн дее «Ханнығ чир» тіп адапчалар. 9-10Андада ухаанӌы[†] Иеремийнің чоохтаан чооғы тол парған: «Хан Худай[†] мағаа чоохтаанни, олар Израиль[†] оолларының кізіні паалаан ахчазын – отыс кӱмӱс манитті, – алып алып, тойдаң ідістер итчеткен устың чирін садызып алғаннар»[+].


Иисус Пилаттың алнында


(Мк 15:2-15; Лк 23:3-5, 13-25; Ин 18:33—19:16)

11[•]Ол туста Иисус сурағ апарчатхан пастыхтың алнында турған.

– Синзің ме, Иудей ханы? – сурған Иисустаң ол.

– Син тідің аны, – теен ағаа Иисус[+].

12Улуғ абыстарнаң ах сағаллар пыролааннарында, Иисус пір дее ниме нандырбин турған. 13Андада Пилат Ағаа теен:

– Олар, Сині пыролап, чоохтапчатхан нимелерні испинчезің ме[+]?

14Че Иисус пір дее ниме нандырарға хынмаан. Анзына пастых тың таңнаан.

15[•]Пасха[†] тіп ӱлӱкӱнде пастых харибдең чон позыдарға сурынған пір кізіні позыдар кибір полған. 16Ол туста харибде прай кізілер пілчеткен Варавва теен сайбағӌы одырған. 17Чон чыыл парғанда, Пилат олардаң сурған:

– Мині кемні позыдыбыссын тіп сағынчазар: Варавваны алай Мессий-Христос[†] тіп адапчатхан Иисусты ба?

18Иисусты, істі чохтанып, садыбысханнарын ол пілген[+]. 19Пилат чарғы иртірчеткен туста ипчізі ағаа кізідең пастыра чахыбыстыр:

– Ол арығ чӱректіг Кізее пір дее хомай ниме итпе, пӱӱн тӱзімде Аның ӱчӱн тың ирееленгем.

20Че улуғ абыстарнаң ах сағаллар андағы чонны Варавваны позыдыбызарға, Иисусты, тізең, ӧдірібізерге хысхырзыннар тіп кӧӧктіргеннер[+]. 21Андада Пилат кізілердең сурған:

– Пу ікӧлеңнің кемні позыдыбызим?

– Варавваны! – хысхырғаннар олар.

22Пилат чонға теен:

– Мессий-Христос[†] тіп адапчатхан Иисусты чи хайди идерге?

– Кіреске[†] хазап саларға! – хысхырған прайзы.

23Пастых пазох теен:

– Хайдағ хомай ниме ит салған Ол?

Че кізілер аннаңох тың хысхырғаннар:

– Кіреске[†] хазап саларға аны![+]

24Пилат, пір дее ниме полыспинчатханын, че сууластың улам тыыпчатханын кӧріп, суғ алып, холын чонның кӧзіне чуубызып, теен:

– Пу арығ чӱректіг Кізінің[†] ханы тӧгілерінде минің пыром чоғыл, сірер нандырығ тударзар.

– 25Аның ханы ӱчӱн нандырығ піс позыбыс паза пістің палаларыбыс тудар, – хысхырған ағаа прай чон[+].

26Андада пастых Варавваны позыдыбысхан. Иисусты, тізең, соғып, кіреске хазирға чарат салған[+].


Иисусты кіреске хазааны


(Мк 15:16-32; Лк 23:26-43; Ин 19:2-3, 17-27)

27[•]Анаң Рим чааӌылары Иисусты пастыхтың ӧргезінзер апарғаннар. Андағы чааӌылар, тізең, прайзы Аннаң ибіре чыылысхан. 28Анаң Иисусты чалаастабызып, хызыл кӧгенек кизірт салғаннар. 29Тігенектің салааларын, тоғылахти ӱріп, Аның пазына кизірт салғаннар. Оң холына тайах пиріп, алнында тізекке тӱзіп:

– Изен ползын, Иудей ханы! – тіп Ағаа кӱлгеннер.

30Чаба тӱкӱріп, сымыхтар алып, пазынаң сапханнар[+]. 31Ағаа кӱліп алып, хызыл кӧгенекті суурыбызып, Позының кип-азаан кизіртібізіп, кіреске хазирға апарғаннар.

32[•]Саардаң сыхчадып, олар ады-солазы Симон полчатхан кізее, Киринейдегілернің пірсіне, учурап парғаннар. Ағаа Иисустың кірезін апардырғаннар. 33Олар «Хуу пас» тіп адалчатхан Голгофа орынзар читкеннер. 34Иисусха ӧӧт аралаан хуйаң арағаны ізерге пиргеннер. Ол, аны амзабызып, іспинібіскен. 35Чааӌылар, Иисусты кіреске хазап салып, ӱлӱске тас тастап, Аның кип-азаан ӱлескеннер. 36Анаң анда одырып, Аны хадарғаннар. 37Иисустың пазы ӱстӱнде пырозы пазылған пічіктіг чардыӌах хазап салғаннар: «Пу Иисус, Иудей ханы». 38Аннаң хада ікі сайбағӌыны кіреске хазап салғаннар: пірсін – оң саринда, пірсін – сол саринда. 39Чол париғаннар, пастарын чайхап ала, Иисусты сӧклеп, 40тееннер:

– Храмны иңзерібізіп, ӱс кӱнге пӱдірібісчең кӱзің пар полза, позыңны арачыла. Худай Оолғы полчатсаң, кірестең тӱзіп ал[+].

41Улуғ абыстар, Моисей[†] Чахии пілігӌілері, ах сағаллар паза фарисейлер[†], Ағаа кӱліп, тееннер:

– 42Пасхаларын арачылаан, позын, тізең, арачылап полбинча! Ол Израиль[†] ханы полчатса, сағамох кірестең тӱссін. Андада ағаа киртінербіс[+]. 43Ол Худайға ізенген, позынаңар «Мин Худай Оолғыбын» теен. Амды Худай, хынза, арачылазын аны.

44Аннаң хости хазаттыр салған сайбағӌылар Аны ідӧк сӧклееннер.


Иисустың ӧлімі


(Мк 15:33-41; Лк 23:44-49; Ин 19:28-30)

45[•]Кӱн ортызында прай чир ӱстӱ[†] харасхы пол парыбызып, ӱс часча іди турған[*]. 46Аның соонаң[*] Иисус тың хысхырған:

– Или, Или, лама савахфани!

Анзы «Худайым, Худайым! Син ноға Мині тастадың?» теені полча[+]. 47Аны истіп, хости турчатханнар тееннер:

– Ол Илия ухаанӌыны[†] хығырча.

48Сах андох оларның пірсі, чӱгӱр парып, сӱбӱректі хуйаң арағаа ӧллеп, анаң ағасха хаптырып алып, Иисусха, іссін тіп, сунған.

– 49Тохта, сахтап алааңар, кӧр кӧрееңер, Илия аны арачылирға килер бе ни?! – тееннер пасхалары.

50Иисус, пазох тың хысхырып, тынын сығарыбысхан. 51Олох туста храмда кӧзеңе[*] ӱстӱнең алтынзар алдыра ікі чара талал чӧрібіскен. Чир тітіри тӱскен, тастар чарыл парғаннар. 52Сыыраттарда хомдылар аза чачырап, ӧлген Худай чонының кӧбізі тіріл килген[+]. 53Олар, хомдылардаң сығып, соонаң Иисус тірілгенде, ызых[†] саарынзар – Иерусалимзер парыбысханнар. Анда оларны кӧп кізі кӧрген. 54Иисусты хадарчатхан чааӌылар, оларның пазы, чир тітіреенін паза полчатхан прай нимені кӧріп, чоо хорых парып, тееннер:

– Ол сынап таа Худай Оолғы полтыр.

55Анда Галилей чирінең[†] сығара Иисустың соонӌа чӧрген паза Ағаа полызып ала килген кӧп ипчі Иисуссар ырахтын кӧр турған. 56Оларның аразында Мария Магдалина, Иаковнаң Иосийнің іӌезі Мария паза Зеведей оолларының іӌезі полғаннар[+].


Иисус Христосты чығаны


(Мк 15:42-47; Лк 23:50-56; Ин 19:38-42)

57[•]Иир пол парғанда, Аримафей саардаң Иосиф аттығ пір пай кізі килген. Ол даа Иисустың ӱгренӌізі полған. 58Пилатсар парып, Иисустың сӧӧгін пирібізерге сурынған. Андада Пилат Иисустың сӧӧгін пирібізерге чахыбысхан. 59Иосиф, Иисустың сӧӧгін алып, Аны арығ иснең ораабысхан. 60Позының ӱр ниместе хайада кирткен сыырадында чыып салған. Хую ахсын чоон таснаң чаап салып, позы парыбысхан. 61Хуюдаң тоғыр Мария Магдалинанаң пасха пір Мария одырчатхан.

62Пазағы кӱн, пятницаның соондағы кӱнде, улуғ абыстар паза фарисейлер,[†] Пилатнаң тоғазып, 63тееннер:

– Пигібіс! Піс ол чойның тірігдӧк «Ӱс кӱн пазынаң Мин тіріл килербін» теенін сағысха кир килгебіс[+]. 64Аннаңар ӱгренӌілері, хараа киліп, аның сӧӧгін ал парыбызып, чонға «Ол тіріл килген» тібезіннер тіп, аның хуюзын ӱс кӱнге теере хадарарға чахығ пирібіс; пирбезең, халғанӌы чойланыс аның чой ӱгредиинең хай-хай хомай полар.

– 65Хадағӌыларны алып, парыңар. Хайди хадарарын пілчезер, – теен оларға Пилат.

66Олар, парып, хую хыринда хадағ турғыс салып, хую чаапчатхан тасха таңма турғыс салғаннар[+].

#### 28


Иисус Христостың тірілгені


(Мк 16:1-8; Лк 24:1-12; Ин 20:1-10)

1[•]Суббота[†] кӱн соонаң, неделяның пастағы кӱнінде[*], иртен иртӧк Мария Магдалинанаң пасха пір Мария хуюны кӧрерге парғаннар[+]. 2Кинетін чир уғаа тың тітіреп сыххан. Хан Худай[†] ангелі[†], тигірдең тӱс киліп, хуюны чапхан тасты хыйа идібізіп, ағаа одыр салған[+]. 3Сырайы аның чалын чіли чараан, кип-азаа, тізең, хар осхас аппағас полған[+]. 4Хадағӌылар, аннаң чоо хорых парып, тітірезіп, ӧліг кізі осхас пол парғаннар[+]. 5Ангел,[†] тізең, ипчілерге теен:

– Сірерге хорығарға кирек чоғыл, кіреске[†] хазаттыртхан Иисусты тілеп чӧрчеткеннеріңні пілчем. 6Ол мында чоғыл. Ол Позыох чоохтаан оңдайнаң тіріл килген. Чағын пазыңар, кӧріңер Хан-пиг[†] чатхан орынны. 7Парыңар табырах, ӱгренӌілеріне чоохтаңар: «Иисус, ӧліглер аразынаң тіріл киліп, сірерні Галилей чирінде[†] сағыпча. Анда Аны кӧрерзер». Мыны сірерге мин чоохтап пирдім[+].

8Ипчілер, хуюдаң табырах сых парыбызып, хорығып ала, олох туста илбек ӧрчіде Иисустың ӱгренӌілеріне искірерге чӱгӱргеннер. 9Іди ӱгренӌілеріне искірерге парчатхан туста кинетін оларға Иисус тоғас парып, теен:

– Амыр-хазых полыңар!

Ипчілер, чағын пас киліп, азахтарын хуӌахтап алып, мӧкейіп Ағаа пазырғаннар[+]. 10Иисус оларға теен:

– Хорыхпаңар, парып, харындастарыма Галилей чирінзер[†] парзыннар тіп искіріңер, анда олар Мині кӧрерлер[+].


Хадағӌылар искірии

11Ипчілер парыбысханда, хадағӌыларның хай пірсі, саарзар киліп, улуғ абыстарға[†] прай полған нимедеңер чоохтап пиргеннер. 12Улуғ абыстар,[†] тізең, ах сағалларнаң[†] чӧптезіп, хадағӌыларға кӧп ахча пиріп, 13тееннер:

– «Хараазын, піс узупчатхан туста, ӱгренӌілері, киліп, Аны оғырлап парыбысханнар» тіп чоохтаңар. 14Пастых пу киректеңер ис салза, піс, сірернің алныңарға турып, аннаң чоохтазарбыс. Сірерге сағыссырир ниме чох полар.

15Хадағӌылар, ахча алып алып, олар ӱгреткен оңдайнаң прай ниме ит салғаннар. Ол чоох, иудейлер[†] аразында тарап, амға теере чӧрче.


Иисус ӱгренӌілеріне чахығлар пирче


(Мк 16:14-18; Лк 24:36-49; Ин 20:19-23; Илӌ 1:6-8)

16[•]Он пір ӱгренӌі Галилей чирінзер Иисус чоохтаан тағзар парғаннар. 17Иисусты кӧр салып, Ағаа мӧкейіп пазырғаннар, хай піреезі, тізең, ікі сағыстанғаннар[+]. 18Иисус, чағын пас киліп, теен:

– Тигірнең чир ӱстӱнде[†] прай ӱлгӱ Мағаа пирілді[+]. 19-20Парыңар, прай чоннарны Пабаның, Оолғының паза Худай Худының[†] адынаң кіреске[†] тӱзіріп, Мин сірерге идерге чахаан нимелерні толдырарға ӱгредіп, оларны Минің ӱгренӌілерім ит салыңар. Прай кӱннерде, тӱгенӌі тус тоозылғанӌа, Мин сірернең хадабын. Аминь[†][+][+].

### Марк

#### Марк

Марк


Марктың Чахсы Хабары

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### Марктың Чахсы Хабары


Марктың Чахсы Хабары

Кибір хоостыра пу кинденің авторына Иоанн Марк, Варнаваның чеені, саналча. Христиан ӱгредиин тарадарында ол пастап Павелнең хада тоғынған. Соонаң, тізең, (наа эраның 60 чылларында) ағаа Римде ідӧк Петрнаң хада тоғынарға киліскен. Пу Чахсы Хабар тӧрт Чахсы Хабарның иң хысхазы. Сағамғы істезігӌілернің кӧбізі ол иң пурун пазылған, паза Матфейнең Лука постарының Чахсы Хабарларын пасчатханда, анынаң тузаланғаннар тіп, санапчалар. Марк ӧӧн хайығны Иисус Христостың алтынзархы Палестинада чӧрген тустағы паза Иерусалимде полған тӱгенӌі нидиледегі киректеріне айландырча. Ол Иисустың Худай Оолғы полчатханын паза ноо даа ағырыға, чобаға паза ӧлімге ӱлгӱ тутчатханын кӧзідерге кӱстенген. Марк Иисустың тӧреенінеңер дее паза ӧлімнең тірілген соонда ниме полғаныңар даа паспинча. Позының Чахсы Хабарында Марк пірееде грек тіліне кірген латин сӧстерінең тузаланча. Ідӧк хығырығӌыларға Чахсы Хабардағы арамей сӧстерін чарыда чоохтағлап пирерге кӱстенче. Анзы Чахсы Хабар еврейлерге нимес, че пасха чоннарға пазылғанын киречілепче полар.

#### 1


Кіреске тӱзірӌең Иоанн


(Мф 3:1-12; Лк 3:1-9, 15-17; Ин 1:19-28)

1-2[•]Ухаанӌылар[†] пасханы хоостыра, Худай Оолғынаңар, Иисус Христостаңар, Чахсы Хабар піди пасталған: «Мына Синің алныңӌа Синің чолыңны тимнир илӌімні[†] ысчам»[+]. 3Хуу чазыда ӱн истілген: «Хан Худайға[†] чол тимнеп пиріңер, кӧні идіңер Аның чолларын».

4Иоанн, киліп, хуу чазыда кізілерні ӱгредіп, теен: «Кіреске[†] тӱзіп, Худайзар айланыңар. Андада сірернің чазыхтарың[†] позыдылар»[+]. 5Прай Иудей чирінің[†] паза Иерусалимнің чуртағӌылары иоаннзар килгеннер, чазыхтары[†] ӱчӱн пыросынғаннар, Иоанн оларны Иордан суғда кіреске[†] тӱзірген[+]. 6Иоанн тибе хылынаң соххан кип-азах кисчең паза тууп хур хурчанӌаң, чазы мӧӧдін паза сарысхалар чіӌең. 7Кізілерні ӱгредіп, ол піди чоохтаан:

– Минің соомӌа килчеткені миннең хай-хай кӱстіг. Мин, мӧкейіп, Аның ӧдік паан даа систерге турыстығ нимеспін. 8Мин сірерні суғнаң кіреске тӱзіргем, Ол, тізең, Худай Худынаң[†] кіреске тӱзірер.


Иисустың кіреске тӱскені


(Мф 3:13-17; Лк 3:21-22)

9[•]Ол кӱннерде Иисус, Галилей чиріндегі[†] Назареттең киліп, Иоаннаң Иорданда кіреске тӱскен[+]. 10Суғдаң сыхчатханда, олох туста Ол тигір чарылчатханын паза Худай Худы,[†] тахырах хус полып, Позынзар тӱсчеткенін кӧр салған[+]. 11Тигірдең ӱн истілген:

– Син Минің хынған Оолғымзың, Син минің кӧңніме тың кірчезің[+].


Хуу чазыда хыӌаландыртханы


(Мф 4:1-11; Лк 4:1-13)

12Сах андох Худай Худы Аны хуу чазызар апарған. 13Хуу чазыда Ол, сайтанға[†] хыӌаландыртып, аңнар аразында чуртап, хырых кӱн полған. Анда ангеллер[†] аның алнына чӧрінгеннер[+].


Галилей чирінде ӱгредіп пастааны

14-15[•]Иоанн пиктедібіскенде, Иисус, Галилей чирінзер[†] киліп, Худай хан-чирінеңер[†] Чахсы Хабарны таратхан: «Тус чағдап килді, Худай хан-ӱлгӱзі[†] чит килді: Худайзар айланып, чазыхтарың сығарыныңар, Чахсы Хабарға киртініңер»[+].


Иисустың пастағы ӱгренӌілерінеңер


(Мф 4:18-22; Лк 5:1-11)

16Галилей кӧлі хастади парирып, Ол сӧзірбелерін кӧлге тастапчатхан Симонны паза аның харындазы Андрейні кӧр салған. Олар палыхчылар полғаннар[+]. 17Иисус оларға теен:

– Минің соомӌа парыңар, Мин сірерні, палых тутханни, кізілерні тут полар ит саларбын[+].

18Олар, сӧзірбелерін тасти, сах андох Аның соонӌа пар сыхханнар[+]. 19Аннаң ырах таа иртпеенде, Ол Зеведей ооллары Иаковнаң[†] Иоанның, кимедӧк одыра, сӧзірбе тағырапчатханнарын кӧр салған. 20Оларны сах андох хада парарға хығырыбысхан. Олар даа, Зеведей пабаларын тоғынӌыларынаң хада кимеде артыс салып, Иисустың соонӌа пар сыхханнар.


Иисус Капернаумда чабал хутты сығара сӱрче


(Лк 4:31-37)

21[•]Анаң олар Капернаумзар читкеннер. Тӱрче поларынаң, суббота[†] кӱнде, Иисус, синагогазар[†] киліп, анда ӱгреткен[+]. 22Аның ӱгредиине хайхасханнар[†]:

– Ол, Моисей Чахии[†] пілігӌілері чіли нимес, че ӱлгӱзі пар кізі чіли ӱгретті[+].

23Синагогада[†] чабал хутха хаптырған кізі полған, ол хысхыра тӱскен:

– 24Синің пісте ноо кирееңдір, Назареттең сыххан Иисус! Пісті чох идерге килгезің! Кем полчатханыңны пілчем мин, Син Ах-арығ[†] Худай кізізің![+]

25Че Иисус, аны тымылдырып, теен:

– Тапсаба, сых аннаң.

26Андада чабал хут, ол кізіні сілігіп ала, орлабинаң аннаң сых чӧрібіскен[+]. 27Прайзы, ӱрӱк парып, удур-тӧдір сурастырысхлааннар:

– Ниме полды пу? Чабал хуттарға ӱлгӱ салып, оларны позының оңдайынӌа полдырчатхан кемдір Ол андағ? Хайдағ андағ наа ӱгредіг полар ол[+]?

28Иисустаңар чоох Галилей чиріне тӱрченің не аразына тиксі тарап парған.


Пётрның хазинезін чазылдырғаны


(Мф 8:14-17; Лк 4:38-41)

29Аның соонаң олар, Иаковнаң[†] паза Иоаннаң хада синагогадаң сығып, Симоннаң Андрейнің ибіне килгеннер. 30Симонның хазинезі, тізең, иді ізіп, полынмин чатчатхан. Иисусха аннаңар андох чоохтап пиргеннер[+]. 31Ол, чағын пас киліп, ипчіні холынаң тудып алып, турғыза тартханда, аның ағырии олох туста иртіс парыбысхан. Анаң ол ипчі оларға хайын сыххан[+].


Ағырығларны имнеені, чабал хуттарны сығарғаны

32Иир чит килгенде, тізең, кӱн хонызында, Аныңзар ағырығ паза чабал хуттарға иреелетчеткен кізілерні ағыл сыхханнар. 33Ол тураның ізии алнында прай саар чоны чыыл парған. 34Иисус аймах ағырығларға пастырчатханнарны имнеен, чабал хуттарны кӧп сығарған. Ол Позын Мессий-Христос[†] тіп пілчеткеннерін таратпасха хызааннаан[+].


Галилей чирінде ӱгреткені


(Лк 4:42-44)

35[•]Иисус, иртенӧк турып, ээн чирзер парып, анда ағылахти пазырған[+]. 36Симон паза хада полған ӱгренӌілері Иисусты тілеп сыхханнар, 37Аны таап, тееннер:

– Сині прайзы тілепче.

38Иисус оларға чоохтанған:

– Мин ӱгредерге килгем нооза. Аны толдырар ӱчӱн пу чағынғы аал-саарларзар парааңарох.

39Анаң Ол, тиксі Галилей чирінӌе чӧріп, синагогаларда кізілерні ӱгреткен паза чабал хуттарны сығара сӱрген.


Ходырлығ кізіні чазылдырғаны


(Мф 8:1-4; Лк 5:12-16)

40[•]Иисуссар чызығ палығлығ кізі киліп, алнына тізекке тӱзіп, алданып ала Аннаң сурынған:

– Хынзаң, мині арығлап поларзың[+].

41Иисус, чӱрекке алынып, холынаң ол кізее тееп, теен:

– Хынчам, арығ пол пар.

42Пу сӧзі хоостыра чызығ палығлар сах андох иртіс парыбысханнар, ол кізі арығ пол парған[+]. 43-44Иисус, аныңзар хатығли кӧрібізіп, аны позыдып, чахаан:

– Кӧр, пірдеезіне пір дее ниме чоохтаба. Че парып, абысха[†] позыңның чазылғаныңны киречілеп пир паза, Моисей[†] чахааны хоостыра, арығланғаның ӱчӱн оңдайынӌа тайығ[†] сал[+][+].

45Анзы, тізең, сыхпинаң, прайзына пу нимені чоохтаан-чарлаан, аннаңар Иисус, саарда пос чӧр полбин, саардаң тастыхти хуу чазызар парыбысхан. Аныңзар, тізең, парчан чирдең кил турғаннар[+].

#### 2


Чадыға кір парған кізіні чазылдырғаны


(Мф 9:1-8; Лк 5:17-26)

1[•]Нинӌе-де кӱн пазынаң Иисус пазох Капернаумзар килген. Аның хайда тӱскенінеңер сағба чонға тараан[+]. 2Андох тураа толдыра чон чыыл парған, ізік хыринда даа орын халбаан. Иисус оларны ӱгредіп чоохтаан. 3Ол туста Аныңзар чӱллері пос кізіні ағыл килгеннер. Аны тӧртӧлең хаап килгеннер. 4Чон тығылызына олар Иисуссар чағдап полбааннар. Аннаңар ол тураның хырын кизекти сайап, чадығдағы кізіні ӧӧртін тӧзектігӧк тӱзіргеннер[+]. 5Иисус, оларның андағ киртіністерін кӧріп, ол ағырығ кізее теен:

– Оолғым! Синің чазыхтарың[†] позыдылчалар[+].

6-7Андох Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің хай пірсі одырған.

– Ноға ол іди чоохтанча полӌаң? Худайдаң тоғыр чоохтанча. Чазыхтарны[†] Худай ла позытча нимес пе? – сағын салғаннар олар пос алынӌа[+].

8Иисус, аны сах андох піл салып, оларға теен:

– Чӱректеріңе ноға андағ сағыс алынчазар сірер? 9Чадығдағы кізее ниме тирі оой? «Синің чазыхтарың позыдылчалар» алай «Тур, тӧзегің алып, пар?» 10-11Че Кізі Оолғының[†] чир ӱстӱнде[†] кізілерге чазыхтарын позыдар ӱлгӱзі парын сірер пілер ӱчӱн, – тіп ала, Ол чадығдағы кізее айланған, – Сағаа чоохтапчам: тур, тӧзегің алып, ибіңзер нан!

12Ол кізі, тур киліп, сах андох тӧзегін алып, прайларының кӧзіне сых парыбысхан. Кізілер, аны кӧріп, чоо хайхазып, Худайны саблааннар.

– Піс андағ ниме хаӌан даа кӧрбеен полғабыс, – тіп чоохтасхлааннар.


Левийні хығырғаны


(Мф 9:9-13; Лк 5:27-32)

13[•]Иисус пазох кӧл хазынзар парыбысхан. Прай чон хадох килген. Ол кізілерні анда ӱгреткен.

14Иисус ирт парирып, албан чығӌаң[†] Алфейнің оолғын Левийні кӧр салған.

– Минің соомӌа пас! – теен ағаа Иисус.

Левий, турып, Аның соонӌа парған.

15Хаӌан Иисус Левийнің туразында азыранчатханда, Аннаң хада ӱгренӌілері дее, албан чығӌаңнар[†] даа паза чазыхтығ илееде кізі азыранған. Олар кӧп полғаннар, прайзы Аны хооп чӧрген. 16Моисей[†] Чахии пілігӌілері паза фарисейлер[†], Иисусты албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығларнаң хада азыранчатханын кӧр салып, Аның ӱгренӌілеріне чоохтанғаннар:

– Ноға ол іди албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығларнаң хада азыран чӧрче[+]?

17Аны ис салып, Иисус оларға теен:

– Хазых кізілер нимес, че ағырығлар имӌіні кирексидірлер. Мин арығ чӱректіг кізілерні[†] нимес, че чазыхтығларны, чазыхтарынаң хыйа ползыннар тіп, хығыртарға килгем[+].


Оразадаңар таласханы


(Мф 9:14-17; Лк 5:33-39)

18[•]Ол туста Иоанның ӱгренӌілері паза фарисейлер[†] ораза[†] тутханнар. Олар, Иисуссар киліп, сурғаннар:

– Ноға Иоанның ӱгренӌілері паза фарисейлер ораза[†] тутчалар, синің ӱгренӌілерің, тізең, тутпинчалар[+]?

19Андада Иисус оларға нандырған:

– Той полчатса, хоных хончатхан оол аалӌыларнаң хадада, олар хайди ораза тудып одырарлар? Ол хада полған кӱннерде ораза тутпастар[+]. 20Че хоных хончатхан оолны оларның аразынаң апарыбызар кӱннер килзе, андада олар ораза тударлар[+]. 21Иргі кип-азахха наа истең намачы пірдеезі салбинча. Іди тағыраза, наа намачы иргі исті тали тарт салар, тизік улам улуғ пол парар. 22Иргі торсыхха наа арағаны пірдеезі урбинча. Іди итсе, наа араға иргі торсыхты талап салар. Араға даа тик парар, торсых таа нимее чарабас. Наа арағаны наа тууптаң иткен торсыхха урарға кирек.


Кізі Оолғы суббота даа кӱннің ээзі


(Мф 12:1-8; Лк 6:1-5)

23Пірсінде суббота[†] кӱнде Иисусха тамах ӧсчеткен хыра хастади иртерге киліс парған. Аның ӱгренӌілері, чол пара, пазах ӱс сыхханнар. 24Фарисейлер андада Ағаа тееннер:

– Кӧрдек, олар суббота[†] кӱнде итпес ниме итчелер.

25Иисус оларға нандырған:

– Давид[†] паза аннаң хада полған чоны астап парғаннарында, ол ниме иткенін сірер хаӌан даа хығырбаазар ба? 26Хайди ол, Авиафар теен иң улуғ абыстың[†] тузында Худай туразынзар кір киліп, Худайға салылған паза абыстар[†] ла чіӌең тайығ[†] халазын чіп, хада полғаннарына пирген. 27-28Кізі субботаа нимес, че суббота кізее иділген. Аннаңар Кізі Оолғы[†] суббота даа кӱннің ээзі полча.

#### 3


Холы хуруп парған кізіні субботада имнебіскені


(Мф 12:9-14; Лк 6:6-11)

1[•]Иисус пазох синагогазар[†] килген. Анда холы хуруп парған кізі полған[+]. 2Иисус субботада[†] имнир бе ни тіп, хай піреезі Аны пыролирға китеен[+]. 3Иисус холы хураан кізее теен:

– Чон алнына сых!

4Кізілерге, тізең, чоохтанған:

– Суббота[†] кӱнде чахсы алай чабал ниме идерге кирек пе? Кізі тынын ал халарға алай чох ит саларға ба аны?

Олар сым на турғаннар[+]. 5Иисус, улуғ ӧкпеде оларзар кӧрібізіп, тас чӱректіг пол парғаннарына ачырғана, ағырығ кізее теен:

– Холың алнынзар сун!

Ол кізі холын сунғанда, ағырығ холы, пірсіӧк чіли, хазых пол парған[+]. 6Фарисейлер[†], тізең, сых парыбызып, Ирод ханға чағын кізілернең Иисусты чох ит саларға сах андох чӧптес сыхханнар.


Иисустың кӧл хазында имнеені

7Иисус позының ӱгренӌілерінең хада кӧл хазынзар пас парған. Аның ай соонӌох Галилей чирінең[†], Иудей чирінең[†],[+] 8Иерусалимнең, Идумей чирінең паза Иордан суғның озаринаң, Тир, Сидон саарлар ибіре чуртапчатхан кӧп кізі парған, Иисустың иткен киректерін истіп, Аныңзар чон сӱрееліг чыылысхан. 9Иисус, ол чонға хыстырбасха тіп, ӱгренӌілеріне Позына киме тимнеп саларға чахаан. 10Кӧп чонны айдастырғаннаңар андар ағырығ кізілер, кибіне хол даа теертіп аларға тіп, сыынғаннар[+]. 11Айналар[†] даа, Аны кӧр салып, Аның алнында тӱңдере тӱзіп, хысхырысханнар:

– Син Худай Оолғызың[+].

12Че Иисус оларны Позының кем полчатханын таратпасха хатығлаан[+].


Иисус он ікі ӱгренӌізін таллапча


(Мф 10:1-4; Лк 6:12-16)

13[•]Анаң Ол, таға сығып, хынған кізілерін Позынаң хада хығырған. Олар Аныңзар килгеннер. 14Оларның аразынаң, Позынаң хада поларларын паза чонға Аның ӱгредиин тарадарларын таллап, он ікі кізі турғысхан. 15Оларға ағырығ кізілерні чазылдырарға паза чабал хуттарны сығарарға ӱлгӱ пирген. 16Ол таллаан: Симонны (Иисус ағаа Пётр тіп сола пирген),[+] 17Зеведей оолғын Иаковты[†] паза Иаковтың[†] харындазы Иоанны (оларға Воанергес алай «Кӱгӱрт ооллары» тіп сола пирілген),[+] 18Андрейні, Филиппті, Варфоломейні, Матфейні, Фоманы, Алфей оолғы Иаковты, Фаддейні, Симон Кананитті[+] 19паза соонаң Иисусты садыбысхан Иуда[†] Искариотты[+].


Айна позын хайди сӱрер?


(Мф 12:22-32; Лк 11:14-23)

20[•]Иисус ӱгренӌілерінең хада тураа кіргенде, чон пазох ла, Ағаа паза ӱгренӌілеріне азыранарға даа оңдай пирбин, тураа сыыспин чыыл парған[+]. 21Аны истіп, туғаннары «Иисус алӌаахча» тіп, Аны апарыбызарға килгеннер[+]. 22Иерусалимнең килген Моисей Чахии[†] пілігӌілері, тізең, «Аның істінде Веельзевул, ол чабал хуттарны айналар[†] ханының кӱзінең сығарча» тееннер[+]. 23Иисус, оларны хығыртыбызып, оларға, сайтан[†] сайтанны[†] хайди сығарар тіп, кип-чоохтарнаң[†] ӱгреде чоохтап сыххан:

– 24Хан-чирі позы позында ікі пӧліл парза, ол ӱлгӱ тур полбас 25паза ибдегілер удур-тӧдір чаалас сыхсалар, андағ иб тур полбас. 26Хаӌан сайтан пос позынаң тоғыр парза, ікі чара полыбысса, ол аның тоозылғаны полар. 27Кӱстігнің туразына кіріп, турадаң пір ниме сығар полбас, ээзін пурун палғабысса ла, ол тураны тонап полар. 28Сынны чоохтапчам сірерге, ноо даа аар чазых[†], Худайдаң тоғыр хайдағ даа чоох ӱчӱн кізілерге пыро тасталар, 29че кем Худай Худынаңар[†] хомай чоохтанар, аның пырозы хаӌан даа тасталбас, ол саңайға чарғыладар[+].

30Анзын Ол, Позына чабал хут кір парған тіп чоохтасчатханнарында, іди теен.


Иисустың іӌезі, паза харындастары


(Мф 12:46-50; Лк 8:19-21)

31[•]Анаң Иисустың іӌезі паза харындастары килгеннер. Тастында турып, Аны хығыртып, кізі ысханнар[+]. 32Иисустың ибіре чон одырған. Ағаа тееннер:

– Мына Синің іӌең, харындастарың паза пиӌелерің тастында турлар, Сині сурчалар.

– 33Кемнердір Минің іӌем паза Минің харындастарым? – нандырған Ол.

34Анаң, ибіркілерзер кӧрібізіп, теен:

– Мына Минің іӌем паза Минің харындастарым. 35Худай кӧңнін толдырчатханнар Мағаа харындас, пиӌе паза іӌе нооза[+].

#### 4


Таарығӌыдаңар кип-чоох


(Мф 13:1-23; Лк 8:4-15)

1[•]Иисус пазох кӧл хазында кізілерні ӱгрет пастаан. Аныңзар чон сӱрееліг чыыл парғаннаңар, Ол кӧлдегі кимеде одырған, кізілер, тізең, суғ хазында полғаннар. 2Иисус оларны кип-чоохтарнаң[†] кӧп ӱгреткен, ӱгредиинде піди чоохтаан:

– 3Истіңер зе. Мына таарығӌы таарирға сыхты. 4Таарыпчатханда, хайзы ӱреннер чол хазында тӱскеннер. Хустар, учух киліп, оларны хахлап салғаннар. 5Хайзы тастығ, тобырағы ас чирге тӱскен паза, тобырағы халын ниместеңер, табырах ӱт килген. 6Кӱн сых килгенде, тізең, олар, чилегелері чох полып, салығып, хуруп чӧрібіскеннер. 7Пасхазы тігенек аразына тӱскен. Тігенек кӱс алыныбысханда, ӱренні пас парыбысхан, анзы паза ӧӧрлен полбаан. 8Паза пасхазы чахсы чирге тӱскен. Ол ӱреннер, ӱт киліп, кӱс алынғаннар, ӧскеннер паза парыс ағылғаннар: хайзы отыс, хайзы алтон паза пасхазы чӱс тее анӌа.

9Анаң Иисус оларға теен:

– Хулаа пар кізі иссін![+]

10[•]Чон таразыбысханда, хости полғаннары паза он ікі ӱгренӌізі Аннаң ол кип-чоохтаңар[†] сурғаннар. 11Ол андада теен оларға:

– Сірерге Худай хан-чирінің[†] чазыттарын пілері пирілген. Тігі тоғырхыларға, тізең, прай нимені кип-чоохнаң на читірчем:[+] 12пос хараанаң кӧріп тее, кӧрбезіннер, пос хулаанаң истіп тее, оңарбазыннар. Андада олар пыросын полбастар, чазыхтары[†] даа позыдылбас[+].

13Анаң тидір:

– Пу кип-чоохты оңар полбинчазар ба? Прайзын чи хайди оңнап алӌаң поларзар. 14Таарығӌы сӧс таарыпча[+]. 15Чол хастади таарылғаннары – ол андағлар, кемде сӧс таарылча, че олар аны истіп салзаларох, сайтан[†], сах мындох киліп, чӱректерінде таараан сӧсті оғырлап парыбысча. 16Тастығ чирде салған ӱрен, сӧсті ис салып, аны сах андох посха ӧрчіліг алынчатхан кізілерні таныхтапча. 17Че пик тамыр чохтаңар паза сағыстары алысхахтаңар, хаӌан чобағ-сидікке урунза, сӧс ӱчӱн сӱрдір сыхса, постарының киртіністерін тастапчалар[+]. 18Хазалӌых от аразында толаан ӱрен сӧсті исчеткеннерні таныхтапча. 19Че кӱн сағыссырастарына пастырғаны, ис-пайға чабдыланғаны, пасха даа хыӌыхтары сӧсті пас парыбысчалар, ол ниміс пирбинче[+]. 20Чахсы чирге таарылған ӱрен, тізең, сӧсті истіп, аны чӱрекке чағын алынғаннарны таныхтапча. Андағлар отыс хати, алай алтон хати, алай чӱс тее хати кӧп ниміс пирчелер[+].


Сівечідеңер кип-чоох


(Лк 8:16-18)

21[•]Анаң Иисус оларға теен:

– Сівечіні нимее ағылчалар? Аны ыраға істіне алай орған алтына турғызарға ба? Аны ӧӧре, кӧріндіре чирде турғысча нимес пе зе[+]? 22Тастына сыхпас пір дее ниме чоғыл, ілезіне сыхпас пір дее чазыт чоғыл[+]. 23Хулаа пар кізі иссін[+].

24Паза оларға теен:

– Сиргек истіңер: сірер пасхаларын хайди паалирзар, олох синнең сірерге синелер. Че сірерге, ам исчеткеннерге, артых таа пол парыбызар[+]. 25Кемнің пар, ағаа хоза пирілер. Че кемнің чоғыл, аннаң пар даа нимезі алылар.


Ӱреннеңер кип-чоох

26Анаң Иисус піди чоохтаан:

– Худай хан-ӱлгӱзі[†] мындағ нимее тӧӧй: кізі, ӱренні чирге тастабызып, 27хараа-кӱнӧрте узупча, турча, ӱреннің хайди ӱт килчеткенін, ӧсчеткенін ол пілбинче нооза: 28чир позы кӧк сапты сығарча, анаң пазахтандырча, соонаң пазағына тамах толдырча. 29Тамах пыс парза, тізең, ас кизері чит килгеннеңер, кізі сах андох орғахты ысча[+].


Горчица ӱренінеңер кип-чоох


(Мф 13:31-32; Лк 13:18-19)

30[•]Анаң ол чоохтаан:

– Худай хан-чирін нимее тӧӧйлирбіс? Алай хайдағ кип-чоохнаң кӧзіт саларбыс аны? 31Ол горчица ағазының ӱрені осхас. Ол, таарылчатса, чир ӱстӱндегі[†] ӱреннернің прайзынаң кічіг[+]. 32Че, таарылып, ӱт килзе, прай тамахтардаң улуғ ӧсче, парбах саптарын чазыбысса, кӧлегіне тигір хустары даа кӧлен поларлар.

33Мындағ кип-чоохтарнаң Худай сӧзіне Ол кӧп ӱгреткен, ханӌа ис полғаннарынӌа, анӌа чоохтап одырған. 34Кип-чоох чох пір дее ниме чоохтабаӌаң. Ӱгренӌілерінең хада ағлахти халза, тізең, оларға прай чарыт пирӌең.


Хазыр чилні амыратханы


(Мф 8:23-27; Лк 8:22-25)

35[•]Олох кӱн иирде Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– Кӧлнің тігі саринзар кис парааңар[+].

36Олар, чонны позыдыбызып, кимеде одырған Иисуснаң хадох парғаннар. Оларнаң хада пасха даа кимелер полғаннар. 37Хазыр чил саап килген. Салғахтар кимее сабылғанға, ағаа суғ тол сыххан[+]. 38Иисус кимеде, частых салып алып, узупчатхан. Аны усхурып, тіпчелер:

– Ӱгретчі, нӧӧс, пісте киреең пір дее халбинча, піс ӧлерге чӧрбіс!

39Ол, тур киліп, чилге тохтирға чахаан паза кӧлге:

– Амыра, тохтап пар! – теен.

Чил амырап парған. Ибіре ай-тымых турыбысхан. 40Иисус ӱгренӌілерінең сурған:

– Ноға сірер хорыхчазар? Ноға киртінминчезер?

41Олар, тізең, тың ӱрӱк парып, пос аразында чоохтасханнар:

– Чил дее, кӧл дее Аның сӧзін исчеткенде, кем полӌаңдыр ол андағ?

#### 5


Иисустың чабал хутха хаптырған кізіні чазылдырғаны


(Мф 8:28-34; Лк 8:26-39)

1[•]Анаң, кӧлнің озаринзар кизіп, олар Гадарин чирінзер читкеннер. 2Иисус кимедең тӱс килгенде, олох арада Ағаа удур хуюдағы сыыраттардаң чабал хут кірген кізі чағдаан. 3Ол кізі сыыраттарда чуртаан. Аны ілӌірбенең дее пірдеезі палғап полбаӌаң: 4кӧп хати аны ілӌірбее паза кинӌее одыртханнар, че ол ілӌірбені ӱзе тарт салӌаң, кинӌелерні оода сабысчаң. Пірдеезі аны амырат полбаӌаң. 5Ол хараа-кӱнӧрте сыыраттарда, тағлар аразында хысхыр чӧрӌең паза тастарға сабынӌаң. 6Иисусты ырахтынох кӧр салып, ол, Аныңзар чӱгӱр киліп, алнына азахха тӱскен 7паза чабал табыснаң аахтаан:

– Ниме кирек Сағаа миннең, Иисус, Ӧӧркі Худай Оолғы? Худайнаң алданчам Сағаа, иреелебе мині[+].

8Иисус ағаа теен полған нооза:

– Сых пу кізідең, чабал хут!

9Иисус сурған аннаң:

– Адың синің кемдір?

Чабал хут нандыр пирген:

– Піс кӧптеңер адым минің Тӱбен.

10Анаң ол кізідегі чабал хуттар оларны пу чирдең сығара сӱрбеске чоо сурынғаннар.

11Тағ хабырғазында сосхаларның улуғ ӧӧрі оттап чӧрген. 12Чабал хуттар прайзы Аннаң сурынғаннар:

– Пісті сосхаларзар ызыбыс, піс оларзар кір парибыс.

13Иисус сах андох оларға чаратхан. Айналар[†], кізідең сыға салып, сосхаларға кір парғаннар. Сосхалар ӧӧрі (анда ікі муңӌа пас полған полар), пӧзік чардаң кӧлзер сегірібізіп, суға пат парған. 14Сосха хадарӌаңнар, тізең, ойлазыбызып, саар-аалларда кӧрген нимедеңер чоохтағлааннар. Андағы чуртағӌылар андада ниме пол парғанын кӧрерге пар сыхханнар. 15Олар Иисуссар пас килгеннер. Пайаағы алӌааххан тӱбен айналығ кізі иптіг тонан салып одырчатхан. Ол позының сағызында полған. Аны кӧріп, килген чон хорых парған. 16Пайаағы алӌааххан кізінің паза сосхаларның хайди пол парғанын кӧрген чон пуларға прай чоохтағлап пирген. 17Андада прайзы Иисусты постарының чирінең парыбызарға сурын сыххан[+]. 18Хаӌан Иисус кимее одырыбысханында, пайаағы алӌааххан кізі Аннаң хада парарға сурынған. 19Че Иисус, ағаа чаратпин, теен:

– Ибіңзер парып, Хан Худай[†] сағаа ниме иткенін паза сағаа Ол хайди айаанын кізілеріңе чоохтап пир.

20Ол кізі, парып, Он саар чирінде Иисус аннаң ниме иткенін чонға чоохтап чӧрген. Аның чооғына прайзы чапсысхан[+].


Иаирнің хызының тірілгені паза ағырығ ипчінің хазыхтанғаны


(Мф 9:18-26; Лк 8:40-56)

21[•]Иисус кӧл озаринзар хатап кис парғанда, Аныңзар чон сӱрееліг чыыл килген. Ол кӧл хазында полған. 22Анаң оларзар синагога[†] пастыхтарының пірсі Иаир пас килген. Иисусты кӧр салып, ол, Аның азаана тӱзіп,[+] 23алданып ала сурынған:

– Хызыӌаам минің ӧлерге чӧр. Ол, чазылып, тіріг халар ӱчӱн, парып, холларың андар сал пир.

24Иисус анынаң хада парған. Оларның сооларынӌа, Аны хызып ала, чон кӧп субалысхан.

25Оларның аразында, ханы ағып, он ікі чыл ағыр салған ипчі парған. 26Кӧп имӌілерде полып, кӧп ирее кӧрген ол. Прай пар-чох нимезін хоратхан, че туза кӧрбеен, улам хомайланған. 27Иисустаңар искеннеңер, ол, чон аразында парып, Аныңзар кистінең пас киліп, кип-азаана холын теертібіскен. 28Істінде ол «Кип азаана даа теңзем, чазыл парарбын» тіп сағын салған[+]. 29Ханы ахханы сах андох тохтап парған. Ипчі ағыриинаң чазылғанын піл салған. 30Андадох Иисус, Позынаң кӱс сыхханын сизін салып, чонға айланып, сурған:

– Кем минің кип-азаама теңді[+]?

31Ӱгренӌілері Ағаа тееннер:

– Кӧрчезің нооза чон Сині хысча, Позың, тізең, «Кем мағаа теңді?» тіп сурчазың.

32Че Иисус, теңен кізіні кӧрглеп, ибіре хараан. 33Ол ипчі, позынаң ниме полғанын піле, хорыхханына халтырап ала, Иисустың алнында тізекке тӱзіп, Ағаа сынны чоохтап пирген. 34Иисус, тізең, теен ағаа:

– Хызым! Киртінізің сині арачылады. Амыр-хазых чӧр, ағырииңнаң чазыл пар[+].

35Ол іди чоохтанған арада, синагога[†] пастығына аның ибінең килген кізілер тидірлер:

– Синің хызың ӱреп парды, Ӱгретчіні нимее тик тутчазың.

36Че Иисус, пу сӧстерні истіп, синагога пастығына теен:

– Хорыхпа, киртін.

37Анаң Пётрны, Иаковты[†] паза Иаковтың[†] харындазы Иоанны Позынаң хада алып,[+] 38-39Иисус синагога пастииның ибінзер парған. Тураа кір киліп, анда ылғап-сыхтап, ӱрӱкклеп парған кізілерні кӧр салып, теен оларға:

– Нимее ӱрӱгісклеп, сыхтазып, ылғасхлап турзар? Хызыӌах ӱребеен, ол узупча[+].

40Кізілер Ағаа хатхырыс сыхханнар. Че Иисус, прайзын сығарыбызып, Позынаң хада хызыӌахтың іӌе-пабазын паза хада полған ӱгренӌілерін не халғызып, хызыӌах чатхан орынзар апарған. 41Анаң, хызыӌахты холынаң тудып алып, теен ағаа:

– Талифа куми.

Анзы «Хызыӌах, сағаа тіпчем, тур», теені полған[+]. 42Хызыӌах сах андох тур килген, анаң пас чӧр сыххан. Ағаа он ікі час полған. Кӧрген кізілер тың хайхасханнар[†]. 43Иисус оларны, пу нимедеңер пірдеезі пілбезін тіп, хатығлаан паза хызыӌахты азырап саларға чахаан[+].

#### 6


Иисусха Назарет саарда киртінмееннері


(Мф 13:53-58; Лк 4:16-30)

1[•]Аннаң сығып, Иисус Позының чиріне читкен. Аннаң хада ӱгренӌілері полғаннар[+]. 2Суббота[†] кӱн читкенде, Иисус синагогада[†] ӱгредіп пастаан. Аны кӧп кізі искен. Олар, чапсызып, чоохтасханнар:

– Анзы чи хайдаңдыр анда? Хайдағ хыйға пирілді ағаа? Пу хайхастар[†] аның холларынаң хайди иділчелер ни зе[+]? 3Ол Марияның оолғы ағас узы нимес пе зе? Харындастары аның Иаков[†], Иосий, Иуда[†] паза Симон. Пиӌелері[*] даа пістіңӧк арабыстаң нимес пе?

Аннаңар Аны нимее салбааннар[+]. 4Иисус, тізең, оларға теен:

– Ухаанӌыны[†] прай чирде улуғлидырлар, тӧреен чирінде ле туғаннар паза ибдегілер нимее салар чохтар[+].

5Аннаңар мында Ол хайхастар[†] даа ит полбаан, піреезін не, хол салып, чазылдырған 6паза пу чонның киртіс чоғына хайхаан. Соонаң ибіркі аалларӌа чӧріп, ӱгреткен.


Иисустың он ікі ӱгренӌіні ӱгредерге ысханы


(Мф 10:1, 5-15; Лк 9:1-6)

7[•]Анаң он ікі ӱгренӌізін хығыртыбызып, оларны ікілердең чолға ысхлап сыххан. Оларға айна[†] сығарарға ӱлгӱ пирген[+]. 8Иисус оларға тайахтаң пасха паза пір дее ниме албасха чахаан: халас таа, ахча даа, сӱӱмек тее, 9олаңай ӧдік кизіп, алыстырар кӧгенек тее албин чӧрерге. 10Піди теен Ол ӱгренӌілеріне:

– Пірее тураа кірзеңер, ол чирдең сыхханӌа, андох орнығыңар. 11Пірее чирде сірерні удурлирға алай истерге хынмазалар, ол турадаң сығып, азахтарыңнаң тозынны хахтабыс турыңар. Анзы олардаң тоғыр киречілир. Сынны чоохтапчам сірерге: тӱгенӌі кӱн[†] чарғызында Содом паза Гоморраа пу саардаң хай-хай артых полар[+].

12Ӱгренӌілер, парып, кізілерні, Худайға айланып, чазыхтары[†] ӱчӱн пыросынарға ӱгреткеннер[+]. 13Айна кіргеннердең чабал хуттарын сығарғаннар, ағырығ чонны, хайах сӱртіп, чазылдырғаннар[+].


Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӧдірткені


(Мф 14:1-12; Лк 9:7-9)

14[•]Ирод хан, Иисустаңар тылаасты истіп, – Иисустың ады прай чонға тарап парған полған – чоохтаан:

– Ол Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанн, ӧлімінең тіріл парып, килген, аннаңар ам хайхастар ит чӧрче[+].

15Пасхалары «Ол Илия полар», хайзылары, тізең, «Ол пурунғы ухаанӌылар[†] осхас ухаанӌы полар» тіп чоохтасхлааннар[+]. 16Ирод, тізең, аны истіп, теен:

– Мин мойнын кизе саптыртхан Иоанн полар ол, ам ӧлімнең тіріл килген.

17-18Алында, Ирод Филипп харындазының ипчізін Иродиаданы ал салғанда, Иоанн ағаа нигеӌізін аларға чарабас тееннеңер, ол, Иоанны тудып, харибге чаап саларға чахаан[+]. 19Иродиада, тізең, Иоаннға чабалланып, аны ӧдірерге хыӌанған, че оңдай латаппаӌаң. 20Ирод, Иоанның арығ чӱректіг, Худайның ах-арығ[†] кізізі полчатханын піліп, аннаң хорыххан паза хайраллаӌаң аны. Ол Иоанның сӧзінӌе кӧп ниме итчең паза аның чоохтарын хынып исчең. 21Хаӌан Ирод позының тӧреен кӱнінде пайлар-пиглерге, чааӌылар пастыхтарына, Галилей чирінің[†] ах сағалларына[†] той-пай салчатханда, Иродиадаа килістіре кӱн пол парыбысхан. 22Иродиаданың хызы, телбек салып, Иродтың паза аалӌыларның кӧңніне кірген. Хан ағаа теен:

– Хынған на ниме сур, пирем сағаа.

23«Ноо даа ниме, хан-чирімнің чарымын даа сурзаң, пирем» тіп молӌап салған. 24Анзы, сығып, іӌезінең ниме кілирін сурған. Иродиада, тізең, нандырған:

– Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанның пазын сур.

25Хыс, сах андох ханзар айланып, теен:

– Син мағаа Кіреске тӱзірӌең Иоанның пазын сағамох табахта ағылдыр пир.

26Хан, изі чоохтанза даа, чон алнында сӧске турызарға тіп, хысха тоғырлан полбаан. 27Ол, сах андох тирігліг чааӌызын ызып, Кіреске тӱзірӌең Иоанның пазын ағылдырған. 28Тігізі, парып, харибдӧк аның пазын кизе саап, табахта аны ағыл киліп, хысха пирген. Хыс, тізең, іӌезіне пирібіскен. 29Иоанның ӱгренӌілері, ол тылаасты истіп, андар килгеннер. Иоанның сӧӧгін, алып, чыып салғаннар[+].


Пис муң кізіні тосхырғаны


(Мф 14:13-21; Лк 9:10-17; Ин 6:1-14)

30[•]Иисустың илӌілері[†], чӧрген чирлерінең айланып, Аныңзар чыылыс килгеннер. Олар ниме иткеннерін паза хайди ӱгреткеннерін прай Ағаа чоохтағлааннар[+]. 31Иисус оларға теен:

– Кізі чох чирзер парып, анда ағылахти кӧмес тынанып алыңар.

Олар тохтаан ибде, чон кірдің-сыхтың полып, азыранып алар оңдай даа, маң даа чох полған[+]. 32Иисус ӱгренӌілерінең хада, кимее постары ла одырып, кізі чох чирге парғаннар. 33Прай чирдең килген чон, оларның париғаннарын кӧріп, оларны танып салып, киме чӱсчеткен орынзар кӧл хастада чӱгӱр парған. Кізілер, андар пурун чидіп, Аны сахтап, чыылыс парғаннар. 34Иисус, кимедең тӱзіп, чон кӧбін кӧріп, кізілер хадарӌы чох халған хойларға тӧӧй полғаннаңар, оларны айап парып, кӧп нимее ӱгрет сыххан[+]. 35Илееде тус иртіп парғанда, Иисустың ӱгренӌілері, Аныңзар пас киліп, чоохтанғаннар:

– Мында ээн чазы чир, ам орай пол парир. 36Кізілерні позыдыбыс. Пу чағынғы аалларзар парып, халас садып алзыннар, чіӌең нимелері чоғыл нооза.

37Иисус оларға нандырған:

– Сірер оларға чіӌең ниме пиріңер!

Ӱгренӌілері Ағаа тееннер:

– Арса, піс, парып, ікі чӱсче динарийге[†] халас алып, оларға ӱлеп пирӌебіс пе?

38Иисус, тізең, олардаң сурған:

– Сірернің нинӌе халас пар? Парып кӧр киліңер.

Олар, кӧр киліп, тееннер:

– Пис халас паза ікі палых пар.

39Андада Иисус кізілерні кӧк отта кизекти одыртырғлап саларға чахаан. 40Олар чӱзерлеп, илігерлеп изере одырғлабысханнар. 41Иисус, ол пис халасты паза ікі палыхты алып, ӧӧре кӧріп ала, алғабысхан. Анаң халасты, сындырып, чонға ӱлезіннер тіп, ӱгренӌілеріне пирген. Ікі палыхты ідӧк ӱлеп пирген. 42Прайзы, чіп, тос парған. 43Анаң халған халастарны паза палыхтарны чыыбысханнарында, он ікі торасха толдыра пол парған. 44Прайзы пис муңа чағын ир кізі азыранған анда.


Суғӌа чӧргені


(Мф 14:22-33; Ин 6:15-21)

45[•]Аның соонда Иисус ӱгренӌілерін Позынаң пурун кӧлнің аархы саринзар, Вифсаидазар, ызыбысхан, Позы, тізең, чонны нандырарға тіп, халған[+]. 46Чонны позыдыбызып, Иисус тағзар пазырарға парған[+]. 47Иирде киме кӧл ортызына читкен, Ол, тізең, чар хазында чалғызан хала парған. 48Чил удур саап, кимедегілер чӱс полбин, майығып, ирееленчеткеннерін кӧріп, Иисус таң алнында, ӱс-алты час аразы туста, оларзар суғӌа пас килген. Ол иртіре парарға итчеткенінде, 49ӱгренӌілері, Аның суғ ӱстӱнӌе чӧрчеткенін кӧріп, сӱне тіп сағынып, хысхырыза тӱскеннер[+]. 50Аны кӧріп, прайзы хорых парған. Иисус оларға андада тапсабысхан:

– Махачы тудыныңар! Минмін[†]. Хорыхпаңар!

51Анаң кимее одырыбысхан. Чил тохтап чӧрібіскен. Ӱгренӌілері пос алынӌа чапсысханнар паза тың хайхасханнар. 52Чӱректері тас осхастаңар, олар Иисус пис халасты анӌа кізее ӱлеен хайхасты даа оңар полбааннар[+].


Геннисаретте имнеені


(Мф 14:34-36)

53Кӧлні кис парыбызып, олар Геннисарет чирінде чарға сыхханнар[+]. 54-55Кимедең тӱскеннерінде, андағы чуртағӌылар Иисусты танып салғаннар. Аның килгенінеңер прай ибіре сағба тарадыбысханнар. Иисус полған чирзер ағырығ кізілерні тӧзектігӧк ағыл сыхханнар[+]. 56Иисус килген не чирде, саарда алай аалда ба, Андар ағырығ кізілерні ағылып, ачых чирде салып, Аның кип-азаана хол даа теертіп аларға сурынғаннар. Ағаа теңеннері чазылғаннар[+].

#### 7


Улуғларның кибірлері


(Мф 15:1-20)

1[•]Иисуссар фарисейлер[†] паза Иерусалимнең килген Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің хай піреелері чыылыс парғаннар. 2Олар Иисустың ӱгренӌілерінің хай-пірсі «кірліг» саналчатхан холнаң халасты ал чееннер тіп (кибір хоостыра, халас аларда, хол чайыбызарға кирек), ол чозахты хыйыстырчатханын кӧріп, оларны пыролааннар. 3Фарисейлер[†] паза пасха даа иудейлер[†], пурунғылар кибірінең, хол иптеп чууп албаанда, азыранмаӌаңнар[+]. 4Садығдаң ниме ал килзелер, сырай-хол чайыбыспаанда, чирге пастабаӌаңнар. Тудынчатхан пасха даа кибірлері илееде полған: айах-чірче нимені, хазаннарын, сіреелерін чуғлабыспаанда, тудынмаӌаңнар[+]. 5Анаң фарисейлер паза Моисей[†] Чахии пілігӌілері Иисустаң сурғаннар:

– Ноға синің ӱгренӌілерің, пурунғыларның кибірін сайбап, хол чуғбин халас чіпчелер[+]?

6Иисус, оларға нандырып, теен:

– Сірердеңер, чойырхостардаңар, ухаанӌы[†] Исаийнің пічиинде пазылғаны хоостыра, Худай орта чоохтаан: «Пу кізілер Мині тілде ле улуғлапчалар. Оларның чӱректері, тізең, Миннең ырах[+]. 7Чонның кибір-чозахтарына ла кізілерні ӱгредіп, Мині тик ле улуғлаачых полчалар»[+]. 8Сірер, Худай чахиин тасти, кізі кибірінең устанчазар: чірче-айахтарың чуупчазар, пасха даа андағох ла нимелер итчезер.

9Анаң теен оларға:

– Худай чахиин хыйыстырып, пос кибірлеріне тудынчатханнарың чахсы ба ол? 10Моисей[†] чоохтаан хайза: «паба-іӌеңні улуғла, паба-іӌедеңер хомай чоохтанғаны кізіні ӧлімге ағылар». 11Сірер, тізең, тіпчезер: «Кізі позының пабазына алай іӌезіне „Сірерге пирерін Худайға пир салдым“ тізе, 12ол кізі паба-іӌезіне полыспаза даа чарир». 13Іди сірер, пос салған чозахтарыңа тудынып, Худай сӧзінең хыйа полчазар. Андағ ниме кӧп идедірзер.

14Анаң, прай чонны хығырып алып, Иисус оларға теен:

– Прайзыңар Мині истіңер паза піліп аларға кӱстеніңер. 15Кізіні тастынаң кірген ниме пір дее кірлебинче. Істінең сыххан нимезі кірлепче аны[+]. 16Истер хулаа пар кізі иссін.

17Анаң, чоннаң хыйа пазып, тураа кіргенде, ӱгренӌілері Аннаң ол кип-чоохтаңар[†] сурғаннар. 18Иисус оларға теен:

– Нӧӧс сірер дее піл полбинчазар? Нӧӧс оңар полбинчазар: тастынаң кірген ниме кізіні пір дее кірлебинчеткенін? 19Ол, аның чӱреене нимес, хурсағына кіріп, сығара тасталча.

Анынаң Ол ноо даа тамах арығ полчатханын чарлаан[+].

20Паза аннаң андар Ол теен:

– Кізідең сыхханы кізіні кірлепче[+]. 21Кізінің істінең, чӱреенең сыхча чабал сағыс, чӧреес хылых, оғырлас, ӧдіріс,[+] 22оралыс, чабдыланыс, хыртыс, алаахтырыс, істі чохтаныс, Худайға тоғырланыс, атааннас, кӧкеесімненіс, чӧнгені – 23прай ол ниме, кізі істінең сығып, кірлепче аны.


Ханаан чиріндегі ипчінің киртінізі


(Мф 15:21-28)

24[•]Аннаң парып, Иисус Тир паза Сидон чирлерінзер читкен. Ол, тураа кіргенде, Позын таныбазыннар тіп сағынған, че чазын полбаан. 25Чабал хут кірген хыстың іӌезі, Аннаңар ис салып, Иисуссар пас киліп, Аның азаана тӱскен. 26Ол иудей нимес, сирофиниктер тӧлінең сыххан ипчі полған. Ол Иисусты хызынаң айналарны[†] сығар пирерге сурынған[+]. 27Че Иисус ағаа теен:

– Пастап палаларны тосхыр салар кирек, палалардаң халас пылаап, адайларға тастап пирчеткені чахсы нимес[+].

28Ипчі, тізең, Ағаа нандырған:

– Андағ, Хан-пигім[†]. Че адайлар даа стол алтында палалар тоолатханын чидірлерӧк.

29Андада Иисус ағаа теен:

– Пар, пу чооғың ӱчӱн чабал хут хызыңнаң сых парды.

30Ол ипчі, ибінзер киліп, кӧрзе, чабал хут хызынаң сых партыр, палазы тӧзекте чатча.


Туных паза топыр тілліг кізіні айдас иткені

31Тир паза Сидон чирлерінең сығып, Иисус, Он саар чирін тобыра пазох Галилей кӧлзер пар сыххан[+]. 32Чол париғанда, Аныңзар туных, тілі хомай кізіні ағылып, Аны холын сал пирерге сурынғаннар. 33Иисус ол кізіні чоннаң хыйа апарып алған, Позының салааларын ол кізінің хулахтарына суххан. Анаң, тӱкӱрібізіп, аның тіліне теерткен[+]. 34Ӧӧр кӧріп, улуғ тынып ала, чоохтаныбысхан ағаа:

– Еффафа. Ол «азыл пар» теені полча.

35Олох туста ол кізі, хулаа чарып, тілі айланып, арығ чоохтан сыххан. 36Иисус кізілерге анзын пірдеезіне таратпасха чахаан. Че нинӌе дее хызаанназа, ол тылаас чонға алғым тарап парған[+]. 37Кізілер, тың хайхазып, чоохтасхлааннар:

– Прай нимені чахсы итче: туныхтарын истер иде, тіл чохтарын чоохтазар иде.

#### 8


Иисустың тӧрт муң кізіні тосхырғаны


(Мф 15:32-39)

1[•]Ол кӱннерде чон илееде кӧп чыыл парған. Оларға чіӌең ниме чохта, Иисус, ӱгренӌілерін хығыртыбызып, теен:

– 2Чон айастығ Мағаа: ӱс кӱн Миннең хада пол парирлар, чіӌең нимелері, тізең, чоғыл[+]. 3Азырабин иблеріне ызыбыссам, чолда кӱстері сығып, майығарлар. Хайзылары ырахтын нооза.

4Ӱгренӌілері Ағаа нандырғаннар:

– Пу хуу чазыда оларны азырирға халас хайдаң алар?

– 5Сірернің нинӌе халас пар? – сурған олардаң Иисус.

– Читі, – тееннер олар.

6Андада Ол, чонға чирге одыр саларға чахып, читі халасты алғабызып, сындырыбызып, кізілерге ӱлезіннер тіп, ӱгренӌілеріне пирген. Олар чонға ӱлееннер. 7Оларның кӧмес палыхтары полғанох. Аны алғабызып, ідӧк чонға пирерге чахаан. 8Прайзы, чіп, тосхан. Халғанын читі корып чыып алғаннар. 9Чеен кізілер саны тӧрт муңа чағын полған.

Иисус чонны аннаң позытхлабысхан. 10Позы аның соонаңох ӱгренӌілерінең хада, кимее одырып, Далмануфа чирзер чӱс парыбысхан.


Фарисейлер танығ сурчалар


(Мф 16:1-12)

11[•]Андарох фарисейлер[†] киліп, Иисуснаң талас сыхханнар. Аны сыни, тигірдең танығ хысханнар[+]. 12Ол, улуғ тынып, чоохтанған:

– Пу тӧл ноға танығ хысча. Сынны чоохтапчам сірерге, пір дее танығ полбас.

13Анаң, олардаң хыйа пазып, пазох кимее одырып, кӧлнің тігі саринзар кис парыбысхан.

14[•]Ӱгренӌілері, тізең, халас аларға ундудып, кимеде пір ле халастығ парғаннар. 15Ол ӱгренӌілеріне чахып парған:

– Сизіктіг чӧріңер, фарисейлернің[†] паза Иродтың ачытхыларынаң китеніңер[+].

16Пос аразында олар чоохтасханнар:

– Пістің халас чохтаңар іди тіпче полар.

17Иисус, олар ниме чоохтасчатханын піліп, ӱгренӌілеріне теен:

– Сірер халас чоғын ӱзӱрчезер бе? Ам даа оңарбинчазар, піл полбинчазар ба? Чӱректерің ам даа, тас чіли, хат парған полӌаң ма[+]? 18Харахтарың пар даа полза, кӧрбинчезер, хулахтарың пар даа полза, испинчезер. Ундут салдар ба? 19Пис муң кізее пис халас сындырғанымда, артханын нинӌе торас чыып алғазар?

– Он ікі, – нандырғаннар Ағаа.

–[+] 20Тӧрт муң кізее читі халас ӱлеенімде, халғанын нинӌе корып чыып алғазар?

– Читіні, – нандырчалар.

–[+] 21Андағада ноға аны сағысха алын полбинчазар? – теен оларға Иисус.


Харах чохты чазылдырғаны

22Олар Вифсаидазар читкеннер. Иисуссар харах чох кізіні чидін килгеннер. Иисусты ағаа холын теертібізерге сурынғаннар[+]. 23Ол, харах чох кізіні чидініп, аалдаң апарыбысхан, анаң, хараана тӱкӱрібізіп, холын ағаа салып, аннаң кӧрче бе тіп сурған.

–[+] 24Йа, кӧрчем. Итсе, иртчеткен кізілерні ағастардаң пасха кӧрбинчем, – тіп нандырған тігізі.

25Иисус, пазох холын хараана салып, ағаа кӧрерге чахаан. Анзы, чазыл парып, ибіркіні чарых кӧр сыххан. 26Иисус, аны нандырып, аалзар кірбеске, пірдеезіне чоохтабасха чахаан.


Пётр Иисусты Худай Оолғы тіп адапча


(Мф 16:13-20; Лк 9:18-21)

27[•]Анаң ӱгренӌілерінең хада Филипп Кесары саарның чирлерінзер парған. Чол пара, Ол ӱгренӌілерінең сурған:

– Кізілер Мині кем тіп санапчалар?

– 28Хайзы Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанн, піреелері – Илия, паза пасхалары ухаанӌыларның[†] пірсі полар тіп санапчалар, – тееннер олар.

–[+] 29Сірер чи Мині кем полар тіп санапчазар, – сурған Иисус.

– Син Мессий-Христоссың[†], – нандырған Ағаа Пётр[+].

30Андада Ол ӱгренӌілерін Позынаңар пір дее кізее чоохтабасха хатығлаан[+].


Иисус Позының ирееленістерінеңер, ӧлімінеңер паза тірілерінеңер ухаанӌылапча


(Мф 16:21-28; Лк 9:22-27)

31[•]Анаң Ол Кізі Оолғына[†] кӧп чобаларға кирек полчатханнаңар, ах сағаллар[†], улуғ абыстар[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілері Аннаң тоғыр поларларынаңар, Аны ӧдірерлерінеңер, че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл парарынаңар ӱгреде чоохтаан[+]. 32Анзын Ол прайзына кӧні чоохтаан. Че Пётр, Аны хыйа апарып, удурласхан[+]. 33Иисус, тізең, хайбағыныбызып, ӱгренӌілеріне кӧріп ала, Пётрны тығырған:

– Аар пар Миннең, сайтан[†]. Син Худайнин сағынминчазың, кізі синӌе сағыстығзың[+].

34Анаң, чонны паза ӱгренӌілерін Позынзар хығырып, теен:

– Кем Минің соомӌа парарға итче, ол позынаңар ундут салзын, кірезін алып, Минің соомӌа парзын[+]. 35Кем позының тынын ал халарға итче, ол аны чідір салар. Кем тынын Минің паза Чахсы Хабарның ӱчӱн салар, ол аны ал халар[+]. 36Ноо туза кізее тиксі-тилекейні ээлензе, че тыны-чаанын ардат салза[+]? 37Алай позының тыны ӱчӱн хайдағ паанаң тӧленер ол? 38Пу ай-пораан, чазыхтығ[†] тӧл аразында піреезі Миннең алай Минің сӧстерімнең уйатса, андада Кізі Оолғы[†] даа Пабазының сабланызында ах-арығ[†] ангеллерінең[†] хада килген туста андағ кізідең уйадарох[+].

#### 9

1Иисус оларға теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге, мында турчатханнарның хайзылары сын чирге нанғалаххаох Худай хан-ӱлгӱзін[†] кӱзінде килгенін кӧріп аларлар[+].


Иисустың хубулғаны


(Мф 17:1-13; Лк 9:28-36)

2[•]Аның соонаң алты кӱн ирт парғанда, Иисус, Пётрны, Иаковты[†] паза Иоанны ла Позынаң хада алып, пӧзік тағзар парған. Анда оларның алнында Иисус хубул парыбысхан[+]. 3Аның кип-азаа чылтырах паза хар осхас аппағас пол килген. Пу чир ӱстӱнде[†] ис ағартчаңнарның пірдеезі іди ағарта чууп полбас ах полғаннар олар. 4Анаң оларға Илиянаң Моисей[†] кӧрін килгеннер паза Иисуснаң чоохтасханнар. 5Пётр андада Иисусха тіп тур:

– Ӱгретчі! Піске мында хайдағ чахсы. Ӱс отах турғыс пирибіс: пірсін – Сағаа, пірсін – Моисейге[†] паза пірсін – Илияа.

6Пётр, тың хорых парғаннарынаңар, ниме тирін пілбин, іди чоохтанған. 7Пулут сығып, оларны кӧлебіскен. Пулутсартын ӱн истіл килген:

– Пу хынчатхан Оолғым Минің. Истіңер Аны![+]

8Анаң ӱгренӌілері кинетін ибіре хайбағыныбыссалар, хости, Иисустаң пасха, пір дее кізі чоғыл.

9Тағдаң тӱсчеткеннерінде, тізең, Иисус оларға, Кізі Оолғы[†] ӱреп, тірілгенӌе, пу кӧрген нимедеңер пірдеезіне чоохтабасха чахаан[+]. 10Ӱгренӌілері кізее таратпааннар, че пос аразында ӱзӱріп, чоохтасханнар:

– Ӧлім соонда тіріл килер теені ниме полӌаң?

11Анаң ӱгренӌілері Иисустаң сурғаннар:

– Моисей Чахии[†] пілігӌілері, Илия пурун килер тіп, чоохтааннар, хайза?

12Иисус оларға нандырған:

– Анзы сын. Илия, пурун киліп, прай ниме тимнеп саларға кирек. Кізі Оолғына[†] за, пазылғанни, кӧп ирее паза хыйыхтас кӧрері тӱсче. 13Че сірерге чоохтапчам: Илия кил парғанох, че аны, Худай Пічиинде[†] пазылғаны хоостыра, хынғанни ит парыбысханнар[+].


Оолағасты чазылдырғаны


(Мф 17:14-20; Лк 9:37-43)

14[•]Анаң халған ӱгренӌілерінзер нандыра айланғаннарында, Иисус кӧрзе, ибіре чон чыылыс партыр, Аның ӱгренӌілері, тізең, Моисей Чахии[†] пілігӌілерінең талас парчалар. 15Иисусты кӧр салып, чон таңнап парған. Кізілер, Аныңзар чӱгӱрізіп, Аны алғыстаснаң удурлааннар. 16Иисус Моисей Чахии пілігӌілерінең сурған:

– Сірер нимедеңер оларнаң таласчазар?

17Чон аразынаң пір кізі, сығып, Ағаа нандырған:

– Ӱгретчі! Мин Синзер тіл тартчаң чабал хут кірген оолғымны ағыл килдім[+]. 18Чабал хут аны хайда ла полза сил тастабысча. Анаң паланың ахсынаң кӧбік ағып, ол тістерін хыӌырат сыхча паза, тыып парып, чатча. Мин чабал хутты сығардыртарға тіп, Синің ӱгренӌілеріңе айланғам, че олар аны сығар полбааннар.

19Ағаа нандырып, Иисус теен:

– Йо-о, пу киртізі чох тӧлні! Нинӌезін Мин сірернең хада поларбын? Хаӌанға теере сірернең сыдазим? Ағылыңар аны Минзер.

20Чабал хут кірген паланы Иисуссар ағыл килгеннер. Айна[†], Иисусты кӧр салып, оолахты чирге тастап, аны талдыр сыххан. Чирге аңдарыл парып, ол пала ағахтан сыххан, аның ахсынаң кӧбік ағыбысхан[+]. 21Иисус ол пабадаң сурған:

– Ӱр ағыр парир ба піди?

Анзы нандырған:

– Кічігдең сығара. 22Кӧп хати чабал хут, аны чох идерге полып, отха паза суға тастаан. Пірее ниме ит полар ползаң, піске айап, полыс пирдек[+].

23Иисус ағаа нандырған:

– Ноға іди «пірее ниме ит ползаң» тіпчезің? Киртінчеткен кізее прай ниме толдырылӌаа пар[+].

24Оолағастың пабазының харахтары частанып, ол сах андох алданып ала Ағаа теен:

– Киртінчем, Хан-пигім[†], полыс пир мағаа, киртінізім тыыт пир.

25Иисус, ибіре чон чыылысчатханын кӧріп, чабал хутха теен:

– Тіл тартырчатхан, хулах испес итчеткен чабал хут! Минің чарғы-чахиимны ис: сых пу оолахтаң паза кірбе ағаа!

26Чабал хут, аахтабинаң, оолахты сілігіп ала, аннаң сых чӧрібіскен. Оолағас, ӧліг ле чіли чатхан. Кӧбізі «ол ӧл парды» тіскеннер[+]. 27Че Иисус аны, холынаң тудып алып, кӧдіре тартхан. Оолах сах андох тур килген[+]. 28Иисус тураа кіргенде, ӱгренӌілері Аннаң ағылахха сурғаннар:

– Піс ол чабал хутты ноға сығар полбаан полӌаңмыс?

– 29Андағларны, пазырып ла паза ораза[†] тудып, сығарарға кирек, – нандырған оларға Иисус.


Иисус Позының ӧлімінеңер пазох ухаанӌылапча


(Мф 17:22-23; Лк 9:43-45)

30-31[•]Аннаң сығып, олар Галилей чирінӌе[†] ирткеннер. Иисус ӱгренӌілерінең, ӱгредіп ала, чоохтас парғаннаңар, кізілер оларның хайдазын пілбезіннер тіп сағынған. Ол Кізі Оолғы кізілернің холына пиріл парардаңар, анаң Аны ӧдір саларларынаңар паза ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл килерінеңер оларға чоохтаан[+]. 32Че ӱгренӌілері Аны оңар полбааннар, сурарға, тізең, тідінмееннер[+].


Кем улии тіп таласханы


(Мф 18:1-5; Лк 9:46-48)

33[•]Олар Капернаумзар читкеннер. Хаӌан ибге кіргеннерінде, Иисус ӱгренӌілерінең сурған:

– Чолда пос алынӌа нимедеңер іди талас парғазар[+]?

34Ӱгренӌілері тапсабааннар. Чол парчадып, олар постары аразында кем улии тіп талас парғаннар. 35Иисус, одыр салып, он ікі ӱгренӌізін хығырып алып, оларға чоохтанған:

– Кем сірернің араңарда пастағызы поларға хынча, ол прайзының халғанӌызы поларға паза прайларының алны-кистіне чӱгӱрерге кирек[+].

36Анаң алныларына паланы турғызып, аны хуӌахтап алып, теен:

–[+] 37Кем, Мині аарлап, мындағ паланы чӱрекке алза, ол Мині алынарох. Кем Мині алынза, тізең, ол Мині нимес, че Мині ысхан Худайны алынар[+].


Кем сірердең тоғыр нимес, ол сірернең хада

38Андада Иоанн теен:

– Ӱгретчі! Піс Синің Адыңнаң айналарны[†] сығарған кізіні кӧргебіс, че ол пістің арабыстаң нимес. Ол пістің арабыстаң ниместеңер, піс ағаа чабал хуттарны сығарарға чаратпаабыс.

–[+] 39Тохтатпаңар аны. Мині адап, хайхастар[†] итчеткен кізі соонаң Мині сӧклеп полбас. 40Кем сірердең тоғыр нимес, ол – сірернең хада[+]. 41Мині сағынып, сірерге, Мессий-Христос[†] ӱгренӌілері тіп, пірее чірче суғ пирген кізі, сынны чоохтапчам, сыйығы чох халбас, – нандырған Иисус[+].


Хыӌаланыстаңар


(Мф 18:6-9; Лк 17:1-2)

42Мағаа киртінчеткен кічіглернің піреезін дее сын чолдаң хыйыстырған кізее, мойнына теербен палғадып, суға тастатырыбысханы артых поларӌых[+]. 43Сынап сині холың чазыхха[†] сухчатса, ӱзе сабыс аны. Мӧгі чуртасха[†] кинек кіргені кӧйчеткен кӧлзер, успас отсар ікі холлығ тастатханнаң артых полар[+]. 44Хурттар тігі чирде тохтағ чох оларны ӱтепчелер, чалын, ӱспин, кӧйче. 45Сынап сині азааң чазыхха[†] кирчетсе, ӱзе сабыс аны. Мӧгі чуртасха[†] саар азахтығ кіргені кӧйчеткен кӧлзер, успас отсар ікі азахтығ тастатханнаң артых полар. 46Хурттар тігі чирде тохтағ чох ӱтепчелер, чалын, ӱспин, кӧйче. 47Сынап чазыхха сині харааң сухчатса, аны сығара ал тастабыс. Худай хан-чирінзер[†] саар харахтығ кіргені кӧйчеткен кӧлзер ікі харахтығ тастатханнаң артых полар. 48Хурттар анда тохтағ чох оларны ӱтепчелер, чалын ӱспин, кӧйче. 49Тайыға[†] салылчатханы туснаң тусталғанни, ідӧк полғаны ла чалыннаң арығлалар. 50Тус – ол чахсы ниме. Че тустың тадии сых парза, аны хатап ачығ хайди идіп алар. Тӧӧле тустығ полыңар. Пос аразында ынағ полыңар[+].

#### 10


Чарылыстаңар


(Мф 19:1-12)

1[•]Иисус, андартын чол сығып, Иордан суғның озаринзар, Иудей чирінзер[†], килген. Иисуссар пазох кізілер чыылысханнар. Ол пазох оларны ӱгреде чоохтаан. 2Аныңзар фарисейлер[†] пас киліп, сыни-кити сурғаннар:

– Ирепчі кізее чарылызарға чарадылча ба?

3Иисус оларға теен:

– Моисей[†] сірерге ниме чахаан?

– 4Ирі ипчізіне чарылыс пічиин пас салза, Моисей[†] чарылызарға чаратхан, – нандырғаннар олар.

5Андада Иисус оларға теен:

– Сірернің хатығ чӱректеріңні піле, пу чахиин пасхан ол. 6Чир пастап пӱтчеткенде, Худай иреннең ипчіні чайап салған. 7Аннаңар ир кізі, паба-іӌезінең чарылып,[+] 8ипчізінең пірік парар. Олар ікӧлең пір кізі осхас пол парарлар: ікі кізі полбин, пір кізі пол парчалар. 9Худай піріктір салғанны, тізең, кізі чар полбас[+].

10Соонаң, тураа кіргеннерінде, ӱгренӌілері Иисустаң аннаңар хатабох сурғаннар. 11Иисус оларға чоохтап пирген:

– Ир кізі, ипчізінең чарылызып, пасха ипчіні ал салза, ол анынаң оралысханға килісче. 12Ипчізі дее, ирінең чарылызып, пасха ирге пар салза, ол анынаң оралысханға килісче[+].


Иисус олғаннарны алғапча


(Мф 19:13-15; Лк 18:15-17)

13[•]Кізілер палаларын Иисуссар, алғабыссын тіп, ағылғаннар. Че ӱгренӌілері оларны кӧксееннер. 14Аны кӧре, Иисус, тарын парып, оларға чоохтанған:

– Палаларға Минзер иртерге чарадыңар, харығ полбаңар оларға. Худай хан-чирі[†] пала осхас кізілерни полар. 15Сынны чоохтапчам сірерге, Худай хан-ӱлгӱзін[†] олған чіли удурлабааннары Худай хан-чирінзер хаӌан даа кір полбастар[+]. 16Анаң, олғаннарны хуӌахтап, пастарына холларын салып, оларны алғаан[+].


Пай кізінең чоохтасханы


(Мф 19:16-30; Лк 18:18-30)

17[•]Иисус чорыхха тимненчеткенде, хайдағ-да кізі, ойлап киліп, Аның алнына тізекке тӱскен:

– Чахсы ӱгретчі! Мӧгі чуртас[†] алар ӱчӱн мин ниме идерге кирекпін[+]?

18Иисус ағаа теен:

– Син ноға Мині чахсы тідің? Пірдеезі чахсы нимес, чалғыс Худай ла андағ. 19Чахығларын пілчезің ме? Ӧдірбе, оралыс чӧрбе, оғырлаба, чой киречілебе, кізіні хыйыхтаба, пабаң-іӌеңні улуғла.

–[+] 20Ӱгретчі, мин чииттең іди чуртаам, – нандырған ол кізі[+].

21Иисус, ол кізізер кӧрібізіп, аны чӱрекке алынып, теен ағаа:

– Пір ниме сағаа читпинче: парып, прай пар-чох нимеңні садыбыс, ахчаңны чох кізілерге ӱлебіс, андада пайың тигірде полар. Анаң Минзер киліп, кірезің алып, соомӌа пар[+].

22Пу сӧстерні истіп, ол кізі арын парыбысхан. Пайы улуғдаңар, ол мӧңіс кӧңніліг хыйа пастыра халған.

23Иисус, ибіре харахсыныбызып, Позының ӱгренӌілеріне теен:

– Пай кізілерге Худай хан-ӱлгӱзінзер кірері хайдағ сидіктір[+].

24Ӱгренӌілері ол сӧстерге хайхааннар. Иисус, тізең, оларға хатабох чоохтанған:

– Палаларым! Ис-пайға ізенчеткеннерге Худай хан-ӱлгӱзінзер кірері хайдағ сидіктір. 25Пай кізі Худай хан-ӱлгӱзінзер кіргенӌе, тибее іңе ӱдінең ӱтіп аларға оой полар.

26Ӱгренӌілері, тізең, улам хайхазып, пос алынӌа чоохтасханнар:

– Андағда кем арачылан полар ни?

27Иисус, оларзар кӧрібізіп, теен:

– Кізілер ит полбас ниме ол, Худай ла идер аны. Худай прай ниме ит полар[+].

28Андада Пётр Ағаа чоохтаныбысхан:

– Мына піс, прай нимебісті тасти, Синің сооңӌа чӧрчебіс[+].

29Иисус нандырған ағаа:

– Сынны чоохтапчам сірерге, Минің паза Чахсы Хабарның ӱчӱн иб-чуртын, харындас-пиӌелерін, паба-іӌезін, палаларын, хыраларын тастааннары прай нимее чидіп аларлар[+]. 30Сағам даа, сӱрдірчеткеннерінде, чӱс хатап кӧп тураларға, харындас-пиӌелерге, паба-іӌелерге, палаларға паза хыраларға чидерлер. Килер туста, тізең, оларға мӧгі чуртас[†] пирілер[+]. 31Че пастағыларының кӧбізі соонда пол парар, соондағыларның кӧбізі, тізең, алнында пол парар[+].


Иисус ӧлімінеңер паза тірілерінеңер пазох ухаанӌылапча


(Мф 20:17-19; Лк 18:31-34)

32[•]Хаӌан олар Иерусалимзер чол тутчатханнарында, Иисус алнында париған. Ӱгренӌілері, тізең, Аның соонӌа улуғ ӱрӱгісте, хорығып ала, пастырғлааннар. Иисус, он ікі ӱгренӌізін хығырып алып, Позынаң ниме поларынаңар пазох оларға чоохтап сыххан:

– 33Мына піс Иерусалимзер парирбыс. Анда Кізі Оолғын[†], садып, улуғ абыстарның[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің холына пирібізерлер. Олар Аны, ӧлімге чарғылап, пасха худайлығларның[†] холына пирібізерлер. 34Ағаа кӱлерлер, чаба тӱкӱрерлер, соғарлар анаң ӧдір саларлар. Че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл парар[+].


Зеведей оолларының сурынызы


(Мф 20:20-28)

35[•]Андада Зеведей ооллары Иаков[†] паза Иоанн, Иисуссар пас киліп, тееннер:

– Ӱгретчі! Піс Сині пір ниме толдыр пирерге сурынчабыс.

–[+] 36Ниме идерге кирекпін Мин сірерге? – сурған олардаң Иисус.

– 37Синің ӱлгӱң килзе, пірсібіске Синің ӱлгӱ сірееңнің оң сариңда, пірсіне сол саринда одыр саларға чарат, – нандырғаннар Ағаа олар[+].

38Че Иисус оларға теен:

– Ниме сурчатханнарыңны пілбинчезер. Мин ісчеткен чірчедең іс поларзар ба? Мин кіреске[†] тӱскенни кіреске[†] тӱс поларзар ба?

–[+] 39Пол поларбыс, – нандырғаннар олар.

Иисус, тізең, оларға теен:

– Мин іскен ідістең ізерзер, Минӧк чіли кіреске тӱзерзер[+]. 40Миннең оң ма, сол ба саринда одырары, тізең, Миннең полбас, кемге тимнелген, олар одырарлар.

41Аны истіп, он ӱгренӌізі Иаковнаң[†] Иоаннға тарых парған. 42Иисус, тізең, оларны хығырып алып, чоохтанған:

– Сірер пілчезер, чоннаң устапчатханнар чонға хан-пиг[†] полчалар паза чонның пастыхтары ағаа чарғы-чахаан салчалар. 43Сірернің араңарда андағ ниме полбазын: кем улии поларға харасча, анзы нымысчы ползын сірерге[+]. 44Кем араңарда пастағызы поларға сағынча, анзы хул ползын. 45Кізі Оолғы[†] даа кізілерні Позының алны-кистіне чӧргізерге нимес, че пасхаларына нымысха чӧріп, кӧп кізі ӱчӱн, толығ полып, Позының тынын пирібізерге килген[+].


Харах чох Вартимейнің кӧр сыхханы


(Мф 20:29-34; Лк 18:35-43)

46[•]Анаң олар Иерихонзар читкеннер. Хаӌан Иисус Позының ӱгренӌілерінең паза хооп чӧрген илееде чоннаң хада Иерихоннаң сыхчатханнарында, чол хазында харах чох Вартимей, Тимейнің оолғы, кіленіп одырчатхан полған. 47Назареттегі Иисустың иртчеткенін ис салып, ол хысхырыбысхан:

– Давид[†] тӧлі Иисус, айадах мағаа[+].

48Аны тығырғаннар, че ол улам хысхыр сыххан:

– Давид[†] тӧлі, айадах мағаа.

49Иисус, тохтап, чоохтанған:

– Хығыр киліңер аны.

Харах чох кізіні хығырып, тееннер ағаа:

– Че, ӧрін. Турып, пас пеер. Ол сині хығырча.

50Ол, турып, тастындағы кибін суурып, Иисуссар пас килген. 51Иисус аның чоохтанғанына нандырып:

– Миннең ниме киректір сағаа? – тіп сурған.

– Ӱгретчім, кӧрерге, – нандырған анзы.

52Иисус ағаа чоохтанған:

– Пар, киртінізің сині арачылады.

Олох туста ол кізі кӧріп пастаан паза Иисустың соонӌа пар сыххан[+].

#### 11


Иисустың Иерусалимзер ӱлӱкӱн кибірли кіргені


(Мф 21:1-11; Лк 19:28-40; Ин 12:12-19)

1[•]Иерусалимге, Виффагий паза Вифаний аалларға чағдап одырғаннарында, Елеон таға чидіп, Иисус Позының ӱгренӌілерінің ікізін алнынзар ызыбысхан[+]. 2Оларға теен:

– Алныбыста чатхан пу аалларзар парыңар. Андар читсер, сиденге палғаан, кізі мӱнмеен чиит эштекке орта поларзар. Аны, систіп, пеер чидін килерзер. 3Піреезі сірерге тапсаза, нандырарзар: «Ол Хан-пигібіске[†] кирек, соонаң Ол аны нандыра ыс пирер».

4Ӱгренӌілері, аалзар парып, анда тасхар хаалхаа палғаан эштекті таап, аны систібіскеннер. 5Анда турғаннарның хай піреелері оларға тееннер:

– Ниме ит турзар, ноға ол малны систер?

6Ӱгренӌілер Иисус чоохтаанни нандырғаннарында, оларны позыдыбысханнар. 7Эштекті Иисуссар ағылып, малға постарының киптерін арта чазыбысханнар. Иисус ағаа мӱніп алған. 8Кізілер Аның чолына киптерін чаза тастааннар, пасхалары ағас салааларын кизіп тӧзееннер. 9Алны-соонӌа парғаннары хысхырысханнар:

– Осанна![*] Хан Худайның[†] адынаң Килчеткенге алғас[†] ползын!

– 10Хан Худайның адынаң килчеткен Давид[†] пабабыстың ӱлгӱзіне алғас[†] тӱссін! Ӧӧркі Чайаачаа осанна![+]

11Иерусалимге кіріп, Иисус храмзар[†] парған. Андағызын кӧрібіскен, че орай пол парғаннаңар, он ікі ӱгренӌізінең хада Вифанийзер сығыбысхан.


Смоква ағазын харғааны


(Мф 21:18-19)

12[•]Пазағы кӱнінде Иисус ӱгренӌілерінең хада Вифанийдең париғаннарында, Ол чолда астап парған[+]. 13Иисус ырахтынох смоква ағазын кӧр салған. Халын пӱрлері аразында чистек табылар ба тіп, ағассар чағын пас парған, че чистек пызар тус читкелектеңер, пӱрлердең пасха ниме кӧр таппаан[+]. 14Андада Ол смоква ағазын харғаан:

– Синің чистегіңні паза пірдеезі хаӌан даа чібезін.

Ӱгренӌілері аны искеннер.


Храмны арығлааны


(Мф 21:12-17; Лк 19:45-48; Ин 2:13-22)

15[•]Иерусалимзер читкеннерінде, Иисус, храмзар[†] кіріп, анда садығнаң айғасчатханнарны сығара сӱр сыххан. Ахча орнастырӌаң столларын, иб тахырағын сатчаң сіреелерні тӱңдере тастаан[+]. 16Храм ӧтіре ниме тазирға чаратпаан. 17Чонны ӱгредіп, Ол чоохтаан:

– Минің храмым прай чоннар пазырӌаң тура тіп адал парар. Сірер, тізең, аны тонағӌылар ордазына айландыр салғазар.

18Иисусты истіп, Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза улуғ абыстар[†] Аны ӧдірер оңдай тілеп сыхханнар. Че прай чон Аның ӱгредиине таңнапчатханнаңар, Иисустаң китенгеннер[+]. 19Иир пол килгенде, Иисус саардаң парыбысхан[+].


Хуруп парған смоква


(Мф 21:20-22)

20[•]Иртен олох чолӌа иртчедіп, кӧрзелер, смоква чилегезінең ала хуруп партыр. 21Киӌеегізін сағысха кир киліп, Пётр Иисусха теен:

– Ӱгретчі, кӧрдек, Син харғаан смоковница хуруп партыр.

22Иисус оларға нандырған:

– Худайға киртініңер. 23Сынны чоохтапчам сірерге, кем тігі таға «кӧдіріліп, талайзар тӱс пар» тізе паза чооғы хоостыра поларын пір дее ікінӌілебезе, прай чӱреенең киртінзе, аның сӧзінӌе полар[+]. 24Аннаңар сірерге чоохтапчам, Худайға пазырып, ниме дее сурзаңар, киртініңер – ол ниме толдырылар[+]. 25Худайға пазырчатса, тізең, піреезіне тарынған ползаңар, пурнада аның пырозын тастаңар. Андада Тигірдегі Пабаңар даа сірерге чазыхтарыңны[†] позыдар[+]. 26Сірер оларның пыроларын тастабас ползар, сірернің дее пыроңарны Тигірдегі Пабаңар ідӧк тастабас.


Хайдағ ӱлгӱнең?


(Мф 21:23-27; Лк 20:1-8)

27[•]Олар пазох Иерусалимзер читкеннер. Иисус храмда пас чӧргенінде, Аныңзар улуғ абыстар,[†] Моисей[†] Чахии пілігӌілері паза ах сағаллар[†] пас килгеннер. 28Олар Аннаң сурғаннар:

– Киректеріңні хайдағ ӱлгӱнең итчезің? Сағаа мыны идерге кем ӱлгӱ пирген[+]?

29Иисус оларға нандырған:

– Мин дее сірердең сурыбызим. Сірер нандыр пирзер, пу нимелерні хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні чоохтабох пирем. 30Иоанның кіреске[†] тӱзіргені Худайдаң ма алай кізілердең ме? Нандыр пиріңер Мағаа![+]

31Олар пос аразында ӱзӱр сыхханнар:

– Худайдаң тізебіс, ол «Андада сірер ағаа ноға киртінмеезер» тир[+].

32«Кізілердең» тирге, тізең, чоннаң хорыхханнар. Прай чон аны ухаанӌаа санаан[+]. 33Анаң Иисусха піди нандырғаннар:

– Пілбинчебіс.

Андада Иисус оларға теен:

– Мин дее сірерге чоохтабаспын, пу нимелерні хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні.

#### 12


Виноград ӧскірӌеңнердеңер кип-чоох


(Мф 21:33-46; Лк 20:9-19)

1[•]Иисус оларға кип-чоохтар[†] чоохтап сыххан:

– Пір кізі, виноград одырт салып, ибіре сиденнебіскен, чистекті сыға пасчаң оймах хазыбысхан паза хадағӌаа иб турғыс салған. Анаң ол чирні виноград ӧскірӌеңнерге чалға пир салып, позы чӧрібіскен[+].

2Виноград пыс парғанда, ол кізі чалӌызын виноград ӧскірӌеңнерзер позының ӱлӱзін ағыларға ысхан. 3Тігілері, тізең, чалӌызын, тудып, сох салып, пір дее ниме пирбин, нандыра ызыбысханнар. 4Ээзі кізі пазох пір чалӌызын ысхан. Че олар, аның пазын таснаң чара саап, кӱліп ала, аны сығара сӱрібіскеннер. 5Ол кізі хатабох пір чалӌызын ысхан андар. Анзын, тізең, ӧдір салғаннар. Пасха даа ысхан чалӌыларын, хайзын соғып нандырғаннар, хайзыларын ӧдір салғаннар[+].

6Ол кізінің хынған чалғыс оолғы полған. Чалӌыларның соонаң ол аны ысхан: «Оолғымнаң чалтанарлар, арса» тіп[+]. 7Че виноград ӧскірӌеңнер пос аразында чӧптезібіскеннер: «Пу виноградник ээзінің пайын холға кирӌең чалғыс оолғы. Аны ӧдір салзабыс, пабазының пайы пісти полар»[+]. 8Анаң оолғын, хаап, ӧдір салғаннар, сӧӧгін, тізең, оортах тастабысханнар[+].

9Виноградник ээзіне ам хайди поларға? Ол, киліп, виноград ӧскірӌеңнерні ӧдір салып, виноградникті, тізең, пасха кізілернің холына пир салар[+].

10Нӧӧс сірер Худай Пічиинде[†] «Пӱдірігӌілернің хыйа тастаан тазы соонаң, тура пулиин тутчаң иң кирек тас пол парған» теенін хығырбаазар? 11Мыны Худай піди иткен. Аны кӧріп, піс чапсысчабыс[+].

12Фарисейлер[†] Иисусты тудып аларға сағын чӧргеннер, че чоннаң хорыхханнар. Олар пу кип-чоох[†] постарынаңар полғанын сизінгеннер, аннаңар хыйа пас парыбысханнар[+].


Хағанға – хағанни, Худайға – Худайни


(Мф 22:15-22; Лк 20:20-26)

13[•]Соонаң Иисуссар фарисейлердең[†] паза Ирод ханға чағын чоннаң хай піреелерін ысханнар. Олар, Иисус пірее саба чоох сығарыныбызар ба тіп, китееннер[+]. 14Иисуссар пас киліп, олар тееннер:

– Ӱгретчі! Піс пілчебіс, Син кӧні кізізің, пірдеезінең чалтанминчазың, пірдеезіне чалғанминчазың. Кем дее полза, син аны Худайның чолынӌа парарға сын ӱгретчезің. Чоохтап пир піске, Рим хағаныға албан тӧлирге кирекпіс пе алай чох па? Пирерге кирек пе алай чох па[+]?

15Че Иисус, чой хылыхтарын піле, оларға чоохтанған:

– Нимее мині сынап одырзар? Динарий[†] ахчаны ағыл пиріңер Мағаа, кӧрим аны[+].

16Олар ахча ағыл пиргеннер. Иисус олардаң сурған:

– Пу динарийде[†] кемнің сомы паза ады?

– Хаған кізіни, – нандырғаннар олар.

17Андада Иисус теен оларға:

– Хағаннин хағанға пиріңер, Худайнин – Худайға.

Ағаа андада прайзы таңнаан[+].


Тірілердеңер чоох


(Мф 22:23-33; Лк 20:27-40)

18[•]Аның соонаң Иисуссар саддукейлер[†] пас килгеннер. Олар ӧлімнің соонда кізі тірілбинче тіӌеңнер. Анаң олар Иисустаң сурғаннар:

–[+] 19Ӱгретчі! Моисей Чахиинда[†] піди чоохталча: «Пірее кізінің харындазы ӱреп парза, аның пала чох ипчізі халза, харындазының тӧлін узарадар ӱчӱн, туңмазы алзын аны».

20Читі харындас полтыр. Иң улуғлары ипчі алтыр, че тӧл халғыспин, ӱреп партыр. 21Ипчізін ікінӌі харындазы ал салған, ідӧк, пала халдырбин, ӱрептір. Ӱзінӌізі ідӧк тӧл чоғох ӱреп парған. 22Іди читі харындас соон сӱрістіре ол ипчіні алтыр, че прайзы, пала артыспин, ӱреен. Соонаң ол ипчі ӱребӧк парған. 23Ам олар прайзы тіріл килзе, тірілер кӱн чит килзе, ол ипчі хайзыни поларға кирек? Прай читі харындас ол ипчінің ирі полған нооза.

24Иисус саддукейлерге[†] нандырған:

– Сірер, Худай Пічиин[†] дее, Худай кӱзін дее пілбин, іди алӌаасха кірче одырзар. 25Кізілер ӧлген соонда тірілзелер, олар ипчі дее албинчалар, ирге дее парбинчалар. Олар тигірдегі ангеллер[†] осхас пол парчалар. 26Худай Моисейге[†] кӧйчеткен ыдырбан хыринда ӧліглер тірілердеңер «Мин Авраамның[†] Худайыбын, Исаактың Худайыбын, Иаковтың[†] даа Худайыбын» теенін Моисейнің[†] пічиинде хығырбаазар ба? 27Ол ӧліглернің Худайы нимес, че тіріглернің Худайы полча. Аннаңар сірер тың алӌаастанчазар.


Иң улуғ чахығ


(Мф 22:34-40; Лк 10:25-28)

28[•]Оларның таласханнарын истіп, анда полған Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің пірсі, Иисустың іди чахсы нандырчатханын кӧріп, Иисустаң сурған:

– Чахығларның хайзы иң улуғдыр?

29Иисус ағаа нандырған:

– Иң улуғ чахығ мындағ: «Ис, Израиль![†] Пістің не Хан Худайыбыс[†] чалғыс Худай полча. 30Син прай чӱрееңнең, прай кӧңніңнең, прай сағызыңнаң, прай кӱзіңнең Худайыңа хын». Мына иң улуғ чахығ! 31Ікінӌізі ағааох тӧӧй: «Чағыныңа позыңа чіли хын». Пу ікі чахығдаң улуғ ниме чоғыл[+].

32Моисей Чахии пілігӌізі Иисусха теен:

– Чахсы нандырдың, Ӱгретчі! Худай пір ле полча. Аннаң пасха пір дее Худай чоғыл тіп, Син орта чоохтадың. 33Ағаа прай чӱрееңнең, прай сағызыңнаң, прай кӧңнінең, прай кӱзіңнең хынғаны паза чағыныңа паарсааны тайыға[†] салған прай нимелердең артых полча.

34Иисус, Моисей Чахииның пілігӌізі хыйға чоохтанғанын кӧріп, ағаа теен:

– Син Худай хан-ӱлгӱзінең[†] ырах полбиндырзың.

Аның соонаң Иисусха сурығлар пирерге пірдеезі тідінмеен[+].


Мессий-Христос кемнің тӧлі?


(Мф 22:41-46; Лк 20:41-44)

35[•]Иисус, кізілерні храмда[†] ӱгредерін узарадып, теен:

– Хайди Моисей Чахии пілігӌілері Мессий-Христосты[†] Давидтің[†] тӧлі тіпчеткен полӌаңнар[+]. 36Давид[†] позы Худай Худы[†] хоостыра сӧлеен, хайза: «Ӧӧркі Чайаачы минің Хан-пигіме[†] чоохтаан: „Мин Синің ыырӌыларыңны азааң алтына тастаанымӌа, Минің оң саримда одыр тур“»[+]. 37Іди Давид позы Аны Хан-пигім тіп адапча. Хайди Мессий-Христос[†] аның тӧлі полӌаң андағда?

Кӧп чон Аны чӧпсініп истіп одырған[+].


Моисей Чахии пілігӌілерінең китеніңер


(Мф 23:1-36; Лк 20:45-47)

38[•]Позының ӱгредиинде Ол ідӧк чоохтаан:

– Моисей Чахии пілігӌілерінең китеніңер. Узун киптеріне чазан салып, чон кӧп чирлерде чӧріп, постарын алғыстаснаң удурладарға хынчалар. 39Олар синагогаларда[†] алнындағы орыннарда, той-пайларда тӧрде одырарға хынадырлар[+]. 40Ӧкіс ипчілерні ӱреге кир салчалар, чон алнында ӱр пазыраачых полчалар. Худай чарғызы оларға артых тӱзер.


Ӧкіс ипчі салған ӱлӱс


(Лк 21:1-4)

41[•]Иисус, храмдағы[†] сыйых салӌаң ідіс хыринда одырып, кізілернің андар ахча салчатханын кӧрген. Пай кізілер ахча кӧп тастааннар[+]. 42Че пір чох ӧкіс ипчі, киліп, ікі оох ахча салыбысхан. 43Иисус, Позының ӱгренӌілерін хығырып алып, теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге, пу ӧкіс ипчі ідіссер прайзынаң кӧп ахча салды. 44Кӧбізі артханын салған, че пу ӧкіс ипчі, тізең, чіӌең ниме алар ахчазын салды[+].

#### 13


Иерусалимнің иңзерілерін ухаанӌылааны


(Мф 24:1-8; Лк 21:5-11)

1[•]Иисус храмнаң[†] сыхчатханда, Аның ӱгренӌілерінің пірсі Ағаа теен:

– Ӱгретчі! Кӧрдек пу килкім тастардаң иділген улуғ тураларны.

2Иисус Ағаа нандырған:

– Пу улуғ тураларны кӧрчезің ме? Прай ниме иңзерілер мында, тас ӱстӱнде тас халбас[+].

3Хаӌан храмнаң[†] тоғыра Елеон тағда одырчатханнарында, тізең, Пётр, Иаков[†], Иоанн паза Андрей, ағылахти халып, Аннаң сурғаннар:

– 4Хаӌан полар ол ниме? Хайдағ танығ кӧрербіс піс аның алнында?

5Иисус оларға нандырған:

– Китеніңер, пірдеезіне алаахтыртпаңар[+]. 6Кӧп кізі Минің адымнаң аданып килер, «Мин Мессий-Христоспын[†]» тіп аданып, илеедезін алаахтыр саларлар. 7Чағынғы паза ыраххы чаалардаңар ис салзаңар, хорыхпаңар. Прай ол полӌаң ниме, че анзы ам даа тӱгенӌізі нимес. 8Чон чоннаң, хан ханнаң тоғыр кӧдірілер. Анда-мында чир тітірир, хорылыс, ӧзӧгіс пол сығар. Прай пу нимелер пала тӧрирде пасталчатхан тулғахтар осхастар[+].


Ирее паза чобағ полар


(Мф 24:9-32; Лк 21:12-28)

9Сірер, тізең, китеніңер. Сірерні ах сағалларның[†] чарғызына тартарлар паза синагогаларда[†] соғарлар. Миннең ӱчӱн сірерні хан-пиглернің[†] алнында Миннеңер киречілирге турғызарлар[+]. 10Іди прай чоннарны Чахсы Хабарға пурнада ӱгрет саларға кирек[+]. 11Хаӌан сірерні, тудып алып, чарғаа апарчатсалар, ниме чоохтирынаңар азынада сағыссырабаңар. Ол туста сірерге пирілген сағысты чарлаңар. Аны, сірер нимес, Худай Худы[†] чоохтанар[+]. 12Харындазы харындазын, пабазы палаларын ӧлімге пирер. Палалары, паба-іӌедең тоғыр кӧдіріліп, ӧлімге пирерлер оларны[+]. 13Минің адымның ӱчӱн сірерні прайзы хырт кӧрер. Че тоозазын сыдас парыбысхан на кізі арачылан халар[+].

14[•]Чиркестіг нименің ызых[†] орында турчатханын кӧр салзар, аннаңар ухаанӌы[†] Даниил[*] чоохтаан полған (хығырған кізі пілер аны), андада Иудей чиріндегілер[†] тағларзар тиссіннер.

15Тура хырында турған кізі, аннаң тӱзіп, ибінзер пірее ниме алып аларға тіп кірбезін[+].

16Хырада полғаны кип-азаана айланмазын.

17Ол кӱннерде тойлығ паза час палалығ ипчілерге хыйал-чобағ тӱзер[+].

18Пу киректер хысхы туста пол парбазын тіп, пазырыңар.

19Ол кӱннерде Худай чир-чайаанны пӱдіргеннең ала пу тусха теере кӧрбеен ӧзелісті кӧрерлер. Паза андағ хорғыстығ ниме полбаан, полбас[+]. 20Хан Худай[†] ол хорғыстығ кӱннерні хызырбаан полза, пір дее тіріг ниме арачылан полбасчых. Че Позы таллап алған кізілері ӱчӱн ол кӱннерні хызырған[+].

21Андада сірерге піреезі: «Мына Мессий-Христос[†] мында» алай «Ол тігде» тізе, киртінмеңер[+]. 22Кӧп чой мессий-христостар паза чой ухаанӌылар[†] сыға саларлар нооза. Худайның таллап алған кізілерін алаахтыр поларлар ба тіп, танығлар паза хайхастар[†] идіп, кӧзідерлер[+]. 23Сірер, тізең, китеніңер. Мин азынада чоохтап пирдім сірерге[+]. 24[•]Ол ӧзеліс кӱннерінде кӱн пӱлестел парар, ай чарыбас. 25Тигірдең чылтыстар тӱс парарлар. Тигірнің кӱстері тітіри тӱзерлер[+].

26Олох арада Кізі Оолғын[†] илбек кӱзінде паза сабланыста[†] пулуттарӌа пас парғанын кӧр саларлар[+]. 27Ол, тиксі-тилекейнің тӧрт саринзар – чир чағазынаң тигірнің ӱстӱ-хырина читіре – Позының ангеллерін[†] ызып, Позының таллап алған кізілерін чыып алар[+].


Ол кӱн хаӌан полар?


(Мф 24:32-44; Лк 21:29-33)

28[•]Сірерге смоква ағазы кӧзідім ползын: аның салаалары, нымзап, пӱрлен сыхсалар, чайғы чидіп одырғанын пілчезер. 29Сірер дее ідӧк, Мин чоохтааны толчатханын кӧріп, Аның мындазын, ізік хыринда, чағын килгенін піліңер. 30Сынны чоохтапчам сірерге, прай пу ниме амғы тӧл ӱзілгелеккеӧк полар[+]. 31Тигірнең чир чіт парарлар, Минің сӧзім, тізең, халар[+].

32[•]Ол кӱн, ол тус хаӌан поларын пірдеезі, тигірдегі ангеллер[†] дее, Оолғы даа пілбинче. Аны Пабам на пілче. 33Ол тус хаӌан чит килерін пілбинчеткенде, кӧріңер, узубаңар, пазырыңар[+]. 34Кізі ибдең ырах чорыхха сыхчатса, позының нымысчыларына ӱлгӱ пиріп, полғанына ла ниме идерге, хадағӌызына, тізең, сиргек тудынарға чахаан чіли,[+] 35ана ідӧк сірер дее сиргек полыңар. Пілбинчезер нооза тура ээзі хаӌан чиде тӱзер: иирде, орты хараада ба алай питук тапсир туста, алай кӱн сығызында[+]. 36Кинетін чиде тӱзіп, сірер узупчатханын тудып албазын[+].

37Сірерге чоохтапчатхан нимені прайзына чоохтапчам: узубаңар.

#### 14


Иисустаң тоғыр чӧптезіг


(Мф 26:1-5; Лк 22:1-2; Ин 11:45-53)

1[•]Пасха[†] тіп ӱлӱкӱнге паза Ачытпаан халас пайрамына ікі хоных халған полған. Улуғ абыстар[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілері, Иисусты харанға тудып алып, Аны ӧдірібізерге сағыныбысханнар[+]. 2Че чонда хорығ сығарбасха тіп, ӱлӱкӱнде аны итпеске чарат салғаннар.


Иисус Вифанийде


(Мф 26:6-13; Ин 12:1-8)

3[•]Иисус Вифанийде чызығ палығлығ Симон тіп аттығ кізінің туразында стол кистінде одырғанында[*], андар алавастр ідіс тудына пір ипчі кір килген. Ідізінде аның нард ӧзімінең сығарған аарлығ миро хайах полған. Ипчі, ідістің ахсын талап, Иисуссар пас киліп, хайахты пазына урған[+]. 4Анда одырғаннарның хай-піреелері, ӧкпелеп парып, пос аразында чоохтасханнар:

– Ол аарлығ хайахты ноға іди ӱретче? 5Аны ӱс чӱс динарийдең[†] дее аарлыға садыбызып, ахчазын чох кізілерге ӱлеп саларӌых, – тіп перініскеннер.

6Че Иисус оларға теен:

– Хадылбаңар ағаа. Ноға хырысчазар аны? Ол Мағаа чахсы итті. 7Чох кізілер сірернің хыриңарда хаӌан даа поларлар. Хаӌан хынза, анда оларға полыс пир турарзар. Че Мин сірернең хада тӧӧле полбаспын[+]. 8Пу ипчі идер нимені ит салды. Мині чыырға тимнеп, азынада Мағаа аарлығ хайах сӱртті[+]. 9Сынны чоохтапчам сірерге, прай чир-чалбахта[†] Чахсы Хабар тарадылар, ноо даа чирде пу ипчі ундулбас ӱчӱн, ол иткен нимедеңер чоохталар[+].


Иуда улуғ абыстарда


(Мф 26:14-16; Лк 22:3-6)

10[•]Ол арада Иуда[†] Искариот, он ікі ӱгренӌізінің пірсі, Иисусты садыбызарға тіп, улуғ абыстарзар[†] парған[+]. 11Аны истіп, улуғ абыстар ӧрін парғаннар паза ағаа ахча пирер пол салғаннар. Иуда,[†] тізең, Иисусты оларның холына пирібізер оңдай тілеп сыххан.


Ӱлӱкӱн чиизін тимнеені


(Мф 26:17-25; Лк 22:7-14, 21-23; Ин 13:21-30)

12[•]Ачытпаан халас пайрамының пастағы кӱнінде, тайыға[†] хурағанны соғыбысханда, ӱгренӌілері Иисустаң сурғаннар:

– Син иирде хайда азыранарзың? Піс, андар парып, чиис тимнебізибіс[+].

13Иисус, ікі ӱгренӌізін ысчатханда, оларға чоохтаан:

– Саарзар парыңар. Сірерге суғлығ ыраға апарчатхан кізі тоғас парар. Аның соонӌа пазып, 14ол кірген тураа хадох кіріп, иб ээзіне чоохтирзар: «Ӱгретчі ӱгренӌілерінең хада Пасха чиизін чіӌең орын хайдадыр тіп сурапча». 15Ээзі сірерге ӧӧркі хадылында, улуғ пӧлікте, орын кӧзіт пирер. Анда прай ниме тимде полар. Андох піске чіӌең ниме тимнеп салыңар.

16Ӱгренӌілері, саарзар парып, прай нимені Иисус чоохтаан хоостыра хап-орта таап алғаннар. Анда ӱлӱкӱн тамағын тимнебіскеннер.


Иирдегі чиис


(Мф 26:26-30; Лк 22:15-20; 1 Кор 11:23-25)

17Иир читкенде, Ол он ікі ӱгренӌізінең хада андар килген. 18Олар, стол кистіне одырып, азыранчатханнарында, Иисус теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге, сағам Миннең хада азыранчатхан сірернің пірсі Мині садыбызар[+].

19Ӱгренӌілері, хомзын парып, пірде пірсі сур сыххан:

– Ол кізі мин нимеспін, йа?

20Иисус ӱгренӌілеріне нандырған:

– Ол холын Миннең хада пір айахха сунған он ікі ӱгренӌінің пірсі. 21Итсе-де, Кізі Оолғы[†] Аннаңар Худай Пічиинде[†] пазылғаны хоостыра ӧл парар. Че Кізі Оолғын[†] сатчатхан кізее хыйал! Ол кізее тӧрібеске артых поларӌых[+].

22[•]Олар азыранчатханнарында, Иисус, халас алып, алғабысхан. Анаң, сындырып, ӱгренӌілеріне пирген аны:

– Алыңар, чіңер. Пу Минің ит-сӧӧгім[+].

23Анаң, чірче алып, алғап, ӱгренӌілеріне пирген. Прайзы ол чірчедең іскен.

24Иисус теен оларға:

– Пу чірчеде Наа Молӌағны[†] таныхтапчатхан ханым, кӧп кізінің ӱчӱн тӧгілер ол. 25Сынны чоохтапчам сірерге, Худай хан-чирінде[†] наа виноград арағазын іскенімӌе, Мин виноград арағазын паза іспеспін.


Пётрның хыйа поларын ухаанӌылааны

26Анаң олар, Худайны саблапчатхан ырны ырлап ала, Елеон тағзар парғаннар[+]. 27[•]Иисус оларға теен:

– Пу хараазын сірер прайзыңар Мині тастирзар. Пазыл парған нооза: «Хадарӌыны ӧдірібізербін, хойлары тарасхлап парарлар»[+]. 28Че тірілген соонда Мин сірерні Галилей чирінде[†] сағирбын[+].

29Пётр Иисусха чоохтанған:

– Прайзы даа сині тастап парыбысса, мин тастабаспын.

30Андада Иисус ағаа теен:

– Сынны чоохтапчам сағаа, пуох хараазын, питук ікі хати тапсаанӌа, Миннең ӱс хати тӧдір поларзың.

31Че Пётр хатап-хатап чоохтанған:

– Синнең хада ӧлімге дее парарға киліссе, мин Синнең хыйа полбаспын.

Пасха даа ӱгренӌілері ідӧк тееннер.


Иисус Гефсиман садында


(Мф 26:36-46; Лк 22:39-46)

32[•]Анаң олар Гефсиман теен садсар читкеннер. Иисус Позының ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Мин пазырып алғанӌа, мында одыр турыңар.

33Позынаң хада Ол Пётрны, Иаковты[†] паза Иоанны алып алған. Ӧзеліп, ачырғанып ала,[+] 34Иисус оларға теен:

– Чобаам сині чох улуғ, ол Мині ӧдір парир. Узубин пол турыңар мында[+].

35Ырах нимес пас парыбызып, Иисус, чирге чаба чадып, полар оңдайы пар полза, пу килчеткен ӱлӱс хыйыс парзын тіп, пазырған[+]. 36Піди чоохтанған Ол:

– Авва[*] Пабам! Прай ниме Синің холыңда: пу ӱлӱзімні хыйа ит пир Мағаа. Че, Мин хынғанни итпе, Позыңның кӧңнін толдыр[+].

37Нандыра киліп, кӧрзе, пайаағы ӱгренӌілері узупчалар. Андада Ол Пётрға теен:

– Симон, син узупчазың ма? Пір час таа узубин пол полбадың ма? 38Хыӌыхха пастырбас ӱчӱн, узубаңар, пазырыңар. Кізі кӧңні кӱстіг, че ит-сӧӧгі порт[+].

39Пазох хыйа пас парыбызып, пайаағыох сӧстерні чоохтанып ала, пазыр сыххан. 40Анаң айланғанда, Иисус тігілернің хатабох узупчатханнарын кӧр салған. Олар харахтарын даа ас полбинчатханнар паза Ағаа ниме дее нандырӌаан пілбееннер. 41Ол, ӱзінӌізін киліп, оларға чоохтанған:

– Сірер, ам даа узуп, тынанчазар ба? Чидер ам. Тус чит килді. Кізі Оолғы чазыхтығларның[†] холына пиріл парарға чӧр[+]. 42Турыңар, парааңар. Мині садыбысхан кізі чағдап килді.


Иисусты тудып алғаннар


(Мф 26:47-56; Лк 22:47-53; Ин 18:3-12)

43[•]Иисус читіре чоохтанғалаххаох, он ікі ӱгренӌізінің пірсі Иуда паза анынаң хада хылыстар, ӧзектер тудынған кізілер чиде тӱскеннер. Оларны улуғ абыстар, Моисей[†] Чахии пілігӌілері паза ах сағаллар[†] ысханнар[+]. 44Иисусты сатхан кізі оларға сизік пирерге чоохтас салған:

– Мин, пас киліп, кемні охсанзам, ол Иисус полар. Аны, тудып, ипти апарарзар.

45Сах андох Иисуссар пас киліп: «Ӱгретчі! Ӱгретчі!» – теен. Анаң Аны охсаныбысхан. 46Тирігліг кізілер Иисусты, хаап алып, апар сыхханнар. 47Хости турған ӱгренӌілерінің пірсі, хылызын сығарып, улуғ абыстың нымысчызының хулаан кизе сабысхан[+]. 48Андада Иисус оларға теен:

– Сірер, тонағӌыны тударға килген чіли, Миннең тоғыр хылыстығ, ӧзектіг читтіңер. 49Мин сірернең хада кӱннің сай храмда[†] полӌаңмын, сірерні ӱгреткем, сірер, тізең, Мағаа теңмеӌеңзер. Че Худай Пічиинде[†] пазылғаны толзын[+].

50Иисустың ӱгренӌілері, Аны тасти, чӱгӱрісклебіскеннер[+].

51Иисустың соонӌа иске сӱргенген пір оол ла парған. Чааӌылар аны тудыбох алғаннар. 52Че ол, ораанған сӱбӱрегін оларның холларында халдыр салып, хуба чалаас чӱгӱре халған.


Иисус ӧӧркі чарғы алнында


(Мф 26:57-68; Лк 22:54-55, 63-71; Ин 18:13-14, 19-24)

53[•]Иисусты улуғ абыссар ағыл килгеннер. Прай улуғ абыстар, ах сағаллар[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілері пеер чыылыс парғаннар.

54Пётр сооларынӌа, оортах пазып, оларны хооп килген. Улуғ абыстың ибіне читкенде, сиден істіне кіріп, нымысчыларынаң хада отха чылынып одыр салған.

55Улуғ абыстар паза ӧӧркі чарғы, Иисустаң тоғыр пірее пыро таап, Аны ӧлімге чарғылирға харасханнар. Че пір дее сылтағ таап полбинчатханнар. 56Кӧп кізі Аннаң тоғыр чой киречілеен, че оларның киречілестері нимее чарабааннар. 57Хай піреелері, турып, Аннаң тоғыр тайма ниме чоохтааннар:

– 58Піс Аның піди теенін искебіс: «Хол кӱзінең пӱдірген пу храмны[†] иңзерібізіп, Мин ӱс кӱннің аразына кізі холы итпеен пасха храм пӱдір саларбын»[+].

59Че пу даа тайма чоох читкіӌе полбаан.

60Андада улуғ абыс, Иисустың алнында турыбызып, сурған:

– Синнең тоғыр киречілееннеріне ноға пір дее ниме нандырбинчазың[+]?

61Че Иисус, тапсабин, сым турған. Улуғ абыс пазох сурған:

– Синзің ме Мессий-Христос[†], Худай Оолғы?

62Иисус нандырған:

– Йа, Минмін[†]. Сірер Кізі Оолғын Чайаачының оң саринда одырчатханын паза тигірдегі пулуттарӌа килчеткенін кӧрерзер[+].

63Андада улуғ абыс, позының кип-азаан тали тартып, хысхырған:

– Паза хайдағ киречі киректір піске[+]? 64Худайны хайди нимее салбинчатханын истер бе сірер? Ам хайди идерге аны?

Иисусты, прайзы пыролыға санап, ӧлімге чарғылааннар[+]. 65Хайзылары Ағаа тӱкӱргеннер, хараан чаба палғап, Аны саап ала чоохтанғаннар:

– Че, ухаанӌыла[†] амды!

Нымысчыларынаң ала Иисусты наахтааннар[+].


Пётрның тӧдір хылынғаны


(Мф 26:69-75; Лк 22:56-62; Ин 18:15-18, 25-27)

66[•]Пётр ол туста сиден істінде полған. Андар улуғ абыстың сӱмекчіні пас килген. 67Пётрның от хазында чылын турчатханын кӧріп, ол ипчі теен:

– Син дее Назареттең сыххан Иисуснаң хада полғазың.

68Че Пётр, тоғыр саап, нандырған:

– Син ниме теенін оңар полбадым, – іди тіп ала, хана ізиинзер пас чӧрібіскен. Ол туста питук тапсабысхан.

69Чалӌы ипчі, Пётрзар харах тастап, хости турған кізілерге пазох чоохтанған:

– Пу кізі оларның пірсі полча.

70Пётр хатабох тоғыр сапхан, че тӱрче поларынаң анда турчатханнар Пётрға пазох чоохтанғаннар:

– Син сыннаң даа оларның кізізі поларзың. Чооғың хоостыра даа Галилей чирінеңзің.[†]

71Пётр обалланған-пазырынған:

– Сірер чоохтапчатхан кізіні пілбинчем мин.

72Ол туста питук ікінӌізін тапсабысхан. Андада Пётр, Иисустың «Питук ікі хати тапсаанӌа, син Миннең ӱс хати тӧдір пазынарзың» теен чооғын сағысха киріп, ылғабысхан[+].

#### 15


Иисус Пилаттың алнында


(Мф 27:1-2, 11-26; Лк 23:1-5, 13-25; Ин 18:28—19:16)

1[•]Иртеніндӧк, улуғ абыстар[†], ах сағаллар[†], Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза прай ӧӧркі чарғы чӧптескен соонда, Иисусты, палғаттырып, Пилатсар апарғаннар[+]. 2Пилат Иисустаң сурған:

– Синзің ме, Иудей ханы?

Иисус ағаа нандырған:

– Син тідің аны[+].

3Улуғ абыстар[†] Иисусты кӧп нименің ӱчӱн пыролап сыхханнар. 4Пилат пазох Иисустаң сурған:

– Пір дее ниме нандырбинчазың ма? Кӧр, синнең тоғыр хайдағ кӧп киречілестер[+].

5Иисустың пазох пір ниме дее тапсабаанына, тізең, Пилат таңнаан.

6[•]Ӱлӱкӱн сай Пилат чон сурынғаны хоостыра харибдең пір кізі позыдыбысчаң полған. 7Харибде сайбағ салғаннарнаң хада ол туста Варавва теен кізі полған. Олар сайбағлар тузында кізі ӧдір салғаннар. 8Чыылған чон Пилаттаң кибірні толдырарға сурынған. 9Пилат оларзар айланған:

– Иудей ханын позыдим ма сірерге?

10Ол улуғ абыстар, Иисусха істі чохтанып, аның холына пирібіскеннерін сизінген[+].

11Че улуғ абыстар, Иисустың орнына Варавваны позытсын тіп, сурынарға чонны кӧӧктіргеннер[+]. 12Пилат пазох оларзар айланған:

– Сірер Иудей ханы тіпчеткен кізіні хайди идим?

– 13Кіреске[†] хазирға аны! – хысхырыс сыхханнар кізілер.

– 14Хайдағ хомай ниме иткен ол? – теен оларға Пилат.

Че кізілер улам тың хысхырғаннар:

– Кіреске[†] хазирға аны![+]

15Андада Пилат, чонның кӧңнін алып, Варавваны позыдыбысхан, Иисусты, тізең, соғып, кіреске хазап саларға чахаан[+].


Иисусты кіреске хазааны


(Мф 27:27-44; Лк 23:26-43; Ин 19:2-3, 17-27)

16[•]Чааӌылар Иисусты пастых ӧргезінің сиденінзер апарып, халған чааӌыларын андарох чыып килгеннер. 17Анаң Ағаа узун хызыл кӧгенек, пазына, тізең, тігенек ӱрімін кизіртібіскеннер. 18Анаң Ағаа хысхыр сыхханнар:

– Изен ползын Иудей ханы!

19Чааӌылар Аны пазынаң сымыхнаң саап, чаба тӱкӱргеннер паза, кӱрленіп ала, тізекке тӱзіп, Ағаа пазыраачых полғаннар[+]. 20Іди Ағаа кӱліп алып, хызыл кӧгенекті суурыбызып, Позының кип-азаан кизіртібізіп, Аны кіреске хазирға апарғаннар.

21[•]Чазыдаң Киринейдегі Симон, Александрнаң Руфтың пабазы, париған полған. Чааӌылар аны Иисустың кірезін апардырғаннар[+]. 22Иисусты Голгофа теен тигейзер ағыл килгеннер. «Голгофа» – Хуу пас теені полча. 23Иисусха смирна хайахтығ араға ізерге пиргеннер, че Ол іспеен. 24Анаң, Иисусты кіреске хазаан соонда, чааӌылар, пос аразында Аның кип-азаан ӱлеп, ӱлӱске тас тастааннар. 25Аны кіреске хазаан туста кӱн сыхханнаң ӱс час тузы полған. 26Иисусты пыролап, чардыда «Иудей ханы» тіп пазып, хазап салғаннар. 27Иисуснаң хада ікі тонағӌыны хазааннар: пірсін Аның оң саринда, пірсін, тізең, сол саринда. 28Іди Худай Пічиинде[†] «Тонағӌыларға тиңнелген» тіп пазылғаны тол парған. 29Чол париғаннар, пастарын чайхап ала, Иисусты сӧклеп, тееннер:

– Храмны[†] иңзерібізіп, ӱс кӱнге пӱдірібісчең кӱзің пар полза,[+] 30кірестең тӱзіп, позыңны арачыла.

31Улуғ абыстар паза Моисей[†] Чахии пілігӌілері ідӧк хатхырысханнар, удур-тӧдір чоохтасханнар:

– Пасхаларын арачылаан, позын, тізең, арачылап полбинча![+] 32Израиль[†] ханы Мессий-Христос[†] ам кірестең позып алзын. Андада, аны кӧріп, ағаа киртінербіс піс.

Хада хазалған сайбағӌылар даа Аны сӧклееннерӧк[+].


Иисустың ӧлімі


(Мф 27:45-56; Лк 23:44-49; Ин 19:28-30)

33[•]Кӱн ортызында прай чир ӱстӱ[†] харасхы пол килген. Іди ӱс час изере турған[*]. 34Кӱнӧрте, тоғыс час тузында[*], Иисус тың хысхыра тӱскен: «Элои, Элои! Лама сабахтани?»

Анзы «Худайым, Худайым! Ноға Син Мині тастадың» теені полча. 35Хости турған кізілер, ол сӧстерні истіп, пос аразында чоохтасханнар:

– Мына, Илияны хығыр тур.

36Пір кізі, тізең, чӱгӱр парып, сӱбӱректі хуйаң арағада ӧллебіскен. Анаң аны, сырғайға хаптырып алып, Иисусха сунып, теен:

– Кӧрербіс, Илия кірестең суурарға килер бе ни зе?

37Иисус, тізең, хысхыр киліп, тынын позыдыбысхан. 38Олох туста храмда[†] кӧзеңе ӱстӱнең[*] алтынзар алдыра ікі чара талал чӧрібіскен. 39Иисустаң тоғыр турған чааӌылар пастығы Аның іди, хысхырып, тоозыл парғанын кӧріп, чоохтанған:

– Пу кізі сынап таа Худай Оолғы полтыр.

40Мындох ипчілер оортахтын кӧр турғаннар. Оларның аразында Мария Магдалина, Кічіг Иаков[†] паза Иосий харындастарның іӌезі Мария паза Саломий полғаннар[+]. 41Олар Иисустың соонӌа Галилей чирінең[†] сығара килгеннер паза Ағаа полыс пир турӌаңнар. Олардаң даа пасха Иерусалимзер Иисуснаң хада килген илееде ипчі турған.


Иисусты чығаны


(Мф 27:57-61; Лк 23:50-56; Ин 19:38-42)

42[•]Суббота[†] кӱннің алнындағы пятница иирі пол килгеннеңер, 43Пастыхтарның саблығ кізізі Аримафей саардағы Иосиф чиде салған. Ол позы даа Худай хан-ӱлгӱзі[†] килерін сахтаан. Пилатсар ол, туртухпин кіріп, аннаң Иисустың сӧӧгін сурған. 44Пилат Иисус іди табырах ӱреп парғанына таңнаан. Чааӌылар пастиин хығырыбызып, аннаң сурған:

– Ӱрде тоозыл парды ба ол?

45Чааӌылар пастығының нандыриин истіп алып, ол Иисустың сӧӧгін Иосифке пирібіскен. 46Иосиф, ис садып алып, Иисусты кірестең суурып, ол иске ораабысхан. Анаң хайада кирт салған хую істінде Аны чатыр салған, хую ахсын чоон таснаң пазыр салған. 47Мария Магдалина паза Иосийнің іӌезі Мария Иисусты хайада чығаннарын кӧргеннер.

#### 16


Иисус Христостың тірілгені


(Мф 28:1-10, 16-20; Лк 24:1-53; Ин 20:1-23; Илӌ 1:9-11)

1[•]Суббота[†] ирткенде, Мария Магдалина, Иаковтың[†] іӌезі Мария паза Саломий Иисустың сӧӧгін сӱртклир чахсы чыстығ хайахтар садып алғаннар[+]. 2Субботаның[†] таңдағызында, иртеезінӧк, олар кӱңӱр хайазар кӱн сығызында парып, 3«Хую ахсынаң тасты кем хыйа ит пирер?» тіп, пос аразында ӱзӱргеннер[+].

4Киліп, кӧрзелер, тас хыйа чылдырыл партыр – ол за илееде килкім полған. 5Хуюзар кіргеннерінде, оң саринда ах кип кискен чиит оолны кӧр салып, тың хорых парғаннар. 6Ол, тізең, ипчілерге теен:

– Хорыхпаңар. Сірер Назареттең сыххан кіреске[†] хазатхан Иисусты кӧрглепчезер. Ол тіріл парған, чоғыл мында. Мына Аны чаттырған орын. 7Че, парыңар. Аның ӱгренӌілеріне паза Пётрға «Ол сірерні Галилей чирінде[†] сағир» тіп чоохтаңар. Иисус сірерге чоохтаанни, Аны анда кӧрерзер[+].

8Ипчілер, аннаң сығып, ӱрӱкеннеріне тітіреп ала, хуюдаң тис чӱгӱргеннер. Хорыхханнарына пірдеезіне пір дее ниме чоохтабааннар.

9[•]Неделяның пастағы кӱнінде иртен ирте Иисус тіріл парған. Пастап Ол хаӌан-да читі айна-чигін[†] сығарған Мария Магдалинаа кӧрін парған[+]. 10Анзы, Иисустың чобалып, ылғазып одырған ӱгренӌілерінзер парып, аны чоохтап пирген. 11Че олар, Иисустың тірілгенінеңер паза Мария Аны кӧргенінеңер истіп, анзына киртінмееннер[+].

12Аның соонда омазын алыстырыбысхан Иисус аалзар париған ікі ӱгренӌізіне чолда тоғас парған. 13Олар, Иерусалимзер айланып, Иисусты кӧргеннерін пасхаларына чоохтааннар, че оларға даа киртінмееннер. 14Паза полбаанда, Ол иирдегізін азыранчатхан он пір ӱгренӌізінзер килген. Олар Аның тірілгенін кӧргенге киртінмееннері ӱчӱн, хатығ чӱректіглерінеңер паза киртіс чохтарынаңар оларны хызааннаан. 15Анаң оларға теен:

– Тиксі-тилекейге тараңар паза Чахсы Хабарны прай тіріг-тынныға читіріп, ӱгредіңер[+]. 16Киртінгеннері, кіреске[†] тӱскеннері арачылалар, киртінмееннері чарғыладар[+]. 17Киртінгеннері, тізең, мындағ танығлар аларлар: Минің адымнаң айналарны[†] сығарарлар, наа тіллернең чоохтазарлар,[+] 18чыланнарны холға тут поларлар, ооны ісселер дее, оохпастар, ағырығларны, холларын салып, чазылдырарлар[+].

19Іди Хан-пиг[†] пуларнаң чоохтасхан соонда, ӧӧрлебізіп, Худайның оң саринда одыр салған[+]. 20Ӱгренӌілері, тізең, тиксі чирлерге тарас парып, ӱгрет чӧргеннер. Хан Худай,[†] оларның сӧстерін хайхастығ[†] танығларнаң киречілеп, оларға полысхан. Аминь[†][+].

### Лука

#### Лука

Лука


Луканың Чахсы Хабары

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### Луканың Чахсы Хабары


Луканың Чахсы Хабары

Пу кинденің авторына Луканы, тоғызы хоостыра имӌі кізіні, Павелнең чол чӧріскеннернің пірсін, саниры кибірге кір парған. Наа Молӌағның авторларының аразында ол чалғыс ла еврей нимес кізі. Лука позы Иисустың чуртазына киречі полбаан, аның иткен киректерін кӧрбеен. Аннаңар ол киречілерні ипти тӱптестірглеп, Худай чохтарның санынаң христианнар полғлап парғаннарға Христостың чуртазынаңар паза киректерінеңер прай искен нимені пірге піріктіріп пас салған. Лука Иисустың чуртазын ол тустағы тархынның киректерінең палғалыстырча. Іди ол христиан киртінізінің тархындағы тӧстеен кӧзітче. Ол Иисус Христостың пу чирдегі чуртазы ах-чарыхтағы тиксі чонның тархынының чардығы полчатханын киречілепче.

Лука Худайның кіленӌіктерге, халых хыйа итчеткен кізілерге сағыссырапчатх ӧнетін хайығ айландырча. Христостың алны-кистіне чӧрген ипчілер иткен улуғ тоғыстаңар чоохтапча. Ідӧк, Худай хан-чирі еврейлерге ле нимес, че Худай чох полғаннарға даа азых тіп, ӧнетін хайығ айландырып, чоохтапча. Хоос сӧстің узы Лука позының киндезінде аймах чайаачы оңдайларнаң тузаланча. Ол Пурунғы Молӌағдағы псаломнарға тӧӧй Худайны саблапчатхан пӧзік кӧӧліг сарыннар кӧзітче (пастағы пастағда), Иисустаңар алғыда пазылған чоохтарға тӧӧй кип-чоохтар пасча (ӧнетін кӧр 14–16 пастағларны).

Лука ідӧк Худай илӌілерінің чуртазының киндезін пас салған. Анда ол, Иисус ӧӧрлеен соонда, христианнар тигірибі алғып сыхханнаңар чоохтапча.

#### 1


Сӧс алны

1Пістің арабыста полған нимелердеңер изерістіре пас саларға кӧп кізі кӱстенген. 2Ол нимелерні иң пастабох кӧріп алып, Чахсы Хабар ӱгретчілері пол парған кізілер піске аннаңар искіргеннер. 3Мин дее, прай нимені пастағызынаң сығара чахсы иде піліп алған соонаң, сағаа, аарлығ Феофил[*], аннаңар изерістіре пас пирерге сағын салғам[+]. 4Сағаа пирілген ӱгредігнің нинӌе пар сынын прай пӱкӱлге піліп аларың ӱчӱн, іди иткем.


Кіреске тӱзірӌең Иоанның тӧрирінеңер

5Иродтың, Иудей чирі[†] ханының, тузында Авий абыстың[†] чолын пасхан абыстарның[†] тӧлінең сыххан Захарий тіп абыс чуртаан, аның ипчізі Елисавет, тізең, абыс Аарон сӧӧгінең полған[+]. 6Олар ікізі дее, Худай алнында арығ чӱректіг кізілер[†] полып, Хан Худайның[†] чахығларына тӧстеніп чуртааннар[+]. 7Елисавет тӧлі чох ипчі полғаннаңар, оларның пала чох полған, амды, тізең, ікізі дее частан парған кізілер полғаннар.

8Пірсінде Захарий, теезі чидіп, Худайға пазырарын иртірчеткенде, 9Абыстар кибірі хоостыра, ағаа, Хан Худайның[†] храмынзар[†] кіріп, анда тадылығ чыстығ оттарны тамызарға ӱлӱс тӱскен. 10Оттар тамызылғанда, нинӌе пар чон прайзы тасхар пазыр турған. 11Ол туста Захарий тадылығ чыстығ отты ӧртеӌең орынның оң саринда Хан Худайның ангелінің[†] турчатханын кӧр салған. 12Аны кӧр салып, Захарий, изі чохтанып, тың хорых парған.

13Ангел,[†] тізең, ағаа теен:

– Хорыхпа, Захарий! Пазырғаныңны Худай искен, Елисавет ипчің оол таап пирер, син аны Иоанн тіп адап саларзың[+]. 14Ол сағаа ӧрініс паза кӧглес ағылар. Кӧп кізі аның тӧрееніне ӧрінер. 15Ол Хан Худайның алнында илбек кізі полар. Ағаа араға ізерге чарабас полар, ол тӧреелеккеӧк Худай Худынаң[†] тол парар[+]. 16Ол Израиль[†] чонынаң кӧп кізіні Ӧӧркі Чайаачаа, оларның Худайына айландырар. 17Иоанн, Аның алнынӌа килер ухаанӌы[†], Илияох осхас кӱстіг паза кӱлӱк кӧңніліг: пабаларның чӱректерін палаларынзар айландырар паза сӧс испинчеткеннерні сын чолға кирер, Хан Худайға чонны тимнеп пирер.

–[+] 18Ол нимені мин хайди піліп аларбын? Мин позым даа кирібін, ипчім дее улуғ частығ, – теен ангелге Захарий.

19Ангел ағаа нандырған:

– Мин Худайның алнында турчатхан Гавриилбін, Ол мині синзер чоохтазарға паза пу чахсы хабарны искірерге ысхан. 20Мин чоохтаан сӧстер, тузы читсе, толарлар. Че син, сӧстеріме киртінмеенің ӱчӱн, искірген хабарым толғанӌа, чоохтан полбин, сым на поларзың.

21Ол туста чон, Захарийні сахтап, аның храмда[†] ӱр тудылчатханына таңнаан. 22Захарий, сых киліп, кізілернең чоохтас полбаан; олар, тізең, Захарийнің храмда ангелні кӧргенін сизін салғаннар. Ол, чоохтан полбин, оларнаң танығларнаң тіл алысхан. 23Захарийнің храмда тоғынӌаң кӱннері ирт парғанда, ол ибінзер айлан килген. 24Ол кӱннернің соонда ипчізі Елисавет, тойлығ пол парып, пис ай ибдең сыхпин одырған. Ол піди тіӌең:

– 25Чонның алнында мағаа паза уйадыстығ полбазын тіп, Хан Худай, кӧрізін минзер айландырып, мағаа паарсазын читірді.


Иисустың тӧрирінеңер искіріг

26Елисавет алтынӌы айында тойлығ чӧрчеткенде, Худай Гавриил ангелні Галилей чиріндегі[†] Назарет саарзар ысхан[+]. 27Ол Давид[†] тӧлінең сыххан Иосифке худалал парған Мария тіп хыссар килген.

28Ангел, Мариязар киліп, теен:

– Изен, Худай паарсазы тӱскен хыс! Хан Худай синнең хада. Ипчі кізілернің иң алғастығы[†] синзің.

29Мария, тізең, аның сӧстерін истіп, алаң ас парған, пу чолабиттің ниме таныхтапчатханын піліп аларға сіренген. 30Андада ангел ағаа теен:

– Хорыхпа, Мария. Син Худай паарсазын алғазың нооза. 31Син ам азах аар пол парып, оол тӧрідерзің, Аны Иисус тіп адап саларзың[+]. 32Ол илбек полар, Ӧӧркі Чайаачының Оолғы тіп адалар. Хан Худай Ағаа Давид[†] ӧбекезінің хан-ӱлгӱзін пирер[+]. 33Ол хаӌан даа Иаковтың[†] чонының ханы полар. Аның ӱлгӱзі хаӌан даа тоозылбас-ӱзілбес.

–[+] 34Че ирімнең хоных хонғалахха хайди ол ниме пол парар? – сурған ангелдең Мария.

35Ангел ағаа нандырған:

– Худай Худы,[†] синзер киліп, Ӧӧркі Чайаачының кӱзінең сині кӧлебізер, аннаңар тӧреен Паланы ах-арығ[†] паза Худай Оолғы тіп адирлар[+]. 36Тӧлі чох тіп саналчатхан Елисавет туғаның, частығ даа полза, тойлығох пол парған. Амды алтынӌы айында чӧрче. 37Худайның пір дее сӧзі тикке пола чоғыл[*].

–[+] 38Мин Хан Худайның хулыбын. Син чоохтаанни ползын, – теен андада Мария.

Ангел, тізең, Мариядаң парыбысхан.


Марияның Елисаветсер килгені

39Олох кӱннерде Мария, табырах ла тыхтанып, Иудей тағлығ чиріндегі саарзар алдыра чол сығыбысхан. 40Ол, Захарийнің туразынзар кір киліп, Елисаветнең изеннескен. 41Елисавет Марияның изен-минді теенін ис салғандох, істіндегі палазы туғли тӱскен. Елисаветке Худай Худы тол парыбысхан. 42Елисавет, тізең, ӧтіг табыснаң чоохтанған:

– Ипчілернің иң алғастығы[†] синзің, істіңдегі дее пала алғастығ! 43Хайди полдым мин, ноға Хан-пигімнің іӌезі минзер килді? 44Ӱніңні искенімдӧк, істімдегі палам даа ӧрінгеніне туғли тӱскен. 45Хан Худайның чоохтаан сӧзінің тол парарына киртінчезің, аннаңар син часкалығзың.


Марияның Худайны саблапчатхан сарыны

46Андада Мария теен:

– Минің чӱреем Хан Худайны саблапча.
47Ӧрінчедір кӧңнім Худайға, Арачылағӌыма,
48-49Минзер, Позының олаңай ла хулынзар, кӧрізін айландырғаны ӱчӱн!
Мыннаң мындар, кӱстіг Худайның мағаа ит пирген илбек киректері ӱчӱн,
прай чоннар мині часкалығ тирлер!
Аның ады ах-арығ[†];[+]
50Тӧлдең тӧлге Позынаң чалтанчатханнарға ӧлӌей пирче.
51Ол Позының кӱзінең илбек нимелер иткен:
Улуғсырхостарны сағын чӧрчеткен сағыстарынаң хада андар-мындар сӱрглебіскен.
52Кӱстіг хан-пиглерні ӱлгӱ сіреелерінең тӱзіріп, чабыстарны кӧдірген.
53Хызыхчатханнарны пай идіп, пайларны хуруғ холлығ халғыс салған.
54Ол, ӧбекелерібіске пирген сӧзін тудып,
Израиль нымысчызына полызарға килген[+].
55Ӧбекелерібіске – Авраамға[†] паза аның хаӌан даа ӱзілбес тӧліне – пирген сӧзін толдырған.

56Мария, ӱс айға чағын Елисаветнең хада полып, ибінзер айлан килген.


Кіреске тӱзірӌең Иоанның тӧреені

57Пала тӧрітчең тус чит килгенде, Елисавет оолағас таап алған. 58Хан Худайдаң ағаа улуғ ӧлӌей тӱскенін ис салып, хонӌыхтарынаң туғаннары Елисаветнең хада ӧрінгеннер. 59Сигізінӌі кӱнінде палаа сӱннет[†] идерге киліп, пабазының адынаң Захарий тіп адап саларға иткеннер.

60Че іӌезі теен:

– Чох, Иоанн тіп адап саларға кирек.

– 61Синің туғаннарың аразында андағ аттығ пір дее кізі чоғыл, – нандырғаннар ағаа.

62Анаң, пабазынзар икіп, паланы хайди адирың килче тіп сурғаннар. 63Захарий, чардыӌах сурып алып, анда «Аның ады Иоанн» тіп пас салған. Прайзы таңнап парған. 64Сах андох Захарий, пазох чоохтазар пол парып, Худайны алғап сыххан. 65Оларның ибіре чуртапчатхан хонӌыхтарның прайзы хорых парған. Пу киректеңер чоох прай Иудей тағлығ чиріне тараан. 66Пу тылаасты искен полған на кізі, хайхап, тіӌең: «Кем полар ни пу пала?» Тӧрееннең анда Хан Худай кӱзі пары пілдістіг полған.


Захарийнің ухаанӌы сарыны

67Иоанның пабазы Захарий, Худай Худынаң тол парыбызып ухаанӌылаан:[†]

– 68Ӧӧркі Чайаачы, Израильнің Худайы, сабланзын!
Ол Позының чонына полызарға килген паза пос чуртас пирген.
69Ол Давид нымысчызының тӧлінең сыххан кӱстіг Арачылағӌыны піске пирген[+].
70-71Ол пісті, ыырӌыларыбыстаң арачылап,
хырт кӧрчеткеннердең арачылир тіп,
Хан Худай піске хас-хаӌанох чуртаан ах-арығ[†] ухаанӌылары пастыра искірген.
72Ол ӧбекелерібісті ӧлӌейлирге
паза Позының ызых молӌаан ундубасха сӧс пирген.
73Худай, піске пирӌең нимедеңер ӧбекебіс Авраамға[†] чоохтап, обалланып ала сӧс пирген:[+]
74-75пісті ыырӌыларыбыстаң осхырарға
паза чуртазыбыс тооза Аның алнында ах-арығ, орта тудынып,
пірдеезінең хорыхпин,
Ағаа нымысчы поларыбысты чарадарға.
76Че син, палам,
Ӧӧркі Чайаачының ухаанӌызы тіп адаларзың.
Хан Худайның алнынӌа парарзың:
Ағаа чолны тимнеп пирер ӱчӱн;[+]
77Чонның арачыланызы чазыхтарынаң[†] позыдыларында полчатханын
чонға искір пирер ӱчӱн[+].
78Пістің Худайыбыс айаачы паза чағбан чӱректіг, нооза.
Ол тигірдең арачыланыстығ таң чариин піске ысхан:
79Ӧлімнің харасхы кӧлегінде чуртапчатханнарны чарыдар ӱчӱн,
азахтарыбысты амыр хоныхсар алдыра пастырар ӱчӱн[+].

80Пала ӧскен, хылии даа тыып одырған. Ол хуу чазыда Израиль чонының алнына сығар кӱнге теере полған[+].

#### 2


Иисус Христостың тӧреені


(Мф 1:18-24)

1[•]Ол кӱннерде Рим хағаны Август позының чиріндегі прай кізілерні, санға алып, пічікке кир саларға чахығ сығарыбысхан[+]. 2Пу пастағы санағ Квириний Сирийнің пигі полчатхан туста иртірілген. 3Полған на кізі позының тӧреен саарынзар пічікке пазынарға парған. 4Иосиф, Давид[†] тӧлінең паза сӧӧгінең полғаннаңар, Галилей чиріндегі[†] Назарет тіп саардаң сығып, позының чирінзер, Иудей чирінзер[†], Давидтің[†] Вифлеем тіп саарынзар парған[+]. 5Иосиф ол саарзар алызарға молӌасхан Мариянаң хада пічікке пазын саларға парған. Мария ол туста азах аар чӧрчеткен. 6Олар Вифлеемде полчатхан туста Марияның пала табар тузы чит килген. 7Хонӌаң турада орын чох полғаннаңар, Мария Тун Оолғын, тӧрідіп, сӱбӱректерге ораап алып, малға от салӌаң кӧлбее сал салған.


Ангеллер паза мал хадарӌаңнар

8Олох чир ибіре мал хадарӌаңнар чазыдағы малларын хараазын хадарчатханнар. 9Кинетін оларның алнында Хан Худайның[†] ангелі[†] тура тӱскен, Хан Худайның сабланызы[†], тізең, оларға чайылған. Олар уғаа тың хорых парғаннар[+]. 10Че ангел[†] оларға теен:

– Хорыхпаңар. Мин сірерге прай чонны ӧріндірер уғаа чахсы хабарны искірчем: 11пӱӱн Давидтің саарында сірерге Арачылағӌы тӧріді – Мессий-Христос[†] Хан-пиг.[†][+] 12Мына сірерге танығ: сірер сӱбӱректерге ораап салған Час Паланың малға от салӌаң кӧлбеде чатчатханын таап аларзар.

13Кинетін ангелнің хыринзар тигірнің сиріглері кӧп иде сыға салбинаң, Худайны сабландырып, хыйғы салғаннар:

–[+] 14Сабланзын тигірдегі Худай,
амыр хоных ползын чир ӱстӱндегілерге[†], кемге Худай паарсапча![+]

15Ангеллер, хыйа парып, тигірде чіт чӧрібіскеннерінде, мал хадарӌаңнар пос аразында чоохтасханнар:

– Вифлеемзер парып, Хан Худай искірген нименің хайди полғанын кӧр кӧрееңер.

16Олар, улуғ маңзытта Вифлеемзер киліп, Мариянаң Иосифті паза от салӌаңда чатчатхан Час Паланы таап алғаннар. 17Аны кӧр салып, мал хадарӌаңнар пу Час Паладаңар искірілген нимені оларға чоохтап пиргеннер. 18Аны искен кізілернің прайзы мал хадарӌаңнарның чоохтарына чапсаан. 19Мария, тізең, ол сӧстернің прайзын, істінде пик тудып, хайраллаан[+]. 20Мал хадарӌаңнар, искірілген хабарның искен-кӧргенни полғаны ӱчӱн, Худайны алғыстап, сабландырып, нандыра парыбысханнар.


Час Пала храмда

21Сигізінӌі кӱнінде, сӱннет[†] итчең тус чит килгенде, іӌезі тойлығ полғалаххаох, ангел пирген Иисус тіп атнаң Час Паланы адап салғаннар.

22Мариянаң Иосиф, Моисей Чахии[†] хоостыра, посты арығланӌаң кӱннер чит килгенде, Иисусты, Иерусалимзер Хан Худайға кӧзідерге ағыл килгеннер. 23Хан Худайның Чахии хоостыра тун ир паланың полғаны ла Худайға чарыдыларға кирек полған. 24Іди, Хан Худайның олох Чахии хоостыра, ікі сас алай ікі иб тахырах палазын тайыға[†] саларға кирек полған.

25Ол туста Иерусалимде Симеон тіп кізі чуртаан. Ол Худайға киртінчеткен арығ чӱректіг кізі[†] полған. Ол Худайның Израильге[†] полызарын сахтапчатхан, Худай Худы[†], тізең, анда полған. 26Худай Худы[†] ағаа, Мессий-Христос[†] Хан-пигні кӧріп албаанда, ӱребессің тіп ухаанӌылаптыр[†]. 27Худай Худының устаанынаң Симеон храмзар[†] килген. Паба-іӌезі Час пала Иисусты, Моисей[†] Чахииның кибірін толдырарға тіп, пеер ағыл килгенде, 28Симеон, Иисусты холына алып, Худайны алғап, чоохтанған:

– 29Амды, Ӧӧркі Чайаачы, пирген сӧзіңні тудып, нымысчыңны амырнаң позытчазың.
30-31Син, прай чоннарның кӧзіне тимнеп,
ысхан арачыланысты позымның хараамнаң кӧрдім:[+]
32Ол Синің Израиль[†] чоныңа сабланыс[†] ағылар
паза прай пасха чоннарға піліс пирчеткен чарых полар.

33Симеонның Паладаңар чоохтаан нимелеріне Иосифнең Иисустың іӌезі тың чапсааннар. 34Симеон, оларны алғап, Марияа, Иисустың іӌезіне, чоохтанған:

– Пу Час Паланың ӱчӱн Израильде кӧп кізі тӧбін дее тӱзер, пӧзік тее кӧдірілер, Аннаң ӱчӱн кӧп кізі, тартызып, 35істілеріндегі сағыстарын тастына сығарар. Синің дее кӧксіңӌе, Мария, ачырғас, чітіг хылыс чіли, иртер[+].

36Анда Асир тӧлінең сыххан Фануилнің хызы улғаат парған ухаанӌы[†] ипчі Анна полған. Хоных хонып, ирінең читі ле чыл чуртаан, 37амды, тізең, сигізон тӧрт чазын апарчатхан ӧкіс ипчі, храмнаң[†] парбин, ораза[†] тудып, пазырып, Худайның ӱчӱн хараа-кӱнӧрте хайынған[+]. 38Олох туста ол, оларзар пас киліп, Хан Худайны саблаан паза Иерусалимні арачылирын сағыпчатхан кізілерге Иисустаңар чоохтаан.

39Иосифнең Мария, прай нимені Хан Худайның Чахии хоостыра ит салып, саарларынзар – Галилей чиріндегі[†] Назаретсер айлан килгеннер[+]. 40Иисус, ӧзіп, кӧңні тыып, хыйғадаң хыйға полып одырған, Худайның паарсазы Анынаң хада полған.


Иисус Оолағас храмда

41Чыл сай Иисустың паба-іӌезі Иерусалимзер Пасха[†] тіп ӱлӱкӱнге чӧрӌеңнер. 42Иисусха он ікі час тол парғанда, олар ідӧк кибір хоостыра Иерусалимзер ӱлӱкӱнге парғаннар. 43Ӱлӱкӱн кӱннері тоозылғанда, Иисустың паба-іӌезі ибзер наныбысханнар, Иисус Оолағас, тізең, Иерусалимде халған. Иосиф паза Иисустың іӌезі анзын сизінмееннер. 44Олар Иисусты пасха кізілернең хада килче тіп сағынғаннар, кӱн тооза парып, олар Аны туған-таныстар аразында тілеп сыхханнар. 45Че кізілер аразында таппин, Аны тілеп ала, Иерусалимзер нандыра айланғаннар. 46Ӱзінӌі ле кӱнінде Иисусты храмда таап алғаннар. Ол, ӱгретчілер аразында одырып, оларны истіп, сурығлар сурастырғлаан. 47Иисусты истіпчеткеннернің прайзы Аның хыйғазына паза нандырығларына чапсаан. 48Иисусты кӧр салып, паба-іӌезі таңнап парғаннар. Іӌезі Ағаа чоохтанған:

– Палам! Ноға Син пісті іди итчезің? Піс Пабаңнаң хада, Сині тілеп, уғаа тың сағыссырадыбыс.

– 49Нимее Мині тілирге кирек полған? Мағаа Пабамның туразында поларға кирек полчатханын пілбеезер бе? – нандырған оларға Иисус.

50Че олар Иисустың чоохтанған сӧстерін піл полбааннар[+].

51Иисус оларнаң хада, чолға сығып, Назаретсер айлан килген. Ол паба-іӌезінің чооғын исчең. Іӌезі, тізең, Иисустың прай сӧстерін чӱреенде хайраллаан[+]. 52Иисус, ӧскеннең ӧзіп, хыйғадаң хыйға полып одырған. Худайның даа, кізілернің дее кӧңніне кірген.

#### 3


Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӱгредии


(Мф 3:1-12; Мк 1:1-8; Ин 1:19-28)

1[•]Рим хағаны Тиверий он пизінӌі чылы ӱлгӱде одырчатхан туста, Иудей чирінде[†] Понтий Пилат пастых полған, Галилей чирінде[†] Ирод хан полған, аның харындазы Филипп, тізең, Итурей паза Трахонит чирлерінде хан полған. Лисаний Авиленей чирінде хан полған[+]. 2Иерусалимде Аннанаң Кайафа иң улуғ абыстар[†] полған туста, хуу чазыда Худай Позының сӧзін Захарийнің оолғына – Иоаннға ысхан[+]. 3Иоанн, Иордан суғның ибіркізіндегі прай чирлерӌе чӧріп, кізілерні кіреске[†] тӱзерге паза Худайзар айланарға хығырған. Андада оларның чазыхтары[†] позыдылар тіп ӱгреткен. 4Анзы ухаанӌы[†] Исаийнің пічиинде пазылғанни полған:

Хуу чазыда кем-де кізі ӱнінең тың хысхырча: «Хан Худайға[†] чол тимнеп пиріңер, кӧні идіңер Аның чолларын. 5Полған на ойым тол парзын, полған на тағ паза тигей тӱс пол парзын, игір чоллар кӧні пол парзыннар, оймахтығ чоллар тӱзел парзыннар. 6Худай арачылапчатханын прай чон кӧрер».

7Иоанн позынзар кіреске[†] тӱзерге чыылчатхан чонға теен:

– Чылан тӧлі! Кем сірерге Худай ысчаң чарғыдаң тизіп аларзар тіп чоохтап пирген[+]? 8Чазыхтарыңнаң[†] хыйа полчатханнарыңны кізілер кӧрер иде, турыстығ киректер идіңер. Пос аразында «Пістің пабабыс Авраам[†]» тирге сағынмаңар даа. Тіпчем сірерге, Худай Авраамға[†] пу тастардаң даа палалар чайап полар[+]. 9Мына, ағастар тӧзін кизе сабар палты чатча. Чахсы чистек пирбинчеткен полған на ағас, кизе сабылып, отха тасталар.

–[+] 10Піске чи ниме идерге кирек? – сурғаннар аннаң кізілер.

–[+] 11Кемнің ікі кӧгенее пар, пірсін кӧгенее чох кізее пирібіссін. Кемнің чіӌең ниме пар, ідӧк ӱлес турзын, – нандырған Иоанн[+].

12Албан чығӌаңнар[†] даа, кіреске тӱзерге киліп, тееннер:

– Ӱгретчі! Піс чи ниме идерге кирекпіс?

– 13Кізілердең синінең артых пір дее ниме хыспаңар, – нандырған Иоанн.

– 14Піс чи ниме идерге кирекпіс? – сурғаннар аннаң чааӌылар даа.

– Пірдеезінең кӱснең дее, чой хопнаң даа идерге полып, ахча хыспаңар, чал ахчаңарға даа чӧпсініңер, – нандырған Иоанн[+].

15Кізілер, ізеністе сағып турчадып, Иоаннаңар пос алынӌа «Ол – Мессий-Христос[†] па таң?» тіп сағынғаннар[+]. 16Иоанн прайларына нандырған:

– Мин сірерні суғнаң кіреске тӱзірчем. Че соомӌа Килчеткені миннең хай хай улуғ. Мин Аның ӧдігінің паан даа систерге турыстығ нимеспін. Ол сірерні Худай Худынаң[†] паза отнаң кіреске тӱзірер. 17Аның сарғаазы холында, Ол пуғдайын, сарғабызып, аңмарынзар чыып салар. Сызырны, тізең, успас отнаң ӧртебізер[+].

18Мыны даа, мыннаң даа пасхазын Иоанн, чонны ӱгредіп, искірген.

19Иоанн, Ирод ханны, Иродиаданаң, харындазының ипчізінең, чуртапчатханы паза аннаң даа пасха хомай киректері ӱчӱн, пыролаӌаң. 20Соонаң, тізең, Ирод хан, Иоанны харибге чаап салып, позының хомай киректеріне ам даа пірні хосхан[+].


Иисустың кіреске тӱскені


(Мф 3:13-17; Мк 1:9-11)

21[•]Прай чон кіреске тӱскен соонда, Иисус таа кіреске тӱскен. Ол пазырчатхан туста, тигір азыл парған, анаң[+] 22Худай Худы,[†] тахырах осхас хусха айлан парып, тигірдең Аның ӱстӱне тӱс килген. Тигірдең, тізең, ӱн истілген:

– Син Минің хынған Оолғымзың, Син минің кӧңніме тың кірчезің![+]


Иисустың ӧбекелері


(Мф 1:1-17)

23[•]Иисус Позының ӱгредиин пастапчатханда, Ағаа отыс час полған. Кізілер Иисусты Иосифтің оолғы тіп сағынғаннар. Иосиф, тізең, Илийнің оолғы полған, 24Илий – Матфаттың оолғы, Матфат – Левийнің оолғы, Левий – Мелхийнің оолғы, Мелхий – Ианнайның оолғы, Ианнай Иосифтің оолғы полған. 25Иосиф, тізең – Маттафийнің оолғы, Маттафий – Амостың оолғы, Амос – Наумның оолғы, Наум – Еслимнің оолғы, Еслим Наггейнің оолғы полған. 26Наггей, тізең, – Маафтың оолғы, Мааф – Маттафийнің оолғы, Маттафий – Семейнің оолғы, Семей – Иосифтің оолғы. Иосиф Иуданың[†] оолғы полған. 27Иуда[†] – Иоаннанның оолғы, Иоаннан – Рисайның оолғы, Рисай – Зоровавельнің оолғы, Зоровавель – Салафиильнің оолғы, Салафииль Нирийнің оолғы полған. 28Нирий – Мелхийнің оолғы, Мелхий – Аддийнің оолғы, Аддий – Косамның оолғы, Косам – Елмодамның оолғы, Елмодам Ирнің оолғы полған. 29Ир – Иосийнің оолғы, Иосий – Елиезернің оолғы, Елиезер – Иоримнің оолғы, Иорим – Матфаттың оолғы, Матфат Левийнің оолғы полған. 30Левий – Симеонның оолғы, Симеон – Иуданың оолғы, Иуда – Иосифтің оолғы, Иосиф – Ионанның оолғы, Ионан Елиакимнің оолғы полған. 31Елиаким – Мелеаның оолғы, Мелеа – Маинанның оолғы, Маинан – Маттафаның оолғы, Маттафа – Нафанның оолғы, Нафан Давидтің[†] оолғы полған. 32Давид[†] – Иессейнің оолғы, Иессей – Овидтің оолғы, Овид – Воозтың оолғы, Вооз – Салмонның оолғы, Салмон Наассонның оолғы полған. 33Наассон – Аминадавтың оолғы, Аминадав – Арамның оолғы, Арам – Есромның оолғы, Есром – Фарестің оолғы. Фарес Иуданың оолғы полған. 34Иуда – Иаковтың[†] оолғы, Иаков[†] – Исаактың оолғы, Исаак – Авраамның оолғы, Авраам – Фарриннің оолғы, Фаррин Нахорның оолғы полған. 35Нахор – Серухтың оолғы, Серух – Рагавтың оолғы, Рагав – Фалектің оолғы, Фалек – Евернің оолғы, Евер Саланың оолғы полған. 36Сала – Каинанның оолғы, Каинан – Арфаксадтың оолғы, Арфаксад – Симнің оолғы, Сим – Нойның оолғы, Ной Ламехтің оолғы полған 37Ламех – Мафусалның оолғы, Мафусал – Енохтың оолғы, Енох – Иаредтің оолғы, Иаред – Малелейнің оолғы, Малелей Каинанның оолғы полған. 38Каинан – Еностың оолғы, Енос – Сифтің оолғы, Сиф – Адамның[†] оолғы, Адам[†] Худай оолғы полған.

#### 4


Иисустың хуу чазыда хыӌаландыртханы


(Мф 4:1-11; Мк 1:12-13)

1[•]Иисус, Худай Худынаң[†] тол парып, Иордан суғдаң айлан килгенде, Худай Худы[†] Аны хуу чазызар апарған. 2Анда Ол, сайтанға[†] хыӌыхтаныстарнаң сынадып ала, хырых кӱн полған. Ол кӱннер ирткен тусха Иисус, пір дее ниме чібин, тың астап парған[+].

3Андада сайтан[†] ағаа теен:

– Син, Худай Оолғы полчатсаң, пу тасха халасха айлан парарға чахығ пир.

– 4Худай Пічиинде[†] піди пазыл парған: «Кізі чалғыс халаснаң на нимес, че Худайның полған на сӧзінең дее чуртидыр», – нандырған ағаа Иисус.

5Андада сайтан, Аны пӧзік таға сығарып, чир ӱстӱндегі[†] прай хан-чирлерін Ағаа пір-ікі ле кӧзіт пиріп, 6теен:

– Мин пу чир ӱстӱнің[†] прай ӱлгӱзін паза ис-пайын Сағаа пирербін. Ол мағаа пирілген, мин, тізең, аны, кемге хынзам, ағаа пирербін[+]. 7Мағаа пазырзаң, пу ниме прай Сини полар.

– 8Хыйа пар Миннең, сайтан. Худай Пічиинде[†] піди пазыл парған: «Хан Худайыңа[†] пазыр паза Аның на нымысчызы пол», – нандырған ағаа Иисус.

9Анаң сайтан, Аны Иерусалим саарзар апарып, храмның[†] хырында турғыс салып, теен:

– Худай Оолғы полчатсаң, мыннаң чирзер сегірібіс. 10-11«Худай Позының ангеллеріне[†] Сині арачылирға чахығ пирер, олар, тізең, Сині, азахтарыңны тасха теертпин дее, холға хаап, апарарлар», – тіп пазылған нимес пе зе?

– 12Пічікте чоохталча: «Худайыңны – Ӧӧркі Чайаачыны – сынаба», – нандырған ағаа Иисус.

13Сайтан Иисусты, прай саринаң сыныхтап, хыӌыхтандырарын тоос салып, сағам Иисустаң хыйа парыбысхан.


Галилей чирінде ӱгреткені


(Мф 4:12-17; 13:53-58; Мк 1:14-15; 6:1-6)

14[•]Иисус Галилей чирінзер[†] Худай Худының кӱзінде айлан килген. Аннаңар хабар прай чирге тарап парыбысхан. 15Ол синагогаларда[†] кізілерні ӱгрет чӧрген, прайзы Аны саблаан[+].

16Иисус ӧскен чирінзер, Назарет саарзар, айлан килген, субботада[†], мының алнындағох чіли, синагогазар[†] парып, Худай Пічиин хығырарға турған[+]. 17Ағаа ухаанӌы[†] Исаийнің пічиин пиргеннер. Иисус, пічікті азып, пу орынны таап алған:

18«Худай Худы Минде,
Ол Мині, чох кізілерге Чахсы Хабарны искірер ӱчӱн, таллап алған.
Уйан чӱректіглерні имнебізер ӱчӱн,
пиктегдегілернің позып аларларын паза харах чохтығларның кӧр поларларын искірер ӱчӱн,
пазындыртчатханнарны осхырар ӱчӱн,
19Хан Худайның[†] паарсас чылы килді тіп искірер ӱчӱн
Мині ысхан».

20Анаң Ол, пічікті чабызып, храмдағы[†] нымысчаа аны пирібізіп, одыр салған. Синагогадағыларның прайзы Андар харах албин кӧрген. 21Ол, тізең, кізілерге теен:

– Пічікте пазылған паза сірер искен ниме пӱӱн сірернің алныңарда тол парды.

22Прайзы Ағаа тың чӧпсінген, Аның чоохтанған паарсах сӧстеріне, тізең, тың хайхаан:

– Иосифтің оолғы нимес пе зе ол? – сурастырғлааннар.

23Иисус оларға теен:

– Сірер Мағаа «Имӌі! Позыңны имнеп ал!» тіп сӧспекті хайди даа чоохтирзар. Ідӧк сірер Мағаа тирзер: «Капернаумда иткен нимелеріңні искебіс, мында даа, позыңның тӧреен чиріңде, ит оларны»[+].

24Анаң хосхан:

– Сынны тіпчем сірерге, пір дее ухаанӌыны[†] пос чирінде чахсы удурлабинчалар[+]. 25Сынны чоохтапчам сірерге, Илияның тузында, хаӌан ӱс чыл чарым наңмыр чағбин турғанда, прай чирде улуғ ӧзӧгіс полғанда, Израиль[†] чирінде кӧп ӧкіс ипчі полған[+]. 26Худай ол ӧкіс ипчілернің пірдеезінзер Илияны ыспаан, че Сидон чиріндегі Сарепта саарда чуртапчатхан ӧкіс ипчізер ле ысхан. 27Ухаанӌы Елисейнің тузында даа Израильде[†] чызығ палығлығ кізі кӧп полған, че Сирий чирінең килген Нееманнаң пасха пірдеезі ходырдаң имнен полбаан.

28Пу сӧстерні истіп, синагогадағыларның прайзы уғаа тың чабаллан сыххан. 29Олар, тура хонып, Иисусты, саардаң сығара сӱрібізіп, саар турчатхан тағның пазынзар апарып, чікім хайадаң іде сазыбызарға иткеннер. 30Че Иисус кізілер аразынӌа иртіп парыбысхан[+].


Иисус Капернаумда чабал хутты сығара сӱрче


(Мк 1:21-28)

31[•]Иисус, Галилей чиріндегі[†] Капернаум саарзар киліп, субботада[†] кізілерні ӱгреткен[+]. 32Иисустың сӧзі кӱстіг полғаннаңар, Аның ӱгредиине хайхасханнар[†][+]. 33Синагогада чабал хутха хаптырған кізі полған. Ол тың хысхырған:

– 34Хыйа чӧр! Синің пісте ноо кирееңдір, Назареттең сыххан Иисус? Пісті чох идерге килдің нимес пе зе? Кем полчатханыңны пілчем мин, Син Худайның Ах-арығ[†] кізізі полчазың![+]

35Че Иисус хутха хатығ чоохтанған:

– Сым пол, сых аннаң!

Андада чабал хут, ол кізіні синагога ортызында аңдара сазып, ағаа пір дее хомай ниме итпин, аннаң сых чӧрібіскен[+]. 36Прайзы, алаң ас парып, пос алынӌа чоохтасхлаан:

– Хайдағ андағ ниме полӌаң пу? Пу кізі позының ӱлгӱзінең паза кӱзінең чабал хуттарға чахығ пирче, олар, тізең, сых чӧрібісчелер.

37Иисустаңар хабар прай ибіркі чирлерге тарап парған.


Иисус кізілерні имнебісче


(Мк 1:29-39)

38[•]Синагогадаң сығып, Иисус Симон теен кізінің чуртына кірген. Симонның хазинезі, тізең, туданнаң аар ағырчатхан. Иисустаң ағаа полыс пирерге сурынғаннар[+]. 39Иисус, хыринзар пас киліп, туданға тохтап парарға хатығ чоохтанған, анзы ипчіні позыдыбысхан. Сах андох ипчі, тур киліп, оларның алны-соона хайын сыххан.

40Кӱн хончатхан туста Андар аймах-пасха ағырығларнаң ағырчатхан кізілерні ағылғаннар. Ол, полған на ағырығ кізізер холларын салып, имнебіс турған. 41Кӧп кізідең чабал хуттар «Син Мессий-Христоссың[†], Худайның Оолғызың!» тіп хысхырызып ала, сыға хон турғаннар.

Че Иисус оларны, Позының Мессий-Христос[†] полчатханын пілчеткеннерін чоохтирға пирбин, тымылдырыбыс турған[+].

42[•]Иртенінде Иисус, тасхар сығып, ээн чирзер парыбысхан. Чон, тізең, Аны тілеп чӧрген. Таап алып, Аны, постарынаң пасха чирзер позыдарға хынмин, тутханнар[+]. 43Че Иисус оларға теен:

– Мин Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] Чахсы Хабарны пасха даа саарларда искірерге кирекпін. Аның ӱчӱн Худай Мині ысхан нооза.

44Ол Галилей чиріндегі синагогаларда ӱгрет чӧрген.

#### 5


Иисустың пастағы ӱгренӌілерінеңер


(Мф 4:18-22; Мк 1:16-20)

1[•]Пірсінде Иисус Галилей чиріндегі[†] Геннисарет кӧлнің хазында турчатхан. Кізілер, тізең, Худай сӧзін истерге тіп, Аннаң ибіре хыстынысханнар[+]. 2Иисус кӧлнің хазында ікі кимені кӧр салған, палыхчылар, тізең, кимелерінең сығып, сӧзірбелерін чуупчатханнар. 3Иисус, пір кимее сығып алып, анзы Симонни полған, чардаң оортах арах чӱс парыбызарға сурынған, анаң, одырып алып, чонны кимедең ӱгреткен. 4Ӱгредерін тоос салып, Симонға теен:

– Тирең чирзер парып, сӧзірбелеріңні, палых тударға, суға кире тастабызыңар.

–[+] 5Ӱгретчі! Піс, хараа тооза тоғынып, пір дее ниме тут полбаабыс. Че Синің сӧзіңні истіп, сӧзірбелерімні суға тастирбын, – нандырған Иисусха Симон.

6Іди идіп, олар уғаа кӧп палых тудып алғаннар, сӧзірбелері палыхха талалар пазы полған. 7Андада олар пасха кимедегі арғыстарына, полызарға килзіннер тіп, сағба пиргеннер. Тігілері, чӱс киліп, ікі кимее толдыра палых салыбысханнарында, кимелері суға пат сыхханнар. 8Аны кӧр салып, Симон-Пётр, Иисустың алнында тізекке тӱзіп, чоохтанған:

– Хан-пигім[†]! Мин чазыхтығ[†] кізібін, хыйа пар миннең!

9Симон-Пётр паза аннаң хада полғаннар ол син палых тудып алғаннарына тың ӱрӱк парғаннар. 10Симонның хада тоғынчатхан арғыстары – Зеведейнің ооллары Иаковнаң[†] Иоанн – даа ӱрӱк парғаннар. Андада Иисус Симонға теен:

– Хорыхпа, мыннаң мындар син пуох оңдайнаң кізілерні тударзың[+].

11Олар, ікі кимені чарға сығара тарт салып, прай нимелерін халғызып, Иисустың соонӌа пар сыхханнар.


Иисус ходырлығ кізіні имнебісче


(Мф 8:1-4; Мк 1:40-45)

12[•]Пірсінде Иисус пір саарда полған, анда Ағаа прай иді чызығ палығлығ кізі учурап парған. Ол кізі, Иисусты кӧр салып, тӱңдере тӱзіп, алданған:

– Хан-пигім![†] Хынзаң, мині арығлап поларзың.

–[+] 13Йа, хынчам, – тіп ала, холын, сунып, ол кізее теертібіскен Иисус.

– Арығ пол пар!

Сах андох ол кізінің чызығ палии чох пол парған. 14Андада Иисус ағаа чахаан:

– Пар, пірдеезіне пір дее ниме чоохтаба. Че чазылғаныңны абысха[†] кӧзіт. Анаң, арығланып алғаныңны прайзының алнында киречілеп, Моисей[†] чахаанни тайығ[†] сал[+].

15Иисустаңар тылаас уламох тың тараан. Аны истіп аларға паза постарының ағырығларынаң имненіп аларға уғаа кӧп кізі кил турӌаң. 16Иисус, тізең, кізі чох чирлерзер парып, пазырӌаң[+].


Хыймыран полбинчатхан кізіні имнебізіп, пырозын тастапча


(Мф 9:1-8; Мк 2:1-12)

17[•]Пірсінде Иисус ӱгредіг иртірчеткенде, Галилей чирінің[†] паза Иудей чирінің[†] полған на аалынаң паза Иерусалимнең килглеен фарисейлернең[†] Моисей Чахии[†] пілігӌілері мындох одырғлааннар. Хан Худайның имнеӌең кӱзі Аннаң хада полған[+]. 18Мына нинӌе-де кізі ит-сӧӧгі пос-пас кізіні тӧзек-частығынаң хадох ағыл килділер. Аны туразар киріп, Иисустың алнында сал саларға харасханнар. 19Че чон тығылызына аны кізілер аразынӌа апар полбин, тура хырына сығып, хырын кизекти сайабызып, ағырығ кізіні тӧзегінең хадох Иисустың алнынзар тӱзіргеннер. 20Иисус, оларның андағ киртіністерін кӧріп, ағырығ кізее чоохтанған:

– Чазыхтарың[†] позыдылчалар[+].

21Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза фарисейлер,[†] аны истіп, пос аразында ӱзӱргеннер:

– Кем полӌаң пу Худайны нимее салбинчатхан кізі? Кем чазыхтарны позыт поладыр? Чалғыс Худай ла нимес пе зе[+]?

22Иисус, оларның сағыстарын сизініп, теен:

– Ноға чӱректеріңде андағ сағыстар ал чӧрчезер? 23Хайзын тирге оой: «Чазыхтарың позыдылчалар» алай ба «Турып, пас чӧр?» 24Кізі Оолғының[†] пу чирде чазыхтарны позыдар ӱлгӱзі парын амох сірерге кӧзідем.

Анаң Ол ит-сӧӧгі пос-пас кізее теен:

– Тіпчем сағаа: тур, тӧзек-частығың алып, ибіңзер пар.

25Сах андох ол кізі, оларның алнында тура хонып, чатхан тӧзек-частығын алып, Худайны саблап ала, наныбысхан. 26Хорыхханнарына прайзы алаң ас парған, анаң Худайны саблап ала, улуғ чочыныста чоохтасхлааннар: «Пӱӱн піс уғаа хайхастығ[†] нимелер кӧрдібіс».


Иисустың Левийні хығырғаны


(Мф 9:9-13; Мк 2:13-17)

27[•]Аның соонаң Иисус, турадаң сых киліп, албан чығӌаң[†] Левий теен кізінің тоғыста одырчатханын кӧр салып, теен:

– Минің соомӌа пар.

28Левий, тур киліп, прай нимені тастап, Иисустың соонӌа парған.

29Иисусты ибінзер хығырып, Левий улуғ той идібіскен. Анда албан чығӌаңнар[†] даа, пасха даа кізілер кӧп полғаннар[+]. 30Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, тізең, перінізіп, Иисустың ӱгренӌілеріне чоохтанғаннар:

– Ноға сірер албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығ кізілернең хада, азыранып, ісчезер[+]?

31Иисус оларға нандырған:

– Хазых кізілер нимес, че ағырығлар имӌіні кирексидірлер. 32Мин арығ чӱректіг кізілерні[†] нимес, че чазыхтығларны, чазыхтарынаң хыйа ползыннар тіп, хығырарға килгем[+].


Ораза тудардаңар суруғ


(Мф 9:14-17; Мк 2:18-22)

33[•]Олар, тізең, Иисустаң сурғаннар:

– Ноға Иоанның ӱгренӌілері, удаа ораза[†] тудып, пазырчалар. Фарисейлернің дее ӱгренӌілері ідӧк итчелер. Синің ӱгренӌілерің, тізең, азыранчалар паза ісчелер[+]?

34Иисус оларға нандырған:

– Ипчі алчатхан оол хадада, тойға килген аалӌыларны ораза[†] туттыр поларзар ба[+]? 35Че хоных хончатхан оолны оларның аразынаң апарыбызар кӱннер килзе, ана андада, ол кӱннерде, олар ораза тударлар[+].

36Пу даа кип-чоохты[†] Иисус оларға чоохтап пирген:

– Пірдеезі, наа кип-азахтаң ис талап, иргі кип-азахха намачы салбинча. Іди итсе, наа даа кип-азах талалар, иргі дее кип-азахха наа кип-азахтаң иділген намачы чарабас. 37Пірдеезі наа арағаны иргі торсыхха урбинча. Іди итсе, наа араға иргі торсыхты тали тартыбызар, андада араға даа тӧгіл парар, торсых таа нимее чарабас пол парар. 38Наа араға наа тууп торсыхха урыларға кирек. Андада анзы даа, мынзы даа хайраллал халар. 39Ӱр турған арағаны іскен соонда, пірдеезі наа арағаны ізерге хынмас. Ӱр турған араға артых, тир ол.

#### 6


Кізі Оолғы суббота кӱннің ээзі


(Мф 12:1-8; Мк 2:23-28)

1[•]Пасха[†] тіп ӱлӱкӱн соондағы ікінӌі кӱнде, пастағы субботада[†], Иисус тамах ӧсчеткен хыраӌа парчатхан. Ӱгренӌілері, тізең, пазахтарны ӱзе тартып, айаларында ууп алып, ӱреннерін чееннер. 2Фарисейлернің[†] хай піреезі оларға чоохтанған:

– Сірер ноға Субботада[†] итпеӌең нимені итчезер?

3Иисус оларға нандырған:

– Давид[†], позы паза хада полған чоны астап парғанда, ниме иткенін хығырбаазар ба? 4Хайди ол, Худай туразынзар кіріп, абыстардаң[†] пасха пір дее кізі чиирге чарабинчатхан тайығ[†] халастарын, алып, позы даа чеен, хада полған кізілерге дее пирген.

5Анаң оларға теен:

– Кізі Оолғы[†] субботаның даа ээзі.


Холы хуруп парған кізіні субботада имнебіскені


(Мф 12:9-14; Мк 3:1-6)

6Паза пір субботазында Иисус, синагогазар[†] кіріп, кізілерні ӱгреткен. Анда оң холы хуруп парған кізі полған[+]. 7Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза фарисейлер,[†] пыролаӌаң ниме табарға полып, субботада пірее кізіні имнир бе ни тіп, Иисусты китееннер[+]. 8Че Иисус, оларның сағыстарын піліп, холы хуруп парған кізее теен:

– Турып, чон алнына сых!

Ол кізі, турып, алнынзар сыххан. 9Андада Иисус оларға теен:

– Сурыбызимдах сірердең, суббота кӱнде чахсы алай чабал ниме идерге чарир ба? Кізі тынын ал халӌаң ма алай чох итчең ме?

Олар пір дее ниме чоохтанмааннар[+].

10Иисус, ибіре кӧрібізіп, пайаағы кізее чоохтанған:

– Холыңны сун.

Ол кізі іди иткендӧк, Аның оң холы, пірсіӧк осхас, хазых пол парған. 11Моисей[†] Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, чабаллары тың тут парып, Иисусты хайди идібісчең тіп, постары алынӌа чоохтасхлааннар.


Он ікі илӌіні таллааны


(Мф 10:1-4; Мк 3:13-19)

12[•]Олох кӱннерде Иисус пазырарға тағзар сыххан. Хараазын Худайға пазырып иртірген. 13Таң чарып килгенде, тізең, Иисус, ӱгренӌілерін хығырып алып, олардаң он ікізін таллап, илӌілер[†] тіп адап салған: 14Пётр тіп ат-сола алған Симонны, аның Андрей харындазын, Иаковнаң[†] Иоанны, Филиппнең Варфоломейні,[+] 15Матфейнең Фоманы, Алфейнің оолғын Иаковты[†] паза Зилот тіп солалығ Симонны,[+] 16Иаковтың оолғын Иуданы[†] паза соонаң Иисусты садыбысхан Иуда[†] Искариотты[+].


Иисустың ӱгреткені паза имнеені


(Мф 4:23-25)

17[•]Оларнаң хада тағдаң ин киліп, Иисус пір тӱс чирде турыбысхан. Кӧп ӱгренӌілері паза Иудей чирінең[†], Иерусалимнең, талай хазындағы Тир паза Сидон саарлардаң даа илееде кӧп кізі мында турыбысхан. 18Олар, Иисусты истіп, ағырығларынаң имненіп аларға килгеннер. Чабал хуттарға иреелеттірчеткеннер дее имненіп алғаннар. 19Иисустаң тарапчатхан кӱс прайзын имнебісчеткеннеңер, кізілернің полғаны ла Ағаа холын теертібізерге харасхан[+].


Алғас паза харғас


(Мф 5:1-12)

20Иисус, харахтарын ӱгренӌілерінзер кӧдіріп, чоохтанған:

– Часкалығзар, Хан Худайны[†] киректепчеткеннер,

Худай хан-чирі[†] сірерни.
21Часкалығзар, амды ӧзӧкчеткеннер,
сірер тосхынарзар.
Часкалығзар, амды ылғапчатханнар,
сірер хатхырарзар[+].
22Часкалығзар сірер, хаӌан кізілер сірерні Кізі Оолғы[†] ӱчӱн пу харахнаң кӧрбинчетселер, сӱрчетселер, сӧклепчетселер, сірернің адыңарны хомайлапчатсалар[+].
23Ол кӱнде сірер ӧрініңер паза чалахай полыңар. Тигірде сірерні илбек тӧлег сағыпча. Пу кізілернің ӧбекелері ухаанӌыларға[†] сах іди иткеннер[+].
24Че хыйал сірерге, пайлар!
Сірер постарыңа часхарысты амох алып алғазар[+].
25Хыйал сірерге, амды тох чӧрчеткеннер!
Соонаң астап чӧрерзер нооза.
Хыйал сірерге, амды хатхырысчатханнар!
Соонаң, ылғап, сыхтазарзар нооза.
26Хыйал сірерге, прай кізілер сірердеңер чахсы ла чоохтасчатсалар.
Оларның ӧбекелері чой ухаанӌыларны[†] ідӧк ит турғаннар нооза.


Хыныстаңар чахығ


(Мф 5:38-48; 7:12)

27[•]Мин, тізең, сірерге, Мині исчеткеннерге, тіпчем: ыырӌыларыңа хыныңар, сірерні хырт кӧрчеткеннерге чахсы ит турыңар. 28Сірерні харғапчатханнарны алғап турыңар, сірерні хыйыхтапчатханнарның ӱчӱн пазыр турыңар[+]. 29Пір наағыңнаң сапхан кізее, ікінӌі дее наағыңны тут пир. Кибіңні пыласчатхан кізее, кӧгенееңні дее алчатса, тоғырланма[+]. 30Синнең пірее ниме сураан кізілернің полғанына ла пир тур, алған кізідең, тізең, нандыра сурба. 31Кізілер сірерге хайди хылынзыннар тіп сағынчазар, сірер дее оларға іди хылын турыңар[+].

32Сірерге хынчатханнарға хынчатсаңар, аның ӱчӱн хайдағ алғыс кирек сірерге? Чазыхтығлар[†] даа постарына хынчатханнарға іди хынадырлар. 33Постарыңа чахсы итчеткеннерге чахсы ит турзаңар, аның ӱчӱн хайдағ алғыс кирек сірерге? Чазыхтығлар[†] даа іди идедірлер нооза. 34Ахчаны даа нандыра айландыр полар ла кізее ӧдіске пирчетсеңер, аның ӱчӱн хайдағ алғыс кирек сірерге? Чазыхтығлар даа, чазыхтығлардаң ахчаны пиргенӧк синде нандыра аларға ізеніп, ӧдіске пиредірлер нооза. 35Че сірер, ыырӌыларыңа хынып ала, чахсы ит турыңар. Пір дее ниме нандыра сағыбин, ӧдіске пир турыңар. Андада сірерге илбек тӧлег полар. Ӧӧркі Чайаачының палалары поларзар. Ол чахсаа чахсынаң нандырбинчатханнарға даа, чабалларға даа паарсидыр нооза. 36Аннаңар Пабаңар хайдағ паарсах, сах андағох паарсах полыңар[+].


Пасха кізілерні чарғылабаңар


(Мф 7:1-5)

37[•]Чарғылабаңар, сірерні дее Худай чарғылабас, пыролабаңар, Худай даа сірерні пыролабас; пыроларын тастаңар, Худай даа пыроңарны тастир[+]. 38Пир турыңар, Худай даа сірерге пирер: кӧп иде, тыхталдыра, ӱӱлдіре, синінең азыра хуӌахтарыңа урылар. Хайдағ синнең синирзер, Худай даа сірерге олох синнең синир нооза[+].

39Иисус оларға пір кип-чоох[†] чоохтап пирген:

– Харах чох кізі харах чохты ал чӧр полар ба? Олар ікізінең оймахха тӱс парарлар нимес пе зе[+]? 40Ӱгренӌі ӱгретчідең улуғ пола чоғыл, че ӱгреніп алза, полғаны ла позының ӱгретчізіне тӧӧй пол парар[+]. 41Ноға син харындазыңның хараандағы сігенні дее кӧр саладырзың, позыңнинда, тізең, тӧгені дее сизіне чоғылзың? 42Хайди син, позыңның харааңдағы тӧгені кӧрбин, харындазыңа: «Харындас, харааңдағы сігенні сығарыбызим», – тіп полчазың? Чойырхоссың син! Пурун позыңның харааңдағы тӧгені ал тастабыс, андада харындазыңның хараандағы сігенні хайди сығарарын кӧрерзің.


Ағас чистегінең таныстығ


(Мф 7:17-20; 12:34-35)

43[•]Чахсы ағас хомай чистек пирбинче, хомай даа ағас чахсы чистек пирбинче. 44Полған на ағастың хайдағ полчатханын чистегінең піледірлер, хазалӌых харағаннаң харағат чистегін теербинчелер, сырып ағастаң даа нымырт чығбинчалар. 45Чахсы кізі позының чӱреенде чыылған чахсыдаң чахсыны сығарадыр, хомай кізі, тізең, чӱреендегі хомайның чыындызынаң хомайны сығарадыр. Чӱректе чыылған ниме кізінің тілінде поладыр[+].


Чоох исчеткен паза испинчеткен кізідеңер


(Мф 7:24-27)

46[•]Ноға сірер Мині «Хан-пигім![†] Хан-пигім!» тіпчезер, че Мин чоохтаан нимені толдырбинчазар[+]? 47Минзер килчеткен, Минің сӧстерімні исчеткен паза оларны толдырчатхан кізі кемге тӧӧй полчатханын сірерге чоохтап пирербін. 48Анзы, тураны пӱдірчедіп, чирні тирең хасхан, тӧстігін пик тасха салған кізее тӧӧй. Тура пик таста турчатханнаңар, суғ тазып, ол тураа урунғанда даа, аны орнынаң тибірет полбаан. 49Мині истіп, сӧзімні толдырбинчатхан кізі туразын тӧстігі чох, олаңай ла чирде пӱдірген кізее тӧӧй. Суғ тураа урунғанда, ол тура сах андох иңзеріл парған. Ол тураның иңзерілгені илбек полған.

#### 7


Чӱс чааӌы пазының нымысчызының чазыл парғаны


(Мф 8:5-13; Ин 4:43-54)

1[•]Прай пу нимелерні Позын исчеткен кізілерге чоохтирын тоос салып, Иисус Капернаумзар парған. 2Ол саарда Рим сирігінің чӱс чааӌының пазы полған. Аның аарлапчатхан нымысчызы, уғаа тың ағырыбызып, ӧлер пазы чатчатхан. 3Ол чӱс чааӌының пазы Иисустаңар ис салып, нымысчызын имнирге килзін тіп, Андар Иудей ах сағалларын[†] сурынарға ысхан. 4Ах сағаллар,[†] Иисуссар киліп, Аннаң тың сурынғаннар:

– Чӱс чааӌының пазы Синің полызығ пиреріңе турыстығ кізі[+]. 5Ол пістің чонға хынча паза піске синагога[†] пӱдір пирген.

6Иисус оларнаң хада парған. Чӱспазының ибіне чидіп одырғанда, ол кізі Иисусха удур арғыстарын піди чоохтирға ысхан:

– Хан-пигім[†], сағыссыраба! Турама кіреріңе мин турыстығ нимеспін, 7аннаңар позымны даа Синзер килерге турыстығ нимеспін тіп санадым. Син чахығ ла пирібіс, нымысчым хазыхтан парар. 8Минің дее позымнаң пӧзік пастыхтарым пар, позымның даа холында чааӌылар пар. Чааӌыларымның піреезіне «пар» тізем, анзы парадыр, пасхазына «кил» тізем, ол киледір; нымысчыма «мыны ит» тізем, ол идедір.

9Аны истіп, Иисус хайхап парып, соонӌа килчеткен чонға чоохтанған:

– Тіпчем сірерге, мындағ киртіністі Мин Израильде[†] дее кӧрбеем.

10Иисуссар ысхан кізілері, пастыхтың ибінзер айлан киліп, ағырығ нымысчының хазыхтан парғанын кӧр салғаннар.


Ӧкіс ипчінің оолғының тірілгенінеңер

11Мының соонаң Иисус Наин тіп саарзар парған. Аның соонӌа илееде кӧп ӱгренӌі паза чон парған. 12Саарның хаалхазына чит килгеннерінде, оларға удур пір ӧкіс ипчінің чалғыс оолғының сӧӧгін сығарчатханнар. Кӧп чон ол сӧӧктің соонӌа саардаң парчатхан. 13Хан-пиг[†] ол ипчіні кӧр салып, айап парып, теен: «Ылғаба»,[+] 14анаң пас киліп, хомдаа холынаң теңен. Сӧӧкті апарчатхан кізілер турыбысханнар, Ол, тізең, теен:

– Оол! Тіпчем сағаа – тур![+]

15Ӧліг оол, тур киліп, одырыбызып, чоохтан сыххан, Иисус, тізең, аны іӌезіне айландыр пирген. 16Прайзы, хорых парып, Худайны саблап, чоохтанған: «Пістің арабыста Илбек Ухаанӌы[†]», «Худай Позының чонынзар килтір»[+]. 17Иисустаңар пу тылаас прай Иудей чирінӌе[†] паза прай ибіркі чирлерӌе тараан.


Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӱгренӌілері


(Мф 11:2-19)

18[•]Иоанның ӱгренӌілері Иисустаңар тылаасты Иоаннға чоохтап пиргеннерінде, 19ол, ӱгренӌілерінің ікізін позынзар хығырып алып, оларны Иисуссар піди сурарға ысхан:

– Пістің сағыпчатхан кізібіс Синзің ме алай піске пасхазын сағирға кирек пе?

–[+] 20Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанн пісті Синзер ызып, піди сурарға чахаан: «Пістің сағыпчатхан кізібіс Синзің ме алай піске пасхазын сағирға кирек пе?» – тееннер олар, Иисуссар киліп.

21Ол тусха Иисус, кӧп кізіні ағырығлардаң, сағ чохтаныстаң паза чабал хуттарынаң позыдып, харах чох кӧп кізее харах одын айландырған. 22Иисус, тізең, оларға нандырып, теен:

– Парыңар, Иоаннға кӧрген паза искен нимелердеңер чоохтап пиріңер: харах чохтар кӧр сыхчалар, ахсахтар пас сыхчалар, чызығ палығлығлар арығланып алчалар, туныхтар ис сыхчалар, ӧліглер тіріл килчелер, чох кізілерге Чахсы Хабарны искірчелер. 23Миннең хыйа полбинчатханы, часкалығ![+]

24Иоанның ӱгренӌілері парыбысхан соонда, Иисус Иоаннаңар кізілерге чоохтап сыххан:

– Ниме кӧрерге хуу чазызар чӧргезер? Чилге чайхал турған хамысты ба[+]? 25Ниме кӧрерге чӧргезер? Пай кип-азахтығ кізіні бе? Че іди тонан чӧрчеткеннер паза пай чуртапчатханнар хан ӧргелерінделер. 26Ниме кӧрерге чӧргезер? Ухаанӌыны[†] ба? Йа, ол ухаанӌы, тіпчем сірерге, ухаанӌыдаң даа улуғ[+]. 27Анзы ол, кемнеңер піди пазылған: «Мына Синің алныңӌа Синің чолыңны тимнир илӌімні[†] ысчам»[+]. 28Тіпчем сірерге, пу чир ӱстӱнде[†] тӧреен кізілердең Кіреске[†] тӱзірӌең Иоаннаң улуғ ухаанӌы чоғыл. Че Худай хан-чирінің[†] иң кічии дее аннаң улуғ[+].

29Иисусты искен кізілернің прайзы, албан чығӌаңнар[†] даа, Иоаннаң пастыра кіреске тӱзіп, Худайны саблаан[+]. 30Че фарисейлернең[†] Моисей Чахии[†] пілігӌілері, Худай кӧңнін постарынаң хыйа идіп, Иоаннаң пастыра кіреске тӱзерінең тоғыр полғаннар.

31Андада Иисус чоохтанған:

– Пу тӧлнің кізілерін кемнең тиңнестірим? Кемге олар тӧӧйлер? 32Олар, тасхар одырып, удур-тӧдір хысхырысчатхан палаларға тӧӧйлер: «Піс сірерге хобырахнаң ойнаабыс, че сірер плесет салбаазар. Піс сірерге хомзыныстығ сарыннар сарнаабыс, че сірер ылғаспаазар». 33Кіреске тӱзірӌең Иоанн, киліп, ораза[†] тутхан паза пір дее араға іспеен. Сірер, тізең, «Кізіні айнаа[†] хаптырған», – тіпчезер[+]. 34Кізі Оолғы[†], киліп, чиис тее чіпче, араға даа ісче. Сірер тіпчезер: «Кӧріңер, пу чиирге дее, араға даа ізерге хынчатхан кізіні, ол албан чығӌаңнарнаң[†] паза чазыхтығларнаң[†] нанӌыласча»[+]. 35Худайның хыйға сағызы, тізең, прай палаларынаң киречілелче.


Чазыхтығ ипчінің пырозын тастааны

36[•]Пір фарисей Иисусты позынаң хада азыранып аларға хығырған. Иисус, аның ибінзер киліп, стол кистінзер азыранарға одыр салған. 37Ол саарда, тізең, чазыхта[†] чуртапчатхан ипчі полған. Иисусты фарисейнің туразында азыранчатханын истіп, андар тадылығ чыстығ миро хайахтығ алавастр ідіс ағыл килген. 38Ол ипчі, Иисуссар кистінзертін пас киліп, азағына тӱзіп, ылғап, Аның азахтарына харах частарын тӧгіп, састарынаң оларны хуруда чысхлаан. Анаң Аның азахтарын, охсанып, тадылығ чыстығ миро хайахнаң сӱртклеп сыххан. 39Анзын кӧріп, Иисусты хығырған фарисей позы алынӌа чоохтан салған: «Пу кізі, сыннаң ухаанӌы полған полза, азахтарына теепчеткен ипчінің кем полчатханын пілерӌік, ол чазыхтығ ипчі нооза»[+].

40Иисус, андар айланып, теен:

– Симон! Мин сағаа пір ниме чоохтап пирерге сағынчам.

– Чоохта, Ӱгретчі, – нандырған анзы.

41Иисус теен:

– Пір пайға ікі кізі алымнығ полтыр. Пірсінің пирӌең алымы пис чӱс динарий[†] полтыр, ікінӌізінің, тізең, – иліг динарий.[†][+] 42Че олар ахча чох полғаннарынаңар, пай кізі алымнарын чох идібістір. Чоохта, ол ікӧлеңнің хайзы пай кізее артых хынар?

–[+] 43Сағынчам, хайзыни кӧп позыдылған, анзы артых хынар, – нандырған Симон.

– Орта сағынчазың, – теен ағаа Иисус.

44Анаң ипчізер алдыра айланып, Симонға теен:

– Син пу ипчіні кӧрчезің ме? Мин синің тураңзар килгем, че син азах чуғӌаң суғ пирбеезің. Пу ипчі, тізең, харах чазын азаама тӧгіп, састарынаң чысхлабысхан. 45Син Мині, удурлап, охсанмаазың, че пу ипчі килгеннең пеер Минің азахтарымны тохтабин охсанча. 46Син пазымны хайахнаң сӱртпеезің, пу ипчі, тізең, Минің азахтарымны аарлығ миро хайахнаң сӱртклеен. 47Аннаңар Мин сағаа тіпчем, улуғ хынысты кӧзіткені ӱчӱн, пу ипчінің кӧп чазыхтары позыдылды. Кемни асхынах позыдылча, анзы асхынах хынча.

48Ипчее, тізең, теен:

– Чазыхтарың позыдылча.

–[+] 49Кем полӌаң пу, чазыхтарны даа позытчатхан? – тіп, постары алынӌа чоохтасхлааннар мында хада одырчатхан кізілер.

– 50Киртінізің сині арачылады, амыр-хазыхнаң пар, – теен ол ипчее Иисус[+].

#### 8


Иисуснаң хада парчатхан ипчілер

1Аның соонаң Иисус, саарларӌа паза аалларӌа Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] Чахсы Хабарны искір чӧріп, ӱгреткен. Анынаң хада он ікі ӱгренӌізі полған[+]. 2Оларнаң хада Иисус чабал хуттардаң паза ағырығлардаң имнебіскен ипчілер полғаннар. Оларның аразында істінең читі чабал хут сығардырған Магдалина тіп солалығ Мария полған[+]. 3Иродтың туразынаң устапчатхан Хузаның ипчізі Иоанна даа, Сусанна даа, аннаң даа пасха кӧп ипчілер полғаннар. Олар Иисусха прай пар нимелерінең полыс турғаннар[+].


Таарығӌыдаңар кип-чоох


(Мф 12:46-50; 13:1-23; Мк 3:31-35; 4:1-25)

4[•]Аймах саарлардаң кізі кӧп чыылыс парғанда, Иисус оларға кип-чоохтар[†] чоохтап сыххан:

– 5Таарығӌы кізі ӱрен таарирға сыххан. Таарыпчатханда, ӱреннернің хай піреезі чол хазына тӱсклеп парған. Иртчеткен кізілер оларны типсеп салғаннар паза тигірдегі хустар хахлабысханнар. 6Пасха ӱреннері тастығ чирге тӱскеннер. Олар, ӱт ле киліп, сых читпин, хуруп парғаннар. 7Піреелері тігенек аразына тоолааннар. Тігеннер, ӧзіп, оларны чабыра пазыбысханнар. 8Паза пасхазы чахсы чирге тӱскен. Олар, ӧзіп, полғаны ла чӱс хати кӧп ниміс пиргеннер.

Пу кип-чоохты[†] чоохтап, Иисус піди тоосхан:

– Хулаа пар кізі, иссін!

–[+] 9[•]Нимені таныхтапча пу кип-чоох? – сурғаннар Иисустаң ӱгренӌілері.

10Иисус піди нандырған:

– Сірерге Худай хан-чирінің[†] чазыттарын пілерге пирілген, пасхаларына, тізең, кип-чоохтар ла пирілген. Аннаңар олар, кӧрзе дее, кӧрбинчелер, иссе дее, піл полбинчалар[+]. 11Мына нимедеңер чоохтапча пу кип-чоох. Ӱреннер – ол Худай сӧзі полча[+]. 12Чол хазында тӱскен ӱреннер Худай сӧзін исчеткен кізілер полчалар. Сайтан[†], тізең, киліп, оларны киртінмезіннер паза арачылан полбазыннар тіп, ол сӧсті кізілернің чӱректерінең ал чӧрібісче. 13Тастығ чирге тӱскен ӱреннер чи? – Анзы Худай сӧзін, истіп, чӱректеріне ӧрчіліг алчатхан кізілер, че чилегелері чохтаңар, ӱр нимес ле киртінчелер, анаң, сыныхтаға урунзаларох, киртіністерін тастабысчалар[+]. 14Тігенектер аразына тӱскен ӱреннер, тізең, – Худайның сӧзін исчеткен кізілер, че сағыссырастарға, пайға, чуртастың чырғалларына пастырып, пір дее туза ит полбин салчалар[+]. 15Чахсы чирге тӱскен ӱреннер, тізең, – Худайның сӧзін истіп, аны чағбан паза арығ чӱректерінде хайраллапчатхан кізілер. Сидіктерге сыдазып, улуғ туза ағылчалар.

Іди чоохтап, Иисус піди тоосхан:

– Исчең хулаа пар кізі, иссін!

–[+] 16Пірдеезі чарытхыны, чарыдып алып, ідіснең чаппинча алай орған алтына турғыспинча. Че кірген кізілер чариин кӧрзіннер тіп, аны кӧріндіре чирде турғыс саладырлар[+]. 17Ілезіне сыхпаӌаң пір дее чазыт чоғыл, чазырғаны истіліп, тастына сыхпин пола чоғыл[+]. 18Аннаңар сиргек полыңар: кемде пар, ағаа хоза пирілер; кемде чоғыл, анзының пар ползын тіп сағынчатхан нимезі дее алылар.

19[•]Иисуссар іӌезінең харындастары килгеннер, че ибіре кізі кӧп полғаннаңар, Иисусха чағын кір полбааннар[+]. 20Андада кем-де Иисусха искір пирген:

– Іӌеңнең харындастарың тасхар турчалар, Синнең тоғазып аларға хынчалар.

– 21Іӌемнең харындастарым Худайның сӧзін, истіп, толдырчатхан кізілер, – нандырған ағаа Иисус[+].


Кӧлдегі хазыр чилні амыратханы


(Мф 8:23-27; Мк 4:35-41)

22[•]Пірсінде Иисус, ӱгренӌілерінең хада кимее одырып, теен:

– Кӧлнің тігі саринзар кис парыбызааңар.

Олар кис сыхханнар[+]. 23Іди кис париғаннарында, Иисус узубысхан. Ол туста кӧлде улуғ чил пол сыххан. Салғахтар азыра саап, кимее суғ тол париған. Оларның киректері хорғыстығ полған. 24Олар, Иисуссар пас киліп, Аны усхурыбызып, тееннер:

– Ӱгретчі! Ӱгретчі! Піс суға саайлан парарға чӧрбіс.

Че Иисус, тур киліп, чилнең салғахтарға амырап парарға чахыбысхан. Олар тохтап парғаннар, ибіре ап-амыр пол парған. 25Андада Иисус оларға теен:

– Хайдадыр сірернің киртіністерің?

Ӱгренӌілері, таңнап, хорых парып, удур-тӧдір сурастырғаннар:

– Кемдір Ол андағ, чилге дее, салғахтарға даа чахығлар пирчеткен? Анзылары, тізең, Аның чахиин исчелер?


Алӌааххан кізідең чабал хуттарны сығара сӱргені


(Мф 8:28-34; Мк 5:1-20)

26[•]Олар Галилей чирінең[†] тоғыр чатхан Гадарин чирінзер кис килгеннер. 27Иисус чарға сых килгенде, Ағаа саардаң килген пір кізі тоғас парған. Ол кізі, ӱрдең пеер чабал хуттарға хаптыртып, пір дее кип-азах кис чӧрбинчеткен паза, турада чуртабин, сыыраттардағы кізі чығӌаң хуюларда полӌаң. 28Ол кізі, Иисусты кӧр салып, хысхыра тӱскен, анаң, алнында тізекке тӱзіп, тыыда чоохтан сыххан:

– Ниме кирек Сағаа миннең, Иисус, Ӧӧркі Худай Оолғы? Иреелебе мині, алданчам[+].

29Аның алнында Иисус чабал хутха ол кізідең сых парыбызарға чахаан полған нооза. Чабал хут кізіні ӱр иреелеен. Ол кізіні, хадарып, ілӌірбенең палғап салӌаңнар, че анзы, ілӌірбелерні ӱзе тартхлабызып, чабал хутха сӱрдіріп, хуу чазызар чӱгӱре халӌаң. – 30Адың кемдір? – сурған ол кізідең Иисус.

– Тӱбен, – нандырған ол.

Істіне кӧп чабал хут кіргеннеңер, ол іди адантыр. 31Ол чабал хуттар, постарын тӱбі чох чирзер сӱрбезін тіп, Иисусха алданғаннар.

32Мындох сосхаларның улуғ ӧӧрі тағда оттап чӧрген. Чабал хуттар постарын ол сосхаларзар кирібізерге чаратсын тіп, сурынғаннар. Иисус оларға чаратхан. 33Чабал хуттар, ол кізідең сых киліп, сосхаларға кір парғаннар. Сосхалар ӧӧрі, сах андох пӧзік чардаң кӧлзер сегірібізіп, суға пат парған.

34Аны кӧр салып, сосха хадарған кізілер, саарзар паза аалларзар ойлап, прай полған нимедеңер чоохтап пиргеннер. 35Ниме пол парғанын кӧрерге идіп, Иисуссар кізілер чыыл сыхханнар. Олар чабал хуттар сых чӧрібіскен кізінің Иисустың азаа хыринда одырчатханын кӧр салғаннар: ол тонаных, иптіг сағыстығ одырған. Анзын кӧріп, олар прайзы тың хорых парғаннар[+]. 36Мыны кӧрген кізілер алӌаахчатхан кізінің хайди имненіп алғанын пасхаларына чоохтап пиргеннер. 37Аны истіп, Гадарин чиріндегі кізілер, прайзы тың хорых парып, Иисустаң постарының чирінең парыбызарға сурынғаннар. Иисус, кимее одырып, нандыра айланған[+]. 38Чабал хуттарын сығара сӱрдірген кізі Иисуснаң хада поларға сурынған, че Иисус чаратпаан:

– 39Ибіңзер парып, кізілерге чоохта, хайдағ улуғ ниме ит пирген сағаа Худай.

Ол кізі, нанып, Иисустың позына ниме иткенін прай саарӌа чоохтап чӧрген.


Иаирнің хызының тірілгені


(Мф 9:18-26; Мк 5:21-43)

40[•]Кізілер Иисустың килерін сағааннарынаңар, Иисус нандыра айлан килгенде, кӧп кізі Аны удурлаан. 41Мына Иисуссар Иаир теен кізі килген. Ол синагоганың[†] пастығы полған. Иаир Иисустың азағына тӱзіп, позының ибінзер кірерге сурынған[+]. 42Иаирнің он ікі частығ чалғыс хызыӌаа, тың ағырып, ӱрир пазы чат чатхан. Иисус Иаирнің туразынзар парчатханда, Аннаң ибіре кӧп кізі, ітклезіп ала, хада субалысхан. 43Оларның аразында он ікі чыл ханы ағып ағырчатхан ипчі полған. Ол нинӌе пар ниме-ноозын прай имӌілерге хорат салған полған, че пірдеезі аны имнеп полбаан. 44Ол ипчі, Иисуссар кистінең пас киліп, Аның кип-азаана холын теертібіскен. Сах андох хан ахханы тохтап парған.

–[+] 45Кем Мағаа теңді? – сурған Иисус.

Теңен кізі табылбаанда, Пётр паза Аннаң хада полған кізілер теенер:

– Ӱгретчі, Синнең ибіре кізілер, ітклезіп, парчалар. Син, тізең, кем Мағаа теңді тіп сурчазың.

– 46Кем-де Мағаа теңді, кӱзімнің сыхчатханын сизін салдым, – теен Иисус[+].

47Ол ипчі, сизіндірт салғанын кӧріп, халтырап ала, Иисуссар пас килген. Аның алнында тізекке тӱзіп, Иисусха ноға теңенін паза сах андох чазыл парғанын прайзының кӧзіне чоохтап пирген.

– 48Хорыхпа Хызым! Киртінізің сині арачылады. Амыр-хазыхнаң пар, – теен ағаа Иисус[+].

49Ол іди чоохтанған арада, синагога[†] пастығының туразынаң кізі килген.

– Хызың ӱреп парды. Ӱгретчіні тикке сағыссыратпа, – теен ол Иаирге.

50Че Иисус, аны истіп салып, Иаирге чоохтанған:

– Хорыхпа, киртін не одыр, андада хызың хазыхтанып алар.

51Иаирнің туразынзар читкенде, Иисус Пётрдаң, Иоаннаң, Иаковтаң[†] паза хызыӌахтың паба-іӌезінең пасха пір дее кізее туразар кірерге чаратпаан[+]. 52Прайзы ол хызыӌахха ылғап-сыхтасхан. Че Иисус чоохтанған:

– Ылғабаңар, ол ӱребеен, че узупча[+].

53Че кізілер, хызыӌахтың ӱреенін пілгеннеңер, Иисусха кӱлгеннер. 54Иисус, прайзын турадаң сығарыбызып, хызыӌахты холынаң тудып алып, чоохтанған:

– Тур, хызыӌах![+]

55Хызыӌахтың худы айлан килген, сах андох ол тур килген. Иисус аны азырабызарға чахаан. 56Хызыӌахтың паба-іӌезі уғаа тың таңнап парғаннар, че Иисус оларға мында полған нимедеңер пірдеезіне чоохтабасха чахаан[+].

#### 9


Он ікі ӱгренӌіні ӱгредерге ысханы


(Мф 10:5-15; Мк 6:7-13)

1[•]Иисус, он ікі ӱгренӌізін чыып алып, оларға прай чабал хуттарға ӱлгӱ-чарғы поларға паза кізілерні ағырығлардаң имнирге кӱс паза ӱлгӱ пирген[+]. 2Анаң, оларны Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] ӱгредерге паза ағырығ кізілерні имнирге ызып, 3теен:

– Чолға пір дее ниме албаңар: тайах таа, хапчых таа, халас таа, ахча даа, артых кип-азах таа. 4Пірее тураа кирзелер, анда хатап чорыхха сыхханӌа халыңар. 5Че пірее чирге сірерні кирбезелер, ол саардаң парчадып, азахтарыңдағы тозынны андох хахтабыс турыңар, анзы андағларға сизіндіріг ползын[+].

6Ӱгренӌілері аалларӌа чӧр сыхханнар. Олар, Чахсы Хабардаңар чоохтап, полған на чирде кізілерні имнееннер[+].


Ирод ікінӌілесте

7[•]Галилей чирінің[†] ханы Ирод, Иисустың итчеткен хайхастарынаңар[†] истіп, таңнаан: хай піреезі Иисусты тіріл килген Иоанн полар тіп чоохтасхан;[+] 8пасхалары ухаанӌы[†] Илия килген полар тееннер; паза пасхалары – мының алнындағыох ухаанӌыларның[†] піреезі тіріл килген полар тееннер. 9Ирод, тізең, теен:

– Иоанның мойнын мин ӱзе сабысхам. Мынзы чи Кем полӌаң, Кемнеңер пу нимелерні исчем?

Иисусты кӧріп алӌаң оңдай тілеп сыххан[+].


Пис муң кізіні тосхырғаны


(Мф 14:13-21; Мк 6:30-44; Ин 6:1-14)

10[•]Илӌілер[†], айлан киліп, иткен нимелерінеңер Иисусха прай чоохтап пиргеннер. Иисус, оларны Позынаң хада алып, Вифсаида саарның хыриндағы ээн чирзер парыбысхан[+]. 11Че кізілер, аннаңар піл салып, Иисустың соонӌа парғаннар. Иисус, тізең, оларны удурлап, Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] чоохтап, кирексееннерін ағырығлардаң имнеп салып одырған.

12Иир полыбысханда, он ікі ӱгренӌі, Иисуссар пас киліп, чоохтанған:

– Піс ээн чирдебіс, аннаңар кізілерні позыдыбыс. Олар, чағынғы аалларзар парып, чіӌең ниме таап, мында хонып алзыннар.

– 13Сірер постарың оларға чіӌең ниме пиріңер, – теен оларға Иисус.

– Пістің пис халастаң паза ікі палыхтаң пасха ниме чоғыл. Алай пу кізілернің прайзына чіӌең ниме ал килибіс пе? – нандырғаннар олар.

14Анда пис муңа чағын ир кізі полған.

– Парыңар, кізілерні илігердең изерістіре одырт салыңар, – теен ӱгренӌілеріне Иисус.

15Ідӧк идіп, прайзын одырт салғаннарында, 16Иисус, пис халаснаң ікі палыхты алып, тигірзер кӧріп ала, алғабысхан. Анаң халаснаң палыхты, сындырып, кізілерге ӱлеп пиріңер тіп, ӱгренӌілеріне пирібіскен. 17Прайзы тосханӌа азыранып алғанда, артхан чиис он ікі торасха тол парған.


Пётр Иисусты Мессий-Христос тіп адапча

18[•]Пірсінде Иисус пір чирде чалғызан пазырчатхан, ӱгренӌілері, тізең, Аның хыринда полғаннар.

– Кізілер Мині кемге санапчалар? – сурған олардаң Иисус.

– 19Хайзылары Кіреске[†] тӱзірӌең Иоанн, піреелері Илия, паза пасхалары мының алнындағы ухаанӌыларның піреезі тіріл килген полар тіп санапчалар, – нандырғаннар ӱгренӌілері.

–[+] 20Сірер чи Мині кемге санапчазар? – сурған ӱгренӌілерінең Иисус.

– Худайның Мессий-Христозы полчазың, – нандырған Пётр[+].

21[•]Андада Иисус аннаңар пірдеезіне чоохтабасха хатығ чахығ пирген.


Иисус Позының, ӧліп, тірілерінеңер чоохтапча


(Мф 16:20-28; Мк 8:30—9:1)

– 22Кізі Оолғына[†] кӧп ирееленерге килізер: ах сағаллар[†], улуғ абыстар[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілері Аны, постарынаң хыйа идіп, ӧдір саларлар, че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл килер, – теен Ол[+]. 23Анаң Иисус прайзына теен:

– Кем Минің соомӌа парарға итче, ол позынаңар ундут салзын, кірезін алып, Минің соомӌа парзын[+]. 24Кем позының тынын ал халарға итче, ол аны чідір салар. Кем тынын Минің ӱчӱн салар, ол аны ал халар.

25Прай чир-чалбахты[†] холға алып, че позын чох иттірт алай хыйаллатырт салза, кізее пірее туза пар ба ни зе[+]? 26Кем Миннең паза Минің сӧстерімнең уйадар, Кізі Оолғы[†] даа, Позының, Пабазының паза ах-арығ[†] ангеллерінің[†] сабланызында киліп, ол кізідең уйадар[+]. 27Сынны чоохтапчам сірерге, мында турчатханнарның хай-піреезі, ӧлгелеккеӧк, Худай хан-ӱлгӱзін кӧріп алар[+].


Иисустың хубулғаны

28[•]Пу сӧстер соонда сигісче кӱн ирт парғанда, Иисус, Пётрны, Иоанны паза Иаковты[†] Позынаң хада алып, тағзар пазырарға сыххан[+]. 29Ол пазырчатхан туста Аның сырайы алыс парған, кип-азаа, тізең, чылтырама ах пол парыбысхан. 30Ол арада ікі ир кізі Аннаң чоохтасхан. Олар Моисейнең[†] Илия полғаннар. 31Сабланыста[†] киліп, олар Иерусалимде полар киректеңер – Иисустың пу чирдең парыбызарынаңар чоохтасханнар. 32Пётр паза аннаң хада килгеннер тирең уйғуда полғаннар, че усхун парып, сабланызында чарып турған Иисусты паза Аннаң хости турчатхан ікі иренні кӧр салғаннар. 33Иреннер Иисустаң оортах париғаннарында, Пётр Иисусха теен:

– Ӱгретчі! Хайдағ чахсыдыр піске мында. Ӱс отах турғыс пирибіс: пірсін – Сағаа, пірсін – Моисейге[†] паза пірсін – Илияа.

Ол позы даа пілбеен, ниме чоохтанчатханын.

34Ол іди чоохтанчатхан аразында, пулут сых киліп, оларны чабысхан. Пулут алтына кір париғаннарында, ӱгренӌілері тың хорых парғаннар. 35Пулут істінең табыс истіле тӱскен:

– Пу Минің хынчатхан Оолғым. Истіңер Аны[+].

36Ол табыс тохтап парғанда, Иисус чалғызан халған. Ӱгренӌілері сым полғаннар, кӧрген нимедеңер олар пірдеезіне ол кӱннерде чоохтабааннар.


Алӌааххан оолахты имнеені


(Мф 17:14-18; Мк 9:14-27)

37[•]Пазағы кӱнде, хаӌан олар тағдаң ин килигеннерінде, Иисусты кӧп чон удурлаан. 38Кинетін чон аразынаң хайдағ-да кізі хысхырыбысхан:

– Ӱгретчі! Алданчам Сағаа, оолғымны кӧр пирдек, ол минің чалғыс оолғым. 39Аны чабал хут кинетін хаап аладыр, оолғым хысхыра тӱсче, анаң ахсынаң кӧбік сыхханӌа иреелеп, чадап ла позытча. 40Мин ӱгренӌілеріңнең ол чабал хутты сығара сӱр пирерге сурынғам, че олар сыдабааннар.

– 41Йо-о, пу киртізі чох паза ардап парған тӧл! Нинӌезін Мин сірернең хада поларбын? Хаӌанға теере сірернең сыдазим? Ағыл пеер оолғыңны, – нандырған Иисус.

42Оолах чағыннап одырғандох, айна[†] аны, чирге аңдара сазып, сапхлап сыххан, че Иисус ағаа хатығ чоохтанып, оолахты имнебіскен, анаң пабазына пирібіскен[+]. 43[•]Прай кізілер Худай кӱзіне таңнаан.


Иисус Позының ӧлімінеңер хатап чоохтапча


(Мф 17:22-23; Мк 9:30-32)

Чон Иисустың итчеткен нимелеріне хайхап турған аразында, Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– 44Пу сӧстер миистеріңе чахсы иде сиип парзын: Кізі Оолғы кізілер холына кірер[+].

45Че ӱгренӌілері Аны оңар полбааннар, Аның чазыт сағызы пілдістіг нимес полған. Иисустаң сурарға, тізең, тідінмееннер[+].


Кем улии тіп таласханы


(Мф 18:1-5; Мк 9:33-37)

46[•]Ӱгренӌілеріне мындағ сағыс кір килген: кем иң улии полча? 47Иисус, тізең, оларның сағыстарын піліп, паланы алып, Позының алнында турғыс салып, 48оларға піди теен:

– Мині аарлап, пу паланы позына чағын кирген кізі Мині дее позына чағын итче. Мині позына чағын иткен кізі Мині ысхан Худайны даа позына чағын итче. Кем сірернің араңарда иң кічіг, ол улии пол парар[+].


Кем сірердең тоғыр нимес, ол сірернең хада

49Андада Иоанн чоохтанған:

– Ӱгретчі! Піс Синің адыңнаң айналарны[†] сығара сӱрчеткен кізіні кӧргебіс. Ол пістің арабыстаң ниместеңер, піс ағаа чаратпаабыс.

–[+] 50Тохтатпаңар аны. Кем сірердең тоғыр нимес, ол сірернең хада, – теен ағаа Иисус[+].


Самар кізілер Иисусты постарына чағын кирбинчелер

51Иисусты чирдең апарыбысчаң тус чағдап одырғанда, Ол Иерусалимзер парарға идібіскен[+]. 52Ол Позының алнынӌа илӌілерін[†] ысхан. Олар, тізең, парып, Самар чиріндегі пір аалға, Иисустың килеріне прай ниме тимнеп саларға тіп, кіргеннер[+]. 53Че ол аалда Иисусты, Иерусалимзер парчатхан кізі тіп, постарына чағын кирбееннер. 54Аны кӧріп, Иисустың ӱгренӌілері Иаковнаң[†] Иоанн чоохтанғаннар:

– Хан-пигібіс[†]! Илия иткен чіли, тигірдең тӱскен от, пу кізілернің пазына тӱзіп, оларны чох идібіссін тіп чоохтабызибыс па[+]?

55Че Иисус, оларзар айланып, андағ ниме идерге чаратпин, теен:

– Хайдағ хуттығ полчатханнарыңны пілбинчезер. 56Кізі Оолғы кізі тынын чох идерге нимес, арачылирға килген.

Анаң олар пасха аалзар пар сыхханнар.


Иисустың соонӌа парары


(Мф 8:19-22)

57[•]Олар чолӌа парчатханда, кем-де Иисусха теен:

– Хан-пигім![†] Син хайдар даа парзаң, мин сооңӌа андарох парарбын.

– 58Тӱлгӱлернің іннері пар, тигірдегі хустарның – уйалары, че Кізі Оолғының, пазын хыйын салып, тынанып алӌаң орны чоғыл, – теен ағаа Иисус.

59Паза пірсіне Ол теен:

– Соомӌа пар.

– Хан-пигім! Пастап мағаа, парып, пабамны чыып саларға чарат, – нандырған анзы.

– 60Ӧліглер ӧліглерін постары чығзыннар. Син, парып, Худай хан-ӱлгӱзінеңер хабарлап чӧр, – теен ағаа Иисус.

61Паза пірсі теен:

– Мин Синің сооңӌа парарбын, Хан-пиг! Че пастап мағаа ибдегілерімнең анымӌохтазып аларға чарат.

– 62Кем, холын салдаа сал салып, соонзар хайбағынча, анзы Худай хан-ӱлгӱзіне киліскек кізі нимес, – теен ағаа Иисус.

#### 10


Читон ӱгренӌіні ӱгредерге ысханы

1[•]Аның соонаң Хан-пиг[†] читон ӱгренӌі хоза таллап алып, оларны Позы парарға итчеткен полған на саарзар паза аалзар ікілердең Позының алнынӌа ысхан. 2Ол піди теен:

– Кисчең ас кӧп, че тоғынӌаң кізі асхынах. Аннаңар пу хыра Ээзінең сурыныңар, хыразында тоғынӌаң кізілерні ыссын[+]. 3Парыңар! Мин сірерні, хурағаннарны чіли, пӱӱрлер аразынзар ысчам[+]. 4Нанӌых таа, хапчых таа, ӧдік тее постарыңнаң хада албаңар. Чолда тоғасханнарның пірдеезінең изеннеспеңер. 5Хайдағ даа тураа кірзеңер, пурун «Амыр хоных ползын пу тураа!» тіп турыңар. 6Ол турада амыр хоныхха хынчатхан кізі чуртапчатса, сірернің алғазыңар ағаа чидер, че андағ полбаза, сӧстерің нандыра айланар. 7Тоғынӌының тоғызы тӧлегліг полӌаң, аннаңар, олох турада халып, ниме пирзелер, аны, чіп, ізіңер. Турадаң тураа чӧрбеңер[+]. 8Че пірее саарзар килзеңер, анда сірерні чахсы удурлазалар, пирген нимені, чіп, іс турыңар[+]. 9Андағы ағырчатхан кізілерні имнебізіп, «Худай хан-ӱлгӱзі[†] чағдап килді сірерзер» тіп турыңар оларға[+]. 10Че пірее саарзар килзеңер, анда, тізең, сірерні чахсы удурлабазалар, тасхар сығып, піди тіңер: 11«Маймахтарыбысха пас парған саарыңның тозынын чиріңерге нандыра хахтапчабыс, че піліңер, Худай хан-ӱлгӱзі[†] чағдап килді сірерзер»[+]. 12Тіпчем сірерге, чарғы кӱнінде Содом саарға пу саардаң хай-хай ниик полар.


Киртінминчеткеннерге сизіндіріг


(Мф 11:20-24)

13[•]Хыйал сағаа, Хоразин! Хыйал сағаа, Вифсаида! Сірерде иділген хайхастар[†] Худайы чохтарның Тир паза Сидон саарларында иділген ползалар, олар хаӌанох киден кип-азах кизіп, пастарына кӱл чайып одырып ала, пыросынарӌыхтар[+]. 14Че Тир паза Сидон саарларға чарғыда сірердең хай-хай ниик полар. 15Син дее, Капернаум, тигірзер ӧӧрлеттірерзің ме? Чох, чир тӱбінзер[†] тастаттырарзың!

16Анаң Иисус хосхан;

– Сірерні исчеткеннер, Мині дее исчелер, сірерні хыйа итчеткеннер, Мині дее хыйа итчелер. Мині хыйа итчеткеннер, тізең, Мині ысхан Худайны даа хыйа итчелер[+].


Читон ӱгренӌінің айланғаны

17Читон ӱгренӌі, ӧрчіліг айлан киліп, чоохтаан:

– Хан-пигібіс![†] Чахығны Синің адыңнаң пирзебіс, чабал хуттар даа пісті исчелер[+].

18Иисус оларға теен:

– Тигірдең чалын на чіли тӱсчеткен сайтанны[†] кӧргем[+]. 19Мин сірерге чыланнарны, скорпионнарны пасхлаӌаң паза ыырӌының прай кӱзін асчаң ӱлгӱ пиргем, пір дее ниме сірерге хомай ит полбас[+]. 20Че айналар[†] чахииңарны толдырча тіп, ӧрінмеңер, аттарың тигірде пазыл парғанына ӧрініңер[+].


Иисус Пабазын сабландырча


(Мф 11:25-27)

21[•]Олох туста Иисусты Худай Худы[†] ӧрініснең толдырған. Иисус теен:

– Пабам! Тигірнең чирнің Ээзі! Мынзын, пілістіглердең паза хыйғалардаң чазырып, кічіг палаларға ас пиргенің ӱчӱн, Сині саблапчам. Йа, Пабам, мына мынзы Син хынғанни полды.

22Анаң, ӱгренӌілерінзер айланып, чоохтанған:

– Пабам прай нимені Мағаа пирген. Кем Оолғы полчатханын, Пабазынаң пасха пірдеезі пілбинче. Кем Пабазы полчатханын даа, Оолғынаң пасха пірдеезі пілбинче. Кемге Оолғы Аны ас пирерге хынча, олар ла пілче[+].

23Анаң, ӱгренӌілерінзер айланып, оларға ла чоохтанған:

– Сірер кӧрчеткен нимені кӧрчеткеннер – часкалығлар![+] 24Тіпчем сірерге, кӧп ухаанӌыларның[†] паза ханнарның сірер кӧрчеткен нимені кӧрерлері килген, че кӧрбееннер, сірер исчеткен нимелерні истерлері килген, че испееннер[+].


Чағбан чӱректіг самар кізі

25Ол арада Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің пірсі, турып, Иисусты сыныхтап, чоохтанған:

– Ӱгретчі! Мӧгі чуртасты[†] алар ӱчӱн, мин ниме идерге кирекпін?

–[+] 26Моисей[†] Чахиинда ниме пазылча? Хайди син аны хығырчазың? – сурған аннаң Иисус.

– 27Позыңның Хан Худайыңа прай чӱрееңнең, прай кӧңніңнең, прай кӱзіңнең паза прай сағызыңнаң хын. Чағыныңа позыңа чіли хын, – нандырған Моисей Чахии[†] пілігӌізі.

–[+] 28Орта син нандырдың. Іди итсең, чуртирзың, – теен ағаа Иисус.

–[+] 29Чағыным чи кемдір? – сурған Иисустаң анзы, ахтанарға полып.

30Иисус ағаа піди нандырған:

– Пір кізі, Иерусалимнең Иерихонзар парирып, чолда тонағӌыларға урун партыр. Олар, аның кип-азаан суурып алып, сох салып, сала тыннығ тастап парыбыстырлар. 31Олох чолӌа пір абысха[†] парарға киліскен, че пайаағы кізіні кӧр салып, чолның тігі саринӌа ирт парыбысхан. 32Левит[†] тее ідӧк, хыринӌа ирт парирып, чағын пазып, кӧріп алып, ідӧк чӧре халған. 33Пір самар кізі, олох чолӌа парирып, пайаағы кізее орта пол парып, аны кӧріп, тың айап парған ағаа[+]. 34Чағын пас киліп, ол аның палығларын хайахнаң паза арағанаң чууп, ораап, палғап салған, анаң аны, эштегіне одыртып, хонӌаң туразар ағыл килген. Мында даа ол аны кӧрген. 35Пазағы кӱн, тізең, самар кізі, чорыхха сыхчадып, ікі динарий[†] сығарып, хонӌаң тураның ээзіне пиріп, теен: «Пу кізіні кӧр. Ахчаны мыннаң артых хорат салзаң, айланыста прай тӧлеп пирербін».

36Хайди сағынчазың, пу ӱзӧлеңнің хайзы сайбағӌыларның холына кірген кізее чағыны полған?

– 37Ағаа айаан кізі, – нандырған Моисей Чахии пілігӌізі.

– Пар, син дее ідӧк ит тур, – теен ағаа Иисус.


Иисус Мариянаң Марфаның туразында

38Аннаң андар парчадып, Иисус пір аалзар читкен. Ол аалда Марфа тіп ипчі Иисусты позының туразынзар хығырған[+]. 39Ол ипчінің Мария тіп туңмазы пар полған. Иисустың азахтарына чағын одырып алып, ол Иисустың сӧзін истіпчеткен[+]. 40Марфа, тізең, чахсы сыйлирға полып, маң чохтанып одырған. Анаң, Иисуссар пас киліп, теен:

– Хан-пигім! Туңмамның мині чалғыс позымны ла хайындырчатханына киреен халбинча ба? Чоохтазаң ағаа, полыс пирзін мағаа.

41Иисус ағаа нандырған:

– Марфа! Марфа! Син, кӧп нимедеңер сағыссырап, маң чохтанчазың,[+] 42че пір ле ниме кирек. Мария, тізең, артығын таллап алған, анзын аннаң пірдеезі пылас полбас.

#### 11


Пазырардаңар ӱгредіг


(Мф 6:9-15; 7:7-11)

1[•]Пірсінде Иисус пір чирде пазырчатхан. Пазырарын тоос салғанда, ӱгренӌілерінің пірсі Ағаа теен:

– Хан-пигім[†]! Син дее пісті, Иоанн позының ӱгренӌілерін пазырарға ӱгреткен чіли, ӱгрет сал[+].

2Иисус оларға нандырған:

– Пазырчатсаңар, піди тіңер:

Тигірдегі Пабабыс!
Синің Адың сабланзын;
Синің хан-ӱлгӱң пеер килзін;
Чир ӱстӱнде[†] дее, тигірдегӧк чіли,
Синің кӧңніңӌе прай ниме ползын.
3Піске киректелчеткен халасты кӱннің сай пир.
4Піс алымнығ алай пыролығ кізілернің пыроларын тастапчатхан чіли,
Пістің дее пыроларыбысты ідӧк таста.
Пісті хыӌыхтаныстарнаң сыныхтаба, че чабалдаң арачыла[+].

5Анаң оларға чоохтанған:

– Сірернің пірееңерге, орты хараада нанӌыңарзар парып, «Нанӌым! Мағаа ӧдіске ӱс халас пир. 6Минзер чолға парчатхан нанӌым кірді, минің, тізең, ағаа пирӌең пір дее чиизім чоғыл» чоохтанарға киліскен полза, 7арғызың, тізең, сағаа тура істінең «Чархастығ полба! Ізік пиктіг. Палаларым даа, позым даа узирға чадыбыстыбыс. Турып, сағаа халас пирӌең оңдайым чоғыл» нандырған полза, 8тіпчем сірерге, ол кізі, нанӌылас хоостыра, тӧзектең турып, сірерге халас пирбезе дее, сірер хати-хати сурзаңар, нанӌыңар, тур киліп, нинӌе халас кирек, анӌа пирер. 9-10Пу оңдайнаң тіпчем сірерге: полған на сурчатхан кізі аладыр, тілеен кізі табадыр, тохлатчатхан кізее азыладыр. Аннаңар сурыңар – сірерге Худай пирер, тілеңер – таап аларзар, тохладыңар – ізік азылар сірерге[+].

11Оолғы халас сурза, ағаа халас орнына тас пирчеткен, алай палых сурза, ағаа палых орнына чылан пирчеткен паба пар ба сірернің араңарда? 12Алай нымырха сурза, ағаа скорпионны пирерзер бе? 13Сірер, чабал даа ползаңар, палаларыңа чахсыны пир пілчетсер, Тигірдегі Паба даа сурынчатханнарға Худай Худын[†] хайди пирбес[+].


Сайтанның ма, Худайның кӱзінең ме?


(Мф 12:22-30; Мк 3:20-27)

14[•]Пірсінде Иисус чоохтан полбинчатхан кізідең чабал хутты сығара сӱрібіскен. Чабал хут сых парыбысхандох, ол кізі чоохтан сыххан. Кізілер, ол нимее хайхап парғаннар, 15хай піреезі, тізең, чоохтанған: «Ол айналарны[†], оларның Веельзевул ханының кӱзінең сығара сӱрче»[+].

16Пасхалары, тізең, Иисусты сыныхтирға полып, тигірдең пірее танығ ползын тіп, хысханнар Аннаң[+]. 17Че Иисус, оларның ниме сағынчатханнарын піліп, чоохтанған:

– Полған на хан-чир, істінең ыырласха пастырчатса, ээн-хоол халар, тура даа ідӧк, хырыс-табыс полчатса, сайбаладыр. 18Сайтанның[†] даа чирі істінең пӧлілзе, хайди андада аның ӱлгӱзі тур халар? Сірер, тізең, Мин айналарны[†] Веельзевул кӱзінең сығара сӱрчем, тіпчезер. 19Сынап Мин Веельзевул кӱзінең айналарны сығара сӱрчетсем, ӱгренӌілерің чи хайдағ кӱснең оларны сӱрчелер? Аннаңар олар сірерге чарғыӌы поларлар[+]. 20Мин айналарны Худай пирген кӱснең сығара сӱрчетсем, анзы Худай хан-ӱлгӱзінің[†] сірерзер чит килгені полча.

21Кӱстіг кізі позының туразын тирігліг хадарчатса, аның ниме-ноозы пӱдін поладыр. 22Че хаӌан аннаңох кӱстіг кізі, киліп, чиңіп алза, андада, пайаағы кізінің ізенчеткен прай тириин алып, аның ис-пайын ӱлестірер.

23Кем Миннең хада нимес, ол Миннең тоғыр. Кем Миннең хада чығбинча, ол хыйа тастапча[+].


Чабал хуттың айланғаны

24Чабал хут, кізідең сых парыбызып, амыр орын кілеп, суғ чох чирлерӌе чӧрче. Андағ орын таппаза, ол тіпче: «Сыххан турамзарох айланим». 25Анаң, айлан киліп, кӧрзе, туразы прай сыбырыл парған, арығ турча. 26Андада ол, парып, позынаң даа чабал читі айнаны ағыл киліп, ол турада чуртап сыхчалар. Мынзы, тізең, ол кізее пастағызының хыринда улам хомай поладыр[+].


Сын часка

27Иисус іди чоохтанчатхан туста, чон аразынаң пір ипчі, хысхырып, теен:

– Хайдағ часкалығ Сині позында ал чӧрген паза имӌектеен ипчі!

–[+] 28Худай сӧзін дее, истіп, толдырчатханнар, часкалығлар! – нандырған Иисус[+].


Иона ухаанӌының тании


(Мф 12:38-42; Мк 8:12)

29[•]Кізілер кӧптең кӧп чыылыс килгеннерінде, Иисус чоохтап сыххан:

– Пу чабал тӧл Миннең танығ сурча, че оларға Иона ухаанӌының[†] таниинаң пасха пір дее танығ пирілбес. 30Хайди Иона Ниневий саардағыларға танығ полған, ідӧк Кізі Оолғы[†] амғы тӧлге танығ полар. 31Чарғы кӱнінде ӱстӱнзархы чирлердегі хан ипчі, пу тӧлнең хада чарғы кӱнінде турып, оларны пыролир. Ол, Соломонның[†] хыйға сӧстерін истерге полып, чир хыринаң килген полған. Мынзы, тізең, Соломоннаң[†] даа улуғ[+]. 32Чарғы кӱнінде Ниневий саардағылар, амғы тӧлнең хада турып, аны пыролирлар. Олар, Ионаның ӱгредиин истіп, пыросынып, чазыхтарын[†] тастааннар. Мынзы, тізең, Ионадаң даа улуғ[+].


Чарытхыдаңар кип-чоох


(Мф 5:15; 6:22-23)

33[•]Пір дее кізі, чарытхыны чарыдып алып, кӧрінмес чирзер алай ідіс алтынзар турғыза чоғыл нооза, че тураа кірчеткен кізілер кӧрер иде, кӧріндіре чирде турғызадыр[+]. 34Кізінің харахтары идіне чарытхылар осхастар, аннаңар харахтарың арығ полза, прай істіңер дее чарых полар, харахтарың чахсы полбаза, прай істіңер дее харасхы полар. 35Аннаңар істіңердегі чарытхы харасхы полбазын тіп, сиргек кӧріңер. 36Синің прай идің чарыпчатса, паза анда пір дее харасхы ниме чох полза, андада, хайди чарытхы сині чарытча, ідӧк ибіре прай чарых полар.


Хыйал сірерге


(Мф 23:1-36; Мк 12:38-40; Лк 20:45-47)

37[•]Иисус пу сӧстерні чоохтапчатханда, пір фарисей[†] Аны позынзар азыранарға хығырған. Иисус, андар парып, стол кистіне одыр салған. 38Фарисей, Иисустың хол чуғбин стол кистіне одырғанын кӧр салып, таңнап парған[+]. 39Че Хан-пиг[†] ағаа теен:

– Сағам, сірер, фарисейлер,[†] чірче-айахтың тастын на арығлапчазар, істіңер, тізең, чабдыланыснаң чабал хылыхха тол парған. 40Чидінмееннер! Кем тастын чайаан, Олох істін чайаан нимес пе зе? 41Постарыңда ниме пар, аны чох кізілерге пирібіс турзаңар, андада прай нимеңер арығ полар.

42Че, хыйал сірерге, фарисейлер! Мятаның, рутаның паза пасха даа чир тамахтарының онынӌы чардығын Худайға пирчезер, че Худайның чарғызынаңар паза хынызынаңар ундуп салчазар. Сірер, анзын идіп, мынзын даа ундубасха кирексер[+].

43Хыйал сірерге, фарисейлер! Синагогаларда[†] алнында одырарға паза кӧп чон чыылған чирлерде улуғладып удурладарға хынадырзар[+].

44Хыйал сірерге, Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар, сірер кӧрінминчеткен сӧӧк чатчатхан орыннарға тӧӧйзер. Кізілер, оларны сизінмин, ӱстӱлерінӌе пас чӧрчелер[*].

45Андада Моисей[†] Чахии пілігӌілерінің пірсі чоохтанған:

– Ӱгретчі! Пу нимені чоохтап, Син пісті дее хомзындырчазың.

46Иисус, тізең, нандырған:

– Сірерге дее, Моисей Чахии[†] пілігӌілері, хыйал! Сірер кӧдірӌее чох аар чӱкті кізілерге артыбысчазар, постарың, тізең, ол чӱкке салаа даа узынаң теңминчезер.

47Хыйал сірерге! Ӧбекелерің ӧдір салған ухаанӌыларға[†] сірер хумартхы тастар турғысчазар. 48Іди сірер пабаңарның иткен киректерінең чарасчатханнарыңны киречілепчезер. Олар ухаанӌыларны ӧдіргеннер, сірер, тізең, оларға хумартхы тастар турғысчазар[+]. 49Ана аннаңар Худайның кӱлӱк сағызы піди теен: «Мин оларзар ухаанӌыларны паза илӌілерні[†] ызарбын; олар, тізең, хай піреелерін ӧдіріп, пасхаларын сӱрерлер»[+]. 50Аннаңар амғы тӧл прай ухаанӌыларның чир тӧстелгеннең пеер тӧгілген ханы ӱчӱн тӧлир[+]. 51Авельнің тӧгілген ханынаң пастада тайығ салӌаң орынның[†] паза храмның[†] аразында ӧдірткен Захарийнің ханына теере. Йа, тіпчем сірерге, прай ниме ӱчӱн ӧс пу тӧлдең алылар.

52Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері! Сірер, пілісті асчатхан ізіктің клӱзін алып алып, постарың даа кірбеезер, кірерге иткеннерге дее харығ полғазар.

53Иисус іди чоохтанчатхан туста, Моисей Чахии пілігӌілерінең фарисейлер, Аның сӧстеріне хазалып, аймах-пасха нимелердеңер сурастырғлааннар. 54Аның алӌаас чоохтаныбысханын тудып алып, пыролабызарға харазып, Иисусты китееннер[+].

#### 12


Чойырхостаңар сизіндіріг


(Мф 10:28-33; 12:32; 10:19-20)

1Нинӌе-нинӌе муң чон чыылыс киліп, хыстынызып ала, удур-тӧдір ітклесчеткен туста, Иисус ӱгренӌілеріне пастап чоохтанған:

– Фарисейлернің[†] ачытхызынаң китеніңер, анзы – чойырхос полча[+]. 2Чазырған нимелернің пірдеезі азылбин пола чоғыл, пасхалары піл салбас чазыт таа пола чоғыл[+]. 3Аннаңар харасхыда чоохтаан нимелерің чарыхта истіл пар турар. Тура істінде хулахха сыбыхтап чоохтаан ниме тура хырынаң чарлалар.

4[•]Тіпчем нооза сірерге, Позымның арғыстарыма: ит-сӧӧкті ле ӧдіріп, аннаң пасха пір дее ниме ит полбастардаң хорыхпаңар. 5Че кемнең хорығарға кирек полчатханын мин сірерге чоохтап пирербін. Кемнің сірерні, ӧдіріп, кӧйчеткен кӧлзер тастаӌаң ӱлгӱзі пар, анзынаң хорығыңар. Йа, тіпчем сірерге, анзынаң хорығыңар[+].

6Пис пораатай ікі ле ахчаа садылча нимес пе зе? Че оларның пірдеезін Худай ундубинча. 7Пастарыңдағы састар даа прай сандалар, аннаңар хорыхпаңар, нинӌе дее кӧп пораатай полза, сірер прайзынаң аарлығзар[+].

8Тіпчем сірерге, кем чонның алнында Миннең хада полчатханын кӧзітче, Кізі Оолғы[†] даа ол кізінең хада полчатханын Худай ангеллерінің[†] алнында кӧзідер[+]. 9Че кем кізілер кӧзіне Миннең хыйа полыбызар, Мин дее аннаң Худай ангеллерінің[†] алнында хыйа полыбызарбын[+].

10Кем Кізі Оолғына[†] тоғыр чоохтанар, аның пырозы тасталар, че кем Худай Худынаңар[†] хомай чоохтанар, анзының пырозы тасталбас[+].

11Сірерні синагогаларзар[†], пастыхтарзар паза пиглерзер ағыл килзелер, хайди алай ниме нандырарынаңар, алай ниме чоохтанарынаңар сағыссырабаңар. 12Олох туста Худай Худы[†] сірерні чоохтанӌаң нимее ӱгрет салар.


Сағызы чох пайдаңар кип-чоох

13[•]Чон аразынаң пір кізі Иисуссар айланған:

– Ӱгретчі! Чоохта харындазыма, пабам халғысхан ис-пайнаң миннең ӱлессін.

– 14Кем Мині сірерге чарғыӌы поларға алай ис-пайны ӱлестірерге турғысхан? – нандырған ағаа Иисус.

15Анаң оларның прайзына теен:

– Кӧріңер, азымахчы полардаң китеніңер. Кізінің чуртазы ис-пайының кӧбінең полбинча[+].

16Анаң кізілерге пір кип-чоох[†] чоохтап пирген:

– Пір пайның хыразында маңат тамах сыхтыр. 17«Хайди полӌаң? Пу син тамахты урӌаң орын чоғыл», – сағынтыр ол кізі позы алынӌа. 18Анаң тіптір: «Піди ит салим: аңмарларымны сайабызып, мыннаңох улуғ аңмарлар пӱдір саларбын. Андар прай тамаамны паза прай ис-пайымны чыып саларбын. 19Анаң позым позыма тирбін: Ис-пайың кӧп, нинӌе-нинӌе чылларға чидер: тынанып, чіп, ізіп, чуртастың татхынын хап». 20«Нимее чарабаан! Пуох хараазын тыныңны ал чӧрібізерлер, кемге халар чыған ис-пайың?» – теен ағаа Худай. 21Худайға пайыбин, ис-пайны ла позына чыыпчатхан кізінең піди пол парадыр[+].


Пір дее нимедеңер сағыссырабаңар


(Мф 6:19-21, 25-34)

22Анаң Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– Аннаңар тіпчем сірерге: чіӌең-ісчең нимедеңер, кисчең кип-азахтаңар сағыссырабаңар[+]. 23Сірернің чуртазыңар ас-тамахтаң артых нимес пе зе, идіңер, тізең, – кип-азахтаң? 24Кӧріңер харғаларны: олар тамах таарып-чығбинчалар, ӱртӱннері дее, аңмарлары даа чоғыл, Худай, тізең, оларны азырапча. Сірер, тізең, хустардаң артых нимессер бе зе[+]? 25Сірернің пірееңер сағыссыри-сағыссыри киліп, позының ӧскен сынын пір харысча даа хос полар ба ни? 26Мындағ даа кічіг нимені ит полбинчатханда, пасхазына нимее сағыссырапчазар? 27Кӧріңер, чазы чахайахтары хайди ӧсчелер: олар тоғынминдаачалар, тӱк тее иирбинчелер, че, тіпчем сірерге, Соломон[†] даа – Израиль[†] ханы – иң саблығ тузында, оларның пірсі дее чіли сіліг тонан чӧрбеен. 28Худай пӱӱн чазыдағы, таңда, тізең, песке тасталар отты даа іди тонандырчатса, сірерні дее тонандырбас па, ас киртіністіглер![+] 29Аннаңар, чіӌең-ісчең ниме тілеп, сағыссырабаңар. 30Худайы чохтар анзын тілепчелер; Пабаңар, тізең, анзын кирексіпчеткеннеріңні пілче. 31Аның орнына Худай хан-ӱлгӱзін[†] тілеңер, пасхазын, тізең, Худай сірерге пирер.


Тигірдегі ис-пайдаңар

32Хорыхпаңар, сірер кічіг хой ӧӧрі! Худай Пабаңар Худай хан-чирін[†] сірерге пиреріне чӧпсінче[+]. 33Сірер, ис-пайыңарны садып, чох кізілерге полызыңар. Постарыңа уурабас хапчығас тимнеп, хорабас ис-пайны тигірде чығыңар. Андар оғыр даа чит полбас, кӧӧ дее аны ардат полбас нооза[+]. 34Ис-пайыңар хайда, чӱрееңер дее анда полар.


Узубаңар


(Мф 24:45-51)

35[•]Хурларыңны хурчан салып, чарытхыларыңны тамызып, хаӌан даа тимде полыңар. 36Тойға парыбысхан пигні сағыпчатхан нымысчыларға тӧӧй полыңар: анзы, киліп, тохлатсох, олар ізікті сах андох ас пирерлер[+]. 37Часкалығлар нымысчылар, хаӌан, ээзі нандыра айланып, оларның узубинчатханнарын кӧрзе. Сынны чоохтапчам сірерге, ол пай кізі, хурын хурчанып, нымысчыларын стол кистіне одыртып, оларның алнында хайынар. 38Часкалығлар ол нымысчылар, кемні ээзі, орты хараада даа, таң алнында даа киліп, тимде полғаннарын табар. 39Сірер пілчезер, сынап тура ээзі оғырның хаӌан килерін пілӌең полза, ол узубасчых, оғырға даа тураа кірерге пирбесчік[+]. 40Кізі Оолғы сірер пір дее сағыбаан туста чиде салар, аннаңар хаӌан даа тимде полыңар.


Ізестіг паза ізестіг нимес нымысчы

41Андада Пётр Иисусха теен:

– Хан-пигім[†]! Син пу кип-чоохты[†] піске ле алай прайзына чоохтапчазың ма?

42Хан-пиг,[†] тізең, нандырған:

– Кемдір ізестіг паза хыйға тура устағӌызы? Ээзінің пасха чалӌыларның пазында турғызылған паза оларға чіӌең нимені тузында пирӌең тура устағӌызы. 43Ээзі, киліп, нымысчының іди хайынчатханын кӧрзе, хайдағ часкалығ ол нымысчы![+] 44Сынны чоохтапчам сірерге, ээзі андағ нымысчыны прай тура-хазаазын кӧрерге турғыс салар. 45Че пірее нымысчы, «Ээзім пу чағында килбес» тіп сағынып, чалӌыларны сох сығар, позы, тізең, ізіп-чіп, араға чоо ізінер[+]. 46Андада мындағ нымысчы сағыбаан кӱнде, сағыбаан туста ээзі чиде тӱзер, аны, ыра-чара тартып, киртінізі чохтарни осхас ӱлӱстіг идер.

47Ээзінің чахиин піле-тура, килеріне тимде полбаан паза аның чахиин толдырбаан нымысчы ээзіне чоо сохтырар. 48Че ээзінің чахиин пілбин, чарабас ниме ит салған нымысчы тың нимес сохтырар. Кемге кӧп пирілген, аннаң кӧбӧк сурағ полар; кемге кӧп киртіс-ізес полған, аннаң кӧбӧк сурарлар.


Тураны ікі чарары паза килер чарғы


(Мф 10:34-36; 16:2-3)

49[•]Мин чир ӱстӱне[†] ӧрт суғыбызарға килгем, сағамох ол кӧй сыхчаң полза тіп, чидікпин сағыпчам! 50Мин кіресте[†] кіреске[†] тӱзерге кирекпін, че хайди изі чохтанчам мин, ол ниме пол парғалахха![+] 51Мині чир ӱстӱне[†] амыр хоных пирерге килген тіп сағынчазар ба? Тіпчем сірерге, чох, чарылыс ағылчам[+]. 52Мыннаң андар пис кізіліг турада чарылыс сығарлар, ӱзі ікізінең тоғыр, ікізі, тізең, ӱзінең тоғыр поларлар: 53пабазы оолғынаң тоғыр полар, оолғы, тізең, – пабазынаң. Іӌезі хызынаң тоғыр полар, хызы, тізең, – іӌезінең. Хазинезі килнінең тоғыр полар, килні, тізең, – хазинезінең.

54[•]Анаң Иисус кізілерге теен:

– Сірер, кидертін сыхчатхан пулутты кӧр салып, «наңмыр полар» тидірзер – ідӧк поладыр. 55Че хаӌан ӱстӱнзархы чил саап сыхса, сірер «ізіг полар» тидірзер – ідӧк поладыр. 56Чойырхостар! Сірер чирнің паза тигірнің алызарын піл полчазар. Амғы тустың хайдағ полчатханын хайди піл полбинчазар?

57Ноға сірер постарыңа ниме орта полчатханын пӧгінминчезер? 58Ыырласхан кізінең хада пастыхсар парчатсаң, аннаң чолдох чарас саларға кӱстен. Іди полбаза, ол сині чарғаа пирібізер, чарғыӌы, тізең, сині хадағӌаа пирібізер, хадағӌы, тізең, харибге сух салар. 59Тіпчем сағаа, халғанӌы оох ахчаңны даа пир салбаанда, андартын сых полбассың.

#### 13


Пыросынарға хығырғаны

1Ол туста хайдағ-да кізілер, киліп, Иисусха Галилей чиріндегілердеңер[†] чоохтап пиргеннер. Иерусалимде Худайға тайығ[†] салчатхан туста, Пилат, оларны ӧдірглеп, ханнарын тайыға[†] ағылған малларның ханынаң аймастырыбыстыр[+]. 2Иисус ол кізілерге нандырған:

– Олар іди хыйалға кір парғаннаңар, ол кізілерні прай Галилей чиріндегілернің[†] иң чазыхтығлары[†] тіп сағынчазар ба таң? 3Чох, тіпчем сірерге, че пыросынып, чазыхтарыңнаң[†] хыйа полбазар, прайларың ідӧк ӧл парарзар. 4Алай Силоам башня тӱскенде, анда чоо пастыртхан он сигіс кізінің пырозы Иерусалимде чуртапчатхан пасха кізілердинең кӧп полған тіп, сағынчазар ба[+]? 5Чох, тіпчем сірерге, че пыросынмазар, прайларың ідӧк ӧл парарзар.

6Анаң пу кип-чоохты[†] чоохтаан:

– Пір кізі винограднигінде смоковница ағазын ӧскіртір. Чистегін кӧрерге киліп, пір дее чистек таппиндыр[+]. 7Анаң виноградникті кӧрчеткен кізее тіптір: «Мин пеер ӱзінӌі чылы чистек кілирге килчем, че таппинчам. Узурыбыс аны, нимее кирек ол, артых чир ле тутча»[+]. 8Че виноградникті кӧрчеткен кізі нандырған: «Ээзі кізі! Ам даа пір чылға аны халғыс сал. Мин, ам аның чирін ибіре хазып, андар тизек тастап саларбын. 9Арса, андада чистегі сығар, сыхпаза, тізең, тігі чыл узуртыбызарзың».


Пӱгӱр ипчіні имнебіскені

10Суббота[†] кӱнде Иисус пір синагогада[†] кізілерні ӱгреткен[+]. 11Кізілернің аразында он сигіс чыл чабал хутха кинек иттір салған ипчі полған. Ол, пӱгӱрел парып, чіке тур полбаӌаң. 12Иисус, аны кӧр салып, Позынзар хығырып алып, ағаа чоохтанған:

– Ағырииңнаң осхырылчазың!

13Анаң холларын ол ипчее салғандох, анзы, чіке турыбызып, Худайны саблап сыххан. 14Синагога[†] пастығы, Иисустың субботада[†] имнепчеткеніне тарынып, чонға чоохтанған:

– Тоғынарға чарадылчатхан алты кӱн пар, ол кӱннерде имненерге кил турыңар, че субботада нимес[+].

15Хан-пиг[†] ағаа нандырған:

– Чойырхос! Субботада сірернің полғаны ла хазаадағы пуғазын алай эштегін, систіп, суғарарға сығарбинча ба[+]? 16Пу ипчіні, тізең, – Авраамның[†] тӧлін, – он сигіс чыл сайтан[†] пағда тутхан. Субботада аны пағдаң позыдарға чарабас па?

17Иисус іди нандырғанда, Аннаң тоғыр полчатхан кізілер уйат парғаннар, прай чон, тізең, Аның иткен саблығ киректеріне ӧрінген[+].


Горчица ӱренінеңер кип-чоох


(Мф 13:31-33; Мк 4:30-32)

18[•]Иисус, тізең, чоохтанған:

– Нимее тӧӧйдір Худай хан-чирі[†]? Нименең Аны тиңнестірим? 19Ол горчица ӱреніне тӧӧй: кізі аны, ағылып, ӱчігінде одырт салған, анзы, ӧзе-ӧзе, улуғ ағас осхас пол парған. Тигірдегі хустар аның салааларында тӱнеӌеңнер[+].

20Иисус хосхан:

– Нименең тиңнестірим Тигір хан-чирін[†]? 21Ол ачытхаа тӧӧй: Ипчі кізі, пір улуғ сапчахча унға ачытхыны салыбызып, хойытхы турғызыбысча, анзы, тізең, ачып, кӧдірілче[+].


Тар ізік


(Мф 7:13-14, 21-23)

22[•]Анаң Иисус, Иерусалимзер алдыра чол тудып, кізілерні ӱгредіп ала, аалларнаң саарларны ирт парып одырған.

23Пір кізі Аннаң сурған:

– Хан-пиг![†] Пірее ле кізі арачылан халар ба?

Иисус оларға нандырған:

– 24Сірер тар ізіктерӌе иртерге кӱстеніңер. Тіпчем сірерге, кӧп кізі кірерге харазар, че полынмастар. 25Тура ээзі, тур киліп, ізіктерін пиктебіссе, сірер, тастында халып, ізік тохладып, хысхырарзар: «Пигібіс! Пигібіс! Ас пир піске ізікті!» Че Ол нандырар сірерге: «Мин сірерні пілбинчем, хайдаңзар сірер»[+]. 26Андада сірер чоохтанарзар: «Піс Синнең хада азыранӌаңмыс паза ісчеңміс. Ачых чирлерде Син пісті ӱгрет турӌаңзың». 27Че Ол сірерге нандырар: «Тіпчем сірерге, хайдаң килгеннеріңні пілбинчем. Саба итчеткеннернің прайзы хыйа парыңар Миннең».

28Хаӌан Авраамның,[†] Исаактың, Иаковтың[†] паза прай даа ухаанӌыларның[†] Тигір хан-чирінде[†] полчатханын, постарыңның, тізең, сығара сӱрдіртчеткеннеріңні кӧр салзаңар, андада сірернің сыыт таа, тіс хыӌыразы даа полар[+]. 29Алтынзартын паза ӱстӱнзертін, іскертін паза кидертін чон чыылып, Худай хан-чирінде чырғап одырар[+]. 30Андада амғы халғанӌылары, пастағылары пол парарлар. Амғы пастағылары халғанӌылары пол парарлар[+].


Иисус Иерусалимнеңер хомзынча


(Мф 23:37-39)

31[•]Ол туста Иисуссар нинӌе-де фарисей[†], киліп, Ағаа чоохтаан:

– Мыннаң сығып, пірее пасха чирзер парыбыс. Ирод Сині ӧдір саларға итче[+].

32Иисус оларға теен:

– Парып, чоохтаңар ол сайбағӌаа: «Пӱӱн паза таңда Мин, чабал хуттарны сығара сӱріп, кізілерні имнепчем, ӱзінӌі кӱнінде, тізең, тоос саларбын». 33Итсе-де, Мин пӱӱн, таңда паза пірсі кӱн чолда поларға кирекпін. Ухаанӌаа Иерусалимнең пасха чирде ӧдірт саларға чарабас.

34Иерусалим! Иерусалим! Ухаанӌыларны[†] ӧдірчеткен паза позыңзар ысханнарны тастарнаң чаалапчатхан саар! Нинӌе хати Мин, палаларын ханат алтына чыыпчатхан хус чіли, палаларыңны чыып аларға хынғам, че син хынмаазың![+] 35Мына, тураңар ээн халарға чӧр. «Алғас[†] ползын Хан Худайның адынаң Килигенге!» тіп хысхырбаанда, тіпчем сірерге, сірер Мині кӧрбессер[+].

#### 14


Суббота кӱнде имнебіскені

1Пір суббота[†] кӱнде Иисус фарисей[†] пастыхтарының пірсінзер азыранарға кірген, кізілер, тізең, Андар ситкіп кӧргеннер[+]. 2Ол арада Иисуссар иді суға сіс парған кізі пастыр килген. 3Иисус, тізең, фарисейлердең[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілерінең сурған:

– Субботада[†] имнирге чарадылча ба[+]?

4Анзылары тапсабааннар. Иисус, тізең, холын теертіп, ол кізіні, имнебізіп, позыдыбысхан. 5Анаң Иисус оларға чоохтанған:

– Сірернің пірееңернің пуғазы алай эштегі хутухха тӱс парза, сірер аны, суббота даа полза, сах андох сығара тартпассар ба[+]?

6Олар, тізең, Ағаа пір дее ниме нандыр полбааннар.


Улуғлапчатхан орыннаңар

7Аалӌыларның хай піреезі орыннарның артығын талластырғлапчатханнарын кӧріп, Иисус оларға пір кип-чоох[†] чоохтап пирген:

–[+] 8Пірее кізі сині тойға хығырза, анда орыннарның иң артығына одырба. Тойға синнең дее тың улуғлалчатхан кізі хығыртылған пол парбазын. 9Андада сині дее, аны даа хығырған кізі, синзер пас киліп, піди тирге айабас: «Пу орынға тігі кізіні одырт». Андада сағаа, уйадыстығ пол парып, иң оортах орында одыр саларға килізер. 10Тойға хығырзалар, син, киліп, соонзар одыр сал. Тура ээзі, тізең, синзер пас киліп, чоохтанар: «Нанӌым! Кил, стол пазынзар одыр». Андада синнең хада одырчатханнар улуғлап кӧрерлер синзер. 11Андағ нооза, кем позы позын пӧзік паалапча, аны тӧбін тӱзірерлер, че кем позы позын тӧбін паалапча, анзын пасхалары ӧӧр кӧдірерлер[+].

12Анаң Иисус Позын хығырған кізее теен:

– Син, кӱнӧрте алай иирде чиис идіп алып, арғыстарыңны, харындастарыңны, туғаннарыңны алай пик чуртапчатхан хонӌыхтарыңны хығырба. Хығырзаң, олар даа сині хығырарлар, андада ӧдісті нандыр пирген чіли пол парар.

13Че той итчетсең, чох кізілерні, кинектерні, ахсахтарны, харах чохтарны хығыр. 14Олар сағаа ӧдістерін тӧлеп полбастар, аннаңар сағаа алғас[†] полар. Арығ чӱректіг кізілер[†] тіріл килер кӱнде Худай тӧлеп пирер[+].


Тойдаңар кип-чоох


(Мф 22:1-10)

15[•]Аны истіп, мында азыранчатханнарның пірсі Иисусха чоохтанған:

– Тигір хан-чирінде[†] халас чиир кізі часкалығ![+]

16Иисус ағаа нандырған:

– Пірсінде пір кізі, улуғ той идіп, кӧп кізі хығыртыр. 17Азыранар тус чит килгенде, ол кізі, чалӌызын ызып, хығырған аалӌыларына чахыбысхан: «Киліңер, прай ниме тимде». 18Че прай ол кізілер, чӧптезіп алған на чіли, килер орнына пыросын сыхханнар. Пір кізі теен: «Мин чир алып алғам, аны кӧр килерге кирек; сурынчам, пыромны таста». 19Ікінӌізі теен: «Мин он пуға садып алғам. Ам олар хайди хыра тартчатханнарын сынап кӧрерге итчем; сурынчам, пыромны таста». 20Ӱзінӌізі теен: «Мин ипчі ал салғам, аннаңар пар полбаспын». 21Чалӌы, айлан киліп, ээзіне прай ол нимені искір пирген. Ээзі, тарын парып, чоохтанған: «Андағда, саарның улуғ-кічіг орамнарынӌа табырах парып, чох кізілерні, кинектерні, ахсахтарны паза харах чохтарны хығыр кил!» 22Анаң чалӌы ээзіне чоохтаан: «Пигім! Чахииң толды, че столлар кистінде ам даа пос орын пар». 23Ээзі чалӌызына пазох теен: «Саар тастындағы чолларзар паза сиденнерзер парып, кізілерні килер иде матап хығыр. Турама толдыра аалӌы ползын. 24Тіпчем сірерге, пастап хығырған кізілернің пірдеезі пу чиисті чібестер. Хығыртхан кізі кӧп, че таллалған кізілер асхынах».


Иисустың ӱгренӌізі полардаңар


(Мф 10:37-38)

25[•]Пірсінде Иисуснаң хада илееде кӧп кізі парчатхан. Ол, оларзар айланып, чоохтанған:

– 26Кем, Минзер киліп, Мағаа паба-іӌезіне, ипчізінең палаларына, харындастарынаң пиӌелеріне, позының даа тынына хынғаннаң артых хынмаза, ағаа Минің ӱгренӌім поларға киліспинче[+]. 27Кем, позының кірезін ал чӧрбин, соомӌа ла парча, ағаа Минің ӱгренӌім поларға киліспинче[+]. 28Сірернің хайзыңар, башня пӱдірер алнында, пурун одырып, хорадар ниме-нооларны, пӱдіріге ниме кирек поларын прай санап албинча? 29Пӱдірігні тӧстеп ле салып, тоос полбинчатханнаңар, кізілернің кӱлкі-хатхызы полбас ӱчӱн, іди идерге кирек. 30«Пу кізі пӱдіріп пастаан, че тоос полбады», – тирлер нооза. 31Алай хайдағ хан, чибіргі муң чааӌылығ ханнаң тоғыр чаалазарға парар алнында, одырып, позының он муң чааӌызының чаалазарға сыдир-сыдабазын ӱзӱрбес? 32Кӱзі читпес полза, ол хан, чааласхалаххаох, позының кізілерін тігі ханзар чаразарға ызар. 33Аннаңар сірернің пірдеезіне, пар нимезінең хыйа полбаанда, Минің ӱгренӌім поларға киліспес.

34Тус маңат ниме, че ачии сых парза, аның тадиин айландырӌаң оңдай пар ба ни[+]? 35Аның чирге дее, тизекке дее тузазы чох полар; аны тастабызары ла халча. Кемнің хулаа пар, иссін![+]

#### 15


Чіткен хойдаңар


(Мф 18:12-14)

1[•]Албан чығӌаңнарның[†] паза чазыхтығларның[†] прайзы Иисусты истіп аларға килӌең. 2Фарисейлер[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілері перінісклееннер:

– Ол, чазыхтығларны[†] позына чағын киріп, оларнаң хада азыранча[+].

3Иисус, тізең, оларға мындағ кип-чоох[†] чоохтап пирген:

– 4Сірернің хайзыңар, чӱс хойлығ полып, оларның пірсін чідір салып, тоғызон тоғыс хойын чазыда тастап, ол чіт парған чалғыс хойны, таап алғанӌа, тілеп чӧрбес? 5Таап алза, тізең, ӧрінгеніне, аны иңніне салып алар, 6ибінзер киліп, арғыстарынаң хонӌыхтарын чыып алып, оларға тир: «Ӧрініңер миннең хада: Мин чіт парған хойымны таап алдым»[+]. 7Тіпчем сірерге, тигірде дее пыросынчатхан пір кізее ӧрініс, пыросынарын кирексібинчеткен тоғызон тоғыс арығ чӱректіг кізее ӧрінгенінең, хай хай улуғ полар[+].


Чіткен ахчадаңар

8Алай хайдағ ипчі, он кӱмӱс ахчазының пірсін чідір салза, чарытхыны тамызып, туразын сыбырып, ол ахчаны, тапханӌа, тілебес? 9Таап алза, тізең, ӧӧрелерінең хонӌых ипчілерні хығырып алып, оларға чоохтир: «Ӧрініңер миннең хада: чідір салған ахчамны таап алдым». 10Ідӧк, тіпчем сірерге, Худай ангеллері[†] пыросынчатхан чазыхтығ пір дее кізее ӧрінчелер.


Ікі оолдаңар паза оларның пабаларынаңар

11Анаң Иисус чоохтанған:

– Пір кізінің ікі оолғы пар полтыр. 12Кічіг оолғы пабазына тіптір: «Пабам! Мағаа килісчеткен ӱлӱсті пирібіс». Андада пабазы оолларына ис-пайын ӱлестір пирген. 13Нинӌе-де кӱн ирткенде, кічіг оолғы, прай ис-пайын чыып алып, ыраххы чирлерзер чӧрібіскен. Анда, кӱлетке ле сабылып, нинӌе пар нимезін прай хорат салтыр. 14Нинӌе пар нимезін прай хорат салғандох, ол чирде илбек ӧзӧгіс пасталыбыстыр. Оол, хызылып пастабызып, 15анда чуртапчатхан кізілернің пірсінзер килтір, анзы аны сосхалар хадарарға ызыбыстыр. 16Оол сосхаларға пирчеткен чииснең харнын тосхырарӌых, че аны даа ағаа пирбееннер. 17Анаң, сағыс хабынып, оол чоохтанған: «Пабамның чалӌыларының прайзына халас тосханӌа чиирге чидіп, халадыр, мин, тізең, мында, ӧзӧгіп, ӧлерге чӧрбін! 18Ибзер нанып, пабама чоохтирбын: „Пабам! Мин тигірдең паза синнең тоғыр чазых ит салғам. 19Синің оолғың тіп аданарға паза турыстығ нимеспін, чалӌаа даа алып ал“». 20Анаң, тыхтанып, ибінзер нан сыххан.

Пабазы, оолғын ырахтынох кӧр салып, айап парған. Оолғынзар чӱгӱр киліп, хуӌахтап, охсанған. 21Оолғы, тізең, пабазына теен: «Пабам! Мин тигірдең паза синнең тоғыр чазых ит салғам. Синің оолғың тіп аданарға паза турыстығ нимеспін». 22Че пабазы чалӌыларына чахыбысхан: «Табырах, иң чахсы кип-азах ағылып, оолғымны тонандырыбызыңар. Хол салаазына пурба, азахтарына маймахтар кизіртібізіңер. 23Симіс пызоны ағыл киліп, соғыбызыңар. Чиис чіп, кӱлеттирбістер. 24Минің оолғым ӧліг полған, амды тіріл килді, чіт парған полған, амды табылды». Анаң кӱлеттеп сыхханнар[+].

25Улуғ оолғы, тізең, чазыда тоғынған. Ибінзер айланчадып, ибге чағыннап киліп, кізілернің, сарназып, кӱлеттепчеткенін ис салған. 26Анаң, чалӌыларның пірсін хығырып алып, сурған: «Ниме полча мында?» 27«Харындазың килді, пабаң, аның тіріг-хазых айланғанына ӧрініп, симіс пызо сохтырыбысты». 28Улуғ оолғы, тарын парып, тураа кірерге хынмаан. Андада пабазы, сых киліп, алданып, аны тураа кірерге хығырған. 29Че улуғ оолғы пабазына нандырған: «Мин, мынӌа чыл синде тоғын салып, хаӌан даа сағаа харыспаам, че син мағаа, арғыстарымнаң хада кӱлеттеп аларға, ӧскіӌекті дее сох пирбеезің. 30Че хаӌан пу оолғың, хайда-да ипчілернең кӱлеттеп чӧріп, ис-пайыңны ӱрет салып, айлан килгенде, син ағаа симіс пызо сох пирдің». 31Пабазы, тізең, улуғ оолғына чоохтанған: «Оолғым! Син сыбыра миннең хадазың, нинӌе пар нимем прай сини, 32че харындазыңның, ӧліг полып, тіріл килгеніне, чіт парып, табылғанына ӧрініп, кӱлеттирге кирекпіс».

#### 16


Киртізі чох устағӌыдаңар

1Иисус ӱгренӌілеріне чоохтаан:

– Пір пай кізі полтыр, аның ис-пайын кӧрӌең устағӌызы пар полтыр. Ол пайға, устағӌың ис-пайыңны хоратча тіп, искіргеннер. 2Пай, ол устағӌыны хығырып, теен: «Ниме исчем синнеңер? Устағӌы полып, иткен киректеріңнеңер нандырығ тут, мыннаң мындар ис-пайымнаң устирға сағаа киліспес». 3Ол устағӌы пос алынӌа чоохтанған: «Ниме итчең? Ээзім мині тоғыстаң сығара сӱрерге итче. Мин, тізең, чир хас полбинчам, кілен чӧрерге уйатчам. 4Че, сынап, сығара сӱрібіссе, кізілер мині тураларына кирер ӱчӱн, ниме идерін пілчем». 5Анаң ол, ээзіне алымнығ полған кізілерні пірердең хығырып, полғанынаң на чоохтазып, пастағызынаң сурған: «Ээзіме пирӌең алымың нинӌе?» 6«Чӱс сабан хайах», – нандырған анзы. «Табырах одыр, ол чаӌыныңны алып, анда „иліг сабан“ тіп пас сал», – теен андада устағӌы. 7Анаң паза пірсінең сурған: «Синің чи алымың нинӌе?» «Чӱс хап пуғдай», – нандырған анзы. «Чаӌыныңны алып, анда „сигізон“ тіп пас сал», – теен ағаа устағӌы. 8Соонаң ол пай кізі киртінӌее чох устағӌызын хыйғазы ӱчӱн махтаптыр. Пу чирдегі кізілер мындағы чуртас киректерінде чарыхтың кізілерінең хай-хай чапчаң сағыстығлар нооза[+].

9Тіпчем сірерге, арғыстарны мындағы ис-пайнаң таап турыңар. Соонаң, хаӌан сірернің ахчаңар чох пол парза, сірерні мӧгі тураларзар кирерлер. 10Кічіг нимеде ізестіг кізі улуғ даа нимеде ізестіг, че кічіг нимеде ізес чох кізі кӧп тее нимеде ізестіг нимес[+]. 11Аннаңар, мындағы ис-пайға киртізі чох полған ползаңар, кем сірерге сын пайны киртініп пирер? 12Аннаңар, сірер пасха кізінине киртізі чох полған ползаңар, кем сірерге постарыңнин пирер?

13Пір дее кізі ікі пайға чалӌы пол полбас: пірсіне хынып, паза пірсіне, тізең, хыртыстанып, пірсінде кӱстеніп хайынып, паза пірсін нимее салбин. Пір саңай ікізіне, Худайға паза алтынға, чалӌы пол полбассар[+].


Моисей Чахии паза Тигір хан-чирі


(Мф 11:12-13)

14[•]Ахчаа хынаачы фарисейлер[†] дее анзын прай искеннер, аннаңар олар Иисусха хатхырғаннар[+]. 15Иисус оларға теен:

– Сірер кізілер алнында арығ чӱректіг полаачыхтанчазар, че Худай чӱректеріңні пілче. Кізілер пӧзік паалапчатхан нимелер, анзы Худайның алнында чиркестіг ниме.

16Моисей Чахии[†] паза ухаанӌыларның[†] пічіктері кіреске[†] тӱзірӌең Иоанның тузына читіре чӧргеннер. Ана ол тустаң пеер Худай хан-чирінеңер[†] искірілче, полғаны ла андар кӱстеніп кірче[+]. 17Моисей[†] Чахииндағы пічіктің пірее дее чардығазы чіткенӌе, тигірнең чир хай-хай табырах чох пол парарлар[+].

18Ипчізінең чарылызып, пасха ипчіні ал салчатхан полған на ир кізі хатнаң оралысча. Ирінең чарылыс парған ипчіні алчатхан ир кізі дее хатнаң оралысча[+].


Пай паза Лазарь

19Пір пай кізі чуртаптыр. Ол, иң аарлығ кип-азахтар кизіп, кӱннің сай чырғап чуртаӌаң полтыр. 20Лазарь тіп пір чох кізі чуртаптыр, аның иді прай палығлығ полтыр, ол пайның туразы хыринда ізік алнында чатчаң. 21Лазарьның пайның столынаң чирге тӱскен оох-теек кизектерні чирі килген. Адайлар, киліп, аның палығларын чалғаӌаңнар. 22Анаң ол чох кізі ӱреп парған, ангеллер[†], тізең, аны Авраамның[†] хыринда одырт саларға апарыбысханнар. Пай даа ӱреп парған. Аны чыып салғаннар[+]. 23Анаң пай кізі чир тӱбінең[†] улуғ ирееленісте, хараан ӧӧр кӧдіріп, ырахта Авраамны[†] паза аның хыриндағы Лазарьны кӧр салып,[+] 24чоо хысхырып, чоохтанған: «Авраам паба! Мағаа айап, Лазарьны, салаазын суға ӧллеп, тілімні ӧллебізерге ыстах минзер: мин тың иреелен парирбын пу чалыннығ отта!»[+] 25Че Авраам нандырған: «Оолғым! Сағысха кирдек, син чуртазыңда чахсыны хаап халғазың, Лазарь, тізең, чабалны ла кӧрген. Амды Лазарьға мында чахсы, син, тізең, ирееленчезің. 26Ағаа хоза піснең синің арабыста уғаа тирең оймах, аннаңар мыннаң сірерзер иртіп аларға итчеткеннер ирт полбинчалар, аннаң даа піссер пірдеезі ирт пола чоғыл». 27Андада пай кізі теен: «Андағда сурынчам синнең, паба, Лазарьны минің пабамның чуртынзар ызыбыс, 28минің анда пис харындазым пар; Лазарь, парып, оларға, пу ирееленӌең чирге кір парбазыннар тіп, пілдістіг иде чоохтап пирзін». 29«Оларның Моисей Чахии[†] паза ухаанӌылар[†] пар, иссіннер оларны», – теен ағаа Авраам[+]. 30Пай, тізең, алданған: «Чох, Авраам паба! Ӧліглердең піреезі андар парған полза, олар, пыросынып, чазыхтарынаң[†] хыйа поларӌыхтар». 31Андада Авраам ағаа теен: «Олар, Моисейнең[†] ухаанӌыларны испинчетселер, піреезі тіріл килзе дее, киртінместер»[+].

#### 17


Хыӌаланыстардаңар


(Мф 18:6-7, 21-22; Мк 9:42)

1[•]Иисус ӱгренӌілеріне чоохтаан:

– Кізіні чазыхха[†] сухчатхан нимелер пол ла парчалар, че хыйал анзына, кемнең пастыра олар килчелер[+]. 2Олаңай кічіг кізілернің піреезін дее андағ кізее чазыхха[†] сухтыртар орнына, аны, мойнына теербен тазын палғап алып, талайзар тастабысса, чахсы поларӌых[+]. 3Постарыңны сизініңер!

Харындазың синнең тоғыр пірее чазых ит салза, хырыс аны, пыросынза, тізең, пырозын таста[+]. 4Пір кӱнде синнең тоғыр читі хати чазых ит салза, анаң полған на сай, синзер киліп, «Пыросынчам» тіп турза, син аның пырозын ідӧк тастап тур[+].


Киртіністеңер паза чоох истерінеңер

5Андада илӌілер[†] Хан-пиге[†] тееннер:

– Киртінізібісті хос пир[+].

6Хан-пиг[†] теен:

– Сынап сірер, горчицаның ӱренінӌе дее киртініп, пу смоковница ағазына «Мыннаң ходырылып, талайда одыртыл пар!» тіп чоохтанған ползаңар, ол чооғыңарны истерӌік[+].

7Сірернің хайзыңар, хыра тартхан алай хой хадарған соонда, чазыдаң ибзер айланған чалӌыны «Табырах кил, стол кистіне одыр» тіп хығырар? 8Іди чоохтанар орнына «Чіӌең ниме тимнеп пир, анаң, арығ сӱбӱрек алныңа палғанып алып, чіп-ізіп алғанымӌа, хыримда хайын чӧр, соонаң позың чіп-ізіп аларзың» тібес пе ни? 9Чалӌызын, чахығларны толдырған ӱчӱн, алғыстир ба ни? Чох, сағынминчам. 10Сірер дее, прай чахаан нимелерні толдыр салып, чоохтаныңар: «Піс олаңай ла чалӌыларбыс. Иділӌең нимелерні ле ит салдыбыс».


Он кізіні ходырлығ ағырығдаң имнебіскені

11Иисус, Иерусалимзер парчадып, Самар чирінең Галилей чирінің[†] аразынӌа ирткен. 12Пір аалзар кір париғанында, Ағаа чызығ палығлығ он кізі тоғас парған. Олар, Иисусты кӧр салып, оортахта турыбысханнар[+]. 13Анаң хысхырғаннар:

– Иисус Ӱгретчі! Айадах піске!

– 14Парыңар, абыстарға[†] кӧзідіңер постарыңны! – чоохтанған Иисус, оларны кӧріп.

Париғаннарында, тізең, иттері арығ паза хазых пол парыбысхан[+]. 15Оларның пірсі, позының чазыл парғанын кӧріп, нандыра айлан киліп, хысхырып ала, Худайны саблаан. 16Иисустың алнында тӱңдере тӱзіп, Аны алғыстаан. Ол самар кізі полған[+]. 17Андада Иисус чоохтанған:

– Он кізі чазыл парған нимес пе зе? Тоғызы чи хайдадыр? 18Ноға пу мындағы нимес кізідең пасха пірдеезі Худайны алғыстирға нандыра айланмады?

19Анаң самар кізее чоохтанған:

– Турып, пар. Киртінізің сині арачылап халды[+].


Худай хан-чирінің килерінеңер


(Мф 24:23-28, 37-41)

20[•]Хай пірее фарисейлер[†] Иисустаң Худай хан-чирі[†] хаӌан килер тіп сурғаннар. Иисус оларға нандырған:

– Худай хан-ӱлгӱзі[†] пасхазына пілдіртпин килер[+]. 21Пірдеезі тібес: «Мына, мында ол» алай «Тігіне, тігде ол». Худай хан-ӱлгӱзі сірернің істіңерде[*].

22Ідӧк Ол ӱгренӌілеріне теен:

– Килер андағ тус, хаӌан сірер Кізі Оолғының[†] пірее кӱнін кӧріп аларға сағынарзар, че кӧр полбассар[+]. 23Кізілер сірерге тирлер: «Мына мында» алай «Тігіне тігде», че андар-мындар чӱгӱр чӧріп, сӱріспеңер[+]. 24Хайди сағын тигірні пір хыринаң паза пір хырина читіре чарыт парыбысча, ідӧк полар Кізі Оолғы[†] килген кӱнде. 25Че пастап Ол, кӧп чобалып, амғы тӧлге сӱрдіртерге кирек[+]. 26Нойның тузында хайди полған, ідӧк полар Кізі Оолғының тузында. 27Нойның позының илбек кимезіне одырыбысханына читіре, паза суғның, тазып, прайзын хырыбысхан тузына теере, олар прайзы, чіп, іскеннер, ипчі алып, ирге парғлааннар. 28Лоттың тузында даа ідӧк полған. Кізілер, чіп, іскеннер, садып, алғаннар, одыртып, пӱдіргеннер. 29Че, Лот Содом саардаң сых парыбысхан кӱн, тигірдең кӧйчеткен от паза сералығ наңмыр чаап, прайзын чох идібіскен[+]. 30Кізі Оолғы килген кӱн ідӧк полар. 31Ол кӱнде тура хырындағы кізі ибінзер ниме-нооларын аларға тӱспезін, чазыдағы кізі дее нанмазын[+]. 32Лоттың ипчізін сағысха киріңер. 33Позының тынын ал халарға кӱстенген кізі тыны чох халар, че позының тынын чідірген кізі, тынын хайраллап халар[+]. 34Тіпчем сірерге, ол хараазын пір тӧзектегі ікі кізінің пірсі алылар, паза пірсі, тізең, халғызылар. 35Теербеннең ун тартчатхан ікі ипчінің пірсі алылар, паза пірсі, тізең, халғызылар. 36Чазыда тоғынар ікі кізінің пірсі алылар, паза пірсі халғызылар.

37Андада ӱгренӌілері Хан-пигінең сурғаннар:

– Хайда полар пу ниме?

– Хайда сӧӧк, андар хусхуннар чыылызарлар, – нандырған оларға Иисус.

#### 18


Сын нимес чарғыӌыдаңар

1Анаң Иисус хаӌан даа пазырарға кирек полчатханнаңар паза ізеністі чідірбестеңер кип-чоох[†] чоохтап пирген.

–[+] 2Пір саарда чарғыӌы чуртаптыр. Ол Худайдаң даа хорыхпаӌаң, кізілердең дее чалтанмаӌаң. 3Олох саарда пір ӧкіс ипчі полған. Ол ипчі, чарғыӌызар чӧріп, сурынӌаң: «Арачыла мині миннең тоғыр полчатхан кізідең». 4Ол чарғыӌы ниме идерге ӱр хынмаан. Анаң позы позына теен: «Мин Худайдаң даа хорыхпинчам, кізілердең дее чалтанминчам, 5че пу ӧкіс ипчі миннең пір дее азырылбинча, арачылимдах аны, пеер киліп, хатап чархандырбазын тіп».

6Анаң Хан-пиг[†] чоохтанған:

– Истіңер, ниме тіпче саба оңдайлығ чарғыӌы? 7Худай чи, хараа-кӱнӧрте Позынаң полыс пирерге сурынчатхан таллап алған кізілерінің алнына турбас па? Полызарға маңзырабас па[+]? 8Тіпчем сірерге, Ол, тӱрче полбинаңох, арачылап сығар. Че Кізі Оолғы[†], киліп, чирде киртіністі табар ба ни[+]?


Фарисей паза албан чығӌаң кізі

9Анаң Иисус, постарын арығ чӱректіг кізібін[†] тіп сананып, пасхаларын нимее салбинчатханнарға мындағ кип-чоох[†] чоохтап пирген:

–[+] 10Ікі кізі храмзар[†] пазырарға кірген: пірсі фарисей[†], паза пірсі, тізең, албан чығӌаң[†] кізі[+]. 11Фарисей, турып алып, позы алынӌа піди пазырған: «Худай! Пасха кізілер осхас тонағӌы, хыйыхтағӌы, кізінең чӧреечі алай албан чығӌаң пу кізі осхас полбинчатханым ӱчӱн, алғыстапчам Сині[+]. 12Мин, неделяда ікі хати ораза[†] тудып, прай парыстың онынӌы чардығын Сағаа пирчем»[+]. 13Албан чығӌаң кізі, тізең, оортах турып, тигірзер харахтарын кӧдірерге дее тідінмеен, че, кӧксін сабынып, чоохтанған: «Худай! Айадах мині, чазыхтығ[†] кізіні!» 14Тіпчем сірерге, мынзы, тігізінің хыринда артых ахтағлығ нанған. Позы позын кӧдірчеткен кізінің полғаны ла чабыс пастыртар, че позын чабыс тудынчатхан кізі ӧӧр кӧдірілер[+].


Иисус палаларны алғапча


(Мф 19:13-15; Мк 10:13-16)

15[•]Иисуссар, холын теерт пирзін тіп, палаларны даа ағыл турғаннар, ӱгренӌілері, ол нимені кӧріп, кізілерні хырысханнар. 16Че Иисус, олғаннарны хығырып, чоохтанған:

– Палаларға Минзер иртерге чарадыңар, харығ полбаңар оларға. Пала осхас кізілерни Худай хан-чирі[†] полар. 17Сынны чоохтапчам сірерге, кем позына Худай хан-ӱлгӱзін,[†] олған чіли, чағын итпес, ол кізі хаӌан даа Худай хан-чирінзер кір полбас[+].


Пай оол мӧгі чуртастаңар сурча


(Мф 19:16-30; Мк 10:17-31)

18[•]Пастых полчатхан пір кізі Иисустаң сурған:

– Чахсы полчатхан Ӱгретчі! Мӧгі чуртастығ[†] полып алар ӱчӱн, мин ниме идерге кирекпін[+]?

19Иисус ағаа теен:

– Син ноға Мині чахсы полчатхан тідің? Пірдеезі чахсы нимес, чалғыс Худай ла андағ. 20Син пілчезің чахығларны: «оралыс чӧрбе, кізі ӧдірбе, оғырлаба, чой киречілебе, паба-іӌеңні улуғла».

– 21Мин пу чахығларны чиит тустаң сығара толдырчам, – теен ол кізі.

–[+] 22Сағаа ам даа пір ниме читпинче: нинӌе пар ниме-нооңны садыбызып, ахчаңны чох кізілерге ӱлебіс, андада син тигірде ис-пайлығ поларзың. Анаң, киліп, Минің соомӌа пар, – теен ағаа Иисус, аны истіп[+].

23Ол, уғаа пай полғаннаңар, аны истіп, сағыссырап сыххан. 24Иисус, аның іди сағыссырапчатханын кӧріп, чоохтанған:

– Хайдағ сидіктір пай кізілерге Худай хан-ӱлгӱзінзер кіріп аларға! 25Пайның Худай хан-ӱлгӱзінзер кіріп аларының хыринда, тибее іңе ӱдінӌе ирт парыбызарға хай-хай оой.

26Аны искен кізілер сурғаннар:

– Андағда кем арачылан полар ни?

– 27Кізілер ит полбас нимені Худай ит полар, – нандырған Иисус[+].

28Андада Пётр чоохтанған:

– Мына піс, прай нимебіс тасти, Синің сооңӌа чӧрчебіс[+].

29Иисус оларға теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге, Худай хан-ӱлгӱзі ӱчӱн позының туразын алай паба-іӌезін, харындастарын алай пиӌе-туңмаларын, ипчізін алай палаларын тастаан кізі[+] 30амғы туста хай-хай кӧп алар, килер туста даа мӧгі чуртастығ[†] полар.


Иисус ӧлерінеңер ӱзінӌізін ухаанӌылапча


(Мф 20:17-19; Мк 10:32-34)

31[•]Он ікі ӱгренӌізін оортах хығырып, Иисус оларға теен:

– Мына піс Иерусалимзер парирбыс, анда ухаанӌыларның[†] Кізі Оолғынаңар[†] пасхан нимелері прайзы тол парар. 32Аны Худайы чохтарға пирібізіп, кӱліп, сӧклеп, Ағаа чапсыра тӱкӱрерлер. 33Соғарлар Аны, анаң ӧдір саларлар. Че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл килер[+].

34Че ӱгренӌілері ол нимелернің пірдеезін піл полбааннар; пу сӧстер пілдізі чох полған оларға, чоохтаан нимені, тізең, оңар полбааннар[+].


Харах чох кізіні имнебіскені


(Мф 20:29-34; Мк 10:46-52)

35[•]Иисус Иерихонға чит килигенде, чол хазында харах чох пір кізі кіленіп одырған. 36Позының хыринӌа чонның ирт париғанын истіп, ол сурған:

– Нимедір пу?

– 37Назареттегі Иисус парир, – тееннер ағаа.

– 38Иисус, Давид[†] тӧлі! Айадах мағаа! – хысхырған харах чох кізі андада[+].

39Алнында парчатханнар аны, тызып, тымылдырарға харасханнар, че ол уламох тың хысхырған:

– Давид[†] тӧлі! Айадах мині!

40Иисус, тохти тӱзіп, ол кізіні Позынзар ағыл килерге чоохтаан. Харах чох кізі пас килгенде, аннаң сурған:

– 41Ниме кирек сағаа Миннең?

– Хан-пигім![†] Харахтарым кӧрзіннер! – теен ол кізі.

– 42Кӧрзін харахтарың! Киртінізің сині арачылады, – теен ағаа Иисус[+].

43Сах андох ол кізі кӧр сыххан. Анаң, Худайны саблап, Иисустың соонӌа парған. Прай чон, пу нимені кӧріп, Худайны саблаан.

#### 19


Закхей

1Соонаң Иисус, Иерихонзар кіріп, саарӌа париған. 2Ол саарда албан чығӌаңнарның[†] пастығы полчатхан Закхей тіп пір пай кізі чуртаан. 3Иисусты, кем полӌаң тіп, кӧріп аларға иткен, че чабыс сыны ӱчӱн, кізілер кистінең кӧр полбинчатхан. 4Анаң, Иисусты кӧріп аларға тіп, алнынзар чӱгӱріп, Ол парӌаң чолның хазындағы смоковница ағазына сых парған. 5Иисус, ол чирге чидіп, аны кӧр салып, чоохтанған:

– Закхей! Тӱс табырах ағастаң. Пӱӱн Мағаа синің тураңда поларға кирек.

6Ол, табырах ла тӱзіп, Иисусты ӧрчіліг удурлаан. 7Анзын кӧргеннернің прайзы, Иисусты чазыхтығ[†] кізізер кірче тіп, тарығып чоохтасхлаан[+]. 8Закхей, тізең, тура тӱзіп, Хан-пиге[†] чоохтанған:

– Хан-пигім![†] Мин чох кізілерге пайымның чарымын пир саларбын. Пірее дее кізіні хыйыхтаан ползам, ағаа тӧрт анӌа нандырарбын[+].

9Иисус ағаа теен:

– Пӱӱн пу тураа арачыланыс килді. Пу даа кізі Авраам[†] тӧлі нооза[+]. 10Кізі Оолғы[†], чіткенін таап, арачылирға килген.


Кӱмӱс ахчадаңар кип-чоох


(Мф 25:14-30)

11[•]Мыны истіпчеткеннерге Иисус хоза кип-чоох[†] чоохтап пирген. Иисус Иерусалимнең ырах нимес полғаннаңар, прайзы Худай хан-чирі[†] тӱрче полбинаң азыл парарға кирек тіп сағынған[+]. 12Иисус мындағ ниме чоохтаан:

– Пір саблығ сӧӧктең сыххан кізі, ыраххы чирдегі ханның ӱлгӱзін холға киріп, нандыра айлан килерге тимненчедіп, 13позынзар он чалӌызын хығырып алып, оларға, пірер кӱмӱс ахча пиріп, теен: «Мин айланғанӌа, пу ахчаны постарыңа тузалығ тудыныңар». 14Че мындағы кізілер ағаа хыртыстанӌаңнар, аннаңар ол парыбысхандох, аның соонӌа кізілерні ызып, піди чахыбысханнар: «Аны, пістің ханыбыс ползын тіп, хынминчабыс»[+]. 15Ол кізі, хан-ӱлгӱзін холға киріп, позының чирінзер айлан килген. Анаң, пирген ахчанаң хайди тузаланғаннарын пілерге полып, ахча пирген чалӌыларын позынзар хығыртыбысхан. 16Пастағы чалӌызы, кір киліп, чоохтанған: «Ээзім! Синің пір кӱмӱс ахчаңны он кӱмӱс ахчаа читірдім». 17«Чахсы, кӱстенӌік чалӌым! Син, кічіг киректе ізестіг полғаның ӱчӱн, амды он саарның пазы поларзың», – нандырған ағаа ээзі[+]. 18Ікінӌі чалӌызы, кір киліп, чоохтанған: «Ээзім! Синің пір кӱмӱс ахчаңнаң пис кӱмӱс ахча идіп алғам». 19«Син андағда пис саарның пазы пол», – нандырған мынзына даа ээзі. 20Паза пірсі, кір киліп, чоохтанған: «Ээзім! Мына синің кӱмӱс ахчаң. Мин аны, сӱбӱрекке ораап, хайраллаам. 21Син хатығ кізізің: салбаан даа нимені алып алчазың, таарыбаан даа асты кизіп алчазың, аннаңар мин синнең хорыххам». 22Ээзі ағаа нандырған: «Мин сині синіңӧк сӧстеріңнең чарғылирбын, чабал чалӌы! Минің хатығ кізі полчатханымны, салбаан даа нимені алып алчатханымны, таарыбаан даа асты кизіп алчатханымны пілгезің. 23Андағда ноға мині, киліп, артых ахча алып алзын тіп, ахчамнаң артых парыс кірер иде тудынмаазың?» 24Анаң хости турчатхан чалӌыларына чахаан: «Аның кӱмӱс ахчазын, алып алып, он кӱмӱс ахчалығ чалӌаа пирібізіңер». 25Че олар ағаа нандырғаннар: «Ээбіс! Аның он кӱмӱс ахчазы пар нооза». 26Че ээзі теен: «Тіпчем сірерге, ниме-ноолығ кізее хозылар, ниме-ноозы чох кізінің, тізең, пар даа нимезі алылар[+]. 27Мині постарының ханы идерге хынмаан ыырӌыларымны, пеер ағыл киліп, минің алнымда соғыбызыңар»[+].


Иисустың Иерусалимзер кіргені


(Мф 21:1-11; Мк 11:1-11; Ин 12:12-19)

28[•]Мыны чоохтирын тоозып, Иисус аннаң андар Иерусалимзер алдыра чорых тутхан. 29Ол, Елеон тағдағы Виффагий паза Вифаний аалларзар чит киліп, Позынаң пурун ікі ӱгренӌізін ызып,[+] 30оларға теен:

– Тігі сариндағы аалзар парыңар, андар кіріп, пағда турчатхан хаӌан даа кізі мӱнмеен чиит эштекті таап, систіп алып, пеер ағыл киліңер. 31Пірее кізі «Ноға систіпчезер?» тіп сурза, «Аны Хан-пигібіс киректепче» тіп нандырыңар ағаа.

32Ысхан кізілері, парып, прай нимені хап-орта, Иисус чоохтаанни, таап алғаннар. 33Олар эштектің паан сисчеткеннерінде, аның ээлері олардаң сурғаннар:

– Ноға пу эштекті систіпчезер?

– 34Аны Хан-пигібіс киректепче, – нандырғаннар олар.

35Анаң аны Иисуссар ағыл килгеннер. Эштектің арғазына кип-азахтарын тӧзеп, Иисусты мӱндірібіскеннер. 36Иисус іди париғанда, Аның чолына кип-азахтар тӧзеп одырғаннар.

37Ол Елеон тағдаң инӌең чирге чит килгенде, нинӌе пар ӱгренӌілері прайзы кӧрген хайхастары[†] ӱчӱн Худайны, ӧрчіліг хысхырып, саблап сыхханнар:

– 38Хан Худайның адынаң Килчеткенге алғас[†] ползын! Тигірде амыр хоных паза Худайға сабланыс[†] ползын!

39Чон аразындағы хай пірее фарисейлер[†] Иисусха чоохтанғаннар:

– Ӱгретчі! Ӱгренӌілеріңе амыразыннар тіп чоохта.

–[+] 40Тіпчем сірерге, олар сым пол парзалар, тастар хысхыр сығарлар, – нандырған оларға Иисус.


Иисус Иерусалимге ылғапча

41Иисус, саарзар чағдап киліп, андар кӧріп ала, ылғап, чоохтанған:

–[+] 42Пӱӱн дее пілген ползаң, Иерусалим, амыр чуртасха ниме кирек полчатханын! Че сағам ол синің харахтарыңа кӧрінмес иде чабых! 43Килер андағ тус, хаӌан ыырӌыларың сині туйухти ниме-ноолар ӱӱп, ибірібізіп, сині прай саринаң хысти пазарлар. 44Анаң сині прай изеп салып, чуртағӌыларыңны синдӧк ӧдір саларлар. Худай синзер килген тусты пілбин халғаның ӱчӱн, тас ӱстӱнде тас халғыспастар[+].


Храмны арығлааны


(Мф 21:12-17; Мк 11:15-19; Ин 2:13-22)

45[•]Анаң храм[†] сиденінзер кір киліп, анда садығ итчеткеннернең ниме-ноо алчатханнарны сығара сӱр сыххан.

– 46Пазылған полған: «Минің храмым[†] – пазырӌаң тура», сірер, тізең, аны тонағӌылар ордазына айландыр салғазар, – чоохтанған оларға.

47Анаң Ол храм чирінде кӱннің сай кізілерні ӱгреткен. Улуғ абыстар[†], Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза ах сағаллар[†] Иисусты ӧдірер сылтағ тілееннер. 48Че, прай чон Аның чооғын искеннең истіп ле турғаннаңар, анзын толдырар оңдай пір дее таап полбинчатханнар.

#### 20


Хайдағ ӱлгӱнең?


(Мф 21:23-27; Мк 11:27-33)

1[•]Пірсінде Иисус, храмда[†] кізілерні ӱгредіп, Чахсы Хабар искірчеткенде, улуғ абыстар[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілерінең хада ах сағаллар[†] чағын пас киліп, 2тееннер Ағаа:

– Чоохтап пир піске, киректеріңні хайдағ ӱлгӱнең итчезің? Кем пирген Сағаа пу ӱлгӱні[+]?

3Иисус оларға нандырған:

– Мин дее сірердең пір ниме сурып аларға сағынчам. Чоохтаңардах мағаа: 4Иоанның кіреске[†] тӱзіргені кізілердең ме алай Худайдаң ма[+]?

5Олар, пос аразында ӱзӱріп, чоохтасханнар:

– «Худайдаң» тізебіс, «Андағда ноға сірер Иоаннға киртінмеезер?» сурар Ол[+]. 6«Кізілердең» тіп чоохтанзабыс, андада чон пісті таснаң чаалир. Олар Иоанның ухаанӌы[†] полчатханын ікінӌілебинчелер, нооза[+].

7Аннаңар олар нандырғаннар: «Пілбинчебіс, хайдағ ӱлгӱнең». 8Андада Иисус оларға теен:

– Мин дее сірерге чоохтабаспын пу нимелерні хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні.


Виноград ӧскірӌеңнердеңер кип-чоох


(Мф 21:33-46; Мк 12:1-12)

9[•]Анаң Иисус чонға пу кип-чоохты[†] чоохтап сыххан:

– Пір кізі, виноград одыртып салып, аны виноград ӧскірчеткен кізілерге пирібістір, позы ибдең ӱрге парыбыстыр[+]. 10Тузы чит килгенде, ол чалӌызын виноград ӧскірчеткеннерзер позының ӱлӱзін ағыл килерге ызыбысхан. Че виноград ӧскірчеткеннер ол чалӌыны, сох салып, пір дее ниме пирбин, нандыра ызыбыстырлар. 11Ол кізі пазох пір чалӌызын андар ысхан, че виноград ӧскірчеткеннер, пу даа чалӌызын ідӧк соғып-сӧклеп, пір дее ниме пирбин, ибзер нандыра ызыбысханнар. 12Анаң ӱзінӌі чалӌызын ысхан, че анзын даа, палығлап, сӱрібіскеннер[+]. 13Андада виноградниктің ээзі чоохтанған: «Хайди итчең? Хынчатхан оолғымны ызим, аны кӧрзе, китенерлер»[+]. 14Че виноградникті ӧскірчеткен кізілер, аны кӧр салып, пос аразында чоохтасханнар: «Пу пабазының пайын холға кирӌең чалғыс оолғы. Парып, ӧдірібізееңер аны, андада халған анығ піске халар»[+]. 15Анаң аны, виноградниктең оортах иде апарып, ӧдір салғаннар. Ам виноградниктің ээзі ол кізілерні хайди идер ни[+]? 16Киліп, виноградник ӧскірчеткеннерні ӧдір салып, виноградникті пасха кізілерге кӧрерге пирібізер.

Пу чоохты искен кізілер тееннер:

– Андағ ниме полбас![+]

17Иисус, тізең, оларзар кӧріп, теен:

– «Пӱдірігӌілернің хыйа тастаан тазы соонаң иң кирек, тура пулиин тутчаң тас пол парған», – тіп пазылғаны нимені таныхтапча? 18Ол тасха тӱскен полған на кізі чоо тӱс парар, ол тас, тізең, пірее кізінің ӱстӱне тӱс парза, аны чоо чабыра пазыбызар.


Рим Хағаныға албан тӧлирге кирек пе?


(Мф 22:15-22; Мк 12:13-17)

19[•]Олох туста, Моисей[†] Чахии пілігӌілері паза улуғ абыстар[†] пу кип-чоохтың[†] постарына чарыдылғанын сизініп, Иисусты хаап аларға иткеннер, че чоннаң хорыхханнар. 20Олар, Иисусты китеп, сурығларнаң хазалып, пірее чарабас сӧзі ӱчӱн пастыхтарның паза ханның ӱлгӱзіндегілернің холына пирібізерге полып, Андар киртінеечік полчатхан чойырхостарны ысханнар.

–[+] 21Ӱгретчі! Синің, орта чоохтап, пірдеезіне чойырхабин, Худайның чолынӌа парарға сын ӱгретчеткеніңні пілчебіс. 22Піске чи Рим хағаныға албан тӧлирге кирек пе, чох па? – сурғаннар олар Аннаң[+].

23Иисус, тізең, оларның кӧйтіктенчеткеннерін сизініп, теен:

– Нимее мині сынап одырзар[+]? 24Мағаа динарий[†] ахчаны кӧзіт пиріңер. Кемнің омазы паза ады анда?

– Хағанни, – нандырғаннар олар.

– 25Андағда хағаннин – хағанға, Худайнин Худайға пир турыңар, – чоохтанған оларға Иисус[+].

26Іди олар чон алнында Иисусты сӧзінең тут полбин, Аның нандыриина чапсып, паза пір дее ниме тібееннер.


Тірілердеңер чоох


(Мф 22:23-33; Мк 12:18-27)

27[•]Андада ӧлім соонда кізі тірілбинче тіпчеткен саддукейлердең[†] нинӌе-де кізі, пас киліп, Иисустаң сурған:

–[+] 28Ӱгретчі! Моисей[†] піди пасхан: «Хоных хонған пірее кізі, пала чох чуртап, ӱреп парза, аның туңмазы, ипчізін ал салып, ӱреен харындазының тӧлін узаратсын».

29Читі харындас полтыр. Улуғ харындастары, ипчі алып, пала чох ӱреп партыр. 30Ипчізін ікінӌі харындазы алып, ідӧк пала чох ӱреп партыр. 31Ол ипчіні ӱзінӌі харындазы алып, ӱребӧк парған. Іди прай читі харындас, ол ипчінең чуртап, палалары чох ӱрептір. 32Прайзының соонаң ол ипчі дее ӱреп парған. 33Амды олар прайзы тіріл килзелер, ол ипчі хайзыни полар? Читі харындастың прайзы ол ипчінең чуртаан нооза.

34Иисус оларға нандырған:

– Пу чуртастағы кізілер, ипчі алып, ирге парчалар. 35Че тіріл киліп, килер чуртасха турыстығ иреннернең ипчілер алыспастар[+]. 36Олар, ангеллер[†] осхас пол парып, ӱребестер. Олар, Худай тірілдіргеннеңер, Аның палалары полчалар. 37Ӱреен кізілернің тіріл килерін Моисей дее кӧзіткен: успас отнаң кӧйчеткен ағазахтаңар чоохта Хан Худайны[†] Авраамның[†] даа, Исаактың даа, Иаковтың[†] даа Худайы тіп адапча. 38Худай – тіріглернің Худайы, ӧліглерни нимес, Ағаа прайзы тіріглер нооза.

– 39Ӱгретчі! Син маңат чоохтадың, – тееннер Моисей Чахии[†] пілігӌілерінің хай піреезі. 40Паза Иисустаң пір дее ниме сурастырғлирға тідінмееннер.


Мессий-Христос кемнің тӧлі?


(Мф 22:41-46; Мк 12:35-37)

Иисус, тізең, оларға теен:

–[+] 41[•]Ноға Мессий-Христосты[†] Давидтің[†] тӧлі тіпчелер[+]? 42-43Давид,[†] тізең, позы Ырлар киндеде чоохтапча: «Ӧӧркі Чайаачы Хан-пигіме[†] теен: „Мин Синің прай ыырӌыларыңны азааң алтына тастаанӌа, мында Минің оң саримда одыр тур“»[+]. 44Іди Давид Аны «Хан-пигім» тіп адапча, хайди андағда Мессий-Христос[†] Давидтің тӧлі полӌаң?


Моисей Чахии пілігӌілерінең китеніңер


(Мф 23:1-36; Мк 12:38-40; Лк 11:37-54)

45Иисус, Аны прай чон истіп турчатханда, ӱгренӌілеріне теен:

– 46Китеніңер Моисей Чахии пілігӌілерінең: олар, узун киптеріне чазан салып, чон кӧп чирлерде чӧрерге паза постарын алғыстаснаң удурладарға хынчалар.

Олар синагогаларда[†] алнындағы орыннарда, той-пайларда даа тӧрде одырарға хынадырлар[+]. 47Ӧкіс ипчілерні ӱреге кир саладырлар, анаң чон алнында ӱр пазыраачых поладырлар. Худай чарғызы оларға артых тӱзер.

#### 21


Ӧкіс ипчі салған ӱлӱс


(Мк 12:41-44)

1[•]Иисус, ибіре кӧріп, пай кізілернің постарының сыйыхтарын сыйых салӌаң ідіссер салчатханнарын кӧр салған[+]. 2Саңай чох чуртапчатхан ӧкіс ипчінің андар ікі оох ахча сал салғанын кӧрібӧк салған. 3Иисус чоохтанған:

– Сынны тіпчем сірерге, чох чуртапчатхан пу ӧкіс ипчі прайзынаң кӧп ахча сал салды. 4Тігі кізілер постарының пайларының артханың Худайға сыйых салдылар, пу ӧкіс ипчі, тізең, позының чуртаӌаң пар-чох ахчазын андар салды[+].


Храмның иңзерілерінеңер паза тӱгенӌі тустаңар


(Мф 24:1-2; Мк 13:1-2)

5[•]Хай піреезі Храм[†] сіліг тастарнаң чазалған паза аарлығ сыйыхтарнаң иділген тіп чоохтасхан. Иисус теен:

– 6Килер тус, хаӌан тастың ӱстӱнде тас халбас, сірер мында кӧрчеткен нимелернің прайзы иңзеріл парар.

–[+] 7Ӱгретчі! Хаӌан полар ол ниме? Ол нименің поларына хайдағ танығ полар? – сурғаннар олар.

8Иисус нандырған:

– Китеніңер, алаахтыртпас ӱчӱн. Кӧп кізі, Минің адымнаң аданып киліп, «Мин Мессий-Христоспын[†]!», «Ол тус чағыннап килді» тир, андағ кізілернің соонӌа парбаңар[+]. 9Чағынғы паза ыраххы чаалардаңар ис салып, хорыхпаңар. Пастап андағ нимелер пол парарға киректер, че анзы тӱгенӌізінің сах андох полары нимес.

10Аннаң андар теен:

– Чон чоннаң, Хан Ханнаң тоғыр кӧдірерлер[+]. 11Анда-мында чир тітірир, ӧзӧгістең паза ағырығлардаң хырылыс полар, андағ-мындағ хорғыстығ нимелер паза улуғ танығлар тигірдең кӧрінерлер[+]. 12Че прай пу нимедең пурун сірерні, Миннең ӱчӱн хаап, сӱрерлер, синагогаларда[†] чарғылап, хариблерге чабарлар, Миннең ӱчӱн ханнарнаң пиглернің алнына сығарарлар[+]. 13Анзы сірерге Миннеңер чоохтирға пирілген оңдай полар. 14Істіңерде чарғыда ниме чоохтирдаңар азынада сағынмасха пӧгін салыңар. 15Мин сірерге ыырӌыңарның пірдеезі нандыр полбас, тоғырлан таа полбас сӧстер паза кӱлӱк сағыс пирербін[+]. 16Паба-іӌеңер дее, харындастарың даа, туғаннарыңнаң арғыстарың даа сірердең хыйа полыбызарлар. Сірернің піреелерін ӧдір тее саларлар. 17Минің адым ӱчӱн сірерні прайзы хырт кӧрер. 18Че сірернің пастарыңнаң пір сас таа тӱспес[+]. 19Сыдазыңар, андада тыныңарны арачылап халарзар.


Танығлар паза хорғыстар


(Мф 24:15-21, 29-31; Мк 13:14-19, 24-27)

20[•]Чааӌыларның Иерусалимні ибір салғанын кӧр салзаңар, аның иңзерілер тузының чит килгенін піліңер. 21Андада Иудей чиріндегілер[†] тағларзар тиссіннер, саардағылар аның тастынзар сығара ойлазыннар, тастындағылары, тізең, саарзар кірбезіннер. 22Анзы, Худай Пічиинде[†] пазылған нимелернің прайзы тол парар ӱчӱн, хатығлатчаң кӱннер полар. 23Ол кӱннерде тойлығ паза час палалығ ипчілерге хыйал-чобағ тӱзер! Илбек саай полар пу чирде, паза Худайның чабалланғаны чидер ол чонға[+]. 24Оларның хайзылары хылыстарнаң ӧдіртіп, пасхалары андағ-мындағ чоннарзар сӱрдірт парыбызарлар. Иерусалимні, тізең, Худайы чохтар, тустары тоозылғанӌа, типсирлер[+].

25[•]Кӱнде, айда, чылтыстарда таңнастығ нимелер пол турарлар. Чир ӱстӱндегі[†] нинӌе пар чоннарның прайзы ізеніс чох ах-тик чӧрер. Талай, тізең, суулап, чабалланар. 26Чир-чарыхха килчеткен саайларны сахтап, кізілер хорыхханнарына таларлар. Тигірнің кӱстері тітіри тӱзерлер. 27Олох арада Кізі Оолғының[†] илбек кӱзінде паза сабланызында пулуттарӌа пас париғанын кӧр саларлар. 28Пу нимелер пол сыхсалар, чіке турып, пастарыңны чоғар кӧдіріңер, арачыланыстарың чағыннапча нооза.


Ол кӱн хаӌан полар?


(Мф 24:32-35; Мк 13:28-31)

29[•]Анаң оларға пу кип-чоохты[†] чоохтап пирген:

– Кӧріңер пу смоковницаны, пасха даа ағастарны. 30Оларның пӱрленчеткенін кӧріп, чайғының чағдап килгенін постарың піліп алчазар. 31Сірер дее ідӧк, Минің чоохтаанымның толчатханын кӧріп, Худай хан-ӱлгӱзінің[†] чағдапчатханын піліңер. 32Сынны чоохтапчам сірерге, прай пу ниме амғы тӧл ӱзілгелеккеӧк полар[+]. 33Тигірнең чир чіт парарлар, Минің сӧзім, тізең, халар[+].


Узубаңар

34Ол кӱн сірер сағыбаанға орта килібіспезін тіп, сиргек тудыныңар, иртіре чырғап, чуртастың оох-теек нимелеріне пастырбаңар. 35Ол кӱн, сӧзірбе чіли, чир ӱстӱндегілернің[†] прайзына чидер. 36Че, сыбыра сиргек полып, пазыр чӧріңер, андада, прай полар саайлардаң ос халып, Кізі Оолғының[†] алнында турарзар[+].

37Иисус, кӱнӧрте храмда[†] кізілерні ӱгредіп, хараазын, тізең, Елеон тағда иртірӌең[+]. 38Иртенӧк прай чон Аны истерге храмзар чыылысчаң.

#### 22


Иисустаң тоғыр чӧптезіг


(Мф 26:1-5, 14-16; Мк 14:1-2, 10-11; Ин 11:45-53)

1[•]Пасха[†] тіп адалчатхан Ачытпаан халас пайрамы чағдапчатхан. 2Моисей Чахии[†] пілігӌілерінең улуғ абыстар[†] Иисусты чох идерге оңдай тілееннер, че чоннаң хорыхханнар.

3Ол туста он ікі ӱгренӌі аразындағы пір ӱгренӌінің істінзер, Искариот тіп солалығ Иудазар[†], сайтан[†] кір парған[+]. 4Іди Иуда[†] улуғ абыстарзар[†] паза храм[†] хадағӌыларының пастыхтарынзар Иисусты садыбызардаңар чӧптезерге парған. 5Олар, ӧрін парып, ағаа ахча пирерге чарат салғаннар. 6Иуда даа, сӧс пиріп, кізілерге пілдіртпес иде Иисусты холларына туди пирер оңдайны хадарған[+].


Ӱлӱкӱн чиизін тимнеені


(Мф 26:17-25; Мк 14:12-21; Ин 13:21-30)

7[•]Ачытпаан халас пайрамы чит килгенде, Пасхаа салылған хурағанны соғарға кирек полған[+]. 8Иисус, Пётрнаң Иоанны ызып, теен:

– Парып, піске Пасханың чиизін тимнеп салыңар.

– 9Чиисті хайда тимнеп салибіс тіп сағынчазың? – сурғаннар олар Иисустаң.

10Иисус оларға нандырған:

– Саарзар кірер арада, сірерге суғлығ ыраға апарчатхан кізі тоғас парар. Аның соонӌа парып, ол кірген тураа кіріңер. 11Анаң тура ээзіне чоохтирзар: «Ӱгретчі, ӱгренӌілерінең хада Пасха чиизін чіӌең орын хайдадыр тіп, сурча». 12Ол кізі сірерге ӧӧркі хадылдағы улуғ пӧлікте орын кӧзіт пирер. Анда тимнеп салыңар.

13Олар парып, прай нимені Иисус чоохтаанни таап алып, Пасха чиизін тимнеп салғаннар.


Иирдегі чиис

14[•]Тузы читкенде, Иисус он ікі илӌізінең[†] хада азыранарға одырған. 15Иисус оларға чоохтанған:

– Пу Пасха чиизін, ирееленгелекке, сірернең хада чіп аларым уғаа тың килген! 16Тіпчем, нооза, сірерге, Худай хан-чирінде[†] прай ол ниме тол парбаанда, Мағаа пу чиисті паза чиирге киліспес[+].

17Анаң Ол, чірче алып, Худайны алғыстап, чоохтанған:

– Мыны алып, ӱлезіп алыңар. 18Тіпчем сірерге, Худай хан-чирі[†] пеер килбеенде, пу виноград арағазын паза іспеспін.

19Анаң Ол, халас алып, Худайны алғыстап ала, сындырып, ӱгренӌілеріне пирген:

– Мына пу сірернің ӱчӱн пирілчеткен Минің ит-сӧӧгім. Мынзын, Мині сағысха киріп, ит турыңар[+].

20Азыранып алған соонда, чірченең дее ідӧк идіп, чоохтанған:

– Пу чірче – сірернің ӱчӱн тӧгілчеткен ханымнаң таныхталған Наа Молӌағ[†]. 21Мына пу, тізең, стол кистінде Миннең хада одырып, Мині сатчатханының холы[+]. 22Итсе-де Кізі Оолғы[†] пӧгіл парған оңдайӌа парча, че хыйал анзына, кем Аны сатча![+]

23Андада ӱгренӌілері, хайзылары андағ ниме идерге итче полӌаң ни тіп, удур-тӧдір сурастырғлааннар.


Кем улуғдыр

24[•]Анаң араларында оларның хайзы улии полчатханынаңар талас парыбысхан. 25Иисус оларға теен:

– Ханнар чоннарға ӱлгӱ полчалар, оларны холда тутчатханнар, тізең, постарын чонның арғыстары тіп адатчалар. 26Че сірернің араңарда іди полбазын: иң улииңар иң кічии осхас ползын, пастых, тізең, позын чалӌы чіли тудынзын[+]. 27Хайзы улуғ: стол кистінде одырчатханы ба алай аның ибіре хайын чӧрчеткені бе? Стол кистінде одырчатханы нимес пе зе? Мин, тізең, сірернің араңарда нымысчы осхаспын[+].

28Прай аар сыныхтағларымда сірер Миннең хада полғазар[+]. 29Хайди Пабам Мағаа Позының хан-ӱлгӱзін пирген, Мин дее ідӧк сірерге аны пирчем[+]. 30Сірер, Минің хан-чирімде столым кистіне одырып, ізіп чиирзер. Ӱлгӱ сіреелерінде одырып, Израиль[†] чонының он ікі сӧӧгін чарғылирзар[+].


Иисус Пётрның хыйа поларынаңар ухаанӌылапча


(Мф 26:31-35; Мк 14:27-31; Ин 13:36-38)

31[•]Анаң Хан-пиг[†] чоохтанған:

– Симон! Симон! Сайтанға[†] сірерні, пуғдайны чіли, илгебізерге чарадылған. 32Че Мин, киртінізіңнің кӱзі син парбазын тіп, синің ӱчӱн пазырғам. Син дее, соонаң Минзер хатап айланып, харындастарыңның киртінізін тыыдарға кирексің.

–[+] 33Хан-пигім![†] Мин Синнең хада харибге дее, ӧлімге дее парарға тимдебін, – теен Ағаа Пётр.

–[+] 34Тіпчем сағаа, Пётр, пу хараазын, питук тапсаанӌа, син Миннең ӱс хати, пілбинчем тіп, хыйа полыбызарзың, – нандырған ағаа Иисус.


Ікі хылыс

35Анаң ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Хаӌан сірерні ахча хапчығы даа, сӱӱмек тее, ӧдік тее чох ысханымда, сірер пірее нимее хызылғазар ба?

– Чох, пір дее нимее хызылбаабыс, – нандырғаннар олар[+]. 36Андада Иисус оларға теен:

– Че амды кемде ахча хапчығы ба, сӱӱмегі бе пар, алып ал аны, чох полза, тізең, кип-азааң садып, хылыс садызып ал. 37Тіпчем, нооза, сірерге «Сайбағӌыларнаң пір пол парды» тіп, Миннеңер пазылғаны тол парарға кирек. Миннеңер пазылған нимелернің прайзы тол парарға чӧр нооза.

– 38Хан-пигібіс! Мына мында ікі хылыс, – тееннер ӱгренӌілері.

– Чидер, – нандырған оларға Иисус.


Гефсиман садында пазырғаны


(Мф 26:36-46; Мк 14:32-42)

39[•]Иисус, саардаң сығып, пазох Елеон тағзар чол тутхан. Ӱгренӌілері соонӌа парғаннар. 40Кирек орынға чит киліп, оларға чоохтанған:

– Хыӌаланыстарға пастырбас ӱчӱн, пазырыңар[+].

41Позы, тізең, хыйа тасталған тас синінӌе оортах парып, тізекке тӱзіп, пазыр сыххан:

– 42Пабам! Пу хыйаллығ чірчені Миннең хыйа апарыбызарға чаратхан ползаң! Итсе-де, Минің кӧңнімӌе нимес, Сининӌе ползын[+].

43Тигірдең ангел[†] Андар тӱс киліп, Аның кӧңнін тыытхан[+]. 44Тыны тар полып, Иисус уламох тың пазырған, тирі, тізең, хан тамӌыхтары чіли, чирзер тоолаан. 45Пазырып алып, тур килбинең, Иисус ӱгренӌілерінзер айланған. Кӧрзе, олар, аар сағыстарға пастырып, узубыстырлар. 46Андада Иисус оларға теен:

– Ноға узупчазар? Турып, хыӌаланыстарға пастырбас ӱчӱн, пазырыңар.


Иисусты тудып алғаннар


(Мф 26:47-56; Мк 14:43-50; Ин 18:3-11)

47[•]Ол іди чоохтанчатхан аразында, кізілер кӧріне тӱскеннер. Прайзының алнында Иуда тіп ады-солалығ он ікі ӱгренӌінің пірсі килиген. Иуда, «Кемні охсанам, Анзы полар» тіп, кізілерге танығ пирерінеңер чоохтаан полған. Амды, Иисусты охсаныбызарға полып, Андар пас килген[+].

48Иисус, тізең, ағаа теен:

– Иуда! Син Кізі Оолғын[†] охсаныснаң сатчазың ма?

49Иисуснаң хада полғаннар, ниме поларға итчеткенін кӧріп, Аннаң сурғаннар:

– Хан-пигібіс! Хылыстарнаң сабибыс па[+]?

50Оларның пірсі, тізең, хылыс сығара тартып, иң улуғ абыстың нымысчызының оң хулаан ӱзе сабысхан. 51Андада Иисус тібіскен:

– Тохтаңар, чидер.

Ол, нымысчының хулаана холын теертіп, имнебіскен. 52Анаң Иисус Позын тударға килген улуғ абыстарға, храм[†] хадағӌыларының пастыхтарына паза ах сағалларға[†] теен:

– Сірер хылыстарнаң паза ӧзектернең Мині, сайбағӌыны ла чіли, тударға килдіңер бе! 53Мин сірернең хада кӱннің сай храмда полӌаңмын, че сірер Минзер холларың кӧдірбеӌеңзер. Амды – сірернің тузыңар паза харасхының ӱлгӱзі[+].


Пётр Иисустаң хыйа полча

54[•]Иисусты, тудып алып, иң улуғ абыстың туразынзар ағыл килгеннер. Пётр оларның соонӌа оортахта парған. 55Анаң олар, сиден істінде от одынып, ибіре одырғлабысханнар. Пётр оларның аразындох одыр салған. 56Пір чалӌы ипчі, аның от хазында одырчатханын кӧр салып, андар хази кӧріп, чоохтанған:

– Пу даа кізі Иисуснаң хада полған.

– 57Мин Аны пілбинчем, – теен ол ипчее Пётр, Иисустаң хыйа полып.

58Тӱрче полбинаң, пазох пір кізі, Пётрны кӧр салып, теен:

– Син дее оларның пірсізің.

Че Пётр ол кізее нандырған:

– Чох.

59Пір часча ирт парғанда, пазох пір кізі хатығ чоохтанған:

– Ікінӌілес чоғыл, пу даа кізі Иисуснаң хада полған. Ол даа Галилей чирінең[†] нооза.

60Че Пётр, ол кізее нандырып, теен:

– Нимедеңер чоохтапчатханыңны пілбинчем.

Ол іди чоохтан париғандох, питук тапси тӱскен. 61Андада Хан-пиг Пётрзар, айланып, кӧрібіскен. Пётр, тізең, Аның «Питук тапсаанӌа, син Миннең ӱс хати хыйа полыбызарзың» теен сӧстерін сағысха кир килген[+]. 62Пётр, сых парыбызып, ачығ ылғап сыххан.


Иисус ӧӧркі чарғы алнында


(Мф 26:59-68; Мк 14:55-65; Ин 18:19-24)

63[•]Иисусты хадарчатхан кізілер Аны, сӧклеп ала, сохханнар. 64Анаң Аны, сӱбӱрекнең пӱргебізіп, сырайынаң сапхан саанаң «Ухаанӌы[†] ползаң, чоохта, кем Сині сапты?» тіп сурғаннар. 65Паза кӧп аймах-пасха сӧстернең Аны сӧклееннер.

66[•]Таң чарып килгенде, ах сағаллар,[†] улуғ абыстар паза Моисей[†] Чахии пілігӌілері, чыыл киліп, Иисусты постарының ӧӧркі чарғызына ағыл килгеннер.

– 67Чоохтадах піске, Мессий-Христос[†] Синзің ме? – сурғаннар Аннаң.

Иисус оларға нандырған:

– Чоохтап пирзем, сірер Мағаа киртінмессер. 68Сурығлар сурзам, тізең, сірер суриима даа нандырбассар, Мині дее позытпассар. 69Мының соонаң Кізі Оолғы Илбек Худайның оң саринда одырар.

–[+] 70Андағда Син Худай Оолғызың ма?

Иисус оларға нандырған:

– Анзын, Минмін тіп, позыңар чоохтадыңар.

71Олар, тізең, тееннер:

– Хайдағ киречілес піске ам даа кирек? Позының чоохтаанын истібіс нооза[+].

#### 23


Иисус Пилаттың алнында


(Мф 27:1-2, 11-14; Мк 15:1-5; Ин 18:28-38)

1[•]Анаң прайзы, тур киліп, Иисусты Пилатсар апарып,[+] 2пыролап, чоохтанғаннар:

– Пу кізінің, хағанға албан тӧлеттірбин, Позын Мессий-Христоспын[†], ханмын тіп аданып, чонны ардатчатханын кӧргебіс[+].

3Андада Пилат Иисустаң сурған:

– Синзің ме Иудей ханы?

– Син тідің аны, – нандырған ағаа Иисус[+].

4Пилат улуғ абыстарға[†] паза чонға чоохтанған:

– Мин Пу Кізіде пір дее пыро таппинчам[+].

5Че олар, уламох хатығланып, чоохтанғаннар:

– Ол прай Иудей чирінӌе[†], Галилей чирінең[†] пасти пу чирге теере, чонны, ӱгрет чӧріп, путхапча.

6Пилат, Галилей чирінеңер[†] истіп салып, сурған:

– Ол Галилей чирінең ме?

7Пилат, Иисустың Ирод ханның чирінең полчатханын піл салып, Аны Иродсар ызыбысхан, анзы ол туста Иерусалимдӧк полған[+]. 8Ирод хан, Иисустаңар кӧп истіп, хаӌанох Аны кӧрері килген, аннаңар, кӧр салып, уғаа тың ӧрін парған паза пірее таңнастығ ниме кӧріп аларға ізенген[+]. 9Ирод кӧп сурығлар сурған, че Иисус ағаа пір дее нандырбаан. 10Улуғ абыстарнаң[†] Моисей Чахии[†] пілігӌілері, мындох турып, ӧкпеленіп, Аны пыролааннар. 11Ирод позының чааӌыларынаң хада, Иисусты пір дее нимее салбин, Ағаа кӱліп, пай кип-азах кизіртіп, Пилатсар нандыра ызыбысхан. 12Ол кӱн Пилатнаң Ирод нанӌылар полыбысханнар. Мының алнында, тізең, олар ыырлығ полғаннар.


Кіреске хазирға чарғылааннары


(Мф 27:15-26; Мк 15:6-15; Ин 18:39—19:16)

13[•]Пилат, улуғ абыстарны, пастыхтарны паза чонны чыып алып, 14оларға чоохтанған:

– Сірер минзер Пу Кізіні, чонны ардатча тіп, ағыл килгезер. Мин, тізең, сірернің кӧзіңерге, сурастырғлап, тӱптестірдім, че сірернің пыролапчатхан нимелеріңнің пірдеезін Анда таппадым. 15Мин Аны Иродсар ысхамох нооза, че Ирод хан даа Аның ӧлімге чарғыладар андағ-мындағ пырозын таппиндыр. 16Аннаңар мин Аны, соғарға чахып, позыдыбызарбын.

17Ағаа ӱлӱкӱнге орта харибдең піреезін позыдыбызарға кирек полтыр. 18Че прай чон хысхыр сыххан:

– Ӧлім Ағаа! Варавваны позыт піске!

19Варавва, саарда хорылыстар идіп, кізі ӧдіріп, харибге кірген полған. 20Пилат Иисусты позыдыбызарға хатабох полып, тыыда чоохтанған. 21Че кізілер «Хазирға! Хазирға Аны!» тіп хысхырысханнар. 22Андада Пилат оларға ӱзінӌізін чоохтанған:

– Ол хайдағ хомай ниме ит салған? Мин Аны ӧлімге чарғылаӌаң пір дее ниме таппадым, аннаңар Аны, хатығлап-сохтырып, позыдыбызарбын.

23Че олар, уламох тың хысхырызып, Иисусты кіреске[†] хазирға хысханнар. Оларның аах-уух тӱскеннері улуғ абыстарнинаң асхан. 24Андада Пилат ол кізілернің сурынызы хоостыра идерге чарат салған. 25Пилат, кізілер сурғаннары ӱчӱн, сайбах-хорылыстар иткен паза кізі ӧдірген Варавваны харибдең позыдыбысхан. Иисусты, тізең, оларның холына пирібіскен.


Голгофазар чол


(Мф 27:32-44; Мк 15:21-32; Ин 19:17-27)

26[•]Кізілер, Иисусты апарчадып, чолда хырадаң саарзар айланчатхан Киринейдегі Симонны тохтадып, ағаа кіресті,[†] Иисустың соонӌа апарзын тіп, чӱктендірібіскеннер. 27Иисустың соонӌа кӧп кізі парчатхан; оларның аразында, Иисусха айап, ылғап, сыхтапчатхан ипчілер полғаннар. 28Иисус, ипчілерзер айланып, чоохтанған:

– Иерусалимдегі ипчілер! Мағаа нимес, постарыңа паза палаларыңа ылғаңар. 29«Часкалығлар тӧлі чохтар, пала тӧрітпееннер паза азырабааннар» тіп чоохтанӌаң кӱннер чағыннапчалар[+]. 30Андада кізілер тағларға «Ӱстӱбіске иңзеріліңер!», тӧңнерге, тізең, «Пӱрги чабызыңар пісті!» тирлер[+]. 31Кӧгерчеткен ағасты іди итчетселер, хуруғ ағаснаң чи ниме полар?


Иисусты кіреске хазааны

32Кізілер Иисуснаң хада ікі сайбағӌыны ӧдірерге апарғаннар.

33Хуу пас тіп адалчатхан тас тигейліг тӧңзер чит килгенде, Иисусты кіреске хазап салғаннар, ікі сайбағӌыны даа, пірсін Иисустың оң саринда, паза пірсін сол саринда хазабох салғаннар. 34Иисус, тізең, чоохтанған:

– Пабам! Пу кізілернің пыроларын таста, ниме итчеткеннерін пілбинчелер нооза.

Анаң чааӌылар, ӱлӱске тас тастап, Иисустың кип-азаан ӱлескеннер[+]. 35Чон мындох кӧр турған. Оларнаң хада Иисусха пастыхтар даа кӱл турғаннар:

– Пасха кізілерні арачылаан, Худай таллаан Мессий-Христос[†] полчатса, Позын арачылазын[+].

36Чааӌылар даа, Иисусха чағын киліп, хуйаң арағаны сыындырып, кӱліп, 37ідӧк чоохтан турғаннар:

– Син сынап Иудей ханы полчатсаң, Позыңны арачыла.

38Иисустың пазы ӱстӱнде, кіреске грек, Рим паза еврей тіллерінең «Пу Иудей ханы» тіп пазылых чарды хазал парған полған. 39Хости хазаттыртхан сайбағӌыларның пірсі ідӧк, Иисусты чабаллап, чоохтанған:

– Син, Мессий-Христос полчатсаң, Позыңны паза пісті арачылап хал!

40Че сайбағӌыларның паза пірсі, анзын тызып, чоохтанған:

– Син Худайдаң хорыхпинчазың ма? Сині позыңны даа ідӧк хазап салғаннар нимес пе зе? 41Пісті орта хазап салғаннар. Піс позыбыс иткен нимелерібіске турыстығ нандырығ тутчабыс. Ол, тізең, пір дее хомай ниме итпеен[+].

42Анаң Иисусха теен:

– Позыңның хан-чиріңе читсең, Хан-пигім[†], мині сағыста тут!

– 43Сынны сағаа чоохтапчам, син пӱӱнӧк Миннең хада Худай садында поларзың, – нандырған ағаа Иисус.


Иисустың ӧлімі


(Мф 27:45-56; Мк 15:33-41; Ин 19:28-30)

44[•]Кӱн ортызында, прай чир ӱстӱнде[†] кинетін чыплама харасхы пол чӧрібізіп, ӱс часча[*] іди турған. 45Кӱн чох пол парған. Храмдағы[†] кӧзеңе ортызынӌа талал чӧрібіскен. 46Иисус тың табыснаң хысхыра тӱскен:

– Пабам! Синің холыңа Позымның худын пирчем!

Іди чоохтанып, Ол тынын позыдыбысхан[+].

47Чӱспазы, пу полчатхан нимені кӧріп, Худайны сабландырып, чоохтанған:

– Пу Кізі сыннаң даа арығ чӱректіг полтыр!

48Пу нимее чыылысхан чонның прайзы, полған нимені кӧріп, иблерінзер кӧксілерін сабынып ала айланған[+]. 49Иисусты пілгеннернің прайзы, Аның соонӌа Галилей чирінең пеер килген ипчілер, тастыхти турып, ниме полчатханын кӧрчеткеннер[+].


Иисусты чығаны


(Мф 27:57-61; Мк 15:42-47; Ин 19:38-42)

50[•]Ӧӧркі чарғыда чағбан, арығ чӱректіг Иосиф тіп пір кізі 51Иудей чиріндегі[†] Аримафей саардаң полған, Худай хан-ӱлгӱзінің[†] килерін сағыпчатхан кізі пу чӧптезігде паза киректерде араласпаан полған. 52Ол, Пилатсар киліп, Иисустың сӧӧгін сурап алған, 53анаң Иисусты, кірестең тӱзіріп, улуғ иснең ораабызып, хайада хую чіли киртілген паза пірдеезін чығбаан хомдыда чыып салған. 54Ол кӱн пятница полған, суббота[†] чидіп одырған.

55Иосифтің соонӌа Галилей чирінең пеер Иисуснаң хада килген ипчілер парғаннар. Иисусты хайда паза хайди чығанын кӧргеннер. 56Анаң, туразар айланып, тадылығ чыстығ хайахтар паза чухтар тимнееннер. Суббота[†] кӱнде, чахығ хоостыра, пір дее ниме итпин, тынанғаннар.

#### 24


Иисус Христостың тірілгені


(Мф 28:1-10; Мк 16:1-8; Ин 20:1-10)

1[•]Неделяның пастағы кӱнінде[*] иртен иртӧк ипчілер, азынада тимнеп салған тадылығ чыстығ хайахтарын тудына, Иисустың хомдызынзар читкеннер, оларнаң хада хай пірее кізілер полғаннарох. 2Кӧрзелер, хуюны чапхан улуғ тас хыйа іділ партыр. 3Хую істінзер кіріп, Иисус Хан-пигнің[†] сӧӧгін таппааннар. 4Олар іди ниме пол парғанын піл полбин турчатханнарында, кинетін чылтырах кип-азахтығ ікі ирен алныларында тура тӱскен[+]. 5Ипчілер хорыхханнарына чирге тӱңдере тӱскеннерінде, тігілері чоохтанғаннар:

– Сірер ноға тірігні ӧліглер аразында кӧрглепчезер? 6Ол мында чоғыл: Ол тіріл килген; Галилей чиріндӧк[†] сірерге чоохтаан нимені сағысха киріңер: 7Кізі Оолғының[†], чазыхтығ[†] кізілернің холына пиріліп, кіреске[†] хазатыртып, ӱзінӌі кӱнінде тіріл килерге кирек полчатханын[+].

8Андада олар, Иисустың сӧстерін сағысха киріп,[+] 9хуюдаң айлан киліп, он пір ӱгренӌее паза пасха даа кізілерге прай нимені чоохтап пиргеннер. 10Ана олар: Мария Магдалина, Иоанна, Иаковтың[†] іӌезі Мария паза оларнаң хада полған пасха даа ипчілер пу нимелердеңер илӌілерге[†] чоохтап пиргеннер[+]. 11Ипчілернің чооғына, олаңай тілбіресчелер тіп нимее салбин, киртінмееннер[+]. 12Че Пётр, тура хонып, хуюзар чӱгӱр парған. Мӧкейіп, кӧрзе, хую істінде Иисусты ораан сӱбӱректер ле чатхлапчалар, анаң, позы алынӌа таңнап ала, нандыра айлан килген.


Еммаус аалзар парчатхан чолда


(Мк 16:12-13)

13[•]Олох кӱн ікі ӱгренӌізі, Иерусалимнең алтон стадийӌе[*] тастыхти турчатхан Эммаус тіп аалзар парчадып, 14пу полған тылаастардаңар чоохтазып одырғаннар. 15Іди олар, чоохтазып, ӱзӱр париғаннарында, Иисус, Позы оларзар пас киліп, хада пар сыххан. 16Че оларның харахтары таныбас иде пол парғаннар, аннаңар олар Аны таныбааннар.

–[+] 17Нимедеңер чоохтас паризар паза нимее іди хомзын-ӧзелчезер? – теен оларға Иисус.

– 18Иерусалимзер килгеннернің аразында син не чалғыс позың пу кӱннерде анда ниме полғанын испеезің ме таң? – нандырған Ағаа ӱгренӌілерінің пірсі, Клеопа.

–[+] 19Нимедеңер? – сурған Иисус.

Олар Ағаа нандырғаннар:

– Назареттең сыххан Иисустаңар. Ол Худайның даа, чонның даа алнында сӧзінең паза киректерінең кӱстіг Ухаанӌы[†] полған. 20Пістің улуғ абыстар[†] паза пастыхтар Иисусты ӧлімге чарғылирға пирібіскеннер, анаң Аны кіреске[†] хазап салғаннар[+]. 21Піс, тізең, Ағаа, Израильні[†] арачылаӌаң Кізі полар тіп, ізенгебіс. Ол ниме полғаннаң, пӱӱн ӱзінӌі кӱні пол парды. 22Че пістің ипчілернің хай піреезі пісті хайхатты: олар, иртенӧк Аны чыған чирзер парып, 23Аның сӧӧгін таппиндырлар. Анаң, нандыра айланып, піссер ангеллер[†] килгеннер, олар Ол тіріг тееннер тіп чоохтааннар. 24Анаң пістің кізілернің хай піреезі хуюзар парған, анда ипчілерӧк чоохтаанни полған, Аны кӧр таппааннар.

25Андада Иисус оларға теен:

– О, сағыс читпестер, ухаанӌылар[†] чоохтаан прай нимее киртін пілбес чӱректіглер! 26Мессий-Христосха[†], сабланызына кірер ӱчӱн, іди ирееленерге кирек полған ни[+]?

27Анаң Ол, прай Худай Пічиинде[†], Моисей Чахиинаң[†] пастади прай ухаанӌыларнинда Позынаңар ниме чоохталғанын пуларға изерістіре прай чарыт пирген[+].

28Олар парчатхан аалға чағдап килгеннерінде, Иисус аннаң андарох парарға идеечік полыбысхан. 29Че ӱгренӌілері, Аны тохтадып, тееннер:

– Хал піснең хада; кӱн хонып, иир поларға чӧр.

Иисус, аалзар кіріп, оларнаң хада халған. 30Оларнаң хада азыранарға одырып, Иисус халасты алып, алғабызып, сындырып, оларға пирген[+]. 31Андада ла оларның харахтары азыл чӧрібіскеннер. Олар, тізең, Иисусты танып салғаннар, че Ол сах андох оларның харахтарына кӧрінмес пол парған. 32Олар, пос аразында чоохтазып ала, тееннер:

– Ол, чолда піснең чоохтазып, Худай Пічиинеңер[†] чарытчатханда, пістің чӱреебіс ачыбаан ма ни?

33Олар, сах андох тыхтанып, Иерусалимзер айланғаннар, анаң он пір ӱгренӌіні паза оларнаң хада чыылған кізілерні таап алғаннар. 34Анзылары «Сынап таа Хан-пигібіс[†] тіріл килтір. Ол Симонға кӧрінтір» тіп чоохтанғаннар[+]. 35Пулар даа чолда ниме полғанын, хайди, халас сындыр пиргенде, Аны танып салғаннарын чоохтап пиргеннер.


Иисустың ӱгренӌілерге кӧрінгені


(Мф 28:16-20; Мк 16:14-18; Ин 20:19-23; Илӌ 1:6-8)

36[•]Пу нимелерні чоохтасчатхан арада, Иисус Позы, оларның аразында тура тӱзіп, теен:

– Амыр хоных сірерге.

37Пулар, хорыхханнарына алаң ас парып, кізі худын кӧрчебіс тіп сағынғаннар[+]. 38Че Иисус оларға теен:

– Нимее хорых пардыңар? Ноға андағ сағыстар чӱректеріңе кірче? 39Кӧріңер Минің холларымны, азахтарымны: Мынзы Мин сын Позыммын: чахсы иде кӧріп, холларыңны теертіп кӧріңер. Хуттың сӧӧгі дее, иді дее чох поладыр нооза, Мини, тізең, кӧрчезер нимес пе зе, пар[+].

40Іди тіп, хол-азахтарын кӧзіткен. 41Олар, ӧрінгеннеріне ам даа киртін полбин, чапсып турчатханнарында, Иисус оларға теен:

– Сірернің мында пірее чіӌең ниме пар ба[+]?

42Олар ағаа хойғалаан палыхтаң пір кизек паза сота мӧӧтті сындыр пиргеннер. 43Иисус, чіӌең нимені алып, оларның кӧзіне чіп сыххан. 44Анаң оларға теен:

– Сірернең хада полғанда, чоохтаан сӧстерім мынзын таныхтапча: Моисей[†] Чахиинда, ухаанӌыларның пічіктерінде паза Ырларда Миннеңер пазылған прай нимелер тол парарға киректер.

45Анаң Худай Пічиинде пазылған нимелердеңер оңарылдыра чарыт пиріп,[+] 46оларға чоохтанған:

– Пазылғанға кӧре, Мессий-Христос,[†] ирееленерге, анаң, ӧдірт салып, ӱзінӌі кӱнінде тіріл килерге кирек[+]. 47Амды Аның адынаң, Иерусалимнең пастади, прай чоннарны, пыросынып, чазыхтардаң[†] позирға ӱгредерге кирек. 48Сірер прай мынзына киречізер[+]. 49Мин сірерге Позымның Пабам молӌаан нимені ысчам. Сірерге ӧӧртін кӱс пирілгенӌе Иерусалим саарда пол турыңар[+].


Иисус Христостың тигірзер ӧӧрлеені


(Мк 16:19-20; Илӌ 1:9-11)

50[•]Анаң Иисус оларны, саардаң сығарып, Вифанийа теере апарған паза, холларын кӧдіріп, оларны алғабысхан[+]. 51Іди алғап, Ол, олардаң оортахтаң оортах ла полып, тигірзер ӧӧрлеп сыххан. 52Ӱгренӌілері, Ағаа пазырған соонда, улуғ ӧрчіде Иерусалимзер айланғаннар[+]. 53Анаң олар, Худайны сабландырып паза алғап, сыбыра храмда[†] полғаннар. Аминь[†][+].

### Иоанн

#### Иоанн

Иоанн


Иоанның Чахсы Хабары

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


#### Иоанның Чахсы Хабары


Иоанның Чахсы Хабары

Пу Чахсы Хабарны Иисусха иң чағын илӌілернің пірсі Иоанн пасхан тіп саниры кибірге кір парған. Иоаннаңар ідӧк ол Иисустың иң хынған ӱгренӌізі полған тіп пазылча. Христосха киртінізі ӱчӱн он ікі илӌідең чалғыс ол ла ӧдіртпеен паза узах час чазап салған тіп саналча. Иоанн позының Чахсы Хабарын прайзынаң соонаң, 90 чылларда, пасханға килісче.

Пос аразында уғаа тӧӧй ӱс хабардаң ӧӧнінде нименең пасхалалча полӌаң аның Чахсы Хабары? Иоанн пасхан Хабар Иисустың чуртас чолының изерезін кӧмес тее сайбабин хоғарға кӱстенминче. Ӧӧн орынны ол Иисустың чооғына пирче. Иоанн кип-чоохтарны киндее кирбинче. Аның ӧӧн пӧгіні – пасха ӱс Чахсы Хабарда чох нимелерні пас салары паза хығырығӌыларны, Иисус Христос Позына киртінчеткен кізілерге наа чуртас асчатхан Худай Оолғы полчатханына, киртіндірері.

Пасха Чахсы Хабарларның хыринда Иоанн пасхан киндеде Худай сӧзінің оңнирға оой нимес сағыстары, чарых хоос омалар кӧп ле полар. Аның Чахсы Хабарын тӧрт чардыхти чарыбызарға чарир: 1) Киріс сӧзі. Мында Иисус Христостың, кізілерні арачылир ӱчӱн, Худай Позы кізее омаланыбысханнаңар кӧні чоохталча (1:1-18); 2) Иисус Христостың Худай полчатханын паза толдырчатхан киреен киречілепчеткен читі хайхазынаңар (1:19–12:50); 3) Иисус чир ӱстӱнде идер кирегін толдыр салып, сабландыртар тузы чит килигеннеңер (13–20 пастағлар); 4) Сӧс соо. Иисус, тіріл парып, Позының ӱгренӌілерінең тоғазып, тіл алысханы (21 пастағ).

#### 1


Иисус Христос – сын Сӧс

1Иң пастап Сӧс полған. Сӧс Худайнаң хада полған, Сӧс Худай полған[+]. 2Сӧс Худайнаң хада пастабох полған. 3Ол прай нимені чайаан, Ол чох пір дее ниме чайалбаан[+]. 4Сӧсте чуртас полған, чуртас, тізең, кізілернің чарии полған[+]. 5Чарых харасхыда чарыпча, харасхы, тізең, аны пір дее чаап полбаан[*].


Иисус Христос – сын Чарых

6Худай пір кізіні ысхан. Аның ады Иоанн полған[+]. 7Ол, Чарыхтаңар киречілееніне киртінзіннер тіп, чонға Чарыхтаңар чоохтирға килген[+]. 8Ол позы Чарых полбаан, че Чарыхтаңар киречілирге килген.

9Чир ӱстӱне[†] тӧреен полған на кізіні чарытчатхан[*] сын Чарых пар полған[+]. 10Сын Чарых чир ӱстӱнде[†] полған, чир ӱстӱ Аннаң пастыра чайалған, че кізілер Аны таныбааннар. 11Ол Позының чонынзар килген, че олар Аны постарына чағын кирбееннер[+]. 12Аны удурлаан паза Ағаа киртінген кізілерге Худайның палалары полӌаң оңдай пирілген[+]. 13Худай палалары олаңай паба-іӌедең не нимес, че Худайдаң тӧридірлер[+].

14Сӧс, кізі пол парып, паарсасха паза сынға пай полып, піснең хада чуртаан. Піс Аның Пабазынаң алған сабланызын кӧргебіс. Ол сабланысты[†] Пабазының чалғыс Оолғы полып алған[+].


Кіреске тӱзірӌең Иоанның киречілеені

15Иоанн, Сӧстеңер киречілеп, хысхырып ала чоохтаан:

– «Минің соомӌа Килчеткені, мин тӧреелеккеӧк пар полғаннаңар, миннең илбек» тіп чоохтаам Пу Кізідеңер[+]. 16Анда паарсас толдыра полғаннаңар, піс паарсасты ӱзігі чох алғабыс. 17Моисей Чахиин[†] піске Моисей[†], Худайдаң алып, пирген, че паарсаснаң сын сӧстерні Иисус Христос пирген нооза[+]. 18Худайны пір дее кізі хаӌан даа кӧрбеен. Пабазының иң чағыны, чалғыс Оолғы ла, кӧріп, Аннаңар піске, прай чоллап, искір пирген[+].


Иоанн позынаңар чоохтапча


(Мф 3:1-12; Мк 1:2-8; Лк 3:15-17)

19[•]Иудей пастыхтары Иоаннзар Иерусалимнең абыстарны[†] паза левиттерні[†] «Кемзің син, Мессий-Христоссың[†] ма?» тіп сурарға ысханнар.

– 20Мин Мессий-Христос[†] нимеспін, – тіп, кӧні, хыйа полбин, нандырған Иоанн.

–[+] 21Кемзің син? Илиязың[*] ма? – сурғаннар олар.

– Чох, – теен Иоанн.

– Андағда ухаанӌызың[†] ма?[*]

– Чох.

–[+] 22Кемзің син андағда? – сурастырғлааннар олар. – Пісті ысхан кізілерге хайдағ нандырығ пирибіс? Позыңнаңар ниме чоохтап пирерзің?

23Иоанн Исаий ухаанӌының[†] пічиинде пазылған сӧстернең нандырған:

– Мин хуу чазыда «Хан Худайға[†] кӧні чол ит пиріңер!» тіп хысхырчатхан кізінің ӱні осхаспын.

24Килген кізілернің аразында фарисейлер[†] полғаннар.

– 25Син, Мессий-Христос таа, Илия даа, ухаанӌы даа ниместе, ноға кізілерні кіреске[†] тӱзірчезің? – тіп сурғаннар олар.

– 26Мин суғда кіреске[†] тӱзірчем, – нандырған Иоанн. – Че араңарда сірерге таныс нимес Кізі пар. 27Ол минің соомӌа килерге кирек, Ол, мин тӧреелеккеӧк, пар полғаннаңар, Аның маймааның паан даа систерге турыстығ нимеспін.

28Пу чоох Вифавара саарда полған. Пу саар Иоанн кіреске тӱзірчеткен Иордан суғның іскеркі саринда турған.


Иисус – Худай Хурағаны

29Пазағы кӱнде Иоанн, позынзар килчеткен Иисусты кӧр салып, кізілерге теен:

– Мына Худай Хурағаны[†]. Чир ӱстӱндегі прай кізілернің чазыхтарын[†] Позына алып алчатхан Хураған[+]. 30Мин ол Хурағаннаңар піди чоохтаан полғам: «Минің соомӌа Ирен килче. Ол, мин тӧреелеккеӧк, пар полғаннаңар, миннең илбек». 31Израиль[†] кізілері Аны пілзіннер тіп, чонны кіреске тӱзірерге килгем. Че мин дее Аның кем полчатханын пілбеем[+].

32Иоанн ідӧк киречілеен:

– Мин Худай Худының[†], тахырах хус чіли, тигірдең кӧні тӱс киліп, Ағаа одырыбысханын кӧргем[+]. 33Мин Аның кем полчатханын пілбеем, че Худай, мині кізілерні суғда кіреске тӱзірерге ызып, теен: «Тигірдең тӱсчеткен Хут Кемде тохтир, Ол, Худай Худын[†] пиріп, пасха оңдайнаң кіреске тӱзірчеткен Кізі полар»[+]. 34Мин, Худай Худының тӱсчеткенін кӧріп, Аның Худай Оолғы полчатханын киречілеем.


Иисус пастағы ӱгренӌілерін хығырча

35Пазағы кӱнде Иоанн ікі ӱгренӌізінең хада олох орында турған[+]. 36Ирт париған Иисусты кӧріп, Иоанн теен:

– Мына Худай Хурағаны.[†][+]

37Ол сӧстерні истіп, ікі ӱгренӌі Иисустың соонӌа пар сыххан. 38Иисус, хайбағынып, Позының соонӌа килчеткеннерні кӧр салып, сурған:

– Ниме кирек сірерге?

– Равви (пу «Ӱгретчі» теені полча), Син хайда чуртапчазың? – сурғаннар олар.

–[+] 39Парааңар, постарың кӧрерзер, – нандырған Иисус.

Иирзер, он час[*] тузында, ӱгренӌілері, Аннаң хада парып, хайда чуртапчатханын кӧріп алып, иир тооза анда полғаннар. 40Иисустың соонӌа парчатхан ікі ӱгренӌінің пірсі Симон-Пётрның харындазы Андрей полған[+]. 41-42Ол, сах андох Симон харындазына тоғазып «Піс кізілер сағыпчатхан Мессийні (пу «Христосты» теені полча) таап алдыбыс» тіп, аны Иисуссар ағыл килген.

Иисус, Симонны кӧріп, теен:

– Син, Симон, Ионаның оолғы, Кифа[*] (пу грек тілінде Пётр полча) тіп адаларзың[+][+].

43Пазағы кӱнде Иисус Галилей чирінзер[†] парарға сағыныбысхан. Ол, Филиппке тоғазып, теен:

– Минің соомӌа пар.

44Филипп тее Андрейнең Пётр харындастар чуртапчатхан Вифсаида саардаң полған[+]. 45Филипп, Нафанаилге тоғазып, чоохтанған:

– Піс Моисей Чахиинда[†] паза ухаанӌыларның пічиинде[*] пазылған Кізіні таап алғабыс. Ол Назареттегі Иосифтің оолғы Иисус.

–[+] 46Назареттең пірее чахсы ниме полар ба? – теен Нафанаил.

– Пар, кӧріп ал, – нандырча Филипп.

– 47Мына Израиль[†] адын ал чӧрерге турыстығ, чойырхос нимес кізі, – чоохтанча Иисус, Позынзар килчеткен Нафанаилні кӧр салып.

–[+] 48Мині хайдаң пілчезің? – сурча Нафанаил.

– Филипп сині хығырар алнындох, Мин сині смоковница ағазының хыринда кӧргем, – нандырған Иисус.

– 49Ӱгретчі! Син – Худай Оолғызың, Син – Израиль Ханызың! – хысхырған Нафанаил.

–[+] 50Мин, сині смоковница ағазының хыринда кӧргем тіп, чоохтаанымнаңар, син киртінчезің. Син аннаң даа артых ниме кӧрерзің, – нандырған Иисус. 51Аннаң андар хосхан:

– Сынны чоохтапчам сірерге, пу тустаң сығара тигірнің азылчатханын паза Худай ангеллерінің[†], Кізі Оолғынзар[†] тӱзіп, нандыра тигірзер ӧӧрлепчеткеннерін кӧрерзер.

#### 2


Иисус Кана аалдағы тойда пастағы хайхасты итче

1Ікі кӱн пазынаң Галилей чиріндегі[†] Кана аалда той полған. Иисустың іӌезі андох полған[+]. 2Иисус таа ӱгренӌілерінең хада ол тойға хығыртылған полған. 3Араға тоозыл парғанда, Иисустың іӌезі Ағаа тіпче:

– Оларның хызыл араға чоғыл.

– 4Пістің анда ноо киреебіс. Хайхастар[†] идер тузым ам даа читкелек, – нандырча Иисус.

–[+] 5Ол сірерге ниме чоохтир, аны идіңер, – чахаан сӱмекчіннерге іӌезі.

6Анда тастаң иділген алты ідіс турған. Ол ідістерде иудейлер[†] постарын арығланӌаң кибірде тузаланчатхан суғны тутчаңнар. Полған на ідіске ікі-ӱс синегӌе[*] суғ кір парӌаң.

–[+] 7Ол ідістерге толдыра суғ ур салыңар, – тіпче сӱмекчіннерге Иисус.

Олар суғны ідістернің хырларына теере ур салғаннар.

– 8Амды суғны, сузып алып, тойнаң устапчатхан кізее апар пиріңер, – чахыпча оларға Иисус.

Олар апар салғаннар. 9Тойнаң устапчатхан кізі, хызыл арағаа айлан парған суғны амзабызып (арағаны хайдаң ағылғаннарын пілбеен, аны сус килген сӱмекчіннер ле пілгеннер), ипчі алчатхан оолны хығырча.

– 10Той итчетсе, кізі пурун чахсы арағаны ӱлепче. Кізілер изір парза ла, хомай арағазын пирче. Син, тізең, чахсы арағаңны, сығарбин, амға теере туттың, – чоохтанча ол.

11Іди Иисус, Галилей чиріндегі[†] Кана аалдаң хайхастар[†] идерін пастап, Позының сабланызын кӧзіткен. Аның ӱгренӌілері Ағаа киртін сыхханнар.

12Той соонаң Ол іӌезінең, харындастарынаң, ӱгренӌілерінең хада Капернаум саарзар парыбысхан. Капернаумда олар нинӌе-де кӱн полғаннар[+].


Иисус храмнаң садығӌыларны сӱрче


(Мф 21:12-13; Мк 11:15-17; Лк 19:45-46)

13[•]Иудейлернің[†] Пасха[†] тіп ӱлӱкӱні чағдап одырған. Иисус Иерусалимзер килген[+]. 14Ол храмда[†] тайыға[†] салылӌаң тазыннарның, хойларның паза иб тахырахтарының тіріге садылчатханнарын кӧр салған. Мындох ахча орнастырӌаңнар одырғаннар. 15-16Иисус, арғамӌыдаң хамӌы идіп, оларны прайзын, тазыннарынаң, хойларынаң хада, храмнаң[†] сығара сӱрглебіскен. Ахча орнастырӌаңнарның столларын тӱңдерібізіп, ахчаларын чайа тастап, иб тахырахтарын сатчатханнарға чоохтанча:

– Пуларны мыннаң хыйа идіңер! Пу храмны – Минің Пабамның туразын – садығ туразына паза айландырбаңар[+].

17Аның ӱгренӌілері Худай Пічиинде[†] «Синің тураңа сағыссырааным Мағаа уйғу-чадығ пирбинче» тіп пазылғанын сағысха киргеннер. 18Иудейлернің пастыхтары Иисустаң сурғаннар:

– Синің піди идер ӱлгӱңнің парын хайдағ танығнаң піске киречілирзің?

–[+] 19Пу храмны иңзерібіссер, Мин, тізең, аны ӱс кӱнге турғызыбызарбын, – нандырған Иисус.

–[+] 20Пу храм хырых алты чыл пӱдірілген, Син, тізең, аны ӱс кӱннің аразына турғызыбызарзың ма? – сурғаннар иудей пастыхтары.

21Иисус, тізең, Позының ит-сӧӧгін «храм» тіп адап чоохтанған полған. 22Ол ӧлімнең тіріл килген соонда, ӱгренӌілері, Аның храмнаңар чоохтаанын сағысха киріп, Худай Пічиине[†] паза Иисустың чоохтаан чооғына киртінгеннер[+].

23Иерусалимдегі Пасха тіп ӱлӱкӱнде,[†] Иисустың итчеткен хайхастарын кӧріп, Ағаа кӧп кізі киртін сыххан[+]. 24Че Иисус, оларның прайзын пілгеннеңер, пірдеезіне ізенмеен. 25Иисус кізідеңер пасха кізінің чооғы хоостыра піліп аларын кирексібеен. Ол кізінің хылиин Позы пілген.

#### 3


Никодим Иисуснаң чоохтасча

1Иудейлер[†] пастыхтарының санында Никодим теен фарисей[†] полған[+].

2Пірсінде ол, Иисуссар хараазын киліп, чоохтанған:

– Ӱгретчі! Син итчеткен хайхастарны[†], Худай ӱлгӱ пирбезе, пір дее кізі ит полбас. Аннаңар піс пілчебіс, Син Худайдаң килген ӱгретчізің.

– 3Сынны чоохтапчам сағаа, кем Худайдаң хатап тӧреен, ол ла Худай хан-чиріне[†] чидер, – нандырған ағаа Иисус.

– 4Улуғ кізі хайди хатап тӧрир? Іӌезінің істіне хатап кіріп, тӧрир бе ни? – теен Никодим.

– 5Сынны чоохтапчам сағаа, кем суғдаң паза Хуттаң тӧреен, ол ла Худай хан-чирінзер[†] кір полар, – нандырған Иисус. –[+] 6Кізідең тӧреені кізі палазы полча, Худайның Худынаң[†] тӧреені, тізең, Худайның палазы полча. 7«Сірерге хатап Худайдаң тӧрирге кирек» тееніме ноға чапсыпчазың? 8Чил[*] дее, хайда хынча, анда ӱбӱрче. Син аның суулаанын исчезің, аның хайдаң килчеткенін паза хайдар парчатханын пілбинчезің. Сах ідӧк кізінің Худай Худынаң[†] хайди тӧріпчеткенін дее пілдістіг иде чоохтап пирерге сидік.

– 9Хайди іди полар? – сурған Никодим.

– 10Син, Израиль[†] ӱгретчізі полчадып, аны даа пілбинчезің ме? – нандырған Иисус. – 11Сынны чоохтапчам сағаа, позыбыс пілчеткен нимедеңер чоохтапчабыс, позыбыс кӧрген нимені киречілепчебіс, сірер, тізең, піс киречілепчеткен нимені постарыңа чағын итпинчезер. 12Мин сірерге чирдегі нимелердеңер чоохтапчатсам даа, сірер киртінминчетсер, тигірдегі нимелердеңер чоохтазам, хайди киртінерзер? 13Тигірде ниме парын кӧрерге пір дее кізі андар сыхпаан. Че тигірде чуртапчатхан Кізі Оолғы[†] чир ӱстӱнзер[†] тӱс килген[+]. 14-15Чыланға ызыртхан кізілер ӧлбес ӱчӱн, чис чыланзар кӧрзіннер тіп, Моисей[†] чистең иділген чыланны хуу чазыда, ағасха хазап, кӧдір салған[*]. Сах іди, Кізі Оолғына[†] киртінчеткен кізілер ӧлбезіннер, мӧгі чуртастығ[†] ползыннар тіп, Аны, ағасха хазап, кӧдір саларға кирек[*][+].

16Худай, прай кізілерге тың хынғаннаңар, Позының чалғыс Оолғын даа ӧлімге ысхан. Іди ызып, Оолғына киртінчеткен полған на кізее ӧлбеске, мӧгі чуртастығ[†] поларға оңдай пирген[+]. 17Худай Позының Оолғын чарғы идерге нимес, че прай кізілерні арачылирға ысхан[+]. 18Худайның чалғыс Оолғына киртінчеткен кізі чарғылатыртпинча, че киртінминчеткен кізі, тізең, киртінмеені ӱчӱн, чарғылатырт салған[+]. 19Ноға олар чарғылатыртханнар? Чир-чалбахха[†] Чарых килген, че кізілернің иткен киректері чабал полғаннаңар, олар харасхаа Чарыхтаң артых хынғаннар[+]. 20Чабал ниме итчеткен кізі Чарыхты хырт кӧрче, иткен киректері чабалдаңар, оларны ілезіне сығарбасха тіп, Чарыхха чағын кірбинче[+]. 21Че сын ниме итчеткен кізі, Худайның полызиинаң итчеткенінеңер, чахсы нимелер іле ползын тіп, Чарыхха сығадыр.


Иоанн Иисустаңар чоохтапча

22Аның соонда Иисус, Позының ӱгренӌілерінең хада Иерусалим саардаң сығып, Иудей чиріндегі[†] пір аалзар парыбызып, анда оларнаң хада чуртап, кізілерні кіреске[†] тӱзірген[+]. 23Иоанн, тізең, Салим саарның хыриндағы Энон тіп пір орында суғ кӧп полғаннаңар, кізілерні анда кіреске[†] тӱзірген. Кізілер, андар киліп, кіреске тӱсчеңнер. 24(Ол туста Иоанны харибге чапхалах полғаннар.)[+]

25Пірсінде Иоанның ӱгренӌілері иудейлернең[†] посты арығланӌаң кибірдеңер талас сыхханнар[+]. 26Олар, Иоаннзар киліп, ағаа чоохтааннар:

– Ӱгретчі, синнең хада Иордан суғның хазында полған Кізіні – син Аннаңар киречілеен полғазың – сағызыңа кирчезің ме? Ол амды кізілерні кіреске тӱзірче, прайзы Андар парча.

–[+] 27Худай пирбезе, кізі позына пір дее ниме ал полбас, – нандырған Иоанн. –[+] 28Сірер постарың «Мин Мессий-Христос[†] нимеспін, че Худай мині Аннаң пурун ысхан» тіп чоохтааныма киречізер[+]. 29Хоных хончатхан оол тойның ӧӧн кізізі полча, арғызы, тізең, хости турып, аны исчеткеніне ӧрінче. Мин дее іди ӧрінчем[+]. 30Амды Иисусха аннаң андар улуғдаң улуғ полып одырарға кирек, мағаа, тізең, чабыс полып одырарға.

31Тигірдең килчеткен Кізі прайзынаң пӧзік. Чирде тӧреен кізі, тізең, чирдегӧк кізілер осхас, оларох чіли чоохтанча. Худайдаң килчеткен Кізі, тізең, прайзынаң пӧзік. 32Ол Позы кӧрген-искен нимедеңер чоохтапча, че Аның чооғына пір дее кізі киртінминче. 33Аның чооғына киртінчеткен кізі позының киртінізінең Худай сӧстерінің сын полчатханын таныхтапча[+]. 34Худай Позының Худын синебин пирчеткеннеңер, Худай ысхан Кізі Аның сӧзін чоохтапча. 35Пабазы, Оолғына хынып, Ағаа прай ӱлгӱзін пирібіскен[+]. 36Худайның Оолғына киртінчеткен кізінің мӧгі чуртазы пар; Худайның Оолғына киртінминчеткен кізінің, тізең, андағ чуртазы чоғыл, че Худайның хатығланғаны ағаа чидер[+].

#### 4


Иисус самар ипчінең чоохтасча

1Иисустың ӱгренӌілері Иоанның ӱгренӌілерінең хай-хай кӧп полып одырчатханнаңар паза кӧп кізіні кіреске[†] тӱзірчеткеннеңер чоохтар фарисейлерге[†] чит парғаннар. 2(Итсе-де, Иисус Позы кіреске[†] тӱзірбеӌең, Аның ӱгренӌілері тӱзірӌеңнер.)[+] 3Иисус, фарисейлердеңер[†] піл салып, Иудей чирін[†] тасти, хатап Галилей чирінзер[†] пар сыххан[+]. 4Ағаа Самар чирінӌе иртерге кирек полған[+]. 5Иисус Самар чиріндегі Сихарь саарға читкен. Ол саар Иаковтың[†][*] хаӌан-да Иосиф оолғына пирген чирнің хыринда полған. 6Анда «Иаковтың[†] хутуғы» тіп адалчатхан хутух пар полған. Иисус, чолдаң майых парып, хутух хыринда одыр салған. Кӱн ортызы полған.

7Пір самар ипчі суға килген.

– Суғ ізерге пир Мағаа, – теен ағаа Иисус.

8Аның ӱгренӌілері саарзар чіӌең ниме аларға парыбысхан полғаннар.

– 9Син, иудей полчадып, миннең, самар ипчідең, суғ ізерге сурынчазың ма? – нандырча Ағаа самар ипчі.

Иудейлер[†] самарларнаң[†] пір ідіснең тузаланмаӌаңнар[*].

– 10Худай кізілерге ниме пирерге итчеткенін паза Кемнің сағаа «Суғ ізерге пир Мағаа» тіпчеткенін, пілбинчезің. Че пілген ползаң, позың Аннаң тіріг суғны сурарӌыхсың. Ол сағаа аны пирерӌік, – нандырған Иисус.

– 11Пигім, синің сустып алӌаң ідізің чоғыл. Хутух, тізең, тирең. Хайдаң Синде тіріг суғ полар? 12Иаков пабабыс пу хутухты піске пирген. Ол позы даа, палалары даа, маллары даа мыннаң ісчеңнер. Син аннаң даа улуғзың ма? – тіпче ипчі.

– 13Пу суғны ісчеткен полған на кізі хатап сухсап парар. 14Че Минің пирер суумны іскен кізі хаӌан даа сухсабас. Минің пирер суум аның істінде мӧгі чуртас[†] пирчеткен хара суға айлан парар, – нандырған Иисус.

–[+] 15Пигім, пир мағаа ол суғны. Андада мин хаӌан даа сухсабаспын, пу хутухсар даа килерге кирек чох полар мағаа, – тіпче ипчі.

– 16Парып, иріңні пеер хығыр кил, – тіпче Иисус.

– 17Минің ирім чоғыл, – нандырча ипчі.

– Син, ирім чоғыл тіп, орта чоохтадың. 18Син пис хати ирге парғазың. Ам синнең хада чуртапчатхан кізі дее синің ирің нимес. Анзын син орта чоохтадың, – тіпче Иисус.

– 19Пигім, кӧрчем, Син ухаанӌы[†] полтырзың[+]. 20Пістің пабаларыбыс пу тағның ӱстӱнде Худайға пазырӌаңнар, сірер, иудейлер,[†] тізең, Худайға пазырӌаң орын Иерусалимде тіп ӱгретчезер, – нандырча ипчі.

– 21Киртін Мағаа, Пабама пу тағның ӱстӱнде дее, Иерусалимде дее пазырбас тус килир, – чоохтапча Иисус. – 22Сірер, самарлар,[†] кемге пазырчатханнарыңны пілбинчезер, піс, тізең, иудейлер, Арачылағӌы пістең сығардаңар, кемге пазырчатханыбысты, пілчебіс[+]. 23Че килер андағ тус, ол чит тее килді полар, хаӌан сыннаң Пабама киртінчеткен кізілер, Пабамны піліп алып, Позына чӱректерінде пазырарлар. Іди кізілер Пабама Аның кӧңні хоостыра пазырарлар[+]. 24Худай – Хут полча, Аның ит-сӧӧгі чоғыл. Аннаңар Пабама киртінчеткеннер, Аны піліп алып, Позына чӱректерінде пазырарға киректер.

–[+] 25Мин пілчем, Мессий-Христос[†] килер. Ол, киліп, піске прай ниме искір пирер, – тіпче ипчі.

–[+] 26Ол – «Минмін[†]», синнең чоохтасчатхан Кізі, – нандырча Иисус[+].

27Іди теен туста, Аның ӱгренӌілері нандыра айлан килгеннер. Иисустың ипчінең чоохтасчатханына таңнап парғаннар. Че оларның пірдеезі «Сағаа пу ипчідең пірее ниме кирек пе?» алай «Ноға Син пу ипчінең чоохтасчазың?» тіп сурбаан Иисустаң.

28Ипчі, тізең, суғ хапчаң ідізін халғыс салып, саарзар парып, кізілерге чоохтаан:

– 29Минің ниме иткенімні мағаа прай чоохтап пирген Кізіні, парып, кӧр киліңер. Ол Мессий-Христос[†] полбазын?

30Кізілер, саардаң сығып, андар парғаннар.

31Ӱгренӌілері, тізең, ипчі саарзар парыбысхан туста Иисустаң сурынғаннар:

– Ӱгретчі, азыранып ал.

– 32Минің сірер пілбинчеткен чиизім пар, – нандырған Иисус.

33Ӱгренӌілері пос алынӌа чоохтасханнар:

– Піреезі Ағаа чіӌең ниме ағыл пирді бе?

– 34Мині ысхан Пабамның кӧңнін толдырып, Аның киреен ит салары Минің чиизім полча, – нандырча Иисус.

–[+] 35Ас кизеріне ам даа тӧрт ай халды тіпчезер нимес пе? Че Мин сірерге тіпчем, хыралар, хазарып, кизерге чит пардылар. Кӧріңер пеер килчеткен кізілерзер. Олар кизерге чит парған хыраларға тӧӧй ниместер бе[+]? 36-37Орта тіпчелер: «Пірсі таарыпча, паза пірсі ас кисче». Асты таарыпчатханы даа, кискені дее хада ӧрінзіннер тіп, хыра кисчеткеннер тоғыстары ӱчӱн тӧлег алчалар, чыылған ас – кізілер – тізең, мӧгі чуртас[†] алчалар[+]. 38Мин сірерні постарың таарыбаан асты кизерге ысхам. Анда пасхалары тоғынғаннар, сірер, тізең, оларның тоғыстарынаң тузаланғазар.

39Самар ипчі «Иисус минің ниме иткенімні прай чоохтап пирген» теенде, Сихарь саарда самарлардаң кӧп кізі Иисусха киртініп пастаан. 40Аннаңар самарлар, Иисуссар киліп, Аны постарында полып аларға сурынғаннар. Иисус анда ікі кӱнге халған. 41Аның ӱгредиин истіп, улам кӧп самар кізілер киртін сыххан.

– 42Ам синің сӧстерің хоостыра ла нимес, че позыбыс истіп паза Аның чир-чарыхтың сын Арачылағӌызы Мессий-Христос полчатханын піліп алып, киртінчебіс, – тееннер олар пайаағы ипчее[+].


Иисус пӧзік устағӌының оолғын имнепче


(Мф 8:5-13; Лк 7:1-10)

43-44Ікі кӱн ирткен соонаң, Иисус, Сихарь саардаң сығып, «Ухаанӌы[†] позының чирінде улуғлатпинча» тіп, Галилей чирінзер[†] пар сыххан[+]. 45Иисус Галилей чирінзер килгенде, Галилейлер, Иерусалимдегі ӱлӱкӱнде полып, Иисустың прай иткен нимелерін кӧргеннеңер, амды Аны чылығ удурлааннар[+].

46Иисус пазох Галилей чиріндегі Кана аалзар килген, ол анда хаӌан-да суғны арағаа айландырған. Ол туста Капернаумда пір пӧзік устағӌының оолғы ағырчатхан[+]. 47Ол оолның пабазы, Иисустың Иудей чирінең[†] Галилей чирінзер килгенін истіп, Иисуссар парып, Аны позының ибінзер хығырып, ӱрир пазы чатчатхан оолғын имнебізерге сурынған.

– 48Сірер, танығлар паза хайхастар[†] кӧрбеенде, киртінмессер, – нандырған Иисус.

–[+] 49Хан-пигім[†]! Оолғым ӱреелекке, кил пар, – сурынча устағӌы.

– 50Нан, синің оолғың хазых, – тіпче Иисус.

Аның сӧстеріне киртініп, ол устағӌы наныбысхан. 51Чолда ағаа сӱмекчіннері учурап парғаннар.

– Оолғың хазыхтан парған, – чоохтааннар ағаа олар.

– 52Ноо туста ағаа чахсы полыбысхан? – сурған ол сӱмекчіннерінең.

– Киӌее кӱнӧрте, читі час[*] тузында, тудан ағырии аны позытхан, – нандырғаннар олар.

53Пабазы сах ол туста Иисустың «Синің оолғың хазых» теенін сизін салған. Мының соонда оолның пабазы даа, ибдегілері дее, прайзы киртін сыххан[+]. 54Іди Иисус, Иудей чирінең Галилей чирінзер айлан киліп, ікінӌі хайхазын иткен[+].

#### 5


Иисус пас чӧр полбинчатхан кізіні имнебісче

1Аның соонда иудейлер[†] ӱлӱкӱні полған. Иисус Иерусалимзер килген. 2Иерусалимде «Хой Хаалхазы» хыринда ӱстӱ чабых пис коридорлығ, еврей тілінең «Вифезда» тіп адалчатхан чуунӌаң орын пар полған. 3-4Ол коридорларда харах чох, ахсах, пас чӧр полбинчатхан уғаа кӧп ағырығ кізілер чатханнар. Худай ангелі[†], чуунӌаң орынзар пірее-пірее тӱзіп, суғны пулғабыс турӌаң. Іди пулғалған суға иң пурун кірген кізі хайдағ даа ағырығдаң чазыл парӌаң. Аннаңар ағырығ кізілер суғның чайхаларын сағааннар. 5Оларның аразында отыс сигіс чыл ағыр париған кізі полған. 6Иисус, ол кізінің чатчатханын кӧріп паза ӱр ағыр париғанын піліп, сурған:

– Хазыхтанып аларың килче бе?

– 7Йа пигім, че суғ, наа ла пулғалып, чайхалып пасталған туста мині суға кирӌең кізі чоғыл. Мин андар читкенӌе, пасхазы миннең пурун кірібісче, – нандырған ағырығ кізі.

– 8Тур, тӧзеең алып, пас чӧр, – тіпче ағаа Иисус[+].

9-10Ол кізі сах андох чазыл парған. Тӧзеен алып, парыбысхан.

Пу кирек, тізең, субботада[†], тынанӌаң, пір дее тоғыс итпеӌең кӱнде полғаннаңар, иудейлер[†] чазылған кізее тееннер:

– Пӱӱн суббота,[†] аннаңар сағаа тӧзееңні апарарға чарабас.

– 11Мині имнеен Кізі мағаа «Тӧзеең алып, чӧр» теен, – нандырған чазылған кізі.

– 12Кемдір ол, сағаа «Тӧзеең алып, чӧр» теен кізі? – сурғаннар ол кізідең.

13Иисус анда турған кізілернің аразында чіт парыбысханнаңар, имненіп алған кізі Аның кем полғанын пілбеен.

14Соонаң Иисус ағаа храмда[†] тоғас парған.

– Амды син чазыл пардың. Мыннаң мындар улам хомай пол парбас ӱчӱн, паза чазых[†] итпе, – чоохтанған ағаа.

15Ол кізі, иудейлерзер парып, аны имнеен кізі Иисус полча тіп чоохтап пирген. 16Иудейлер, андағ нимелерні субботада итчеткені ӱчӱн, Иисусты, ӧдірібізерге идіп, сӱріс сыхханнар[+].

17Иисус, тізең, оларға теен:

– Пабам тынағ чох тоғынча. Мин дее ідӧк тоғынчам.

18Иудейлернің Иисусты, субботадаңар чахығны сайбааны ла ӱчӱн нимес, че Худайны Пабам тіп адааны паза Позын Худайнаң тиңнеені ӱчӱн, ӧдірерлері уғаа килген[+].


Чуртас пирчеткен Иисус

19Иисус иудейлерге піди чоохтанған:

– Сынны чоохтапчам сірерге, Оолғы Пабазының иткен киректерін кӧрбеен полза, Позы алынӌа пір дее ниме ит полбасчых. Пабазы итчеткен нимені Оолғы даа идедір. 20Пабазы, Оолғына хынып, Позының итчеткен нимелерін прай Ағаа кӧзітче. Сірерні хайхадар ӱчӱн, Ол Ағаа мыннаң даа улуғ нимелер кӧзідер[+]. 21Хайди Пабазы ӧліглерге, тірілдіріп, чуртас пирче, Оолғы даа, кемге пирерге хынза, ағаа чуртас пирче[+]. 22Пабазы Позы пірдеезін чарғылабинча, че чарғылаӌаң ӱлгӱні прай Оолғының холына пир салған[+]. 23Пу оңдайнаң прайзы, Пабазын хайди улуғлапчалар, сах іди Оолғын улуғлазыннар. Оолғын улуғлабинчатхан кізі Аны ысхан Пабазын даа улуғлабинча[+].

24Сынны сірерге чоохтапчам, Минің сӧзім исчеткен паза Мині ысхан Пабама киртінчеткен кізі, мӧгі чуртастығ[†] полып, чарғы алнында турбин, ӧлімзер апарчатхан чолдаң хыйа сығып, аннаң андар чуртап одырар[+]. 25Сынны сірерге чоохтапчам, ӧліглернің Худай Оолғының ӱнін исчең, паза, аны истіп, тіріл килӌең тус чағдап одыр, ол чит тее килді полар[+]. 26Хайди Пабазы Позы чуртастың хара-суу полча, Оолғына даа Позына чуртастың хара-суу поларға оңдай пирген[+]. 27Ол Кізі Оолғы[†] полчатханнаңар, Пабазы Ағаа чарғы итчең ӱлгӱ пирген. 28Пу нимее хайхабаңар. Сыыраттарда чатчатханнар прайзы Кізі Оолғының[†] ӱнін ис салар тус килче[+]. 29Чахсы ниме иткеннері чуртирға тірілерлер, че хомай ниме иткеннері чарғыладарға тур килерлер.


Иисустаңар киречілеені

30Мин Позым хынғанни пір дее ниме ит полбинчам. Хайди исчем, ідӧк чарғылапчам. Минің чарғым орта. Мин Позымның кӧңнімӌе пір дее ниме идерге кӱстенминчем, че Мині ысхан Пабамның кӧңнінең итчем[+].

31Мин Позымнаңар киречілезем, Минің киречілеенімнің кӱзі чох полар[+]. 32Миннеңер чоохтапчатхан пасха киречі[*] пар, аның Миннеңер чоохтааны сын полчатханын пілчем. 33Сірер Иоаннзар кізілерні ысхазар, ол Миннеңер сынны чоохтаан[+]. 34Итсе-де Мағаа кізідең киречілес пір дее кирек чоғыл, сірернің арачыланып аларларың ӱчӱн, чоохтапчам. 35Иоанн, кӧйіп, чарыпчатхан сівечі осхас полған, сірер аның чариин ӧрчіліг удурлаазар, че ол ӱр нимеске полған[+]. 36Минде, тізең, Иоанның киречілеенінең дее улуғ киречілес пар: Пабам Мағаа итчең нимелер пирген, оларны толдырчатханым Пабамның Мині ысханын таныхтапча паза киречілепче[+]. 37Мині ысхан Пабам даа Позы Миннеңер киречілепче. Сірер Аның ӱнін хаӌан даа испеезер, сырайын хаӌан даа кӧрбеезер. 38Сірер Аның ысхан Кізізіне киртінминчезер, аннаңар аның сӧзі дее чӱректеріңде халбинча. 39Сірер Худай Пічиинде[†] мӧгі чуртас[†] таап аларға ізенчезер, аннаңар оларны ӱгренчезер. Оларда даа Миннеңер пазылча[+]. 40Че мӧгі чуртасты алып аларға Минзер килерге хынминчазар.

41Мағаа кізілернің махтааны кирек чоғыл[+]. 42Мин сірерні пілчем, сірерде Худайға хыныс чоғыл. 43Мин пеер Пабамның ӱлгӱзінең килгем, че сірер Мині чағын итпинчезер. Пасхазы, тізең, позы алынӌа даа килзе, сірер аны постарыңа чағын кирчезер[+]. 44Хайди сірер Мағаа киртінерзер?! Чалғыс Худайдаң пирілген сабланысты[†] аларға кӱстенмин, постарыңның аразында ла пірсі пірсінең сабланысты алчатсар, хайди сірер Мағаа киртінерзер?![+] 45Пабамның алнында Мин сірерні пыролим тіп сағынмаңар. Сірернің ізенчеткен Моисейлерің[†] сірерні пыролир. 46Сірер, Моисейге[†] киртінген ползар, Моисей позының Чахиинда Миннеңер пасханнаңар, Мағаа даа киртінерӌіксер. 47Сірер, аның пасхан нимелеріне киртінминчетсер, Минің сӧстеріме хайди киртінерзер?

#### 6


Иисустың пис муң кізіні тосхырғаны


(Мф 14:13-21; Мк 6:30-44; Лк 9:10-17)

1[•]Аның соонаң Иисус, Галилей кӧлін кизіп, Тивериад саарның чирлерінзер парған. 2Кӧп кізі, Иисустың ағырығ кізілерні хайхастығ[†] имнебісчеткенін кӧріп, аның соонӌа парған. 3Иисус, тағзар сығып, анда ӱгренӌілерінең хада одыр салған. 4Иудейлернің[†] Пасха[†] тіп ӱлӱкӱні чағдапчатхан[+].

5Иисус, пазын кӧдіріп, Позынзар алдыра кӧп кізінің килчеткенін кӧр салған.

– Пуларны азырирға халас хайдаң алӌаң? – сурған Иисус Филипптең[+].

6Иисус пу сӧстерні, Филиппті сыныхтирға тіп, чоохтанған. Че Позы ниме идерін пілген. 7Филипп Ағаа нандырған:

– Пуларның полғанына ла кӧмес тее халас пирер ӱчӱн, ікі чӱс динарий[†][*] дее читпес.

8Аның ӱгренӌілерінің паза пірсі, Симон-Пётрның Андрей харындазы, Иисусха чоохтаан:

–[+] 9Мында пір оолағаста астаң иткен пис халас паза ікі палығас пар. Че пу чиис мынӌа чонға хайдаң чидер?

– 10Чоохтаңар оларға: одырзыннар, – теен Иисус.

Ол чирде от халын ӧсчеткен, чон андар одырған. Оларның аразында пис муңӌа ир кізі полған. 11Иисус, халасты алып, Худайға алғызын читіріп, ӱгренӌілеріне ӱлеен. Олар, тізең, одырчатхан чонға пиргеннер. Палыхты ідӧк полғанына ла нинӌе хынғанӌа пиргеннер[+]. 12Кізілер тос парғанда, Иисус ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Артхан чиисті, тик парбазын тіп, чыып алыңар.

13Пис халаснаң азыранған кізілердең халған кизектерні чығанда, он ікі тӱӱске толдыра халас чыыл парған. 14Андада, Иисустың иткен хайхазын кӧр салып, кізілер тееннер:

– Пу сыннаң даа чир ӱстӱне[†] килерге салылған ухаанӌы[†][*] полтыр[+].

15Иисус кізілернің Позын, тудып алып, кӱснең иудейлернің[†] ханы идерге итчеткеннерін піл салып, хатап тағларзар чалғызан парыбысхан.


Иисус суғӌа чӧрче


(Мф 14:22-27; Мк 6:45-52)

16[•]Иир пол парғанда, Аның ӱгренӌілері кӧлзер ин килгеннер. 17Анаң кӧл озариндағы Капернаум саарзар алдыра, кимее одырып, чӱс сыхханнар. Харасхы пол парған, че Иисус оларзар килбеен. 18Кӧл, хазыр чилнің ӱбӱрчеткеніне, салғахтан сыххан. 19Олар, чибіргі пис-отыс стадийӌе[*] ырах чӱс парыбызып, Иисустың суғӌа пас париғанын паза кимезер чағыннап килигенін кӧр салып, хорых парғаннар. 20Че Иисус оларға теен:

– Хорыхпаңар, Минмін[†].

21Олар Аны кимезер одыртып аларға иткеннер, че сах андох киме олар чӱс париған чарға чит килген.


Иисус Христос – чуртас пирчеткен халас

22Пазағы кӱн кӧлнің тігі саринда халған чон ӱгренӌілернің, чалғыс ла кимее одырып, Иисус чох чӱс парыбысханнарын піл салған. Иисустың ӱгренӌілерінең хада кимее одырбаанын паза анда ол кимедең пасха киме халбаанын піліп алғаннар. 23Олох туста пасха кимелер, Тивериад саардаң киліп, Хан-пиг[†] Худайны халас ӱчӱн алғыстаан паза чон азыранған чирнің хыринда турыбысханнар. 24Чон, Иисустың даа, ӱгренӌілерінің дее мында чох полғаннарын кӧріп, Аны тілирге, кимелерінзер одырып, Капернаумзар парыбысхан. 25Анаң кӧл озаринда Иисусты таап алып, Аннаң сурғаннар:

– Ӱгретчі! Син пеер хаӌан килдің?

26Иисус оларға нандырған:

– Сынны сірерге чоохтапчам, сірер, Минің хайхастарымны[†] піліп алған ӱчӱн нимес, че халас чіп, тосхан ӱчӱн, Мині тілепчезер. 27Сірер ардап парчатхан чиис ӱчӱн нимес, че мӧгі чуртас[†] пирчеткен чиис ӱчӱн тоғынарға кӱстеніңер. Кізі Оолғы[†], Ағаа Худай-Пабазы ӱлгӱ пиргеннеңер, ол чиисті сірерге пир полар.

– 28Худай пістең сағыпчатхан киректерні идер ӱчӱн, піске ниме идерге кирек? – сурғаннар Иисустаң.

– 29Худайның сірердең сағыпчатхан кирее Аның ысхан Кізі Оолғына[†] киртінері полча, – нандырған Иисус.

–[+] 30Піс, кӧріп, Сағаа киртінер ӱчӱн, хайдағ хайхас ит пирерзің? – пазох сурғаннар кізілер. –[+] 31Пістің пабаларыбыс хуу чазыда манна[*] чееннер. «Ол оларға азыранарға тигірдең халас пирген» тіп пазыл парған аннаңар Худай Пічиинде[†].

– 32Сынны сірерге чоохтапчам, тигірдең халасты сірерге Моисей[†] пирбеен, че амды Минің Пабам сын халасты сірерге тигірдең пирче. 33Худайның халазы, тигірдең тӱзіп, чир-чалбахтағы[†] кізілерге чуртас пирчеткен халас полча, – теен Иисус.

– 34Хан-пиг,[†] піске сыбыра андағ халасты пир тур, – тееннер кізілер.

–[+] 35Мин чуртас пирчеткен халаспын. Минзер килчеткен кізінің хаӌан даа азыранары килбес паза Мағаа киртінчеткен кізі хаӌан даа сухсабас[+]. 36Че Мині кӧрген дее ползар, Мағаа киртінминчезер тіп, чоохтаам сірерге. 37Пабамның Мағаа пирчеткен кізілері прайзы Минзер килерлер. Минзер килчеткен кізіні Позымнаң хыйа сӱрбеспін[+]. 38Мин тигірдең, Позымның кӧңнімні толдырарға нимес, Мині ысхан Пабамның кӧңнін толдырарға килгем[+]. 39Мині ысхан Пабамның кӧңні, тізең, мындағ: Аның Мағаа пирген кізілерін, чідірбин, тӱгенӌі кӱнде[†] прай тірілдір саларға[+]. 40Мині Ысханның кӧңні мындағ: Худайның Оолғын кӧрчеткен паза Ағаа киртінчеткен полған на кізі мӧгі чуртастығ[†] ползын. Мин дее аны тӱгенӌі кӱнде[†] тірілдір саларбын, – нандырған Иисус[+].

41«Мин тигірдең тӱскен халас полчам» тіп чоохтанғанына чӧпсінмин, иудейлер Иисустаңар постарының аразында піди чоохтасханнар:

– 42Пу Иосифтің оолғы Иисус нимес пе зе? Аның пабазын паза іӌезін піс таныпчабыс, ноға ол піске «Мин тигірдең тӱскем» тіпче[+]?

43Иисус оларға нандырған:

– Пос аразында чоохтас чӧрбеңер. 44Мині ысхан Пабам пірее кізіні мағаа чағдатпаза, ол кізі мағаа чағын кір полбас. Минзер килген кізіні, тізең, тӱгенӌі кӱнде тірілдірербін[+]. 45Ухаанӌылар[†] піди пасханнар: «Худай оларның полғанын на ӱгрет салар». Пабамны искен паза Аннаң ӱгреніп алған кізінің полғаны ла Минзер киледір. 46Іди ӱгреніп алғаны Пабамны кӧргенін таныхтабас. Худайдаң килген Оолғы ла Пабазын кӧрген[+]. 47Сынны чоохтапчам сірерге, Мағаа киртінчеткен кізі мӧгі чуртастығ поладыр. 48Мин чуртас пирчеткен халаспын. 49Сірернің пабаларың, хуу чазыда манна чеен дее ползалар, кізілерӧк чіли ӱрееннер. 50Че тигірдең тӱсчеткен халас андағ нимес, аны чеен кізі ӧлбес. 51Худайдаң тӱсчеткен тигірдегі тіріг халас Минмін. Пу халасты чіпчеткен кізі мӧгі чуртастығ полар. Минің пирер халазым Минің ит-сӧӧгім полча. Мин аны чир-чалбахтағы кізілернің чуртастары ӱчӱн пирібізербін[+].

52Андада иудейлер постарының аразында талас сыхханнар:

– Хайди пу кізі позының ит-сӧӧгін піске чиирге пир полар?

53Иисус оларға чоохтаан:

– Сынны чоохтапчам сірерге, Кізі Оолғының ит-сӧӧгін чібезер паза Аның ханын іспезер, сірер мӧгі чуртастығ полбассар[+]. 54Минің ит-сӧӧгімні чіпчеткен паза ханымны ісчеткен кізі мӧгі чуртастығ полар. Мин аны тӱгенӌі кӱнде тірілдір саларбын. 55Минің ит-сӧӧгім – сын ас-тамах, ханым – сын ісчең суғ. 56Минің ит-сӧӧгімні чіпчеткен паза ханымны ісчеткен кізі Минде полча, Мин, тізең, анда поладырбын[+]. 57Тіріг Пабам Мині ысхан, Аның сылтаанда Мин чуртапчам, сах іди Мині чіпчеткен кізі Минің сылтаамда чуртир. 58Тигірдең тӱскен халас ӧбекелернің чеен халазы осхас нимес, ӧбекелерібіс оларға пирілген халасты чееннер, че соонаң ӱрееннер. Че пу халасты чеен кізі мӧгі чуртастығ полар.

59Иисус пу сӧстерні Капернаумдағы синагогада[†] ӱгретчедіп чоохтаан.


Иисустың чооғын истіп, ӱгренӌілері ікі чара парчалар

60Аның ӱгренӌілерінің аразында кӧп кізі, мыны истіп, чоохтасхан:

– Хайдағ аар сӧстер! Кем мыннаң чарас полар?

61Че Иисус, ӱгренӌілерінің нимее чӧпсінминчеткеннерін піліп, оларға теен:

– Пу сӧстер сірерні изі чохтандырчалар ба? 62Кізі Оолғының алындох полған чирінзер хатап кӧдіріл париғанын кӧр салзаңар, хайди поларзар[+]? 63Худай Худы[†] ла чуртасты пирче, мында кізінің кӱзі чоғыл. Минің чоохтапчатхан сӧзім чуртас пирчеткен Худайның Худы[†] полча[+]. 64Че сірернің араңарда киртінминчеткеннер парлар.

Иисус, Позына киртінминчеткеннерні паза Позын садыбызар кізіні пастабох пілгеннеңер, мыны чоохтаан[+]. 65Анаң Ол хосхан:

– Аннаңар сірерге чоохтапчам, Пабам оңдай пирбезе, Минзер пірдеезі кил полбас.

66Ол тустаң сығара ӱгренӌілернің аразында кӧп кізі, Иисустаң хыйа полыбызып, Аннаң хада паза чӧрбеен.

67Иисус он ікі ӱгренӌізінең сурған:

– Сірер чи Миннең хыйа поларға сағынминчазар ба?

68Симон-Пётр Ағаа нандырған:

– Хан-пигібіс! Піс кемзер парарбыс? Синде мӧгі чуртас пирчеткен сӧстер пар. 69Синің Мессий-Христос[†], тіріг Худайның Оолғы полчатханыңны піліп алғаныбыстаңар, Сағаа киртінчебіс.

–[+] 70Мин сірерні, он ікі ӱгренӌіні, таллап, алғаам нимес пе зе? Че сірернің пірсі сайтанның[†] нымысчызы, – нандырған Иисус[+].

71Іди Ол Симон Искариоттың Иуда[†] оолғынаңар чоохтаан. Иуда,[†] он ікі ӱгренӌінің пірсі, Иисусты садыбызарға иткен[+].

#### 7


Иисус отахтар турғысчаң пайрамға парча

1Соонаң Иисус Галилей чирінӌе[†] чӧрген. Иудей чирінӌе[†], тізең, иудейлер[†] Аны ӧдір саларға иткеннерінеңер, чӧрерге хынмаан[+]. 2Иудейлернің[†] отахтар турғысчаң пайрамы[†] чағдапчатхан. 3-4Иисустың харындастары Ағаа тееннер:

– Полған на кізі, позының итчеткен киректерін пасха кізілер пілзін тіп, сағынчатса, ол киректерні харанға итпес. Аннаңар, ӱгренӌілерің дее Синің итчеткен киректеріңні кӧрзіннер тіп, Иудей чирінзер[†] пар. Пу хайхастарны[†] итчеткеніңде, позыңны чир-чалбахха[†] кӧзіт[+].

5Иисустың харындастары даа Ағаа киртінмееннер.

6Иисус оларға нандырған:

– Минің тузым читкелек. Сірерге, тізең, хайдағ даа тус килізер[+]. 7Мин, оларның иткен киректері хомай полчатханын чоохтапчатханым ӱчӱн, олар Мині хырт кӧрчелер, сірерні, тізең, хырт кӧрбинчелер[+]. 8Сірер пу пайрамға парыңар, че Минің тузым ам даа читкелектеңер, Мин андар сағам парбаспын.

9Іди оларға чоохтаныбызып, Иисус Галилей чирінде[†] халған. 10Харындастары пайрамға парыбысханнарында, Иисус андар парғанох, че чазынып ала парған. 11Пайрамда иудей пастыхтары «Хайда ол?» тіп, Иисусты тілееннер.

12Чон аразында Иисустаңар кӧп чоох-чаах парған. Піреелері «Ол чахсы» тееннер, пасхалары, тізең, «Чох, Ол кізілерні алаахтырча» тіп таласханнар. 13Че иудей пастыхтарынаң хорығып, пірдеезі Иисустаңар истілдіре чоохтанмаан[+].


Иисус Иерусалимдегі храмда ӱгретче

14Пайрам кӱннерінің ортызында Иисус, храмзар[†] кір киліп, ӱгреткен.

– 15Ол, ӱгренмин дее, Худай Пічиин[†] хайдаң пілче? – чапсааннар иудейлер.

– 16Пу ӱгредіг – Мини нимес, Мині ысхан Худайни, – нандырған Иисус. –[+] 17Аның кӧңнін толдырарға хынчатхан кізі пу ӱгредігнің Худайдаң килчеткенін ме алай Минің чоохтааным полчатханын ма хайди дее пілер. 18Позының сағызын чоохтапчатхан кізі позын кӧдірерге хынча. Позын ысхан устағӌыны кӧдірерге хынчатхан кізі, тізең, сынны чоохтапча, аның чӱреенде пір дее чой ниме чоғыл[+]. 19Сірерге Моисей Чахиин[†] Моисей[†] пирген нимес пе зе? Іди дее полза, сірернің пірдееңер ол чахығны толдырбинча. Ноо нименің ӱчӱн сірер Мині ӧдірерге итчезер?

–[+] 20Істіңе айна[†] кір парды ба? Кем сині ӧдірерге итче? – нандырғаннар иудейлер.

–[+] 21Минің пір ле кирек иткеніме сірер прайзыңар чапсыпчазар. 22Моисей[†] сірерге сӱннет[†] кибірдеңер чахиин пирген. Сынында пу кибір Моисейдең дее нимес, че аның алнындағох ӧбекелердең килген. Сірер субботада[†] даа, тынанӌаң, пір дее тоғыс итпеӌең кӱнде, оолағастарға сӱннет[†] итчезер. 23Моисей Чахии[†] сайбалбазын тіп, сірер субботада[†] даа пу кибірні толдырадырзар, ноға мағаа, субботада кізіні имнебіскенім ӱчӱн, тарынчазар[+]? 24Сірер, кізіні тастынаң кӧріп, чарғылабаңар, че сын чарғынаң чарғылаңар, – чоохтанған Иисус[+].


Иисус – Мессий-Христос па?

25Иерусалимдегілернің хай піреелері чоохтанғаннар:

– Пу кізіні ӧдірерге тілепчелер нимес пе? 26Кӧріңер, ол прайзының кӧзіне ӱгретче, че пірдеезі ағаа ниме чоохтанминча. Пастыхтар аның сынап таа Мессий-Христос[†] полчатханын піліп алдылар ба? 27Піс, тізең, пу кізінің хайдаң килгенін пілчебіс. Мессий-Христос[†] килзе, Аның хайдаң килгенін пірдеезі пілбес[+].

28Андада Иисус, храмда[†] ӱгредіп, тыыда чоохтанған:

– Сірер Мині пілчезер нимес пе? Минің хайдаң килгенімні дее пілчезер нимес пе? Мин Позым оңдайынӌа килбеем. Кем Мині ысхан – Ол Сынға ӱгретче, Аны сірер пілбинчезер. 29Мин Аны пілчем, Аннаң килгем, Ол Мині ысхан[+].

30Мыны истіп, Иисусты хаап аларға иткеннер. Че Аның тузы ам даа читкелек полғаннаңар, пірдеезі Ағаа теңмеен[+]. 31Турған чонның аразында кӧп кізі, Ағаа киртініп, чоохтанған:

– Мессий-Христос килзе, пу Кізідең кӧп хайхастар[†] идер бе ни[+]?


Иисусты тудып аларға харасчалар

32Фарисейлер[†] Иисустаңар чонда чӧрчеткен чоох-чаахтарны искеннер. Аннаңар фарисейлер[†] паза улуғ абыстар[†] нымысчыларын Иисусты тудып аларға ысханнар.

33Иисус, тізең, кізілерге чоохтаан:

– Мин, сірернең хада ӱр полбин, Мині ысхан Пабамзар парарбын[+]. 34Мині тілирзер, че таппассар. Минің полчатхан чирімзер кил полбассар[+].

35Андада иудейлернің пастыхтары пос аразында чоохтасханнар:

– Хайдағ андағ піс таап полбас чирзер парарға итче полӌаң? Грек чирінде чуртапчатхан иудейлерзер парып, гректерні ӱгредерге итче бе таң? 36«Мині тілирзер, че таппассар» паза «Мин полчатхан чирзер кил полбассар?» теені ниме полӌаң ни?


Худайның Худы – Чуртас пирчеткен суғ

37Пайрамның халғанӌы паза иң илбек кӱнінде Иисус, тура хонып, тыыда чоохтанған:

– Сухсапчатхан кізі, Минзер киліп, іссін[+]. 38Аннаңар Худай Пічиинде[†] піди пазыл парған: «Мағаа киртінчеткен кізінің чӱреенең чуртас пирчеткен суғлар ах сығарлар».

39Иисус мыны Худай Худынаңар[†] чоохтаан полған. Ол Хутты Иисусха киртінчеткеннер алып алар полғаннар. Ол туста, Иисус сабланғалах полғаннаңар, кізілерде Худай Худы[†] чох полған[+]. 40Пу сӧстерні искеннернің илеедезі чоохтасхан:

– Ол сын ухаанӌы[†] полтыр[+].

41Пасхалары тееннер:

– Ол Мессий-Христос.

Че піреелері, талазып, чоохтанғаннар:

– Галилей чирінең Мессий-Христос килер бе? 42«Мессий-Христос Давид[†] ханның тӧлі полар паза Вифлеемде, Давидтің[†] аалында, тӧрир» тіп, Худай Пічиинде пазылған нимес пе зе[+]?

43Іди чон Иисустаңар талас сыххан[+]. 44Оларның хай піреелері Аны тудып аларға сағынған ползалар даа, пірдеезі Ағаа теңмеен.


Иудей пастыхтары Иисусха киртінминчелер

45Нымысчылар улуғ абыстарзар[†] паза фарисейлерзер нандыра айлан килгеннер.

– Ноға аны пеер ағылбадыңар? – сурғаннар фарисейлер паза улуғ абыстар.

– 46Хаӌан даа пірдеезі, Пу Кізі чіли, чоохтанмаан, – нандырғаннар нымысчылар.

– 47Сірерні дее алаахтыр салды ба ол? – чоохтанғаннар фарисейлер. – 48Пастыхтарның алай фарисейлернің аразынаң піреезі ағаа киртінген ме[+]? 49Пу чон Моисей Чахиин пілбинче, аннаңар Худай оларны чох идер.

50Фарисейлернің пірсі, хаӌан-да Иисуссар хараазын килген Никодим, фарисейлерге теен:

–[+] 51Пістің Чахиибыс хоостыра, кізіні истіп албаанда, аның ниме иткенін піліп албаанда, чарғылирға чарадылбинча нимес пе зе?

– 52Син дее Галилей чирінеңзің ме? Худай Пічиин хығырып ал, андада пілерзің: Галилей чирінең пір дее ухаанӌы[†] килбес, – нандырғаннар фарисейлер.

53Анаң прайзы иблерінзер тарас парыбысхан.

#### 8


Иисус чазыхтығ ипчінің пырозын тастапча

1Иисус Елеон тағзар парыбысхан, 2иртен, тізең, пазох храмзар[†] айлан килген. Прай чон Аныңзар чыылысхан, Иисус, тізең, одырып, оларны ӱгрет сыххан. 3Ол туста Моисей Чахии[†] пілігӌілері паза фарисейлер[†], ирнең оралызып, туттыр салған ипчіні Иисуссар ағыл килгеннер. Анаң аны прайзының алнында турғыс салып, 4Иисусха тееннер:

– Ӱгретчі! Пу ипчіні пасха ирнең тудып алдыбыс. 5Моисей[†] позының Чахиинда мындағларны таснаң чоо чаалирға чахаан. Син ниме тирзің?

6Олар, Иисусты сыныхтап, Аны пыролаӌаң пірее ниме табар ӱчӱн іди чоохтанғаннар. Че Иисус, мӧкейіп алып, оларға хайығ салбин, хол салаазынаң чирде ниме-де пазып одырған[+]. 7Тігілері Аннаң хатаптаң хатап сурастырғлааннарында, оларзар кӧрібізіп, нандырған:

– Сірернің араңарда хаӌан даа чазых[†] итпеен кізі пар полза, ол пу ипчізер пурун тас тастазын[+].

8Пазох мӧкейіп, чирде пас сыххан. 9Олар, пу сӧстерні истіп, уйат парып, улуғларынаң пасти халғанӌыларына теере соон сӱрістіре тарас сыхханнар. Иисустың алнында ол ла ипчі халған. 10Иисус, пазын кӧдіріп, ипчідең пасха пірдеезін кӧр таппин, аннаң сурған:

– Сині пыролапчатханнар хайдалар? Пірдеезі чарғылабады ба сині?

– 11Чох, Хан-пигім[†], пірдеезі! – нандырған ипчі.

– Мин дее сині пыролабинчам. Пар, чазых[†] паза итпе, – теен Иисус[+].


Иисус – чир ӱстӱнің Чарии

12Иисус пазох кізілерге чоохтанған:

– Мин чир ӱстӱнің[†] Чарии полчам. Минің ӱгредиимӌе чуртапчатхан кізі харасхыда чӧрбес, аның чуртас пирчеткен Чарии пар полар[+].

13Андада фарисейлер[†] Иисусха тееннер:

– Позың Позыңнаңар киречілепчезің, киречілеенің сын нимес[+].

14Иисус оларға нандырған:

– Сірер хайдаң килгенімні паза хайдар парчатханымны пілбинчезер. Мин, тізең, хайдаң килгенімні паза хайдар парчатханымны пілчем. Аннаңар, Мин Позым Позымнаңар киречілепчетсем дее, киречілеенім сын[+]. 15Сірер кӧрінчеткен не нимелер хоостыра чарғылапчазар, Мин, тізең, пірдеезін чарғылабинчам[+]. 16Мин чалғызан нимеспін, Мині ысхан Пабам Миннең хада полчатханнаңар, Мин чарғылазам даа, Минің чарғым орта[+]. 17Сірернің дее Чахииңарда ікі кізінің киречілеені орта полча тіп пазыл парған. 18Позым Позымнаңар киречілепчем, Мині ысхан Пабам даа Миннеңер киречілепче.

–[+] 19Синің пабаң хайдадыр? – сурғаннар Иисустаң.

– Сірер Мині дее, Пабамны даа пілбинчезер. Мині пілген ползаңар, Пабамны даа пілерӌіксер, – нандырған Иисус[+].

20Пу сӧстерні Иисус аарлығ сыйыхтар салӌаң орынның хыринда, храмда[†] ӱгретчеткен туста, чоохтаан. Аның тузы читкелек полғаннаңар, пірдеезі Аны тутпаан[+].


Иисус киртінминчеткен иудейлерні сизіндірче

21Иисус оларға пазох чоохтаан:

– Мин парирбын. Сірер Мині тілирзер, че чазыхтығ ӱрирзер. Мин парчатхан чирзер сірер чит полбассар[+].

22Аны истіп, иудейлер[†] чоохтасханнар:

– Ол позы позына хол салыныбызарға итче бе таң? Ноға ол «Мин парчатхан чирзер чит полбассар» тіпче.

23Иисус оларға нандырған:

– Сірер чирдеңзер, Мин, тізең, тигірдеңмін. Сірер пу чир-чалбахтаңзар,[†] Мин, тізең, пу чир-чалбахтаң нимеспін[+]. 24Аннаңар Мин сірерге, чазыхтығ ӱрирзер тіп чоохтаам. «Мин Минмін[†]» тееніме киртінмезер, чазыхтығ ӱрирзер!

– 25Кемзің син? – сурғаннар андада Иисустаң.

– Иң пастабох сірерге, позымны адап, чоохтаан полғам[*], – нандырған Иисус.

– 26Мин сірердеңер кӧп ниме чоохтирӌыхпын паза сірерні чарғылирӌыхпын. Че Мині ысхан Пабам сын нимее хынчатханнаңар, Аннаң искен нимені кізілерге чоохтапчам[+].

27Иисус Позының Пабазынаңар чоохтаан, кізілер, тізең, аны піл полбааннар. 28Иисус аннаң андар чоохтаан:

– Кізі Оолғын[†] чирдең ӧӧр кӧдіріп, хазап салзаңар, андада «Мин Минмін» тіп піліп аларзар. Мин Позым алынӌа пір дее ниме итпинчем, Пабам ӱгреткен хоостыра чоохтапчам[+]. 29Мині ысхан Пабам Миннең хада. Мин сыбыра прай нимені Аның кӧңнінӌе иткенімнеңер, Пабам Мині чалғызан тастабаан[+].

30Иисус пу нимені чоохтапчатхан туста кӧп кізі Ағаа киртініп пастаан[+].


Сайтан – Иисусха киртінминчеткен иудейлернің пабазы

31Анаң Иисус Позына киртін сыххан иудейлерге[†] теен:

– Сірер, сӧзімні толдырзаңар, Минің сын ӱгренӌілерім поларзар. 32Сынны піліп алзаңар, сын киртініс сірерні пос чуртастығ кізілер ит салар.

–[+] 33Піс Авраамның[†] тӧлібіс. Піс хаӌан даа пірдеезіне хул полбаабыс. Син ноға «Сірер пос чуртастығ кізілер поларзар» тіпчезің? – тееннер иудейлер.

–[+] 34Сынны чоохтапчам сірерге, чазых итчеткен полған на кізі, чазыхтың хулы полча, – нандырған Иисус. –[+] 35Хул турада саңайға халбинча, оолғы, тізең, саңайға халадыр[+]. 36Оолғы сірерні осхырып алза, андада сірер сыннаң даа пос чуртастығ кізілер пол парарзар. 37Сірернің Авраам[†] тӧлі полчатханнарыңны пілчем, че сірер, Минің сӧзімні толдырарға хынмин, Мині ӧдір саларға харасчазар[+]. 38Мин сірерге Пабамда кӧрген нимелерні чоохтапчам, че сірер, тізең, сірернің пабаңарда кӧрген нимелерні итчезер.

– 39Пістің пабабыс Авраам, – нандырғаннар иудейлер.

– Сыннаң Авраамның палалары полған ползаңар, Авраам чіли хылынарӌыхсар, – теен Иисус. –[+] 40Че амды сірер Мині, Худайдаң искен сынны чоохтап пирген Кізіні, ӧдір саларға итчезер. Авраам іди итчең ме? Чох итпеӌең. 41Сірер позыңарның пабаңар иткен чіли итчезер!

– Піс сурас палалар нимеспіс. Пістің Худайдаң пасха Пабабыс чоғыл, – тоғырланғаннар иудейлер.

– 42Мин, Худайдаң киліп, мында полчам. Мин Позым алынӌа килбеем, Мині Худай ысхан. Аннаңар, Худай сірернің Пабаңар полған полза, сірер Мағаа хынарӌыхсар, – нандырған Иисус. – 43Мин чоохтапчатхан нимені ноға піл полбинчазар? Сірер, Мин чоохтаан нимені истерге сыдап полбинчатханнаңар, піл полбинчазар. 44Пабаңар сайтан[†], сірер аның кӧңніне кірчеткен нимелерні толдырарға тимдезер. Ол прай ниме наа ла чайалчатхан тустардох кізі ӧдіреечі полған паза, аның чӱреенде Сын чох полғаннаңар, ол Сынның саринда халбаан. Ол чойланчатса, ол ӧӧн позынаң чоохтанча. Ол чой паза чойның пабазы[+]. 45Мин, тізең, сынны чоохтапчам, аннаңар сірер Мағаа киртінминчезер. 46Сірернің пірееңер Минің чазых иткенімні кӧрген ме? Мин сынны чоохтапчатсам, ноға киртінминчезер Мағаа? 47Кем Худайдаң, ол Худайның сӧзін исче. Сірер Худайдаң нимессер, аннаңар чоох испинчезер.


Иудейлер Иисусты пыролапчалар

48Иудейлер Иисусха чоохтанғаннар:

– Пістің сағаа «Син тӱӱлістіг самар кізізің[*] паза синің істіңде айна[†] одырча» тіпчеткенібіс орта нимес пе?

–[+] 49Минде айна чоғыл. Мин Пабамны улуғлапчам, сірер, тізең, Мині улуғлабинчазар, – нандырған Иисус. –[+] 50Мин Позымны сабландырарға итпинчем. Че сабландырчатхан паза чарғылапчатхан Худай пар[+]. 51Сынны сірерге чоохтапчам, сӧзімні толдырчатхан кізі хаӌан даа ӧлбес[+].

52Иудейлер ағаа теенер:

– Синің істіңде айна одырчатханын амды піліп алдыбыс. Авраам паза ухаанӌылар[†] ӱреп парғаннар. Хайди син «Минің сӧзімні толдырчатхан кізі хаӌан даа ӧлбес» тіпчезің! 53Син пістің ӱреен Авраам пабабыстаң даа улуғзың ма? ӱреен ухаанӌылардаң[†] даа ба? Син позыңны кемге санапчазың?

– 54Позымны Позым саблазам, сабланызым пір дее нимее турбас. Минің Пабам сабландырча Мині. Аны сірер Худайыбыс тіпчезер! – нандырған Иисус. –[+] 55Сірер Аны пілбинчезер, Мин, тізең, пілчем. Мин Аны пілбинчем теен ползам, сірерӧк осхас чой поларӌыхпын. Че Мин Аны пілчем паза Аның сӧзін толдырчам[+]. 56Авраам пабаңар Минің чир-чалбахха килер кӱнімні кӧріп аларына тың ӧрінген. Аны кӧріп алып, часкалығ полған.

–[+] 57Сағаа иліг дее час чоғыл, хайди син Авраамны кӧргезің? – сурғаннар Иисустаң иудейлер.

– 58Сынны сірерге чоохтапчам, Авраам тӧреелектӧк, «Мин Минмін» полғам, – нандырған Иисус.

59Андада иудейлер, Иисусты чоо чаалап саларға тіп, тастар хапханнар. Че Ол, чазыныбызып, храмнаң сыға халған. Кізілер аразынӌа иртіп, аннаң андар парыбысхан[+].

#### 9


Иисус харах чох тӧреен кізіні имнебісче

1Иисус, чолӌа парирып, тӧрееннең харах чох кізіні кӧр салған.

– 2Ӱгретчі! Ноға ол харах чох тӧреен? Кем чазых[†] иткен, паба-іӌезі бе алай позы ба? – сурғаннар Иисустаң ӱгренӌілері.

– 3Чох, паба-іӌезі дее, позы даа чазых[†] итпееннер. Худай, аны имнебізіп, Позының кӱзін кӧзідер ӱчӱн, пу кізі андағ тӧреен, – нандырған Иисус. – 4Мині ысхан Худайның киректерін кӱн хонғалахха толдырарға кирекпін. Харасхы килир. Ол килзе, пірдеезі пір дее ниме ит полбас[+]. 5Сағам Мин пу чир ӱстӱндеде[†] чирнің Чарии Мин полчам[+].

6Іди тіп, Иисус чирге тӱкӱрібіскен, тӱкӱриинең кӱлні порап, ол палғаснаң пайаағы кізінің хараан сӱртклебіскен[+]. 7Анаң ағаа теен:

– Пар, Силоам («Ызылған» теені полча) тіп адалчатхан чуунӌаң орында сырайыңны чуубыс!

Ол, парып, хараан чууп алып, харағы хазых айлан килген[+]. 8Пу кізінің харах чох полғанын алында кӧрген хонӌыхтары паза пасха даа кізілер аннаңар чоохтасханнар:

– Пу кіленіп одырӌаң кізі нимес пе?

– 9Йа, ол, – тееннер піреелері.

– Ағаа тӧӧй, – хосханнар пасхалары.

– Йа, минмін, – нандырған харах чох полған кізі.

– 10Харахтарың хайди азылғаннар? – сурғаннар аннаң андада.

– 11Иисус теен кізі, палғас идіп, харахтарымны сӱртклебізіп, теен: «Пар, Силоам тіп адалчатхан чуунӌаң орында сырайыңны чуубыс!» Мин, парып, чуунып алғанымдох, кӧр сыххам, – нандырған ол кізі.

– 12Хайдадыр Ол? – сурғаннар кізілер.

– Пілбинчем, – нандырған харах чох полған кізі.


Фарисейлер харах чох полған кізіні сурастырчалар

13Ол харах чох полған кізіні фарисейлерзер[†] апарғаннар. 14Иисус, порағ идіп, харах чох кізінің харахтарын имнебіскен кӱнде суббота[†] – тынанӌаң, пір дее тоғыс итпеӌең кӱн полған[+]. 15Фарисейлер[†] дее аның хайди чазыл парғанынаңар сурғаннар.

– Иисус харахтарымны палғаснаң сӱртклебіскен, мин, тізең, оларны чуубызып, кӧр сыххам, – нандырған ол.

16Фарисейлернің хай піреезі чоохтанған:

– Иисус Худайдаң нимес. Ол субботадаңар[†] пазылған чахығны толдырбинча.

Пасхалары, тізең:

– Чазыхтығ кізі андағ хайхастарны[†] ит полар ба ни? Іди тіп талазып, прайлары ікі чарыл парыбысханнар[+].

17Анаң харах чох полған кізідең пазох сурғаннар:

– Харахтарыңны имнебіскен кізідеңер ниме чоохтирзың?

– Ол ухаанӌы[†], – нандырған ол[+].

18Иудейлер[†], ол кізінің, харах чох полып, кӧр сыхханына киртінмин, паба-іӌезін хығыртханнар.

– 19Пу сірернің оолғыңар ба? Ол харах чох тӧреен тіпчетсеңер, амды чи, хайди полып кӧрче? – сурғаннар паба-іӌезінең.

– 20Йа, пу пістің оолғыбыс, аның харах чох тӧреенін пілчебіс, – нандырғаннар олар. – 21Че амды аның хайди полып кӧр сыхханын пілбинчебіс. Кем аның харахтарын имнебіскен? Пілбинӧкчебіс. Ол мидееліг кізі, позынаң сурыңар. Позы чоохтап пирзін.

22-23Иудейлер[†] Иисусты Мессий-Христос[†] тіп адапчатхан кізілерні синагогадаң[†] сығара сӱрерге пос аразында чоохтас салғаннар. Аннаңар паба-іӌезі, иудейлердең хорығып, «Ол мидееліг кізі, аннаң сурыңар» тіп нандырғаннар[+].

24Андада харах чох полған кізіні ікінӌі хати хығырып, тееннер:

– Сынны чоохтирға сӧс пир![*] Иисустың чазыхтығ полчатханын пілчебіс.

– 25Чазыхтығ ба, чазыхтығ нимес пе, пілбинчем, че харах чох полып, ам кӧр полчатханымны пілчем, – нандырған ол.

– 26Ол сағаа ниме иткен? Харахтарыңны хайди имнеп пирген? – пазох сурғаннар фарисейлер.

– 27Мин сірерге чоохтап пиргем, че сірер мині испинчезер. Нимее аннаңар хатап истерге итчезер? Аның ӱгренӌілері поларға итчезер бе? – нандырған ол.

– 28Син аның ӱгренӌізізің, піс, тізең, Моисейнің[†] ӱгренӌілерібіс, – сӧклеп, хырысханнар аны фарисейлер. – 29Худайның Моисейнең[†] чоохтасханын пілчебіс, че пу кізінің хайдаң килгенін пілбинчебіс.

–[+] 30Аның хайдаң килгенін пілбинчеткеннерің таңнастығ! Че ол минің харахтарымны имнеп пирген! – нандырған чазыл парған кізі. – 31Худайның чазыхтығ кізілерні испинчеткенін пілчебіс. Ол Позын улуғлапчатхан паза Аның кӧңнін толдырчатхан кізіні ле исче. 32Харах чох тӧреен кізінің имненіп алғанынаңар, чир чайалғаннаң сығара, хаӌан даа пір дее кізі испеен полған. 33Иисус Худайдаң полбаан полза, пір дее ниме ит полбасчых.

– 34Син, тӧрееннеңӧк сығара чазыхтығ полчадып, пісті ӱгредерге итчезің ме? – нандырғаннар фарисейлер.

Анаң аны сығара сӱрібіскеннер.


Харах чох кізі кӧрче – фарисейлер «кӧрбинчелер»

35Иисус, ол кізінің сығара сӱрдіргенінеңер истіп, аны таап алған.

– Худай Оолғына киртінчезің ме? – сурған Иисус.

– 36Пигім, чоохтап пир мағаа, кемдір Ол! Чоохтап пирзең, киртінербін, – теен ол кізі.

– 37Син Аны кӧрчезің, Ол синнең чоохтасча, – нандырған Иисус.

–[+] 38Киртінчем Сағаа, Хан-пигім[†], – тіп, Аның алнында тізекке тӱскен ол кізі.

– 39Кӧрбинчеткеннер кӧрзіннер, кӧрчеткеннері, тізең, кӧрбезіннер тіп, мына мындағ чарғынаң чарғылирға чир-чалбахха[†] килгем, – теен Иисус.

– 40Піс тее кӧрбинчебіс пе? – сурғаннар Аннаң фарисейлернің хай піреезі.

–[+] 41Сірер харах чох полған ползаңар, сірерде чазых чох поларӌых. Че сірер кӧрчебіс тіпчезер, аннаңар сірер чазыхтығзар, – нандырған Иисус[+].

#### 10


Иисус Христос чахсы хадарӌы

– 1Сынны сірерге чоохтапчам, хой хазаазынзар, ізіктең кірбин, сиденні азып кірчеткен кізі – оғыр паза тонағӌы, – тіпче Иисус. – 2Ізіктең кірчеткені, тізең, хой хадарчатхан кізі полча. 3Ағаа хадағӌы ізік ас пирче. Хойлар аның ӱнін исчелер, ол, хойларны аттарынаң адап, сығарча. 4Ол, хойларын сығарып, алнында парча. Хойлар, аның ӱнін таныпчатханнаңар, соонӌа парчалар. 5Пасха кізінің ӱнін таныбинчатханнаңар, ол кізінің соонӌа парбин, аннаң тисчелер.

6Иисус пу кип-чоохты[†] фарисейлерге[†] чоохтап пирген, че олар Иисустың ниме чоохтирға иткенін піл полбааннар[+]. 7Иисус аннаң андар чоохтаан:

– Сынны сірерге чоохтапчам, Мин хойларға ізік полчам. 8Минің алнымда килгеннернің прайзы – оғырлар паза тонағӌылар. Хойлар оларның чоохтарын испееннер. 9Мин ізік полчам. Миніңӌе кірчеткені арачылан халар. Ол, кіріп, сығар паза пӱк табар. 10Оғыр пір ле нимее килче: оғырлирға, ӧдірерге паза ӱредерге. Мин, тізең, кізілер чуртастығ, толдыра чуртастығ ползыннар тіп, килгем. 11Мин чахсы хадарӌыбын. Чахсы хадарӌы хойларының ӱчӱн позының чуртазын пир салча[+]. 12Чалӌы алай хадарӌы полбинчатхан кізі, хойларның ээзі ниместеңер, пӱӱрнің килчеткенін кӧр салза, хойларны тастап, тизібісче. Пӱӱр хойларны, хаап, хуйдыр салча[+]. 13Чалӌы, чалланғаннаңар, хойларға сағыссырабин, тисче. 14Мин чахсы хадарӌыбын, позымның хойларымны пілчем, олар, тізең, Мині пілчелер. 15Пабам Мині хайди пілче, Мин дее Пабамны іди пілчем. Хойларның ӱчӱн Позымның тынымны пирчем[+]. 16Минің пасха даа хойларым пар, олар пу хазаадаң ниместер. Оларны даа пеер ағыл килерге кирекпін. Олар даа Минің ӱнімні истерлер. Андада пір ӧӧр паза пір Хадарӌы полар[+]. 17Мин Позымның тынымны, пиріп, хатап аларға тимде полчатханымнаңар, Пабам Мағаа хынча[+]. 18Минің тынымны пірдеезі пыласпинча, Мин аны Позым пирчем. Тынымны, пиріп, хатап алӌаң ӱлгӱм пар. Іди идерге Пабам Мағаа чахаан[+].


Иудейлер Иисусха киртінминчелер

19Пу сӧстердеңер пазох талазып, иудейлер[†] ікі чарыл парыбысханнар[+]. 20Оларның аразында кӧп кізі піди теен:

– Ол, айнаа[†] хаптырт салып, ниме ле полза чоохтанча. Нимее Аны исчезер[+]?

21Пасхазы таласхан:

– Пу айнаа хаптыртхан кізінің чооғы нимес. Айна харах чохтарның харахтарын ас поладыр ба?

22Хысхы полған. Иерусалимдегі храмны[†] Худайға чарытхан кӱнні[*] ӱлӱкӱннееннер. 23-24Иисус храмдағы[†] Соломонның[†] колоннадазында пас чӧргенде, иудейлер,[†] Иисустың хыринда ибіре турғлабызып, Ағаа чоохтанғаннар:

– Син позыңнаңар чоохтабин ӱр поларзың ма? Мессий-Христос[†] полчатсаң, кӧні чоохта.

–[+][+] 25Мин сірерге чоохтаам, че сірер Мағаа киртінминчезер. Пабамның Мағаа пирген кӱзінең итчеткен киректерім Минің кем полчатханымны киречілепчелер, – нандырған Иисус. –[+] 26Мин теем нооза, сірер Минің хойларымның санынаң нимессер, аннаңар Мағаа киртінминчезер. 27Хойларым ӱнімні исчелер, Мин дее оларны пілчем, олар Минің соомӌа парчалар. 28Мин оларға мӧгі чуртасты[†] пирчем, аннаңар олар хаӌан даа ӧлбестер, пірдеезі оларны Миннең оғырлап полбас[+]. 29Хойларны пирген Пабам прайзынаң илбек. Оларны пірдеезі Пабамның холынаң оғырлап полбас. 30Пабамнаң Мин – пірбіс[+].

31Аны истіп, иудейлер, Иисусты чоо чаалирға тіп, пазох тастар хапханнар.

–[+] 32Мин сірерге, Пабамның Мағаа пирген кӱзінең кӧп чахсы киректер идіп, кӧзіт пиргем. Хайзының ӱчӱн сірер Мині таснаң чоо чаалап саларға итчезер? – теен оларға Иисус.

– 33Чахсы киректер иткен ӱчӱн нимес, Худайны хомайлааның ӱчӱн, кізі ле полчадып, Позыңны Худайға сананчатханың ӱчӱн, Сині таснаң чаалирбыс, – нандырғаннар иудейлер.

–[+] 34Сірернің Чахииңарда Худайның «Мин чоохтаам, сірер худайзар» теен сӧстері пазылған нимес пе? – нандырған Иисус. – 35-36Худай Пічиинде[†] пазылғанын, тізең, пірдеезі саба тіп чоохтап полбас. Худай, Позының сӧзін кізілерге ызып, оларны «худайлар» тіп адапчатса, ноға «Худай Оолғыбын» тіп чоохтанчатханыма, «Худайны хомайлапчазың» тіпчезер Мағаа, Кемні Пабам, чарыдып, чир ӱстӱнзер[†] ысхан[+]. 37Пабамның киректерін итпинчетсем, Мағаа киртінмеңер. 38Итчетсем, Мағаа киртінминдеечетсеңер, итчеткен киректеріме киртініңер! Андада сірер, Пабамның Минде, Минің Пабамда полчатханыбысты піл салып, киртін сығарзар[+].

39Иудейлер Аны пазох хаап аларға харасханнар, че Иисус олардаң парыбысхан[+].

40Анаң Иисус, мының алнында Иоанн кізілерні кіреске[†] тӱзірген Иордан суғның озариндағы чирзер пазох парыбызып, анда халған[+]. 41Иисуссар кӧп кізі килген.

– Иоанн позы пір дее хайхастығ[†] ниме итпеен, че Иисустаңар чоохтаан нимелері сын полтыр, – чоохтасханнар олар[+].

42Іди кӧп кізі Иисусха киртініп пастаан[+].

#### 11


Лазарьның ӱреені

1Ікі пиӌе – Мариянаң Марфа – чуртапчатхан Вифаний аалда Лазарь тіп ат-солалығ пір кізі ағырыбысхан[+]. 2Ағырығ Лазарь Марияның харындазы полған. Мария хаӌан-да Хан-пиг[†] Иисустың азахтарын, аарлығ миро хайахнаң сӱртклеп, позының састарынаң чысхлаан полған[+]. 3Ікі пиӌе Иисуссар, «Хан-пигібіс![†] Синің хынчатхан кізің ағырча» тіп, чоохтирға кізі ысханнар.

4Иисус, аны истіп, чоохтанған:

– Пу ағырығ ӧлімге нимес, че Худайны сабландырып, Худай Оолғының сабланарына пол парды.

5Иисус Марфаа, аның туңмазы Марияа паза оларның харындазы Лазарьға хынӌаң. 6-7Иисус, Лазарьның ағырчатханынаңар искен дее полза, андар парбаан. Ікі кӱн пазынаң Ол ӱгренӌілеріне теен:

– Иудей чирінзер[†] нандыра парааңар.

– 8Ӱгретчі! Ӱр ниместе ле иудейлер[†] Сині таснаң чоо чаалирға иткеннер, Син, тізең, хатабох андар парарға ба? – сурғаннар ӱгренӌілері.

–[+] 9Кӱнде он ікі час полча нимес пе зе? Кӱнӧрте чӧрчеткен кізі, пу чир ӱстӱнің[†] чариин кӧрчеткеннеңер, сӱрнӱкпинче, – нандырған Иисус. –[+] 10Че хараазын чӧрчеткен кізі, чарых чохтаңар, сӱрнӱкче.

11Анаң хоза чоохтанған:

– Лазарь арғызыбыс узубысты. Мин аны усхурыбызарға парчам.

–[+] 12Хан-пигібіс! Ол, узупчатса, хазыхтан парар, – тееннер ӱгренӌілері.

13Иисус аның ӱреенінеңер чоохтаан полған, ӱгренӌілері, тізең, аның олаңай ла узубысханынаңар чоохтапча тіп сағынғаннар. 14Андада Иисус оларға кӧні чоохтаан:

– Лазарь ӱреп парды. 15Сірерні Кем полчатханыма киртіндірер ӱчӱн, анда полбаам, амды сірернің ӱчӱн ӧрінчем. Че, парааңар андар!

– 16Піс тее парааңар, Иисуснаң хада ӧл парааңар! – теен ӱгренӌілерге Ікіс тіп солалығ Фома[+].


Иисус Лазарьны тірілдірче

17Иисус, андар киліп, Лазарьның сӧӧгінің хуюда тӧрт кӱн чат салғанын піліп алған. 18Вифаний аал, тізең, Иерусалимнең тың ырах нимес, 15 стадийӌе[*] оортахта, полған. 19Харындазы ӱрееннеңер, Марфанаң Марияны часхарарға иудейлердең[†] илееде кізі килген. 20Марфа, Иисустың килчеткенінеңер истіп, Ағаа удур парған. Мария, тізең, ибде одыр халған.

– 21Хан-пигім! Син мында полған ползаң, харындазым ӱребесчік. 22Че ам даа пілчем, Худайдаң ниме дее сурзаң, Ол аны Сағаа пирер, – теен Марфа.

– 23Синің харындазың тіріл килер, – нандырған Иисус.

– 24Тӱгенӌі кӱнде[†], Худай ӱрееннерні тірілдірӌең туста, аның тур килерін пілчем, – теен Марфа.

–[+] 25Мин ӱрееннерні тірілдірчем паза чуртас Ээзі полчам. Мағаа киртінчеткен кізі, ӱреп тее парза, чуртир[+]. 26Мағаа киртініп чуртапчатхан кізі хаӌан даа ӱребес. Андағ нимее киртінчезің ме? – нандырған Иисус.

–[+] 27Йа, Хан-пигім! Чир ӱстӱнзер[†] килер Мессий-Христос[†], Худайның Оолғы, полчатханыңа киртінчем, – нандырған Марфа[+].

28Анаң Марфа, іди тіп, Мария туңмазынзар парып, кізі испезін тіп, ағырин хығырған:

– Ӱгретчі мында, сині хығырча.

29Мария, аны истіп, тура хонып, Иисуссар парған. 30Иисус, аалзар кірбин, Марфанаң тоғасхан орындох полған. 31Турада Марияны часхарчатхан иудейлер, аның, тура хонып, сых парыбысханын кӧргеннер. Олар, Мария хуюда ылғирға итче полар тіп сағынып, аның соонӌа парғаннар.

32Мария, Иисус полчатхан орынзар чидіп, Аны кӧр салып, азағына тӱскен.

– Хан-пигім! Син мында полған ползаң, харындазым ӱребесчік, – чоохтанған ол.

33Иисус, Марияның паза хада килген иудейлернің ылғапчатханнарын кӧріп, тың чӱрексіп, айап парған оларға.

– 34Сірер аны хайда чаттыр салғазар? – сурған Иисус.

– Пигібіс, парып, кӧріп ал, – нандырғаннар кізілер.

35Иисустың харах частары аххан.

–[+] 36Кӧріңер, хайди хынған Ол ағаа! – тееннер иудейлер.

37Оларның хай піреезі хосхан:

– Харах чох кізее харах одын ас пирген Кізі Лазарьны даа ӱребес иде ит полбасчых па[+]?

38Иисус, тізең, уғаа чӱрексіп, хуюзар пас килген. Хуюның ахсын таснаң чаап салған полғаннар.

–[+] 39Тасты хыйа алыңар, – чоохтанған Иисус.

– Хан-пигім, ол тӧртінӌі кӱні хуюда, чыстан таа парған полар, – теен ӱреен кізінің пиӌезі Марфа.

– 40Тібедім ме сағаа: «Киртінзең, Худайның сабланызын[†] кӧрерзің», – чоохтанған Иисус.

41Ӱреен кізі чатчатхан хуюдаң тасты хыйа ідібіскеннер. Иисус, тигірзер кӧрібізіп, теен:

– Пабам! Мині истіп салғаның ӱчӱн, алғыстапчам[+]. 42Мині сыбыра истіпчеткеніңні пілчем. Мині ысханыңа киртінзіннер тіп, мында турчатхан чонға пу сӧстерні чоохтадым[+].

43Аны чоохтап, Иисус ӧтіг табыснаң хығырған:

– Лазарь! Сых пеер![+]

44Ӱреен кізі хуюдаң сых килген. Азах-холлары ӱреен кізіні орааӌаң сӱбӱректернең сарыл парған полғаннар, сырайы, тізең, платнаң чаба палғалған полған. Иисус кізілерге теен:

– Систібізіңер аны, парзын[+].


Иисусты ӧдірерге сағынчалар


(Мф 26:1-5; Мк 14:1-2; Лк 22:1-2)

45[•]Мариязар килген иудейлернің аразында кӧп кізі, Иисустың ниме иткенін кӧріп, Ағаа киртін сыххан[+]. 46Че оларның хай піреелері, фарисейлерзер[†] парып, Иисустың ниме итчеткенін чоохтап пиргеннер. 47Улуғ абыстар[†] паза фарисейлер,[†] чыылығ идіп, чоохтасханнар:

– Ниме идееңер? Пу кізі кӧп хайхастар[†] итче. 48Аны піди артыс салзабыс, прайзы ағаа киртін сығар. Андада римдегілер, киліп, пістің храмны[†] паза чонны чох идерлер.

49Оларның пірсі, Кайафа, ол чыл иң улуғ абыс[†] полчатхан кізі, чоохтанған:

– Сірер пір дее ниме оңарбинчазар. 50Сағын таа кӧріңер! Прай чон хырылар орнына, кізілер ӱчӱн пір ле кізі ӱреп парза, чахсы поларӌых піске[+].

51-52Мыны Кайафа позының кӧңнінең нимес, че, ол чыл иң улуғ абыс полчатханнаңар чоохтанған. Иисус чонның ӱчӱн не нимес, че Худайның тарас парған палаларын пірге чыып алар ӱчӱн, ӱреп парарынаңар ухаанӌылаан[†] полған[+][+]. 53Ол кӱннең сығара иудейлернің пастыхтары Иисусты ӧдір саларға сағын сыхханнар[+]. 54Аннаңар Иисус, иудейлернің аразына кірбин, хуу чазының хыриндағы Ефраим саарзар парыбысхан. Анда Позының ӱгренӌілерінең хада халған.

55Иудейлернің Пасха[†] тіп ӱлӱкӱні чағдапчатхан. Иудейлердең кӧп кізі, ӱлӱкӱннің алнында арығланар кибірні толдырар ӱчӱн, Иерусалимзер килген[+]. 56Храмзар[†] чыылған чон, Иисусты харахсынғлап, чоохтасхан аразында удур-тӧдір сур сал турғаннар.

– Сірер хайди сағынчазар, Ол ӱлӱкӱнге килер бе?

57Иисусты тудып алар ӱчӱн, улуғ абыстарнаң фарисейлер, Аның хайда полчатханын піліп алған кізі постарына искірзін тіп, чахығ пирібіскеннер[+].

#### 12


Иисус Вифанийде


(Мф 26:6-13; Мк 14:3-9)

1[•]Пасха[†] тіп ӱлӱкӱнге алты кӱн халғанда, Иисус Вифаний аалзар килген. Анда Иисустың ӧлімнең тірілдірген кізізі, Лазарь, чуртапчатхан[+]. 2Иирде Иисусха чіӌең ниме тимнеп пиргеннер. Лазарь Иисуснаң паза пасха даа аалӌыларынаң хада стол кистінде одырған. Марфа, тізең, оларға чіӌең ниме пиріп, хайынған[+]. 3Мария, пір литра[*] аарлығ миро хайахты[*] алып, Иисустың азахтарын сӱртклебізіп, позының састарынаң чысхлабысхан. Тура істіне миро хайахтың тадылығ чызы тол парған[+]. 4Иисустың ӱгренӌілерінің пірсі, Симонның оолғы Иуда[†] Искариот, Иисусты садыбызарға сағын чӧрчеткен кізі, теен:

– 5Пу миро хайахты ӱс чӱс динарийге[†][*] садыбызып, ахчаны чох кізілерге ӱлебіспеӌең ме?

6Ол, чох кізілерге сағыссыраанынаңар нимес, че оғыр полғанынаңар, іди чоохтанған. Ол ахча чығӌаң хапчыхты ал чӧрӌең, андар салған ахчалардаң, тізең, позына удаа ахча алып алӌаң[+]. 7Иисус ағаа нандырған:

– Теңмеңер пу ипчее. Ол пу хайахты Мині чығӌаң кӱнге чыып салған полған. 8Чох кізілер сірернің хыриңарда хаӌан даа поларлар. Че Мин сірернең хада хаӌандаа полбаспын.

9Иисустың мында полчатханын піл салып, Иисусты ла нимес, че ӧлімнең тірілдірген Лазарьны даа кӧріп алар ӱчӱн, кӧп иудейлер[†] килген[+]. 10-11Иудейлернің[†] аразында кӧп кізі, Лазарьның тірілгенін піл салып, улуғ абыстарны[†] тасти, Иисусха киртін сыххан. Аннаңар улуғ абыстар[†] Лазарьны даа ӧдірібізерге чарат салғаннар.


Иисус Иерусалимзер кірче


(Мф 21:1-11; Мк 11:1-11; Лк 19:28-40)

12[•]Пазағы кӱн ӱлӱкӱнге чыылған чон, Иисустың Иерусалимзер килчеткенін ис салып, 13пальма ағастың салааларын тудынғлап алып, Ағаа удур сығып, хысхырысхан:

– Осанна![*]

Хан Худайның[†] адынаң Килчеткенге алғас[†] ползын!

Ол Израиль[†] ханы!

14Иисус, чиит эштекті таап, ағаа мӱніп алған. Мының алнындох аннаңар Худай Пічиинде[†] піди пазылған полған: 15«Хорыхпа, Сион тағның хызы – Иерусалим! Мына синің ханың, чиит эштекке мӱніп алып, килче»[+]. 16Пастап ӱгренӌілері, ниме полчатханын піл полбааннар, че соонаң, Иисус, тіріліп, сабланызына читкенде ле, Иисустаңар пазылған нимені паза ол сӧстернің толғанын сағысха киргеннер[+]. 17Иисуснаң хада полған кізілер Аның Лазарьны ӧлімнең тірілдіргенін паза хуюдаң хығыртханын киречілееннер. 18Иисустың андағ хайхастығ[†] нимені иткенін искеннеңер, чон Аны іди удурлаан.

– 19Кӧріңер, пір дее ниме ит полбинчабыс. Прай кізілер Аның соонӌа парчалар, – чоохтасханнар пос аразында фарисейлер[†][+].


Иисус Позының ӧлімінеңер чоохтапча

20Ӱлӱкӱнде пазырарға килген кізілернің аразында гректер полғаннар. 21Олар, Галилей чиріндегі[†] Вифсаидадаң килген Филиппсер пас киліп, айланғаннар:

– Филипп пиг, Иисусты кӧрерібіс килче[+].

22Пу нимедеңер Филипп, парып, Андрейге чоохтап пирген. Анаң Андрейнең Филипп ол сурынысты Иисусха читіргеннер.

– 23Кізі Оолғының[†] сабланар тузы чит килді, – нандырған оларға Иисус. –[+] 24Сынны сірерге чоохтапчам, пуғдай ӱрені, чирге тӱзіп, «ӧлбезе», чалғызан халадыр, че ӧл парза, кӧп ӱреннер ағыладыр[+]. 25Позының тынына хынчатхан кізі аны чідір салар, че позының тынын пу чир ӱстӱнде[†] хырт кӧрчеткен кізі мӧгі чуртастығ[†] полар[+]. 26Минің нымызыма чӧрчеткен кізі Минің соомӌа парзын! Мин хайдабын, ол андох полар. Минің нымызыма чӧрчеткен кізіні Пабам улуғлир. 27Амды Мин чочыныстығ сағыссырасха пастырчам! Ниме Мин тіп поларбын? «Пабам! Осхыр Мині ӧлер тустаң!» тіп сурыним ма? Че Мин ол тустың ӱчӱн пу чир ӱстӱне[†] килгем[+]. 28Пабам! Позыңны сабландыр!

Андада тигірдең ӱн истілген:

– Сабландырғам, мыннаң мындар даа сабландырарбын[+].

29Аны истіп турған чонның піреелері «Кӱгӱрт кӱзӱреді», пасхалары, тізең, «Ангел[†] Ағаа чоохтанды», тееннер.

–[+] 30Ол ӱн Мағаа нимес, сірерге тапсаан[+]. 31Амды прай чирге чарғы тӱсті. Сайтан[†], чирнің кнезі, мыннаң сӱрдіртер[+]. 32Хаӌан Мині чирдең ӧӧрледібісселер, прайзын Позымның соомӌа пардырарбын, – нандырған ол нимее Иисус[+]. 33(Иисус, хайдағ ӧлімнең ӧлерінеңер сизіндірерге сағынып, іди чоохтанған.)

–[+] 34Моисей Чахиинаң[†] Мессий-Христос[†] хаӌан даа ӧлбес тіп искебіс. Ноға син Кізі Оолғын[†] ӧӧрледібізерге кирек тіпчезің? Кемдір Ол, Кізі Оолғы? – чоохтанған Ағаа чон.

– 35Чарых сірернең хада ӱр полбас. Чарых мындада, харасхы сірерге тӱспезін тіп, чарыхта чӧріңер. Харасхыда чӧрчеткен кізі хайдар парчатханын пілбинче[+]. 36Чарых сірернең хадада, Аның ооллары полар ӱчӱн, Чарыхха киртініңер, – чоохтанып ала, Иисус, хыйа пастырыбызып, чіде халған[+].


Чонның Иисусха киртінмеені

37Иисус кізілернің кӧзіне нинӌе-нинӌе хайхас[†] иткен дее полза, олар Ағаа киртінмееннер. 38Ухаанӌы[†] Исаийнің «Хан Худай![†] Пістең искен нимее кем киртінген? Худай Позының кӱзін кемге кӧзіткен?» тіп чоохтанған сӧстері тол парарға кирек полғаннар[+]. 39Ноға олар киртін полбааннар? Исаий анзын мының алнындох чоохтаан полған:

40«Харахтары кӧрбезін тіп,

чӱректері сизінмезін тіп,
Худай пу чонның харахтарын чабысхан,
чӱректерін, тізең, тас чіли, хатырыбысхан.
„Имненіп аларға Минзер айланмазыннар тіп,
піди иткем“, – тіпче Худай»[+].

41Иисустың сабланызын кӧріп, Аннаңар чоохтапчадып, Исаий піди теен.

42Пастыхтарның даа аразында Иисусха киртінчеткен кізі кӧп полған. Че олар, фарисейлердең[†] хорығып, синагогадаң[†] сӱрдірібіспес ӱчӱн, аннаңар кӧні чоохтабаӌаңнар[+]. 43Олар, кізілернің аразындағы сабланысха[†] Худайдаң тӱскен сабланыстаң артых хынғаннаңар, піди хылынғаннар[+].

44Иисус тыыда чоохтанған:

– Мағаа киртінчеткен кізі Мағаа нимес, че Мині Ысханға киртінче[+]. 45Мині кӧрчеткен кізі Мині Ысханны кӧрче[+]. 46Мин Чарыхпын. Мағаа киртінчеткен кізі харасхыда халбазын тіп, чир-чалбахсар килгем[+]. 47Минің сӧзімні истіп, оңдайымӌа полбинчатхан кізіні чарғылабинчам. Мин чир-чалбахты, чарғылирға нимес, арачылирға килгем[+]. 48Мині хыйа итчеткен, сӧзімні чағын итпинчеткен кізее чарғыӌы пар. Минің чоохтаан сӧзім аны тӱгенӌі кӱнде[†] чарғылир. 49Мин Позым сағын таап алып чоохтанмаам, Мині ысхан Пабам ниме тирін паза ниме чоохтанарын чахаан. 50Пабамның чахии мӧгі чуртас[†] полчатханын пілчем. Пабам Мағаа чоохтаан нимені искірчем.

#### 13


Халғанӌы иирдегі азыраныс

1Пасха[†] тіп ӱлӱкӱн чағдап одырған. Иисус чир ӱстӱнең[†] Пабазынзар парар тузы чит килигенін пілген. Иисус чир-чалбахта[†] чуртапчатхан паза Позына киртінчеткен кізілерге хынған, амды, тізең, прай чӱреенең оларға хынчатханын кӧзіт пирген[+]. 2Иирде азыранчатхан тус полған. Сайтан[†] Иуданың[†], Симон Искариоттың оолғының, чӱреене Иисусты садыбызар сағысты кир салған полған[+]. 3Иисус Пабазының прай ӱлгӱні Позына пирібіскенін пілген. Позының, Худайдаң киліп, Худайзар айланарын даа пілген[+]. 4Прай пу нимені піліп, столдаң турып, тастындағы кип-азаан суурыбызып, чызынӌах алып алып, хурчаныбысхан. 5Аның соонаң чуунӌаң ідіске суғ урып алып, ӱгренӌілерінің азахтарын чууп, хурчанған чызынӌахнаң чысхлаан[+]. 6Симон-Пётрзар пас килгенде, анзы Ағаа тіпче:

– Хан-пигім[†]! Син минің азахтарымны чуурға итчезің ме?

– 7Минің ниме итчеткенімні сағам син піл полбассың, че соонаң піліп аларзың, – нандырған ағаа Иисус.

– 8Мин азахтарымны Сағаа хаӌан даа чуғдыртпаспын, – тіпче Ағаа Пётр.

– Азахтарыңны чууп пирбезем, син паза Минің ӱгренӌім полбассың, – нандырған Иисус.

–[+] 9Хан-пигім![†] Андағда азахтарымны ла нимес, че холларымны даа, пазымны даа чууп пир, – тіпче Симон-Пётр.

– 10Чуунған кізі арығ, ағаа азахтарын на чууп пирерге кирек. Сірер дее арығзар, че прайзыңар нимес, – нандырған Иисус[+].

11Ол Позын садыбызар кізіні пілген, аннаңар «Прайзыңар арығ нимессер» теен[+].

12Иисус, ӱгренӌілерінің азахтарын чууп салып, Позының кип азаан кизіп алып, пазох одыр салған. Анаң чоохтанған:

– Сірерге ниме ит пиргенімні піл полдыңар ба? 13Сірер Мині Ӱгретчім паза Хан-пигім тіп адапчазар. Анзы орта[+]. 14Мин, Хан-пигіңер паза ӱгретчіңер полчадып, сірернің азахтарыңны чууп пиргенде, сірер дее удур-тӧдір азахтарыңны чууп турарға кирексер[+]. 15Мин сірерге кӧзіт пирдім, амды сірер дее, Мин иткен чіли, ит турыңар[+]. 16Сынны сірерге чоохтапчам, нымысчы позының ээзінең улуғ нимес, ызылған кізі позын ысхан кізідең улуғ нимес[+]. 17Сірер, пу нимені пілчетсер паза толдырчатсар, часкалығзар[+]. 18[•]Сірернің прайларыңнаңар чоохтабинчам. Мин Позымның таллап алған кізілерімні пілчем. Че «Миннең хада халас чеен кізі Миннең тоғыр парар» тіп, Худай Пічиинде[†] пазылған сӧстернің тол парары ӱчӱн, піди поларға кирек[+]. 19Пу ниме пол парза, «Мин – Минмін[†]» полчатханыма киртінерлерің ӱчӱн, сірерге амды, пу ниме полғалахха, чоохтапчам[+]. 20Сынны сірерге чоохтапчам, Минің ысхан кізімні удурлапчатхан кізі Мині удурлапча. Мині удурлапчатхан кізі, Мині ысхан Худайны удурлапча[+].


Иисус Позын садыбызар кізідеңер чоохтапча


(Мф 26:20-25; Мк 14:17-21; Лк 22:21-23)

21Мыны чоохтап, Иисус, уғаа чӱрексініп, киречілеен:

– Сынны сірерге чоохтапчам, сірернің пірсі Мині садыбызар[+].

22Кемнеңер чоохтапчатханын піл полбин, ӱгренӌілері удур-тӧдір кӧріскеннер. 23Иисустың хынчатхан ӱгренӌізі Аннаң хости одырған[+]. 24Кемнеңер іди чоохтапчатханын Иисустаң сурзын тіп, Симон-Пётр ол ӱгренӌее танығ пирібіскен.

25Андада ол, Иисуссар чағын полып, сурған:

– Хан-пигім, кемдір ол?

– 26Кемге халасты, сӱртіп, пирербін, ол полар, – нандырған Иисус. Анаң, халас кизегін сӱртіп, Симон Искариоттың Иуда[†] оолғына пирібіскен. 27Халасты пирібіскендӧк, Иудаа сайтан[†] кір парған.

– Итчең нимені табырах идібіс, – теен ағаа Иисус.

28Хада азыранчатханнарның пірдеезі Аның ноға іди чоохтанғанын піл полбаан. 29Иудада ахча чығӌаң хапчых полғаннаңар, піреелері Иисус ағаа ӱлӱкӱнге пірее кирек ниме ал пирерге алай чох кізілерге пірее ниме пирерге чахаан полар тіп сағын салғаннар[+].

30Иуда, халас кизегін алып, сах андох сых парыбысхан. Харасхы пол парған.


Удур-тӧдір хынызыңар

31Ол сых парыбысханда, Иисус чоохтаан:

– Амды Кізі Оолғы[†] сабланды, Аның сабланызы ӱчӱн Худай даа сабланды[+]. 32Худай сабланза, Худай Позын даа, Кізі Оолғын[†] даа сабландырар, сағамох Аны сабландырар[+]. 33Харындастарым! Мағаа сірернең хада поларға ӱр халбады. Сірер Мині тілирзер, че иудейлерге[†] чоохтаан нимені сірерге дее чоохтап пирим: «Мин парчатхан чирзер сірер чит полбассар»[+]. 34Сірерге наа чахығ пирчем: удур-тӧдір хынызыңар. Мин сірерге хынған чіли, сірер дее ідӧк удур-тӧдір хынызыңар[+]. 35Удур-тӧдір хыныссаңар, Минің ӱгренӌілерім полчатханнарыңны прайзы пілер.


Пётр Иисустаң хыйа поларынаңар ухаанӌылапча


(Мф 26:31-35; Мк 14:27-31; Лк 22:31-34)

– 36[•]Хан-пигім! Син хайдар парчазың? – сурған Иисустаң Симон-Пётр.

– Мин парчатхан чирзер амды соомӌа пар полбассың, че соонаң соомӌа парарзың, – нандырған Иисус.

– 37Хан-пигім! Ноға ам сооңӌа пар полбаспын? Мин Синің ӱчӱн ӧл парарға даа тимдебін, – теен Пётр.

–[+] 38Син Минің ӱчӱн ӧл тее парарӌыхсың ма? Сынны сағаа чоохтапчам, питук тапсаалаххаох, син Миннең ӱс хати хыйа полыбызарзың, – нандырған Иисус[+].

#### 14


Иисус Худайзар чол полча

1Иисус чооғын аннаң андар узаратхан:

– Сірер сағыссырабаңар. Худайға киртініңер, Мағаа даа киртініңер[+]. 2Пабамның туразында пӧліктер кӧп. Андағ полбаан полза, «Сірерге орын тимнирге парчам» тіп, Мин сірерге чоохтирӌыхпын ма? 3Парып, сірерге орын тимнеп салып, нандыра айланып, Позымның полчатхан чирімзер сірерні алып аларбын[+]. 4Минің парчатхан чирімні паза андар апарчатхан чолны пілчезер.

– 5Хан-пигім[†]! Синің хайдар парчатханыңны даа пілбинчеткенде, чолны хайдаң пілербіс піс? – сурған Иисустаң Фома.

–[+] 6Чол, Сын паза чуртас – Минмін[†]. Мағаа киртінчеткен кізі ле Пабамзар пар полар, Мин чох пірдеезі пар полбас[+]. 7Мині пілген ползаңар, Пабамны даа пілерӌіксер. Амды сірер Аны пілчезер дее, кӧрчезер дее.

– 8Хан-пигім![†] Піске Пабаны кӧзіт пир, аннаң пасха піске пір дее ниме кирек чоғыл, – теен Филипп[+].

9Иисус нандырған:

– Филипп, Мин сірернең хада нинӌе-нинӌе тус пол салдым, син, тізең, Мині ам даа пілбинчезің ме? Мині кӧрген кізі, Пабамны даа кӧрген полча. Хайди син «Піске Пабаны кӧзіт пир» тіпчезің?![+] 10Минің Пабамда полчатханыма, Пабамның, тізең, Минде полчатханына, киртінминчезің ме? Сірерге чоохтапчатхан сӧзімні Мин Позым хынғанни чоохтабинчам. Минде полчатхан Пабам Позының киректерін итче[+]. 11Минің Пабамда паза Пабамның Минде полчатханына киртініңер. Киртінминчетсеңер, иткен киректерімні кӧріп, киртініңер Мағаа[+]. 12Сынны сірерге чоохтапчам, Мағаа киртінчеткен кізі Минің итчеткен киректерімні дее идер, Пабамзар парчатханымнаңар, аннаң даа кӧп идер[+]. 13Минің ӱгренӌілерім полып, ниме дее сурзаңар, Пабамны Позымнаң хада сабландырар ӱчӱн, Мин аны толдыр турарбын. 14Минің ӱгренӌілерім полып, Миннең ниме дее сурзаңар, Мин аны толдыр турарбын[+].


Иисус Худай Худын пирердеңер чоохтапча

15Мағаа хынчатсаңар, чахығларымны толдырыңар[+]. 16Мин Пабамнаң сурынарбын, Ол, тізең, сірернең хада хаӌан даа полӌаң, алныңарға турӌаң пасха Турысчыны сірерге ыс пирер[+]. 17Ол Турысчы – Сынны искірчеткен Хут. Кізілер Аны, кӧрбинчеткеннерінеңер паза пілбинчеткеннерінеңер, постарына чағын ит полбинчалар. Сірер Аны, чағын киріп, постарыңда халғысханнарыңнаңар, пілчезер[+]. 18Мин сірерні ӧкіс халғыспаспын, сірерзер нандыра айланарбын. 19Тӱрче полза, чир-чалбах[†] Мині паза кӧрбес, че сірер, тізең, Минің чуртапчатханым ӱчӱн, паза постарың чуртапчатханнарың ӱчӱн, Мині кӧрерзер[+]. 20Сах ол кӱн, Мин Пабамда, сірер Минде, Мин дее сірерде полчатханымны піліп аларзар. 21Минің чахығларымны ал чӧрчеткен паза толдырчатхан кізі Мағаа хынча. Мағаа хынчатхан кізее Пабам даа хынча. Мин дее ағаа хынарбын паза Позымнаңар сизіндірербін.

–[+] 22Хан-пигім! Ноға Син чир-чалбахты[†] сизіндірбин, пісті ле сизіндірерге итчезің? – сурған Иуда[†], че Искариот Иуда[†] нимес.

–[+] 23Мағаа хынчатхан кізі Минің сӧзімні толдырар. Пабам ағаа хынар, Пабамнаң Мин, тізең, аныңзар киліп, анда аннаң хада чуртирбыс, – нандырған Иисус. –[+] 24Мағаа хынминчатхан кізі, Минің сӧзімні толдырбинча. Сірер исчеткен сӧс Мини нимес, Мині ысхан Пабамни.

25Мин, сірернең хада полчатханымдох, мыны чоохтаам. 26Пабам Худай Худын[†] – Турысчыны – Минің орныма сірерзер ызар. Ол сірерні прай нимее ӱгрет салар, прай чоохтаан нимелерімні сағысха кирдірер[+]. 27Чӱрееңерде амырны халғысчам, Позымның амыр чӱреемні сірерге пирчем. Мин, чир-чалбах пирчеткен чіли, пирбинчем. Сағыссырабаңар паза хорыхпаңар![+] 28«Сірердең парып, сірерзерӧк айланарбын» теен сӧстерімні искезер. Мағаа хынған ползаңар, «Мин Пабамзар парчам» тееніме, ӧрінерзер. Пабам Миннең дее илбектеңер, ӧрініңер[+]. 29Полар нимедеңер азынада прай чоохтап пирдім. Полар ниме пол парза, сірер Мағаа киртінерзер тіп, чоохтап пирдім[+]. 30Чир-чалбахтың кнезі – сайтан[†] – чағын, аннаңар Мағаа сірернең чоохтазарға ӱр халбады. Аның Миннең устаӌаң ӱлгӱзі чоғыл[+]. 31Че Пабама хынчатханымны паза Аның чахаан нимелерін итчеткенімні чир-чалбах пілзін.

Турыңар, мыннаң парааңар.

#### 15


Иисус – сын виноградтың тӧзі паза салаалары

1Мин сын виноградтың тӧзі полчам, Пабам, тізең, виноград ӧскірчеткені полча. 2Ол Миндегі чистек пирбинчеткен полған на салааны кизібісче, чистек ӧсчеткен полған на салааны, тізең, улам кӧп чистек пирзін тіп, арығлапча[+]. 3Минің ӱгредииме киртінчеткеннерің ӱчӱн, сірер амды арығзар[+]. 4Мыннаң мындар даа киртініңер Мағаа, Мин дее сірерде полим. Тӧс чох салаа чистек пирбес, сірер дее ідӧк, Мин чох, чистек пирбессер[+]. 5Мин Тӧзібін, сірер, тізең, салаалары полчазар. Кем Минде полча паза кемде Мин полчам, ол чистек пирче. Мин чох сірер пір дее ниме ит полбассар[+]. 6Мағаа киртінминчеткен кізі, чистек пирбинчеткен салаа чіли, тасталар паза хурир. Андағ салааларны, чыып алып, отха тастабысчалар, олар, тізең, кӧй парчалар[+]. 7Сірер Мағаа киртінзеңер, Минің сӧзімні толдыр турзаңар, андада ниме дее сурыңар – Пабам аны сірерге пирер[+]. 8Сірер, кӧп чистек пиріп, Минің ӱгренӌілерім пол парзаңар, Пабамны сабландырарзар.


Иисустың хынған ӱгренӌілері полып, удур-тӧдір хынызыңар

9Мин сірерге, Пабам Мағаа хынған чіли, хынчам. Минің хынғаннарым полыңар[+]. 10Мин, Пабамның чахығларын толдырып, Аның хынызында полчам, сірер дее ідӧк, чахығларымны толдырзаңар, Минің хынғаннарым поларзар. 11Минің ӧрінізім сірерни ползын, мыны сірерге ӧріністерің толдыра ползын тіп чоохтадым[+].

12Мына Минің чахиим: Мин сірерге хынған чіли, удур-тӧдір хынызыңар[+]. 13Арғыстарының ӱчӱн позының тынын пирерге тимде полғаннаң артых хыныс чоғыл[+]. 14Сірер, Мин чахаан нимелерні толдыр турзаңар, Минің арғыстарым поларзар[+]. 15Мин сірерні нымысчыларым тіп паза адабинчам. Нымысчы кізі ээзінің иткен нимелерін пілбес. Мин, сірерні арғыстарым тіп адап, Пабамнаң искен прай нимелерні сірерге чоохтап пирдім[+]. 16Сірер Мині таллап албаазар, Мин сірерні таллап алғам. Сірерні, чонзар парып, мӧгі туза итсіннер тіп турғысхам. Прай пу нимелерні идіп, Минің ӱгренӌілерім ползаңар, Пабамнаң ниме дее сурзаңар, Ол сірерге аны пирер[+]. 17Удур-тӧдір хынызыңар тіп, чахыпчам сірерге[+].


Худайға киртінминчеткен кізілер Иисустың ӱгренӌілерін хырт кӧрчелер

18Чир-чалбахтағы[†] кізілер сірерні хырт кӧрчетселер, піліңер, сірердең пурун олар Мині хырт кӧргеннер[+]. 19Сірер чир-чалбахтағы[†] кізілер полған ползаңар, андада чир-чалбах сірерге хынарӌых. Че сірер чир-чалбахтаң нимессер, Мин сірерні чир-чалбахтаң таллап алғаннаңар, чир-чалбахтағы кізілер сірерні хырт кӧрчелер[+]. 20Сірерге чоохтаан сӧзімні ундутпаңар: «Нымысчы позының ээзінең улуғ полбинча». Мині ӧдірерге иткеннерінде, сірерні дее ӧдірерге идерлер. Минің сӧзімні толдырғанда, сірернің сӧзіңерні дее толдырарлар[+]. 21Мині Кем ысханын пілбинчеткеннерінеңер, сірер Минің ӱгренӌілерім полчатханнарың ӱчӱн, олар сірерге чабал идерлер. 22Мин, оларзар киліп, чоохтаспаан ползам, олар, Мині постарына чағын итпееннері ӱчӱн, пыролығ полбасчыхтар. Че Мин, оларзар киліп, чоохтасхам, аннаңар амды олар постарының чазыхтары[†] ӱчӱн ахтан полбастар[+]. 23Мині хырт кӧрчеткен кізі Пабамны даа хырт кӧрче[+]. 24Мин оларның аразында пір дее кізі ит полбас нимелерні итпеен ползам, олар пыролығ полбасчыхтар. Амды, тізең, олар, Минің иткен нимелерімні кӧріп, Мині дее, Пабамны даа хырт кӧрчелер[+]. 25Оларның Чахиинда «Мині тиктең не хырт кӧрчелер» тіп пазылған сӧстерінің тол парары ӱчӱн, іди пол парарға кирек. 26Пабамнаң сірерзер Турысчыны ызарбын. Пабамнаң сыххан паза сынны чоохтапчатхан Хут – Турысчы – килзе, Ол Миннеңер киречілир[+]. 27Сірер дее, Миннең хада пастағызынаңох сығара полғаннарың ӱчӱн, Миннеңер киречілирзер[+].

#### 16

1Мин мыны сірерге ікінӌілеске пастырбазыннар тіп чоохтадым. 2Сірерні синагогалардаң[†] сығара сӱрерлер. Сірерні ӧдірчеткен полған на кізі позының киреенең Худайға чахсы итчем тіп сағынар. Андағ тус чағдапча[+]. 3Олар, Пабамны даа, Мині дее пілбееннеңер, іди идерлер[+]. 4Ол тус читсе, пу нимедеңер сірерге чоохтаанымны сағысха кирерлерің ӱчӱн чоохтадым. Мин, пастап сірернең хада полғанымнаңар, пу нимедеңер чоохтабаан полғам[+]. 5Амды, тізең, Мині пеер ысхан Пабамзар нандыра парчам. Сірернің пірдеезі, «Хайдар парчазың?» тіп, Миннең сурбинча[+]. 6Мин сірерге чоохтаан нименің ӱчӱн, чӱректеріңе сағыссырас тол парды. 7Че Мин сынны сірерге чоохтапчам, Минің парчатханым, сірерге чахсаа полар. Мин парбазам, тізең, Турысчы сірерзер килбес. Мин, парып, Аны сірерзер ызарбын[+]. 8Турысчы, киліп, кізілернің чазыхтарынаңар[†], Минің орта иткенімнеңер паза чарғыдаңар саба сағынчатханнарынаңар кізілерге киречілир: 9Ол оларға, Мағаа киртінминчеткеннерінеңер, чазыхтығ[†] полчатханнарын кӧзіт пирер[+]. 10Пабамзар парчатханым паза кізілернің пірдеезі Мині кӧр полбазы Минің орта ӱгретчеткенімні кӧзітчелер. Пу нимені кізілерге Турысчы кӧзіт пирер. 11Ол оларға, чир-чалбахтың[†] кнезін – сайтанны[†] – чарғылап, Худайның чарғызын кӧзіт пирер[+].

12Мин сағам кӧп ниме чоохтап пирерӌікпін, че сірер аны амды оңарбассар. 13Сынны чоохтапчатхан Хут, киліп, сірерні сын нимее ӱгредер. Ол чоохтир ниме аның позының сағызынаң полбас, Худайдаң искен нимені паза полар нимедеңер сірерге чоохтап пирер[+]. 14Ол, Минің сӧзімні алып, сірерге читірер. Іди идіп, Мині сабландыр салар. 15Пабамда пар ниме прай Мини. Аннаңар «Ол Миннең искен нимені сірерге чоохтап пирер» тідім[+].


Ӧрініс паза чобағ

16Пабамзар парчатханымнаңар, тӱрче полза, сірер Мині паза кӧрбессер, че соонаң пазох кӧрерзер[+].

17Аның ӱгренӌілерінің хай піреезі удур-тӧдір сурғаннар:

– «Тӱрче полза, сірер Мині кӧрбессер, че соонаң пазох кӧрерзер» паза «Мин Пабамзар парчам» тіп, ниме тирге иткен полӌаң? 18«Тӱрче полза» – ниме теені полӌаң? Пілӌее чоғыл, нимедеңер Ол іди чоохтанча!

19Иисус, оларның ниме сурарға итчеткеннерін кӧріп, чоохтаан:

– «Тӱрче полза, сірер Мині кӧрбессер, че соонаң Мині пазох кӧрерзер» тіп чоохтанчатханымнаңар удур-тӧдір сурастырғласчазар ба? 20Сынны сірерге чоохтапчам, сірер ылғап, сыхтирзар, чир-чалбах,[†] тізең, ӧрінер. Сірер хомзынарзар, сірернің хомзынызыңар, тізең, ӧрініске айланар[+]. 21Ипчі кізі, тузы чидіп, пала таапчатса, ирееленче. Паланы тӧрідіп алза, чир-чарыхха наа кізі килгеннеңер, ӧрінгеніне ирееленгенін ундуп салча. 22Сірер дее сағам сағыссырастазар. Мин сірернең хатап кӧрізербін, андада сірер ӧрінерзер. Ол ӧріністі сірердең пірдеезі пылас полбас[+]. 23Ол кӱнде сірер Миннең пір дее ниме сурастырбассар. Сынны сірерге чоохтапчам, Минің ӱгренӌілерім полып, Пабамнаң ниме дее сурзаңар, аны сірерге пирер[+]. 24Амға теере Минің ӱгренӌілерім полып, пір дее ниме сурбаазар. Сірернің ӧріністерің толдыра полар ӱчӱн, сурыңар, алып аларзар[+].


Иисус чир-чалбахты чиңіп алча

25Амға теере Мин сірернең кип-чоохтарнаң[†] чоохтасхам, амды, тізең, Пабамнаңар кип-чоохтарнаң[†] нимес, че кӧні чоохтир тузым чағдапча[+]. 26-27Мағаа хынчатханнарың ӱчӱн, Минің Худайдаң килгеніме киртінчеткеннерің ӱчӱн, Пабам сірерге хынча. Аннаңар ол кӱн сірер, Минің ӱгренӌілерім полып, постарың Аннаң сурынарзар. Мағаа сірернің ӱчӱн Пабамнаң сурынарға паза кирек чоғыл[+]. 28Мин, Пабамнаң сығып, чир ӱстӱнзер килгем. Амды пазох, чир ӱстӱн халғызып, Пабамзар парчам[+].

29Ӱгренӌілері Иисусха тееннер:

– Амды Син, кип-чоохтарнаң чоохтабин, кӧні чоохтапчазың. 30Амды Синің прай нимені кӧрчеткеніңні паза Синнең ниме сурынарыбысты азынада пілчеткеніңні оңнадыбыс. Аннаңар Худайдаң тӱскеніңе киртінчебіс[+].

31Иисус оларға нандырған:

– Амды киртіндіңер бе? 32Сірернің, Мині чалғызан тастап, тараза халар тузыңар чағдап одыр, чағдап таа килді. Че Мин чалғызан нимеспін, Пабам Миннең хада[+]. 33Мыны сірерге Миннең амырны алзыннар тіп чоохтадым. Чир-чалбахта сірерні чобағ сахтапча, че пик тудыныңар: Мин пу чир-чалбахты чиңіп алдым[+].

#### 17


Иисус Пабазынаң ӱгренӌілері ӱчӱн сурынча

1Пу сӧстернің соонда Иисус, тигірзер кӧрібізіп, чоохтанған:

– Пабам! Тус чит килді. Оолғың Сині сабландырар ӱчӱн, Оолғыңны сабландыр[+]. 2Син Ағаа прай кізілернең устирға ӱлгӱ пиргеннеңер, Ол даа Синің Ағаа пирген прай кізілеріңе мӧгі чуртас[†] пирер[+]. 3Мӧгі чуртас[†] Сині – чалғыс сын Худайны – паза Син ысхан Иисус Мессий-Христос[†] полчатханын пілчеткені полча. 4Мағаа ит саларға чахаан нимелеріңні толдыр салып, Сині чир ӱстӱнде[†] сабландырдым. 5Амды Син, Пабам, сабланызыңнаң Мині сабландыр. Ол сабланыс,[†] чир ӱстӱ[†] чайалғалахтох, Синнең хада полғанымдох, Мини полған[+].

6Чир-чалбахтаң таллап, Мағаа пирген кізілеріңе Синнеңер чоохтаам. Олар Сини полғаннар, Мағаа пирілгеннер паза Синің сӧзіңні толдырғаннар. 7-8Синнең алған сӧзіңні таллап пирген кізілеріңе читіргем, олар, сӧзіңні алып алып, сынап Синнең килгенімні піліп алғаннар паза Мині ысханыңа киртінгеннер. Аннаңар амды олар Мағаа пирілген прай нименің сыннаң Синнең килгенін піліп алдылар[+].

9Мин оларның ӱчӱн сурынчам. Прай чир-чалбахтың ӱчӱн нимес, че Синің Мағаа пирген кізілеріңнең не ӱчӱн, оларның Сини полчатханнарынаңар, сурынчам[+]. 10Минің прай нимем Сини, Синің прай нимең Мини. Олар мині сабландырғаннар[+]. 11Мин амды чир-чалбахта нимеспін, че олар чир-чалбахталар. Мин, тізең, Синзер парчам. Ах-арығ[†] Пабам! Пізӧк чіли, пір кізі осхас ползыннар тіп, Позыңның кӱзіңнең Мағаа пирген кізілерні хайраллап хал[+]. 12Мин оларнаң хада чир ӱстӱнде полғанда, оларны, Мағаа пиргеннеріңні, Синің кӱзіңнең хайраллап халғам. Худай Пічиинде[†] пазыл парғаны толзын тіп, Мині садар кізідең – «ӧлімге салылған оолдаң» – пасхазын, пірдеезін чідірбеем[+]. 13Амды Мин Синзер парчам. Олар даа ӧрінізімні Миннең ӱлессіннер тіп, сағам Позым чир ӱстӱндеде мыны чоохтапчам[+]. 14Мин оларға Синің сӧзіңні читіргем, че Мин дее, олар даа пу чир-чалбахти полбааннарынаңар, чир-чалбахтағы кізілер оларны хырт кӧргеннер[+]. 15Оларны чир-чалбахтаң алып аларыңнаңар нимес, че хомай киректердең[*] хайраллап аларыңнаңар сурынчам[+]. 16Олар, Минӧк чіли, пу чир-чалбахтаң ниместер. 17Оларны, Позыңа чарып алып, Сын нимее ӱгредіп, арығ ит. Синің сӧзің Сын. 18Син Мині чир-чалбахсар ысхан чіли, Мин дее оларны чир-чалбахтағы чоннарзар ысхам[+]. 19Олар, Сынны піліп, Сини ползыннар тіп, оларның ӱчӱн Позымны Синің холыңа пирчем.

20Мин оларның на ӱчӱн нимес, че оларның сӧстері хоостыра Мағаа киртінер кізілернің ӱчӱн сурынчам. 21Чир-чалбах Синің Мині ысханыңа киртінзін тіп, прайзы пір кізі осхас ползын: Пабам, Синің Минде полчатханың, Минің Синде полчатханым чіли, олар даа Пісте ползыннар тіп сурынчам. 22Олар, Пізӧк чіли, пір кізі осхас ползыннар тіп, Синің Мағаа пирген сабланызыңны оларға пиргем[+]. 23Олар прайзы пір ле кізі осхас чарылбас ползыннар тіп, Мин оларда полим, Син, тізең, Минде пол. Андада оларға, Мағаа чіли, хынчатханыңны паза Мині ысханыңны чир-чалбах пілер. 24Пабам! Мағаа пирген кізілерің Минің полчатхан чирімде Миннең хада ползыннар тіп сурынчам. Чир-чайаан чайалғалахтох, Мағаа хынғаныңнаңар, Син Мағаа сабланызыңны пиргезің. Пу сабланысты даа оларға кӧзідерге сурынчам[+]. 25Орта нимее хынчатхан Пабам! Чир ӱстӱ Сині пілбинче, че Мин Сині пілчем. Мині ысханыңны даа Мағаа пирген кізілерің пілчелер[+]. 26Мағаа хынған хынызың оларның чӱректерінде ползын, Мин дее оларда полим тіп, Синнеңер оларға чоохтаам. Мыннаң мындар даа чоохтирбын[+].

#### 18


Иуда Иисусты садыбысча


(Мф 26:47-56; Мк 14:43-50; Лк 22:47-53)

1[•]Иисус, мыны чоохтап, ӱгренӌілерінең хада Кедрон сууӌахты кизіп, садсар кіре халған[+]. 2Мында Иисус ӱгренӌілерінең удаа тоғасчаң, аннаңар Иисусты садарға итчеткен Иуда[†] даа пу орынны пілген[+]. 3Иуда[†] андар Рим чааӌыларын, ідӧк улуғ абыстарның[†] паза фарисейлернің[†] ысхан храм[†] хадағӌыларын ағыл килген. Олар чарытхылығ паза тирігліг полғаннар[+]. 4Иисус, Позынаң ниме поларын прай пілген дее полза, алнынзар сығып, олардаң сурған:

– Кемні тілепчезер?

–[+] 5Назареттең сыххан Иисусты, – нандырғаннар чааӌылар.

– «Минмін[†]», – теен Иисус.

Аны садыбысхан Иуда даа оларнаң хада турған. 6Иисус «Минмін» теенде, олар, тӧдір пазып, чирге тӱскеннер.

– 7Кемні тілепчезер? – хатап сурған Иисус.

– Назареттең сыххан Иисусты, – нандырғаннар чааӌылар.

– 8Тіпчем сірерге «Минмін». Мині тілепчетсеңер, Миннең пасхаларын позыдыбызыңар, – теен Иисус.

9«Синің Мағаа пиргеннеріңнің пірдеезін чідірбеем» теен сӧстерінің тол парары кирек полғаннаңар, Иисус іди теен[+].

10Симон-Пётрның хылызы пар полған, ол, аны сығар киліп, иң улуғ абыстың[†] нымысчызының оң хулаан ӱзе сабысхан. Нымысчының ады Малх полған.

–[+] 11Хылызыңны нандыра сух сал! Пабамның Мағаа пирген ӱлӱс чірчезінең іспим ме? – теен Пётрға Иисус[+].

12[•]Андада Рим чааӌыларының пазы, чааӌылар паза храм[†] хадағӌылары Иисусты, хаап алып, палғабысханнар. 13Пастап Иисусты алында иң улуғ абыс полған Анназар[*], ол чыл иң улуғ абыс полчатхан Кайафаның хастынзар, апарғаннар[+]. 14Кайафа, прай чон ӧлгенӌе, пір кізі ӱреп парза, чахсы поларӌых тіп, иудейлерге[†] чӧп пирген кізі полған[+].


Пётр Иисустаң хыйа полыбысча


(Мф 26:69-70; Мк 14:66-68; Лк 22:55-57)

15Иисустың соонӌа, Симон-Пётрдаң пасха, ам даа пір ӱгренӌі парған. Ол ӱгренӌі, иң улуғ абысха таныс полғаннаңар, абыстың туразының сидені істінзер Иисустың соонӌа кірген. 16[•]Пётр, тізең, сиденнің тастында тур халған. Иң улуғ абысха таныс ӱгренӌі, ізік хадарӌаң ипчінең чоохтазып, Пётрны істінзер кир килген. 17Ізік хадарӌаң нымысчы ипчі Пётрға теен:

– Син Иисустың ӱгренӌілерінің пірсі нимессің ме?

– Чох, – нандырған Пётр.

18Соох полғаннаңар, нымысчылар паза хадағӌылар, от одыныбызып, от хыринда турып, чылынғаннар. Пётр даа, оларнаң хада турып, чылынған.


Иң улуғ абыс Иисустаң сурағ итче


(Мф 26:59-66; Мк 14:55-64; Лк 22:66-71)

19[•]Иң улуғ абыс Иисустаң ӱгредиинеңер паза ӱгренӌілерінеңер сурастырған.

20Иисус ағаа піди нандырған:

– Мин кізілерге прай нимені чазырбин чоохтаам. Прай иудейлер[†] чӧрӌең синагогаларда[†] паза Иерусалим храмында сыбыра ӱгреткем. Пір дее нимее харанға ӱгретпеем[+]. 21Ноға Миннең сурчазың? Минің чоохтаан нимелерімнеңер Мині искен кізілердең сур. Нимедеңер чоохтаанымны олар пілчелер.

22Ол іди теенде, хыринда турчатхан хадағӌыларның пірсі, Аны наағынаң сабызып, теен:

– Хайди полып, улуғ абысха піди нандырчазың?

–[+] 23Мин хомай чоохтанған ползам, саба чоохтанғанымны кӧзіт пир. Орта чоохтанған ползам, ноға Мині саапчазың? – нандырған Иисус.

24Анна палғат салған Иисусты Кайафазар, иң улуғ абыссар, ызыбысхан.


Пётр Иисустаң хатап хыйа полыбысча

25Симон-Пётр, турып, чылынчатхан.

– Син аның ӱгренӌілерінің пірсі нимессің ме? – сурғаннар аннаң.

– Чох, – нандырған Пётр.

26Иң улуғ абыстың нымысчыларының пірсі, Пётрға хулаан ӱзе саптыртхан кізінің туғаны, сурған:

– Мин садта Иисуснаң хада сині кӧргем нимес пе?

–[+] 27Чох, – пазох нандырған Пётр.

Сах андох питук тапсабысхан[+].


Рим пастығы – Пилат – Иисустаң сурағ итче


(Мф 27:1-2, 11-31; Мк 15:1-20; Лк 23:1-5, 13-25)

28[•]Иртен иртӧк Иисусты Кайафадаң Пилаттың ӧргезінзер апарғаннар. Пасха[†] тіп ӱлӱкӱннің чиизін чиирге чарадылзын тіп, иудейлернің киртініс кибірлеріне тоғыр полбас ӱчӱн[*], иудей пастыхтары Пилаттың туразынзар кірбееннер[+].

29Пилат, оларзар сығып, сурған:

– Пу кізіні нименің ӱчӱн пыролапчазар?

–[+] 30Ол сайбағӌы полбаан полза, Аны синзер ағылбасчыхпыс, – нандырғаннар иудей пастыхтары.

– 31Сірер аны, мыннаң апарып, постарыңның чахииңар хоостыра чарғылаңар, – теен Пилат.

– Рим чарғы-чахии хоостыра кізіні ӧлімге чарғылаӌаң пір дее ӱлгӱбіс чоғыл, – нандырғаннар иудей пастыхтары.

32Иисустың хайдағ ӧлімнең ӧл парарынаңар чоохтаан сӧстерінің тол парары ӱчӱн, мындағ чоох пол парған[+].

33Андада Пилат, ӧргезер кіріп, Иисусты хығыртыбысхан.

– Синзің ме, Иудей ханы? – сурған Иисустаң Пилат.

–[+] 34Мыны позың сағынып чоохтанчазың ма алай пасхалары Миннеңер чоохтап пирділер бе? – нандырған Иисус.

– 35Мин иудейбін ме? Синің чоның паза улуғ абыстар сині холыма пирібіскеннер. Ниме ит салғазың? – сурған Пилат.

– 36Минің хан-чирім пу чир ӱстӱнде[†] нимес. Хан-чирім пу чир ӱстӱнде[†] полған полза, нымысчыларым, Мині иудейлерге пирбес ӱчӱн, алныма турарӌыхтар. Че хан-чирім – чир ӱстӱнде нимес, – нандырған Иисус.

–[+] 37Андағда син ханзың, андағ нимес пе? – сурған Пилат.

– Син Мині «Хан» тідің. Мин кізілерні сын ӱгредігнең таныстырарға тӧреем, пу нименің ӱчӱн чир-чалбахсар килгем. Сын ӱгредігні пілчеткен полған на кізі Минің ӱнімні исче, – нандырған Иисус.

–[+] 38Сын ӱгредігні кем пілтір? – тіп, Пилат, иудейлерзер хатап сығып, оларға чоохтанған:

– Анда пір дее пыро таппадым[+]. 39Сірернің мындағ кибір пар: Пасха тіп ӱлӱкӱнде[†] сірерге піреезін позыдарға кирекпін. Пу иудейлер ханын позыт пирим ме?

–[+] 40Аны нимес, Варавваны! – хысхыр сыххан прайзы. Варавва, тізең, хасхы полған.

#### 19

1[•]Андада Пилат Иисусты хамӌынаң чыртарға чахығ пирібіскен. 2Ханны чіли тонандыраачых полып, чааӌылар, хазалӌых харағанны іскітті ӱріп алып, Аның пазына кизірт салып, узун хызыл кӧгенек кизіртібіскеннер:

– 3Изен ползын, Иудей ханы! – хысхырғаннар Ағаа.

Іди хысхырып, Аны сырайынаң сапханнар. 4Пилат, пазох сых киліп, кізілерге чоохтаан:

– Аны сірернің алныңарға, прайзы пілзін тіп, сығарчам. Анда пір дее пыро таппадым[+].

5Анаң Иисус хараған ӱрімніг паза хызыл кӧгенектіг сых килген.

– Мына ол кізі! – теен оларға Пилат.

6Улуғ абыстар[†] паза хадағӌылар, Аны кӧр салып, хысхыр сыхханнар:

– Кіреске[†] хазап саларға аны, хазап саларға аны!

– Постарың Аны, апарып, кіреске[†] хазаңар. Мин пір дее пыро анда таппадым, – теен Пилат.

– 7Пісте Моисей Чахии[†] пар. Ол Чахиибыс хоостыра позын Худай Оолғына сананчатхан кізі ӧл парарға кирек, – нандырғаннар иудейлер[†][+].

8Пилат, ол сӧстерні истіп, хорых парып, 9ӧргезер нандыра кір парыбысхан.

– Хайдаңзың син? – сурған ол, че Иисус ағаа нандырбаан.

–[+] 10Мағаа нандырарға хынминчазың ма? Сині кіреске хазап салар алай позыдыбызар ӱлгӱмнің парын пілбинчезің ме? – сурған Пилат.

– 11Сағаа Худайдаң пирілбеен полза, Мині чарғылаӌаң пір дее ӱлгӱң чох поларӌых. Мині садыбысхан кізілернің чазығы синің чазығыңнаң улуғ, – нандырған Иисус[+].


Пилат чарғы итче

12Іди чоохтасхан соонаң, Пилат Аны позыдыбызарға харасхан. Че иудейлер[†] хысхырысханнар:

– Син аны позыдыбыссаң, Рим хағанына арғыс полбассың. Кем позын хан итче, ол хағанға ыырӌы полча[+].

13Пилат, пу сӧстерні искендӧк, Иисусты тасхар сығарыбызып, позы чарғыӌының одырчығына одыр салған. Ол одырчых «Таснаң чапхан чирде» алай ба еврей тілінең «Гаввафа» тіп адалған орында турған. 14(Пасха[†] тіп ӱлӱкӱн алнында, пятницада, кӱн ортызы полған[*].) Пилат иудейлерге теен:

– Мына сірернің ханыңар!

– 15Чох ит, кіреске хазат аны! – пазох хысхырысханнар олар.

– Хайди мин сірернің ханыңарны хазап саларбын? – сурған Пилат.

– Пістің Рим хағанынаң пасха хан чоғыл, – нандырғаннар улуғ абыстар.[†]

16Андада Пилат оларға Иисусты кіреске хазирға пирібіскен. Иудейлер Иисусты хазирға апарғаннар.


Иисусты кіреске хазапчалар


(Мф 27:32-44; Мк 15:21-32; Лк 23:26-43)

17[•]Иисус, Позының кірезін апарып, «Хуу Пас» алай еврей тілінде «Голгофа» тіп орынзар сыххан. 18Анда олар Иисусты кіреске хазап салғаннар. Аннаң пасха ам даа ікі кізіні, пірсін – сол саринда, ікінӌізін – оң саринда, Иисусты ортызында хазап салғаннар. 19Пилат, тізең, «Пу Назареттең сыххан Иисус, Иудей ханы» тіп чардыда пастырып, кіреске хазатыр салған. 20Иисус кіреске хазаттыртхан орын саардаң ырах полбааннаңар, пу пічікті кӧп иудей хығырған. Ол пічік еврей, грек, Рим тіллерінең пазылған полған[+]. 21Иудейлернің улуғ абыстары Пилатха чоохтанғаннар:

– «Иудей ханы» тіп паспа, «Позын „Мин Иудей ханыбын“ тіді» тіп пас сал.

– 22Хайди пас салғам, ідӧк пазылых ползын, – нандырған Пилат.


Чааӌылар Иисустың кип-азаан ӱлесчелер

23Чааӌылар, Иисусты кіреске хазап салған соонда, Аның кип-азахтарын алып, полған на чааӌаа пірер чардыхтаң киліссін тіп, тӧрт чара ӱлезіп алғаннар. Узун кӧгенее халған. Ол, тігілбин, пӱкӱлее соғылған полған.

– 24Піс, аны чара тали тартпин, тас тастап, ӱлӱс кемге тӱзерін кӧр кӧрееңер. Ӱлӱс кемге тӱзер, ани полар, – чоохтасханнар постары аразында чааӌылар.

«Кип-азаамны постарының аразында ӱлескеннер, кӧгенеемні, ӱлезіп, ӱлӱске тас тастааннар» тіп, Худай Пічиинде[†] пазылғаны тол парарға кирек полған. Чааӌылар сах іди иткеннер.

25Иисустың кірезі хыринда Аның іӌезі, іӌезінің чаӌазы, ідӧк Клеопаның ипчізі Мария паза Мария Магдалина турғаннар[+]. 26Иисус, іӌезін паза аннаң хости турчатхан Позының хынған ӱгренӌізін кӧр салып, іӌезіне теен:

– Ипчі кізі. Пу синін оолғың[+].

27Анаң ӱгренӌізіне теен:

– Пу синің іӌең!

Аннаң сығара ол ӱгренӌі Иисустың іӌезін позынзар алып алған.


Иисус тоозыл парча


(Мф 27:45-56; Мк 15:33-41; Лк 23:44-49)

28[•]Аның соонаң Иисус, прай нименің тол парғанын, кӧріп, Худай Пічиинде[†] пазылғаны тол парзын тіп:

– Сухсапчам, – тіп чоохтанған.

29Мында ідіске толдыра аарлығ нимес араға пар полған. Чааӌылар, сӱбӱректі арағада ӧллеп алып, анаң аны иссоп[*] салаазына хаптырып, Иисустың ирнілерінзер сунғаннар. 30Иисус, арағаны сорып, чоохтанған:

– Полӌаң ниме пол парды!

Анаң, пазын тӱзірібізіп, ӱреп парған.

31Ол кӱн пятница полғаннаңар, субботада[†], тізең, улуғ ӱлӱкӱн полып, иудейлер, кіреске хазаттыртханнарның сӧӧктерін суббота[†] кӱнге халғыспасха тіп, Пилаттаң, оларның чодаларын сыы саап[*], кірестердең тӱзірерге сурынғаннар. 32Чааӌылар киліп, Иисуснаң хада хазаттыртхан кізілернің, пастап пірсінің, анаң ікінӌізінің чодаларын сыы сабысханнар. 33Иисуссар пас киліп, Аның ӱреп парғанын кӧріп, чодаларын сыы саппааннар. 34Че чааӌыларның пірсі Аның хабырғазын чыданаң сазыбысхан, андартын ханнаң суғ ах сыххан[+].

35Пу нимені позы кӧрген кізі сірерге, киртін сыхсыннар тіп, прай чоохтап пирген. Аның чооғы сын. Ол сынны чоохтапчатханын пілче[+].

36Худай Пічиинде «Аның сӧӧгі сыы сабылбас» тіп пазылғаны тол парар ӱчӱн, пу ниме полған[+]. 37Худай Пічиинде хоза піди пазылған: «Чыданаң састырған кізіні кӧрерлер».


Иисусты чыып салчалар


(Мф 27:57-61; Мк 15:42-47; Лк 23:50-56)

38[•]Аримафей саардаң сыххан Иосиф, иудей пастыхтарынаң хорыхханнаңар, Иисустың чазыт ӱгренӌізі полған. Иисус ӱреен соонда ол Пилаттаң Иисустың сӧӧгін суурып аларға сурынған. Пилат чаратхан. Иосиф, парып, Иисустың сӧӧгін кірестең суурыбысхан[+]. 39Никодим дее килген. Ол хаӌан-да Иисуссар хараазын кил парған полған. Амды ол пір чӱс литра[*] алоэ паза смирна хайағынаң иділген порағны ағыл килген[+]. 40Анаң олар, иудейлер кибірі хоостыра, Иисустың сӧӧгін хайахнаң сӱртілген иснең ораабысханнар[+]. 41Иисус кіреске хазаттыртхан орынның хыриндағы садта пір дее кізі чығбаан наа хую пар полған. 42Пятница кӱн полған. Иудейлернің ӱлӱкӱні чағдапчатханнаңар паза ол хую чағын полғаннаңар, Иисусты анда чыып салғаннар.

#### 20


Иисустың сӧӧгі чох пол парча


(Мф 28:1-10; Мк 16:1-8; Лк 24:1-12)

1[•]Неделяның пастағы кӱнінде, позырахта, Мария Магдалина, иртен харасхыдох хуюзар киліп, кӧрзе, хуюны пазыр салған тас хыйа іділ партыр[+]. 2Мария, Симон-Пётрзар паза Иисустың хынӌаң ӱгренӌізінзер чӱгӱр парып, теен:

– Хан-пигібістің[†] сӧӧгін хуюдаң кемнер-де апарыбыстырлар, хайдар иткеннерін, тізең, пілбинчебіс[+].

3Сах андох Пётр пір ӱгренӌінең хада, тасхар сығып, хуюзар парғаннар. 4Олар ікӧлең чӱгӱрікнең парғаннар, че пірсі, табырах чӱгӱріп, Пётрдаң пурун хуюзар чидіп, 5мӧкейіп, істінзер пахлабызып, чатчатхан кӧр салған, че хуюзар кірбеен. 6Аның соонаң Симон-Пётр, чӱгӱр киліп, хуюзар кіре хонған. Ол даа истернің чатчатханын кӧр салған. 7Истернің аразында Аның пазына палғалған плат чох полған, ол оортах алынӌа тӱріл парған чатчатхан. 8Андада пурун чӱгӱр килген ӱгренӌі дее хуюзар кірген. Кіріп, прай нимені кӧр салып, киртін парған. 9Олар, ол тусха читіре, Иисустың тіріл килерінеңер Худай Пічиинде[†] пазыл парғанын пілбеен полғаннар[+]. 10Олар иблерінзер нандыра айланғаннар.


Иисус Мария Магдалинаа кӧрінче


(Мк 16:9-11)

11[•]Мария хую хыринда ылғап турған. Ол, ылғап ала, хуюзар пахлап мӧкейгенде, 12анда аппағас киптіг ікі ангелні[†] кӧр салған. Олар Иисустың сӧӧгі чатхан орында: пірсі – пазында, пірсі, тізең, азаанда, одырғаннар.

–[+] 13Син ноға ылғапчазың? – сурғаннар аннаң ангеллер.[†]

– Минің Хан-пигімні[†] апарыбысханнар, Аны хайдар салғаннарын пілбинчем, – нандырған Мария.

14Ол іди чоохтанып ала, хайбағыныбызып, кистінде турчатхан Иисусты кӧр салған, че таныбаан.

–[+] 15Син ноға ылғапчазың? Кемні тілепчезің? – сурған Иисус.

– Пиг, син Аны сығар парыбысхан ползаң, чоохта мағаа, хайда салғазың. Мин Аны алып алам, – теен Мария, Иисусты сад кӧрӌең кізее санап.

–[+] 16Мария! – теен Иисус.

Мария, Иисуссар сырайынаң айланып, еврей тілінең «Раввуни», «Ӱгретчім», теен.

– 17Теңме Мағаа, Мин Пабамзар ам даа ӧӧрлеелекпін. Минің харындастарымзар парып, чоохта: «Мин Пабамзар паза Пабаңарзар, Худайымзар паза Худайыңарзар ӧӧрлеп парирбын», – теен Иисус[+].

18Мария Магдалина, парып, Хан-пигін кӧргеннеңер паза позына ниме тееннеңер, ӱгренӌілеріне чоохтап пирген.


Тірілген Иисус ӱгренӌілеріне кӧрінче


(Мф 28:16-20; Мк 16:14-18; Лк 24:36-49)

19[•]Олох кӱн иирде, неделяның пастағы кӱнінде, Иисустың ӱгренӌілері, иудейлердең[†] хорығып, пір тураа чыылызып алып, пиктен салғаннар. Ол туста Иисус, кір киліп, оларның аразында турып, чоохтанған:

– Амыр-хазых сірерге!

20Іди тіп, Ол ӱгренӌілеріне холларын, азахтарын паза хабырғазын кӧзіткен. ӱгренӌілері, Хан-пигні кӧріп, ӧрін парғаннар.

– 21Амыр-хазых сірерге! Пабам Мині ысхан чіли, Мин дее сірерні чир-чалбахтағы[†] чоннарзар ысчам, – теен хатабох Иисус[+].

22Іди тіп, Иисус, оларзар алдыра ӱбӱріп, теен:

– Худай Худын[†] алыңар! 23Кемнің чазыхтарын[†] сірер тастирзар, аның чазыхтарын[†] Худай даа тастир, кемнің чазыхтарын сірер тастабассар, оларның чазыхтарын Худай даа тастабас[+].


Иисус Фомаға кӧрінче

24Иисус килгенде, он ікі ӱгренӌінің пірсі, Ікіс тіп солалығ Фома, оларның аразында полбаан.

–[+] 25Піс Хан-пигібісті кӧргебіс, – чоохтап пиргеннер ағаа ӱгренӌілер.

– Мин, Аның холларында позығдаң халған палығларын кӧрбеенде, салаамнаң ол палығларға теңмеенде паза Аның хабырғазын холнаң тутпаанда, киртінмеспін, – теен Фома. 26Сигіс кӱн пазынаң Иисустың ӱгренӌілері пазох хада полғаннар, амды Фома оларнаң хада полған. Ізіктер пиктіг полған даа полза, Иисус, кір киліп, оларның аразында турып, чоохтанған:

– Амыр-хазых сірерге!

27Анаң Фомаға теен:

– Салааңнаң холларымны тутхлап кӧр. Холыңны палығлығ хабырғама сал. Ікінӌілебин киртін!

– 28Хан-пигім паза Худайым минің! – нандырған Фома.

–[+] 29Син, Мині кӧріп, киртіндің ме? Че, Мині кӧрбин, киртінчеткеннері часкалығлар, – теен Иисус[+].

30Иисус Позының ӱгренӌілерінің алнында кӧп пасха хайхастар[†] иткен, че пу пічікте аннаңар пазылбинча[+]. 31Пу пічік сірерге Иисустың Мессий-Христос[†], Худайның Оолғы полчатханына киртінзіннер тіп пазылған. Іди киртініп, сірер чуртас аларзар[+].

#### 21


Тірілген Иисус ӱгренӌілеріне пазох кӧрінче

1Мының соонаң Тивериад кӧл хыринда Иисус ӱгренӌілеріне пазох кӧрінген. Ол ниме піди полған[+]. 2Симон-Пётр, Ікіс тіп солалығ Фома, Галилей чиріндегі[†] Кана аалдаң Нафанаил, Зеведейнің ікі оолғы паза олардаң пасха Иисустың ікі ӱгренӌізі прайлары хада анда чыылыс парғаннар.

–[+] 3Мин палыхтирға парчам, – теен пасхаларына Симон-Пётр.

– Піс тее синнең хада парарбыс, – нандырғаннар олар.

Олар, кӧлзер киліп, палыхтап парарға тіп, кимее одырыбысханнар. Че ол хараазын пір дее ниме тут полбааннар. 4Таң чарып килген. Чар хазында Иисус турған, че ӱгренӌілері Аны таныбааннар.

–[+] 5Оолларым! Чииске пірее ниме тудып алдар ба? – сурған Иисус.

– Чох, – нандырғаннар олар.

–[+] 6Сӧзірбені кименің оң саринзар тастаңар. Анда тударзар, – теен Иисус.

Сӧзірбені іди тастабызып, уғаа кӧп палых тудып алғаннар. Сӧзірбені сығар полбааннар[+]. 7Андада Иисустың хынӌаң ӱгренӌізі Пётрға чоохтанған:

– Пу Хан-пигібіс[†]!

Симон-Пётр, Аның Хан-пиг[†] полчатханын истіп салып, кип-азаан табырах кизіп (ол кип-азаан суур салған полған), суға сегірібіскен[+]. 8Пасха ӱгренӌілері, палыхтығ сӧзірбені тартып ала, кимеліг чарзар чӱс килгеннер. Чарға теере ікі чӱс хаалағ полған. 9Чарға сых килгеннерінде, кӧстерде палых паза от хыринда халас чатчатханын кӧр салғаннар.

– 10Сағам тудып алған палыхты ағыл киліңер, – теен Иисус.

11Симон-Пётр, парып, сӧзірбее толдыра кір парған чоон палыхтарны чарға сығар килген. Сӧзірбеде пір чӱс иліг ӱс палых полтыр. Андағ даа кӧп полза, сӧзірбе талалбаан.

– 12Киліңер, азыраныңар, – теен Иисус.

Ӱгренӌілерінің пірдеезі Аның Кем полчатханын сурарға тідінмеен. Олар Аның Хан-пиг полчатханын пілгеннер. 13Иисус, пас киліп, халаснаң палыхты оларға пирген. 14Піди Иисус, тірілгеннең пеер, ӱгренӌілеріне ӱзінӌі хати кӧрінген[+].


Иисус Пётрны сыныхтапча

15Олар азыранып алғанда, Иисус Симон-Пётрдаң сурған:

– Ионаның оолғы, Симон! Син Мағаа пасхаларынаң тың хынчазың ма?

– Йа, Хан-пигім! Син пілчезің, мин Сағаа хынчам, – нандырған Пётр.

– Минің хурағаннарымны хадар, – теен Иисус.

16Иисус ікінӌі хати Пётрдаң сурған:

– Ионаның оолғы, Симон! Син Мағаа хынчазың ма?

– Йа, Хан-пигім! Син пілчезің, мин Сағаа хынчам, – нандырған Пётр.

– Минің хойларымны хадар, – теен Иисус[+].

17Иисус ӱзінӌі хати сурған:

– Ионаның оолғы, Симон! Син Мағаа хынчазың ма?

Іди Иисус «Мағаа хынчазың ма» ӱзінӌізін сурғанда, Пётр, хомзын парып, Иисусха нандырған:

– Хан-пигім! Сағаа хынчатханымны, Син пілчезің.

– Минің хойларымны хадар. 18Сынны сағаа чоохтапчам, чиитте син позың, хурчанып алып, хайдар хынзаң, андар чӧрӌеңзің. Киріп парзаң, тізең, холларыңны сунарзың, сині пасха кізі, хурчап алып, син хынминчатхан чирзер апарар, – теен Иисус.

19Иисус, іди чоохтап, Пётрны хайдағ ӧлімнең Худайны сабландырарынаңар, сизіндірген.

Анаң ағаа теен:

– Минің соомӌа пар[+].


Минің соомӌа пар

20Пётр, тізең, соонзар айланып, постарының соонӌа Иисустың хынӌаң ӱгренӌізі килчеткенін кӧр салған. Ол хаӌан-да, иирде азыранчадып, Иисусха чағын одырып, «Иисус пиг, Сині кем садыбызар?» тіп сурған полған[+]. 21Пётр, Иисустың хынӌаң ӱгренӌізін кӧр салып, Иисустаң сурған:

– Хан-пигім! Пу ӱгренӌіңнең чи ниме полар?

– 22Мин аны, Позым хатап килгенӌе, чуртадарға хынчатхан ползам даа, синің анда ноо киреең? Син Минің соомӌа пар, – нандырған Иисус[+].

23Ол ӱгренӌінің ӱребезінеңер чоох киртінчеткеннернің аразында тарап парған. Че Иисус аны ӱребес тібеен. «Мин аны Позым килгенӌе чуртадарға хынчатхан ползам даа, синің анда ноо киреең?» теен. 24Ана ол ӱгренӌі, прай пу нимелердеңер чоохтап, пу киндені пас салған. Ол чоохтаан нимелернің сын полчатханын піс пілчебіс[+].

25Иисус аннаң даа пасха кӧп нимелер иткен. Че оларны прай пічікке пас салза, чир ӱстӱнде[†] ол пічіктерні салӌаң орын читпесчік. Аминь[†][+].

### Илҷілернің

#### Илҷілернің

Илҷілернің


Худай илӌілерінің чуртастары

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### Худай илӌілерінің чуртастары


Худай илӌілерінің чуртастары

Пу киндені Павел илӌінің чолӌызы паза ӱзінӌі Чахсы Хабарның авторы имӌі Лука пасхан тіп, саниры кибірге кір парған. Кинденің пастағы чардығы (1–8 пастағлар) Христос илӌілерінің ӱгредии сылтаанда Иерусалимде, Иудей паза Самар чирлерінде христианнар саны айныда хозыл сыхханын кӧзітче (наа эраның 30 чыллары). Ікінӌі чардых (9–28 пастағлар) Чахсы Хабарның Палестин чирінең озарых чуртаан еврей чонының чирінзер, грек культуразының кіннерінзер, Рим хағанадының ордазына читіре тараанынаңар чоохтапча. Иліг кӱн пайрамында Иисусха киртінчеткен чонға тӱскен Худай Худы, Христос киртіністіг тигірибні позының соонӌа апарарын, аны хада-пірге тудындыртарын узаратхан.

Ол туста (наа эраның 40–60 чылларында) пасха чоннарны Христос киртінізіне ӱгредерінде иң ӧӧн кізі Павел илӌі полған. Итсе, аның алнында пу киртініске ол тың тоғырланған. Ол Чағынғы Іскеркі чирлерӌе чӧріп, Христостың ӱгредиин чарлаан. Грециязар кис парыбысханда, тізең, ағаа позы Лука киртістіг полысчы полыбысхан.

Кинде Павелнің Римде чаптырт салғанынаң тоозылча. Пурунғы христиан тархынӌыларының искіріглері хоостыра Павел чарғы ирткен соонда позыдылып, Римнең кидеркі чирлерӌе чӧріп, Чахсы Хабарны хатап тарат сыххан. Че нинӌе-де чыл пазынаң Рим ӱлгӱлері аны хатап харибге чаптырып, Христос киртіністіг полчатханының ӱчӱн, ӧлімге чарғылап салғаннар.

#### 1


Сӧс алны

1-2Аарлығ Феофил, мин пастағы киндемні пас салдым. Анда Иисустың, иң пастағы кӱнінең сығара тигірзер ӧӧрлеп парыбысхан кӱніне теере, прай иткен киректерінеңер паза нимее ӱгреткенінеңер пас пиргем. Ӧӧрлеп парыбызар алнында, Иисус Худай Худы[†] кӱзінең Позының таллап алған илӌілеріне[†] чахығлар пирген[+]. 3Тоозылған соонда, Иисус оларның алнында ӧӧн позынаң тіріге тура тӱскен. Хырых кӱн аразында кӧп аймах-пасха ізестіг киречілестернең хати-хати киліп, Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] чоохтаан[+]. 4Іди Ол, илӌілерні[†] чыып алып, чахығ пирген:

– Иерусалимнең парбаңар, че Пабамның пирген сӧзінің толарын сағыңар, анзын мин сірерге чоохтаан полғам[+]. 5Иоанн суғнаң кіреске[†] тӱзірген, сірер, тізең, хай пірее кӱн мының соонаң Худай Худынаң[†] кіреске[†] тӱзерзер[+].


Иисустың тигірзер ӧӧрлеп парыбысханы

6Ана андада илӌілер, хада чыылызып алып, Иисустаң сурғаннар:

– Хан-пигібіс[†]! Син сағамох Израильге[†] ӱлгӱзін айландырчазың ма[+]?

7Иисус, тізең, оларға нандырған:

– Хаӌан паза хайди поларын Пабам Позының ӱлгӱзінең турғысхан, сірерге оларның хаӌан поларын пілерге кирек чоғыл[+]. 8Че Худай Худы сірерге тол парза, кӱс алынарзар, андада сірер Иерусалимде дее, прай Иудей чирінде[†] дее, Самар чирінде дее, чирнің хыринда даа Минің киречілерім поларзар[+].

9Іди чоохтанып, Иисус оларныңох кӧзіне тигірзер кӧдіріле халған, пулут, тізең, Аны оларға кӧрінмес иде чабысхан[+]. 10Аның тигірзер ӧӧрлеп парыбысханын кӧр турчатхан аразында, кинетін оларның алныларында ах кип-азахтығ ікі ирен тура тӱзіп,[+] 11тееннер:

– Галилей чирінің[†] кізілері! Нимее сірер тигірзер кӧр турзар? Пу сірердең тигірзер алдыра ӧӧрлеп парыбысхан Иисус. Аның хайди ӧӧрлеп парыбысханын кӧрдіңер, Ол олох оңдайнаң нандыра айлан килер[+].


Иуданың орнына табылған кізі

12Андада илӌілер Иерусалимнең Суббота[†] кӱннің чолы синӌе ырахта[*] турчатхан Елеон тағдаң Иерусалимзер нандыра айлан килгеннер. 13Пётрнаң Иаков,[†] Иоаннаң Андрей, Филиппнең Фома, Варфоломейнең Матфей, Алфейнің Иаков оолғынаң Симон Зилот паза Иаковтың харындазы Иуда[†][*] айлан киліп, ӱстӱндегі хадылзар кіріп, анда халғаннар[+]. 14Олар, хай піреелері ипчілерінең хада, ідӧк Иисустың іӌезі Мария паза Аның харындастары прайзы, удаа хада чыылызып, сурынып, пазырӌаңнар[+].

15Ана ол кӱннерде Пётр, ӱгренӌілернің аразында турып алып, чоохтанған. 16(Ол чыылығда пір чӱс чибіргіӌе кізі полған.)

– Харындастар! Худай Худы Иудадаңар,[†] Иисусты хаап алғаннарның устағӌызынаңар, Худай Пічиинде[†] Давидтең[†] пастыра ухаанӌылаан[†] полған. Ол ухаанӌылас[†] тол парарға кирек полған[+]. 17Иуда піснең хада полған, ол даа пу тоғысха таллалған полған[+].

18(Че ол, хомай кирек ӱчӱн алған ахчаа чир садып алып, анда аңдарылғанда, иді чара тӱзіп, істі-харны прай тастына чайылған. 19Пу нимедеңер хабар Иерусалимнің прай чуртағӌыларына тараан, ол чир оларның тілінең Акелдама тіп адалча, анзы «ханнығ чир» теені полча.)[+]

20Ырлар киндезінде, тізең, пазыл парған: «Туразы ээн-хоол ползын, пірдеезі анда чуртабазын», ідӧк: «ол идер полған киректі пірее пасхазы итсін».

21Амды піске пірее пасха кізі хозыларға кирек. Ол кізі Иисус Хан-пигібіс,[†] піснең хада полып, чоохтасчаң тустардаң ала, сыбыра пістің арабыста хаданаң хада чӧргеннернің пірсі поларға кирек. 22Ідӧк ол кізі, Иоанның кіреске тӱзіргенінең пастади Иисустың тигірзер ӧӧрлеен кӱніне теере, піснең хада полып, Иисустың тірілгеніне киречі полғаннарның пірсі поларға кирек[+].

23Чоох Ікі кізідеңер парған: Варсава тіп адалчатхан паза Иуст тіп солалатчатхан, Иосифтеңер паза Матфийдеңер[+].

24Чыылығдағылар, Худайға пазырып алып, тееннер:

– Хан Худай, Син прайзының чӱреен пілчезің, пу ікі кізінің хайзын таллап алдың, кӧзіт[+]. 25Иуданың, позының чолынӌа парып, халғыс салған тоғысха ӱлӱзін паза илӌінің орнын кем алзын?

26Ӱлӱс тастаанда, ӱлӱс Матфийге тӱс парған, андада аны он пір Илӌінің санына хосханнар.

#### 2


Худай Худының тӱскені

1Иліг кӱн пайрамында[†][*] илӌілер[†] прайлары пір турада хада пір сағыстығ полғаннар[+]. 2Улуғ чил килчеткен осхас суум-саам тигірдең кинетін истіліп, тураа прай тол парған. 3Анаң чалыннап кӧйчеткен от тіллері осхас нимелер чайылып, полған на кізее теңеннер[+]. 4Прайларына Худай Худы[†] тол парған, олар, тізең, Хут пиргенни аймах-пасха тіллернең чоохтас сыхханнар[+].

5Иерусалимде, тізең, Худай кибірліг паза чирнің пасха-пасха чоннарынаң сыххан иудейлер[†] полғаннар. 6Ол суум-саам пол килгенде, чон чыылыс килген, анаң искен, тың ӱрӱк парған. Полған на кізі, илзілернің аның тілінең чоохтанчатханнарын.

– 7Пу чоохтасчатханнар прайзы Галилей чирінеңнер[†] ниместер бе зе? – тіп чапсып, хайхааннар прайзы. – 8Хайди за піс полғаныбыс ла позыбыстың тӧреен тілібісті истіпчебіс. 9Піс – Парфий, Мидий, Елам, Месопотам, Иудей, Каппадок, Понт, Асий[*], 10Фригий, Памфилий, Египет чирлеріндегілербіс; Ливий чиріндегі Кириней саарға чағын чатчатхан чардыхтарының чуртағӌыларыбыс; Рим саардаң килген иудейлербіс[†] паза иудей кибірліг пол парған Римдегі кізілербіс; 11Крит паза Арав чиріндегілербіс; че піс истіпчебіс, хайди олар Худайның илбек киректерінеңер пістің тіллерібіснең чоохтанчалар![+]

12Прайзы, тізең, хайхап, ӱрӱгіп, удур-тӧдір сурастырғлаан:

– Мынзы чи ниме теені полӌаң?

13Пасхалары, тізең, кӱліп, тееннер:

– Олар тадылығ арағаны иртіре ізініп алғаннар[+].


Пётрның чооғы

14Андада Пётр, он пір илӌінең[†] хада тура хонып, оларға тыыда чоохтанған:

– Иудей нанӌылар паза прайзыңар, кем Иерусалимде чуртапча! Мынзын сірерге пілдістіг иде чоохтап пирим, сӧстерімні истіп алыңар: 15Сірер оларны изірік тіп сағынчазар, че олар изірік ниместер, сағам ӱс час иртен не[*] нооза. 16Пу ниме прай ухаанӌы[†] Иоилнің чоохтааны хоостыра полча:

17«Халғанӌы кӱннерде, тіпче Худай,
Мин Позымның Худымны полғанына ла чай пирем.
Сірернің оол-хыстарың ухаанӌылирлар;[†]
чиит ооллар кӧрінӌектер кӧрерлер;
апсахтар тӱстер тӱзирлер.
18Мин ирен дее, ипчі дее нымысчыларыма ол кӱннерде Худымны чайам,
олар, тізең, ухаанӌылирлар.
19Ӧӧр тигірде хайхастар[†],
алтында чирде, тізең, танығлар кӧзідербін:
хан, чалыннығ от паза ыс полар[+].
20Хан Худайның[†] саблығ паза илбек кӱні чидер алнында
кӱн хап-харасхы, ай, тізең, хан пол парар[+].
21Андада Хан Худайны[†] адынаң адап хығырған кізінің полғаны ла арачылан халар»[+].

22Израильдегілер[†], пу сӧстерні истіп алыңар: Назареттең сыххан Иисус Худайның кізізі полғанын Худай позы сірернің араңарда Аннаң пастыра иділген кӱстернең, хайхастарнаң[†] паза танығларнаң киречілеен. Сірер анзын постарың даа пілчезер[+]. 23Худайның кӧңні паза азынада пӧгінгені хоостыра сірер Иисусты хаап алғазар, анаң Моисей Чахиинаң[†] чараспинчатхан кізілер пастыра Аны, кіреске[†] позығнаң хазап, ӧдір салғазар[+]. 24Че Худай Иисусты, ӧлімнің хуӌаанаң позыдып, тірілдіріп алған. Ӧлімнің Аны позында тудып алӌаа чох полған нооза[+]. 25Давид[†] тее Аннаңар теен:

«Мин Хан Худайымны хаӌан даа позымның алнымда кӧргем.
Мині ікі сағыстанмазын тіп, Ол минің оң саринда поладыр.
26Аннаңар чӱрееме ӧрініс толған,
чооғым даа чалахай полған,
позым, тізең, ӱреп тее парзам, ізеністе амырирым.
27Син мині чир тӱбінде[†] халғыспассың нооза,
позыңның ах-арығ[†] нымысчыңа чирде чызирға пирбессің.
28Син мағаа чуртас чолын піліп аларға оңдай пиргезің,
Син, миннең хада полып, мині ӧрініснең толдырарзың»[+].

29Харындастар! Пістің ӧбекебіс Давидтеңер[†] сірерге чалтанмин чоохтирға кирекпін. Ол ӱреп парған, анаң аны чыып салғаннар. Аның чатчатхан чирі амға теере мында піснең хада[+]. 30Ол ухаанӌы полған, аннаңар ол Худайның позына «Тӧліңнең Мессийні ӧӧн позынаң таллап алып, ӱлгӱ сірееңе одырт салам» тіп, аасхынып сӧс пиргенінеңер пілген. 31Ол, Мессийнің тірілерінеңер, Аның Худы чир тӱбінде[†] халбазынаңар паза Сӧӧгінің чызыбазынаңар азынада чоохтаан полған. 32Мына пу Иисусты Худай тірілдірген, анзына піс прайзыбыс киречілербіс. 33Ол, Худайның оң саринзар кӧдіріліп, пирерге адалған Худай Худын,[†] Пабазынаң алып, амды, сірер кӧргенни паза искенни, ӱстӱбіске чайыбысты[+]. 34Давид тигірзер ӧӧрлебеен, че ол позы чоохтаан:

«Хан Худай Хан-пигіме теен:[+]
35Ыырӌыларыңны азааң алтына салғанымӌа,
Оң саримда одыр».

36Аннаңар, Израильнің[†] прай чоны, чахсы піл: Худай Аны – сірер хазаан Иисусты – Хан-пиг паза Мессий ит салған.

37Кізілернің, ол сӧстерні истіп, чӱректері ачаан. Олар Пётрға, пасха даа илӌілерге чоохтанғаннар:

– Харындастар, амды піс ниме идибіс[+]?

38Пётр, тізең, оларға теен:

– Полғаныңар ла, чазыхтарыңнаң[†] хыйа полып, чазыхтарыңны[†] позыттыртып алар ӱчӱн, Иисус Христостың адынаң кіреске[†] тӱзіңер. Андада Худай Худын тикке аларзар[+]. 39Худайның пирген сӧзі сірерни полча, ідӧк палаларыңни паза прай ырахтағыларни полча, прайзыни, кемні Худай Позынзар хығырча[+].

40Пётр, кӧп пасха сӧстернең дее киречілеп, чӧптеп, чоохтанған:

– Пу ардап парған тӧлдең арачыланыңар.

41Аның сӧзін кӧңнілеріне киргеннері кіреске тӱскеннер, іди ол кӱн ӱс муңа чағын кізі хозылған. 42Олар, тӧреміл илӌілернің ӱгредіглерінде полып, тоғазығларда аралазып, хада чиис чіп[*], пазыр турӌаңнар.


Пастағы киртінчеткеннернің чыылығлары

43Полған на кізінің істінде чочыс полған; илӌілер пастыра кӧп хайхастар паза танығлар Иерусалимде иділгеннер. 44Прай киртінчеткеннер хада полғаннар, пар нимелерін дее хада тудынғаннар[+]. 45Олар, чуртаан чирлерін паза ниме-нооларын садып, прайзына хызыхчатхан сині хоостыра ӱлееннер. 46Кӱннің сай олар храмда[†] хаданаң хада полӌаңнар, тураларында даа, чіӌең ниме тимнеп, ачых-чарых паза арығ чӱректіг азыранӌаңнар. 47Олар Худайны саблаӌаңнар, кізілер дее оларға хынӌаңнар. Хан Худай, тізең, кӱннің сай арачыланғаннарны тигірибге[†] хос салып одырған.

#### 3


Пётрның пас чӧрбинчеткен кізіні имнеені

1Пірсінде Пётрнаң Иоанн тоғыс часта[*], пазырӌаң туста, храмзар[†] парчатханнар. 2Тӧрееннең пас чӧрбинчеткен кізіні дее, храмзар[†] кірчеткеннердең кілензін тіп, кӱннің сай храмның Сіліг тіп адалчатхан ізии хыринзар, ағыл киліп, одырт салӌаңнар[+]. 3Ол кізі, храмзар кір париған Пётрнаң Иоанны кӧр салбинаң, олардаң кілен сыххан. 4Пётрнаң Иоанн андар хази кӧрібіскеннер, анаң Пётр теен:

– Кӧрдек, піссер!

5Ол, тізең, пуларзар, пірее ниме алып аларына ізеніп, харах албин кӧрген. 6Че Пётр теен:

– Минде кӱмӱс тее, алтын даа чоғыл, че позымда пар нимені пирчем: Назареттегі Иисус Христостың адынаң, турып, пас чӧр![+]

7Анаң аны, оң холынаң хаап, турғызыбысхан. Кинетін ол кізінің азах уйалары пик пола халғаннар[+]. 8Ол, тура хонып, пас чӧр сыххан, анаң, сегіріп ала паза Худайны махтап ала, оларнаң хада храмзар кір килген[+]. 9Прай чон, тізең, аның пас чӧрчеткенін паза Худайны махтапчатханын кӧрген. 10Кізілер, храмның Сіліг ізии хыринда одырӌаң паза кіленӌең кізіні танып салып, аның хайдағ пол парғанын кӧріп, ӱрӱгіп, хайхасханнар[†].


Пётрның храмдағы чооғы

11Чазылып алған пас чӧр полбаӌаң кізі Пётрдаң паза Иоаннаң хыйа парбинчатханда, прай чон, хайхазып ала, оларзарох, Соломонның[†] колоннадазы[*] тіп адалчатхан орынзар алдыра, чӱгӱріс килген[+]. 12Мыны кӧріп, Пётр чонға піди чоохтанған:

– Израиль[†] кізілері! Ноға мынзына таңнапчазар? Постарындағы кӱснең алай улуғ киртіністерінең аны чӧрер иде имнеп алдылар тіп піссер кӧрчезер бе? 13Авраамнаң[†] Исаактың паза Иаковтың[†] Худайы, пістің пабаларыбыстың Худайы Позының Нымысчызын[*] – сірер садыбысхан паза позыдарға итчеткен Пилаттың кӧзіне постарыңнаң хыйа идібіскен Иисусты – саблаан[+]. 14Че сірер, Ах-арығ[†] паза Орта полчатханын постарыңнаң хыйа идіп, ӧдірігӌіні пирерге сурынғазар[+]. 15Чуртастың Пастығын, тізең, ӧдір салғазар. Худай Аны ӧліглер аразынаң тірілдірген, анзына піс киречілербіс. 16Иисустың адына киртініс ӱчӱн, Аның ады пу сірер кӧрчеткен паза таныпчатхан кізінің саан кирді. Аннаң килчеткен киртініс, тізең, ағаа прайзыңарның кӧзіне хазыхтаныс пирді.

17Итсе-де, харындастар, мин пілчем: сірер дее, пастыхтарың даа, пілізіңер чох полғаннаңар, анзын Иисусха иткезер[+]. 18Худай, Мессийге ирееленерге килізерінеңер, ухаанӌылары[†] пастыра хаӌанох чарлаан полған, амды, тізең аны, толдыр салған. 19Чазыхтарың[†] тасталзын тіп, пыросыныңар паза Худайзар айланыңар. 20Худай тыныңарға нааӌыланӌаң кӱс пирзін, ідӧк таллап пирген Иисус Христосты сірерге ыс пирзін. 21Худайның хас-хаӌанох чуртаан ах-арығ[†] ухаанӌылары[†] пастыра искірген нимелерінің прайзы тол парар тусха теере, Иисус тигірде поларға кирек[+]. 22Моисей[†] пабаларға чоохтаан: «Ӧӧркі Чайаачы, сірернің Худайыңар, харындастарың аразынаң сірерге минӧк осхас Ухаанӌыны турғыс пирер. Ол ниме дее чоохтаза, сірер аның чооғын ис турыңар[+]. 23Ол Ухаанӌының чооғын испеен полған на кізі, чоннаң сӱрдіріп, чох иділер». 24Самуилдең пастади аның соонда даа чоохтанған ухаанӌыларның прайзы пу кӱннердеңер искірген. 25Сірер ухаанӌыларның паза Худай Авраамға,[†] «Синің тӧлің пастыра чир ӱстӱндегі[†] прай тӧллер алғас[†] аларлар» тіп, пирген молӌағны[†] алған пабаларның палаларызар. 26Худай, сірерні алғир ӱчӱн, полғаныңарны ла чабал киректеріңнең оортах идіп, иң пурун сірерзер Позының Нымысчызын, Иисусты, тірілдіріп, ысхан.

#### 4


Илӌілерні харибге чапханы

1Пётрнаң Иоанн кізілерні ӱгретчеткен туста оларзар абыстар[†], храмдағы[†] хадағӌылар пастығы паза саддукейлер[†] пас килгеннер[+]. 2Олар илӌілернің[†] чонны ӱгретчеткеннеріне паза, Иисузох чіли, ӧліглер тірілердеңер чоохтап чӧрчеткеннеріне хылыхтанғаннар. 3Анаң илӌілерні[†] тудып алғаннар, че иир полғаннаңар, иртенге теере харибге чаап салғаннар[+]. 4Че ол чоохты искеннернің аразында кӧп кізі киртініп пастаан. Андағ кізілернің саны пис муңа чағын полған.

5Пазағы кӱн оларның пастыхтары, ах сағаллар[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілері Иерусалимзер парарға тыхтан сыхханнар. 6Анна улуғ абыс,[†] паза Кайафа, Иоанн, Александр паза олардаң даа пасха улуғ абыстар сӧӧгінең сыхханнар даа анда полғаннар[+]. 7Пётрнаң Иоанны постарының алнында турғызып алып, сурғаннар:

– Хайдағ кӱснең алай кемнің адынаң сірер анзын иттіңер[+]?


Пётрның Ӧӧркі Чарғыдағы чооғы

8Андада Пётр, Худай Худынаң[†] тол чӧрібізіп, оларға теен:

– Чон пастыхтары паза Израильнің[†] ах сағаллары![†][+] 9Ағырығ кізее чахсы иткенібіс ӱчӱн паза аның хазыхтанып алған оңдайы ӱчӱн нандырығ киректепчетсеңер,[+] 10піліңер, прай Израиль[†] чоны даа пілзін: Назареттең сыххан Иисус Христостың адынаң имнедібіс. Сірерге кіреске[†] хазадып ӧдірткен, анаң Худайға ӧлімнең тірілдірткен Иисус аны, хазых идіп, азахха турғысты.

11Иисус сірерге, пӱдірігӌілерге, нимее салдыртпин, хыйа тастатхан,
че соонаң тура пулиин тударға иң кирек пол парған тас полча.
Арачыланыс Аннаң пасха пірдеезінде чоғыл.

–[+] 12Кізілерге, позыбысты арачыланарыбыс ӱчӱн, пу чир ӱстӱнде[†] Аннаң пасха пірдеезінің ады адалбаан[+].


Пётрнаң Иоанны позытханнары

13Пётрнаң Иоанның махачы тудынчатханнарын кӧріп, оларның, пічікчіл нимес, олаңай кізілер полчатханнарын сизініп, таңнааннар. Олох туста оларда Иисуснаң хада полған кізілерні танааннар. 14Имненіп алған пас чӧр полбаӌаң кізі оларнаң хада турғаннаңар, пір дее ниме тоғыр чоохтан полбааннар[+]. 15Анаң, илӌілерге Ӧӧркі Чарғыдаң сығыңар тіп, олар постары алынӌа чоохтас сыхханнар:

– 16Хайди идеелер пу кізілерні? Оларның кӧріндіре иде хайхас[†] иткеннерін, Иерусалимде чуртапчатханнарның прайзы пілче. Піс андағ ниме полбаан тіп полбаспыс. 17Че анзы чон аразында аннаң андар тарабас ӱчӱн, оларны, хатығлап, Иисустың адынаң пір дее кізінең чоохтаспазыннар тіп, хызаннап салааңар.

18Анаң, илӌілерні хығыртыбызып, мыннаң мындар Иисустың адынаң чоохтанып, ӱгрет чӧрбеске чахығ пиргеннер. 19Че Пётрнаң Иоанн, оларға нандырып, тееннер:

– Постарың пӧгіңер, Худайның алнында хайзы орта полар: Худайның чооғын искені бе, алай сірерні искені[+]? 20Піс позыбыс кӧрген паза искен нимелердеңер чоохтабин пол полбинчабыс.

21Ӧӧркі Чарғыдағылар оларны, кізілер кӧзіне хатығлирға тідінмин, хызаннап ла алып, позыдыбысханнар. Прай чон полған ниме ӱчӱн Худайны сабландырған нооза[+]. 22Хайхастығ[†] имнегнең хазыхтанып алған кізее хырых азыра час полған.


Ӧрініс паза тигірибде пазырғаны

23Илӌілер, позып алғандох, пос кізілерінзер киліп, улуғ абыстарнаң ах сағаллар постарына ниме тееннерін чоохтап пиргеннер. 24Олар, тізең, илӌілерні истіп алып, прайлары хада Худайзар айланып, чоохтанғаннар:

– Тигірнең чирні паза талайны, ідӧк олардағы прай нимелерні чайаан Ээзібіс Худай! 25Син пістің ӧбекебіс паза Позыңның нымысчың Давидтең[†] пастыра Худай Худынаң[†] чоохтаазың:

«Ноға пасха худайлығ чоннар хорылысчалар,
ноға чоннар тик нимені сағын чӧрчелер?
26Хан Худайдаң[†] паза Аның Мессийінең тоғыр чир ӱстӱндегі[†] ханнар кӧдірілгеннер, паза
кнестер піріге чыылысханнар».

– 27Сынап таа, Ирод паза Понтий Пилат, Израиль чонынаң паза иудей ниместернең хада ол саарда чыылызып, Иисустаң, Синің Мессийге таллап алған Ах-арығ[†] Нымысчыңнаң тоғыр полғаннар[+]. 28Олар холыңнаң кӧңнің азынада пӧгін салған нимелернің прайзын идібізерге чыылысханнар. 29Че сағам, Хан Худай,[†] истек оларның хыӌанчатханнарын, нымысчыларыңа, тізең, Сӧзіңнеңер туртухпин чоохтирға чарат[+]. 30Син, тізең, Иисустың, Ах-арығ[†] Нымысчының, адынаң кізілерні имнирге паза танығларнаң хайхастар идерге холыңны алнынзар сун.

31Олар пазырарын тоос салғаннарындох, чыылысхан чир чайхала тӱскен. Прайзы, Худай Худынаң тол чӧрібізіп, Худай сӧзін туртухпин чоохтап сыххан[+].


Ис-пайны ӱлезіп тузаланғаны

32Худайға киртінгеннер пос аразында пір чӱректіг паза пір сағыстығ пол парғаннар. Пірдеезі позының ис-пайына «мини» тібеӌең, че пар ниме прайзыни полған[+]. 33Илӌілер, тізең, илбек кӱснең Хан-пиг Иисус Христостың тіріл килгенінеңер киречілееннер. Илбек паарсас оларда прайзында полған. 34Оларның аразында пір дее хызылчатхан кізі чох полған. Чирлері алай туралары пар кізілер, оларны садып, ахчаларын, ағыл киліп,[+] 35Илӌілернің азахтарынзар сал пирӌеңнер; полған на кізее кирексеен синде пирілӌең.

36Іди Иосий, Кипр олтырыхтаң сыххан паза илӌілерге Варнава тіп солалатхан (анзы «Часхарыс оолғы» теені полча) левит[†],[+] 37Позының чирін садыбызып, ахчазын, ағыл киліп, илӌілернің азахтарынзар сал пирген.

#### 5


Ананий паза Сапфира

1Ананий тіп аттығ пір кізі Сапфира ипчізінең хада постарының чирін садыбысханнар. 2Ананий алған ахчаның пір чардығын харанға чыып салған, анзын ипчізі ле пілген; паза пір чардығын, ағыл киліп, илӌілернің[†] азахтарынзар сал салған. 3Че Пётр теен:

– Ананий! Ноға син, садығ ахчазының пір чардығын харанға чыып салып, Худай Худын[†] алаахтырардаңар сағысты чӱрееңе кирерге сайтанға[†] чараттың? 4Ис-пайың сини полған нимес пе зе? Садығ ахчазы синің холыңда полған нимес пе зе? Ноға чӱрееңе чой сағысты кирдің? Син, кізілерні нимес, Худайны алаахтырдың.

5Пу сӧстерні истӧк, Ананий, тыны чох андарыл парған. Пу нимені искен кізілернің прайзы чоо хорых парған. 6Чиит ооллар, турып, Ананийні, чыырға тимнеп алып, тасхар сығарып, чыып салғаннар.

7Ӱсче час пазынаң пеер ниме пол парғанын пілбинчеткен ипчізі чиде тӱскен.

– 8Чоохтап пирдек мағаа, сірер чирні пу син ахчаа сатхазар ба? – сурған ол ипчідең Пётр.

– Йа, пу синге садыбысхабыс, – нандырған ипчі кізі.

– 9Сірер Худай Худын[†] сыныхтирға чӧптезіп алғазар ба хайдағ? Мына, синің апсааңны чыып салған кізілер ізіктең кіріп одырлар. Сині дее сығар парыбызарлар, – теен ағаа Пётр.

10Кинетін ипчі кізі, аның азахтарынзар тӱс парып, тынын позыдыбысхан. Пайаағы чиит ооллар, кір киліп, ол ипчінің ӧл парғанын кӧр салып, турадаң сығарып, апсаанаң хости чыып салғаннар. 11Киртінчеткеннернің паза пу нимені искен кізілернің прайзы чоо хорых парған.


Танығлар паза хайхастығ нимелер

12Илӌілер[†] кӧп хайхастар[†] паза танығлар чон аразында ит чӧргеннер. Прай киртінчеткен чон Соломонның[†] колоннадазында хада чыылыс турӌаң[+]. 13Чон оларны саблаан, че пір дее пасха кізі оларға хозыларға тідінмеен. 14Хан Худайға[†] киртінчеткеннернің саны хозылғаннаң хозыл турған, оларның аразында иреннер дее, ипчілер дее полғаннар. 15Ирт париған Пётрның кӧлегі дее хай піреезіне теңзін тіп, ағырығ кізілерні чол хазында турғысхан орғаннарға, тӧзектерге чаттырғаннар[+]. 16Иерусалимзер хыриндағы саарлардаң даа кӧп кізі, ағырығларны паза чабал хуттарға хаптырғаннарны ағылып, килӌең. Оларның прайзы имненіп алӌаң.


Илӌілер сӱрігде

17Улуғ абыс[†], ідӧк аннаң хада саддукейлер[†] пірігізіне кірчеткен кізілернің прайзы илӌілерге атархаан[+]. 18Іди олар илӌілерні, тудып алып, харибге чаап салғаннар[+]. 19Че хараазын Хан Худай[†] ангелі[†], харибнің ізіктерін азып, оларны позыдыбызып, теен:

–[+] 20Парып, храмда[†] турып, кізілерге наа чуртастың прай сӧстерін чоохтаңар.

21Олар, мыны истіп алып, иртен храмзар[†] кіріп, ӱгреткеннер. Олох туста улуғ абыс[†] паза анынаң хада килгеннер, Израиль[†] чонының прай ах сағалларын[†] хығырып, Ӧӧркі Чарғыны хығыртыбысханнар. Анаң илӌілерні харибдең ағыл килерге кізілерні ысханнар. 22Че нымысчылары, киліп, харибде оларны таппин, нандыра айлан киліп, искіргеннер:

– 23Хариб ізігінің чахсы иде пиктелгенін паза ізік алнында хадағӌыларның турчатханын кӧргебіс, че, ізік асханда, анда пір дее кізі таппаабыс.

24Пу сӧстерні ис салып, иң улуғ абыс, хадағӌылар пастығы паза пасха даа улуғ абыстар, анзы ниме полӌаң тіп, таңнасханнар. 25Анаң пір кізі, киліп, оларға искірген:

– Сірер харибге чапхан кізілер сағам храмда чонны ӱгрет парчалар.

26Андада хадағӌылар пастығы, нымысчыларынаң хада парып, кізілерге таснаң чаалаттырарынаң хорығып, илӌілерні, кӱснең нимес, олаңай ла ағыл килгеннер[+]. 27Ағыл киліп, Ӧӧркі Чарғының алнында турғыс салғаннар. Иң улуғ абыс, тізең, сурағ идіп, оларға теен:

–[+] 28Иисустың адынаң кізілерні ӱгредерге чарабас тіп, сірерні хатығлаабыс нимес пе зе? Че сірер ӱгредииңерні прай Иерусалимге тарат парчазар, Ол Кізінің тӧгілген ханын, тізең, піске найнирға итчезер[+].

29Пётр паза пасха даа илӌілер, нандырып, тееннер:

– Піс кізілернің нимес, Худайның сӧзін истерге кирекпіс[+]. 30Сірер, ағасха хазап, ӧдірген Иисусты Пабаларыбыстың Худайы тірілдірген. 31Израиль[†] чонына, пыросынып, чазыхтарын[†] позыдарға оңдай пирер ӱчӱн, Худай Аны, Устағӌы паза Арачылағӌы идіп, Позының оң саринзар кӧдірген. 32Анзына піс паза Худай Позының сӧзін исчеткеннерге пирген Худай Худы киречілер[+].

33Ӧӧркі Чарғыдағылар, анзын истіп, тарынғаннарына сала чара чачырабин, илӌілерні ӧдір саларға сағынғаннар[+]. 34Че чарғыдағыларның пірсі, прай чонға улуғлатчатхан Моисей Чахии[†] пілігӌізі Гамалиил тіп аттығ фарисей[†], орнынаң турып, илӌілерні ӱр нимеске турадаң сығарыбызарға чахаан[+]. 35Халғаннарға, тізең, теен:

– Израиль иреннері! Оларны хайди идерге итчеткеннеріңні постарың алынӌа сағынып алыңар. 36Кӧмес ле аның алнында Февда теен кізі килген. Ол позын илбек кізі чіли тудынған, ағаа тӧрт чӱске чағын кізі хозылған, че ол ӧдірт салған, аның сӧзін искен кізілернің прайзы, тарағлап парыбызып, чіде халған. 37Аның соонда, кізілерні санға алчатхан туста, Галилей чирінең[†] сыххан Иуда[†] килген, ол даа позының соонӌа кӧп кізі хоғдыр чӧрген; че ол ӧдірт салған, аның сӧзін искен кізілернің прайзы тарағлап парыбысхан[+]. 38Амды сірерге тіпчем, пу кізілерге теңмеңер, постары алынӌа ползыннар. Оларның идерге иткен паза иділ парған нимелері кізідең полчатса, анзы прай сайбал парар. 39Че Худайдаң полчатса, сірер аны сайбап полбассар. Худайдаң тоғыр парчатханнар пол парарынаң китеніңер.

40Ӧӧркі Чарғыдағылар, аның чооғын истіп, илӌілерні, нандыра хығырып алып, соғып, Иисустың адынаң ӱгредерге чарадылбинча тіп, позыдыбысханнар. 41Илӌілер, тізең, Ӧӧркі Чарғыдаң парыбызып, Иисус Хан-пигнің ады ӱчӱн тӧбін тӱзіртерге турыстығ полғаннарына ӧрінгеннер[+]. 42Полған на кӱн олар, храмда даа, тураларда даа кізілерні ӱгредерін тохтатпин, Мессий Иисус полчатханнаңар Чахсы Хабарны искір турғаннар.

#### 6


Пастағы нымысчылар

1Ол кӱннерде, ӱгренӌілер саны ӧскеннең ӧзіп одырғанда, Грек тілліг иудейлер[†] аразында, кӱннің сай иділчеткен полызығ тарадиинда постарының ӧкіс халған ипчілері санға алылбинчалар тіп, еврейлердең тоғыр чоох-чаахтар пар сыхханнар[+]. 2Андада он ікі Илӌі[†], ӱгренӌілернің аразынаң кӧп кізі чыып алып, теен:

– Ис-пайға сағыссырап, Худай сӧзін хыйа иткенібіс орта полбас. 3Аннаңар, харындастар, постарыңның араңардаң Худай Худы[†] толған паза алғым хыйғазынаң сабланчатхан читі кізі таап алыңар. Оларны пу тоғысха турғыс саларбыстар[+]. 4Піс, тізең, тӧреміл Худайға пазырып, Аның сӧзін тарадарбыс.

5Ол чӧп прай чыылған кізілернің кӧңніне кірген. Іди олар улуғ киртіністіг паза Худай Худы[†] толған кізіні – Стефанны, ідӧк Филиппнең Прохорны, Никанорнаң Тимонны, Парменнең Николайны, Антиох саардаң сыххан иудей нимес, че амды иудейлерге[†] хозыл парған кізіні, таллап алғаннар[+]. 6Оларны илӌілернің[†] алнында турғыс салғаннар, анзылары, тізең, пазырып, оларзар холларын салып, алғааннар[+].

7Иерусалимде, Худай сӧзі чон аразында тарап, ӱгренӌілернің саны илееде хозыл парған. Абыстарның[†] аразынаң даа кӧп кізі позын киртініске чағын иткен[+].


Ӧӧркі Чарғыда Стефанны пыролааны

8Стефан, тізең, киртінізі пастыра паза Худай кӱзінең кізілер аразында илбек хайхастар[†] паза танығлар иткен. 9«Пос полып алған кізілер» тіп адалчатхан синагоганың[†] хай піреезі паза Кириней саардағылар, Александр саарның, Киликий паза Асий чирлерінің хай пірее кізілері Стефаннаң тартыза халғаннар. 10Че олар Стефанның алғым хыйғалығ паза Хут пирген кӱстіг чооғынаң ас полбааннар[+]. 11Андада олар хай пірее кізілерні «Аның Моисейдеңер[†] паза Худайдаңар хомай чоохтанчатханын искебіс» тіп чоохтанарға кӧӧктірібіскеннер[+]. 12Іди олар чонны, ах сағалларны[†] паза Моисей Чахии[†] пілігӌілерін ӧкпелендірібіскеннер. Анзылары, тізең, Стефанны, хаап, Ӧӧркі Чарғызар апарғаннар. 13-14Анаң, чой киречілер таап алып «Пу кізі пу ызых[†] орыннаңар паза Моисей Чахиинаңар[†] хомай сӧстер чоохтирын тастабинча. Назареттегі Иисус, пу орынны иңзерібізіп, Моисейнің[†] піске халғысхан кибірлерін алыстырыбызар теенін дее искебіс» тіп чоохтандырғаннар оларны[+][+]. 15Ӧӧркі Чарғыда одырчатханнарның прайзы, Стефанзар кӧре-тура, аның сырайын ангелнине[†] тӧӧй кӧрген.

#### 7


Стефанның Ӧӧркі Чарғының алнында чоохтанғаны

1Андада улуғ абыс[†] Стефаннаң сурған:

– Андағ ба?

2Че Стефан піди нандырған:

– Харындастар паза пабалар, истіңер! Сабланыс[†] Худайы пістің ӧбекебіс Авраамға[†], хаӌан ол Харран саарзар кӧскелекте, Месопотам чирінде кӧрінген. 3«Син пос чиріңнең паза пос туғаннарыңнаң сығыбыс, мин кӧзідер чирзер пар», – теен ағаа Ол. 4Андада Авраам,[†] Халдей чирінең парыбызып, Харранда чуртап сыххан. Андартын, тізең, пабазы ӱреен соонда, Худай аны амды сірер чуртапчатхан чирзер ысхан. 5Худай ағаа пу чирде пір азах табанынӌа даа чир пирбеен. Че соонаң прай пу чирні ағаа паза аның тӧллеріне пирер пол салған. Авраамның, тізең, ол туста палалары даа чох полған. 6Худай ағаа піди теен: «Синің тӧллерің, кізі чирінде чуртап, андағы чонға тӧрт чӱс чыл пазындырып, хыйыхтадар. 7Че Мин оларны пазынған чонны чарғылирбын. Аның соонаң синің тӧлің, пеер нандыра киліп, Мағаа пу чирде пазырар». 8Анаң Худай Авраамнаң сӱннет[†] идердеңер молӌас салған. Іди Авраам, Исаак оолғы тӧреенде, сигізінӌі кӱнінде ағаа сӱннет[†] иткен. Исаактаң Иаков[†] тӧреен. Иаковтаң,[†] тізең, он ікі сӧӧк тӧстегӌізі тӧріптір.

– 9Иаковтың ооллары, атархап, Иосиф харындастарын Египетсер садыбысханнар, че Худай анынаң хада полған. 10Аннаңар Ол, аны чобағлардаң осхырып, Иосифке хыйға сағыстар паза Египет фараонының паарсазын сыйлаан. Фараон, тізең, Иосифті Египетте паза позының ӧргезінде улуғ пастыхха турғыс салған. 11Ол тустарда прай Египет паза Ханаан чирлерінзер ӧзӧгіс паза илбек хыйал чиде тӱскеннер. Пістің пабаларыбыс чіӌең ниме таппин чӧргеннер. 12Иаков, Египетте тамахтың парын истіп салып, позының оолларын, пістің пабаларыбысты, иң пастағызын андар ысхан. 13Олар андар ікінӌізін килгенде, тізең, Иосиф позынаңар харындастарына прай чоохтап пирген. Іди фараон Иосифтің сӧӧгінеңер піліп алған. 14Иосиф позының пабазын Иаковты паза прай туғаннарын, читон пис кізіні, позынзар хығыртыбысхан. 15Иаков іди Египетсер парыбысхан. Анда ол позы даа, палалары даа ӱреенӌе чуртааннар. 16Оларның сӧӧктерін Иудей чиріндегі[†] Сихем саарзар ағылғаннар. Анда оларны Авраам Сихемдегі Емморның оолларынаң кӱмӱс ахчаа садызып алған хуюда чыып салғаннар.

– 17Худайның Авраамға аасхынып пирген сӧзінің толар тузы чағдап килигенге орта, пістің чон Египетте кӧптең кӧп ле полып одырған. 18Иосифті пілбеен хан Египетнең устап сыхханӌа, іди полған. 19Ол, кӧйтікнең пістің чоннаң тоғыр парып, ӧбекелерібісті хыйыхтап сыххан, палаларын, тіріг халбазыннар тіп, тастатхан. 20Ол туста Моисей[†] тӧреен, ол Худайӌа сіліг оолах полған. Ол ӱс ай пабазының туразында ӧскен,[+] 21анаң Моисейні[†] сығара тастабысханнарында, аны фараонның хызы алып алып, позының палазын чіли ӧскіріп алған. 22Моисейні Египеттің иң хыйға нимелеріне ӱгрет салғаннар. Аннаңар ол сӧснең дее, тоғыста даа чапчаң полған.

23Моисейге хырых час тол парғанда, ол позының чонына, Израиль оолларына, тоғазып аларға пӧгін сыххан. 24Анаң Моисей, ол чоннаң пір кізінің хыйыхтатчатханын кӧр салып, аның алнына турып, аннаң ӱчӱн ӧс алып, египеттегілернің пірсін чох ит салған. 25Худай аның холынаң оларға арачыланыс пирчеткенін харындастары сизінерлер тіп сағынған Моисей, че олар аны піл полбааннар. 26Пазағы кӱн, оларның хай піреезінің тудысчатханын кӧр салып, Моисей, пас киліп, оларны чарастырарға харазып, теен: «Сірер харындастарзар, ноға удур-тӧдір хыйыхтасчазар?» 27Че хыйыхтапчатхан кізі, Моисейні хыйа ідібізіп, теен: «Кем сині пістің пастығыбысха паза чарғыӌаа турғысхан? 28Алай син мині дее, киӌеегі Египет кізізін чіли, ӧдірібізерге итчезің ме?» 29Мындағ сӧстерні истіп, Моисей, андартын тис чӧрібізіп, Мадиам чирінде, пасха чирліг кізі полып, чуртап сыххан. Анда аның ікі оол тӧреен.

– 30Хырых чыл ирткенде, Моисейге Синай[†] тағның хыриндағы хуу чирлерде, кӧйчеткен іскіт ағазының чалынында Хан Худайның[†] ангелі[†] кӧріне тӱскен. 31Моисей, аны кӧріп, кӧрінӌекке чапсаан, чахсы иде кӧріп аларға чағын пас парғанда, ағаа Хан Худайның[†] ӱні истіле тӱскен: 32«Мин синің ӧбекелеріңнің Худайыбын, Авраамның Худайыбын, Исаактың Худайыбын паза Иаковтың Худайыбын». Моисей, хорыхханына прай сірлезіп, кӧрерге дее тідінмеен. 33Анаң Хан Худай ағаа теен: «Ӧдіктеріңні суурыбыс, син турчатхан орын ызых[†] орын полча. 34Египетте Минің чонымның хыйыхтатчатханын кӧрчем, аның сыыдын исчем, чонымны осхырарға индім, че, пар, Мин сині Египетсер ысчам».

35Пу Моисейні, хайзын олар, «Кем сині пістің пастығыбысха паза чарғыӌаа турғысхан?» тіп постарынаң оортах иткеннер. Худай аны кӧйчеткен ыдарбан ағазының чалынында кӧрінген Ангелі[†] пастыра, пастых паза арачылағӌы идіп, ысхан. 36Пу Моисей, Египет чирінде, Хызыл талай хыринда, аның соонаң хуу чазыда хырых чылӌа хайхастар[†] паза танығлар идіп, чонын Египеттең сығарып алған. 37Пуох Моисей Израиль кізілеріне теен: «Ухаанӌыны[†] Худай, миніӧк чіли, сірернің харындастарыңның аразынаң таллап, сірерзер ызар. Аны истіңер»[+]. 38Ана ол Моисей, кемнең Синай[†] тағда ангел чоохтасхан паза хуу чазыда чыылған пістің ӧбекелерібіснең хада полған, Худайның чуртас пирчеткен сӧстерін алған, анаң піске оларны читірген.

39Пістің ӧбекелерібіс аның чооғын истерге хынмааннар, аны хыйа идіп, Египетсер нандыра парарға хынғаннар. 40Олар Ааронға[*] тееннер: «Піске позыбысты апарӌаң худайларны ит пир. Пісті Египет чирінең сығарған Моисейнің хайди пол парғанын піл полбинчабыс». 41Анаң олар, худай орнына пызоӌах идіп алып, ағаа тайығ[†] салғаннар. Постары иткен ниме алнында ӧрінгеннер. 42Че Худай олардаң хыйа полыбысхан. Ухаанӌылар[†] пічиинде пазылғанни оларны тигірдегі сиріглерге нымысчы поларға артыс салған:

«Израиль чоны!
Мағаа ба сірер хуу чазыда хырых чыл ибіре маллар соғып, тайығ[†] салғазар?
43Молох худайның одаан паза Ремфан худайның чылтызын алғазар сірер. Пу омаларны сірер пазырар ӱчӱн идіп алғазар.
Аннаңар Мин сірерні Вавилоннаң[†] даа ырах ызыға ызыбызарбын».

44Худайның парын киречілепчеткен отах хуу чазыда пістің ӧбекелерібістің полтыр. Олар аны Худай Моисейге чоохтаанни паза Моисейнің позы кӧргенни иткеннер[+]. 45Пістің ӧбекелерібіс ол отахты алып алғаннар. Анаң Иисус Навиннің устааны хоостыра аны пабаларыбыс килер алнындох Худайға мыннаң сӱрдірген чоннарның чирінзер ағылғаннар. Іди отах Давид[†] ханның тузына теере турған. 46Худайдаң паарсас алған Давид[†] Иаковтың Худайына чуртаӌаң чир пирерге сурынған. 47Че Худайға тураны Соломон[†] пӱдір пирген. 48Че Ӧӧркі Чайаачы кізі иткен тураларда чуртабинча. Ухаанӌы аннаңар піди тіпче:[+]

49«Тигір Минің ӱлгӱ сіреем полча,
чир Минің азағым тынандырчатхан орын.
Хайдағ тура Мағаа пӱдірчезер, тіпче Хан Худай,
алай хайдағ орын Мағаа тынанарға пирчезер?
50Пу нимені прай Минің холым иткен нимес пе зе?»

51Ӧчестер! Хатығ чӱректіг паза Худай сӧзіне туных кізілер! Сірер дее, ӧбекелеріңӧк чіли, Худай Худына[†] тоғыр поладырзар. 52Ухаанӌыларның хайзын сірернің ӧбекелерің сӱрбееннер? Олар пеер Арығ Чӱректіг Кізінің[†] килерінеңер искірген ухаанӌыларны ӧдір салғаннар, сірер дее Аны, садып, ӧдірген кізілер пол пардыңар амды[+]. 53Сірер ангеллер пирген Моисей Чахиин[†] алып алғазар, че аны толдырбаазар[+].


Стефанны тастарнаң ӧдіргені

54Пу сӧстерні истіп, Ӧӧркі Чарғыдағылар тарынғаннар паза тістерін хыӌыратханнар[+]. 55Стефан, тізең, Худай Худынаң[†] тол чӧрібізіп, тигірзер кӧрібіскен, анда ол Худайның сабланызын[†] паза Худайның оң саринда турчатхан Иисусты кӧр салып,[+] 56теен:

– Мына мин азыл парған тигірні паза Худайның оң саринда турчатхан Кізі Оолғын[†] кӧрчем[+].

57Че Ӧӧркі Чарғыдағылар, хулахтарын чаап, хысхырыза тӱскеннер, анаң прайзы Стефанға тыыныбысхан. 58Аны саар тастынзар сығарып алып, тастарнаң чаалап сыхханнар. Киречілер постарының кип-азахтарын Савл тіп оолның азахтарынзар салғлап салғаннар[+]. 59Анаң, «Иисус Хан-пигім! Минің тынымны алып ал» тіп чоохтанып ала, пазырчатхан Стефанны тастарнаң чаалааннар[+]. 60Стефан, тізең, тізекке тӱзіп, ӧтіг ӱннең хысхырыбысхан:

– Хан-пигім! Нандырыға тартпа оларны пу чазых[†] ӱчӱн!

Іди тіп, ол тоозыл чӧрібіскен[+].

#### 8


Киртінчеткеннерні сӱргені

1Савл Стефанны ӧдіргеннеріне чӧпсінген. Олох кӱннерде Иерусалимдегі тигіриб[†] чоны хатығ сӱргінге хаптырт сыххан. Илӌілердең[†] пасха прайзы даа Иудейнің паза Самарның аймах-пасха чирлеріне тарап чӧрібіскен[+]. 2Худай кибірліг кізілер, Стефанны чыып салып, ағаа ачығ сыхтааннар.

3Савл, тізең, тигіриб[†] чонын сайбаан; турадаң тураа кіріп, иреннернең ипчілерні хаап, харибге чаптыр салып одырған[+].


Самар чирінде Чахсы Хабарға ӱгреткені

4Олох арада тари парыбысханнары, анда-мында чӧріп, Чахсы Хабарға ӱгреткеннер[+]. 5Іди Филипп, Самардағы пір саарзар киліп, андағыларға Христостаңар искірген[+]. 6Чон, Филипп итчеткен хайхастарны[†] кӧріп, истіп, аның чооғын тыңнаан. 7Чабал хуттар кӧп кізідең аах-уух тӱзіп ала сығара чачырааннар, пас чӧр полбинчатхан паза ахсах кӧп кізі хазыхтан пар турған[+]. 8Ол саарда улуғ ӧрініс полған.

9Олох саарда, алында сыбырағӌы полып, позын илбек кізі чіли кӧзідіп, Самардағы чонны таңнатчатхан Симон тіп аттығ пір кізі чуртаан. 10Анда Худай пирген илбек кӱс пар тіп, аны прай улуғ-кічіг чон сиргек исчең. 11Ол илееде тус, кізі сыбырап, оларны хайхатхан, аннаңар аны исчеңнер. 12Че хаӌан чон Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] паза Иисус Христостаңар Чахсы Хабар искір пирчеткен Филиппке киртін парғанда, иреннер дее, ипчілер дее кіреске[†] тӱскеннер. 13Симон позы, даа ағаа киртін парып, кіреске[†] тӱзіп, Филипптең хыйа парбин, аның итчеткен илбек хайхастарын[†] паза танығларын кӧріп, тың хайхаан[+].

14Иерусалимдегі илӌілер,[†] Самар чиріндегілернің Худай сӧзін чӱректеріне киргеннерін истіп, оларзар Пётрнаң Иоанны ысханнар[+]. 15Олар, киліп, андағы чонға Худай Худы[†] кірзін тіп, оларның ӱчӱн пазырғаннар[+]. 16Олар Иисус Хан-пигнің[†] адынаң кіреске тӱскен не полғаннар, че оларның пірдеезіне Худай Худы[†] ам даа кіргелек полған[+]. 17Андада Пётрнаң Иоанн андағы кізілерзер холларын салғаннар, олар, тізең, Худай Худын алғаннар[+].

18Симон, тізең, илӌілернің салған холлары пастыра Худай Худы пирілчеткенін кӧріп, оларға ахча ағыл пирген.

– 19Минің салған холым пастыра кізее Худай Худы кір пар турар ӱчӱн, Мағаа даа андағ кӱс пиріңер, – теен ол.

20Че Пётр ағаа нандырған:

– Худайның сыйиин ахчаа алып аларға иткенің ӱчӱн, ағылған кӱмӱзің дее, син дее чох пол парыңар! 21Сағаа мында андағ оңдай паза ӱлӱс пирілбес, Худайның алнында синің чӱреең ам даа орта нимес. 22Аннаңар, пу чазығың ӱчӱн пыросынып, Хан-пиге[†] пазыр: арса, Ол пу чӱрееңнең сыххан сағызыңның пырозын тастир[+]. 23Кӧрчем мин, син істіңе толдыра чайыл парған ачығ ӧӧдіңнең хадазың паза чойланыс холындазың.

– 24Сірер дее, чоохтаан нимелеріңнің пірдеезі мағаа тӱспезін тіп, миннең ӱчӱн Хан Худайға пазырыңар, – нандырған Симон.

25Илӌілер, Хан Худай сӧзін киречілеп, кізілерні ӱгредіп, анаң Иерусалимзер нандыра парчадып, Самар чиріндегі аалларда Чахсы Хабардаңар ӱгреткеннер[+].


Филипп паза эфиоп кізі

26Филиппке, тізең, Хан Худай ангелі[†] теен:

– Турып, Иерусалимнең Газа саарзар парчатхан кізі чӧрбес чолзар кӱнӧрте сых[+].

27Филипп, турып, андар парған, чолда ағаа эфиоп евнух[*] тоғас парған. Ол, Иерусалимзер пазырарға килген кізі, Эфиоп хан ипчінің улуғ пастығы паза аның прай ис-пайын хайраллапчатхан кізізі, 28ікі тегілектіг хаңаада одырып алып, ухаанӌы[†] Исаийнің киндезін хығырып ала, нандыра айланчатхан. 29Худай Худы Филиппке теен: «Чағын пас парып, ол хаңаанаң хости пас пар»[+]. 30Филипп, чағын пас киліп, ол кізінің Исаийнің ухаан чоохтарын хығырчатханын истіп, сурған:

– Сірер оңар полчазар ба хығырчатхан нимені?

– 31Пірдеезі чарыда чоохтап пирбеенде, хайди піліп аларбын? – нандырған ол кізі.

Анаң Филипптең хости одырыбызарға сурынған[+]. 32Ол Худай Пічиинде[†] хығырчатхан орын, тізең, мындағ полған:

Аны, хойны чіли, ӧлімге апарғаннар.
Хырыхчатхан кізінің алнында хураған хайдағ табыс-тубыс чох поладыр,
Ол ідӧк ахсын пір дее аспаан.
33Аның чарғызы, Аны нимее салбин, иділген.
Че Аның тӧллерін кізі чоохтап полар ба ни?
Аның чир ӱстӱндегі[†] чуртазы тоозыл парды нооза.

34Евнух Филиппсер айланған:

– Синнең сурынчам, чоохтап пир мағаа, кемнеңер іди пасча ухаанӌы?[†] Позынаңар ба алай пірее пасха кізідеңер бе?

35Филипп андада, пу хығырған киндеде пазылған нимелердең пасти, Иисустаңар Чахсы Хабарны искір пирген[+]. 36Іди олар, чолларын узарадып, суға чит килгеннер. Андада евнух теен:

– Мына суғ, мағаа кіреске тӱзерге ниме харығ полча?

– 37Прай чӱрееңернең киртінчетсеңер, кіреске тӱзерге чарир, – нандырған ағаа Филипп.

– Иисус Христостың Худай Оолғы полчатханына киртінчем, – нандырған ағаа анзы.

38Анаң, хаңаазын тохтадыбызарға чахыбызып, олар ікізінең суға кірібіскеннер. Филипп евнухты кіреске тӱзірген. 39Олар суғдаң сых килгеннерінде, евнухсар Худай Худы тӱскен. Филиппті, тізең, Хан Худай ангелі[†] ал чӧрібіскен. Че евнух аны паза кӧрбеен, ол аннаң андар ӧрчіліг парған. 40Филипп, тізең, Азот саарда пол парған. Мында паза пасха даа саарларда ол Чахсы Хабардаңар чоохтап чӧрген. Іди ол Кесар саарзар чит килген.

#### 9


Савлның Худайзар айланғаны

1Савл, тізең, Хан-пигнің[†] ӱгренӌілерін ӧдір саларға хыӌан чӧрген. Ол, улуғ абыссар[†] киліп,[+] 2Хан-пигнің[†] ӱгредиинӌе парчатхан кізілерні, ирлерні дее, ипчілерні дее, таап, палғап алып Иерусалимзер апарар ӱчӱн, Дамаск саардағы синагогаларзар[†] чарыдығлығ пічік ызып алған. 3Ол, іди парып, Дамаск саарға чидіп тее одырғанда, тигірдең аны кинетін чарых чарыдыбысхан[+]. 4Савл чирзер аңдарыл парған, анаң тигірзертін ағаа ӱн истіле тӱскен:

– Савл, Савл! Ноға син Мині сӱрчезің?

– 5Кемзер сірер, Хан-пигім? – сурыбысхан Савл.

– Мин син хыйа сӱрчеткен Иисуспын. Сидік сағаа Миннең тоғыр кӱрезерге, – нандырған ағаа Хан-пиг.

– 6Хан-пигім! Ниме идерге чахирзың мағаа? – сурған Савл, хорығып паза сірлезіп ала.

– Турып, саарзар пар. Ниме идерге кирек полчатханын сағаа анда чоохтирлар, – нандырған ағаа Хан-пиг.

7Савлнаң хада парчатхан кізілер, ӱнні истіп, че пір дее кізі кӧрбинчеткеннерінде, тыып ла парып турғаннар. 8Савл, чирдең тур киліп, азых харахтарынаң пір дее ниме кӧрбеен. Кізілер аны чидініп алып апарғаннар, анаң Дамаск саарзар ағыл килгеннер. 9Ӱс кӱн Савл пір дее ниме кӧрбеен, чібеен паза іспеен.


Савлның кіреске тӱскені

10Дамаскта Иисустың Ананий тіп ӱгренӌізі пар полған. Хан-пиг, аның хараана кӧрініп, теен:

– Ананий!

Минмін, Хан-пигім! – ӱндескен анзы[+].

11Хан-пиг, тізең, ағаа теен:

– Турып, тасхар сых. Анаң Кӧні тіп адалчатхан орамзар пар. Иуданың[†] туразында Тарс саардаң сыххан Савл теен кізіні сурарзың. Ол сағам анда пазырча[+]. 12Савл кӧспегінде ол Ананий тіп аттығ ир кізіні кӧрген, анзы, пас киліп, аның харахтарын азыбызар ӱчӱн, позынзар холын салған.

13Ананий нандырған:

– Хан-пигім, мин аннаңар кӧп кізідең искем, Иерусалимде Синің ах-арығ[†] кізілеріңе нинӌе чабал иткенін. 14Мында даа Сағаа пазырчатхан кізілернің прайзын палғирға чаратчатхан улуғ абыстардаң[†] ӱлгӱ пирілтір.

15Че Хан-пиг ағаа теен:

– Син пар. Мин аны Минің адымны аймах чоннарға, ханнарға паза Израиль[†] кізілеріне искір турарға таллап алғам[+]. 16Мин ағаа ідӧк кӧзіт пирербін, Минің адым ӱчӱн нинӌе ирее иртерге килізер ағаа[+].

17Ананий, андар парып, ол тураа кір киліп, ол кізее холларын салған.

– Савл харындас! Сағаа чолда кӧрінген Иисус Хан-пигібіс мині синзер харааң ас пирерге паза сині Худай Худынаң[†] толдырыбызарға ысты, – теен Ананий[+].

18Сах андох аның харахтарынаң палых хастырығы осхас ниме сых парыбысхан чіли пілдір парған. Кинетін не ол кӧр сыххан. Савл, тур киліп, кіреске[†] тӱскен. 19Анаң ол, азыранып, кӱс алынып алған.


Савлның Дамасктағы ӱгредии

Соонаң Савл Дамаскта ӱгренӌілернең хада нинӌе-де кӱн полған[+]. 20Сах андох синагогаларда,[†] кізілерні Иисус Худай Оолғы полча тіп ӱгрет сыххан.

21Аны исчеткен кізілер чоо таңнааннар:

– Пу мының алнында Иерусалимде Иисусха пазырған кізілерні сӱр чӧрӌең кізі нимес пе зе? Пеер дее оларны, палғап алып, улуғ абыстар холына пирерге килген нимес пе зе[+]?

22Савлның ӱгредии, тізең, кӱстігдең кӱстіг полып одырған, Иисус Мессий полча тіп киречілеені Дамасктағы иудейлерні[†] нандырӌаа чох иде сағысха тӱзірген[+].

23Илееде тус ирт парғанда, иудейлер[†] аны ӧдірібізерге чӧптес салғаннар[+]. 24Че Савл оларның хара сағыстарын піл салған. Олар, тізең, аны, ӧдірібізерге тіп, саар ізіктері хыринда хараа-кӱнӧрте китеп чӧрӌеңнер. 25Ӱгренӌілер, тізең, Савлны хараазын, корыпха одыртып алып, пӧзік ханадаң тӱзірібіскеннер[+].


Савл Иерусалимде

26Савл, Иерусалимзер киліп, Иисустың ӱгренӌілеріне хозылып аларға кӱстенген, че аның Иисустың ӱгренӌізі полчатханына киртінмин, аннаң прайзы хорыххан. 27Варнава, тізең, аны хада алып алып, илӌілерзер[†] киліп, Савлның чолда Хан-пиге хайди тоғасханын, Хан-пигнің ниме ағаа чоохтаанын паза хайди Савл Дамаскта Иисустың адынаң кізілерні, пір дее хорыхпин, ӱгреткенін чоохтап пирген[+]. 28Іди Савл, оларнаң хада пол парып, прай Иерусалимӌе чӧрӌең. Ол Иисус Хан-пигнің адынаңар кізілерні тідімніг ӱгрет чӧрӌең. 29Грек тілліг иудейлернең чоохтазып, оларнаң таласханох. Олар, тізең, аны ӧдірібізерге харасханнар[+]. 30Харындастар, аннаңар піл салып, Савлны Кесар саарзар ӱдезібізіп, аннаң Тарс саарзар ызыбысханнар[+].

31Прай Иудей, Галилей паза Самар чирлеріндегі тигіриб[†] чоны амыр пол парған. Олар, Хан Худайдаң чалтанып ала чуртап, Худай Худы[†] пастыра кӱс хабынғаннар паза кӧптең кӧп полып одырғаннар.


Энейнің хазыхтанғаны паза Тавифаның тірілгені

32Пётр, прай чирӌе чӧріп, пірсінде Лидда саардағы ах-арығ[†] харындастарзар килген. 33Анда ол, хыймыран таа полбин, тӧзекте сигіс чыл чат салған Эней тіп кізее урун парған. 34Пётр ағаа теен:

– Эней! Сині Иисус Христос имнепче. Тур тӧзегіңнең.

Ол кізі сах андох тур килген[+]. 35Анзын Лидда саарда паза Сарон тіп чазыда чуртапчатханнарның прайзы кӧрген. Олар ідӧк Хан Худайзар айланғаннар.

36Иоппи саарда Иисустың ӱгренӌізі Тавифа, анзы киик теені полча, тіп хыс чуртаан. Ол кӧп чахсы ниме иткен паза чох кізілерге паарсазын кӧбӧк читірӌең[+]. 37Анаң ол кӱннерде Тавифа, ағырыбызып, ӱреп парған. Аны, чуубызып, тураның ӱстӱндегі хадылында чатыр салғаннар. 38Лидда саар Иоппидең ырах полбаан полған. Аннаңар мындағы ӱгренӌілер, Пётрның анда полчатханын истіп, аны пеер табырах килзін тіп, ікі кізі ызыбысханнар. 39Пётр, сах андох тимненібізіп, оларнаң хада чол сығыбысхан. Иоппи саарзар читкенде, аны сӧӧк чатхан туразар киргеннер. Мында ӧкіс ипчілер, ылғазып ала, Пётрға Тавифа хыстың хазых тузында тіккен кӧгенектерін кӧзіткеннер. 40Пётр, прайзын сығарыбызып, тізекке тӱзіп, пазырған, анаң, сӧӧксер айланып, чоохтанған:

– Тавифа, тур!

Ол хыс харахтарын азыбысхан, анаң, Пётрны кӧр салып, одырыбысхан[+]. 41Пётр ағаа, холын сунып, турарға полыс пирген. Анаң ах-арығ[†] харындастарға паза ӧкіс ипчілерге ол тіріл парған хысты кӧзіт пирген[+]. 42Ол тылаас прай Иоппи саарӌа тарап парған. Кӧп кізі Хан-пиге киртін сыххан. 43Пётр Иоппи саарда тууп истеӌең Симон тіп кізіде илееде кӱн чуртаан.

#### 10


Пётрнаң Корнилий

1Кесар саарда Италий тіп адалчатхан полктың чӱспазы Корнилий тіп кізі полған. 2Ол Худайны аарлаачы паза Аннаң чалтанаачы кізі полған. Ол иудейлерге[†] кӧп чахсы иткен. Ол прай туған-чағыннарынаң хада Худайға сыбыра пазырӌаң[+]. 3Кӱнӧрте тоғыс час тузында[*] Корнилийге Худай ангелінің[†] позынзар кір килгені хараана кӧрін парған. Ол ағаа теен:

– Корнилий![+]

4Ол, тізең, андар кӧрібізіп, хорых парып, теен:

– Ноо ниме, пигім?

Ангел[†] ағаа нандырған:

– Синің кізілерге чахсы иткеніңні паза пазырғаныңны Худай сағысха кир килген[+]. 5Син, Иоппи саарзар кізілер ызып, Пётр тіп солалығ Симонны хығыртыбыс. 6Ол туразы талай хазында турчатхан Симонда, тууп истеӌең кізіде, ааллапча. Пётр сағаа позыңны паза прай тураңны арачылап алӌаң сӧстер чоохтап пирер[+].

7Корнилийнең чоохтасчатхан ангел паза халғанда, Корнилий нымысчыларынаң ікізін паза позынаң хада чӧрчеткен Худай киртіністіг пір чааӌыны хығыртыбысхан. 8Анаң, оларға прай нимедеңер чоохтап пиріп, оларны Иоппизер ызыбысхан.

9Пазағы кӱн, олар Иоппи саарға чағдап одырғанда, Пётр, кӱн ортызына чағыннапчатхан туста, тура ӱстӱнзер пазырарға сыххан[+]. 10Аның, астап, азыранары килген. Чіӌең ниме иділчеткен аразында, ағаа хараана ниме кӧрінген. 11Кӧрзе, тигір азыл килтір, андартын хайдағ-да иске тӧӧй ниме тӧрт пулиинаң палғалған чіли чирзер алдыра тӱсче. 12Анда тӧрт азахтығ аймах-пасха маллар, чылысхылар паза хустар полғаннар. 13Анаң ағаа ӱн истілген:

– Пётр, тур, соғып алып, чі.

– 14Чох, Хан Худайым[†]! Мин хаӌан даа чиркестігні алай кірлігні чібеем, – теен Пётр.

15Андада ӱн хатап истілген:

– Худай арығлаан нимені син кірліге санаба[+].

16Іди ӱс хати полған. Анаң ол ниме хатап тигірзер кӧдіріле халған.

17Пётр, хараана кӧрінгені ниме ниме полӌаң тіп, позы алынӌа сағысха тӱскен аразында Корнилийнің ысхан кізілері, Симонның туразынаңар кізілердең сурастырғлап ала, ізік хыринда тур салғаннар.

– 18Пётр тіп солалығ Симон мында ба? – хысхырып, сурғаннар олар.

19Пётр кӧрізінеңер сағын турчатхан аразында, Худай Худы[†] ағаа теен:

– Мына ӱс кізі сині тілепче[+]. 20Тур, оларзар тӱзіп, пір дее ікінӌілебин, оларнаң хада пар. Оларны Мин ысхам нооза.

21Пётр, Корнилий позынзар ысхан кізілерзер тӱс киліп, теен:

– Сірер сурчатхан кізі – минмін. Хайдағ кирекнең чӧрчезер?

– 22Чӱспазы Корнилий, арығ чӱректіг, Худайға киртінчеткен паза прай иудей чонына улуғлатчатхан кізі ах-арығ[†] ангелінең чахығ алтыр: сині ибінзер хығырып, чооғыңны истіп аларға, – нандырғаннар олар[+].

23Андада Пётр оларны, тураа киріп, сыйлаан.

Пазағы кӱн, тізең, Пётр оларнаң хада Кесар саарзар сығыбысхан. Оларнаң хада Иоппидең хай пірее киртінчеткеннер парғаннарох. 24Ікінӌі кӱнінде олар Кесар саарға читкеннер. Корнилий, тізең, туғаннарын паза чағын арғыстарын хығырып алып, оларны сағыпчатхан. 25Пётр кірчеткенде, Корнилий, тізекке тӱзіп, аны удурлап, пазыра мӧкейген[+]. 26Пётр, тізең «Тур, мин дее кізілебін» тіп, аны турғысхан[+]. 27Анаң Пётр, аннаң чоохтазып ала тураа кіріп, тураа кізі кӧп чыыл парғанын кӧр салған. 28Пётр оларға теен:

– Иудей кізее иудей ниместернең тоғазарға паза чағынназарға чарабинчатханын сірер пілчезер. Че Худай мағаа пір дее кізіні чиркестіг алай кірліг тіп санабазын ас пирген[+]. 29Аннаңар мин, сірер хығырғанда, пір дее таласпин килдім. Че хайдағ кирекнең мині хығырдыңар тіп сурапчам.

30Корнилий чоохтанған:

– Ӱс кӱн мының алнында мин пуох тусха теере ораза[†] тутхам паза позымның турамда кӱнӧрте тоғыс час тузында[*] пазырчатхам, кинетін алнымда пызыңнаас кип-азахтығ кізі тура тӱскен. 31Анаң тіпче: «Корнилий! Худай синің пазырғаныңны ис салған паза кізілерге чахсы иткеніңні сағысха кирген. 32Амды, Иоппи саарзар кізілер ызып, Пётр тіп солалығ Симонны хығырып ал. Ол Пётр талай хазында чуртапчатхан тууп истеӌең Симонның туразында ааллапча. Ол, киліп, сағаа чоохтир». 33Мин сах андох синзер кізілер ысхам. Син, пеер киліп, чахсы иттің. Амды, Худайның сағаа чахаан нимелерінің прайзын истіп аларға тіп, піс прайзыбыс Худай алнында турчабыс.


Пётрның ӱгредии

34Пётр чоохтан сыххан:

– Худайның прай чоннарға пір син хайчатханын амды сынап кӧрчем[+]. 35Аймах-пасха чоннарда Аны улуғлапчатханнар паза орта ниме итчеткеннер Худайның кӧңніне кірче[+]. 36Ол Израиль[†] чонына амыр хоныхтаңар Чахсы Хабарны Иисус Христос пастыра ыс пирген. Пу Иисус прайзының Хан-пигі[†] полча. 37Иоанн кізілерні кіреске[†] тӱзерге ӱгреткен соонда, Галилей чирінең[†] пастади, прай Иудей чирінде[†] ниме полғанын сірер пілчезер[+]. 38Хайди Худай Позының Худын паза кӱзін Назареттегі Иисусха пиргенін, пілчезер. Иисус, тізең, Худай Анынаң хада полғаннаңар, кізілер аразынӌа чӧріп, чахсы нимелер иткен паза сайтанға[†] хаптырғаннарның прайзын имнебіс турған[+]. 39Піс, тізең, Иисустың Иудей чирінде[†] паза Иерусалимде иткен нимелерінің прайзын киречілепчебіс, ідӧк кіреске[†] хазатыртып ӧдірткенін дее киречілепчебіс. 40Худай Аны, ӱзінӌі кӱнінде тірілдіріп, харахха кӧрінер ит салған. 41Прай чонға нимес, че піске ле, Худай таллаан киречілерге, піске, кем Иисуснаң хада, Аның ӧлімнең тірілгені соонда, азыранып, іскен. 42Иисус піске чахаан: кізілерні ӱгредіп, Позының тіріг паза ӧліг кізілерге Худай турғысхан Чарғыӌы полчатханын киречілирге[+]. 43Прай ухаанӌылар[†] киречілепчелер Иисустаңар паза Ағаа киртінчеткен полған на кізінің чазыхтардаң[†] Аның адынаң позып поларынаңар[+].


Иудей ниместерге Худай Худының тӱскені

44Пётр іди чоохтанчатхан тустох аны исчеткеннернің прайзына Худай Худы[†] тӱскен. 45Пётрнаң хада килген киртінчеткен иудейлер,[†] Худай Худының сыйии иудей ниместерге дее пирілчеткенін кӧріп, хахап парғаннар. 46Олар, иудей ниместернің пасха-пасха тіллернең чоохтазып, Худайны махтапчатханнарын искеннер нооза. Андада Пётр теен:

–[+] 47Пізӧк чіли Худай Худын алған кізілерге суғда кіреске тӱзерге кем чаратпас[+]?

48Анаң Пётр оларға Иисус Христостың адынаң кіреске тӱзерге чахаан. Соонаң олар Пётрны постарында кӧп нимес кӱн полып аларға сурынғаннар[+].

#### 11


Иудейлернің Пётрны пыролааны

1Илӌілер[†] паза Иудей чиріндегі[†] харындастар иудей ниместернің дее Худай сӧзін алғаннарын ис салғаннар. 2Пётр Иерусалимзер килгенде, иудейлернің[†] киртінчеткен кізілері ағаа перінгеннер.

–[+] 3Син, сӱннет[†] итпеен кізілерзер чӧріп, оларнаң хада азыранғазың, – теенер олар[+].

4Пётр, тізең, оларға прай нимені изерістіре чоохтап сыххан:

– 5Иоппи саарда пазырчатханымда, хараама ниме кӧрін килген: тӧрт пулиинаң палғалған ис, кибіс чіли, тигірдең минзер алдыра тӱсчеткен[+]. 6Кӧрзем, анда тӧрт азахтығ малларнаң аймах-пасха аңнар, чылысхылар паза тигір хустары. 7Анаң мағаа чоохтанчатхан ӱнні ис салғам: «Пётр, тур, соғып алып, чі». 8«Чох, Хан Худайым[†]! Минің ахсыма чиркестіг алай кірліг ниме хаӌан даа кірбеен», – теем мин. 9Андада ӱн мағаа хатап тигірдең нандырған: «Худай арығлаан нимені син кірліге санаба»[+]. 10Іди ӱс хати полған. Анаң прай ниме тигірзер хатап кӧдіріле халған.

11Анаң олох туста мин полчатхан тураның алнында ӱс кізі тура тӱскен. Оларны минзер Кесар саардаң ыстырлар. 12Худай Худы[†] мағаа, пір дее ікі сағыстанмин, ол кізілернең хада парарға чахаан. Киртінчеткен пу алты кізі миннең хада парған. Піс ол кізінің туразынзар читкебіс[+]. 13Ол кізі піске позының туразында ангелні[†] кӧргенін чоохтап пирген. Ол ангел[†] ағаа тіптір: «Кізілерні Иоппи саарзар ызып, Пётр тіп солалығ Симонны хығырт[+]. 14Ол сағаа позыңны паза прай тураңны арачылап халар сӧстерні чоохтап пирер». 15Мин чоохтан сыхханымда, Худай Худы,[†] хайди піссер пастап тӱскен, ідӧк ол кізілерзер тӱскен[+]. 16Андада Хан-пигібістің[†] «Иоанн суғда кіреске[†] тӱзірген, че сірер Худай Худынаң кіреске[†] тӱзерзер» теен сӧстері сағызыма кір килгеннер[+]. 17Аннаңар Худай піске, Хан-пиг Иисус Христосха киртін сыххан кізілерге, пирген осхас сыйхты оларға даа пирген полза, мин чи андағда кемзім, Худайға тоғыр поларға[+]?

18Аны истіп, кізілер амырап парғаннар, анаң олар «Че, Худай иудей ниместерге дее чазыхтарынаң[†] хыйа полып, чуртирға оңдай пиртір» тіп, Худайны сабландырғаннар.


Антиох саардағы тигіриб чоны

19Стефанның ӧдірткені соонда сӱріге хаптырған паза тарап парыбысхан киртінчеткен улус, иудейлердең[†] пасха пірдеезін Худай сӧзіне ӱгретпин, Финикий чирінзер, Кипр олтырыхсар паза Антиох саарзар читкен[+]. 20Че оларның санында Кипрдең паза Кириней саардаң сыххан хай пірее кізілер, Антиох саарзар киліп, гректернең чоохтазып, Иисустаңар хабарлааннар. 21Оларнаң хада Худай кӱзі полған. Уғаа кӧп кізі, киртініп, Хан Худайзар айланған.

22Ол нимедеңер чоох Иерусалимдегі тигіриб[†] чонына чит парған, андада Варнаваа Антиох саарзар парарға чахааннар[+]. 23Ол, пеер киліп, Худайның паарсазы пуларға пирілгенін кӧріп, ӧрін парып, прайзын Хан Худайға азых чӱрекнең сын поларға хығырған. 24Ол позы даа чахсы, Худай Худынаң толған паза улуғ киртіністіг кізі полған. Аннаңар уламох кӧп кізі Хан Худайға киртін сыххан[+].

25Анаң Варнава, Савлны тілеп, Тарс саарзар парған. Таап алып, аны Антиох саарзар ағыл килген[+]. 26Олар пір чыл ибіре тигірибде[†] чыылызып, кӧп кізіні Худай сӧзіне ӱгреткеннер. Іди Антиохта Иисустың ӱгренӌілерін пастағызын на христианнар тіп адап сыхханнар.

27Олох кӱннерде Антиохсар Иерусалимнең ухаанӌылар[†] килгеннер[+]. 28Оларның пірсі Агав, Худай Худы тол парып, тӱрче полза, прай чир ӱстӱнде[†] илбек ӧзӧгіс полар тіп, ухаанӌылаан.[†] Ол ӧзӧгіс сыннаң даа Клавдий хаған тузында полған[+]. 29Андада ӱгренӌілернің полғаны ла, позының пар-чоғына кӧре, киртінісче Иудей чиріндегі[†] харындастарға полызығ ызарға чаратхан. 30Анаң чыып алған ис-пайны олар Варнава паза Савл пастыра Иерусалимдегі ах сағалларына[†] ызыбысханнар.

#### 12


Пётрны харибге чаап салғаны

1Ол тустарда Ирод хан[*] Худайға киртінчеткеннернің хай піреелерін, хомай идерге полып, тудып алған. 2Ол Иоанның харындазын Иаковты[†] хылыснаң ӧдірібіскен[+]. 3Иудейлернің[†] анзына чӧпсінчеткеннерін кӧріп, Ирод хан Пётрны даа тудып алған. Андада Ачытпаан халас ӱлӱкӱн кӱннері полған. 4Ирод хан Пётрны, тудып алып, харибге чаап салып, он алты чааӌаа тӧртердең теести хадарарға чахығ пирген. Ол Пётрны Пасха[†] ӱлӱкӱні соонда, чон алнынзар сығарып, чарғылирға сағынған[+]. 5Іди Пётрны харибде тутхан туста тигіриб[†] чоны аннаңар Худайға матап пазырған[+].


Ангелнің Пётрны осхырғаны

6Пётр Ирод ханға чон алнынзар сығартырар кӱннің алнындағы хараада, ікі ілӌірбенең палғат салып, ікі хадағӌының аразында узаан. Ізіктер хыринда даа хадағӌылар харибні хадарғаннар. 7Че мына Хан Худай[†] ангелі[†] кӧріне тӱскен, харибнің істі чап-чарых пола тӱскен. Ангел,[†] Пётрны хабырға саринаң ідібізіп, усхурыбызып, теен:

– Тур табырах.

Сах андох ілӌірбелер Пётрның холларынаң тӱс парыбысханнар[+]. 8Ангел ағаа піди теен:

– Хурчаныбызып, ӧдіктерің кизібіс.

Пётр сах іди иткен. Анаң ангел теен:

– Кибің кизіп алып, соомӌа пар.

9Пётр, пу ниме прай аның кӧспегінде ле полча тіп сағына, че сынында полчатханын оңарбин, тастынзар сығып, ангелнің соонӌа парған. 10Пастағы паза ікінӌі хадағны иртіп, олар саарзар сыхчатхан тимір ізіктерзер чит килгеннер. Ізіктер оларға постары ла азыл парғаннар. Олар, сых киліп, пір орамны иртібіскеннерінде, кинетін ол ангел чох пол парыбысхан[+].

11Андада Пётр, оңарын киліп, теен:

– Амды кӧрчем, сыннаң даа Хан Худай,[†] позының ангелін ызып, мині Иродтың холынаң паза иудей чонының сағаан прай нимелерінең осхырды[+].

12Ол, аар-пеер хайбағыныбызып, Марк тіп солалығ Иоанның Мария іӌезінің туразынзар килген. Анда кӧп кізі, чыылызып алып, пазырчатхан[+]. 13Пётр ізік тохлатханда, Рода тіп ады-солалығ чалӌы хыс ізікті тыңнабызарға сыххан. 14Пётрны ӱнінең танып салып, Рода, ӧрінгенінең, ізік тее аспин, туразар чӱгӱріп, Пётрны ізік хыринда турча тіп чарлаан. 15Че кізілер ағаа тееннер:

– Сағызың орнында ба синің?

Че ол хыс чоохтаанынох ла чоохтаан. Кізілер, андада чоохтасханнар:

– Ол аның ангелі полар[+].

16Ол арада Пётр хатаптаң хатап тохлат турған. Кізілер, ізік азып, кӧрібізіп, уғаа таңнап парғаннар. 17Пётр, оларны тохтада, холын кӧдірібізіп, Хан Худайның позын харибдең хайди позытханын чоохтап пиріп, теен:

– Пу нимедеңер Иаковнаң[†] харындастарға искір пиріңер.

Анаң тасхар сығып, пасха чирзер парыбысхан[+].

18Иртенінде хадағӌылар, Пётр хайди полған полӌаң тіп, улуғ сағыссырасха пастырғаннар. 19Ирод хан, тізең, Пётрны тілеп таппин, хадағӌылардаң сурағ иткен соонда, оларны ӧдірібізерге чахаан.

Анаң Ирод, Иудей чирінең[†] Кесар саарзар парыбызып, анда халған.


Иродтың ӧлімі

20Ирод ханның Тир паза Сидон чуртағӌыларына хылии тутхан. Оларның чирі ас-тамахты Ирод ханның чирінең алӌаң, олар, нинӌе-де кізізі хада чӧптезіп алып, хан ӧргезінің устағӌызын Власты постарының сарина тартып алып, ханзар чаразарға килгеннер. 21Тоғазығ кӱнінде Ирод, хан кибірліг кип-азахтарын кизіп алып, пӧзік орында одыр салып, оларнаң чоохтасхан. 22Чон, тізең, хысхырған:

– Пу ӱн кізіни нимес, че Худайни.

23Че кинетін Ирод, Худайны сабландырбааны ӱчӱн, Хан Худайның ангеліне саптыртыбысхан. Ирод хан, істінең хурттарға чиртіп, ӱреп парған[+].

24Че Худай сӧзі, ӧзіп, тарап одырған[+].

25Варнава паза Савл, тізең, идерге пирілгенін толдыр салып, Иерусалимнең Антиох саарзар айлан килгеннер. Постарынаң хада Марк тіп солалығ Иоанны ағылғаннар[+].

#### 13


Варнаваның паза Савлның пасха чирлерзер ызылғаны

1Антиох саардағы тигіриб[†] чоны аразында Варнава паза Хара тіп солалығ Симеон, Кириней саардаң Луций, ідӧк Ирод ханнаң[*] хада ӧскен Манаил паза Савл ухаанӌылар[†] паза ӱгретчілер полғаннар[+]. 2Олар, Хан Худайға[†] пазырып, ораза[†] тутчатхан туста, Худай Худы[†] чоохтанған:

– Иттіртерге хығыртхан кирееме Варнаванаң Савлны таллап пиріңер Мағаа[+].

3Андада олар, ораза[†] тудып, паза пазырып алып, Варнаванаң Савлзар холларын салып, оларны позыдыбысханнар.


Кипр олтырыхта

4Худай Худы[†] ысхан хоостыра, олар пастап Селевкий тіп адалчатхан саарзар читкеннер, аннаң андар Кипр олтырыхсар кис парыбысханнар. 5Анда олар, Саламин саарда халып, иудей синагогаларында[†] Худай сӧзіне ӱгреткеннер. Иоанны даа, полыс пир турзын тіп, постарынаң хада ал чӧргеннер[+].

6Іди олар, прай олтырыхча чӧріп, Паф саарға чидіп, Вариисус тіп иудей кізее, сыбырағӌаа паза чой ухаанӌаа, тоғас парғаннар[+]. 7Ол олтырых пастығы хыйға сағыстығ Сергий-Павелнең хада полӌаң. Сергий-Павел, Худай сӧзін истіп аларға хынып, позынзар Варнаванаң Савлны хығыртып алған. 8Че сыбырағӌы Елима (іди адаӌаңнар Вариисусты)[*], олардаң тоғыр полып, олтырых пастығын киртіністең хыйа тартарға кӱстенген. 9Че Павел тіп ікінӌі солалығ Савл, Худай Худының устааны хоостыра Елимазар кӧні кӧріп, чоохтанған:

–[+] 10У-у, чойырхоснаң чабал сағысха пастыр парған сайтан[†] оолғы, прай сын нименің ыырӌызы! Хан Худайның[†] кӧні чолларынаң хыйа тартарын тохтадарзың ма? 11Амды мына сағаа Хан Худайның холы тӱсче: син, харах оды чох халып, анӌа-мынӌа тус кӱн чариин кӧрбессің!

Олох туста Елиманың хараа пӱлестел парып, хап-харасхы пол чӧрібіскен. Ол, тізең, аар-пеер харбағлап, позын чидінӌең кізі тілеен. 12Андада олтырых пастығы, пол парған нимені кӧріп, Хан Худай ӱгредиине, тың таңнап, киртін сыххан.


Писидийдегі Антиох саарда

13Павел паза анынаң хада полған кізілер, Паф саардаң сығып, Памфилийдегі Пергий саарзар чӱс килгеннер. Че Иоанн, олардаң чарылып, Иерусалимзер нандыра парыбысхан[+]. 14Анаң олар, Пергийдең сығып, Писидийдегі Антиох саарзар читкеннер. Анаң субботада[†] синагогазар[†] кіріп, одыр салғаннар. 15Моисей Чахиин[†] паза ухаанӌыларның[†] кинделерін хығырған соонда, синагога устағӌылары оларны, хығырып, тееннер:

– Харындастар! Чонға чоохтаӌаң ӱгредіг сӧстерің пар полза, чоохтаңар[+].

16Павел, тур киліп, холын кӧдіріп, теен:

– Израиль[†] кізілері паза Худайны улуғлапчатханнар! Истіңер! 17Израиль[†] чонының Худайы пістің ӧбекелерібісті таллап алған, анаң Египет чирінде полчатханнарында, оларны, илбек чон идіп, ӧӧр кӧдірген. Анаң оларны Позының илбек кӱзінең Египет чирінең сығар чӧрібіскен. 18Соонаң пістің ӧбекелерібісті хуу чазыда хырых чылӌа азыраан. 19Анаң Ханаан чирінде читі аймах чонны хырыбызып, оларның чирін пістің ӧбекелерібіске ӱлестір пирген.

– 20Аның соонаң Худай оларға тӧрт чӱс иліг чыл изере, ухаанӌы Самуилге теере, чарғыӌыларны пир турған. 21Соонаң ӧбекелерібіс постарына ханны пирерге сурынғаннар. Андада Худай оларға Вениамин тӧлінең сыххан Кистің оолғын, Саулны, пирген. Іди хырых чыл ирт парған. 22Саулны хыйа идібізіп, ханға Давидті[†] турғыс салған. Аннаңар Ол, киречілеп, піди теен: «Мин кӧңніме кірчеткен кізіні, Давидті,[†] Иессей оолғын, таап алғам. Ол Минің хынған нимелерімні прай толдырар». 23Іди Худайның аасхынып пирген сӧзі хоостыра Давидтің тӧлінең сыххан Иисусты Израильге Арачылағӌы ит пирген. 24Иисус килер алнында Иоанн прай Израиль чонын, чазыхтарыңнаң[†] хыйа полып, кіреске[†] тӱзіңер тіп ӱгреткен[+]. 25Тоғызын тоос салған соонда, тізең, Иоанн піди теен: «Сірер мині кемге санапчазар? Арачылағӌаа ба? Мин Анзы нимеспін. Че соомӌа пірсі килче, Анзының азағындағы маймах паан даа систерге турыстығ нимеспін мин».

–[+] 26Харындастар, Авраамның[†] тӧлі паза Худайны улуғлапчатханнар! Сірерге ызылды пу арачыланыс сӧзі. 27Иерусалимнің чуртағӌылары паза оларның пастыхтары Аның Арачылағӌы полчатханын даа, суббота[†] сай хығырылчатхан ухаанӌыларның сӧстерін дее піл полбааннар. Іди олар, Иисусты чарғылап, ухаанӌыларның сӧстерін толдыр салғаннар[+]. 28Иисусты ӧлімге чарғылаӌаң пір дее пыро таппин, Пилаттаң Аны ӧдірібізерге сурынғаннар[+]. 29Пазылған нимені прай толдыр салып, Аны, кірестең[†] суурып, хуюда чыып салғаннар[+]. 30Че Худай Аны ӧлімнең тірілдіріп алған[+]. 31Кӧп кӱннер изере Ол позынаң хада, Галилей чирінең[†] сығып, Иерусалимзер килген ӱгренӌілеріне кӧрін кил турған. Амды, тізең, олар чонға Аннаңар киречілепчелер[+]. 32Піс тее сірерге ӧрініснең Чахсы Хабар искірчебіс: Худай, Иисусты тірілдіріп, ӧбекелерібіске аасхынып пирген сӧзін амды піске, оларның тӧллеріне, толдырған[+]. 33Худайны саблапчатхан ікінӌі Ырында пазылча:

«Син Минің Оолғымзың. Мин пӱӱн Сині тӧріттім».

– 34Худай Аны ӧлімнең тірілдіріп алған. Ол чирде хаӌан даа чызыбас. Аннаңар Ол піди теен:

«Мин Давидке молӌаан ах-арығ[†] паза ізестіг паарсазымны сірерге читірербін».

–[+] 35Аннаңар пасха пір орында даа пазылған:

«Позыңның Ах-арығ[†] Нымысчыңа чирде чызирға пирбессің».

–[+] 36Давид позының тузында Худайның ӧӧн пӧгінін толдыр салған, соонаң ӱреп, ӧбекелерінің соонӌа парыбысхан, сӧӧгі, тізең, чирде чызып парған[+]. 37Ол, тізең, Худайға тірілдіріп, чирде чызыбаан. 38Харындастар, сірер пілерге кирексер, Иисустаң пастыра сірерге чазых[†] позыдары искірілче[+]. 39Прай нимеде, хайда сірер, Моисей[†] Чахии пастыра чазыхтарыңнаң позып полбаазар, Ағаа киртінчеткеннернің полғаны ла Аннаң пастыра позып алар[+]. 40Ухаанӌылар чоохтаан нимелер сірерге тӱс парбазын тіп, китеніңер!

41«Кӧріңер, кізее кӱлеечілер!
Хайхап алыңар, анаң чох пол парыңар!
Пірее кізі пу кӱннеріңде итчеткен киректерімнеңер
сірерге чоохтаан даа полза, киртінмесчіксер».

42Павелнең Варнава, чоохтарын тоозып, иудейлер[†] синагогазынаң сых париғаннарында, иудей ниместер пу нимедеңер килер субботада хатап чоохтап пирерге сурынғаннар. 43Чыылған чон таразыбысханда, кӧп иудейлер[†] паза иудейлерге хозылған иудей ниместер Павелнің паза Варнаваның соонӌа парғаннар. Павелнең Варнава, кізілернең чоохтазып, оларны Худай паарсазында поларға чӧптееннер[+].

44Пазағы субботада саардағы прай даа чон Худай сӧзін истерге чыылыс парған. 45Че иудейлер, чыыл парған чонны кӧр салып, атархап парғаннар, Павел чоохтаан нимелерге, тізең, тоғыр кірізіп, хазалып, анынаң таласханнар[+]. 46Андада Павелнең Варнава чалтанмин чоохтанғаннар:

– Сірерге иң пурун Худай сӧстері чидерге кирек полған, че сірер, аны хыйа идіп, постарың постарыңны мӧгі чуртасха[†] турыстығ нимес итчезер, піс, тізең, иудей ниместерзер айланчабыс[+]. 47Піске Хан Худай піди чахаан:

«Мин сині, чир ӱстӱндегі[†] прай кізілерні арачылап алар ӱчӱн,
прай чоннарға чарых поларға турғысхам»[+].

48Аны истіп, иудей ниместер ӧрінгеннер паза Хан Худай сӧзін сабландырғаннар. Мӧгі чуртасха[†] салылғаннарының прайзы киртін сыххан.

49Хан Худай сӧзі прай ол чирӌе тарап сыххан. 50Че иудейлер Худай кибірліг паза чонға улуғлатчатхан иудей нимес ипчілерні, ідӧк саардағы устағӌыларны Павелнең Варнавадаң тоғыр кӧӧктіріп, оларға истіг чуртас пирбинібіскеннер, соонаң оларны постарының чирлерінең сығара сӱрібіскеннер[+]. 51Че Павелнең Варнава, оларзар алдыра азахтарындағы тозынны хахтабызып, Икон саарзар парыбысханнар[+]. 52Ӱгренӌілері, тізең, ӧрініснең паза Худай Худынаң тол чӧрібіскеннер[+].

#### 14


Икон саарда

1Икон саарда андағох ниме полған: Павелнең Варнава, иудейлер[†] синагогазынзар[†] кіріп, анда ӧтіг чоохтанғаннары сылтаанда уғаа кӧп иудейлер[†] паза гректер киртін сыхханнар[*][+]. 2Че киртінминчеткен иудейлер, олардаң тоғыр иудей ниместернің кӧңнілерін тибіредібізіп, хорылыс иткеннер. 3Андағ даа полза, Павелнең Варнава, мында илееде ӱрге халып, Хан Худайдаңар[†] чалтанмин ӱгреткеннер. Худай Позының паарсазын пирчеткенін таныхтап, илӌілерге[†] танығлар паза хайхастар[†] идерге кӱс пирчеткен[+]. 4Ол туста саардағы чон ікі чарыл чӧрібіскен. Пір чардығы иудейлернің саринда полған, пасхалары, тізең, илӌілер[†] ӱчӱн полғаннар[+].

5Анаң иудейлер, иудей ниместер, паза иудей пастыхтары, илӌілердең тоғыр чӧптезіп алып, оларны уйатха суғып, тастарнаң чаалирға идібіскеннер. 6Илӌілер, аннаңар піл салып, саардаң парыбысханнар. Олар Ликаон чиріндегі Листр паза Дервий саарларӌа паза оларның хыриндағы аалларӌа чӧр сыхханнар[+]. 7Анда олар Чахсы Хабардаңар чоохтап чӧргеннер.


Листр саарда

8Листр саарда тӧрееннең азахтарын тибірет полбас пір кізі полӌаң, ол пір дее пас чӧр полбаӌаң[+]. 9Ол Павелнің чооғын истіп одырған. Павел, тізең, андар кӧрібізіп, анда позының имненіп аларына киртінізі парын сизін салған.

–[+] 10Иисус Христос Хан-пигібістің[†] адынаң тіпчем сағаа: азахтарыңа кӧні турыбыс! – тыыда чоохтаныбысхан Павел.

Ол кізі, сах андох тура хонып, пас чӧр сыххан[+]. 11Кізілер, тізең, Павелнің ниме идібіскенін кӧр салып, Ликаон тілінең хысхырыс сыхханнар: «Піссер худайлар кізі омазында килтірлер!»[+] 12Анаң Варнаваны Зевс тіп худай адынаң, Павелні, тізең, ӧӧнінде ол ла чоохтанчатханнаңар, Ермий тіп худай адынаң адап алғаннар. 13Саар тастында Зевс худайның храмы[†] полған. Зевстің абызы, саар ізіктерінзер алдыра тегілекти ӱрген чахайахтар паза тазыннар ағыл киліп, чоннаң хада тайығ[†] саларға итчеткен. 14Че илӌілер, Варнаванаң Павел, ол нимені истіп, кип-азахтарын талабызып, кізілер аразынзар чӱгӱр парып,[+] 15тың иде хысхырғаннар:

– Иреннер! Ниме итчезер? Піс сірерӧк осхас кізілербіс. Сірерні, чой нимелерге киртінмин, тигірнең чирні, талайны паза анда полчатхан прай нимелерні чайап салған тіріг Худайға киртінзіннер тіп, Чахсы Хабарны искір чӧрчебіс[+]. 16Худай мының алнында прай чоннарға пос оңдайынӌа чуртирға чаратхан. 17Ол піске, чахсызын читіріп, тигірдең наңмыр, чахсы тамах сыхчаң чыллар, ас-тамах пирӌең, паза чӱректерібісті ӧрініснең толдырӌаң. Іди Ол Позынаңар ӱзігі чох киречілеп сал турған[+].

18Іди олар кізілерні, постарына тайығ[†] салдыртпин, ибзер таразыбызарға чадап ла чӧптеп алғаннар. Постары, тізең, анда халып, аннаң андар ӱгреткеннер.

19Илӌілер анда кізілерні чалтанмин ӱгретчеткен туста, Антиох паза Икон саарлардаң килген хай пірее иудейлер чонны илӌілердең тоғыр чӧптеп сыхханнар: «Олар пір дее сын ниме чоохтабинчалар, прай чойланначалар». Иудейлер кізілерні ӧкпелендірібіскеннер, Павелні тастарнаң чаалап, анаң аны, ӧл парған полар тіп, саар тастынзар апар салғаннар[+]. 20Ӱгренӌілері аның ибіре чыыл парғанда, Павел, тур киліп, саарзар парған. Ікінӌі кӱнінде ол Варнаванаң хада Дервий саарзар чӧрібіскен.


Илӌілернің Сирийдегі Антиох саарзар айланғаны

21Павелнең Варнава, Дервий саарда Чахсы Хабардаңар ӱгредіп, кӧп наа ӱгренӌі тапханнар. Анаң хатабох Листр, Икон паза Писидийдегі Антиох саарларӌа иртіп парғаннар. 22Піске Худайның хан-ӱлгӱзінзер[†] кӧп хыйаллар пастыра кірерге килізер тіп ӱгредіп ала, Худайға киртінерге хығырғаннар паза ӱгренӌілернің кӧңні-сағыстарын тыытханнар[+]. 23Илӌілер полған на тигірибнің[†] пазында ах сағалларны[†] турғыс салғаннар паза, ораза[†] тудып, пазырғаннар. Анзын олар киртін сыххан Хан Худайның холына пиргеннер[+].

24Анаң, Писидийӌе иртіп, Памфилий чирінзер читкеннер. 25Пергий саарда Хан Худай сӧзіне ӱгреткеннер, анаң Атталий саарзар парғаннар. 26Андартын олар Антиох саарзар чӱс парыбысханнар. Анда олар пу тоғыстарына Худайдаң алғас[†] алған полғаннар, амды, тізең, олар аны толдыр салғаннар[+].

27Андар читкенде, тигіриб[†] чонын чыып алып, Худай оларнаң ниме иткенінеңер, хайди Ол иудей ниместерге киртініссер ізік ас пиргенінеңер прай чоохтап пиргеннер. 28Ол саарда олар ӱгренӌілерінең хада илееде ӱр полғаннар.

#### 15


Иерусалимдегі чыылығ

1Иудей чирінең[†] килген кізілернің хай піреезі харындастарны, Моисей Чахии[†] хоостыра сӱннет[†] итпезеңер, арачылан полбассар тіп, ӱгреткеннер. 2Че Павелнең Варнава ол кізілернең, чараспин, тың тартыс салғаннар. Андада пу кирек хоостыра Павелнең Варнаваны, ідӧк постарының аразынаң хай пірее пасха даа киртінчеткеннерні Иерусалимдегі илӌілерзер[†] паза тигіриб[†] ах сағалларынзар[†] ызарға чарат салғаннар[+].

3Павелнең Варнава, тигіриб[†] чонына ӱдестіртіп алып, Финикий паза Самар чирлерінӌе ирткеннер, андағы чонға иудей ниместернің Худайға киртін сыхханнарынаңар чоохтап, прай киртінчеткеннерні уғаа тың ӧріндіргеннер. 4Иерусалимзер чит килгеннерінде, оларны тигіриб чоны, илӌілер[†] паза тигіриб ах сағаллары[†] удурлааннар. Павелнең Варнава Худай постарынаң ниме иткенінеңер паза иудей ниместерге киртініссер ізік ас пиргенінеңер оларға прай искір пиргеннер. 5Андада фарисейлернің[†] пірігізіндегі киртінчеткен кізілернің хай піреезі, тура хонып, иудей ниместерге сӱннет[†] идерге паза Моисей[†] Чахиинӌа чуртирға кирек тіп чоохтанған.

6Илӌілер паза тигіриб ах сағаллары ол киректі ӱзӱрерге чыылыс парғаннар. 7Ӱр ӱзӱрген соонда, Пётр, тур киліп, оларға чоохтаан:

– Харындастар! Сірер пілчезер, иң пастабох Худай, иудей ниместер Чахсы Хабарны миннең истіп, Худайға киртін сыхсыннар тіп, пістің арабыстаң мині таллап алған[+]. 8Кізілер сағызын пілчеткен Худай, иудей ниместерге піскеӧк чіли Худай Худын[†] сыйлап, оларны Позына алчатханын киречілеен[+]. 9Пірдеебісті пасхалабин, иудей ниместернің чӱректерін киртініснең арығлабысхан[+]. 10Амды ноға сірер Худайны сынапчазар? Ӱгренӌілернің мойныларына пістің ӧбекелерібіс тее паза піс тее апар полбаан чӱкті сал пирерге кӱстенчезер[+]? 11Че піс оларох чіли Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың паарсазынаң арачылан халарыбысха киртінчебіс[+].

12Анаң чыылған чон, тымыл парып, Варнаванаң Павелні искен. Олар хайди Худай оларнаң пастыра иудей ниместернің аразында хайхастар[†] паза танығлар иткенінеңер чоохтааннар. 13Анаң олар тохтап парғанда, Иаков[†], чооғын пастап, теен:

– Харындастар! Истіңер мині[+]. 14Симон чарыт пирген, хайди Худай пастап иудей ниместердең Позының чонын идіп аларына хайығ салған. 15Анзынаң ухаанӌыларның[†] сӧстері дее чарасчалар, аннаңар піди пазылған полған:

16«Анаң, айлан киліп,
Давидтің[†] хыйын тӱскен чуртын, нааӌылап саларбын.
Иңзеріл парған нимелерін,
прай тыхтап, тӱзет саларбын.
17Аннаңар пасха кізілер паза прай чоннар,
кемні Мин Позыма чоным идінерге хығырғам,
Хан Худайны[†] тілирлер,
– тіпче прай пу нимені чайапчатхан Хан Худай».

– 18Худайға Позының хас-хаӌаннаң итчеткен киректері прайзы пілдістіг. 19Аннаңар, сағынчам, Худайға айланчатхан иудей ниместерге харығ полбасха кирек. 20Че оларға піди пас пирерге кирек – чой худайларға салылған чиисті чібеске, чӧреес хылыхтығ полбасха, поо пазылған малның идін чібеске паза ханны іспеске, постары хынминчатхан нимелерні пасхаларына итпеске[+]. 21Моисей Чахиин[†] хас-хаӌаннаң пеер полған на саарның синагогаларында[†] хығырадырлар, аның сӧстерін суббота[†] сай искіредірлер нооза.


Иудей ниместерге пічік ысханы

22Андада илӌілер паза ах сағаллар, прай тигіриб чонынаң чӧптезіп алып, постарының аразынаң нинӌе-де кізі таллап алғаннар, анаң оларны Антиох саарзар Павелнең паза Варнаванаң хада ызарға чарат салғаннар. Оларның пірсі Варсава тіп солалығ Иуда[†], ікінӌізі Сила полған. Олар киртінчеткен харындастарның аразында пастыхтар полғаннар[+]. 23Олар мындағ пічік пас пиргеннер:

«Илӌілер, тигіриб ах сағаллары паза харындастар Антиох саарда, Сирий паза Киликий чирлерінде чуртапчатхан иудей нимес чоннардаң сыххан харындастарға чолабит ысчабыс! 24Пістің арабыстаң парған хай пірее кізілер, сӱннет итчең кибірні тудып, Моисей Чахиинӌа чуртирға кирек тіп, сірерні сағыссырат салғаннарын искебіс. Піс оларға андағ нимені чахыбаабыс[+]. 25Аннаңар піс, мында чыылызып, аарлығ Варнаванаң паза Павелнең хада сірерзер позыбыс таллап алған кізілерібісті ызарға чарат салғабыс. 26Ол кізілер Хан-пигібіс Иисус Христос ӱчӱн постарының тыннарына даа айабааннар. 27Аннаңар піс сірерзер Иуданы[†] паза Силаны ысчабыс. Олар піс пасхан нимелерні сӧстернең чарыт пирерлер. 28Худай Худы[†] даа, піс тее сірерге пасха чӱк артарға пір дее кирек чоғыл тіп сағынчабыс, че пу ла иң кирек нимелерні:[+] 29чой худайларға тайығ[†] идіп салған чиисті, поо пазылған малларның идін паза ханны чібеңер, чӧреес хылыхтығ полбаңар паза постарың хынминчатхан нимені пасхаларына даа итпин турыңар. Пу нимені толдырзаңар, орта идерзер. Хазых полыңар».

30Ысхан кізілер, Антиох саарзар чидіп, кізілерні чыып алып, пу пічікті пирібіскеннер. 31Мындағы чон, ол пічікті хығырып, чахығларға ӧрінген. 32Иуданаң Сила, ухаанӌылар[†] полғаннарынаңар, мындағы харындастарны кӧп ӱгредіп, оларның киртіністерін тыытханнар[+]. 33Анда анӌа-мынӌа полып алған соонда, харындастарны нандыра, оларны пеер ысханнарзар, амыр хоных алғап, позыдыбысханнар. 34Че Сила анда халарға сағыныбысхан, Иуда, тізең, Иерусалимзер айланған.


Павелнең Варнаваның чарылысханы

35Павелнең Варнава Антиох саарда чуртааннар. Олар паза пасха кӧп ӱгретчілер, кізілерні Хан Худай сӧзіне ӱгредіп, Чахсы Хабарны искіргеннер[+].

36Нинӌе-де тус ирткенде, Павел Варнаваа теен:

– Хан Худай сӧзін искірген прай саарларыбысча хатап чӧр киліп, Худайға киртінчеткеннер хайди чуртапчатханнарын кӧр килең.

37Варнава позынаң хада Марк тіп солалығ Иоанны алып аларға сағынған[+]. 38Че Павел постарынаң Памфилийде чарыл парыбысхан, паза итчең тоғыстарында араласпаан Иоанны хада аларға хынмаан[+]. 39Анзынаң талаза халып, олар чарылыс парғаннар. Варнава, Маркты хада алып, Кипрзер кис парыбысхан. 40Павел, тізең, Силаны таллап алған, анаң харындастар пастыра Худай алғазын алып, чорыхха сығыбысхан[+]. 41Олар, Сирий паза Киликий чирлерінӌе чӧріп, андағы тигіриб чонының киртіністерін тыытханнар.

#### 16


Павелге Тимофейнің хозылғаны

1Павел Дервий паза Листр саарларға читкен. Анда киртінчеткен иудей іӌеліг, грек пабалығ Тимофей ады-солалығ ӱгренӌі полған[+]. 2Тимофейдеңер Листрдегі паза Икондағы харындастар чахсы чоохтанғаннар. 3Павел аны позынаң хада алып аларға хынған, че андағы иудейлер[†] Тимофейнің пабазы грек кізі полчатханын пілгеннер, аннаңар ол Тимофейге сӱннет[†] иттірібіскен[+]. 4Іди олар, саардаң саарға чӧріп, анда киртінчеткен кізілерге Иерусалимдегі илӌілернің[†] паза тигіриб[†] ах сағалларының[†] чарадығларын, чахығларын толдыр турардаңар чоохтап турғаннар[+]. 5Тигіриб[†] чонының киртінізі тыып, аның саны кӱннің сай хозылғаннаң хозылған[+].


Павелнің хараана кӧрінген кӧспек

6Хаӌан олар Фригий паза Галат чирлерін ирткеннерінде, Худай Худы[†] оларны Асий чирінзер[†] Худай сӧзінеңер искірерге позытпаан[+]. 7Мисий чирінзер чидіп, Вифиний чирінзер парарға иткеннер, че Хут оларны андар позытпаанох[+]. 8Мисий чирін иртіп, олар Троада саарға читкеннер[+]. 9Хараазын Павелнің кӧспегінде Македон чирінең пір кізі, алнында тура тӱзіп, сурынып ала теен: «Македон чирінзер киліп, піске полыс пир». 10Аны кӧрген соонаң, Хан Худай[†] пісті Чахсы Хабардаңар искірерге андар хығырча тіп сағына тартып, сах андох Македон чирінзер парарға тимненібіскебіс.


Павелнің Филипп саарда ӱгреткені

11Іди, Троада саардаң сығып, піс Самофракий олтырыхсар кӧні читкебіс, пазағы кӱнінде, тізең, Неаполь саарда полғабыс. 12Андартын Филипп саарзар читкебіс. Ол Македон чирінің пу чардығындағы пастағы саар полған паза Рим колониязы полған. Анда піс анӌа-мынӌа кӱн полғабыс[+]. 13Субботада[†] піс саар тастындағы суғ хазынзар парғабыс, хайда иудейлернің[†] кибірі хоостыра Худайға пазырӌаң чир пар поладыр. Анда одырып алып, чыылыс парған ипчілернең чоохтасхабыс. 14Оларның аразында Фиатир саардаң аарлығ хызыл ис сатчаң паза Худайны улуғлапчатхан Лидий тіп пір ипчі истіп одырған. Хан Худай,[†] тізең, Павелнің чооғын оңарзын тіп, ол ипчінің чӱреен ас пирген[+]. 15Лидий, ибдегілерінең хада кіреске[†] тӱскен соонда, теен:

– Мині Хан Худайның сын кізізі тіп сағынчатсаңар, турамзар кіріп, минде чуртап алыңар.

Іди ол пісті чӧптеп алған[+].


Павелнең Силаның харибге чаптырғаны

16Пірсінде піс пазырӌаң чирзер парчатханда, нымысчы хыс тоғас парған. Ол полар нимені кӧзітчеткен хутха хаптырт салтыр. Іди ухаанӌылап[†], ол хыс ээлерін уғаа пайытчатхан. 17Павелнің паза пістің сообысча киліп, ол хыс хысхырған:

– Пу кізілер Ӧӧркі Худай нымысчылары. Олар піске арачыланыс чолынаңар искірчелер.

18Іди ол хыс кӧп кӱн ит турған. Павел, тарын парып, айнаа[†] айланып, теен:

– Иисус Христостың адынаң тіпчем сағаа, сых аннаң!

Олох туста чабал хут хыстаң сых чӧрібіскен[+]. 19Пайаағы хыстың ээлері, пайыӌаң оңдайлары чох пол парғанын кӧріп, Павелнең Силаны, тудып алып, чыылығлар иртірӌең чирзер алдыра пастыхтарзар сӧзір сыхханнар. 20Оларны пастыхтарынзар ағыл киліп, тееннер:

– Пу иудей полчатхан кізілер пістің саардағыларны ай-пораан итчелер. 21Олар мында піске, римдегілерге, чаразарға даа, толдырарға даа киліспинчеткен кибірлерні ӱгрет парчалар.

22Кізілер дее олардаң тоғыр пол сыхханнар. Пастыхтар, тізең, Павелнең Силаның кип-азахтарын суура тартып, оларны сымыхнаң соғарға чахааннар[+]. 23Соғып-соғып алып, тізең, оларны харибге чаап салғаннар. Андағы хадағӌаа оларны сиргек хадарарға чахааннар. 24Андағ чахығ алып алып, хадағӌы, оларны істіндегі пӧлікте пиктеп, азахтарына ағас кізен кизірт салған[+].

25Орты хараа тузында Павелнең Сила, пазырып, Худайны саблапчатхан сарыннарын сарнааннар, харибдегілер, тізең, оларны искеннер. 26Кинетін чирнің уғаа тың тітіреп сыхханына хариб тӧзінең прай чайхала тӱскен, анаң прай ізіктер аза чачырааннар, прайларының ілӌірбелері пос-пас тӱс парғаннар[+]. 27Хариб хадағӌызы, усхун киліп, кӧрзе, прай ізіктер азых. Анаң, харибдегілер тис парыбысхан поларлар тіп, ол, хылызын сығара тартып, позын сазыбызарға иткен[+]. 28Че Павел, тыыда чоохтанып, аны тохтадыбысхан:

– Позыңа хомай ниме итпе. Піс прайзыбыс мындабыс.

29Хадағӌы, чарытхы ағылдырып алып, хариб істінзер кире ойлаан, анаң, тітірезіп ала, Павелнең Силаның азағынзар тӱскен[+]. 30Анаң оларны харибдең сығар парыбызып:

– Пиглерім! Арачылан халар ӱчӱн, ниме идерге кирек мағаа? – тіп сурған ол.

–[+] 31Иисус Христос Хан-пиге киртін, андада позың даа, прай тураң даа арачылан халарзар, – нандырғаннар ағаа олар[+].

32Анаң Хан Худай сӧзіне аны паза аның туразында полған прай кізілерні ӱгреткеннер. 33Хадағӌы олох туста хараазын, оларны сығарып, палығларын чууп пирген, анаң позы даа, аның ибдегілері дее сах андох кіреске[†] тӱскеннер[+]. 34Анаң, оларны ибінзер ағылып, стол кистіне одыртып, сыйлаан, позының паза ибдегілерінің Худайға киртін сыхханнарына ӧрінген[+].

35Кӱнӧрте пол килгенде, саар пастыхтары, нымысчыларын хадағӌызар ызып, тееннер:

– Ол кізілерні позыдыбыс.

– 36Пастыхтар сірерні позыдыбыс тіп кізі ыстылар. Амды, мыннаң сығып, амыр-хазых чӧріңер, – искірген Павелге хариб хадағӌызы.

– 37Пісті, Рим кізілерін, чарғы даа чох, чон кӧзіне чыртып, харибге чапханнар. Амды, тізең, сым-туюххан позытчалар? Чох, постары киліп, позыдыбыссыннар пісті, – теен оларға Павел[+].

38Нымысчылар, парып, ол сӧстерні саар пастыхтарына читір пиргенде, анзылары, пуларның Рим кізілері полчатханнарын истіп, хорых парғаннар. 39Киліп, тізең, оларның алнында пыросынғаннар, анаң, тастынзар сығарып, саардаң парыбызыңар тіп сурынғаннар[+]. 40Олар, тізең, харибдең сығып, Лидийзер килгеннер, анда киртінісче харындастарны кӧр салып, оларны ӱгредіп, саардаң чӧре халғаннар[+].

#### 17


Фессалоник саарда

1Павелнең Сила, Амфиполь паза Аполлон саарларны иртіп, иудейлернің[†] синагогазы[†] турчатхан Фессалониксер чиде салғаннар[+]. 2Павел позының оңдайынӌа синагогазар[†] кіріп, ӱс суббота[†] изере кізілернең Худай Пічиин[†] ӱзӱрген[+]. 3Мессий, чобалып, ӧлімнең тірілерге кирек полған тіп чарыда чоохтап ала, киречілеен.

– Ана ол Мессий мин чоохтапчатхан Иисус полча, – теен Павел[+].

4Исчеткен кізілернің хай піреезі, киртін сығып, Павелнең Силаа хозылған. Оларның аразында Худайны улуғлапчатхан гректер кӧп полған, ідӧк саблығ ипчілер дее илееде полған. 5Че киртінминчеткен иудейлер,[†] атархап, саарның ачыхтарынаң нимее чарабаан кізілерні хада алып, хорылысханнар паза саардағы чонны тарындырғаннар, анаң Иасонның туразынзар парып, Павелнең Силаны чон алнына сығарыңар тіп хысханнар[+]. 6Че оларны таппин, иудейлер Иасонны паза киртінчеткен харындастарның хай піреезін, хаап алып, саар пастыхтарынзар апарғаннар.

– Прай чирні ай-пораан итчеткеннер пеер читтірлер! 7Иасон, тізең, оларны туразына кирген. Ол кізілер, хағанның чахығларынаң тоғыр полып, пасха кізіні, Иисусты, постарының ханына санапчалар, – тіп, хысхырысханнар[+].

8Анзын искен кізілернің дее, саар пастыхтарының даа аразында хорылыс пасталыбысхан. 9Че анаң Иасонның паза пасхаларының ізес ахчаларын алып алғаннар, постарын, тізең, позыдыбысханнар.


Верий саарда

10Киртінісче харындастар, тізең, олох хараазын Павелнең Силаны Верий саарзар ызыбысханнар. Андар чидіп олар иудейлер синагогазынзар парғаннар. 11Мындағылар фессалониктегілернің хыринда арығ сағыстығ полғаннар: олар, кӱннің сай Худай Пічиин[†] хығырып, андағ ба, андағ нимес пе тіп сыныхтап ала, Чахсы Хабарны хынып алғаннар. 12Пу саардағы кізілернің кӧбізі киртін сыххан: гректернің пай ипчілері дее, иреннернің дее илеедезі.

13Че хаӌан Фессалониктегі иудейлер Павелнің Верий саарда Худай сӧзіне ӱгретчеткенін піл салғаннар, олар, андар чиде салып, андағы кізілерні Павелдең тоғыр кӧдіріп, сағыстарын ай-пораан иткеннер. 14Андада киртінісче харындастар Павелні талайзар алдыра парчатхан кізіні чіли ызыбысханнар. Силанаң Тимофей, тізең, анда халғаннар. 15Хада килген кізілер Павелні Афин саарға читіре ӱдес салғаннар. Анаң, Павелдең Силанаң Тимофейні позынзар табыраанӌа ызыбызарға чахығ алып алып, нандыра пара халғаннар.


Павел Афин саарда

16Оларны Афин саарда сағыпчатхан туста Павел, кізі чайаан худайларның саарға толдыра турғлапчатханнарын кӧріп, тың ачырған парған[+]. 17Аннаңар ол синагогада иудейлернең, Худайны улуғлапчатхан гректернең паза кӱннің сай тасхар тоғасхан кізілернең чоох апарған.

18Андағы эпикурей паза стоик философтарның хай піреезі[*] Павелнең чоохтасхан. Павел кізілерге Иисустаңар паза Аның тірілгенінеңер Чахсы Хабар искірчеткеннеңер, піреелері чоохтанғаннар: «Ниме тирге сағынча пу хуруғ тіл?» Че пасхалары тееннер: «Ол піске пасха худайлардаңар чоохтапча ба таң».

19Олар, Павелні Ареопаг чӧбінің орнынзар ағыл киліп, тееннер:

– Синің ӱгретчеткенің хайдағ андағ наа ӱгредіг полӌаң, піске аны пілерге чарир ба[+]? 20Син пістің хулахтарыбысха пасхаӌыл нимелер чоохтапчазың. Аннаңар, аның ниме полчатханын, піліп аларға сағынчабыс.

21Афин саардағылар паза пеер пасха чирдең килген кізілер наа нимедеңер чоох-чаахтазып, истіп, тус иртірерге хынғаннаң артых пасха пір дее нимее іди тың хынмаӌаңнар.

22Павел, Ареопаг чӧбінің ортызында турып, чоохтап сыххан:

– Афин саардағылар! Мин, сірерні кӧріп, худай кибірліг полчатханнарыңны сизінчем. 23Мин, сірернің пазырчатхан орыннарыңны ситкіп кӧр чӧріп, тайығ салӌаң орыннарның[†] пірсіне урун парғам. Анда «кізі пілбес Худайға» тіп пазыл партыр. Ана Анзынаңар, хайзын сірер, пілбезе дее, улуғлапчазар, чоохтап пирим сірерге.

– 24Пу чир-чайаанны паза андағы прай нимені тӧстеп салған Худай – чирнің паза тигірнің Хан Худайы[†] – кізі холынаң иділген храмнарда[†] чуртабинча[+]. 25Ол Позына, пірее ниме кирексіп, кізілер нымысчы ползыннар тіп сурынминча. Ол Позы прай нимее тын, чуртас паза нинӌе ниме пар прай пирче. 26Пір кізідең Ол прай чоннарны чайап салып, оларны чуртирға прай чир ӱстӱнӌе[†] тарадыбысхан. Чоннарға чуртир тузын паза орнын прай кӧзіт пирген.

– 27Кізілер Худайны тілеп чӧрзіннер тіп, арса, сизік хаап, Аны таап таа алар ба тіп, Худай іди иткен. Итсе-де, Ол пістің полғаныбыстаң на тың даа ырах нимес.

28«Піс Худайның сылтаанаң чуртапчабыс,
пас чӧрчебіс паза ӧӧн позыбыснаң мындабыс нимес пе зе».

Сірернің кибелісчілеріңнің хай піреезі чоохтаанни:

«Піс тее Аның палаларыбыс».

– 29Піске, Худай тӧлі полчатханыбыс ӱчӱн, Худай алтыннаң, кӱмӱстең алай тастаң ус хол паза кізі сағызы сылтаанда чайал парған ома тіп сағынарға чарабас. 30Аннаңар Худай прай кізілерге, Аны пілбеен тустарға хайығ салбин, амды чазыхтарынаң[†] хыйа полыбызарға чахыпча[+]. 31Худай чир ӱстӱндегі[†] чонның орта чарғызын итчең кӱнні Позы таллап алған Кізізі пастыра адап салған. Анзын Ол, Аны ӧлімнең тірілдіріп, прай кізілерге киречілеен[+].

32Ӧлімнең тірілдіріп алчатханын истіп, піреелері кӱлгеннер, пасхалары, тізең, чоохтанғаннар:

– Ол нимедеңер сині пірее пасха туста истіп аларбыс.

33Анаң Павел олардаң сых чӧрібіскен. 34Че хай пірее кізілер, ағаа хозылып, киртін сыхханнар. Оларның аразында Дионисий тіп ирен, Ареопаг чӧбінің кізізі, Дамарь тіп ипчі паза пасхалары даа хада полғаннар.

#### 18


Павел Коринф саарда

1Аның соонаң Павел, Афин саардаң сығып, Коринф саарзар килген. 2Анда Понт чирінең сыххан Акила тіп иудейге паза аның ипчізіне, Прискиллаа, тоғас парып, оларзар килген. Рим хағаны Клавдий прай иудейлерні[†] Римнең сығара сӱргеннеңер, олар ӱр ниместе Италийдең килген полғаннар[+]. 3Олар даа, Павелӧк чіли, отахтар итчеткен устар полғаннарынаңар, ол, оларда халып, тоғынған. 4Суббота[†] сай Павел синагогада[†] иудейлернең[†] паза гректернең чоохтазып, оларны киртіндірерге кӱстенген[+].

5Силанаң Тимофей Македон чирінең килгеннерінде, тізең, Павел, кӧңніне пастырып, иудейлерге Мессийнің Иисус полчатханын киречілеен[+]. 6Иудейлер, тізең, ағаа тоғырланып, чабал чоохтан сыхханнарында, Павел, кип-азаан хахтабызып, оларға теен:

– Сірерге урунған ниме ӱчӱн постарың нандырығ тударзар. Мин арығбын. Амды мин пасха чоннарзар парарбын[+].

7Анаң сығыбызып, Худайны аарлапчатхан Иуст тіп пір кізізер килген. Аның туразы синагога[†] хыринда турӌаң. 8Синагога пазы Крисп, тізең, прай ибдегілерінең хада Худайға киртін сыххан. Коринф саардағыларның аразынаң кӧп кізі, ідӧк киртініп, кіреске[†] тӱскен[+]. 9Хараазын кӧспегінде Худай, Павелнің хараана кӧрініп, теен:

– Хорыхпа, чоохтан на тур, пір дее тохтаба. 10Мин синнең хадабын, нооза. Пу саарда Минің кізілерім кӧп, аннаңар сағаа пірдеезі хомай итпес.

11Павел пу саарда, кізілерні Худай сӧзіне ӱгредіп, пір чыл алты ай полған.

12Ахай чирінің пастығына Галлионны турғыс салғаннарында, иудейлер, пос аразында чӧптезіп алып, Павелні тудып алғаннар, анаң аны чарғаа ағыл килгеннер. 13Павел кізілерні Моисей Чахии[†] хоостыра нимес Худайға пазырарға ӱгретче тіп хоптааннар.

14Павел чоохтанарға иткен аразында, Галлион иудейлерге теен:

– Иудейлер! Пу кізі піреезін хыйыхтаан полза алай хомай ниме идерге харасхан полза, андада мағаа сірерні исчең сылтағ поларӌых. 15Че талас ӱгредіглердеңер, ады-солалардаңар паза Моисей[†] Чахығларынаңар парчатса, ол киректерні постарың алынӌа ӱзӱріңер. Минің ол нимелерге чарғыӌы поларым килбинче[+].

16Анаң оларны чарғы чирінең сығара сӱрібіскен. 17Прай гректер, тізең, Сосфенні, синагога пазын, хаап алып, чарғы туразы алнында сохханнар, че Галлион оларның араларына пір дее кірбеен.


Павелнің Сирийдегі Антиохсар айланғаны

18Павел, Коринф саарда илееде кӱннер полып алып, харындастарнаң анымӌохтазып, Сирий чирінзер чӱс парыбысхан. Акиланаң Прискилла даа анаң хада парыбысханнар. Павел Кенхрей саарда, Худайға пирген сӧзін толдырарға тіп, састарын хырыхтырыбысхан[+]. 19-21Ефес саарға читкенде, Павел, синагогазар кіріп, анда иудейлернең анзын-мынзын ӱзӱрген. Олар постарында ам даа полып аларға сурынғаннарында, Павел ынабаан.

– Мағаа пу чағдапчатхан ӱлӱкӱнде Иерусалимде поларға кирек. Худай пирзе, мин соонаң сірерзер килербін, – теен.

Анаң анымӌохтазып, Акиланаң Прискилланы Ефесте халғыс салып, позы, тізең, парыбысхан[+][+].

22Кесар саарға чидіп, аннаң Иерусалимзер киліп, тигіриб[†] чонынаң тоғазып алып, Павел Антиох саарзар парыбысхан. 23Анда анӌа-мынӌа тус полып алып, пазох чорыхха сығыбысхан. Ӱгренӌілернің кӧңнілерін тыыдып ала, Галат паза Фригий чирлерін изерістіре ирт парып одырған[+].


Аполлостың Ефесте полғаны

24Александр саарда тӧреен Аполлос тіп ады-солалығ пір иудей Ефес саарзар килген. Ол уғаа хоос чоохтығ паза Худай Пічиин[†] чахсы пілчеткен кізі полған[+]. 25Апполос, Хан Худайның[†] чолынӌа ӱгреділген кізі полып, прай ізіг кӧңнінең чоохтанып, Хан-пигібістеңер[†] тӱзімніг ӱгрет салып одырған, че итсе-де ол Иоанның кіреске тӱскенін[†] не пілген[+]. 26Аполлос синагогада пір дее чалтанмин чоохтан сыххан. Акиланаң Прискилла, аны искен соонда постарынзар хығырып алып, ағаа Хан Худай чолынаңар орта иде чоохтап пиргеннер[+]. 27Анаң Аполлос Ахай чирінзер парарға тимненібіскенде, мындағы харындастар, андағы ӱгренӌілерге Аполлосты чахсы удурлазыннар тіп, пічік ызыбысханнар. Аполлос, андар чит киліп, Худай паарсазы хоостыра киртіністіг пол парғаннарға кӧп полысхан[+]. 28Ол кізілер кӧзіне тартызығларда кӱстіг сӧзінең Худай Пічии[†] хоостыра Мессийнің Иисус полчатханын уғаа киртіндіре кӧзідіп, иудейлердең азып алӌаң[+].

#### 19


Павелнің Ефесте полғаны

1Аполлос Коринф саарда полчатхан туста, Павел, ортызынзархы чирлерӌе иртіп, Ефес саарзар чит килген. Анда хай пірее ӱгренӌілерні таап алып,[+] 2олардаң сурған:

– Сірер, киртін сығып, Худай Худын[†] алғазар ба?

– Піс Худай Худынаңар[†] испеебіс тее, – нандырғаннар олар ағаа.

– 3Хайдағ ниме пастыра сірер кіреске[†] тӱскезер? – пазох сурған олардаң Павел.

– Иоанның кіреске[†] тӱзіргенінең, – нандырғаннар олар.

–[+] 4Иоанн кізілерні чазыхтарынаң[†] хыйа ползыннар тіп кіреске тӱзірген. Ол позының соонӌа килчеткеніне, Иисус Христосха, киртінерге хығырған, – теен Павел[+].

5Аны истіп, ӱгренӌілер Иисус Хан-пигнің[†] адынаң кіреске тӱскеннер[+]. 6Анаң Павел оларзар холларын салғанда, оларға Худай Худы тӱскен. Ӱгренӌілер ухаанӌылааннар[†] паза аймах-пасха тіллернең чоохтан сыхханнар[+]. 7Оларның прайзы он ікіӌе кізі полған.

8Павел, синагогазар[†] киліп, кізілернең чоохтазып, Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] киртістіг иде ӱс айӌа чалтанмин ӱгреткен[+]. 9Че хай пірее кізілер, ағаа тарынып, киртінмин, кізілер кӧзіне Хан Худай[†] чолын сӧклееннер. Андада Павел, киртінчеткен ӱгренӌілерін чарып алып, Тиранн тіп кізінің ӱгредіг туразында кӱннің сай ӱгрет турған. 10Іди ікі чылӌа полған. Аннаңар Асий чирінің[†] прай даа кізілері, иудейлер[†] дее, гректер дее, Иисус Хан-пигдеңер ӱгредігні искеннер.


Скеваның ооллары

11Худай Павелнің холынаң илееде хайхастар[†] иткен. 12Ағырығ кізілерзер аннаң ал халған хол платтарын алай ба хурларны салып, ағырығларын тохтатчаңнар, чабал хуттар даа олардаң сых парыбыс турӌаңнар[+]. 13Пір орында чуртабинчатхан иудей сыбырағӌылары даа Иисус Хан-пигнің адынаң чабал хуттар кірген кізілерні имнирінде тузалан кӧрӌеңнер.

– Сірерні Павел ӱгретчеткен Иисустың адынаң сыбырапчабыс, – чоохтанӌаңнар олар[+].

14Андағ нимені иудейлернің[†] улуғ абызы полчатхан Скеваның читі оолғы итчең.

15Че чабал хут оларға піди нандырған:

– Иисусты пілчем, Павел дее мағаа таныс, че сірер чи кемзер[+]?

16Анаң чабал хутха хаптырған кізі, оларға атығып, тыыныбызып, кӱснең оларны асхан, анзылары, тізең, ол турадаң, кип-азах чох паза чоо сохтыр салып, сығара хонғаннар. 17Пу тылаас Ефес саарда чуртапчатхан прай даа иудейлер паза гректер аразында тарап парған. Прайзы хорыхханнарына Иисус Хан-пигнің адын сабландырған. 18Киртін парғаннарның кӧбізі, тізең, Павелзер киліп, постарынаңар паза иткен чазыхтарынаңар[†] кӧні чоохтааннар[+]. 19Сыбырағӌы киреенең айғасхан кізілернің кӧбізі, постарының пічіктерін чыып алып, оларны кізілер кӧзіне ӧртеен. Ол пічіктернің турчатхан паазын санабысханда, иліг муң кӱмӱс ахчаа чит партыр. 20Ана іди, кӱс алынып, тарап сыххан Хан Худай сӧзі[+].

21Ол киректер соонда Павел, Македон паза Ахай чирлерінӌе иртерге паза Иерусалимге чидерге пӧгін тудып, чоохтанған:

– Анда полып алып, мағаа Римні дее кӧріп аларға кирек[+].

22Анаң ол, позына полысчатхан Тимофейнең Ерастты Македон чирінзер ызыбызып, позы ӱр нимеске Асий чирінде[†] хала парған[+].


Ефестегі хорылыс

23Ол тустарда Хан Худай чолынаң тоғыр илееде кӧп кізі кӧдірілген. 24Кӱмӱс киреенең айғасчатхан ус кізі Димитрий, Артемиданың[*] кӱмӱс храмыӌахтарын[†] итчеткен ус, чонға паза хоосчыларға илееде кӧп парыс ағылӌаң полған. 25Ол, хоосчыларны паза пасха даа андағох ус чонны чыып алып, теен:

– Арғыстар! Сірер пілчезер, пу тоғыснаң палғалыстығ пістің ис-пайыбыс. 26Че сірер кӧртеечезер, истеечезер, пу Павелнің Ефес саарда ла нимес, че прай даа Асий чирінде, кізі холынаң иділген нимелерні худай ниместер тіп кізілерге киртіністіг чоохтан чӧріп, кӧп кізіні тискерлендірчеткенін. 27Мынзы, тізең, узыбыстың на нимес, че улуғ худайыбыс Артемиданың храмының[†] пір дее нимее салылбазынаң хорғыстығ. Прай Асий чирінде паза прай чир-чалбахта[†] улуғлалчатхан худайыбыстың аарлығ омазы хырыл халар.

28Пу нимені ис салып, оларның чабаллары тут килген.

– Ефестегі Артемида илбек! – хысхырыс сыхханнар олар.

29Прай саар хорылысха пат парған. Павелнең хада чӧрчеткен македон кізілерін, Гаийнең Аристархты, хаап алып, прайзы пір саңай чыылығлар иртчеткен орынзар чӱгӱрізе халған[+]. 30Павел ол кізілерзер удур сығарға иткенде, ӱгренӌілер аны позытпааннар. 31Асий чирінің хай пірее пастыхтары даа, Павелге нанӌы полчатханнары, андар кізі ызып, чыылығда кӧрінмеске сурынғаннар.

32Ол туста піреелері пір ниме, пасхалары, тізең, пасха ниме хысхырысханнар. Чыылығ оорли ла иртчеткен, мында чыылыс парғаннарның кӧбізі нимее чыылысханнарын даа пілбеен. 33Иудейлер постарының аразынаң Александрны сығара іткеннер. Кізілер аразынаң кем-де ағаа ниме идерге кирек полчатханын чоохтаан. Александр, холын кӧдіріп, кізілерге чоохтанарға иткен. 34Кізілер, аның иудей полчатханын піл салып, пір тиңе пірее ікі часча хысхырғаннар:

– Ефестегі Артемида илбек!

35Андада саар пастыхтарының пірсі, кізілерні амырадып, теен:

– Ефес кізілері! Кем пілбинче, Ефес саар илбек Артемида худайның паза тигірдең тӱскен ызых[†] тастың[*] нымысчы саары полчатханын? 36Мында тартысчаң ниме чох полза, андағда сірерге, амырап парып, кинен хылынмасха кирек. 37Сірер, тізең, пеер Артемида худайыңарны хомайлабаан даа, храмда даа пір дее ниме оғырлабаан кізілерні ағыл килгезер. 38Димитрий паза аннаң хада полчатхан хоосчылар кемні-де хоптирға сағынчатсалар, андағ нимее чарғылар паза пастыхтар пар: андар удур-тӧдір хоптаныссыннар. 39Че пірее пасха ниме кӧрглепчетсеңер, анзы ӱлгӱ-чахығ чыылиинда пӧгілер. 40Пісті, пол парған ниме ӱчӱн, кізілер, хорылыс кӧдірчезер тіп, пыролыбызарға даа айабастар. Пу хорылысты ахтир пістің пір дее сылтаабыс чоғыл.

41Іди тіп, ол чыылған чонны позыдыбысхан.

#### 20


Павелнің Македон паза Грек чирлерінӌе чӧргені

1Хорылыстар тоозылғанда, Павел, ӱгренӌілерін хығырып, оларның кӧңнілерін тыыда чоохтанып, анаң оларнаң анымӌохтазып, саардаң сығып, Македон чирінзер парыбысхан[+]. 2Ол чирлерӌе иртчеткенде, андағы киртінчеткеннернің кӧңнілерін тыыда чоохтанып ала, Павел Грек чирінзер чит килген. 3Анда ол ӱс ай полған, анаң Сирийзер парыбызарға иткен. Че иудейлернің[†] позынаң тоғыр иділген хорылыстардаңар піл салып, Македон чирінӌе нандыра айланарға пӧгін сыххан[+]. 4Аны Асий чиріне[†] теере Верий саардаң килген Пиррнің оолғы Сосипатр, Фессалоник саардаң килген кізілер Аристархнаң Секунд, Дервий саардаң килген Гаий, Тимофей, Асий чирінең[†] килген кізілер Тихикнең Трофим ӱдескеннер[+]. 5Олар, пурун парып, пісті Троадада сағааннар[+]. 6Піс, тізең, Ачытпаан халас ӱлӱкӱні[*] соонда Филипп саардаң чӱс парыбысхабыс. Анаң писче кӱн пазынаң оларға Троада саарда читкебіс. Анда читі кӱн полғабыс[+].


Павелнің Троадада халғанӌызын полғаны

7Суббота[†] иирде ӱгренӌілер Павелзер халас сындырарға чыылысханнар. Пазағы кӱнінде чорыхха сығарға итчеткеннеңер, Павел ӱгренӌілернең хада орты харааға теере чоохтасхан[+]. 8Піс чыылысхан ӱстӱндегі пӧлікте чарытхылар илееде полған. 9Павелнің узах чооғы тузында кӧзенек алнында одырчатхан Евтих тіп оол сабыхсып парыбызып, хыймырана тӱзіп, ӱзінӌі хадылдаң чирге тӱс парған, кӧдірзелер, ӧліг. 10Павел, алтынзар тӱзіп, андар чаба чадып, аны хуӌахтап алып, теен:

– Сағыссырабаңар, аның тыны ам даа сыхпаан.

11Анаң ол, хатап ӧӧр сығып, халас сындырып алып, чібізіп, илееде ӱр, таң азыра даа, чоохтана-чоохтана, сых чӧрібіскен. 12Пайаағы оолны тіріг позын ағыл килгеннеріне кізілер уғаа тың ӧрін парғаннар.


Павелнің Милит саарзар чӧргені

13Піс, пурун парып, керіпке одырыбызып, Асс саарзар, Павелні алып аларға тіп, чӱс парғабыс. Ол, андар чазағ парарға полып, піске іди идерге чахаан. 14Павел пісті Асс саарда удурлаанда, піс аны керіпке алып алып, Митилина саарзар чӱзе халғабыс. 15Андартын парыбызып, пір кӱнінде Хиос олтырыхтың тоғыр турыбысхабыс. Паза пір кӱнінде Самос олтырыхха читкебіс. Анаң, Трогиллийде полып алып, пір кӱн пазынаң Милит саарға килгебіс. 16Павел, оңдай полза, Иліг кӱн пайрамында[†][*] Иерусалимде полып аларға маңзыраан, аннаңар ол, Асий чирінде тус чідірбеске тіп, Ефес саарда тохтабин, аннаң андар чӱзерге чарат салған[+].


Павелнің Милиттегі чооғы

17Павел, Ефес саарның тигіриб[†] ах сағалларын[†] хығыртыбызарға тіп, Милит саардаң кізілер ызыбысхан. 18Ах сағаллар[†] андар килгенде, тізең, Павел оларға теен:

– Минің, Асий чирінзер киліп, пастағы кӱннердеңӧк сығара сыбыра сірернең хада полғанымны пілчезер[+]. 19Мин, кӧп хати харах чазым тӧгіп ала, иудейлернің[†] чабал сағынып иткен сынағларын тобырып ала, Хан Худайға[†] пазымнығ тоғынғам. 20Мин, кізі кӧзіне алай алынӌа иблерде ниме дее искірзем, хайдағ даа нимее ӱгретсем, тузалығ пір дее ниме иртірбеем. 21Мин иудейлерні дее, гректерні дее, чазыхтаң[†] хыйа полып, Худайзар айланарға паза пістің Хан-пигібіс[†] Иисус Христосха киртінерге ӱгреткем. 22Амды мин Худай Худы[†] кӧңнінӌе Иерусалимзер парчам. Пілбинчем, ниме анда мині сағыпча. 23Че, мині хариб паза хыйаллар сағыпча тіп, Худай Худының[†] прай саарларда киречілепчеткенін не пілчем[+]. 24Мин, тізең, позымның ӱлӱзімні, Иисус Хан-пигдең алған тоғысты, Худай паарсазынаңар Чахсы Хабарны кізілерге ӧӧрчіліг искірерін толдыр салим на тіп, пір дее нимее хайбинчам, позымның чуртазымны даа нимее салбинчам[+]. 25Амды мин пілчем: сірер прайзыңар, кемнің аразында мин чӧргем паза кемні Худай хан-ӱлгӱзіне[†] ӱгреткем, мині паза кӧрбессер. 26-27Мин Худайның прай кӧңнін сірерге искір турарға часпаӌаңмын. Аннаңар пӱӱнгі кӱнде чоохтапчам сірерге: мин пірдеезінің ханында пыролығ нимеспін. 28Постарыңны паза Худай Худы хадарарға пирген ӧӧрні чахсы кӧріңер. Худайның паза Хан-пигібістің Позының тӧгілген ханы пастыра алған тигірибін[†] хайраллаңар[+]. 29Минің соомда сірерзер ӧӧрні айабас чап пӱӱрлер килерлерін пілчем нооза[+]. 30Сірернің дее араңарда, ӱгренӌілерні постарының соонӌа апарыбызарға полып, саба чоохтанар кізілер табылар[+]. 31Аннаңар сизіктіг полыңар, сірернің полғаныңарны ла ӱс чыл ӱзігі чох хараа-кӱнӧрте, харах чазым тӧгіп ала, ӱгреткенімні ундубаңар!

–[+] 32Амды даа, харындастар, мин сірерні Худай холына пирчем. Аның паарсастығ сӧзін ундутпаңар! Ол сірерні аннаң андар ӱгрет полар, ідӧк Худай позының прай кізілеріне пирчеткен алғастардаң[†] сірерге дее пир полар[+]. 33Мин пірдееңердең кӱмӱс тее, алтын даа, кип-азах таа аларға сағынмаам[+]. 34Постарың пілчезер, мин позыма даа, миннең хада полған кізілерге дее кирексеен нимелерні пу холларымнаң тоғынып алӌаңмын[+]. 35Мына піди піске, кӱстеніп тоғынып, кӱс чохтарға полызарға паза Иисус Хан-пигібістің сӧстерін ундубасха кирек полчатханын мин сірерге прай нименең кӧзіткем. Ол Позы даа тіӌең нимес пе зе: «Пирчеткені алчатханынаң часкалығ»[+].

36Іди чоохтанып, Павел, тізекке тӱзіп, оларның прайзынаң хада пазырған[+]. 37Андада улуғ сыытта прайзы Павелні, хуӌахтап, охсанған. 38Ідӧк позының омазын паза кӧрбессер тееніне уғаа тың ачырғанғаннар. Анаң аны керіпке теере ӱдескеннер.

#### 21


Павелнің Иерусалимзер чорых сыхханы

1Олардаң чарылып, піс, аннаң андар чӱзіп, кӧнізінең Кос олтырыхха читкебіс. Пазағы кӱнінде Родос олтырыхсар, аннаң сығара Патар саарзар парыбысхабыс. 2Анаң Финикий чирінзер парчатхан керіпті таап алып, ағаа одырыбызып, аннаң андар чӱзе халғабыс. 3Кипр олтырыхты ӱстӱнзархынӌа иртіп, піс Сирийзер чӱс парыбысхабыс. Анаң Тир саарда тохтап парғабыс, анда апарчатхан таарлағны керіптең тӱзірібізерге кирек полған. 4Анда ӱгренӌілерні таап алып, читі кӱн полғабыс. Олар Худай Худы[†] сизіндірген хоостыра Павелге Иерусалимзер парбасха чоохтааннар[+]. 5Ол кӱннерні иртіріп алып, піс чорыхха сығып, чолыбысты аннаң андар узаратхабыс. Пісті прайзы ипчілерінең паза палаларынаң даа хада саар тастына теере ӱдескен. Суғ хазында, тізең, тізекке тӱзіп, пазырып алғабыс[+]. 6Анымӌохтазып алып, піс керіпке одырыбысхабыс, олар, тізең, ибзер наныбысханнар.

7Піс, тізең, чӱзе-чӱзе, Тир саардаң Птолемаид саарға читкебіс. Анда киртінісче харындастарнаң изен-минділезіп, оларда пір кӱн пол салғабыс. 8Пазағы кӱнінде Павелнең піс, аннаң хада полғаннар, аннаң сығып, Кесар саарға читкебіс. Анда Чахсы Хабар тарадығӌызы Филипп тіп кізінің туразына кіріп, аннаң хада халғабыс. Ол читі нымысчының пірсі полған[*][+]. 9Аның кізее парғалах тӧрт хызы пар полған. Олар ухаанӌылаӌаңнар[†][+]. 10Оларда илееде кӱннер пол париғаныбыста, Иудей чирінең[†] пір Агав тіп ухаанӌы[†] кізі килген[+]. 11Ол, піссер кір киліп, Павелнің хурын алып алып, позының азах-холларын палғабызып, теен:

– Худай Худы[†] піди тіпче: «Пу хурның ээзін Иерусалимде иудейлер[†], піди палғап алып, пасха чоннарның холына пирібізерлер».

12Аны ис салып, піс тее, андағылар даа, Павелні Иерусалимзер парбасха сурынғабыс[+]. 13Че Павел, піске нандырып, теен:

– Ниме итчезер сірер? Ноға ылғап, чӱреемні хомзындырчазар? Мин Иерусалимде харибге ле кірерге нимес, че Иисус Хан-пигібістің[†] ады ӱчӱн ӧл парарға даа тимдебін[+].

14Хаӌан аны чӧптеп полбин салғаныбыста, піс, амырап парып, теебіс:

– Че, Худай кӧңні толзын!

15Ол кӱннер соонда піс, тимненіп алып, Иерусалимзер пар сыххабыс. 16Піснең хада Кесар саардаң хай пірее ӱгренӌілер парған. Олар пісті Мнасонзар, Кипрдең сыххан паза хаӌан-да ӱгренӌі кізізер, ӱдес парчатханнар. Анда піске халарға чарир полған.


Павелнің Иаковнаң тоғасханы

17Иерусалимзер читкенібісте, киртінісче харындастар ӧрчіліг удурлааннар. 18Пазағы кӱнде Павел піснең хада Иаковсар[†] килген, тигіриб[†] ах сағаллары[†] даа килгеннер[+]. 19Павел, оларнаң изеннезіп алып, Худайның иудей ниместерге позынаң пастыра хайдағ ниме иткенін прай изерістіре чоохтап пирген. 20Олар, аны истіп, Худайны сабландырғаннар, анаң Павелге тееннер:

– Кӧрчезің, харындас, нинӌе муң иудей Худайға киртін сыххан. Олар прайзы Моисей Чахии[†] ӱчӱн турысчалар[+]. 21Че постарының аразында олар синнеңер піди чоохтасчалар: ол, пасха чоннар аразында чуртапчатхан прай иудейлерні[†] палаларға сӱннет[†] итпеске, иудейлер кибірін тутпасха, паза Моисей[†] Чахиинаң хыйа поларға ӱгретче[+]. 22Ниме итчең ам? Пеер чон хайди даа чыылызар: килгеніңні истерлер нооза. 23Син піс чоохтир нимені ит сал: арабыста аасхынып сӧс пирген тӧрт кізі пар. 24Оларны хада алып алып, позын арығлаӌаң кибірні оларнаң хада иртібіс, анаң оларның ӱчӱн тайығны[†] тӧлеп сал. Олар састарын хырығыбыссыннар. Андада кізілер, синнеңер чоохтаан чоохтарның тайма полчатханын паза Моисей Чахиин[†] толдырчатханыңны піліп аларлар[+]. 25Киртін сыххан иудей ниместерге, тізең, пір дее андағ-мындағ ниме итпин, че чой худайларға салған чиисті, поо пазылған малның идін паза ханны чібезіннер тіп паза чӧреес хылыхтығ полбазыннар ла тіп пасхабыс[+].

26Андада Павел, ол тӧрт кізінең хада арығланар кибірні иртібізіп, пазағы кӱнінде храмзар[†] кіріп, анда арығланар кӱннер хаӌан тоозыларын паза хаӌан полғанының на ӱчӱн тайығ[†] тӧлелерін чарлаан.


Павелні тудып алғаннары

27Кибірнің читінӌі кӱні тоозыл таа париғанда, Асий чиріндегі[†] иудейлер, Павелні храмда[†] кӧр салып, кізілерні кӧӧктірібіскеннер, олар, тізең, аны хаап алғаннар.

– 28Израиль[†] иреннері, полыс пиріңер! Пу прай чирде прайзын пістің чоннаң, Моисей Чахиинаң паза пу храмнаң тоғыр поларға ӱгретчеткен кізі. Храмзар гректерні киріп, пу ызых[†] орынны ардатхан, – хысхырысханнар олар[+].

29Аның алнында олар Павелні паза Ефестең килген Трофимні саарда кӧргеннер, аннаңар Трофимні храмзар киргенӧк полар тіп сағынғаннар[+].

30Прай саардағылар хорылыс сыхханнар, храмзар чон чыылыс сыххан. Анаң Павелні, хаап алып, храмнаң сығара сӧзір парыбысханнар, сах андох ізіктер чаба тартылғаннар. 31Олар аны ӧдірібізерге итчеткен аразында андағы муң чааӌы пазына прай Иерусалим хорылыс сыхты тіп хабар читір пиргеннер. 32Сах андох ол, чааӌыларны паза чӱспазыларын алып алып, андар пар сыххан. Кізілер, муң чааӌы пазын паза чааӌыларны кӧр салып, Павелні соғарын тохтатханнар. 33Муң чааӌы пазы, чағын пас киліп, Павелні хаап алып, ікі ілӌірбее хаптыр саларға чахаан.

– Кемдір пу паза ниме ол ит салған? – сурған кізілердең ол[+].

34Чонның піреелері пір ниме, пасхалары паза пасха ниме чоохтап, хысхырысханнар. Муң чааӌы пазы, мындағ сууласта сынны сығар полбин, Павелні сівеезер апарарға чахығ пирібіскен[+]. 35Ӧӧр парчатхан пасхысха читкенде, чааӌылар чыыл парған кізілер аразынӌа чадап ла ирткеннер, Павелні, тізең, хаап парарға киліскен. 36Ибіре кізілер, андар сыынызып, хысхырғаннар:

– Ӧлім ағаа!


Павелнің чооғы

37Сівеезер кірер алнында Павел муң чааӌы пазына теен:

– Мағаа пірее сӧс сағаа чоохтап пирерге чарир ба?

– Син грек тілін пілчезің ме? – таңнап парған анзы. – 38Син пу кӱннерде ле, кізілерні тарындырып, хуу чазызар тӧрт муң сайбағӌыны хасхыр парыбысхан Египет кізізі нимессің ме?

– 39Мин иудейбін. Киликий чиріндегі саблығ Тарс саардаңмын. Чонзар чоохнаң айланарға чарадыңар мағаа, – теен Павел[+].

40Анзы чаратханда, тізең, Павел, пасхыста турып, танығ пиріп, холын кӧдірген. Кізілер сып-сым пол парғаннарында, ол еврей тілінең піди чоохтан сыххан:

#### 22

– 1Харындастар паза пабалар! Алныңарда ахтанып чоохтанчатханымны истіп алыңар.

2Аның еврей тілінең чоохтан сыхханын истіп, кізілер саңай тымыл чӧрібіскеннер. Павел теен:

– 3Мин иудейбін, Киликийдегі Тарс саарда тӧреен, Иерусалим саарда Гамалиил ӱгретчімнің холында ӱгренген кізібін. Мин, ӧбекелерібістең Моисей Чахии[†] хоостыра тирең паза сибер ӱгредіг алып алып, сірернің прайзыңарох чіли, прай позымны Худайға чарытхам[+]. 4Иисустаңар ӱгредігӌе парчатхан кізілерні, тізең, мин ӧлімге дее кире сӱр салӌаңмын. Иреннерні дее, ипчілерні дее, палғап, харибге одыртчаңмын[+]. 5Миннеңер иң улуғ абыс[†], прай ах сағаллар[†] даа киречілеп поларлар. Мин, олардаң Дамаск саардағы иудей харындастарзар пічік алып алып, андағыларны тудып алып, ілӌірбеде Иерусалимзер чарғаа ағыларға тіп парчатхам.

–[+] 6Чолда, Дамасксар чағдап таа одырғанымда, кӱн ортызы тузында кинетін тигірзертін мині илбек чарых чарыдыбысхан[+]. 7Мин чирге аңдарыл парғам, анаң мағаа ӱн истілген. «Савл, Савл! Ноға син Мині сӱрчезің?» – теен ол ӱн. 8«Кемзер сірер, Хан-пигім[†]?» – нандырғам мин ағаа. «Мин син хыйа сӱрчеткен Назарет саардаң сыххан Иисуспын». 9Миннең хада полғаннар, чарыхты кӧріп, хорых парғаннар, че миннең чоохтасхан ӱнні испееннер. 10Андада мин сурғам: «Хан-пигім![†] Мағаа ниме идерге кирек?» «Турып, Дамасксар пар. Анда сағаа ниме идерінеңер прай чоохтап пирерлер», – теен мағаа Хан-пиг. 11Ол чарыхтың чариина хараамның оды ус парған. Хада полған кізілер мині Дамаск саарға теере чидініп ала апарғаннар.

– 12Анда Ананий тіп кізі полған. Ол Моисей[†] Чахиинӌа чуртапчатхан арығ чӱректіг кізі[†] полған. Аны Дамасктағы прай иудейлер[†] улуғлаӌаңнар[+]. 13Ол, минзер пас киліп, теен: «Савл харындас, кӧр сых!» Мин сах андох аны кӧр салғам. 14Ол, тізең, мағаа теен: «Пістің ӧбекелерібістің Худайы сині, Позының кӧңнін піліп алзын, Арығ Чӱректіг Кізізін[†] кӧріп алзын паза Аның ӱнін истіп алзын тіп, азынада таллап алған. 15Син, искен-кӧрген нимелердеңер чоохтап, прай кізілер алнында Аның киречізі поларзың нооза[+]. 16Че, нимее сӱмненчезің? Турып, кіреске[†] тӱс паза Иисус Хан-пигібіссер айланып, чазыхтарыңнаң[†] арығлан».

–[+] 17Че хаӌан мин, Иерусалимзер айлан киліп, храмда[†] пазырчатханымда, хараама ниме кӧрінген[+]. 18Мин Аны кӧр салғам, Ол мағаа теен: «Маңзыра, табыраанӌа Иерусалимнең сығып, парыбыс. Миннеңер киречілееніңні чон позына чағын итпес». 19«Хан-пигім! Олар чахсы пілчелер, хайди мин Сағаа киртінчеткеннерні, синагогаларда[†] соғып, харибге чапхам. 20Синнеңер киречілеп чӧрӌең Стефанның ханы тӧгілгенде дее, мин, анда турып, аны ӧдірчеткеннеріне чӧпсініп, аны сохчатханнарның кип-азахтарын хадарғам»[+]. 21«Пар, Мин сині ырах, иудей нимес чоннарзар ызыбызарбын», – теен мағаа ол.

22Пу сӧстерге теере Павелні искеннер, мының соонаң олар чоо хысхырыс сыхханнар:

– Чох ит чир-чалбахтаң[†] мындағны! Ол чуртабасха кирек!

23Олар, іди хысхырызып, кип-азахтарын паза тобырах ӧӧр тастааннар. 24Ол арада муң чааӌы пазы Павелні сівеезер кир парыбызарға чахыбысхан. Кізілернің іди аннаң тоғыр хысхырысханнарының сылтаан піліп аларға идіп, Павелні соғарға чахығ пирібіскен. 25Че аны хурларнаң соғар иде палғабысханда, Павел хости турчатхан чӱс чааӌы пазына теен:

– Сірерге чарадылча ба чарғы даа чох Рим кізізін піди соғарға[+]?

26Аны истіп салып, чӱс чааӌы пазы муң чааӌы пазынзар парған.

– Кӧр, син ниме идерге итчезің? Ол – Рим кізілернің пірсі, – теен ол.

27Андада муң чааӌы пазы, Павелзер пас киліп, теен:

– Чоохтап пир мағаа, син Рим кізізің ме?

– Йа, – нандырған Павел.

– 28Мин улуғ ахча тӧлеп, Рим кізізі полып алғам, – теен муң чааӌы пазы.

– Мин, тізең, тӧрееннең Рим кізізібін, – нандырған ағаа Павел.

29Андада аны соғарға иткен кізілер сах андох хыйа пасханнар. Муң чааӌы пазы, Павел Рим кізізі полчатханын піл салып, аны палғап салғанына хорых парған.

30Муң чааӌы пазы иудейлернің[†] Павелні пыролапчатхан ӧӧн сылтаан чахсы иде піліп аларға хынған. Аннаңар, Павелнің ілӌірбелерін суурып, пазағы кӱнінде улуғ абыстарға[†] паза прай Ӧӧркі Чарғаа чыылызарға чахыбысхан. Соонаң Павелні, сығарып, оларның алнында турғыс салған.

#### 23


Павел Ӧӧркі Чарғының алнында

1Павел, Ӧӧркі Чарғыдағыларзар кӧріп, теен:

– Харындастар! Мин пу кӱнге теере Худай алнында арығ сағыснаң чуртаам[+].

2Иң улуғ абыс[†] Ананий Павелнең хости турчатханнарға аны ахсынаң сабарға чахаан.

–[+] 3Худай сині соғарох, хазартылған хана! Син Моисей Чахии[†] хоостыра чарғы идерге одырчазың, че позыңох, оларнаң санаспин, мині соғарға чахыпчазың, – теен ағаа Павел.

– 4Худайның иң улуғ абызын сӧклепчезің ме? – теенер Павелге хости турчатхан кізілер.

–[+] 5Аның иң улуғ абыс[†] полчатханын мин, харындастар, пілбеем. Худай Пічиинде[†] пазылған нооза: «Чоныңда устап-пастап парчатханын хомайлаба», – нандырған Павел.

6Мындағыларның чарымызы саддукейлер[†], пасхалары, тізең, фарисейлер[†][*] полчатханын піл салып, Павел Ӧӧркі Чарғаа чоохтанған:

– Харындастар! Мин позым фарисейбін, пабам даа фарисей полған. Ӧліглернің тірілчеткеннеріне киртінчеткенімнеңер мині чарғылапчалар[+].

7Аны чоохтаан соонда фарисейлер[†] саддукейлернең[†] талас сыхханнар. Чыылған чон ікі чарыл чӧрібіскен. 8Саддукейлер, ӧліг кізі тіріле чоғыл, ангеллер[†] паза хуттар чох поладыр тіп санапчалар нооза, фарисейлер, тізең, ол прай ниме полча тіп чоохтапчалар[+]. 9Улуғ суум-саам полыбысхан. Фарисейлер саринаң Моисей[†] Чахии пілігӌілері, тура хонып, тартыс сыхханнар:

– Пу кізінің хомай ниме иткенін пір дее кӧр таппинчабыс. Хут алай Ангел[†] анынаң чоохтасхан полза, піс Худайдаң тоғыр полбаспыс[+].

10Тартыс улғаадыбысханда, муң чааӌы пазы Павелні кізілер ыра-чара тарт саларлар тіп хорығып, чааӌыларына чон аразына пір саңай кіріп, аны сығарып алып, сівеезер апар салыңар тіп чахыбысхан. 11Хараазын Хан-пиг[†] Павелнің хараана кӧрініп, теен:

– Хорыхпа! Хайди син Миннеңер Иерусалимде киречіледің, амды сағаа Римде дее ідӧк киречілирге кирек[+].


Павелні ӧдір саларға харасханы

12Пазағы кӱн иртен иудейлернің[†] хай піреезі, чӧптезіп алып, Павелні ӧдірібіспеенде, чиис тее чібеске паза суғ даа іспеске тіп аасхынып сӧс пиргеннер. 13Аасхынып сӧс пирген прай кізілернің саны хырыхтаң ас парған. 14Олар, улуғ абыстарзар паза ах сағалларзар[†] киліп, піди тееннер:

– Піс, Павелні ӧдірібіспеенде, пір дее ниме чібеске аасхынып, сӧс пиргебіс. 15Сірер пӱӱнӧк Ӧӧркі Чарғынаң хада муң чааӌы пазына чоохтаңар, таңда Павелні сірерзер сығарзыннар. Сірер аның киреен, чахсы иде тӱптестіріп, кӧрібізерге идеечік полыбызыңар. Піс, тізең, аны пеер читкелеккеӧк ӧдірібізерге тимдебіс.

16Пу чӧптезігдеңер Павелнің пиӌезінің оолғы ис салған, анаң киліп, сівеезер кір парып, Павелге чоохтап пирген. 17Павел, чӱспазыларның пірсін хығырып алып, теен:

– Пу оолны муң чааӌы пазынзар апар сал. Аның ағаа чоохтаӌаң чооғы пар.

18Чӱспазы, ол оолны хада алып, муң чааӌы пазынзар ағыл киліп, теен:

– Харибде одырчатхан Павел, мині хығырып алып, пу оолны синзер ағыл килерге сурынған. Ол сағаа ниме-де чоохтирға итче одыр.

19Муң чааӌы пазы аны, холынаң тудып алып, оортах апарыбызып, сурған:

– Мағаа чоохтаӌаң нимең пар?

– 20Иудейлер,[†] Павелнің киреен чахсы иде тӱптестіріп кӧрібізерге итчеӌіктеніп, таңда аны Ӧӧркі Чарғызар сығар тіп, синнең сурынарға чӧптес салғаннар тіп, – нандырған оол. – 21Че син оларны испе. Олар Павелні ӧдірібізерге харасчалар. Хырых азыра кізі, аны ӧдір салбаанда, чиис тее чібеске, суғ даа іспеске тіп аасхынып, сӧс пирген. Амды олар, тимнен салып, чахииңны сағып одырчалар.

– 22Пу нимені мағаа искіргеніңнеңер паза пірдеезіне чоохтаба, – теен муң чааӌы пазы, оолны позыдыбызып.


Павелні Кесар саарзар ызыбысханы

23Анаң муң чааӌы пазы, чӱспазыларының ікізін позынзар хығыртыбызып, теен:

– Мағаа ікі чӱс чазағ чааӌы, читон чалаңны паза чыдалығ ікі чӱс чааӌы тимнеп пиріңер. Олар ӱзінӌі час хараада[*] Кесар саарзар парзыннар. 24Павелге мӱнӌең аттар тимнеп пиріңер, паза аны Феликс пастыхсар ӱдезібізіңер[+].

25Анаң ол мындағ пічік пазыбысхан:

26«Аарлығ Феликс пастыхха Клавдий Лисийдең чолабит. 27Пу кізіні иудейлер, тудып алып, ӧдір саларға тимде полғаннар. Аның Рим кізізі полчатханын піл салып, мин, чааӌыларнаң хада парып, аны арачылап халғам[+]. 28Анаң ниме ӱчӱн аны пыролапчатханнарын піліп аларға тіп, Ӧӧркі Чарғызар апарғам[+]. 29Иудейлер аны постарының Моисей Чахиинаң[†] палғалысхан тартыстығ сағыстары ӱчӱн пыролапчалар тіп, че позында ӧлімге алай ба харибге турыстыра пір дее пыро чох тіп піліп алғам[+]. 30Иудейлер ағаа хомай идерге сағынча тіп истіл парғандох, мин аны табыраанӌа синзер ызыбысхам. Аны пыролапчатханнар даа синің алныңда чоохтанзыннар тіп чахығ пирібіскем. Амыр-хазых пол»[+].

31Іди чааӌылар чахығ хоостыра Павелні хараазын Антипатрида саарзар апарғаннар. 32Пазағы кӱнінде, Павелнең аттығ кізілерні халғыс салып, чааӌылар сівеезер нандыра айлан килгеннер. 33Тігілері, тізең, Кесар саарзар чидіп, Феликс пастыхсар апарып, Павелні паза пічікті холына пирібіскеннер. 34Пастых, пічікті хығырып алып, Павелні хайдағ чирдең полчатханын сурған, анаң Киликий чирінең полғанын піл салып, теен:

–[+] 35Мин сині, пыролапчатхан кізілерің пеер читселер ле, истіп аларбын.

Анаң аны Ирод ханның тузында пӱдірілген ӧргеде хадарарға чахыбысхан.

#### 24


Павел Феликстің чарғызында

1Пис кӱн пазынаң пеер Павелні Феликс пастыхха хоптаан иң улуғ абыс[†] Ананий ах сағалларнаң[†] паза Тертулл теен чарғы киреенің пілігӌізінең хада чиде салғаннар[+]. 2Павелні хығыр килгеннерінде, Тертулл аны пыролап пастаан:

– 3Аарлығ Феликс, пістің чонға амыр паза иптіг чуртас пиргенің ӱчӱн паза синің устааныңнаң чонның пайы хозылчатханнаңар, піс сағаа хаӌан даа паза хайда даа прай чӱреебістең алғызыбысты читірчебіс. 4Тузыңарны артых хорадарға хынминчабыс, че чахсыңарны кӧзідіп, чооғыбысты хысхаӌахти истіп алыңар. 5Пу кізінің чонның чызығ палии полчатханын, чир ӱстӱндегі[†] прай иудейлер[†] аразында хорылыстар сығарчатханын, Худайдаң тоғыр полчатхан Назареттегілернің кізізі полчатханын[+] 6паза пістің храмны[†] ардадардаң даа китенминчеткенін кӧргебіс, аннаңар піс аны, тудып алып, позыбыстың Моисей Чахиинаң[†] чарғылирға иткебіс[+]. 7Че муң чааӌы пазы Лисий, киліп, Павелні пістең кӱснең алып алған, анаң синзер ызыбысхан. 8Піске, аны пыролапчатханнарға, ідӧк синзер килерге чахыбысхан. Амды син позың, ӱзӱріп, аны пыролапчатхан нимелерібістеңер аннаң піліп аларзың.

9Иудейлер[†] дее, йа, анзы андағ тіп, киречілееннер.


Павелнің позын арачылааны

10Пастых Павелге чоохтанарға чаратханда, ол піди нандырған:

– Синің кӧп чыллар изере пу чонға сын оңдайнаң чарғы итчетекеніңні пілчем. Аннаңар мин, пір дее китенмин, позымның киреемні арачылирбын. 11Он ікі ле кӱнӌе мының алнында минің Иерусалимзер пазырарға килгенімні син позың даа піліп аларзың. 12Олар минің храмда[†] даа, синагогаларда[†] даа, саарда даа, піреезінең талазып, чонны сайғапчатханымны кӧрбееннер. 13Аннаңар олар мині пыролаӌаң нимелерні ілезіне сығар полбастар. 14Мин сірерге чазырбин чоохтапчам: мин олар орта нимеске санапчатхан ӱгредігӌе парчам. Че ідӧк Моисей[†] Чахиинда паза ухаанӌыларның[†] Пічиинде пазылғанына киртініп ала, ӧбекелерібістің Худайына нымысчы полчам. 15Минде Худайның арығ даа, арығ нимес тее чӱректіг кізілерні ӱреен соонда тірілдіріп аларына ізеніс пар. Анзын пу даа кізілер постары сағыпчалар[+]. 16Аннаңар мин позым даа Худайның паза кізілернің алнында арығ чӱректіг чуртирға кӱстенчем.

–[+] 17Кӧп чыллар ирткен соонда мин позымның хызылчатхан чоныма полызыға чыған ахчаны паза тайығ[†] ағыл килгем[+]. 18Пыролапчатхан кізілер мині чон аразында нимес, хорылыста даа нимес, че храмда, кибір хоостыра арығланчатханымда, тапханнар[+]. 19Анда Асий чиріндегі[†] иудейлер парлар. Сынап минде пірее пыро пар полза, олар анзын синің алныңда чоохтазыннар. 20Алай пу даа кізілер чоохтазыннар, Ӧӧркі Чарғының алнында турчатханымда, хайдағ пыро минде тапханнар. 21Арса, олар мині андада «Пӱӱн сірер мині ӧліглернің тіріл килеріне киртінчеткенім ӱчӱн чарғылапчазар!» тіп хысхырыбысхан ӱчӱн амды пыролапчалар[+].

22Феликс, пу ӱгредігні чахсы пілчеткен кізі, Павелні истіп алып, пу киректі соона халғыс салған.

– Муң чааӌы пазы Лисий килзе, мин сірернің киректеріңні ӱзӱрербін, – теен ол.

23Павелні, тізең, чӱспазына хадарарға чахығ пирген. Че хатығ тутпасха паза килген чағыннарына ағаа полызып тоғазарға харығ полбасха чахаан.


Павелнің паза Феликстің чоохтазығлары

24Нинӌе-де кӱн ирт парғанда, Феликс позының иудей ипчізінең, Друзилланаң, хада киліп, Павелні хығыртып алып, аның Иисус Христосха киртіністеңер чооғын искен. 25Павел арығ чӱректіг чуртирдаңар, посты хатығ тудардаңар паза килер чарғыдаңар чоохтап сыхханда, Феликс хорых парған.

– Че амды пар. Маң полза, мин сині хығыртыбызарбын, – теен ол[+].

26Итсе-де, Феликс Павелнің, позыдыбызарға сурынып, позына ахча сух пиреріне ізенген. Аннаңар ол Павелні позынзар удаа хығыртып, анынаң чоохтасчаң.

27Ікі чыл ирт парған соонда, Феликстің орнына Порций Фест тіп кізі пастых полыбысхан. Че Феликс иудейлерге чахсы ит пирерге полып, Павелні харибде халғыс салған.

#### 25


Павел Фесттің чарғызында

1Фест, пу чирзер киліп, ӱс кӱн пазынаң Кесар саардаң Иерусалимзер парыбысхан. 2Анда, Фестсер иң улуғ абыс[†] паза иудейлернің[†] пастых кізілері киліп, ағаа Павелдеңер хоптанғаннар. 3Олар Фесттең, постарына чахсы хылынып, Павелні Иерусалимзер хығыртыбызарға сурынғаннар; постары, тізең, аны чолда ӧдір саларға сағыс тутханнар.

–[+] 4Павел Кесар саарда хадағда одырча, мин тӱрчедең позым андар парарбын, – нандырған Фест, – 5аннаңар, кем пар полар, миннең хада парзын, анда, сынап Павел хайдағ-да хомай ниме иткен полза, аны пыролазын.

6Фест, оларда сигіс-он кӱннең артых таа полбин, Кесар саарзар айланған. Пазағы кӱнінде ол, чарғыӌы орнында одырып алып, Павелні хығыртыбызарға чахығ пирібіскен. 7Павелні кир килгеннерінде, Иерусалимнең килген иудейлер,[†] аннаң ибіре турыбызып, ағаа аймах-пасха кӧп аар пыро арт сыхханнар, че киречілеӌең пір дее нимелері чох полған. 8Павел, арачыланып, оларға теен:

– Иудейлернің Моисей Чахиинаң[†], храмнаң[†] паза хағаннаң тоғыр пір дее сайбағ итпеем.

9Фест, иудейлерге чахсы идерге кӱстеніп, Павелге теен:

– Сині пу ниме хоостыра чарғылирым ӱчӱн, Иерусалимзер парарзың ма?

– 10Мин хаған чарғызы алнында турчам. Мині мындох чарғылазыннар, – нандырған Павел, – иудейлерні мин пір дее нименең хомзындырбаам, анзын син дее чахсы пілчезің[+]. 11Минде пыро пар полза алай ӧлімге турыстыра пірее ниме ит салған ползам, андада ӧлімге парарға тоғырланмаспын. Че олар пыролапчатхан ниме минде чох полза, андада пірдеезі мині оларға пир полбас. Мині хаған позы чарғылазын.

12Андада Фест, чӧп кізілерінең чӧптезіп, нандырған:

– Син хағанның чарғызын сурдың, аннаңар андар парарзың[+].


Павел Агрипптің чарғызында

13Нинӌе-де кӱн пазынаң ол чирлернің ханы Агрипп паза Вереник Кесар саарзар Фестті честирге килгеннер. 14Олар мында илееде кӱн пол салғанда, Фест, Агрипп ханға Павелнің киреен ӱзӱрерге пиріп, теен:

– Мында Феликс харибге чапхан кізі пар. 15Мин Иерусалимде полғанымда, улуғ абыстар[†] паза иудейлернің ах сағаллары[†], ол кізее хоптанып, аны чарғылирға кӱстееннер. 16Мин оларға нандырғам: «Пыролатчатхан кізіні кӧстең кӧске пыролаӌаң кізілер табылбаанда паза анзына арачыланӌаң оңдай пирілбеенде, Рим чонында хайдағ даа кізіні ӧлімге чарғыли чоғыллар». 17Иудейлер пеер килгенде, мин ол нимені соона салдырбин, пазағы кӱніндӧк чарғы чыыбызып, ол кізіні хығыртыбысхам. 18Олар, ол кізінің ибіре турыбызып, мин истерге сағаан пыролардаң пір пыроны даа ағаа артпааннар. 19Олар постарының Худайын улуғлирынаңар Павелнең таласханнар. Ӱреп парған хайдағ-да Иисустаңар чоохтасханнар, Павел, тізең, ол Иисусты тіріг теен[+]. 20Ол сурығны пӧгерге сидіктеніп, мин Павелдең сурғам: «Иерусалимзер парып, анда пу ниме ӱчӱн чарғыладарға сағынчазың ма?» 21Че Павел позының киреен хаған ӱзӱрзін тіп хысчатханда, мин аны, хағанзар ысханӌа, хадағда тударға чахаам.

– 22Мин дее ол кізіні истіп аларӌыхпын, – теен Фестке Агрипп.

– Таңдох син аны истіп аларзың, – нандырған Фест.

23Пазағы кӱнінде Агриппнең Вереник муң чааӌы пазыларынаң паза саардағы саблығ кізілернең хада чарғы туразынзар прай чазан салған чонынаң хада поғдайа кір килгеннерінде, Фесттің чахии хоостыра Павелні ағыл килгеннер.

– 24Агрипп хан паза мында піснең хада полчатхан прай чон! – теен Фест, – мына пу кізі, кемнең тоғыр полчалар прай даа иудейлер, Иерусалимде дее, мында даа, минзер киліп, ол чуртабасха кирек тіп хысхырчалар[+]. 25Че мин кӧргенде, ол ӧлімге чарғыладар иде пір дее хомай ниме итпеен. Ол хағанның чарғызына парарға сурынчатханнаңар, мин аны андар ызыбызарға чараттым[+]. 26Че мин аннаңар хағанға пасчаң пір дее сын ниме таппин, сірернің алныңарға, ӧӧнінде синің ӱзӱрииңе, Агрипп хан, сығардым. Ӱзӱріг соонда мин ниме пасчаам пілербін. 27Мин сағынчам, хайдағ нименең аны пыролапчатханнарын кӧзітпеенде, чабығдағы кізіні хағанзар ызарға киліспинче.

#### 26


Павелнің Агрипп ханның алнында арачыланғаны

1Агрипп Павелге теен:

– Сағаа позыңның ӱчӱн чоохтанарға чарадылча.

Андада Павел, холын кӧдіріп, позын арачылап чоохтан сыххан:

–[+] 2Агрипп хан! Иудейлерге[†] пыролатчатхан прай ниме ӱчӱн синің алныңда ахтанарға оңдай пирілгеніне, мин позымны часкалығ кізее санапчам. 3Ағаа хоза, син иудейлернің[†] кибірлерін паза таластығ сағыстарын прай пілчезің. Аннаңар прай чахсы кӧңніңнең мині истіп ал тіп, сурынчам.

4Минің чуртазымны, чииттең сығара позымның чоным аразында чуртаанымны, соонаң Иерусалимде чуртаанымны прай иудейлер пілчелер[+]. 5Олар мині хаӌаннаңох сығара пілчелер, хынзалар, минің фарисей[†] полып, пістің киртіністің кибірін хатығ тудып чуртааныма даа киречі поларлар[+]. 6Ам даа мин, Худайның пістің ӧбекелерібіске пирген сӧзінің толарына ізенчеткенім ӱчӱн, чарғы алнында турчам. 7Пістің он ікі сӧӧгібістің кізілері, Худайға хараа-кӱнӧрте матап пазырып, Аның сӧзінің толарын кӧріп аларға ізенчелер. Ана пу ізеніс ӱчӱн, Агрипп хан, мині иудейлер пыролапчалар[+]. 8Ноға сірер Худайның ӧліглерні тірілдірчеткеніне киртінминчезер[+]?

9Итсе-де мин дее Назареттең сыххан Иисустың адынаң тоғыр пар-чох кӱснең кӱрезерге кирек тіп сағынӌаң полғам[+]. 10Мин Иерусалимде іди иткем. Улуғ абыстардаң[†] алған ӱлгӱ хоостыра мин кӧп ах-арығ[†] кізілер харибге чапхам. Оларны ӧдірчетселер, мин анзына ӱн пирӌеңмін[+]. 11Мин кӧп хати оларны прай синагогаларӌа[†] иреелеп ала ал чӧріп, Иисусты хырызарға кӱстеӌеңмін, оларға иртіре чабалланӌаңмын, паза оларны пасха даа чирлердегі саарларынӌа сӱр чӧрӌеңмін[+].

12Аныңох ӱчӱн мин, улуғ абыстардаң[†] ӱлгӱ паза чахығ алып, Дамаск саарзар парчатхам[+]. 13Іди кӱнӧрте чолӌа парчадып, Фест пигім, мин кӱн чариинаң даа артых чарыхтың тигірдең чарыпчатханын кӧр салғам. Ол чарых мині паза миннең хада парчатхан кізілерні чарыдыбысхан. 14Піс прайзыбыс чирге тӱс парғабыс. Анаң мин еврей тілінең мағаа чоохтанчатхан ӱнні ис салғам: «Савл, Савл! Ноға син Мині сӱрчезің? Сидік сағаа Миннең тоғыр кӱрезерге». 15«Кемзер сірер, Хан-пигім[†]?» – теем мин. Ол мағаа нандырған: «Мин, син хыйа сӱрчеткен Иисуспын. 16Че тур, азахтарыңа тур. Сині Позымның нымысчым идіп аларым ӱчӱн, син кӧрген ниме паза Минің сағаа ас пирер нимеме киречі идіп аларым ӱчӱн, Мин синің харааңа кӧріндім. 17Амды мин сині пасха чоннарзар ысчам, позым сині олардаң паза иудей чонынаң арачылирбын. 18Син оларға харахтарын ас пирерге кирексің: харасхыдаң чарыхсар, сайтан[†] ӱлгӱзінең Худайзар айланар иде, Мағаа киртініп, чазыхтарынаң[†] позып алар иде, паза Минің таллап алған кізілерімнің аразында орын алар иде»[+].

19Аннаңар мин, Агрипп хан, тигірдең тӱскен кӧспекке тоғырланмаам. 20Мин пастап Дамаск саарның чуртағӌыларын, анаң Иерусалимнің чуртағӌыларын, анаң прай Иудей чиріндегілерні[†], анаң иудей ниместерні, чазыхтарынаң[†] хыйа полып, Худайзар айланзыннар паза пыросынысха турыстығ киректер итсіннер тіп ӱгреткем[+]. 21Аның ӱчӱн иудейлер мині, храмда[†] хаап алып, ыра-чара тарт саларға иткеннер[+]. 22Пӱӱнгі кӱнге теере Худай мағаа полысхан. Мин, турып, мындағ ниме поларынаңар ухаанӌыларның[†] паза Моисейнің[†] чоохтааннарынаң[*] артых пір дее ниме чоохтабин, улуғ-кічіге киречілепчем: 23Иудейлерге паза пасха чоннарға арачыланыстаңар чарыхты искірер ӱчӱн, Мессий ирееленіп ӧл парғаннарның аразында тірілгеннернің пастағызы полған[+].


Фесттің паза Агрипптің чоохтанғаннары

24Павел іди арачыланчатханда, Фест хысхыра тӱскен:

– Павел, син алаахчазың! Улуғ ӱгредииң синің сағызыңны ардатча.

– 25Чох, аарлығ Фест, – нандырған Павел, – мин алаахпинчам. Мин хыйға паза сын сӧстерні чоохтапчам. 26Аннаңар хан пілче, мин аның алнында чалтанмин чоохтанчам. Пу полған нимелердеңер аның пілбинчеткеніне мин киртінминчем. Олар хайда-да чазытта иділбееннер. 27Агрипп хан, ухаанӌыларға[†] киртінчезің ме? Пілчем, киртінчезің.

– 28Пу хысхаӌах тус аразына син мині христианға айландырыбызарға сағынчазың ма? – теен Павелге Агрипп.

– 29Син не нимес, че пӱӱн мині исчеткен пасха даа кізілер ӱр бе, ас па тус аразына минӧк осхас пол парӌаң ползалар тіп, мин Худайға пазырчам. Мин чіли пағда ла полбазыннар, – нандырған Павел[+].

30Ол іди чоохтанғанда, Агрипп, Фест, Вереник паза одырчатхан пасха даа кізілер тур килгеннер. 31Оортах парып, пос аразында, пу кізі ӧлімге чарғылатчаң алай харибге одыртчаң пір дее ниме итпиндір тіп, чоохтасханнар.

–[+] 32Пу кізіні, ол хағанның чарғызына парарға кӱстенмеен полза, позыдыбызарға даа чарирӌых, – теен Фестке Агрипп. Аннаңар Фест Павелні хағанзар ызыбызарға чаратхан[+].

#### 27


Павелнің Римзер чорығы

1Пісті Италий чирінзер ызарға чаратханнарында, Павелні паза харибде одырчатхан аннаң даа пасха кізілерні Августтың чааӌы тӱбеніндегі Юлий тіп чӱспазына пирібіскеннер[+]. 2Піс прайзыбыс, Адрамит саардаң сыххан керіпке одырыбызып, чол сығыбысхабыс. Ол керіп, чолда Асий чиріндегі[†] чар-турағларзар кірер полған. Піснең хада Фессалоник саардаң македон кізі Аристарх полған[+]. 3Пазағы кӱнінде Сидон саарға читкебіс. Юлий Павелге чахсы хылынып, ағаа мындағы арғыстарынзар пар килерге паза оларның полызиинаң тузаланып аларға чаратхан. 4Аннаң сығып, чил удур полғаннаңар, піс Кипр олтырыхха кӧленіп ала чӱскебіс. 5Талайны Киликий паза Памфилий чирлерінең тоғыр кис парыбызып, Ликийдегі Миры саарға читкебіс. 6Анда Юлий, чӱспазы, Италий чирінзер парчатхан Александр саарның керібін таап, пісті андар одыртыбысхан[+].

7Кӧп кӱннер ағырин чӱс парчадып, Книд саардаң чіке, тискер чил полғаннаңар, піс, Крит олтырыхха кӧленіп ала, Салмон тіп чарым олтырых пазының хыринӌа ирте халғабыс. 8Олтырых хыринӌа чадап ла иртіп, піс Маңат Чар-турағлар тіп орынға читкебіс. Аның хыринда Ласей саар полған.

9Илееде тус ирт парған, аннаң андар чӱзерге хорғыстығ полыбысхан, ағаа хоза, кӱскӱ ораза[†] тутчаң кӱннері иртібіскен полғаннар. Аннаңар Павел мындағ чӧп пирген:

– 10Арғыстар! Мин кӧргенде, мыннаң мындар чӱс парарға хорғыстығ полар. Піс керіпті паза ниме-нооларыбысты ла нимес, че чуртазыбысты даа чідір саларға айабаспыс.

11Че чӱс чааӌы пазы Юлий, Павелнің сӧстерін испин, кӧбізін капитанға паза керіп ээзіне киртінген. 12Че чар-турағ хыстирға иділбееннеңер, кӧбізі, парӌаң оңдай пар полза, Крит олтырыхтағы Финик тіп чар-турағзар парып, анда хыстап аларға чӧп пирген. Ол чар-турағ ӱстӱнзархы-кидеркі паза алтынзархы-кидеркі чиллерге тоғыр чатчатхан.


Талайда хазыр чил полғаны

13Ӱстӱнзархыдаң чил саап килгенде, килістіре тус чит килді тіп, талайӌылар чорыхха сығыбызып, Крит олтырыхтың хыринӌа чӱс парғаннар.

14Че тӱрче полғанда, керіпке удур алтынзархы-іскеркі уғаа хазыр чил саап сыххан[+]. 15Керіп, чилге хаптырып, аннаң тоғыр пол полбаан. Іди піс чилнің оңдайынӌа чӱс чӧргебіс. 16Анаң, Клавда тіп кічіг олтырыхха чағыннап, керіптің кимезін чадап ла хайраллап халғабыс. 17Кимені керіпке сығара тартып алып, керіпті сайалбас иде палғабысханнар. Анаң Ливий чарлары хыринда тайыс чирге одырыбыспасха тіп, парустарны тӱзірібізіп, чилнің оңдайынӌа чӱс чӧргеннер. 18Пазағы кӱнінде чил улам хазырланчатханда, хай пірее нимелерні керіптең тӱзіре тастап кӧргеннер[+]. 19Ӱзінӌі кӱнінде, тізең, піс керіптегі ниме-нооларны холға алып тастағлабысхабыс. 20Іди нинӌе-нинӌе кӱн изере кӱн дее, чылтыстар даа кӧрінмеен, хазыр чил, тізең, пір дее тохтабаан, іди пола-пола килгенде, арачылан халарыбысха ізеніс саңай чіт парған.

21Кізілер илееде тус пір дее ниме чібин париғаннарында, Павел, оларның аразында турып алып, теен:

– Иреннер! Минің чооғым истіп, Крит олтырыхтаң хыйа парбасха полған, іди пу сидіксіністерге паза ӱреге кір парбасчыхпыс. 22Амды, тізең, тіпчем сірерге, пірдееңер ӧлбес, керіп ле уғзал парар, аннаңар кӧңнілеріңні кӧдіре тудыңар. 23Мин Худай кізізібін, мин Ағаа пазырчам. Пу хараазын Худайның ангелі[†] хараама кӧрін килген[+]. 24Худай ангелі[†] мағаа теен: «Хорыхпа, Павел! Син Рим хағанының алнында турарға кирексің, аннаңар синің ӱчӱн Худай синнең хада чӱс парчатханнарның тыннарын арачылир»[+]. 25Аннаңар, арғыстар, кӧңнілеріңні кӧдіре тудыңар! Мин Худайыма киртінчем. Прай ниме Ол чоохтаанни полар. 26Пісті пірее олтырыхха сығара тастабызарға кирек[+].

27Іди Адриа талайӌа он тӧртінӌі хараазын саптыр чӧрчеткенде, орты хараа тузында талайӌылар хайдағ-да чирге чағыннап одырғаннарын сизін салғаннар. 28Суғның тириин синебіскеннерінде, чибіргі хулас пол парған. Тӱрче полбинаң хатап синебіскеннерінде, он пис хуласха читкен. 29Хайалығ чирлерге урун парарынаң китеніп, керіптің соондағы пазынаң тӧрт якорь суға тастабысханнар, кізілер, тізең, табырах таң чарып килзін тіп, Худайдаң сурынғаннар. 30Талайӌылар, керіптің пазындағы якорьларны тӱзіреечік полып, суға киме тӱзіріп алып, керіптең тизібізерге иткеннер. 31Павел чӱспазына паза чааӌыларға теен:

– Олар керіпте халбазалар, сірернің пірдееңер арачылан полбас.

32Андада чааӌылар кименің арғамӌыларын ӱзе сапхлабысханнар. Киме, талайзар тӱс парып, чӱс чӧрібіскен.

33Таң чарир алнында Павел прайларын азыранып аларға сурынған, теен:

– Пӱӱн он тӧртінӌі кӱні сірер, сағып, пір дее ниме чібин, чиис чох халчазар. 34Аннаңар азыранып алыңар тіп сурынчам. Анзы тыннарыңны ал халарға туза полар. Итсе-де пірдеезінің пазынаң пір сас таа тӱс парбас[+].

35Іди чоохтанып, ол халас алып алған. Анаң прайзының кӧзіне Худайны алғыстап, халасты сындырып, чіп сыххан[+]. 36Андада прайзының кӧңнілері кӧдірілібіскен, олар ідӧк азыран сыхханнар. 37Керіпте, тізең, піс прайзыбыс ікі чӱс читон алты кізі полғабыс. 38Тосханӌа азыранып алған соонда, керіпке ниик ползын тіп, андағы пуғдайны талайзар тастааннар.


Керіптің талалғаны

39Таң чарып килгенде, талайӌылар чирні таныбин халып, чабыс тӱс чарлығ алынӌа суғ кірізін кӧр салып, керіпнең андар чағыннап, тур саларға чарат салғаннар. 40Якорьларны кизе саап, суғзар тастабызып, талайның оңдайынӌа парғаннар, анаң рульларны систібізіп, кічіг парусты кӧдіріп алып, чил хоостыра чарзар алдыра парғаннар. 41Хумнығ чирге орта пол парып, керіп тайыс чирге одырыбысхан. Анаң керіптің алны хумға хазал парған, соондағы пазын, тізең, улуғ салғахтар унат пастааннар.

42Чааӌылар, чабығдағы кізілернің піреезі, чӱзіп, тис парыбыспазын тіп, оларны ӧдір саларға иткеннер. 43Че чӱспазы, Павелні арачылап халарға полып, оларны тохтадыбысхан. Анаң ол чӱс полчатханнарға, суға сегіріп, чарзар чӱс парарға чахаан[+]. 44Пасхаларына, керіптегі чардыларны паза пасха даа нимелерні алып, анынаң чӱзіп, арачыланарға чоохтаан. Ол оңдайнаң прайзы чарға чидіп алған.

#### 28


Павелнің Мелит олтырыхта хыстааны

1Арачылан халып, піс олтырыхтың Мелит тіп адалчатханын піліп алғабыс. 2Мындағы кізілер піске уғаа чалахай хайғаннар. Наңмыр чаап, соох полчатханнаңар, олар пісті кӧйчеткен от хазынзар чылынарға хығырғаннар. 3Павел, хуруғ сырыптар илееде чыып алып, оларны отха салчатханда, оттаң чылан сығара сойлап килбинең, аның холына чапсыныбысхан. 4Олтырых чоны, аның холында салбаңнапчатхан чыланны кӧр салып, чоохтасхан:

– Пу кізі – кізі ӧдірген осхас. Талай салғахтарынаң арачылан халған даа полза, Худай чарғызы пазох ағаа ӧлім ысча.

5Че Павел ол чыланны отха тастабысхан. Позы, тізең, пір дее хайтпаан[+]. 6Олар Павелнің сіс сығарын алай кинетін ӧліг тӱс парарын сағааннар. Че илееде ӱр сағып, Павелнің пір дее хайди полбаанын кӧріп, олар Павелдеңер пасха сағын сыхханнар паза, ол худай полтыр тіп, чоохтасханнар[+].

7Ол орынның хыринда олтырых пастығы Публий тіп кізінің чирлері полған. Ол пісті, позынзар хығырып, ӱс кӱн, паарсап, ааллатхан. 8Публийнің пабазы, тудан паза істі ағыриинаң ирееленіп, тӧзекте чатхан. Павел андар пас киліп, пазырып алған, анаң холларын андар салып, имнебіскен[+]. 9Аның соонда олтырыхтағы пасха даа ағырығ кізілер Павелзер киліп, имненіп алӌаңнар. 10Аннаңар олтырыхтағы кізілер пісті матап алғыстааннар. Чорыхха сыхчатханда, піске чолға кирек прай нимелерні пиргеннер.


Павелнің Римзер килгені

11Ӱс ай пазынаң піс ол олтырыхта хыстаан «Ікіс худайлар» тіп Александр саарның керібіне одырыбысхабыс[+]. 12Іди піс, Сиракуз саарға чит киліп, анда ӱс кӱн полғабыс. 13Аннаң сығып, Ригий саарға читкебіс. Пір кӱн пазынаң ӱстӱнзархы чил саап сыхханда, ікінӌі кӱнінде Путеол саарға читкебіс. 14Мында пізӧк чіли киртінчеткен кізілерге тоғазып, оларның сурынызынаң анда читі кӱн пол салғабыс, соонаң Римзер парғабыс. 15Андағы харындастар, пістеңер ис салып, пісті Аппий Форумы аалда паза Ӱс Хоных Туразы тіп аал хыринда удурлааннар. Оларны кӧр салып, Павел Худайны алғыстаан, кӧңні, тізең, чарып парған.


Павелнің Римде ӱгреткені

16Іди піс Римге читкенде, чӱспазы чабығдағы кізілерні чааӌылар пастығына пирібіскен. Павелге, тізең, позын хадарчатхан чааӌынаң хада алынӌа чуртирға чарадылған.

17Ӱс кӱн пазынаң Павел мындағы иудейлернің[†] иң улуғлапчатхан кізілерін чыып алған. Олар чыылыс килгенде, чоохтанған:

– Харындастар! Пістің чонның паза ӧбекелерібістің кибірлерінең тоғыр ниме итпеен дее ползам, мині Иерусалимде харибге одыртып, Рим кізілерінің холына пирібіскеннер. 18Олар мині, чарғылап, ӧлімге турызар пір дее пыро чохта, позыдыбызарға сағынғаннар[+]. 19Че иудейлер[†] тоғырлан сыхханнарында, мин ирік чохта Рим хағанының чарғызынаңар сурынғам. Итсе-де, мин позымның чонын пір дее ниме ӱчӱн пыролирға сағынминчам. 20Ол сылтағнаң мин сірерні, тоғазып, чоохтазып аларға тіп хығырдым. Израиль[†] ізенізінің ӱчӱн мині пу пағда тутчалар.

– 21Піс синнеңер Иудей чирінең[†] пір дее пічік албаабыс, – нандырғаннар олар, – андартын килчеткен харындастар синнеңер пір дее ниме искірбееннер, хомай даа ниме чоохтабааннар. 22Итсе-де піс ниме сағынчатханыңны синнең истіп аларға хынчабыс. Син апарчатхан ӱгредігдеңер прай чирде таласчатханнарын піс пілчебіс.

23Анаң чоохтас салған кӱнде Павел чуртапчатхан хоных-туразынзар уғаа кӧп кізі килген. Павел оларға иртеннең иирге теере Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] ӱгредігні искірген паза Моисей Чахиина[†], ідӧк ухаанӌылар[†] пічіктеріне тӧстеніп, оларны Иисусха киртіндірерге кӱстенген[+]. 24Піреелері аның сӧстеріне киртінгеннер, пасхалары, тізең, киртінминчеткеннер. 25Олар, пос аразында чараспин, сых париғаннарында, Павел оларға ам даа пір ниме хоза чоохтаныбысхан:

– Худай Худы[†] пістің ӧбекелерібіске Исаий ухаанӌы[†] пастыра чахсы чоохтаан полған:[+]

26«Пу чонзар парып, чоохтап пир:
хулахнаң истіп, піл полбассар,
харахнаң кӧріп, кӧр таппассар.
27Пу кізілернің чӱректері хатығ пол парғаннар,
хулахтарынаң даа сала-сула исчелер,
харахтарын, тізең, нуубысханнар.
Андағ полбаан полза,
оларның харахтары кӧрерӌіктер,
хулахтары истерӌіктер,
чӱректері піл поларӌыхтар
постары Минзер айланарӌыхтар,
Мин, тізең, оларны имнебізерӌікпін».

–[+] 28Амды сірер піліңер, Худай пасха даа чоннарға арачыланыс ысхан. Олар истерлер[+].

29Павел іди теенде, иудейлер, пос-алынӌа хазыр талазып ала, сых чӧрібіскеннер.

30Іди Павел Римде, позына алынӌа тура тудып, ікі чыл чуртаан паза позынзар килчеткен прай кізілернең тоғас турған. 31Ол чалтанмин, Худай хан-ӱлгӱзінеңер[†] ӱгредіп, Иисус Христос Хан-пигібістеңер[†] чоохтаан. Ағаа пір дее кізі харығ полбаан[+].

### Римдегілерге

#### Римдегілерге

Римдегілерге


Павелнің римдегілерге пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### Павелнің римдегілерге пічии


Павелнің римдегілерге пічии

Пу паза Наа Молӌаға кірген пічіктернің илеедезінің авторы Павел полча. Тіріл килген Христос Позы ағаа кӧрінгеннең сығара Павел, иудей ученайы, фарисей, Христос киртінізіне айлан парыбысхан.

Римдегі Христос тигірибі Павел ағаа пічік пасханнаң илееде алнынӌа тӧстелген. Ол пічиин пасчатхан туста Римде полғалах полған, че андағы тигірибнің хай-пірее араласчыларынаң таныс полған. Павел пічиин Римзер наа эраның 50 чылларында – Грецияда полғанында, неке, – Христос киртіністіг Фива тіп ипчінең ызыбысхан.

Пу пічіктің пастағы чардығының (1–11 пастағлар) ӧӧн сағызы – Худай кізілерні чазыхтарының ӱчӱн хатығладарынаң арачылапчатхан Чахсы Хабарның кӱзінеңер. Кізі Иисус Христостаңар Хабарға киртінчетсе, Худай аны ахтап, анынаң чаразып, аны пала идінче паза ағаа Позының Худын пирче. Христосха киртінгені ле ноо даа кізіні Худайның алнында ах-арығ итче.

Пічіктің ікінӌі чардығында (12:1–15:13) Павел хығырығӌыларға Христос киртіністіг кізілерге хайди чуртирға кирегін хатабох чоохтапча. Олар хынызып, ӱлгӱнің холынаң сыхпин, улуғлазып чуртирға киректер. Тӱгенӌізінде (15:14–16:27) Павел Римзер тӱрчедең чидерге сағынчатханынаңар пасча паза Христос тигірибінің араласчыларына изенін читірче.

#### 1


Алғыстығ алданыс

1Мин, Христос Иисустың хулы Павел, Аның илӌізі[†] поларға хығыртылғам. Ол мині Худайның Чахсы Хабарын чарлирға таллаан. 2Ол Чахсы Хабарны Худай ухаанӌылары[†] пастыра Ызых[†] Пічіктерінде молӌаан[+]. 3Ол Чахсы Хабар Худайның Оолғынаңар. Иді-ханы хоостыра Ол Давидтің[†] тӧлінең сыххан кізі полған[+]. 4Худай Худы[†] хоостыра кӱстіг полып, ӧлімнең тіріліп, Ол Худайның Оолғы тіп чарлалған. Ол Чахсы Хабар Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаңар полча. 5Иисус Христос мағаа паарсазын читіріп, пісті илӌі[†] поларға турғысхан. Ол анзын прай чоннар, Аның чооғын истіп, Ағаа киртінерлері ӱчӱн иткен[+]. 6Сірер дее, Иисус Христостың хығыртхан кізілері, ол чоннарның санындазар.

7Сірерге прайларыңа Худайның Римде чуртапчатхан хынған кізілеріне, ах-арығ[†] поларға хығыртылған чонына пасчам. Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын[+]. 8Иң пурнада Иисус Христостаң пастыра прайзыңарның ӱчӱн Худайымны алғыстапчам. Сірернің киртінізіңер тиксі-тилекейге чарлалча нооза[+]. 9-10Худай Оолғынаңар Чахсы Хабарны чарлап, прай кӧңнімні салып, Ағаа пазырчам. Худай мағаа киречі: мин Худайға пазырчатсам, сыбыра сірерні адапчам паза Худайның кӧңні хоостыра сірерзер чидерімнеңер сурынчам[+][+]. 11Минің сірерні кӧрерім тың килче. Минің Худай Худының[†] сыйыхтарынаң ӱлезерім килче: сірернің кӧңнілеріңні пик идерге, 12пасха чоохтаза, удур-тӧдір киртінізібіснең кӧңнілерібісті кӧдірізіп аларға.

13Харындастар, сірерні пілбин халбазыннар тіп сағынчам: мин сірерзер кӧп хати килерге иткем, че амға теере харығ ниме табыл ла турған. Сірернің араларыңда даа, пасха чоннардағыох чіли, кізілерні Худайға айландырарға сағынчам[+]. 14Мин прайзының алнында алымнығбын: гректернің дее, сас чонның даа, хыйғаларның даа, сағыс чохтарның даа[+]. 15Аннаңар, миннеңер чоохтаза, мин сірерге дее, римдегілерге, Чахсы Хабарны чарлирға тимдебін. 16Мин Христостаңар Чахсы Хабарны чарлапчатханымнаң уйатпинчам. Ол Хабарның киртінчеткеннерні хайзын даа, иң пурнада иудейні, анаң иудей ниместі арачылаӌаң Худай кӱзі пар, нооза[+]. 17Чахсы Хабар Худайның киртіністің ӱчӱн кізіні ахтапчатханын кӧзітче. Іди пазылых: арығ чӱректіг киртіністің сылтаанда чуртир[+].


Худайның алнында прайзы пыролығлар

18Худайны улуғлабинчатхан паза чабал итчеткен кізілерге тигірдең Худайның ӧкпезі тӱзер. Олар чабал киректерінең сынны типсепчелер[+]. 19Худайдаңар пілер ниме оларға азых полған. Худай Позы оларға анзын ас пирген нооза[+]. 20Тилекей пӱткеннең ала Худайның итчеткен киректері, Аның мӧгі кӱзі паза Позының илбегі харахха кӧрінмезелер дее, че Аның иткен нимелерінең пастыра кӧрінчелер. Кізілерге анзын, сизініп, оңарып аларға оңдай пар. Аннаңар олар ахтан полбастар. 21Олар, Худайны піліп алған даа ползалар, Аны Худайны чіли саблабааннар, алғыстабааннар. Аның орнына тик чоохтарға салынғаннар. Оларның алығ чӱректерін харасхы пас парған[+]. 22Олар хыйғаларын кӧзіткеннер, сынында алығ полғаннар[+]. 23Олар ӧлім пілбес сабланыстығ[†] Худайға пазырбиныбысханнар. Аның орнына олар ӧлер кізілерні, аң-хустарны паза сойлаастарны сомнапчатхан омаларға пазырчалар. 24Оларның чӱректерінің хыӌыхтаныстары тохтабааннар. Аннаңар Худай оларны постарының чазыхтарына[†] артыс салған. Олар постарыох ит-ханнарын уйатха сухханнар. 25Олар Худайның сынын чойға орназыбысханнар. Чайаачының орнына чайалған нимее пазырғаннар. Чайаачы хаӌан даа алғастығ[†]. Аминь[†].

26Аннаңар Худай оларны чиркестіг хынығыстарға пир салған: ипчілері чир-салылғанни ирлерінең хонмин, сан-тискер хыныс сыхханнар[+]. 27Иреннер ідӧк, чир-салылғаны хоостыра ипчілерінең хонмин, удур-тӧдір хынызып, хыӌаларын тохсындырғаннар. Иреннер иреннернең чиркестіг хынысханнарынаң пос постарын хатығлааннар. Ол алӌаастарының ӱчӱн тӱсчең хатығлас полған. 28Худайны пілерге сағыс тутпааннарынаңар, Худай оларны ардап парған сағыстарына пир салған – тӱӱлістіг нимелер идерге. 29Олар сын нимес нимее, оралысха, кӧйтіктеніске, чаптанысха, чабалланысха, істі чохтанысха, ӧдіріске, тартысха, чойланысха, чабал хылыхха, пат парғаннар. 30Олар чабал тілліглер, хопчылар, Худайны хырт кӧрчелер, кізі хыйыхтаачылар, кӧкеесімнер, махтанӌыхтар, чабал нимее чапчаңнар, паба-іӌенің чооғынаң сых парғаннар. 31Олар сағыс чох, киртіске турыспас, тас чӱректіг, айабас кізілер[+]. 32Іди тудынчатхан кізілер Худайның орта чарғызы чидерін пілчелер. Олар постарын ӧлімге турыстығларын пілзелер дее, постары даа ол оңдайларын тастабинчалар, андағ кізілерні дее махтапчалар[+].

#### 2


Худайның чарғызы прайзына пір

1Ол оңдайнаң син, пасхазын чарғылапчатхан ноо даа кізі, ахтан полбассың. Син пасхазын чарғылапчатхан чарғынаң позыңны чарғылапчазың. Пасха кізіні чарғылап, позың, тізең, ідӧк итчезің[+]. 2Че піс андағ киректерні итчеткен кізілерні Худай сыннаң хоостыра чарғылирын пілчебіс, нооза. 3Алай син, кізі, андағ нимені итчеткен кізіні чарғылап, позың даа ідӧк итчедіп, Худайның чарғызынаң озарға сағынчазың ма? 4Алай син, Худайның пай паарсазын, Аның пазымнығ, тыстаныстығ полчатханын нимее салбинчазың ма? Худай паарсазының пастыра Позынзар айланарына чоллапчатханын оңарбинчазың ма[+]? 5Че ӧчес хылииң, аасхынмас чӱреең ӱчӱн, Худайның ӧкпезі чидер паза Аның орта чарғызы іле кӧзіділер кӱніне позың позыңа ол ӧкпені чыынып одырчазың[+].

6Худай полғанына ла иткен киректері хоостыра читірер. 7Чахсы киректерінең сабланысты,[†] аарласты, ӧлім пілбес чуртасты сыбыра тілепчеткен кізілерге Худай мӧгі чуртас[†] пирер. 8Постарын кӧдірчеткен паза сынның ӱлгӱзіне кірбинчеткен, че постарын чойға салынчатхан кізілерге Худайның хазырланызы паза ӧкпезі чидер. 9Чабал ниме итчеткен ноо даа кізінің кӧңні, пурнада иудейни, анаң иудей нимес кізіни, чобағны кӧрер, істі тарланысха пастырар[+]. 10Че чахсы ниме итчеткен ноо даа кізее, пурнада иудейге, анаң иудей нимес кізее, сабланыс, аарлас паза амыр хоных полар[+].

11Худай чонны талластырбинча нооза[+]. 12Чахығ чох чуртапчатхан кізілер чазых[†] итчетселер, олар, чахығның оңдайынӌа чарғылатпин, ӧл парарлар. Че, чахығны пілчеткен кізілер чазых[†] итчетселер, олар чахығ хоостырох чарғыладарлар[+]. 13Худай чахығны исчеткен кізілерні орта чоллығ кізілер тіп санабинча, че чахығны толдырчатхан кізілерні ахтапча[+]. 14Пасха чоннарның чахығлары чоғыл, че чир-тӧрееннең чахығ хоостыра орта итчеткеннерінеңер, чахығлары чох таа полза, олар пос постарына чахығ полчалар. 15Олар чахығ ниме киректепчеткенін чӱректерінең пілчеткенін кӧзітчелер. Аннаңар чӱректері чоохтапча. Сағыстары оларны чахсы-чабалны талластырарға чоллапча: пірде пыролапча, пірде ахтапча. 16Ідӧк Худай кізілернің чазыт киректерін Иисус Христостың пастыра чарғылир кӱнде полар. Анзынаңар мин чарлаан Чахсы Хабарда чоохталча.

17Мына син позыңны иудей тіп аданчазың, Чахыға ізенчезің паза Худайнаң махтанчазың[+]. 18Син Аның кӧңнін пілчезің, Чахыға тӧстеніп, ниме артых полчатханын оңнапчазың. 19Син позыңны харах чохтарның чоллаачызы, харасхыда чӧрчеткеннернің чарытхызы полчазың тіп санапчазың[+]. 20Син піліс чохтарға устағӌы, час палаларға ӱгретчі полчазың. Чахығдаң пастыра синің толдыра пілістің паза сынның кӧзідімі пар. 21Син, пасхаларын ӱгредіп, позыңны ӱгретпинчезің[+]. 22Оғырлабасха ӱгредіп, позың оғырлапчазың. «Оралыспасха» тіп ала, позың оралыс чӧрчезің. Тайма худайлардаң чиркеніп, храмнарын[†] тонапчазың. 23Чахығнаң махтанып, Чахығны сайбааныңнаң Худайның адын аарлабинчазың. 24Пазылых нооза: сірернің сылтаанда пасха чоннарда Худайның ады сӧклетче.

25Сынап Чахығны толдырчатсаң на, сӱннет[†] иткені тузалығ полча. Чахығны сайбапчатсаң, тізең, синің сӱннет[†] иттіргенің иттіртпеенге килісче[+]. 26Ол оңдайнаң, сӱннет иттірбеен кізі Чахығ хоостыра чуртапчатса, аның сӱннет иттірбеені иттірткенге киліспес пе[+]? 27Андада ол, тӧреені хоостыра сӱннет иттіртпеӌең кізі, чахығны толдырчатса, сині, Чахығның сайбағӌызын, тӧреені хоостыра сӱннет иттірткен паза Худай Пічии[†] пар кізіні, пыролабас па[+]? 28Тастындағы кӧрімінең не иудей кізі сын иудей нимес паза идінде сӱннет иткені сын сӱннет нимес[+]. 29Істінең иудей полза, ол сын иудей. Сын сӱннет кізінің идін кискені нимес, че чӱректің алысханы. Андағ сӱннет Чахығ хоостыра нимес, Худай Худының[†] пастыра иділче. Андағ иудейлерге[†] кізілердең нимес, че Худайдаң махтас полар[+].

#### 3


Худайның киртінізі

1Андағда иудей полғанның нимезі артыхтыр паза сӱннет[†] иттірткеннің ноо тузазы[+]? 2Прай даа саринаң кӧр килзе, кӧп нимезі артых. Иң пурнада – иудейлерге[†] Худайның сӧзі пиріл парғаны. 3Оларның кӧбізі Худайға киртістіг полбаан. Оларның киртістіг полбааннары Худайның киртістіг полчатханын чох итче бе[+]? 4Чох, андағ нимес. Ноо даа кізі чой поладыр, Худай, тізең, киртістіг. Аннаңар піди пазыл парған: «Сӧстеріңде сын полчатханың кӧрінзін, Синің чарғыңда Син чиңерзің».

5Че пістің орта хылынмааныбыс Худайның орта итчеткенін іле сығарчатханда, анзы Худайның орта нимес ӧкпеленгенін таныхтапча ба? (Мин мыны кізі сағызынаң тіпчем.) 6Чох, андағ нимес. Андағ полған полза, Худай тилекейні хайди чарғылирӌых? 7Минің чойым пастыра Худайның сыны кӧптеліп, Ағаа сабланыс[†] ағылчатханда, ноға мин чазыхтығ[†] кізі чіли чарғылатчам[+]? 8Пірее кізілер, мині сӧклеп, миннеңер піди тіпчелер: «Ол, чахсы ниме полар ӱчӱн, чабал ниме идерге кирек тіп ӱгретче». Іди чоохтап чӧрчеткен кізілернің чарғылатырғаннары орта полар[+].


Чазых чох кізі чоғыл

9Ниме зе? Пасхаларының хыринда пістің, иудейлернің,[†] артығыбыс пар ба? Пір дее чоғыл. Иудейлер дее, иудей ниместер дее – прайзы чазыхта[†] чӧрчеткеннерін піс сынынӌа кӧзіт пиргебіс[+]. 10Пазылых нооза: «Орта чоллығ пір дее кізі чоғыл». 11Сынны оңарчатхан пір дее кізі чоғыл, пірдеезі Худайны тілебинче. 12Прайзы чолдаң хыйыс парыбысханнар, тузалары чох кізілер пол парғаннар. Чахсы иткен пір кізі дее чоғыл. 13Оларның аастары, азых хомдылар осхас, тіллері чой чоохты ла пілчелер. Оларның иріннерінде чылан оозы. 14Ахсылары харғирға паза чабаллирға ла пілчелер. 15Олар хан тӧгерге чапчаңнар. 16Оларның сооларында сайбағ паза чобағ хал парча. 17Амыр чуртас чолларын олар пілбинчелер. 18Худайдаң хорыхханы харахтарында кӧрінминче.

19Піс пілчебіс, Худай Чахии чахығ хоостыра чуртапчатханнарға тееліп, пірдеезін удур чоохтандырбинча. Іди тилекей чоны Худайның алнында пыролығ пол парча. 20Чахығ киректері хоостыра Аның алнында пірдеезі ахтан полбас. Чахығ піске чазых ниме полчатханын пілерін не пирче[+].


Киртіністің ахтапчатханы

21Амды, тізең, Худайның ахтазы чахығдаң алынӌа азыл парған. Анзынаңар чахығ паза ухаанӌылар[†] киречілепчелер[+]. 22Худай киртінчеткен кізілерге прайзына, талластырбин, Иисус Христосха киртіністің пастыра ахтас пирче. 23Прайзы чазых иткен, прайзы Худайның сабланызы[†] чох халған нооза[+]. 24Худай прайзын Позының паарсазынаң тикке ахтапча, Иисус Христостың ӱчӱн оларны пос итче[+]. 25Худай Иисусты чарастырӌаң толығ ит салған. Иисустың ханы сылтаанда киртінчеткеннернің чазыхтары позыдылча. Худай кізілернің алында иткен чазыхтарын тастаан паза ахтапчатханын кӧзіткен[+]. 26Сағамғы туста Худай, тыстанып, Позының ахтапчатханын кӧзітче. Іди ол Позы даа сынынӌа итче паза Иисусха киртінчеткеннерні ахтапча.

27Амды нименең махтанӌаң? Пір дее нименең. Арса, чахығны толдырчатханнаң махтанӌаң ма? Чох, чарабас. Киртініснең не махтанарға чарир[+]. 28Піс тіпчебіс, кізі чахығны толдырғанынаң алай толдырбаанынаң нимес, че киртіністің пастыра ахтанып алча[+]. 29Худай иудейлернің не Худайы ба? Пасха чоннарның даа Худайы нимес пе ол? Оларни дее[+]. 30Худай пір ле. Ол киртіністері хоостыра сӱннет[†] иттіргеннерні дее, иттірбеен, че киртінчеткеннерні дее ахтапчатхан Худай полча[+]. 31Ол оңдайнаң піс киртінізібіснең чахығны чох итчебіс пе? Андағ нимес. Піс чахығны пик турғызарға полысчабыс[+].

#### 4


Авраамның кӧзідімі

1Авраам[†] ӧбекебісті алза, пос кӱзінең нимее читкен ол? 2Ол киректері хоостыра ахталған полза, аның, Худайға нимес, кізілерге махтатчаң нимезі поларӌых. 3Худай Пічии[†] нимедеңер чоохтапча? «Авраам[†] Худайға киртін парғаннаңар, Худай аны ахтаан»[+]. 4Кізі иткен киректерінің ӱчӱн сый алча, анзы, паарсас нимес, тӧлег полча. 5Че кізі, иткені хоостыра нимес, киртінізі пастыра ахтатча. Чазыхтығ[†] кізіні ахтапчатхан Худайға киртінчеткен кізіні Худай ахталған тіп санапча[+].

6Давид[†] тее ідӧк чоохтапча: «Худай кізіні киректерінің ӱчӱн нимес ахтаза, ол кізі часкалығ. 7Сайбағ иткен ӱчӱн пыролары тасталған, чазыхтары[†] ундудылған кізілер часкалығлар. 8Хан Худай[†] кізінің чазыхтарын санға албаза, ол кізі часкалығ полар»[+]. 9Андағ часка сӱннет[†] иттіргеннерге алай иттірбееннерге дее теелче бе? Піс Авраам киртінізінің пастыра ахталған тіпчебіс[+]. 10Хаӌан анзы санал сыххан? Сӱннет[†] иттірткенде алай итірткелекте бе? Соонаң нимес, иттірткелекте полған ол. 11Авраамның сӱннет иттірткелектӧк полған киртінізі ӱчӱн, Худай аны ахталған кізее санаан. Сӱннет тании ағаа соонаң ахтас таңмазы чіли салылған. Ол оңдайнаң, киртінчеткен кізілер, сӱннет иттіртпеен дее ползалар, ахтадарлары ӱчӱн Авраам оларның прайларының пабазы полыбысхан. 12Ол ідӧк сӱннет иттірткеннернің пабазы полча. Олар, сӱннет иттірткеннең пасха, Авраам пабабыстың киртініс чолынӌа парчалар. Авраамның ол киртінізі сӱннет иттірткелегіндӧк полған.


Худайның молӌағлары киртіністең пастыра алылчалар

13Авраам паза аның тӧлі тиксі-тилекейні холға кирерлерінеңер молӌағ[†] алғаннар. Ол молӌағ[†] Чахығны толдырчатханнаңар нимес, че ахтапчатхан киртіністің хоостыра пирілген[+]. 14Пу молӌағ чахығны толдырчатханнарға ла теелчеткен полза, киртініс тик ниме поларӌых, молӌағның даа тузазы чох поларӌых[+]. 15Чахығдаң хатығлас килче. Чахығ чох полза, аны сайбааны даа чох полча нооза[+].

16Аннаңар прай ниме киртіністең полча паза паарсасха тӧстенче. Аннаңар пу молӌағ Авраамның прай тӧліне, чахығ хоостыра чуртапчатханнарға ла нимес, че Авраам чіли киртінчеткен прай кізілерге пик ізеніс пирче. Авраам пістің прайзыбыстың пабазы полча[+]. 17Худай Пічиинде[†] ідӧк пазылых: «Мин сині кӧп чоннарның адазы ит салғам». Авраам ӧліглерні тірілдірчеткен паза чох нимені пар итчеткен Худайға киртін парғаннаңар, Худайның кӧрізінде пістің пабабыс полыбысхан[+]. 18Пір дее ізеніс халбаанда даа, Авраам ізеніп ала киртінген. Аннаңар ол кӧп чоннарның пабазы полыбысхан. «Синің тӧлің анӌа кӧп пол парар» ағаа теені хоостыра ол кӧп чоннарның пабазы полыбысхан. 19Ағаа чӱс часха чағдабысханнаңар иді-ханының кӱзі сыхчатханын пілінзе дее, Сарра, тізең, тың киріп, пала кӧрерінең ирт парған даа полза, Авраам тың киртінген нооза[+]. 20Худайның молӌаа толарын сала даа ікінӌілебин, ол киртінізінде улам пик турып, Худайны саблаан. 21Молӌағны толдырарға Худайның кӱзі парына Авраам тың киртінген. 22Аннаңар Худай аны ахтатхан кізее санаан.

23«Аны ахтатхан кізее санаан» теені Авраамға ла нимес, 24че піске дее теелче. Піс Хан-пигібіс[†] Иисус Христосты ӧліглердең тірілдірібіскен Худайға киртінчебіс. Ол пісті дее орта чоллығ кізілерге санир[+]. 25Христос пістің чазыхтарыбыстың ӱчӱн ӧлімге ызылған паза пістің ахтадарбыстың ӱчӱн тіріл парған нооза[+].

#### 5


Аның Ханынаң ахтанғаны

1Піс киртінізібіс пастыра ахтанып алғаныбыста, Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң пастыра Худайнаң ынағ пол парғабыс[+]. 2Иисус Христостаң пастыра, киртінізібістің сылтаанда ам піске пирілген паарсасха читтібіс паза Худайыбыстың сабланызын[†] ӱлезерге ізеніп, тың ӧрінчебіс[+]. 3Анзына ла нимес, чобағларыбысха даа ӧрінчебіс. Чобағлар тыстанарға ӱгретчеткеннерін пілчебіс нооза[+]. 4Тыстанып, піс сынағ иртчебіс. Сынағдаң, тізең, ізеніс тӧріпче. 5Ізеніс пісті уйатха кирбес. Худай, піске Худай Худын[†] пиріп, чӱректерібіске Позының хынызын ур пирген нооза[+].

6Піс кӱс-сағ чох полғаныбыста, Христос пістің ӱчӱн ӧл парған. Тузы читкенде, Ол Худайны улуғлабинчатхан кізілернің ӱчӱн ӧл парған. 7Арығ чӱректіг кізінің[†] дее ӱчӱн піреезінің ӧлері ікінӌілестіг. Итсе, чахсы кізінің ӱчӱн тынын пирерге иткен піреезі табыл таа парар. 8Худай піске Позының хынызын кӧзіт пирген. Христос, піс чазыхтығ[†] чӧрген тустох, пістің ӱчӱн ӧл парған нооза[+]. 9Амды піс Христостың ӧлімінең ахтанып алып, Худайның чарғызынаң Аның пастыра улам озып аларбыс[+]. 10Піс Худайнаң ыырласхан туста Ол піснең Позының Оолғының ӧлімінең пастыра чарас салған. Ам, тізең, чарас салғаныбыста, Аның чуртазы пастыра улам арачылан поларбыс[+]. 11Піс анзына ла махтанминчабыс. Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың пастыра Худайни полчатханыбысха махтанчабыс. Аның сылтаанда піс Худайнаң чарас салғабыс.


Адам паза Христос

12Ол оңдайнаң пір кізінең пастыра тилекейге чазых[†] кірген. Чазыхнаң хада, тізең, ӧлім килген. Іди ӧлім прай кізілерге килген. Прайзы чазых ит салған нооза[+]. 13Чазых тилекейде Чахығ салылғалахтох полған. Че Чахығ турғызылғалахта, чазых ӱчӱн пыролиры кирілгелек полған[+]. 14Ӧлім, тізең, Адамның[†] тузынаң пасти, Моисейге[†] теере ӱлгӱ салған. Ол Адам[†] иткен чазыхха тӧӧй сайбағны итпеен кізілерге дее ӱлгӱ тутхан. Адам килер кізінің омазы полған[+].

15Че Худайның сыйии сайбағ осхас нимес. Пір кізі ит салған чазых ӱчӱн кӧп кізі ӧл парған. Худайның паарсазы, Аның паарсастығ сыйии хай-хай кӧп пирілче. Ол паарсас пір кізінің, Иисус Христостың сылтаанда кӧп кізее азыра даа пирілче[+]. 16Худайның сыйиин Адамның чазығынаң тиңнирге чарабас. Пір чазыхтың ӱчӱн чарғы полӌаң, пыролатчаңнар. Паарсас сыйии, тізең, кӧп сайбағлардаң ахтанарға пирілче. 17Пір сайбағ иткен пір кізінің ӱчӱн ӧлім ӱлгӱні холға кирген. Худайның пай паарсазын паза ахтаныстың сыйиин алчатхан кізілер пір Кізідең, Иисус Христостың пастыра чуртаста улам ӱлгӱ тударлар[+].

18Ол оңдайнаң пір кізінің сайбағ иткені прай кізілерні чарғылапча. Сах ідӧк пір кізінің сын иткені прай кізілерні Худайның алнында ахтап, оларға чуртас пирер[+]. 19Пір кізінің чоох испеені ӱчӱн кӧп кізі чазыхтығ пол парған. Сах ідӧк пір кізі чоох искенінің ӱчӱн кӧп кізі ахтанып алар[+].

20Аның соонаң Чахығ пирілген. Іди чазыхтың кӧбі кӧзіділ парған. Чазых кӧптел парғанда, паарсас улам ас сыххан[+]. 21Чазых, ӧлімге ағылып, ӱлгӱ тутхан. Ідӧк паарсас ахтаныстың пастыра ӱлгӱ тудып, пісті Хан-пигібіс Иисус Христостың пастыра мӧгі чуртасха[†] ағылча[+].

#### 6


Чазыхха ӧліглер, Христоснаң хада тіріглер

1Ниме піс тирбіс? Худайның паарсазы піске хозылып одырар ӱчӱн, чазыхта[†] чӧрерге кирекпіс пе? 2Чох, андағ нимес. Піс чазыхха[†] ӧл парғабыс, чазыхтығ чуртап поларбыс па[+]? 3Піс кіреске[†] тӱскенде, Иисус Христостың чардығы полыбызып, Аның ӧлімін дее ӱлескенібісті пілбинчезер бе? 4Іди піс, кіреске[†] тӱзіп, Анынаң хада ӧл парғабыс. Пісті Аннаң хада чыып салғаннар. Христос Пабазының илбек кӱзінең тірілдіріл парған. Ідӧк піс тее нааӌылал парып чуртирбыс[+].

5Піс, Аннаң хада пірік парып, Ол чіли ӧл парғаныбыста, Аннаң хадох тіріл парарбыс[+]. 6Алындағы позыбыс Иисуснаң хада кіреске хазат салғанын піс пілчебіс. Анзы пістің чазыхтығ ит-ханыбыс піске ӱлгӱ салбазын тіп, піс чазыхтың хуллары полбас ӱчӱн, іди иділген[+]. 7Кем ӧл парча, ол чазыхтаң позып парча нооза[+]. 8Піс Христоснаң хада ӧл парғаныбыста, Аннаңох хада чуртирыбысха киртінчебіс[+]. 9Ӧліглердең тірілдірткен Христос паза ӧлбезін пілчебіс нооза. Ӧлім Ағаа ӱлгӱзін тут полбас[+]. 10Ол ӧлгенде, чазыхха саңайға ӧл парған. Чуртап, тізең, Худайға чуртапча[+]. 11Сірерге дее постарыңны, чазыхха ӧлігзер, Худайға пістің Хан-пигібіс[†] Иисус Христоста чуртапчазар тіп, санирға чарир. 12Аннаңар ӧлӌең иді-ханыңарда чазых ӱлгӱ тутпазын, аның хынығыстарынӌа полбаңар. 13Идіңернің чардыхтарын пірдеезін чазыхтың ӱлгӱзіне пирбеңер, чабалның тириине айландырбаңар. Ӧліглердең тіріл парған постарыңны, сынның тирии идіп, Худайның ӱлгӱзіне пир салыңар[+]. 14Чазых сірерге ӱлгӱзін паза салбас. Сірер амды паза чахығның холында нимессер, Худайның паарсазында чӧрчезер нооза.

15Нимедір зе, чахығның холында ниместе, Худайның паарсазында чӧрчеткенібісте, чазых идерге кирекпіс пе? Чох, андағ нимес. 16Пілбинчезер бе, посты піреезіне хул поларға пирін салза, чооғын искен кізінің хулы поларзар. Чазыхтың хулы полыбыссар, анзы ӧлімге ағылар. Худайға хул полып, Аның чооғын иссер, анзы сірерні ахтанысха ағылар[+]. 17Сірер чазых хуллары полғазар. Че, Худайнаң, прай чӱректеріңнең сірерге пирілген ӱгредіге тудынарға чарат салғазар. 18Чазыхтаң позып алып, сірер орта чуртасха хул полыбысхазар[+].

19Сірер кӱс-сағ чохтарыңнаңар, мин мыны кізі синӌе чоохтапчам. Алында сірер ит-ханыңарны сайбахха, чабал киректерге хул иткезер. Олох оңдайнаң амды аны ахтаныстың хулы идібізіңер. Андада сірер ах-арығ[†] полыбызарзар. 20Сірер чазыхтың хуллары полғаннарыңда, орта чоллығ кізілер полбаазар. 21Андада хайдағ парыс алдыңар? Ол туста иткен нимелердең пӱӱн сірерге уйадыстығ. Ол киректер ӧлімнең тоозылчалар. 22Амды, тізең, сірер, чазыхха хул поларынаң позып алып, Худайның хуллары пол парғазар. Сірер ах-арығ[†] кізілер пол парғаннаң парыстанып алғазар. Аның салтары мӧгі чуртас[†] полча[+]. 23Чазыхтың тӧлее ӧлім, нооза. Худайның сыйии, тізең, Хан-пигібіс[†] Иисус Христоста мӧгі чуртас.[†][+]

#### 7


Чахыға ӧліглер

1Харындастар, мин мыны сірерге, чахығны пілчеткен кізілерге, чоохтапчам. Кізі тірігде ле чахығның холында чӧрче. Анзын пілче полбассар ба? 2Ирі изен чӧргенӌе ле, Чахығ ипчізін аннаң палғалыстырча. Ирі ӱреп парза, ол ипчі ирінең палғалыстыр салған чахығдаң позып парча[+]. 3Аннаңар ирі изенде, пасха ирнең чӧрібіскен ипчі чӧреес ипчі тіп адалар. Че ирі ӱреп парза, ол чахығның ӱлгӱзінең сых парар: пасха ирнең чуртап сыхса даа, чӧреес ипчее саналбас[+].

4Сірер дее, харындастарым, Христоснаң хада ӧліп, чахыға ӧл парғазар. Пасха, ӧліглердең тіріл парған кізіни пол парғазар. Худайға парыс ағылар ӱчӱн чуртааңар[+].

5Піс ит-ханның оңдайынӌа чуртааныбыста, чахығ чазыхтығ[†] хыӌыхтарыбысты ілее сығарған. Ол хыӌыхтарыбыс идібіснең устап, пісті ӧлімнең парыстандырӌаңнар. 6Амды, тізең, пісті тузахтапчатхан чахыға ӧл парғаныбыста, піс аннаң позып парғабыс. Алында пазылған чахығдаң хоостыра нимес, Худай Худының[†] пастыра нааӌылалып, Худайның нымызында чӧрербіс[+].


Чахығ паза чазых

7Ниме піс тирбіс? Чахығ чазыхтығ[†] полча ба? Чох, андағ нимес. Чахығдаң пастыра ла мин чазых ниме полчатханын піліп алғам. Чахығ «Хыӌыхтанма» тібеен полза, мин хыӌых ниме полчатханын пілбестееӌікпін[+]. 8Че чазых, тізең, чахығнаң тузаланып, минде аймах хыӌыхтаныстар сығар килген. Чахығ чох полза, тізең, чазых таа чоғылох[+]. 9Мин хаӌан-да чахығ пілбин чуртаан полғам. Че хаӌан чахығ килгенінде, чазых тіріл парған. 10Мин, тізең, ӧл парғам. Іди чуртас пирӌең чахығ сӧзі мағаа ӧлім ағылған. 11Чазых, чахығнаң тузаланып, мині алаахтыр салып, ӧлімге ағыл салған. 12Чахығ ызых[†] ниме, чахығ сӧзі дее ызых,[†] орта паза чахсы ниме полча. 13Андағ полза, чахсы ниме мині ӧлімге ағылча ба? Чох, андағ нимес. Сынында чазых, чахсы нименең тузаланып, мині ӧлімге ағылған. Ол оңдайнаң чахығның сылтаанда чазыхтың улам чабал полчатханы азылған.


Хуттың паза ит-ханның кӱрескені

14Чахығ Хуттаң пирілчеткенін піс пілчебіс. Мин, тізең, ит-ханнығбын, чазыхха садыл парғам. 15Ниме итчеткенімні оңарбинчам нооза. Идерге хынған нимені итпинчем, позым хырт кӧрінчеткен нимені, тізең, итчем[+]. 16Хынминчатхан нимені итчетсем, чахығ чахсы тіп, чӧпке кірчем[+]. 17Ол оңдайнаң мин нимес, минде чуртапчатхан чазых анзын итче. 18Минде, иді-ханымда, чахсы ниме чоғын пілчем: чахсы ниме идерім килче, че ит полбинчам. 19Чахсы ниме идерге хынып, мин аны итпинчем, чабал ниме идерге хынмазам даа, итчем нооза[+]. 20Хынмаан нимені итчеткенде, андағда мин нимес, минде чуртапчатхан чазых аны итче.

21Піди сизінгенімде, оңдайым мындағ: чахсы идерге сағынзам, мин позымның чабалымны кӧрчем. 22Істімде мин Худай Чахиина чӧпсінчем. 23Че ит-ханымның чардыхтарында пасха чахығ кӧрчем. Ол, минің сағызымның чахиина тоғырланып, ит-ханымдағы чазыхтың чахиинаң тузахтап салча[+]. 24Хайран кізібін! Пу ӧлімніг ит-ханымнаң кем мині позыдыбысчаң полӌаң? 25Алғас[†] ползын Худайға, Ол анзын Иисус Христостың, Хан-пигібістің[†] пастыра ит салған. Ол оңдайнаң мин сағызымнаң Худай Чахиина нымысчы полчам, ит-ханымнаң, тізең, чазыхтың чахиина нымысчы полчам.

#### 8


Худай Худында чуртааны

1Ол оңдайнаң пӱӱн Христос Иисуснаң ит-ханның оңдайынӌа нимес, Хуттың хоостыра чуртапчатханнар чарғылатпастар. 2Христос Иисустың пастыра чуртасты пирчеткен Худай Худының[†] чахии мині чазыхтың[†] паза ӧлімнің ӱлгӱзінең позытхан[+]. 3Моисей Чахии[†] анзын ит полбаан. Ит-ханыбыс аның кӱзін сығарыбысхан. Аннаңар Худай Позының Оолғын, чазыхтығ[†] ит-ханнығ кізее омалап салып, ысхан. Худай Аны чазыхтың ӱчӱн толығ ит салған. Іди Худай ит-ханның оңдайынӌа иткен чазыхты чарғылап салған[+]. 4Худай анзын пісте, ит-ханның оңдайынӌа нимес, Хуттың хоостыра чуртапчатханнарда, чахығ киректепчеткен ниме толзын тіп, іди иткен[+]. 5Ит-ханның оңдайынӌа полчатханнарның сағыстары ит-ханның хынығыстарын толдырарына айлан парча. Худай Худы[†] хоостыра полчатханнар, тізең, Худай Худының кӧңнінӌе чуртирға сағынчалар нооза[+]. 6Пос кӧңнінӌе полғаны кізіні ӧлімге ағылча. Худай Худы хоостыра полғаны, тізең, чуртасха паза амыр хоныхха ағылча. 7Кізінің пос кӧңнінӌе полғаны Худайға тоғыр. Аның ӱчӱн кізі Худай Чахииның ӱлгӱзіне кірбинче, сынында кір полбиндаача[+]. 8Ит-ханның оңдайынӌа чуртапчатхан кізілер Худайның кӧңніне кір полбастар.

9Худай Худы сыннаң сірерде чуртапчатса, сірер, ит-ханның оңдайынӌа нимес, Худай Худының хоостыра чуртапчазар. Кемде Христостың Худы чоғыл, тізең, ол Христости нимес[+]. 10Сірерде Христос пар полза, ит-ханыңар чазыхтығдаңар ӧліг дее полза, че Хут ахтаныстың сылтаанда тіріг. 11Иисусты ӧліглердең Тірілдірібіскеннің Худы сірерде чуртапча. Андағ полза, Христосты ӧліглердең Тірілдірібіскені сірерде чуртапчатхан Позының Худынаң ӧлӌең иді-ханыңарны тірілдірібӧгізер[+].

12Аннаңар, харындастар, піс ит-ханға алымнығ нимеспіс. Ит-ханның оңдайынӌа чуртирға кирек чохпыс. 13Сірер ит-ханның оңдайынӌа полчатсар, ӧл парарзар. Ит-ханның хынығыстарын Худай Худынаң пазынып алзар, чуртирзар[+]. 14Худай Худынаң устанчатхан кізілер прайлары Худайның палалары полчалар[+]. 15Хул итчеткен паза хорығып ала чуртатчатхан хутты сірер албаазар. Сірерні Худай палалары итчеткен Худай Худын алғазар. Пу Хуттың пастыра піс хығырчабыс: Авва[*] Пабам![+] 16Худай Худы пістің худыбыснаң хада піс Худайның палалары полчатханыбысты киречілепче[+]. 17Худайның палалары полчатханыбыста, Христоснаң тиңе Аннаң ӱлӱсті алӌаң кізілер полчабыс. Христостың ирееленістерін ӱлескенібісте, сабланызын даа ӱлезербіс[+].


Чағдапчатхан сабланыс

18Пістің пӱӱнгі ирееленістерібіс піске килер сабланыстың[†] хыринда пір дее нимее турбинчалар тіп санапчам[+]. 19Прай чайалған ниме Худай палалары кем полчатханын азыларын чидікпин сағыпча нооза. 20-21Прай чайалған ниме, позының нимес, Худайның кӧңнінӌе тик чуртастың ӱлгӱзінде чӧрче. Чайалған нименің, чызирдаң позып алып, Худайның палаларының пос чуртазын паза сабланызын аларларына ізеніс пар. 22Піс пілчебіс, прай чайалған нимелер пу тусха теере, ӧстезіп ала, чобалчалар. 23Олар ла нимес, піс тее, Хуттаң тун-сый алған кізілер, пос алынӌа чобал чӧрчебіс. Худайның палалары поларыбысты паза ит-ханыбыс чазыхтаң позирын сахтапчабыс[+]. 24Хаӌан піс ізенчебіс, піс арачыланып алчабыс нооза. Харахха кӧрінчеткен нимее ізенчетсең, ол ізеніс нимес. Кӧрчетсең, ноға ізенерге кирек[+]. 25Кӧрінминчеткен нимее ізенчетсебіс, андада тыстанып ала сағыпчабыс.

26Олох оңдайнаң чазығ позыбысха Хут полысча. Піс хайди пазырарын паза хайди сурынарға кирегін пілбинчебіс нооза. Хут, чоохтанмин даа, улуғ тынғанынаң на пістің ӱчӱн сурынча. 27Чӱректерні сынапчатхан Худай, тізең, Хуттың сағызын пілче: Хут Худайның кӧңні хоостыра ах-арығларның[†] ӱчӱн сурынча нооза. 28Піс, тізең, пілчебіс, Худайға хынчатханнарға паза Аның кӧңні хоостыра хығыртылғаннарға прай ниме чахсаа иділче. 29Худай пурун піл салған кізілерге, Позының Оолғы кӧп харындастарының аразында тун палазы ползын тіп, Позының Оолғына тӧӧй поларға турғыс салған[+]. 30Кемні турғыс салған, тізең, оларныох хығыртхан. Кемні хығыртхан, оларныох ахтаан. Кемні ахтаан, тізең, оларныох саблаан[+].


Худайның хынызы Иисус Христоста

31Мыннаң хоостыра паза ниме тир? Худай пістің ӱчӱн полчатханда, кем пістең тоғыр полар? 32Ол Позының Оолғына айабаан, пістің прайзыбыстың ӱчӱн пир салған. Аннаң хада піске прай нимені сыйлап пирбес пе[+]? 33Худай таллааннарны кем пыролир? Худай оларны ахтапча[+]. 34Кем чарғылир? Пірдеезі. Христос Иисус ӧл парған, че тіріл парған. Ол Худайның оң саринда одырча паза пістің алныбысты алча[+]. 35Кем пісті Худайның хынызынаң чар полар: ирееленістер алай сидіксіністер, алай сӱрдіртчеткенібіс, алай ӧзӧгіс, алай чох чуртас, алай хорғыс, алай хылыс па? 36Піди пазылых: Синнең ӱчӱн піс кӱннің сай ӧлім кӧрчебіс, пісті тайыға[†] салӌаң хойларға санапчалар[+].

37Прай пу нимені піске хынчатхан Худайның сылтаанда чиңіп алчабыс[+]. 38Ікінӌілебинчем, ӧлім дее, чуртас таа, ангеллер[†] дее, пастыхтар даа, амғызы даа, соңархызы даа, хайдағ даа кӱстер,[+] 39пӧзии, тирии пісті Худайның хынызынаң чар полбастар. Пір дее чайалған ниме Иисус Христос Хан-пигібістің[†] пастыра пирілчеткен Худайның хынызынаң пісті чар полбас.

#### 9


Худай паза Аның чоны

1Христоснаң пір полып, мин сынны чоохтапчам, чойланминчам. Мағаа Худай Худы[†] чарытхан чӱреем киречілепче[+]. 2Улуғ чобағ паза тохтабинчатхан ағырығ минің чӱреемде. 3Харындастарымның ӱчӱн позым даа Христостаң хыйа итірерге тимдебін. Олар минің туғаннарым, пір чон тӧлі,[+] 4Израиль[†] чоны полчалар. Оларны Худай Позына пала идінер ӱчӱн таллап алған, оларға Позының сабланызын асхан. Худай оларнаң молӌас салған, оларға Чахығ пирген, оларға Худайға пазырарын пирген паза оларға сӧс пирген. 5Илбек ӧбекелер оларның пабалары полчалар. Иді-ханы хоостыра Христос таа оларның тӧлі полып тӧреен. Ол хаӌанға даа прай нименің алғыстығ Худайы полча. Аминь[†].

6Че мин Худайның пирген сӧзі кӱзін чідір салған тібинчем. Израильдең[†] сыхханнары прайзы ла израиль чоны ниместер нооза[+]. 7Ідӧк Авраамнаң[†] тӧрееннері дее прайзы аның тӧлі нимезӧк. Че піди чоохталча: Исаактаң тӧреені синің тӧлің адалар[+]. 8Пасха сӧстернең чоохтаза, кізідең тӧрееннері нимес, молӌағ[†] сӧзі хоостыра тӧрееннері Авраамның[†] тӧлі тіп саналчалар[+]. 9Молӌағ[†] сӧзі мындағ: пазағы чылда пуох туста килербін – Сарраның оол пала полар.

10Анзы ла полбаан. Ревекканаң даа ідӧк полған. Ол пабабыс Исаактаң ікі палазынаң аар чӧрчеткен. 11-12Палалар тӧреелекке дее, чахсы даа, чабал даа ниме иткелектерінде, ағаа чоохталған: «Улии кічиинің хулы полар». Іди Худай Позының пӧгіні Позы таллаанынаң толдырылчатханын кӧзіткен. Ол кізінің киректеріне кӧрбин, Позы хығыртхан кізіні таллидыр. 13Піди пазылых: Иаковха мин хын парғам, Исавха, тізең, хырт кӧр сыххам. 14Ол оңдайнаң ниме тирбіс? Худай саба итче бе? Чох, андағ нимес. 15Ол Моисейге[†] піди тіпче нооза: Ӧлӌей пирерге итсем, ӧлӌей пирербін. Айирға итсем, айирбын. 16Ол оңдайнаң прай ниме кізінің кӧңнінең нимес, аның кӱстенгенінең нимес, че ӧлӌей пирчеткен Худайның кӧңнінең полча. 17Худай Позының Пічиинде фараонға тіпче нооза: Мин сағаа Позымның кӱзімні кӧзідерімнің паза Минің Адым прай чир ӱстӱне[†] сабланарының ӱчӱн сині турғыс салғам. 18Ол оңдайнаң Худай, хынза, кізее ӧлӌей пирче, хынмаза, тізең, аны ӧчес ит салча.


Худайның ӧкпезі паза Худайның паарсазы

19Син, хынза, мағаа тирзің: «Нименің ӱчӱн Ол пыролапча? Кем Аның кӧңніне тоғырлан полар?»[+] 20Кемзің син, кізі, Худайға удурлазарға? Устың холы иткен ниме «Ноға син мині мындағ иткезің?» тіп полар ба? 21Той-палғас ус кізінің холында нимес пе? Ус кізі аалӌыларға даа, иб аразында даа тудынӌаң ідістерні пір тойдаң ит полча нимес пе[+]?

22Худай Позының ӧкпезін читірерге паза Позының кӱзін кӧзідерге хынған. Аның ӧкпезін туттырған паза ӧлімге турыстығ кізілерні айап, Ол ӱр сыдасхан. 23Олох туста Худай ӧлӌей пирген кізілеріне Позының пай сабланызын кӧзідерге хынған. Худай оларны сабланысха[†] тимнеп салған полған. 24Ол хығыртхан кізілер піспіс: Иудейлер[†] ле нимес, пасха даа чоннар[+]. 25Анзынаңар Ол ідӧк Осий ухаанӌының[†] киндезінде чоохтапча: «Минің чоным нимес чонны Минің чоным тіп адап саларбын. Хынғаным полбаанын хынғаным тіп адап саларбын»[+]. 26Пірсінде оларға «Сірер минің чоным нимессер» тіп чоохталған. Сах олох орында олар «Тіріг Худайның ооллары» адал парарлар. 27Исаий, тізең, Израильдеңер чарлапча: Израиль ооллары талайдағы хум осхас кӧп ползалар даа, артхан-халғаны ла арачыланып алар. 28Хан Худай[†] чир-чалбахта[†] Позының сӧзін тідімніг паза табырах толдыр салар нооза. 29Исаий дее Израильдеңер ідӧк чарлаан: Прайзынаң кӱстіг Хан Худай[†] артхан-халған чонын халдырбаан полза, піснең, Содом саарнаң полған чіли, Гоморра саарнаң полғанға тӧӧй пол парарӌых.

30Ол оңдайнаң ниме тирбіс? Ахтаныс тілебеен Худайы чох кізілер киртіністің пастыра ахтаныс алып алғаннар[+]. 31Ахтапчатхан чахыға харасхан Израиль чоны, тізең, ол чахыға чит полбаан[+]. 32Ноға? Киртіністе нимес, чахығның киректерінде аны тілееннерінеңер. Олар харылӌаң тасха харыл парғаннар. 33Пазылғаны хоостыра: мына Сионда харылӌаң тас паза аңдарылӌаң тас салчам. Че киртінчеткен кізі Аннаң ӱчӱн уйатха кірбес[+].

#### 10


Павелнің Израильнің ӱчӱн пазырғаны

1Харындастар! Мин, Израиль[†] чоны арачыланып алзын тіп, тың хынчам паза анзынаңар Худайға алданчам. 2Мин оларға киречілепчем: олар Худайның кӧңніне кірерге тың кӱстенчелер, че хайди аны идерін пілбинчелер[+]. 3Худайның хайди ахтапчатханын пілбин, олар постары ахтанып аларға харасчалар. Аның ӱчӱн олар постарын ахтапчатхан Худайның холына пирбееннер[+]. 4Христос, тізең, Чахығның толдырылғаны полча. Ағаа киртінчеткен полған на кізіні Худай ахтапча[+].


Полғаны ла арачылан полар

5Моисей[†] Чахығ пастыра ахтапчатханынаңар пасча: Чахығны толдырчатхан кізі тіріг чӧрер[+]. 6Киртіністің хоостыра ахтааны, тізең, піди тіпче: Христосты тӱзіріп аларға иткен чіли «Кем тигірзер ӧӧрлир?» тібе. 7Христосты ӧліглердең кӧдіріп аларға иткен чіли «Тӱбі чох чирзер кем тӱзер?» дее тібе[+]. 8Ниме тіпче Худай Пічии[†]? «Сӧс сағаа чағын, ол синің аазыңда, синің чӱрееңде». Пу піс ӱгретчеткен киртіністеңер сӧс полча. 9Син аазыңнаң Иисус Хан-пиг[†] полчатханын чарлапчатсаң, чӱрееңнең Худай Аны ӧлігдең тірілдірібіскенге киртінчетсең, арачыланып аларзың[+]. 10Чӱрекнең киртінгені ахтаныс пирче, аастаң чарлааны арачыланыс пирче. 11Худай Пічии[†] киртінчеткен кізі Аннаң ӱчӱн уйатха кірбес тіп чоохтапча нооза[+]. 12Иудей бе, иудей нимес пе, пасхазы чоғыл. Хан Худай[†] прайзының пір. Аны хығырчатханнарға прайзына Ол Позының пайын пирче[+]. 13Хан Худайның адын хығыртхан ноо даа кізі арачыланып алар[+].

14Ағаа киртінмееннерінде, Аны хайди хығырарлар? Аннаңар испееннерінде, Ағаа хайди киртінерлер? Ӱгретчеткен кізі чох хайдаң истіп аларлар[+]? 15Ӱгредерге ызылбаан кізі хайди ӱгредіп алар? Піди пазылых: Чахсы Хабарны чарлапчатханнарның килгені хайдағ маңаттыр. 16Че Чахсы Хабарны прайзы ла тыңнабаан. Исаий тіпче: Хан Худай! Пістең искен нимее кем киртінді[+]? 17Ол оңдайнаң киртініс Чахсы Хабарны искеннең килче. Чахсы Хабар, тізең, Худайдаң сӧстең пастыра искірілче[+]. 18Че мин сурчам: олар испееннер бе? Чох, искеннер. Прай чир-чалбахха[†] хабар истілген, тилекейнің хыри-пазына сӧстер тарааннар. 19Пазох сурчам: Израиль[†] пілбеен ме? Чох, пілген. Алындох Худай сӧстерінең Моисей[†] теен: пасха чонның пастыра чӱректеріңе кӱннес кирербін, оңарбас чонның пастыра сірерні хыпчыхтандырарбын. 20Исаий, тізең, тідімніг чоохтапча: «Мині тілебееннері мині тапханнар. Миннеңер сурбааннарға азыл пардым». 21Израильдеңер, тізең, тіпче: кӱн тооза мин чоох испес паза ӧчес чонзар хуӌаам асхам.

#### 11


Израильге Худайның паарсазы

1Ол оңдайнаң мин сурчам: нӧӧс Худай Позының чонын хыйа идібіскен? Чох, андағ нимес. Мин дее Израиль[†] чонынаңмын, Авраамның[†] тӧлінеңмін, Вениаминнің уйазынаңмын[+]. 2Худай Позының азынада пілген чонын хыйа сӱрбеен. Алай Худай Пічиинде[†] Илия ухаанӌыдаңар[†] ниме пазыл парғанын пілбинчезер бе? Илия Израиль[†] чонын Худайға піди хоптаан: 3«Хан Худай[†]! Ухаанӌыларыңны[†] ӧдір салғаннар, тайығ салӌаң орыннарыңны[†] сайбап салғаннар. Чалғыс мин не халдым, минің тынымны аларға мині тілепчелер». 4Худайның нандырии ағаа ниме чоохтапча? «Мин Позыма Ваалның алнында тізекке тӱспеен читі муң кізіні халғызып алғам». 5Сағамғы туста даа Худайның паарсазы хоостыра таллалған чоны арт халған[+]. 6Худайның паарсазы хоостыра таллалған ползалар, іди таллааны киректер хоостыра таллааны полбас. Киректер хоостыра таллаза, анзы паарсас полбас.

7Андағда нимедір зе? Израиль тілепчеткен нимезіне чит полбаан. Таллалғаннары ла анзына чидіп алғаннар. Пасхаларының, тізең, чӱректері хатхлап парғаннар[+]. 8Піди пазылых: Худай оларны уйғаа пастыр салған, пу кӱнге теере харахтарын кӧрбес, хулахтарын испес ит салған. 9Давид[†] тее тіпче: оларны тосхырчатхан ниме постарына тузах ползын, хахпан ползын, оларны харылдырзын, иткеннерінеңӧк нандырзын. 10Харахтарына кӧрбес иде харасхы тӱс парзын, арғалары хаӌан даа пӱгӱр чӧрзіннер.

11Ол оңдайнаң мин сурчам: олар саңай аңдарыл парыбызарға тіп, харыл парды полӌаңнар ба? Чох, андағ нимес. Че олар аңдарыл парғаннарында, арачыланыс пасха чонға килген. Анзы Израильні кӱннеттіртер ӱчӱн иділген. 12Оларның аңдарылғаны тилекейні пайыт салған, уттырғаны пасха чоннарны пайыт салған. Андағ полза, прай Израиль Худайға айланза, улам артых полар.


Пасха чоннарның арачыланызы

13Сірерге, Худайы чох кізілерге, тізең, чоохтапчам: мин, пасха чоннарзар ызылған илӌі[†], позымның тоғызымны саблапчам[+]. 14Арса, пір сӧӧк кізілерімнің чӱректерін кӱннеттіртіп, піреезін іди арачылап алӌаңмын ма? 15Худайның олардаң хыйа айланыбысханы Аның пасха чонға чарастырығ пиргені полған нооза. Худай иудейлерні[†] Позынзар хатап алза, тізең, ниме полар? Анзы ӧліглерні тірілдіргені паза чуртас пиргені полар[+]. 16Халастың пастағы кизегі Худайға чарыдылчатса, прай даа халас ах-арығ[†] пол парча. Ағастың чилегезі ах-арығ[†] полза, салаалары даа ызых[†] полчатпастар ба.

17Олива ағастың пірее салаалары сынғлап парып, оларның орнына синің, чазы оливазының салаазы ӧскіріл парза, пір тамырлығ пол парчазар. Ол чахсы ағастаң кӱс тартынчазың[+]. 18Салааларының алнында махтанма. Махтанӌаң нимең пар ба? Син тамырларны тутпинчазың. Олар сині тутчалар.

19Син, арса, тирзің: «Мині ӧскір салар ӱчӱн, пу салаалар сындырыл парғаннар». 20Чахсы. Олар киртіністері чох полғаннаңар сындырылғаннар. Син, тізең, киртінчеткеніңнің ӱчӱн ӧсчезің. Син кӧкеесімненме, хорығып одыр. 21Худай ағастың позының салааларын айабаанда, сині дее айабазох[+].

22Худайның паарсах таа, хатығ даа хылынчатханын сизініп одыр: Позынаң хыйа полыбысханнарға хатығ хылынча, Худайның паарсазында чӧрерге кӱстенчетсең, паарсах полар. Андағ полбаза, син дее кизіл парарзың. 23Тігілер дее, киртініс чох чуртабазалар, хатап чапсыра ӧскіріл парарлар. Худайның хатап чапсыра ӧскір салар кӱзі пар нооза. 24Син, чазы олива ағазынаң кизіл парып, чир салылған оңдайына тоғыр полып, чахсы олива ағазына чапсыра ӧскіріл парғазың. Чахсы ағастың кизілген салаалары, тізең, постарының ағастарына улам артых чапсыра ӧс парчатпастар ба.


Худайның прай кізілерге паарсапчатханы

25Сірерге, харындастар, пір чазытты ас пирерге сағынчам. Постарыңнаңар улуғ сағынмаңар. Израиль чонының хай піреелері ӧчес оңдайларына пастыр салғаннар. Анзы саңайға нимес, че пасха чонның толдыра саны Худайға килер тусха ла теере. 26Іди прай Израиль арачыланып алар. Піди пазылых: «Сионнаң Осхырығӌы киліп, Иаковтың Худайны улуғлабинчатханын хыйа тастир». 27«Пу Минің оларнаң Молӌаам полар. Мин оларны чазыхтарынаң[†] позыдыбызарбын». 28Чахсы Хабар сірерзер килер ӱчӱн, олар Чахсы Хабарға ыырӌылар чіли хайчалар. Итсе, иудейлер[†] Худайның таллаан чоны полчалар, паза ӧбекелерінің ӱчӱн Худай оларға хынча. 29Худай сыйыхтарын нандыра албинча паза таллаанынаң тӧдірленминче. 30Сірер дее тузында Худайның чооғын испеен полғазар. Амды, тізең, оларның чоох испееннерінің ӱчӱн, Худай сірерні айап пирген[+]. 31Худай сірерні айир ӱчӱн, олар амды чоох испес пол парғаннар. Арса, оларға даа Худай ӧлӌей пирер. 32Худай айиры ӱчӱн, прайзын чоох испес ит салған.


Худайны саблааны

33Худайның хыйғазы паза пілізі хайдағ илбектір! Аның пӧгіннерін пілӌее чоғыл, Аның чолын чолласчаа чоғыл[+]. 34Худайның сағызын кем піліп алған? Кем Ағаа чӧп пирген[+]? 35Алай піреезі Худайға, алымны айландырзын тіп, алымға пірее ниме пирген ме? 36Прай ниме Аннаң полча, прай ниме Аннаң пастыра паза Ағаа полча. Ағаа хаӌанға даа сабланыс[†] ползын. Аминь[†][+].

#### 12

1Аннаңар, харындастар, Худай сірерні айаанның ӱчӱн, сірерге алданчам, постарыңны Худайға пир салыңар. Худайның кӧңніне чарас тіріг, ах-арығ[†] тайығ[†] иткені ползын ол. Анзы Худайға орта пазырғаны полар[+]. 2Пу тилекейнің оңдайынӌа чуртабаңар, че сағыс-кӧгістеріңні нааӌылап, постарыңны алыстырыңар. Андада сірер Худайның кӧңні хайдағ полчатханын сынап аларзар: ниме Ағаа чахсы, чаразых паза кӧңніне толдыра[+].

3Мағаа Худайдаң пирілген паарсазының хоостыра сірерге прайларыңа чоохтапчам: улуғсырхабаңар, постарыңнаңар синінең азыра улуғ сағынмаңар. Пазымнығ, Худай синеп пирген киртіністеріңнің хоостыра сағыныңар[+]. 4Пістің иді-ханыбыс кӧп сӧӧк-чӱлліг, че олар прайзы пір тӧӧй тоғынминчалар[+]. 5Піс тее кӧппіс, че Христоста пір ит-ханнығбыс. Полғанын на пос алынӌа алза, тізең, ол пасхаларына ит-ханның пір чардығы ла осхас[+]. 6Худайның пирген паарсазы сылтаанда піс полғаныбыс ла Аннаң аймах сыйыхтар алғабыс. Ухаанӌылиры[†] пирілген полза, киртінізіңнің хоостыра ухаанӌыла.[†][+] 7Пасхаларының нымызына чӧрері пирілген полза, аны толдыр. Ӱгретчі полары пирілген полза, ӱгрет[+]. 8Часхарары пирілген полза, часхар. Ӱлезері пирілген полза, азых кӧңніңнең ӱлес. Устиры пирілген полза, анзын харазып ит. Чахсы идері пирілген полза, чалахай кӧңніліг итчет[+].

9Хыныс чойырхос полбазын. Чабалны хырт кӧріңер. Чахсы нимее тартылыңар[+]. 10Удур-тӧдір паарсазып, харындастар чіли, хынызыңар. Улуғлазарында пірсі пірсінең пуруннирға кӱстеніңер[+]. 11Піди харазып, пос салынмаңар. Кӧңніңер чалбыразын, Хан-пигнің[†] нымызын толдырчадыңар. 12Ізеніс парда, ӧріністіг полыңар, чобағда тыстаныстығ полыңар, сыбыра пазырчадыңар[+]. 13Ах-арығларның[†] піреезі хызылчатса, оларнаң ӱлесчедіңер, аалӌы кӧреечі полыңар[+].

14Сірерні сӱрчеткен кізілерні алғаңар. Харғабаңар, че алғапчадыңар[+]. 15Ӧрінчеткеннернең хада ӧрініңер. Ылғапчатханнарнаң хада ылғаңар[+]. 16Удур-тӧдір пір тиң сағыссыразыңар. Улуғсырхабаңар, пазымнығларның чолынӌа пазыңар. Постарыңнаңар ла сағынмаңар[+].

17Чабалға чабалнаң нандырбаңар. Прай кізілернің аразында чахсы идерге кӱстеніңер[+]. 18Оңдайларың пар полза, прай кізілернең амыр чуртирға кӱстеніңер[+]. 19Хынғаннарым, постарыңның ӱчӱн ӧс албаңар. Худайның ӧкпеленізі анзын итсін. Пазылых нооза: Мин ӧс аларбын, Мин тӧлирбін, – тіпче Хан Худай.[†][+] 20Ол оңдайнаң, ыырӌың астапчатхан полза, азырап сал аны, сухсапчатхан полза, суғар сал аны: іди идіп, син аның пазына кӧйчеткен кӧстерні чыып пирерзің[+]. 21Чабалға пастыртпа, чабалны чахсынаң чиңіп алчат.

#### 13


Ӱлгӱ холында чӧрердеңер

1Ноо даа кізі позын ӧӧркі ӱлгӱлерге пазындыртча. Худайдаң пирілген ӱлгӱдең пасха ӱлгӱ чоғыл нооза. Нинӌе пар прай ӱлгӱні Худай турғыс салған[+]. 2Аннаңар ӱлгее тоғырланчатхан кізі Худай турғысхан нимее тоғырланча. Тоғырланчатхан кізі, тізең, позы позын чарғаа тартча. 3Чахсы киректер нимес, хомай киректер итчеткен кізілер устағӌылардаң хорыхчалар. Ӱлгӱдең хорыхпасха хынчазың ма? Чахсы ниме ит, ӱлгее махтадарзың. 4Пастых, Худайның нымысчызы полып, сағаа чахсы идерге турғызылған. Чабал ниме итчетсең, хорых, ол хылысты тик чирдең ал чӧрбинче. Ол, Худайның нымысчызы полып, чабал ниме итчеткен кізілерні хатығлап, Худайның ӧкпеленізін читірче[+]. 5Аннаңар, Худайның ӧкпеленгенінең хорыхчатханнаңар нимес, че ах сағыстығ кізілер полып, пастыхтың чооғын истерге кирексер.

6Аннаңар сірер албан-чаға тӧлепчезер. Устағӌылар, Худайның нымысчылары полып, постарының тоғыстарын сыбыра толдырчалар нооза. 7Полған на кізее ағаа пирӌеен пир салчадыңар: хайзына албанны, хайзына албан-чағаны; хайзыларынаң хорығыңар, хайзын улуғлаңар[+].


Хыныс Чахығны толдырғаны полча

8Удур-тӧдір хынысханнаң пасха паза пірдеезіне пір дее пасха алым чох ползын. Пасха кізее хынчатхан кізі чахығны толдыр салған нооза[+]. 9«Оралыс чӧрбе», «ӧдірбе», «оғырлаба», «чой киречілебе», «пасха кізінин хараспа» теені паза пасха даа чахығлар пір ле нимені таныхтапчалар: «чағыныңа позыңа чіли хын». 10Чағыныңа хынчатсаң, ағаа чабал ниме итпессің. Аннаңар кізее хынғаны чахығны толдырғаны полча[+].

11Іди чуртаңар. Амғы тусты пілчезер нооза: усхунар тус чит килді. Піс киртініп пастаан тустың хыринда пӱӱн пістің арачыланызыбыс улам тың чағыннап килді[+]. 12Хараазы ирт парды, кӱнӧрткізі чағдап килді. Че, харасхының киректерін суур тастабызыңар, чарыхтың тиріглерін позыбысха кизіп алааңар[+]. 13Кӱн чариинда чіли иптіг чуртаалар: кӱлет саппин, араға іспин, хыӌыхха, сайбахха салынмин, тартыспин, істі чохтаныспин[+]. 14Хан-пигібіс[†] Иисус Христос Позы сірерге хуйах ползын. Иді-ханыңардаңар сағыссырасты хыӌыхтаныстарға айландырбаңар[+].

#### 14


Харындазыңны чарғылаба

1Киртіністе пик нимес кізілерні постарыңа хозыңар. Че оларның сағыстары хоостыра таласпаңар[+]. 2Піреезі, прай нимені чирге чарир тіп, киртінче. Киртін полбинчатханы, тізең, чир-тамаан на чіпче[+]. 3Прай ниме чіпчеткен кізі чібинчеткенні нимее салбин полбазын. Чібинчеткені, тізең, прай ниме чіпчеткен кізіні хомайлабазын: Худай аны Позына алған нооза[+]. 4Пасха кізінің хулын хомайлирға кем пол партырзың син? Позының Хан-пигі[†] алнында ол, турза, турар, аңдарылза, аңдарылар. Че кӧдіріл парар. Худай аны кӧдір полар[+].

5Пірее кізі ноо-да кӱнні пасхазынаң улуға санапча. Пасха кізі, тізең, прай кӱннер пір тиңнер тіп санапча. Полғаны ла позының сағызы хоостыра итсін[+]. 6Кӱннернің улиин-кічиин талластырчатхан кізі анзын Хан-пигні[†] улуғлап итче. Прай кӱннер пір тиң тіп санапчатхан кізі дее анзын Хан-пигеӧк итче. Чіпчеткен кізі Хан-пигні улуғлап чіпче, Худайны алғыстапча. Чібинчеткені дее Хан-пигні улуғлап чібинче паза Худайны алғыстапча[+]. 7Пірдеезі посха чуртабинча, посха ӧлбинче нооза[+]. 8Піс чуртапчатхан ползабыс, Хан-пиге чуртапчабыс, ӧл парчатсабыс, Хан-пиге ӧл парчабыс. Ол оңдайнаң чуртапчатсабыс таа, ӧл парчатсабыс таа, піс Хан-пигнибіс[+]. 9Христос ӧліглернің паза тіріглернің Хан-пигі поларға тіп ӧлген паза тірілген нооза[+].

10Син, тізең, ноға харындазыңны хомайлапчазың? Алай ноға харындазыңны нимее салбинчазың? Піс прайзыбыс Христостың чарғызында турарбыс нооза[+]. 11Пазылых: Мин чуртапчам, тіпче Хан Худай, Минің алнымда ноо даа тізек ээлер, ноо даа тіл Худайны саблир[+]. 12Ол оңдайнаң полғаныбыс ла Худайның алнында нандырығ тударбыс[+].


Харындазыңны харылдырба

13Аннаңар удур-тӧдір хомайласпаңар. Улам харындастың чолына харылӌаң ниме салбастаңар, аны сӱрнӱктірбестеңер сағыныңар[+]. 14Мин пілчем, пір дее ниме пос позы кірліг полбинча нооза. Хан-пигібіс Иисус мині анзына киртіндір салған. Піреезі ноо-да нимені арығ нимеске санапчатса, ол ағаа арығ нимес[+]. 15Синің чіпчеткен чиизіңе харындазыңның кӧңні ардапчатса, син хыныс хоостыра итпинчезің. Чиистің ӱчӱн харындазыңны чох итпе. Христос ол кізінің ӱчӱн ӧл парған[+]. 16Сірер чахсаа санапчатхан ниме хомайлалбазын. 17Худайның хан-ӱлгӱзі[†] ас-суғ нимес нооза. Че ол ах сағыс, амыр чуртас паза Худай Худынаң[†] пирілген ӧрініс[+]. 18Іди чуртапчатхан Христостың нымысчызын Худай кӧңніне кирче, ол чонға махтатча.

19Ол оңдайнаң амыр чуртирыбыс ӱчӱн прай ниме идееңер паза удур-тӧдір полызызарға харазааңар[+]. 20Чиистің ӱчӱн Худайның киректерін сайбаба. Прай ниме арығ. Че ікі сағыстанып чіпчеткен кізее хомай[+]. 21Ит чібеені, араға іспеені паза харындазыңны харылдырчатхан, алай изі чохтандырчатхан, алай чазығ итчеткен нимені итпеені артых полар. 22Синің киртінізің пар ба? Худайның алнында ол позыңда пар ползын. Сынында орта тіп санапчатхан нименің ӱчӱн позын пыролабинчатхан кізі часкалығ. 23Ікінӌілеп ала чіпчетсе, киртініс хоостыра итпинчеткенінеңер, аны Худай чарғылапча. Киртініс хоостыра иділбинчеткен ноо даа ниме чазых[†] полча. 24Худайға сабланыс[†] ползын! Мин сірерге чарлаан Чахсы Хабарның пастыра Ол киртіністеріңні пик ит салар. Пу Иисус Христостаңар ӱгредіг. Аны піске Худай ас пирген. Ол чӱзерлеп чыллар азылбаан чазыт полған[+]. 25Амды, тізең, ухаанӌыларның[†] пічіктерінде пу чазыт азыл парған. Прай чоннар, Худайға киртініп, Аның холына кірерлері ӱчӱн, Мӧгі Худай Чахсы Хабарны оларға чарлирға чахаан[+]. 26Чалғыс паза Хыйға Худайыбысха Иисус Христостың пастыра хаӌанға даа сабланыс[†] ползын[+].

#### 15


Христостың оңдайынӌа полааңар

1Піс, кӱстіглер, пос кӧңнінӌе полбин, чазығ кізілернің аарсаанын артынарға кирекпіс[+]. 2Полғаныбыс ла чағыныбыстың кӧңнінӌе поларға кирекпіс. Киртіністерің пик полар ӱчӱн, ағаа чахсы идерге кирекпіс[+]. 3Христос таа позының кӧңнін чӧпсіндірбеен. Пазылых нооза: Сині сӧклепчеткеннернің сӧклестері мағаа тӱстілер[+]. 4Алында пазылған ниме пісті ӱгреде пазылған. Худай Пічии[†] пирчеткен тыстаныс паза часхарыс пастыра ізеніс аларыбыс ӱчӱн пазылған анзы[+]. 5Тыстаныс паза часхарыс пирчеткен Худай, тізең, сірерге Христос Иисустың оңдайынӌа пір сағыстығ поларын пирзін[+]. 6Анзы сірер прайларың пір ӱнге Худайны паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың Пабазын саблирларың ӱчӱн ползын. 7Худайның сабланызын[†] аларларыңның ӱчӱн, Христос сірерні Позына хосхан. Аннаңар сірер дее удур-тӧдір ідӧк чағынназыңар.

8Мин мына ниме чоохтапчам. Иисус Христос сӱннет[†] итірткеннерге нымысчы полыбысхан. Ол анзын Худайның сынын кӧзідерге тіп паза ӧбекелерге пирген молӌағның[†] толары ӱчӱн иткен. 9Ол ідӧк пасха чоннарға нымысчы полыбысхан. Ол, Худай ӧлӌей пиргеннеңер, чоннар Худайны сабландырзыннар тіп, анзын иткен. Піди пазылых: Мының ӱчӱн Сині пасха чоннарның аразында саблирбын паза Синің адың арнап ырлирбын[+]. 10Ағаа хоза піди пазылых: Худайы чох кізілер Аның чонынаң хада ӧрінзіннер. 11Паза хоза: прай чоннар, Хан Худайны[†] махтаңар, прай тӧллер, Аны саблаңар! 12Ағаа хоза Исаий тіпче: чоннарнаң устир ӱчӱн Иессейнің тамыры, ӧтіп, кӧдіріл килер. Ағаа Худайы чох кізілер ізенерлер. 13Ізеніс пирчеткен Худай, тізең, сірерні киртіністеріңнің пастыра пар-чох ӧрініснең паза амырнаң толдыр салзын. Худай Худының[†] кӱзінең ізеністерің кӧптеліп одырзын.


Павел илӌінің тоғызы

14Харындастарым! Мин сірернің чахсы нименең тол парғаннарыңны, сірерде ноо даа піліс парын паза удур-тӧдір ӱгредіс полчатханнарыңны пір дее ікінӌілебинчем. 15Мин аны сірерге, харындастар, сағысха кирзіннер ле тіп, кӧмес пас салғам. Мин анзын Худайдаң пирілген паарсас хоостыра тідімніг пасхам. 16Мағаа Худайы чохтарның аразында Христос Иисустың нымысчызы поларға Худайның паарсазы пирілген полған. Абыс[†] тоғызын толдырып, мин Чахсы Хабарны чарлапчам. Мин анзын, Худай Худы[†] чарыт салған чоннар Худайға чарас толығ ползыннар тіп иткем[+]. 17Аннаңар мин Худайға Христос Иисустың пастыра иткен киректерімнең махтан поларбын. 18Христос минің пастыра иткен нимедеңер ле тідімніг чоохтап поларбын. Ол пасха чоннарны сӧстің паза киректің пастыра Худайның чооғын истеріне ағылған. 19Ол анзын танығларнаң паза хайхастарнаң[†], Худай Худының кӱзінең иткен. Аннаңар мин Христостың Чахсы Хабарына Иерусалимнең Иллирикке читкенӌе ӱгрет парғам[+]. 20Мин Христостың ады чарлалбаан чирде Чахсы Хабарға ӱгредерін орта кирекке санаам. Пасха кізі салған тӧстегде пӱдірерге хынмаам[+]. 21Піди пазылған: Аннаңар хабар албаан кізілер кӧрерлер, испеен кізілер оңнирлар.


Павел Римзер парарға пӧгінче

22Мин сірерзер килерге иткем, че пу киректерімнің ӱчӱн кӧп хати тудыл парчатхам[+]. 23Амды пу хан-чирлерде мин Христостаңар чарлабаан орын халбады. Мин, тізең, илееде чыллар сірерге чидерге сағынғам[+]. 24Испан чирінзер чол сыхсам, сірерзер чидерге тіп сағынған полғам. Андар парирып, сірернең кӧрізіп, чоохтазып алғаныма кӧңнімні кӧмес тее тосхырған соонда, сірер мағаа чолымны аннаң андар узарадарға полыс пирерзер тіп ізенчем. 25Сағам, тізең, Иерусалимзер ах-арығларның[†] нымызына чӧрерге парирбын[+]. 26Македон паза Ахай чирлеріндегі Худай кізілері Иерусалимдегі ах-арығларның[†] чох чуртапчатханнарына полызығ пирерге кӧңнілерін читіргеннер[+]. 27Олар анзын пос кӧңнінең иткеннер. Итсе, идерге кирек полғаннар. Ол чон иудейлернең[†] хада Худай Худының пайында араласханнарында, оларға постарының ис-сибінең ӱлес пирерге кирегӧктер[+]. 28Ол оңдайнаң, мин пу тоғызымны идібіссем, паза оларға чыып пирген нимені холға прай киріп алғаннарын пос хараамнаң кӧріп алзам, Испан чирінзер сығыбызып, сірерзер чолами кірербін. 29Мин сірерзер килзем, Христостың Чахсы Хабарның алғазын толдыра синінең ағыларымны пілчем нооза.

30Харындастар! Хан-пигібіс Иисус Христостың паза Худай Худының хынызы ӱчӱн алданчам, минің кӱрезииме хозылыңар. Миннеңер Худайға пазырыңар: 31Мині Иудей чирінде[†] киртінминчеткеннердең озып алзын паза Иерусалимде ах-арығларның[†] нымызына чӧргенім килістіре ползын тіп, пазырыңар[+]. 32Худайның кӧңні хоостыра минің сірерзер ӧрініп ала килерім паза сірернең хада тынанып аларым ӱчӱн пазырыңар[+]. 33Амырны пирчеткен Худай, тізең, сірернең прайзыңарнаң хада ползын. Аминь[†][+].

#### 16


Алғыстастар

1Фива пиӌебіснең, Кенхрей саардағы тигірибнің[†] полысчызынаң, сірерні таныстырчам[+]. 2Аны ах-арығларға[†] турыстыра удурлаңар. Анзын Хан-пиге[†] идіңер. Сірерде пірее ниме кирексінчетсе, хабас пиріңер. Ол даа кӧп кізее, мағаа позыма даа хабасчаң нооза[+].

3Прискилланаң Акилаа изен читіріңер. Олар Христос Иисустың ӱчӱн миннең хада тоғынғаннар[+]. 4Олар, минің тынымны ал халар ӱчӱн, чуртастарына даа айабааннар. Оларға мин не нимес, пасха чоннарның прай тигіриблері[†] алғыс читірчелер. 5Оларның ибдегі тигірибіне ідӧк изен читіріңер. Минің хынған Епенедіме, Ахай чирінде Христосха пурун киртін сыххан кізіме, изен читіріңер[+]. 6Піске кӧп тоғынған Мариамға изен читір пиріңер. 7Миннең хада харибде одырған туғаннарыма Андроникнең Юнийге изен читір пиріңер. Олар Христосха миннең пурун киртін парғаннар. Илӌілернің[†] аразында оларны улуғлапчалар.

8Хан-пигні[†] ӱчӱн мин тың хын парған Амплийге изен читіріңер. 9Христосха піснең хада тоғынчатхан Урбанға паза минің аарлығ Стахийіме изен читіріңер. 10Христостың сын кізізі Апеллеске, Аристовулның прай ибдегілеріне изен читіріңер 11Минің туғаныма Иродионға изен читірчем. Наркисстің ибіндегі Хан-пигнің чонына изен ползын.

12Трифенге паза Трифосха, Хан-пиге прай кӱстерін салып, тоғынчатхан ипчілерге изен. Хан-пиге матап тоғынчатхан хынғаныма, Персидаа, изен читіріңерӧк. 13Худай таллаан Руфха паза мағаа даа іӌе полған аның іӌезіне изен ысчам[+]. 14Асинкритке, Флегонтха, Ермийге, Патровха, Ермаға паза оларнаң хада полчатхан харындастарына изен ысчам. 15Филологха, Юлийе, Нирейге паза аның пиӌезіне изен, Олимпанға паза аннаң хада полчатхан прай ах-арығларға[†] изен. 16Удур-тӧдір, ах-арығ[†] хынызып, изеннесчедіңер. Прай тигіриблер сірерге изен читірчелер[+].

17Харындастар! Тигіриблерні чарчатхан паза сірер ӱгренген ӱгредігдең чара тартчатхан кізілердең китеніңер, олардаң хыйа полыңар тіп алданчам[+]. 18Андағ кізілер, Хан-пигібіс Иисус Христостың нимес, хурсахтарының нымызында чӧрчелер. Олар киртінӌек кізілерні ирке, чойырхос сӧстернең алаахтыр салчалар[+]. 19Сірернің чоох исчеткеннеріңні прайзы пілче. Мин сірернің ӱчӱн ӧрінчем. Сірерні, чахсы кирекке хыйға, чабал ниме итпес ах-арығ ползыннар тіп сағынчам[+]. 20Андада амырны пирчеткен Худай тӱрче поларынаң сайтанны[†], сірернің азааңар алтына тастап, чох ит салар. Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы сірернең хада ползын[+].

21Сірерге миннең хада тоғынчатханым Тимофей, ідӧк Луцийнең Иасон паза Сосипатр туғаннарым изен читірчелер[+]. 22Мин паза пу пічікті пасчатхан Тертий, сірерге ідӧк Хан-пигде изен читірчебіс. 23Мағаа паза прай тигірибге ибінде орын пирген Гаий ідӧк сірерге изен читірче. Ераст, саарның ахчазын тутчатхан кізі, паза Кварт харындас изен читірчелер[+].

24Сірерге прайзыңарға Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы читсін. Аминь[†].

### 1 Коринфтегілерге

#### 1 Коринфтегілерге

1 Коринфтегілерге


Павелнің коринфтегілерге пастағы пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### Павелнің коринфтегілерге пастағы пічии


Павелнің коринфтегілерге пастағы пічии

Пурунғы Грек чирінде Коринф саар ӧӧн садығ кіннерінің пірсі полған. Павел иң пастап наа эраның 50 чыллары тузында анда Чахсы Хабардаңар чоохтап, ӱгреткен. Павел, Коринфтең парыбысхан соонда, Христос киртіністіг тигірибнең пічік алыс сыххан. Пу Коринфсер ысхан пічіктернің ікінӌізі (пастағызы Наа Молӌаға кірбеен). Павел аны 50 чылларның ортызында Ефес саардаң ысхан.

Коринфтегі тигірибнің кӧп сидік сурығлар сығыс килген: Павел Коринфтең парыбысханда, андағы тигірибнің араласчыларының илеедезі христиан кізее турыстығ нимес чуртап сыхханнар. Ағаа хоза оларның піреелері Павелнің ӱгредии сын нимес, ол позы, тізең, аарласнаң тузаланминча тіп сыхханнар.

Пічіктің пастағы чардығында (1–6 пастағлар) Павел хығырығӌыларны Христос киртінізіне тудынып, иптіг чуртирға ӱгретче. Пічиинің соонзар (7:1–16:4) коринфтегілернің алынӌа чуртас сурығларына нандырығ пирче: иреннернің паза ипчілернің аразындағы хылыныстардаңар, тӧс-худайларға салған тамахтаңар, Худайға пазырарында тудынчатхан оңдайларның изерезінеңер, Хут пирчеткен сыйыхтардаңар, ит-сӧӧктің хатап тірілерінеңер, Иерусалимдегі киртінчеткен чонға полызып, сыйыхтар ызарынаңар. Тӱгенӌізінде (16:4-24) Павел позының пӧгіннерінеңер пасча паза изен читірче.

#### 1


Алғас

1Павел, Худайның кӧңнінӌе Иисус Христостың хығыртылған илӌізі[†], паза Сосфен харындас. 2Коринфтегі Худай тигірибіне[†]. Христос Иисусха киртін парып, Худай кізілері пол парғаннарға, ах-арығ[†] чуртасха хығыртылғаннарға, прайзына, пістің паза оларның ноо даа чирінде Хан-пигібіске[†] Иисус Христосха пазырчатханнарға:[+] 3Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын.


Христоста пирілген паарсас

4Сірерге Христос Иисуста Худайның паарсазы пирілгеннеңер мин Худайны сірернің ӱчӱн сыбыра алғыстапчам. 5Сірер Анда прай нимее – хайдағ даа сӧске, хайдағ даа піліске – пайып парғазар нооза[+]. 6Ідӧк Христостың киречілезі сірерде пик орных парған. 7Аннаңар сірерде Худай Худының[†] прай сыйыхтары пар паза Хан-пигібіс Иисус Христос килерін сағыпчатханна, оларның пірдеезінде сірернің кирексініс чоғыл[+]. 8Хан-пигібіс Иисус Христостың кӱнінде сірер пыро чох полар ӱчӱн, Ол сірерні тӱгенӌізіне теере пик турғыс салар[+]. 9Позының Оолғынаң Хан-пигібіс Иисус Христоснаң пірге поларға хығыртхан Худайыбыс киртістіг[+].


Тигірибде чара полчатханнаңар

10Хан-пигібіс Иисус Христостың адынаң алданчам, харындастар, сірерні прайзын пір чоохтығ ползыннар тіп. Араңарда чарылыстар полбазыннар, че прайзы пір кӧңніліг, пір сағыстығ полыңар[+]. 11Хлойның ибдегілерінең, харындастарым, сірернің араңарда таластар пол парчатханын истіп алдым[+]. 12Мин сизінгенде, сірернің аразында «мин Павелнибін», «мин Аполлостибын», «мин Кифанибын», «мин Христостибін» тіпчеткені пар[+]. 13Алай Христос пӧліл парды ба? Алай Павел сірернің ӱчӱн кіреске[†] хазаттыр салған ма? Арса, сірер Павелнің адынаң кіреске[†] тӱскезер бе[+]? 14Мин, Крисптең паза Гаийдең пасхазын, сірерні пірдеезін кіреске тӱзірбеенім ӱчӱн Худайны алғыстапчам[+]. 15Пір дее кізі мині, позының адынаң кіреске тӱзірген тіп, чоохтанмас ӱчӱн мин аны іди иткем. 16Стефанның туразын мин кіреске тӱзіргемӧк. Че паза піреезін кіреске тӱзіргем ме, пілбинчем[+]. 17Христос мині кіреске тӱзірерге нимес, че Чахсы Хабарны тарадарға ысхан. Мин аны тарадарында, Христостың кірезі кӱзін чідір салбас ӱчӱн, хыйға сӧстернең тузаланминчам[+].


Христос – Худайның кӱзі паза Худайның хыйғазы

18Ӧлімге парчатханнарға кірестеңер сӧс тик ниме, піске, арачылалчатханнарға, ол Худайның кӱзі полчатпас па за[+]. 19«Хыйғаларның хыйғазын ӱредем, сағыстығларның сағызын хыйа идем» тіп, Худай Пічиинде[†] пазыл парған нооза. 20Хайда хыйғалары, Моисей Чахии[†] пілігӌілері хайда, пу тустың ӱзӱрігӌілері хайда? Тилекейнің хыйғазын Худай алӌаағысха айландыр салбады ба[+]? 21Тилекей позының хыйғазынаң Худайны Аның хыйғазында піліп албааннаңар, Худай киртістіглерні «нимее чарабаан» ӱгредігдең арачылап халарға иткен нооза. 22Иудейлер[†] дее хайхастарны[†] хысчалар. Гректер дее хыйғаны тілепчелер[+]. 23Піс, тізең, кіреске хазаттырған Христостаңар ӱгретчебіс. Иудейлерге[†] анзы хомзыныс, гректерге – алығ ниме[+]. 24Че Худай арачыланысха хығыртылғаннарға – иудейлерге паза гректерге – пістің ӱгредиибіс Христос полча, Ол Худайның кӱзі паза хыйғазы[+]. 25Худайның алии кізі хыйғазынаң хыйға, Худайның кӱс чоғы кізілердең кӱстіг нооза. 26Кӧріңер, харындастар, кемзер сірер, хығыртылғаннар. Кізі паалаанынаң хыйғалар кӧп ле нимес, кӱстіглер дее асхынах, хасха сӧӧк тӧлі дее кӧп нимезӧк. 27Че Худай тилекейнің хыйға ниместерін, хыйғаларны уйаттырар ӱчӱн, чазығларын, кӱстіглерні уйаттырар ӱчӱн, таллап алған. 28Худай тилекейнің саблығ ниместерін, пазындыртханнарын паза нимее чарабас иттірчеткеннерін, улуғлаттырчатханнарны уйаттырар ӱчӱн, таллаан[+]. 29Пір дее тыннығ-тіріг ниме Худайның алнында махтанмазын тіп іди иткен[+]. 30Сірер Христос Иисуста полчатханын Худай иткен. Иисус Христос, тізең, сірерге Худайдаң пирілген хыйғазы, орта тудынғаны, ах-арығ[†] полғаны паза толығ толдырғаны полча[+]. 31Анзы «Махтанғаны Хан Худайнаң махтанзын» тіп пазылғаны хоостыра полар ӱчӱн иділген[+].

#### 2


Хазатыртхан Христостаңар киречілес

1Мин сірерзер килгенімде, харындастар, сірерге Худайдаңар киречілесті артых сӧзім алай хыйғам кӧзідіп чарлирға килбеем[+]. 2Сірернің араңарда Иисус Христостың, ағаа хоза хазатыртхан Иисус Христостың пасхазын ундудыбызарға чарат салғам нооза[+]. 3Сірерде кӱзі-саам сых парып, хорығып, чоо халтырап ала чӧргем[+]. 4-5Сірернің киртінізіңер кізі хыйғазына нимес, че Худай кӱзіне тӧстенер ӱчӱн, минің сӧзім, ӱгредиим кізі хыйғазының киртіндірчеткен сӧстерінде нимес, че Худай Худының[†] кӱзінің киречілепчеткенінде полған[+][+].


Худайның хыйғазы

6Хыйға сағыстардаңар ӱгредігні піс киртіністе тиміне читкен кізілернің аразында таратчабыс. Че ол хыйға пу тусти нимес, пу тустардағы ӱлгӱлерни нимезӧк[+]. 7Піс чазыт, пу тустарға теере азылбаан Худайның хыйғазына ӱгретчебіс. Аны тустар пасталғалахтох, Худай пістің сабланызыбысха тимнеп салған[+]. 8Пу хыйға сағысты амдығы тустарның ӱлгӱлері піліп албааннар. Пілген ползалар, тізең, сабланыс[†] Хан-пигін[†] кіреске[†] хазабасчыхтар[+]. 9Пазылых нооза: «Худай Позына хынчатханнарға ниме тимнеп салған, аны кізі хараа кӧрбеен, хулаа испеен, кізі чӱрее дее пілбеен». 10Че піске аны Худай Позының Худы пастыра асхан. Хут прай нимені ӧтіре ӱтче, Худайның тириин дее пілче[+]. 11Кізіде чуртапчатхан кізі худынаң пасха кізіде ниме парын кем пілче ни? Ідӧк Худайнин дее Худай Худынаң[†] пасхазы пілбинче. 12Че піс пу чирдегі хутты албаабыс, че Худайдаң піске сыйыхталғанын пілер ӱчӱн, Аннаң Хутты алғабыс[+]. 13Аннаңар піс кізі хыйғазы пирген сӧстерні нимес, че Хут пирген сӧстерні ӱгретчебіс: піс Худай Худы пар кізілерні Худайлығ чуртирға ӱгретчебіс[+]. 14Тыннығ-сағыстығ кізі Худай Худынаң пирілчеткенні посха алынарға хынминча. Ол анзын алаахханға санапча. Аны Хут пастыра ла оңарарға чарирдаңар, оңар таа полбинча[+]. 15Че Худай Худы пар кізі прай нимені ӱзӱр полар. Аны за пірдеезі ӱзӱр полбас. 16Хан-пигні[†] ӱгредерге Аның сағызын кем піліп алтыр? Пістің сағызыбыс, тізең, Христости[+].

#### 3


Тигірибдегі таластардаңар

1Мин сірернең, харындастар, Худай Худы[†] пар кізілернең чіли, чоохтас полбаам. Че пос кӧңніңӌе чуртапчатханнарнаң, Христоста час палаларнаң чіли, чоохтасхам. 2Сірер ам даа кӱс алынғалахтаңар, мин сірерні хатығ чииснең нимес, сӱтнең азыраам. Сағам даа сірер кӱс алынғалахсар,[+] 3сірер пос кӧңнінӌе чуртапчазар нооза. Сірернің араңарда істі чохтаныс, таластар пол парчатханда, піліс полбинчатханнарыңда, пу чирдегілер нимессер бе сірер? Кізі чозахтарынӌа полчатхан нимессер бе[+]? 4Пірсі «Мин Павелнибін», пасхазы «Мин Аполлостибын» тіпчетсе, пу чирдең нимессер бе сірер?

5Кемдір Павел, Кем Аполлос? Олар Худайға чӧрінчеткен кізілер ле. Оларның пастыра сірер киртініске айлан парғазар, ағаа хоза, полғаныңар ла Хан-пиг[†] сірерге кемні турғысханы хоостыра[+]. 6Мин одыртхам, Аполлос суғлаан, че Худай ӧскірген[+]. 7Аннаңар одыртханы даа, суғлааны даа – тик ниме. Иң ӧӧні – ӧскірчеткен Худай[+]. 8Одыртханы паза суғлааны, тізең, пір тоғыс итчелер. Че полғаны ла тоғынғаны хоостыра позының сыйиин алар[+]. 9Піс хада тоғынчатхан Худайның нымысчыларыбыс. Сірер, тізең, Худайның хыразы, Худайның пӱдірии полчазар[+].


Хайди пӱдірчеткеннеріңні кӧріңер

10Худай мағаа пирген сыйыхты тузаланып, мин сағыстығ пӱдірігӌі полып, тура тӧзін салдым. Пасхазы анда тура пӱдірче. Че полғаны ла хайди пӱдірчеткенін кӧріп одыр[+]. 11Чарадылчатхан тӧстегдең пасхазын пірдеезі сал полбас. Ол тӧстег Иисус Христос полча[+]. 12Пу тӧстегде хай піреезі алтыннаң, кӱмӱстең, аарлығ тастардаң, ағастаң, оттаң, сызырдаң пӱдірче бе, 13прай ниме ілезіне сығар. Чарғы кӱні кӧзідер, от-чалында сығызар, от-чалын полған на кізінің кирее сынында хайдағ полчатханын сынидыр[+]. 14Кемнің тоғызы отха сыдас парыбызар, анзы сыйых алар. 15Кемнің тоғызы отта кӧй парза, анзы ӱреге кірер. Итсе, позы арачылан халар, че отта кӧйген осхас полар. 16Сірер постарың Худайның храмы[†] полчатханын паза сірерде Худай Худы[†] чуртапчатханын пілбинчезер бе[+]? 17Кем Худай храмын[†] иңзер салза, аны Худай иңзерер. Худай храмы ызых[†] нооза, ол храм, тізең, сірер полчазар[+].

18Пос посты пірдеезі алаахтырбазын. Кем пу тустарда хыйға чӧрерге сағынчатхан полза, ол, хыйға полары ӱчӱн, сағызы чох ползын. 19Пу чирнің хыйғазы Худайның алнында сағыс чохха килісче, пазылғаны хоостыра: «Худай хыйғаларны кӧйтіктеріне тудып алча»[+]. 20Паза піди пазылых: «Хан Худай[†] хыйғаларның сағызы тик полчатханын пілче». 21Ол оңдайнаң кізілернең пірдеелерің махтаныспаңар, прайзы сірерни нооза: 22Павел бе, алай Аполлос, алай Кифа[*], алай тилекей, алай чуртас, алай ӧлім, алай амдығызы, алай килер тус – прай ол сірерни. 23Сірер зе Христостизер, Христос, тізең, Худайни[+].

#### 4


Христостың илӌілері

1Ол оңдайнаң ноо даа кізі пісті, Христосха чӧрінчеткеннерні, Худай чазыдын хайраллапчатханнарны чіли, пілерге кирек. 2Хайраллапчатхан кізілердең полғанынаң на киртістіг тудынары киректелче. 3Минің киреем халбинча, сірер алай пірее пасха кізі чарғызы мині чарғылапча. Мин позым даа позымны чарғылабинчам. 4Мағаа уйатчаң ниме чоғыл. Че анзы пыром чоғын киречілебинче. Мағаа чалғыс Хан-пиг[†] ле чарғыӌы нооза[+]. 5Аннаңар, тузы читкелекке, Хан-пиг[†] килгелекке, пір дее нимені ӱзӱрбеңер. Ол харасхыда чазырыл парғанны чарыдыбызар, чӱректегізін іле сығарыбызар. Андада полғанына ла Худайдаң махтас полар[+].

6Ол оңдайнаң, харындастар, мин прай пу нимені, позымнаңар паза Аполлостаңар, сірерге туза идіп чоохтаам. Сірерні пу сӧспекке ӱгрензіннер тіп сағынчам: «Пазылғаннаң артых сағын таппаңар». Андада сірер удур-тӧдір кӧкеесімненмессер[+]. 7Синің пасхаларынаң нимең артыхтыр? Син албаан ниме пар ба? Алғанда, тізең, албаан чіли, нимее махтан чӧрзің[+].

8Сірер ирік парғазар, пайып парғазар, піс чох Ханнар пол парғазар. Мин сірерні сыннаң даа Ханнар ползыннар тіп сағынчам, андада піс тее сірернең хада Ханнар поларӌыхпыс[+]. 9Мин сағынчам, Худай пісті, илӌілерні[†], прайзының – ангеллернің[†] паза кізілернің кӧзіне, тиксі-тилекейге кӧзіткен ойынында полып, ӧл парарға чарғылатхан кізілерні чіли, иң соона турғыс салған[+]. 10Піс Христостың ӱчӱн сағыс чохпыс. Сірер, тізең, Христостың ӱчӱн хыйғазар. Піс кӱс чохпыс, сірер пиксер. Сірер сабланыстазар,[†] піс, тізең, пазынӌыхтатчабыс[+]. 11Сағамға даа теере астаң астап, суғдаң сухсап, чалаас чӧрчебіс, сохтырчабыс, орын таппинчабыс,[+] 12хол кӱзінең тоғынып, істенчебіс. Пісті сӧклепчелер, піс алғапчабыс, пісті сӱрчелер, піс сыдасчабыс[+]. 13Пісті хомайлапчалар, піс чахсынаң нандырчабыс. Пу чирдегі кізілерге піс похсах осхаспыс. Сағам даа піс – тастанды.

14Мин сірерні уйаттырарға тіп аны паспинчам, че хынған палаларыма чіли, хыйғаларың кирчем[+]. 15Сірернің Христоста муңарлап ӱгретчіңер пар, че пабаларың асхынах нооза. Мин сірерні Христос Иисуста Чахсы Хабар пастыра тӧріткем[+]. 16Аннаңар сірерге алданчам: мин Христосха кӧӧккенни, сірер мағаа кӧӧгіңер[+]. 17Мының ӱчӱн минің хынған паза Хан-пигібісте киртістіг оолғымны Тимофейні сірерзер ыстым. Ол сірерге Христоста чолларымны, минің прай чирде, ноо даа тигірибде[†] ӱгретчеткенімні сағыстарыңа кирер[+].

18Мин сірерзер килбинчеткенімде, піреелерің кӧкеесімненібістір. 19Че Хан-пиг пирзе, тӱрчедең сірерзер чидерім, кӧкеесімненгеннернің сӧстерін нимес, че кӱстерін сынирбын[+]. 20Худайның ӱлгӱзі сӧсте нимес, кӱсте кӧрінче нооза[+]. 21Ниме кирек сірерге? Хамӌы тудынып алай хыныснаң, амырнаң килгені[+]?

#### 5


Чӧреес хылыхтығ кізінең хайди хылынардаңар

1Сірернің араңарда чӧреес хылых кірібіскеннеңер сын чоох пар. Ағаа хоза, Худайы чохтар аразында даа полбинчатхан нимені итче одырзар: кем-де ипчізі орнына пабазының ипчізінең полча одыр[+]. 2Нимее кӧкеесімнен турзар? Сынында сірер ылғирға кирексер. Андағ ниме иткен кізі, тізең, сірернің араңардаң сығара сӱрдірерге кирек. 3Мин сын позым араңарда полбазам даа, худым сірернең хада полып, мин сірернің араңарда чӧрген чіли, андағ киректі иткен кізіні піди чарғылап салдым:[+] 4Хаӌан сірер Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың адынаң хада чыылыссар, мин дее худымнаң сірернең хадабын паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың кӱзі сірернең хадох. 5Ол чыылығда, ол кізінің худы Хан-пигібіс Иисус Христостың кӱнінде арачыланып алар ӱчӱн, аның иді-ханын ирееледерге сайтанның[†] холына пир салыңар[+]. 6Махтанӌаң нимелерің чоғыл. Ас таа ачытхы прай унны ачытчатханын пілбинчезер бе[+]? 7Наа, ачытхы чох хойытхы поларларың ӱчӱн, иргі ачытхыны арығлабызыңар. Пасха[†] ӱлӱкӱннің хурағаны полып, Христос тайыға[†] салыл парғаннаңар, сірер сынында андағ ачытпаан тесто полчазар нооза. 8Аннаңар піс иргі ачытхының нимес, чабалның паза кӧйтіктің ачытхызынаң нимес, че ах-арығның[†] паза сынның ачытпаан халазынаң ӱлӱкӱннирбіс[+].

9Мин пічиимде сірерге сайбахтарнаң піліспеске тіп пасхан полғам[+]. 10Че, итсе пу чирдегі прай сайбахтарнаң алай азымахчыларнаң, алай тонағӌыларнаң, алай кізі холынаң иділгенге пазырчатханнарнаң піліспеске нимес, іди полза, сірерге пу чирдең парыбызарға кирек поларӌых. 11Че мин, харындас аданып, сайбах алай азымахчы, алай кізі холынаң иділгенге пазырчатхан, алай чабал чоохтығ, алай іскіӌі, алай тонағӌы кізілернең хада полбасха тіп пасхам. Андағларнаң хада чібеске дее кирек[+]. 12Мин тоғырхыларны ноға чарғылирға кирекпін? Сірер пос аразындағы кізілерні чарғылирға кирек нимессер бе[+]? 13Тоғырхыларны, тізең, Худай чарғылидыр. Піске, тізең, оңдайлары ардааннарны пос аразынаң хыйа идерге кирек.

#### 6


Пос аразында чарғылазардаңар

1Піреезі, пасха кізінең тартыс салып, ах-арығларда[†] чарғыласпин, сын нимес кізілерде чарғылазарға хайди тідінче полӌаң[+]? 2Ах-арығлар[†] пу чирні чарғылирларын пілбинчезер бе? Пу чирні сірер чарғылирларыңда, оох-теек киректерні чарғылирға сағыстарың читпес пе[+]? 3Піс ангеллерні[†] дее чарғылирыбыста, чуртаста пол парчатхан киректерні улам оой чарғылап поларыбысты пілбинчезер бе? 4Сірер чуртаста пол парчатхан киректеріңӌе чарғыласчатсар, тигірибде[†] нимее салылбинчатхан кізілерні ноға чарғыӌаа турғысчазар. 5Сірерні уйаттырып, тіпчем: пос аразында харындастарны ӱзӱр полар пір хыйға кізі табылбады ба[+]? 6Че харындаснаң харындас чарғылас чӧрчезер, ағаа хоза, киртініс чохтарның алнында. 7Пос аразында чарғыласчатханнарың даа улуғ уйат. Ӱреге кір парғаннарың сірерге артых полбасчых па? Пыластыр салғаны сірерге артых полбасчых па[+]? 8Че сірер постарыңох ӱреге кирчезер, пыласчазар, ағаа хоза, харындас кізілернин. 9Алай киртініс чохтарға Худай хан-чирі[†] пирілбезін пілбинчезер бе? Пос посты алаахтырбаңар. Сайбахтарға даа, кізі холынаң иділгенге пазырчатханнарға даа, чӧреечі кізілерге дее, ир ирнең хонысчатханнарға даа,[+] 10оғырларға даа, азымахчыларға даа, іскіӌілерге дее, чабал чоохтығларға даа, кӱӌӱрлерге дее Худай хан-чирі[†] пирілбес[+]. 11Сірернің аразында андағлар полғаннар. Че арығланып алғаннар, ах-арығ[†] пол парғаннар, Хан-пигібіс[†] Иисус Христос паза Худайыбыс Худының[†] пастыра ахтанып алғаннар[+].


Кізі иді-ханы Худай Худының храмы

12Прай ниме мағаа чарадылча. Че прай ла ниме мағаа тузалығ нимес. Прай ниме мағаа чарадылча, че прай ла ниме мағаа ээленмезін[+]. 13Чиис – хурсахха, хурсах таа – чииске. Че Худай анзын даа, мынзын даа чох ит салар. Кізі иді-ханы чӧреес хылыхха салылбаан, че Хан-пиге.[†] Хан-пиг, тізең, кізі иді-ханынаңар сағыссырир. 14Худай Хан-пигні тірілдір салған. Пісті дее позының кӱзінең тірілдір салар. 15Сірернің иді-ханыңар Христостың чӱллері полчатханын пілбинчезер бе? Мин Христостың чӱллерін чӧреес ипчее пирібізербін ме? Чох, андағ ниме полбас![+] 16Алай чӧреес ипчінең хонысчатхан кізі анынаң пір пол парчатханын пілбинчезер бе? Худай Пічиинде[†] чоохтал парған нооза: ікі пір пол парарлар[*][+]. 17Хан-пигнең піріккен кізі Хан-пигнең пір хуттығ пол парча[+]. 18Чӧреес хылыхтығ кізідең тис чӧріңер: кізі итчеткен ноо даа чазых[†] иді-ханына теңминче. Чӧреес хылыхтығ полғаны, тізең, кізінің позының иді-ханынаң тоғыр чазых[†] иткені полча[+]. 19Алай иді-ханыңар пісте чуртапчатхан сірерге Худайдаң пирілген Худай Худының[†] храмы[†] полчатханын пілбинчезер бе? Аннаңар сірер постарыңни нимессер нооза[+]. 20Сірер аарлығ паанаң алылғазар. Аннаңар Худайни полчатхан иді-ханыңарда даа, кӧңніңерде дее Худайны сабландырыңар[+].

#### 7


Алызардаңар

1Сірер мағаа пасханнарың хоостыра, тізең, кізее, ипчі албаза, чахсы полар. 2Че чӧреес хылыхтығ полбас ӱчӱн, полғаны ла позының ипчізінең хонзын, полған на ипчі позының ирінең хонзын. 3Ирі ипчізіне, ирі полып, пирерге кирегін пирзін. Ипчізі ідӧк иріне, ипчізі полып, пирерге кирегін пирзін. 4Ипчі кізі позының идіне ээзі нимес, ирі аның ээзі. Ирі дее позының иді-ханына ээзі нимес, ипчізі ағаа ээзі. 5Чара хонмаңар. Хада чоохтас салза ла, пазырарға алай ораза[†] тударға итчетсеңер, чара поларға чарир. Соонаң, сайтан[†] сірерні пос салынарға кӧктірбес ӱчӱн, пазох хада хончадыңар[+]. 6Итсе, ол чахығ нимес, че піди идерге хынзаңар, пу минің чаратханым полча[+]. 7Прай кізілерні мин осхас ползыннар тіп сағынчам. Итсе, полғанының позының Худай салғаны пар: пірсіни мындағ, паза пірсіни пасхох[+].

8Хоных хонмааннарға паза чалғыс-чарым халған ипчілерге мин чіли чӧргені чахсы полар тіп чоохтапчам. 9Ханнарын пазын полбинчатсалар, хоных хонзыннар. Хоных хонғаны ханнарын ойнатханнаң оларға артых полар нооза[+]. 10Хоных хон салғаннарға, тізең, ипчізіне ирінең чарылыспасха чахыпчам, мин дее нимес, Хан-пиг[†] чахығ пирче[+]. 11Чарылыс парза, тізең, чалғыс-чарым чӧрчетсін алай ирінең чарас салзын. Иріне дее ипчізінең чарылыспасха[+]. 12Пасхаларына, тізең, Хан-пиг[†] нимес, мин чоохтапчам: пірее харындастың ипчізі киртініс чох полза паза ол ипчі харындазыбыснаң чуртирға хынчатхан полза, ол кізі аны халғыспасха кирек. 13Киртініс чох ирліг ипчі дее, хонғаны аннаң хада чуртирға хынчатса, аны халғыспасха кирек. 14Киртініс чох ир киртіністіг ипчізінің пастыра Худайға чағыннапча. Киртініс чох ипчі киртіністіг ирінің пастыра Худайға чағыннапча нооза. Іди полбаан полза, палалар арығ полбасчыхтар. Амды, тізең, олар ах-арығлар[†]. 15Киртініс чох кізі, чарылызарға идібіссе, чарылыссын. Харындас алай пиӌе андағ киректе палғалых ниместер: Хан-пиг ынағ поларға хығыртхан пісті. 16Ипчі, иріңні арачылап поларыңны хайдаң пілчезің? Алай син дее, ир, ипчіңні арачылап поларыңны хайдаң пілчезің[+].


Худай сірерге хайди салған, іди чуртап одырыңар

17Худай полғанына хайди салған, Хан-пиг хайди хығырған, іди пол. Мин іди прай тигіриблер[†] чонына чахыпчам. 18Сӱннет[†] кистіргені хығыртылған полза, чазынмазын, сӱннет[†] кистірбеені хығыртылған полза, кистірбезін[+]. 19Кистірері дее пір тик ниме, кистірбезі дее андағох. Че иң ӧӧні – Худай чахығларын толдырары[+]. 20Полғаны ла, кем полып хығыртылған, ідӧк халзын. 21Хул даа полған ползаң, кирек халба, че пос пол полар ползаң, анзынаң тузаланып ал. 22Хан-пигнең хада хығыртылған хул ол Хан-пигнің пос кізізі, че пос кізі полчадып, хығыртылғаны даа Христостың хулы полча нооза[+]. 23Сірерні аарлығ пааға садызып алғаннарында, кізілернің хуллары полыбыспаңар[+]. 24Харындастар, хығыртылғанда кем полғазар, Худайның алнында ідӧк ле халыңар.


Кізі теңмеен чӧрердеңер паза хоных хонардаңар

25Кізі теңмеен чӧрердеңер минде Хан-пигнің чахығлары чоғыл. Че Хан-пиге киртістіг поларға Аннаң ӧлӌей алған кізі чіли чӧп пирчем[+]. 26Сидік тустар пасталыбыстылар. Аннаңар сағынчам: кем хайди чуртапча, ідӧк халзын. 27Ипчіңнең пірік парғазың ма? Чарылызарға кӱстенме. Ипчі чох хал пардың ма? Ипчі тілебе. 28Итсе, хоных хонзаң даа, чазых[†] итпессің. Хыс таа ирге парза, чазых[†] итпес. Че андағлар ит-ханнары пастыра чобағлығ пол парарлар. Мағаа, тізең, сірер айастығзар. 29Мин сірерге, харындастар, піди тирім: тус асхынах халча, аннаңар ипчіліглер ипчі чох осхас поларға киректер. 30Ылғапчатханнары ылғабинчатханнар чіли, ӧрінчеткеннері ӧрінминчеткеннер чіли, садызып алчатханнары албинчатханнар чіли,[+] 31пу ах чарыхтағы нимелерні тузаланчатхан кізілер тузаланминчатханнар чіли поларға киректер: піс пілген ах чарых иртісче нооза[+]. 32Мин, тізең, сірернің сағыссырастарың чох ползын тіп сағынчам. Ипчі албаан кізі Хан-пигнинеңер сағыссырапча, Хан-пигнің кӧңніне кірердеңер[+]. 33Ипчіліг кізі, тізең, чуртастаңар сағыссырап, ипчізінің кӧңнінӌе пол пирерге кӱстенче. Ирліг ипчі дее хыстаң пасхалалча. 34Ир чоғы Хан-пигдеңер сағынча, Хан-пигнің кӧңніне кірердеңер. Иді-ханын даа, худын даа ах-арығ[†] тудардаңар сағыссырапча. Ирліг ипчі, чуртастаңар сағыссырап, ирінің кӧңнінӌе пол пирерге кӱстенче. 35Сірергеӧк туза идерге тіп аны чоохтапчам. Сірерні хысти пазар ӱчӱн нимес, че Хан-пиге ойын пазы нимес, иптіг оңдайӌа, тохтадынмин чӧрінзіннер тіп чоохтапчам.

36Итсе, піреезі позының хызына, час чит парып хыс полып чӧрчеткеніне чарадынминчатса, хайди хынча, іди итсін, чазых ит салбас. Андағлар ирге парзыннар. 37Че кӱстетпин, пос кӧңнінең хоных хонмасха чарат салған кізі, пос хылиинаң аны итчетсе, ниме идерін чӱреенде пӧгін салза, сӧлескен хызынаң алыспазалар, чахсы идерлер. 38Аннаңар хызын ирге пирчеткен кізі орта итче, че ирге пирбинчеткені артых итче[+].

39Ипчі ирі изен чӧргенінӌе ӱлгӱ холынаң сыхпинча. Ирі ӱреп парза, тізең, кемге хынза, ағаа парарға чарапча, итсе, Хан-пигдегі кізее[+]. 40Че минің чӧбімӌе ол ипчі чалғыс-чарым хал парза, часкалығ полар. Мин зе Худай Худы[†] минде парох тіп сағынчам.

#### 8


Обааларға тайып салған чиистердеңер

1Пістің прайзыбыстың пілізі пардаңар, піс обааларға тайып салған чиистердеңер пілчебіс. Че піліс кӧкеесімненедір, хыныс, тізең, ӱгредедір[+]. 2Піреезі ниме-де пілчем тіп сағынчатса, ол кізі хайди пілерге кирек, іди пілбинче[+]. 3Че кем Худайға хынча, ағаа Аннаң піліс пирілче[+]. 4Ол оңдайнаң обааларға салған тамахты чииске тударынаңар чоохтаза, піс пілчебіс: пасха худайлар сынында чох нимені таныхтапчалар паза чалғыс Худайдаң пасха худай чоғыл. 5-6Тигірде бе алай чирде бе худай тіп адалчатханнар пар даа ползалар, ол худайлар паза ээлер кӧп тее ползалар, пістің пір ле Худай пар – прай нимені чайаан Паба. Піс Ағаа чуртапчабыс. Пістің пір ле Хан-пиг[†] пар. Аннаң пастыра прай ниме чайалған, Ол піске чуртас пирче[+]. 7Прайзы ла аны пілбинчелер. Олар чуртастары тооза обааларны сын худайлар тіп санааннар. Аннаңар обааларға салған тамах сын худайларға салылған тіп сағынчалар. Анзы оларның порт чӱректерін ардатча[+]. 8Чиис пісті Худайға чағдатпинча, чіп тее піс пір дее нимее чидінминчебіс, чібезе дее пір дее ниме чідірбинчебіс[+]. 9Че, сизініңер, сірер постарың пӧкчеткеннерің пик киртініс чохтарға чазыхха[†] кір парарға сылтағ пол парбазын. 10Піреезі сині, пілістіг полчадып, пасха худайлар ордазында одырчатханыңны кӧр салза, аның пик нимес чӱрее ағаа обааларға тайып салғанны чирге чарат салӌаң полбазын[+]. 11Іди синің пілізің сылтаанда пик нимес сағыстығ харындазыбыс ӧл парар. Христос, тізең, аның ӱчӱн тынын салған нооза[+]. 12Харындастардаң тоғыр андағ чазых[†] идіп, порт чӱректерін ардадып, сірер Христостаң тоғыр чазых итчезер. 13Аннаңар харындазымны чиис хыӌыхтандырчатса, харындазымны хыӌыхтандырбас ӱчӱн, итті хаӌан даа чібеспін[+].

#### 9


Илӌінің тоғызы паза ӱлгӱзі

1Мин илӌі[†] нимеспін ме? Мин пос кізі нимеспін ме? Хан-пигібіс[†] Иисус Христосты кӧрбеем ме? Хан-пигібісте[†] сірер минің тоғызымның салтары нимессер бе[+]? 2Пасхаларына мин илӌі[†] полбазам даа, сірерге мин илӌібін. Минің илӌі полчатханымның таңмазы – сірернің Хан-пигібісте полчатханыңар нооза. 3Соома тӱсчеткеннердең тоғыр минің арачыланызым андағ: 4пістің тоғызыбыс ӱчӱн чирге-ізерге ӱлгӱбіс чоғыл ба[+]? 5Пасха илӌілер, Хан-пигнің харындастары паза Кифа итчеткен чіли, позымнаң хада киртіністіг ипчімні чорыхха аларға минің ӱлгӱм чоғыл ба[+]? 6Алай чалғыс мин не паза Варнава ла тоғынмин чӧрер ӱлгӱ чохпыс па[+]? 7Хайдағ чааӌы чаалас чӧрер хорадығларны посха артча ни? Кем, виноградты одыртып алып, чистегін чібин чӧрер ни? Кем, мал хадарып, сӱдін іспин чӧрер ни[+]? 8Кізі сағызына ла тӧстене чоохтапчам мин мыны. Моисей Чахии[†] ідӧк тіпче нимес пе? 9Моисей[†] Чахиинда ас саапчатхан тазынның ахсын чаба чаппа тіп пазылых нооза. Худайның тазыннарынаңар сағыссырааны полар ба ол[+]? 10Алай ол піске чоохталчатханы полған полбаӌаң ма? Піске пазылых полчатпас па: кем хыра тартча паза кем ас саапча, сағыпчатхан салтарын аларына ізенерге кирек[+]. 11Піс сірернің чӱректеріңде Худайның сынын таарыпчатханыбыста, сірердең чиис паза тонанӌых сурзабыс, кӧп пе ол[+]? 12Пасхаларына аны сірердең аларға чарадылчатханда, пістің алар ӱлгӱбіс аннаң артых полбас па? Піс, тізең, пу ӱлгӱбіснең тузаланмаабыс, че Христостың Чахсы Хабарын тарадарына харығ пол парбас ӱчӱн, прай нимені тыстан парчабыс. 13Ызых[†] тоғыстағылар ызыхтаңох[†] нимістенчеткенін пілбинчезер бе? Тайығ[†] итчеткеннер тайығдаңох[†] ӱлӱс алчатханнарын пілбинӧкчезер бе? 14Хан-пиг дее Чахсы Хабарны таратчатханнарға олох тоғыснаң чуртирға чахаан нооза[+]. 15Че мин андағ нименең пір дее тузаланмаам. Мин аны позыма андағ ниме киліссін тіп паспинчам. Мағаа махтатханымны піреезіне чох иттіргенӌе, ӧл парары артых полар[+]. 16Минің Чахсы Хабарны таратчатханыма махтанӌаң ниме чоғыл, анзы мин идерге кирек ниме. Хабар таратпазам, тізең, чобағ тӱссін мағаа[+]. 17Мин аны позымның кӧңнімӌе итчеткенімде, сыйых полар мағаа. Позымның кӧңнімӌе итпинчетсем, тізең, мағаа пирілген чӧрінізімні толдырчам нооза[+]. 18Андағда нименің ӱчӱн мағаа сыйых поларға кирек? Чахсы Хабарға ӱгредіп, Христостаңар тӧлег-парыс чох хабарны тарадып, пу киректе ӱлгӱмнең тузаланминчатханым ӱчӱн полар анзы[+].

19Мин пос кізібін, хул нимеспін. Че оларны Худайға кӧбдин тартып алар ӱчӱн, мин позымны прайзына хул иттім[+]. 20Иудейлерні[†] тартып алар ӱчӱн, мин иудейлерге[†] тӧӧй полғам. Моисей Чахиина[†] тудынчатханнарны тартып алар ӱчӱн, мин Моисей Чахиин тутчатхан кізі полчам. Итсе, сынында мин Моисей Чахииның ӱлгӱзінде нимеспін[+]. 21Моисей Чахиин тутпинчатханнарны тартып алар ӱчӱн, мин Моисей Чахиин тутпинчатхан кізі чіли полчам. Анзы минің Худайның Чахиин толдырбинчатханым нимес, че мин Христостың Чахиин толдырчам[+]. 22Кӱс-сағ чохтарнаң хости, оларны позымзар тартып алар ӱчӱн, ідӧк кӱс-саам чоғох полғам. Хай-піреелерін дее арачылап халар ӱчӱн прайзына прай ниме пол пиргем[+]. 23Мин аны Чахсы Хабарны оларға читірер ӱчӱн итчем, паза ол пирчеткен ӧріністі аларға сағынчам. 24Марғысчатхан орынзар, марғызарға тіп, прайзы чӱгӱрісче, че сыйыхты пір ле кізі алчатханын пілбинчезер бе? Аны аларға прайзыңар ойлазыңар![+] 25Марығда араласчатхан ноо даа кізі, пу чирдегі сыйыхты утып алар ӱчӱн, матап тимненче. Піс алар сыйых, тізең, мӧгі сыйых полча[+]. 26Мин пӧгін чох чіли чӱгӱрбинчем, холларым тик пулахтатпин кӱресчем. 27Че пасхаларын ӱгредіп, позым турыспин парбас ӱчӱн, иді-ханымны, чабассырап, пазынчам.

#### 10


Обаалардаң сизіндіргені

1Харындастар, сірерні пілбееннең халбазыннар тіп сағынчам: пістің пабаларыбысты прайзын пулут апарған паза прайзы талайны ӧтіре ирткен[*]. 2Прайзы олар, пулутта паза талайда кіреске[†] тӱзіп, Моисейнің[†] ӱгренӌілері полыбысханнар. 3Прайзы тигірдегі пір тамахтаң чеен. 4Прайзы тигірдегі пір суғдаң іскен. Олар прайзы оларнаң хада парған тигірдегі хайаның суун іскеннер. Ол хайа, тізең, Христос полған. 5Че оларның кӧбізі Худайның кӧңніне кір полбаан. Оларның сӧӧктері хуу чазыда чат халғаннар. 6Анзы піске кӧзідім полып, олар чіли чабал сағынмасха сизіндірген. 7Анзы піс, оларның піреелері чіли, обааларға пазырбас ӱчӱн полған. Худай Пічиинде[†] піди пазыл парған: алтын пуғаа пазырып, чон чирге, ізерге одырған, турып, ойынға кірібіскен[*]. 8Оларның піреелері оралысхан чіли оралыспаңар. Олар, оралысханнаңар, пір кӱнде чибіргі ӱс муң хырыл парғаннар. 9Оларның піреелері, Христосты сынап, чыланнардаң ӧлгеннер. Піс Христосты сынабааңар. 10Перінмееңер. Оларның піреелері, перініп, Чох итчеткен ангелнің[†] холынаң ӧлгеннер. 11Анзы оларға, піске кӧзідім полып, тӱскен. Піске, тізең, тӱгенӌі чылларға читкеннерге, сағыс алынарыбыс ӱчӱн пазыл парған[+]. 12Аннаңар кем турчам тіп сағынча, аңдарыл парбим тіп, сизініп одырзын[+]. 13Сірерні сынапчатхан ноо даа хыӌыхтаныс ол олаңай ла, кізі хыӌыхтанызы полча. Худай, тізең, киртістіг, ол сірерге сыдап полбас хыӌыхтанысты ыспас. Хыӌыхтаныста сірерге аны сыдас парыбызар кӱс пирер. Іди Ол сірерге полыс полар[+].

14Ол оңдайнаң, хынғаннарым, обааларға пазырарынаң тизіңер[+]. 15Мин сірерге сағыстығ кізілерге чіли чоохтапчам. Мин ниме чоохтапчатханымны постарың сағынып алыңар. 16Піс алғапчатхан алғас[†] ідізі Христостың ханынаң пірікчеткенібісті таныхтапча нимес пе? Піс сындырчатхан халазыбыс Христостың иді-ханынаң пірікчеткенібісті таныхтапча полбас па[+]? 17Халас пір, піс тее, кӧп кізі, пір ит-ханмыс. Пір халаснаң піріктірілчебіс нооза[+]. 18Тӧрееннең Израиль[†] чоны полчатханнарға кӧріңер: тайығ[†] тамаан чіпчеткеннер тайығның[†] араласчылары пол парча ниместер бе? 19Ниме мин чоохтирға сағынчам? Пу тас обаалар сын тіріг худайлар полчалар тіпчем ме? Алай ағаа тайығ салғаны ниме-де таныхтапчатханнаңар чоохтапчам ма[+]? 20Чох. Че пасха худайларға киртінчеткеннер, тайығ идіп, Худайға нимес, айна-чиктерге[†] тайыпчатханын чоохтапчам. Мин, тізең, сірерні айна-чиктернең пірге полбазыннар тіп сағынчам. 21Хан-пигнің[†] ідізін ізіп, айна-чиктин іс полбассар. Хан-пигнің[†] тамаан чіпчетсе, айна-чиктин чіп полбассар[+]. 22Нӧӧс піс Хан-пигні тыртыстандырарға тідінербіс. Піс аннаң кӱстігбіс пе?

23Прай ниме мағаа чарадылча, че прай ла ниме мағаа тузалығ нимес. Прай ниме мағаа чарадылча, че прай ла ниме мині орта ӱгретпинче[+]. 24Пірдеезі постин тілебезін, че пасхазына туза идерге кӧрглезін[+]. 25Садығдағы хайдағ даа итті, тайыға салылған ма тіп, сурбин ал. Нандырығ чӱрееңні ардат салӌаң полбазын[+]. 26Чир паза аны толдырчатхан прай ниме Хан-пигни нооза. 27Киртініс чохтардаң піреезі сірерні хығырза, парарларың килчетсе, парыңар. Ол сал пирген нимені сурбин чіңер. Нандырығ чӱрееңні ардат салӌаң полбазын[+]. 28Че піреезі «пу обааға тайып салған чиис» тізе, ол чоохтаан кізінің ӱчӱн паза чӱрек арығ полар ӱчӱн, чібеңер аны. Тилекей паза аны толдырчатхан ниме Худайни нооза. 29Сірернің чӱрееңердеңер нимес, хығыртхан кізінің чӱреенеңер чоохтапчам. Андада пірее кізі тир: «Ноға мин пасха кізінің чӱреенең чарғыладарға кирекпін». 30«Мин тамахты алғыснаң чіпчетсем, алғыстааным ӱчӱн ноға пыролаттырарға кирекпін»[+]. 31Мин піди чоохтирбын: чіпчетсер бе, ісчетсер бе алай пасха даа ниме итчетсер, Худайның сабланызына[†] идіңер аны[+]. 32Иудейлерні[†] дее, гректерні дее, Худай тигірибін[†] дее хомзындырбин[+]. 33Мин дее ідӧк итчем. Ноо даа ниме итчетсем, прайзының кӧңнін толдырарға кӱстенчем. Прайзы арачыланзын тіп, позымнаңар нимес, че олардаңар сағынчам[+].

#### 11

1Мин Христосха кӧӧкчеткенни, мағаа кӧӧгіңер[+].

2Сірерні миннеңер сыбыра сағынчатханнарың ӱчӱн паза пирген ӱгредіге тудынчатханнарың ӱчӱн махтапчам. 3Ідӧк сірерні мыны пілзіннер тіп сағынчам: Ноо даа ирге пазы Христос полча, ипчізіне – ирі, Христосха, тізең, – Худай[+]. 4Ноо даа ирен пазын чаап пазырчатса алай ухаанӌылапчатса[†], пазын уйатха сухча. 5Ноо даа ипчі, тізең, пазын чаппин пазырчатса алай ухаанӌылапчатса,[†] позының пазын уйатха сухча. Анзы ағаа пазын хырдыр салғаннаң пасха нимес нооза[+]. 6Ипчі пазын чабарға хынминчатса, андада хырынзын. Сазын кистір салған алай хырдыр салған чӧрерге уйатчатса, пазын чабынзын. 7Ол оңдайнаң ир кізі пазын чаппасха кирек. Ол Худайның сомы паза сабланызы нооза. Ипчі кізі, тізең, ирінің сабланызы. 8Ирі ипчізінің хабырғазынаң нимес нооза. Ипчізі ирінің хабырғазынаң иділген[*]. 9Ир кізі ипчізіне чайалбаан нооза, че ипчі кізі иріне чайалған. 10Аннаңар, ангеллер[†] пілер ӱчӱн, ипчі кізі ирінің холында полчатханын киречілир ӱчӱн, пазын чабарға кирек. 11Андада піс, Хан-пигнің[†] холында чуртапчатханыбыста, иреннер паза ипчілер удур-тӧдір кирексінісчебіс[+]. 12Хайди ипчізі ирінең иділген, ир кізі дее ипчідең тӧреен нооза, прайлары, тізең, Худайдаңнар. 13Постарың даа сағын кӧріңер, ипчі кізее пазын чаппин Худайға пазырарға чаразых па? 14Чир дее андағ нимес пе? Ир кізее сас ӧскірерге улуғ уйат. 15Че ипчі сас ӧскірзе, ағаа аарлас, ағаа сазы чабынӌах орнына пирілче нооза. 16Піреезі талазарға итсе – пістің андағ ниме кибірде дее, Худай тигірибінде[†] дее чоғыл.


Хан-пигні сағынып азыранғаны

17Че мыны чоохтап, сірерні, чахсаа нимес, хомайға чыылчатханнарың ӱчӱн махтабинчам. 18Пастағызы. Мин сірерні, тигірибге[†] чыылыс парзар, пос аразында чарылыс сыхчазар тіп исчем паза анзына арали киртінчем[+]. 19Сірернің араңарда пасха сағынчатханнар поларға кирек. Анзы сын сағынчатхан кізілерні іле сығарар нооза[+]. 20Сірер чыылызып алып азыранчатсаңар, ол Хан-пигні[†] сағынып азыранғаны нимес. 21Сірернің хайзы даа позының чиизін пасхаларынаң пурун чибізерге маңзырапча одыр. Анаң піреезі астап халча, хайзы, тізең, ізін салча. 22Иблерің чоғыл ба, чіп-ізіп аларға? Алай Худай тигірибін нимее салбин, чохтарны пазынӌыхтапчазар. Ниме чоохтирбын сірерге? Аның ӱчӱн махтим ма? Чох, махтабаспын.

23Мин сірерге пиргенні Хан-пигдең Позынаң алғам нооза: Хан-пигібіс Иисус сатыртхан хараада халас алып,[+] 24алғыстабызып, аны сындыртхан паза теен: «Алыңар мыны, чіңер, пу сірернің ӱчӱн ӱзе тартылған Идім минің. Мині сағысха киріп, підӧк итчедіңер»[+]. 25Ідӧк иирдегізін азыранған соонда, ідіс алып, «пу минің ханымнаң таңмалалған Наа Молӌағ[†]. Мині сағысха кирген сай, мыны іскен сай підиӧк итчедіңер» теен[+]. 26Сірер пу халасты чеен сай, пу ідісті іскен сай Хан-пигнің килгенінӌе, іди Аның ӧлімінеңер чарлапчатхан полчазар нооза. 27Кем пу халасты чіп, пу ідісті алып, Хан-пигнің адына турыстығ тудынмаза, Хан-пигнің идінең паза ханынаң тоғыр пыро ит салар[+]. 28Кізі позы позын пастап сынап алзын, анаң пу халастаң чізін, пу ідістең іссін. 29Кем турыстығ нимес чіп, іссе, ол, Хан-пигнің Идінеңер сағынмин, позын пыроладарға чіпче паза ісче. 30Аннаңар даа сірернің кӧбізі кӱс-сағ чохсар, ағырығзар, сірернің илеедезі ӱреп парча. 31Піс пос посты чарғылаӌаң ползабыс, чарғаа тартылбасчыхпыс. 32Че піс, пу тилекей чарғылатхан чіли, чарғылатпас ӱчӱн, Хан-пиг пісті чарғылапча паза хатығлапча. 33Аннаңар, харындастарым, чирге чыылысчатсаңар, удур-тӧдір сағызып ал турыңар. 34Сірер чыылыссар, Худай сірерні хатығлабас ӱчӱн, астапчатхан кізі ибде азыранып алчатсын. Пасхазын позым килзем, чоохтағлап саларбын.

#### 12


Худай Худының сыйыхтарынаңар

1Харындастар, Худай Худынаң[†] пирілчеткен сыйыхтардаңар пілбин хала парӌаң полбазыннар тіп сағынчам[+]. 2Пілчезер, нооза хаӌан пасха худайларға киртінгеннеріңде, табыс таа чох обаалар пу чабал чолӌа сірерні ал чӧргеннер[+]. 3Аннаңар Худай Худы[†] пастыра чоохтанчатханнарның пірдеезі Иисусты харғабас. Пірдеезі, Худай Худы пастыра ла полбаза, Иисусты Хан-пиг[†] тіп адап полбас[+]. 4Сыйыхтар пасха-пасха полча. Че оларны пирчеткені Худай Худы полча[+]. 5Худайға чӧрінері дее пасха-пасха полча. Че піс чӧрінчеткен Хан-пиг,[†] тізең, пір ле[+]. 6Иткені дее пасха-пасха полча. Че олох ла Худай пісте тоғынча паза прай нимеде піске полысча[+]. 7Худай Худы пары аймах-пасха оңдайларнаң іле кӧзіділче. Прай ол оңдайлар прайзының тузазына пирілчелер. 8Піреезіне Худай Худы пастыра хыйға сӧс пирілче. Пасхазына олох Хуттаң піліс сӧзі пирілче. 9Хайзына-да олох Хуттаң киртініс, пасхазына олох Хут пастыра чазылдырары сыйыхха пирілче,[+] 10хайзына-да хайхастар[†] идері, пасхазына ухаанӌылас[†], пасхазына хуттарны танып пілері, пасхазына аймах тіллер, пасхазына тіллерні чарыда чоохтиры пирілче[+]. 11Прай пу нимені олох Хут итче. Ол аны Позының кӧңнінӌе, хайзына хайди ӱлирін ӧнетін кӧріп, итче.


Христостың Иді-ханы пӱкӱл полчатханнаңар

12Кізі иді-ханы пӱкӱл, че аның чӱллері кӧп полча нооза. Ол пір ит-ханның чӱллері кӧп тее ползалар, хада-пірге пір ит-хан полчалар. Ідӧк Христос[+]. 13Піс прайзыбыс пір Худай Худынаң пір ит-хан поларға кіреске[†] тӱскебіс нооза: Иудейлер[†] дее, Гректер дее, хуллар даа, пос хоныхтығлар даа – прайзыбыс пір Худай Худынаң суғарыл парғабыс[+]. 14Ит-хан пір чӱлдең нимес, кӧп чӱллердең пӱткен нооза. 15Кізінің азағының пірсі «мин хол ниместе, ит-ханни нимеспін» тізе, ол андада ит-ханни полбиныбызар ба? 16Хулах, тізең, «мин харах ниместе, пу ит-ханни нимеспін» тізе, ол аның сылтаанда ит-ханни полбиныбызар ба? 17Прай ит-хан харах пол парза, истері андада хайда полар? Прай хулах пол парза, чыс чыстиры андада хайда полар? 18Че Худай полған на чӱл-сӧӧкке ит-ханда Позы хынғанни орын пир салған. 19Прайлары пір чӱл полған полза, ит-хан хайда поларӌых. 20Ам, тізең, чӱллер кӧп, че ит-хан пір. 21Харах холға «син мағаа кирек чохсың» тіп полбас. Пас таа азахтарға «сірер мағаа кирек чохсар» тіп полбас. 22Ит-ханның чазығ пілдірчеткен чӱл-сӧӧктері улам киректер. 23Піске тың турыстығ нимес пілдірчеткен чӱллерні турыстығ кип-азахха тонандырчабыс. 24Иптіг нимес кӧрімніг чӱллері ипти чабыл парчалар. Иптіг кӧрімніг чӱллеріне, тізең, анзы кирек чоғыл. Че Худай, тың турыстығ нимес пілдірчеткен чӱллеріне ӧнетін аарлас ползын тіп, ит-ханны хыйға пӱдір салған. 25Анзын Ол, прайзы удур-тӧдір сағыссырассыннар, ит-ханда чара полағлабазыннар тіп, іди иткен. 26Аннаңар ит-ханда пірее ле ниме ирееленчетсе, прай пасхазы хадох ирееленче. Пірсі сабланыста[†] полза, пасхалары даа хада ӧрінчелер[+]. 27Сірер прайзыңар Христостың иді-ханы полчазар. Чара, тізең, Аның чӱллерізер[+]. 28Тигірибде[†] Худай прайзын постарының орыннарына турғыс салған: пастағылары илӌілер[†], ікінӌілері ухаанӌылар,[†] ӱзінӌілері ӱгретчілер. Аннаң андар кӧрзе, піреелеріне Ол хайхастығ[†] кӱс пир салған, ідӧк чазылдырарын, полыс поларын, устап пілерін паза пасха тіллерні пирген[+]. 29Че прайлары илӌілер[†] бе? Прайлары ухаанӌылар ба? Прайлары ӱгретчілер бе? Прайлары хайхастар итчелер бе? 30Прайлары имнеп полчалар ба? Пасха тіллернең чоохтан полчалар ба? Прайлары чарыда чоохтапчалар ба? 31Мыннаң улуғ сыйыхтар аларға кӱстеніңер. Мин, тізең, сірерге аннаң артых чол кӧзіт пирем[+].

#### 13


Хыныстаңар

1Мин кізілернің паза ангеллернің[†] тілінең чоохтасчатсам, че хынызым чох полза, хоғдырапчатхан тӱӱрдең, сыңылапчатхан сыыластаң артых нимеспін. 2Ухааннирым пар полза паза прай чазыттарны пілчетсем, ноо даа піліс алчатхан ползам, тағларны орнынаң тибіредерге кӱс пирчеткен прай киртініс минде полза, че хынызым чох полза, тик-хуруғ кізібін[+]. 3Пар-чох пайым ӱлеп салзам, иді-ханымны ӧртедерге пир салзам, че хынызым чох полза, мағаа анзында пір дее тузазы чоғыл. 4Хыныс тыстанча, хыныс айапча, хыныс істі-чохтанминча, кӧдірілбинче, кӧкеесімненминче, 5иртінминче, посха ла тартынминча, тыртыстанминча, чабалны сағыста тутпинча, 6чой нимее ӧрінминче, че сын нимее ӧрінче. 7Ол ноо даа нимені сыдас парыбазар. Хыныста киртініс, ізеніс паза тыстаныс хаӌан даа иртіспес.

8Хут пирген сыйыхтар – ухааннас, тіллер паза піліс – иртіс парар. Хыныс, тізең, хаӌан даа тоозылбинча. 9Хайзын-да пілчебіс, хайзын-да ухааннапчабыс. 10Толдыразының тузы чит килзе, чарым полчатханы чох пол парар. 11Мин пала полғанымда, пала чіли чоохтанғам, пала чіли сағынғам, пала чіли тӱптестіргем. Ам, ир пол парғанда, пала оңдайын тастабыстым[+]. 12Сағам піс пӱлес сӱлейке ӧтіре кӧрчеткен осхаспыс, сизінчебіс. Андада, тізең, кӧстең кӧске кӧрербіс. Сағам мин ӱзікти кӧрчем, андада, тізең, мині хайди піліп алғаннар, мин ідӧк пілербін[+]. 13Сағам, тізең, піске ӱс ниме халча: киртініс, ізеніс, хыныс. Че хыныс оларның улии полча.

#### 14


Худай Худының сыйыхтарынаңар

1Хынысха чидіңер. Хуттың сыйыхтирына чидердеңер сағыссыра. Улам – ухааннирдаңар[+]. 2Кем таныс нимес тілнең чоохтанча, піреелері аны піл полбинчатханнаңар, ол чазыттарны Худай Худы[†] пастыра асча. Ол кізілерге нимес, Худайға чоохтапча нооза. 3Кем ухааннапча, тізең, ол кізілерге киртіністерін пиктиріне, ӱтеертеріне паза кӧңнілерін кӧдіреріне чоохтапча. 4Кем таныс нимес тілнең чоохтанча, ол позының худын пиктепче, кем ухааннапча, тізең, ол тигіриб[†] чонын пиктепче. 5Сірерні прайзын тіллернең чоохтанзыннар тіп сағынчам. Че ухааннааны артых поларӌых. Ухааннапчатхан кізі тіллернең чоохтанчатханнаң артых нооза. Итсе, тіллерні тӱптестір пирчетсе, тигіриб[†] улам пик поларӌых. 6Ам, харындастар, мин, сірерзер киліп, таныс нимес тіллернең чоохтанзам, че ол сірерге тӱптестірілбезе паза азых чоох[†], алай піліс, алай ухааннас, алай ӱгредіг полбаза, хайдағ туза сірерге полар? 7Кӧзідімге табыс сығарчатхан тыны чох сыыласты алай чатханны алып алза, олар табыстарын кирек чолынӌа апарбазалар, хайдағ кӧг ойнапчатханнарын кем чоохтап полар? 8Пырғы табызы пілдізі чох тапсапчатса, чааӌылар хабызыға хайди тимненерлер? 9Сірернің дее тіллерің ідӧк пілдізі чох сӧстерні адапчатса, ниме тіпчеткеннеріңні хайди піліп аларлар. Сӧстеріңні чил хаап чӧрер. 10Тилекейде аймах-пасха тіллер кӧп. Олар пілчеткеннерге прайзына пілдістіглер. 11Че мағаа олар пір дее ниме таныхтабинчалар. Ол тіллернің пірсінең чоохтанчатхан кізі мағаа чат кізізі, ол кізее дее мин чат чирінең килген кізібін. 12Худай Худы[†] пирчеткен сыйыхтарны аларларың тың килчетсе, иң артыхтарын, тигірибні пик идерге полысчатхан сыйыхтарны сурыңар. 13Аннаңар таныс нимес тілнең чоохтанчатхан кізі тӱптестіре чоохтап поларға сыйых алардаңар пазыр. 14Мин таныс нимес тілнең пазырчатсам, худым пазырча. Сағызыма анзы туза пирбинче. 15Ниме идерге кирек? Худымнаң даа пазырарбын, сағызымнаң даа пазырарбын. Худымнаң даа сарнирбын, сағызымнаң даа сарнирбын[+]. 16Син Хут пастыра алғапчатсаң, тоғыртын кірген кізі синің алғапчатханыңа, «аминь[†]» хайди тіп алзын. Син ниме чоохтанчатханыңны ол оңарбас нооза[+]. 17Син чахсы алғапчазың, че пасхазына анзынаң туза чоғыл. 18Худайымны алғыстапчам: пасха тіллернең мин сірердең прайзыңардаң кӧп чоохтасчам. 19Че тигірибде пасхаларын ӱгредіп, позымның тілімнең пис сӧс чоохтааны таныс нимес тілнең сӱрееліг сӧс чоохтаанымнаң артых полар.

20Харындастар, сағызыңар палани синінӌе полбазын: чабалға пала осхас полыңар, сағыстарың хоостыра, тізең, теен парған полыңар[+]. 21Чахиинда пазылых нооза: «пу чонға пасха тіллернең, пасха сӧстернең чоохтирбын, че андада даа олар Мині испестер, тіпче Хан Худай[†]»[*]. 22Ол оңдайнаң тіллер киртіністіглерге нимес, киртініс чохтарға танығ полча. Ухааннастар, тізең, киртінізі чохтарға нимес, че киртіністіглерге танығ полча[+]. 23Прай тигіриб чоны пірге чыыл парза паза прайзы таныс нимес тіллернең чоохтан сыхса, тоғырхылар паза киртініс чохтар сірерзер кірзелер, сірерні, алаах партырлар, тібестер бе[+]? 24Че хаӌан прайзы ухааннап сыхса, киртініс чох алай тоғыртын кірген кізі оларны истіп салып, позының чазыхтарын[†] пілінер, искен ниме, тізең, аны чарғылир. 25Ол оңдайнаң аның чӱреендегі чазыттары азыл парча. Ол, тӱңере тӱзіп, Худайға пазырар паза тир «Худай сыннаң даа сірернің аразында». 26Аннаңар, харындастар, ниме зе? Сірер чыылыс парзар, полғанының на Худайны саблапчатхан сарын, ӱгредіг, тіл азылғаны, тӱптестіріг пар полза – прай ол тигірибні пиктиріне полар[+]. 27Піреезі таныс нимес тілнең чоохтанчатса, ікӧлең алай аннаң кӧп полза, ӱзӧлең чоохтазыңар, ағаа хоза алынӌа, пір кізі, тізең, тӱптестірзін. 28Тӱптестірӌең кізі чох полза, тізең, тигірибде сым пол, позыңа паза Худайға ла чоохтан. 29Ухаанӌылардаң[†] даа ікі алай ӱс кізі чоохтанзын. Пасхалары, тізең, паалазыннар[+]. 30Пірее пасха кізее, тізең, азылчатса, пастағызы тапсабазын. 31Прайларың ӱгренерлерің паза кӧңнілерің кӧдірерлерің ӱчӱн сірерге хайзыңарға даа изерістіре ухааннирға чарир. 32-33Худай оңдай чохтың Худайы нимес, амыр пирчеткен Худай полчатханнаңар, ухааннас хуттары даа ухаанӌыларның[†] холындалар. Ол прай тигіриблерде ах-арығларда[†] андағ. 34Ипчілер тигіриблерде сым ползыннар. Оларға чоохтанарға чарадылбинча. Моисей Чахиинда[†] оларға холда поларға кирек тіп чоохталча нооза[+]. 35Оларның пірее нимее ӱгренерлері килчетсе, тізең, аннаңар ибде, хонғаннарынаң сурып алчатсыннар. Тигірибде, тізең, ипчі кізее чоохтазарға килістіре нимес. 36Худай сӧзі сірердең сыхтыр ба? Алай сірерге ле читкен ме ол?

37Кем позын ухаанӌы алай Худай Худы тол парған кізібін тіп сананчатса, ол кізі пілзін: мин пасчатхан ниме – ол Худай чахығлары. 38Кем аны чағын алынминчатса, сірер дее аны чағын албаңар. 39Ол оңдайнаң, харындастарым, ухааннирға кӱстеніңер, че тіллернең чоохтанарға итчеткеннерге харығ полбаңарох[+]. 40Че итсе дее, прай ниме ипти паза оңдайли поларға кирек[+].

#### 15


Христостың тірілерінеңер

1Харындастар, мин сірерге чарлаан паза сірер, посха алынып, анда пик турыбысхан Чахсы Хабарны сағыстарыңа кирчем. 2Сірер минің ӱгреткенім хоостыра Чахсы Хабарны сағыстарыңда тутчатсаңар паза ағаа киртіністерің тик-хуруғ полбинчатса, Чахсы Хабарнаңох арачыланып аларзар[+]. 3Мин позым аны пастабох хайди алынғам, сірерні ағаа іди ӱгреткем нооза: Худай Пічии[†] хоостыра Христос пістің чазыхтарыбыс[†] ӱчӱн ӧл парған[+]. 4Худай Пічии[†] хоостыра Ол, тыхтал парып, ӱзінӌі кӱнінде тіріл парған. 5Соонаң Аны Кифа кӧр салған, анаң он ікі ӱгренӌізі[+]. 6Анаң пір туста пис чӱс артиинаң харындастарыбыс Аны кӧр салғаннар – оларның кӧбізі пу тусха теере изен, че хайзылары ӱреп парғаннар. 7Анаң Иаков[†], ідӧк прай илӌілер[†] Аны кӧр салғаннар[+]. 8Прайзының соонаң, тізең, тузында тӧрібеен кізі полып, мин Аны кӧргем[+]. 9Мин илӌілернің[†] иң кічиибін, илӌі тіп адаларға даа турыстығ нимеспін. Мин Худай тигірибін[†] сӱргем нооза[+]. 10Ам кем полчам, мин Худай паарсазы сылтаанда пол парғам. Худай паарсазы, тізең, тик полбаан. Мин пасха илӌілердең кӧп тоғынғам. Итсе, сынында пу минің тоғызым нимес, че миннең пастыра пирілчеткен Худай паарсазы[+]. 11Ӧӧні мында: минің ӱгредиим пасха илӌілернің ӱгредиинең пір. Пу ӱгредіге сірер прайзыңар киртін парғазар.


Пістің тірілерібістеңер

12Христос ӧліглердең тіріл парған тіп ӱгреділчеткенде, ноға сірернің хай піреелерің ӧліглер тірілбинчелер тіпче полӌаңнар[+]. 13Ӧліглер тірілбинчетселер, Христос таа тірілбеенге килісче. 14Христос тірілбеен полза, тізең, пістің ӱгредиибіс тик, киртіністерің дее сірернің тик. 15Ағаа хоза, піс тее Худайдаңар чой киречі пол парчабыс. Піс Худай Христосты тірілдірібіскен тіп киречілепчебіс нооза. Ӧліглер тірілбинчеткенде чи зе, Худай Христосты тірілдірбеен пол парча. 16Ӧліглер тірілбинчеткеннеңер, Христос таа тірілбеен пол парча. 17Христос тірілбеен полза, киртіністерің тик ниме паза сірер алындағыох чазыхтарыңда[†] чӧрчетчезер[+]. 18Христосха киртініп ӧлгеннері дее чох пол парғаннар[+]. 19Піс Христосха пу ла чуртаста ізенчетсебіс, кізілер пісті прайзынаң тың айирға киректер.

20Сынында Христос ӧліглердең тірілдіріл парған. Іди Ол соонаң тірілерлернің пастағызы пол парған[+]. 21Ӧлім пір кізінің сылтаанда килген, ӧліглердең тірілері дее пір кізініңӧк сылтаанда пирілген нооза[+]. 22Прайзы Адамның[†] тӧлі полчатханнаңар ӧл парча. Че Христостың тӧлі полчатханнары прайзы тіріл парар. 23Полғаны ла позының тузында. Пурнада прай нименің пазы полчатхан Христос, анаң, Ол хатабох килер туста, Христостың чоны[+]. 24Андада прай нименің тоозылғаны полар. Христос прай пастыхтарны, ӱлгӱлерні, кӱстерні чиңіп алар паза Позының хан-ӱлгӱзін Худай-Пабаа[†] пир салар[+]. 25Ағаа, прай ыырӌыларын Позының азаа алтына тастабысханынӌа, хан-ӱлгӱзін тударға кирек[+]. 26Христос чиңен тӱгенӌі ыырӌызы ӧлім полар. 27Худай Пічиинде чоохталча нооза: «Прай нимені Христостың азаа алтына сал пирер». Че «прай нимені» теені Худайдаңар чоохтабинчатханы пілдістіг. Худай Позы прай нимені Христостың азаа алтына сал пирер нооза[+]. 28Хаӌан прай ниме Христостың ӱлгӱзінде полза, андада, Оолғы Позын даа Худайның холына пирібізер. Худай андада прай нимее хан-ӱлгӱзін тудар[+].

29Ӧліглернің орнына кіреске[†] тӱсчеткен кізілер нимее чидерге сағынча полӌаңнар? Ӧліглер тірілбинче тіпчеткеннері сын полза, нимее олар ӧліглернің орнына кіреске[†] тӱсче полӌаңнар? 30Піс тее нименің ӱчӱн хыйалда сыбыра чӧрчеткен полӌаңмыс[+]. 31Мин кӱннің дее сай ӧлімнең тоғасчам. Анзы, сірернең хада Хан-пигібіс[†] Христос Иисуста чуртапчатханыма кееркезім осхас, сын киречілезім[+]. 32Кізі сағызы хоостыра кӧрзе, мин Ефес саарда аңнарнаң кӱрескенімде, ноо туза полған ол мағаа? Ӧліглер тірілбинчеткен полза, чеелер, ізеелер, таңда олох ӧл парарбыстар нооза. 33Пос посты алаахтырынмаңар: «чабал кізілернең нанӌыласханы чахсы хылыхтарны ардатча». 34Пос сағызын алыныңар паза чазых итпеңер. Уйатха, сірернің піреелері Худай пілбинчелер[+].


Ӧліглернің тірілерінеңер

35Итсе, піреезі тир: ӧліглер хайди тірілӌең полӌаңнар? Хайдағ ит-ханда чиде саларлар? 36Сағыс чохтар! Таарылған ӱрен, ӧл парбаанда, тірілбинче[+]. 37Таарыпчатсаң, полар ӧзімні таарыбинчазың, ӱренні ле, пуғдайнин алай пірее пасхазын таарыпчазың нооза. 38Че Худай ағаа хынғанни наа кӧрім пирче, полған на ӱренге позынин. 39Ит-хан пір нимес: кізіни пір, мални, хусти, палыхти пасхох. 40Тигірдегі ит-хан пар, пу чирдегізі парох. Че тигірдегінің паза пу чирдегінің сілии пасха полча. 41Кӱннің сілии пасха, айни пасхох, чылтысти пасхох. Чылтыс чылтыстаң сілиинең пасхалалыбохча.

42Ідӧк ӧліглер тірілгені андағох полар: ӧлерге таарылча, ӧлбеске кӧдірілче[+]. 43Уйан полып таарылча, сабланысха[†] кӧдірілче, кӱс-саа чох таарылча, кӱзінде кӧдіріл килче. 44Тыннығ ит-хан таарылча, хуттығ ит-хан кӧдіріл килче. Тыннығ ит-хан полза, Худай хуттығ ит-хан полыбохча. 45Худай Пічиинде пазылых: пастағы кізі Адам[†] чуртапчатхан тын полған, тӱгенӌі Адам, тізең, тірілдірчеткен хут полча. 46Че Хуттығ ит-хан нимес, тыннығ ит-хан пурнада полча. Хуттығ – соонаң пол парча. 47Пастағы кізі чирдең пӱткен, холнаң чайалған, ікінӌі кізі тигірдең тӱскен Хан-пиг[+]. 48Чирдең пӱткен кізі хайдағ, чирдегілері андағох. Тигірде кізі хайдағ – тигірдегілері андағохтар. 49Піс тее чирдегі кізілернің омазында чӧргебіс, тигірдегі кізінин ал чӧрерӧкпіс.

50Че, харындастарым, мыны чоохтап пирим сірерге: ит паза хан Худай хан-чирін[†] ал полбастар паза тӱген парчатханы мӧгі чуртасха[†] чидін полбинча. 51Мин сірерге чазыт ниме ас пирим: піс прайзыбыс ла ӧлбеспіс, че прайларыбыс алыс парарбыс[+]. 52Кинетін не, харах нууғанӌа, тӱгенӌі пырғы тапсабысса, ӧліглер мӧгі ит-ханнығ турыбызарлар, піс, тізең, алыс парарбыс[+]. 53Ӧлімніг ит-хан мӧгі ит-ханға айлан парарға кирек. Ӧлер ит-хан ӧлбес ит-хан пол парарға кирек[+]. 54Хаӌан ӧлімніг ит-хан мӧгі ит-ханға айланза паза ӧлер ит-хан ӧлбес ит-хан пол парза, андада Худай Пічиинде пазылғаны толар: «ӧлім чох иділ парған, чиңені полды». 55Ӧлім! Хайда синің чыдаң? Чир тӧбіні, хайда синің чиңізің[+]? 56Ӧлімнің чыдазы, тізең, – чазых, чазыхтың кӱзі – Моисей Чахии[†][+]. 57Че Хан-пигібіс Иисус Христостың пастыра чиңіс сыйлаан Худайға алғыс ползын[+]. 58Аннаңар, хынған харындастарым, пик сағыстығ, тӧдір пазынмас полыңар. Хан-пигнің алнында сірер итчеткен кирееңер тик полбинчатханын пілчеткеннеріңде, Хан-пигнің киреенде маңнанысха чидіңер.

#### 16


Сыйых пирерінеңер

1Ах-арығларға[†] сыйых чыыпчатсаңар, мин Галат чиріндегі тигіриблерге[†] чахаанни тудыныңар[+]. 2Мин килзем, ахча чыып чӧрбес ӱчӱн, полғаны ла тоғынған ахчазынаң пир поларын позырах сай чыынып одырзын[+]. 3Мин килзем, тізең, сірер таллап алған кізілеріңні, сірер пиргенін Иерусалимзер апарзыннар тіп, пічіктіг ызыбызарбын[+]. 4Мағаа хада парарға килістіре полза, андада миннең хада парарлар.


Павелнің пӧгіннері

5Мин Македон чирі тобыра парчам, аны иртсем, сірерзер килерім[+]. 6Сірер мині парған чирімзер ӱдес салар ӱчӱн, сірердӧк чуртап алам алай хыстап таа парыбызам. 7Мин сірернең чол парирып ла тоғазып аларым килбинче нооза. Хан-пиг[†] пирзе, сірернең анӌа-мынӌа хада полып аларға ізенчем. 8Ефесте, тізең, мин Иліг кӱн пайрамына[†][*] теере полып аларбын[+]. 9Минің мында тӱзімніг тоғынып алар оңдайым пар, че ыырӌыларым кӧп. 10Сірерзер Тимофей килзе, Ол минӧк чіли, Хан-пигібістің[†] киреен итчеткенінде, ағаа сірерде хорғыс чох ползын тіп, сизініп одырыңар[+]. 11Аннаңар пірдеезі аны нимее салбин полбазын. Че ол минзер иптіг читсін тіп, амыр-хазых ӱдес салыңар. Мин харындастарымнаң аны сағыпчам нооза. 12Аполлос харындастаңар піди чоохтирым: мин аны харындастарынаң хада сірерзер парзын тіп сурынғам. Че ол сағам парарға пір дее ынабаан. Ағаа килістіре тус полза, чидер[+].


Чахығлар паза алғастар

13Сизіктіг полыңар, киртіністе сыдамах тудыныңар, пик сындырлығ полыңар[+]. 14Ниме дее итсеңер, хынып итчедіңер[+]. 15Харындастар, мин сірердең сурынчам: Стефанның сӧбірезі Ахай чирінде пастағы киртіністіг кізілер полыбысханнарын паза постарын ах-арығларға[†] чӧрінерге пирін салғаннарын пілче нооңзар[+]. 16Оларның чооғын истіңер. Ідӧк оларнаң хада тоғынчатхан паза чӧрінчеткен кізілернің оңдайынӌа полыңар[+]. 17Стефанның паза Фортунатнаң Ахаиктің килгеніне мин ӧрінчем. Олар сірернің миннең хада полбинчатханнарыңны толдыр пирділер. 18Олар сірернің дее, минің дее кӧңнімні кӧдір салдылар нооза. Андағларны аарлаңар. 19Асий чиріндегі[†] тигіриблер[†] сірерге изен читірчелер. Акила паза Прискилла, ибдегі тигірибінең хада, сірерге Хан-пигде прай кӧңнілерінең изен читірчелер[+]. 20Прай харындастар сірерге изен читірчелер. Удур-тӧдір охсанызып[*] алғыстасчадыңар[+]. 21Минің позымның холымнаң пасчам мыны – Павелнің алғыстазын[+]. 22Кем Хан-пигібіс Иисус Христосха хынминча – ағаа харғас. Кил, Хан-пигібіс![+] 23Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы сірернең ползын. 24Паза минің хынызым сірернең, Христос Иисусха киртінчеткеннернең, хада ползын. Аминь[†].

### 2 Коринфтегілерге

#### 2 Коринфтегілерге

2 Коринфтегілерге


Павелнің коринфтегілерге ікінӌі пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### Павелнің коринфтегілерге ікінӌі пічии


Павелнің коринфтегілерге ікінӌі пічии

Павелнің алындағы пічиинде Коринфтегі Христос тигірибін алдап, ӱгредіп пасханы салтарлар пирген. Чазых иткен кізілернің илеедезі пыросынып, Павелнең чаразар оңдай тілееннер. Че ол тигірибде кизек чон Павелні улуғлапчатханнаң тоғырланарын тохтаатпинчатхан. Аннаңар Павел Македон чирінде полчатхан туста, Коринфсер пазох чол сығарға тимненчеткенінде, оларға пазох пір пічиин ысхан.

Ол пічік пасхаларының хыринда іди ле иптіг, изерістіре пазылбаан. Хынза, анзына сылтағ Павелнің, пічік пасчатханда, тың ӧкпеленгенінде полған. Пірее істезігӌілер, коринфтегілерге пазылған пу пічік, ікі алай ӱс тее алынӌа пічікнең піріктіріліп, соонаң пазылған полар тіп, санапчалар.

Хайзы даа саринаң кӧрзе, аны ӱс чардыхха ӱлестірібізерге чарир: 1) Павелнің Коринфтегі тигірибнең чарасханына ӧрінгені паза илӌінің Христосха тоғынғанынаңар пасханы (1-7 пастағлар); 2) Иерусалимдегі чох чуртапчатхан христианнарға пос кӱзінең пар-чоғынаң полызардаңар коринфтегілерні ӱгредіп чоохтааны (8-9 пастағлар); 3) позына туза аларға идіп, Чахсы Хабарға ӱгретче тіп, Павелні пыролапчатхан чой ӱгретчілернің чооғын исчеткеннері ӱчӱн, коринфтегілерге хомзынызын читірче.

#### 1


Алғас

1Худайның кӧңнінӌе Христос Иисустың илӌізі[†] полчатхан Павел паза Тимофей харындас Коринфтегі Худай тигірибіне[†] паза тиксі Ахай чирінде чуртапчатхан ах-арығ[†] кізілерге чолабит ысчабыс[+]. 2Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын.


Павел Худайны алғыстапча

3Худай, Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың Пабазы, сабланзын. Ол хайдағ даа айағның Пабазы паза ноо даа часхарыстың Худайы полча[+]. 4Ол пісті ноо даа сидіксіністерде часхарча. Аннаңар піс тее сидікке урунған кізілерні часхар полчабыс. Піс оларны, Худай пісті часхарчатхан чіли, часхарчабыс. 5Христостың чобағларында ханӌа кӧп араласчабыс, анӌох кӧп Христостың пастыра часхарыс алчабыс[+]. 6-7Піс чобалчатсабыс, тізең, сірерні часхарынзыннар паза арачыланзыннар тіп чобалчабыс. Ол арачыланыс піс тее кӧрчеткен ирееленістерні сыдас парары хоостыра пирілче. Сірернің прай нимені сыдас парыбызарларыңа тың ізенчебіс. Піс часхарынчатсабыс, сірерні дее часхарынзыннар паза арачыланзыннар тіп часхарынчабыс. Чобағларыбыста даа, часхарыныстарыбыста даа сірер араласчатханнарыңны пілчебіс нооза[+].

8Ана аннаңар, харындастар, Асий чирінде[†] піске урунған ирееленістерібістеңер сірерні пілбин халбазыннар тіп сағынчабыс. Ол сині чох аар, сыдас полбас ирееленістер полғаннаңар, піс тіріг дее халарыбысха ізенминчеткебіс[+]. 9Посха нимес, че ӧлімнең тірілдірчеткен Худайға ла ізенер ӱчӱн, піс позыбысты ӧлімге чарғылат салған кізілер тіп сағынғабыс[+]. 10Худай пісті хырибыста чӧрген ӧлімнең ал халған, ал халча, соонаң даа ал халчадар тіп ізенчебіс[+]. 11Сірер, пазырып, піске матап полысчазар нооза. Худай, кӧп кізінің пістің ӱчӱн пазырғанын истіп, пісті ал халған. Аның ӱчӱн кӧп кізі Худайны алғыстаан[+].


Павелнің пӧгіннері алысчалар

12Мына нимее поғдархапчабыс паза арығ сағыснаң киречілепчебіс: чон аразында, улам сірернің араңарда, полған туста, прай киректерде кӧні паза азых кӧңніліг тудынғабыс. Піс, кізі хыйғазынаң устанмин, Худайның паарсазына ізенгебіс[+]. 13Сірерге хығырып піл полар ла нимені пасчабыс. Мыны читіре піл поларларыңа ізенчем[+]. 14Амды сірер ханӌа-да оңарчазар: Хан-пигібіс Иисус Христос килер кӱнде піс сірернің махтааңар поларбыс, сірер, тізең, – пістің. 15Анзын ікінӌілебин, сірерге ікі хати кӧп туза идерім ӱчӱн, сірерзер хати килерге иткем[+]. 16Македон чирінзер парирып, сірерзер кірерге пӧгінчеткем. Анаң, Македон чирінең сығып, пазох сірерзер парарға итчеткем. Сірер, тізең, мині Иудей чирінзер[†] ӱдезібізерӌіксер[+]. 17Іди пӧгінгенде, мин ниик сағыстығ полбаам нооза. Кізі сағызы хоостыра даа идер чоғылбын. Пірде «йа, йа», анаң «чох, чох» тіп чӧрбинӧкчем. 18Худай мағаа киречі: сірерге чоохтаан чооғыбыста пірде «йа», пірде «чох» полбаабыс[+]. 19Миннең, Силуаннаң паза Тимофейдең сірерде чарлалған Худай Оолғы Иисус Христос пір саңайға «йа» паза «чох» полбаан. Анда «йа» ла полған[+]. 20Худайның прай молӌағлары[†], Христоста толдырыл парып, «йа» паза «аминь[†]» пол парғаннар. Анзы Худай пістің пастыра саблан парар ӱчӱн полған[+]. 21Худай сірернең пістің Христосха киртінізібісті тыытча. Ол пісті, Позының Худын пиріп, таңмалапча. 22Іди Ол, пісті таныхтап, Позының Худын чӱректерібіске пиріп, полар тусха ізеніс пирген[+].

23Худай Позы киречі, Ол чӱреемдегізін пілче. Мин, сірерге айап, пу тусха теере Коринфсер килбеем нооза[+]. 24Анзы киртінізіңернең устапчатханыбысты таныхтабинча. Чох, сірерні ӧрінзіннер тіп, сірернең хада тоғынчабыс. Киртіністерің пик нооза.

#### 2

1Ол оңдайнаң, мин сірерні пазох хомзындырарға тіп килерге сағынминчам. 2Сірер мині ӧріндірерге кирексер. Аннаңар, мин сірерні хомзындырчатсам, мині ӧріндірӌең кізі халар ба? Мин хомзындыр салған кізілер ле халар нооза[+]. 3Мин мыны ноғадаңар пасчам? Сірерзер читсем, мині ӧріндірерге кирек кізілернің ӱчӱн хомзынарым килбинче. Минің ӧрінізім сірерге дее ӧрініс полчатханын пір дее ікінӌілебинчем нооза. 4Улуғ чобаға пастырып, чӱреем ағыриина хыстырып, харах чазым тӧгіп ала, сірерге пасханымда, сірерні хомзындырарға итпеем. Сірерге синінең артых хынызымны сірерні пілзіннер тіп сағынғам[+].


Пыросынғанның пырозын тастирдаңар

5Сірернің піреелерің мині хомзындырчатса, мині ле нимес, сірерні прайзыңарны даа хомзындырча. Пу хоза чоох нимес. 6Сірернің кӧбізі аны хатығлааны ағаа читкіӌе пол парды нимес пе[+]? 7Амды сірер, аның пырозын тастап, часхар салзар, чахсы полар. Пичелге уғаа тың пастыр салып, саңай сағыныбыспазын. 8Аннаңар ағаа хынызыңарны читір пиріңер тіп сурынчам. 9Мин тігі пічиимні, прай нимеде чооғымны исчезер бе тіп піліп алар ӱчӱн, сыныхтап пасхам нооза. 10Сірер пырозын тастаан кізее мин дее пырозын тастапчам. Мин дее пырозын тастапчатсам, сірернің ӱчӱн Христостың адынаң аны итчем. 11Сайтан[†] пісті алаахтырып албас ӱчӱн, іди иткем. Піс аның хара сағыстарын пілчебіс нооза[+].


Павелнің Троадада сағысха тӱскені

12Мин, Христостаңар Чахсы Хабарға ӱгредерге Троадазар килгенімде, Хан-пигнің[†] чол ас пиргенін кӧр салғам[+]. 13Че Тит харындазымны анда таппин, сағыссырап сыххам. Аннаңар, андағы кізілернең анымӌохтазыбызып, Македон чирінзер парыбысхам[+].


Христоста пайрамнааны

14Че Худайға алғыс! Піс Христоснаң хада полчатсабыс, Худай піске хаӌан даа чиңіс пайрамнирын пирче. Ол Христостаңар пілісті, тадылығ чысты чіли, пістің пастыра прай чирде таратча[+]. 15Піс ыстапчатхан тайығның[†] тадылығ чызы осхаспыс. Ол тайығны[†] Христос Худайға салча нооза. Ол тайығның чызы арачыланчатханнарға даа, ӧлімнің чолынӌа парчатханнарға даа сабылча[+]. 16Ӧлімнің чолынӌа парчатханнарға ол ӧдірчеткен чабал чыс полча. Арачыланыс чолынӌа парчатханнарға ол чуртас пирчеткен тадылығ чыс. Кем анзын ит полар? 17Илееде кізі Худайның сӧзін парыс алар ӱчӱн таратча. Піс олар чіли итпинчебіс. Худайның алнында кӧйтіктенмин тудынып, чоохтапчабыс. Піс Христостың нымысчыларыбыс нооза.

#### 3


Наа молӌағның тоғынӌыларынаңар

1Нӧӧс піс сірернең хатап танызарға кирекпіс? Нӧӧс, піреелеріне чіли, піске сірерзер алай сірердең киречілестіг пічік кирек[+]? 2Сірер пістің чӱреебісте пазылған, прайзы пілчеткен паза хығырчатхан пічиибіссер нооза. 3Сірер постарың Христостың пічии полчатханнарыңны кӧзітчезер. Піс сірернің араңарда тоғынғанда пу пічікті пас салғабыс. Ол черниланаң нимес, че тіріг Худайның Худынаң,[†] таста нимес, че сабылчатхан чӱреебісте пазыл парған.

4Піс Христосха киртін парғабыс. Аннаңар Худайның алнында сірердеңер іди чоохтанарға тідінчебіс. 5Піс позыбыстың кӱзібіснең пірее ниме ит поларыбыстаңар чоохтабинчабыс. Пістің прай кӱзібіс Худайдаң полча. 6Ол піске Наа Молӌағның[†] нымысчылары поларға оңдай пирген. Піс холнаң пазылған чахыға нимес, че Худайның Худына нымысчы полчабыс. Холнаң пасхан чахығлар ӧлімге ағылчалар, Худай Худы[†], тізең, тірілдірче[+].

7Моисей Чахии[†] таста киртілген полған. Ол пирілчеткенде, Худайның сабланызы[†] азыл парған. Моисейнің[†] сырайы тың чараан. Аннаңар Израиль[†] чоны ағаа удур кӧр полбаан. Че ол иртісчеткен чарых полған. Ӧлімге ағылчатхан Чахығның чарыпчатхан сабланызы андағ полчатса, 8Худай Худының тоғынғаны, тізең, аннаңох артых сабланыс[†] полбас па? 9Чарғылаттырарына ағылчатхан чахығ андағ сабланыснаң чарыпчатса, ахтаныс пирчеткен тоғыс хай син артых сабланыснаң чарир. 10Піди чоохтирға чарир: артых сабланыс килгеннеңер, алында саблығ полғаны позының сабланызын чідір салған. 11Иртісчеткен молӌағ[†] сабланыстығ полчатханда, иртіспинчеткен молӌағ улам сабланыстығ полбас па?

12Пістің андағ ізеніс парда, чалтанмас тідініснең тудынчабыс. 13Піс Моисей[†] чіли итпинчебіс. Израиль[†] ооллары сабланыстығ чарииның иртісчеткенін кӧр салбазыннар тіп, Моисей сырайын иснең пӱргебіскен. 14Оларның сағыстары ай парған полған. Пу тусха теере олар Пурунғы Молӌағны хығырчатсалар, оларның сағыстары олох иснең пӱргелік. Христос ла ол исті хыйа ал полар нооза[+]. 15Амға теере олар Моисей Чахиин[†] хығырчатсалар, чӱректері иснең пӱргелік. 16Че хаӌан олар Хан-пигзер[†] айланчатсалар, андада ол ис хыйа алылча. 17Піс чоохтапчатхан Хан-пиг Худай[†] Худы полча. Худай Худы полчатхан чирде, тізең, кізілерге пос поларға оңдай пирілче[+]. 18Піс, тізең, Хан-пигнің сабланызын пӱргелбеен сырайыбыста, кӧріндесте чіли, кӧзітчебіс. Хан-пигнің Худы піске сабланыс пирче. Ол сабланыс пісті, Хан-пиге тӧӧй идіп, алыстырча паза улуғдаң улуғ сабланысха ағылча[+].

#### 4


Той ідістердегі хайхастығ ис-пай

1Аннаңар Худай, піске айап, пу тоғысты пирген, піс, тізең, кӧңнібіс тӱзірбинчебіс[+]. 2Че піс туйух, уйадыстығ киректерні хыйа итчебіс паза кӧйтікке салынминчабыс. Піс, Худай сӧстерін хыйыстырбин, сынны азып, постарыбысты Худайның алнында ноо даа кізінің чарғызына сығарчабыс[+]. 3Піс чарлапчатхан Хабар піреезіне иснең чабых осхас полза, ол ӧлім чолынӌа парчатханнарға чабых[+]. 4Ол кізілер киртінминчелер. Пу чабал тустың худайы полчатхан сайтан[†] оларның сағыстарын харасхыда тутча. Ол Христостың сабланызынаңар чарлапчатхан Чахсы Хабарның чариин кӧрерге пирбинче. Че Христос Худайның омазы полча нооза[+]. 5Піс, тізең, позыбыстаңар нимес, Иисус Христос Хан-пигібіс[†] полчатханнаңар ӱгретчебіс. Иисус піске иткен нименің ӱчӱн, піс сірерге хул полыбысхабыс[+]. 6«Харасхыда чарых ползын» тіп, Худай пістің чӱректерібісті чарыдыбысхан. Іди Ол Иисус Христостың сырайында чарыпчатхан Худайның сабланызын[†] пілерге пирген.

7Пістің иді-ханыбыс той ідіс осхас. Ол ідісте піс хайхастығ[†] ис-пайны хайраллапчабыс. Анзы пу сабланыстығ[†] кӱзібіс пістең полбинчатханын, че Худайдаң килчеткенін прайзына кӧріндірер ӱчӱн иділче[+]. 8Піс прай чирдең хыстырчабыс, че пастырбаабыс. Сидік оңдайға кір тее парған ползабыс, кӧңнібіс тӱспинче[+]. 9Піс сӱрдірчебіс, че Худай пісті тастабинча. Азахтаң тӱзіре саптырзабыс таа, чох иттірбеебіс[+]. 10Позыбыста Иисусти осхас тірілер кӱзібіс полар ӱчӱн, сыбыра ирееленіп, піс Иисус ӧлген чіли ӧлчебіс[+]. 11Піс Иисустың ӱчӱн чуртазыбыста ӧлімге тоғасчабыс. Анзы пістің ӧлер ит-ханыбыста Иисустың чуртазы кӧрінері ӱчӱн полча[+]. 12Аннаңар піс ӧлімнің, че сірер, тізең, чуртастың холындазар. 13Худай Пічиинде[†] «мин киртін парғам, аннаңар теем[*]» тіп пазылған. Пісте дее ол киртініс пар. Аннаңар піс тее киртінчебіс паза чоохтапчабыс. 14Хан-пигібіс[†] Иисусты тірілдірген Худай Иисустың пастыра пісті дее тірілдірерін пілчебіс. Андада Ол пісті сірернең хада Позының алнында турғыс салар[+]. 15Прай пу ниме сірерге туза. Худайның паарсазы кӧптең кӧп кізее читче. Худай сабланар ӱчӱн, олар Аны улам кӧп алғыстапчалар.


Чирдегі ӧлімніг чуртас паза сабланыстығ мӧгі чуртас

16Аннаңар піс кӧңнібісті тӱзірбинчебіс. Пістің иді-ханыбыстың кӱзі хорапчатса даа, худыбыс, тізең, кӱннің сай нааӌылалча[+]. 17-18Піс кӧрінчеткен нимее кӧрбинчебіс, кӧрінминчеткенге кӧрчебіс. Аннаңар оой, иртісчең ирееленістерібіс илбек паза мӧгі сабланыс тӧрітчелер. Харахха кӧрінчеткен нименің тузы хысха, харахха кӧрінмес ниме, тізең, мӧгі нооза[+][+].

#### 5

1Пу чирде чуртапчатхан пістің ит-ханыбыс отах осхас. Ол изел парза, Худай піске хол пӱдірбеен мӧгі иб-чурт пирер. Ол пістің тигірдегі ит-ханыбыс полар[*]. 2Аннаңар, тигірдегі иб-чуртыбысха кіріп аларға сағынып, чидікпинчебіс нооза[+]. 3Ол оңдайнаң тигірдегі ит-ханыбысха кіріп аларбыс, чалаас хут полып, хал парбаспыс[+]. 4Пу чирдегі отахта чуртап, піс ирееленіп паза позып аларға чидікпин чӧрчебіс. Анзы ӧлерге паза пу чирдегі ит-ханыбыс чох халарға нимес, че тигірдегі ит-ханыбысха кірерге хынғаны полча. Хаӌан ол ниме пол парза, чуртас ӧлімніг нимені чох ит салар. 5Анзы полар ӱчӱн, Худай пісті чайап салған паза, молӌаан толдырарын киречілеп, Позының Худын піске пирген[+].

6Ол оңдайнаң піс сыбыра ізестіг чӧрчебіс. Піс пілчебіс, пу иді-ханыбыста чуртап, Хан-пигдең[†] ырахпыс. 7Че піске харах кӧрчеткені нимес, киртініс ӧӧні полча нооза[+]. 8Анзын пілчеткенде, ізестіг чӧрчебіс паза, иді-ханыбыс полчатхан отахтаң сых парып, тигірдегі ибібісте Хан-пигнең[†] хада орнығарыбыс килче. 9Аннаңар, хайда даа ползабыс, пу чирдегі алай тигірдегі ит-ханыбыста пістің Хан-пигнің кӧңніне кірерібіс килче[+]. 10Піске прайзыбысха Христостың чарғызы алнында турарға килізер. Андада пу чирде ит-ханыбыста чуртаан туста иткен чахсы ба, хомай ба киректерібіс ӱчӱн полғаныбыс ла нандырығ тударбыс[+].


Христостың пастыра Худайнаң чарасханы

11Худайдаң хайди хорығарын піліп, піс анзына кізілерні ӱгрет парчабыс. Худай пістің сағыстарыбысты паза пӧгіннерібісті пілче. Сірер дее оларны пілібӧкчезер тіп ізенчем[+]. 12Піс позыбысты махтирға итчебіс пе? Чох, че піснең поғдархирға сірерге сылтағ пирчебіс. Андада сірер чӱректегізінең нимес, че тастындағы кӧрімінең махтанысчатхан кізілерге нандырығ пир поларзар[+]. 13Піс пасхаӌыл полчатсабыс, анзын Худайға хынчатханыбыстаңар итчебіс. Пос сағызында чӧрчетсебіс, анзын сірернің ӱчӱн итчебіс[+]. 14Христостың хынызына хаптырт салған кізі піди сағынча: Христос прайзының ӱчӱн ӧл парғаннаңар, прайзы Аннаң хада ӧл парған[+]. 15Ол прайзының ӱчӱн ӧл парған. Аннаңар чуртапчатхан кізілер постарына нимес, че оларның ӱчӱн ӧліп, тірілген Христосха чуртирға киректер[+].

16Піске кізілерні, кӧрчеткен нимее тӧстеніп, чарғылирға чарабас. Хаӌан-да Христостаңар, кізідеңер ле чіли, сағынған полғабыс. Ам, тізең, пасха сағынарға кирекпіс. 17Ам, тізең, Христоснаң пір полыбысхан кізі наа кізі пол парған. Иргі чуртас ирт парған, прай ниме наа пол парған[+]. 18Прай ол нимені Худай иткен. Ол Иисус Христостың пастыра пісті Позынаң чарастыр салған паза піске пасхаларын чарастырарға пӧгін пирген[+]. 19Худай кізілерні чазыхтары[†] ӱчӱн пыролабаан. Ол Христостың пастыра тилекейні Позынаң чарастырыбысхан паза піске ол чарастаңар сӧсті тарадарға пир салған[+].

20Ол оңдайнаң піс Христостың адынаң чоохтапчабыс. Пістің пастыра Худай Позы чоохтанчатханға килісче. Аннаңар Христостың адынаң алданчабыс сірерге: Худайнаң чарас салыңар[+]. 21Чазығы чох Христосты Худай пістің чазыхтарыбыс[†] ӱчӱн хатығлап салған. Аннаңар піс, Христосха киртінчетсебіс, Худайның алнында арығ кӧңніліг полчабыс[+].

#### 6

1Піс, тізең, Худайнаң хада тоғынчатханнар, Ол пирген паарсасты сірерні тик ле алған полбазыннар тіп, сірерге алданчабыс[+]. 2Чоохталған нооза: «паарсах поларға тус чит килгенде, Мин сині истіп салғам. Сині арачылир кӱн чит килгенде, Мин сағаа полыс пиргем». Мына Худайның паарсазын алӌаң тус, мына арачыланыс кӱні.

3Тоғызыбысха чарадынмаан кізі чох ползын тіп сағынчабыс. Аннаңар пістеңер пірдеезі хомай тібезін тіп чуртирға кӱстенчебіс. 4Прай нимеде тудынчатханыбыс хоостыра Худай нымысчылары полчатханыбысты кӧзітчебіс. Хыйаланыстарда, хызылыста, сидік оңдайларда піс илбек тыстаныс кӧзітчебіс[+]. 5Пісті сохханнар, пиктегде тутханнар, ӧмелееннер. Піс ӱзе тоғынғабыс, уйғу-чадын пілбин, чиис чох чуртаабыс. 6Че піс хаӌан даа арығ чӱректіг полғабыс, хыйға тудынғабыс, тыстанғабыс паза аллығ кӧңніліг полғабыс. Піс хаӌан даа прай нимее сыннаң хынып, Худай Худы[†] хоостыра иткебіс. 7Піс сынның сӧзіне ӱгредіп паза Худай кӱзінең тузаланып чуртаабыс. Киртіністі арачылир паза тарадар киректе арығ чӱреебіс піске хуйах паза хылыс полған[+]. 8Піреелері пісті улуғлааннар, пасхалары нимее салбааннар. Пісті хыйыхтапчалар паза махтапчалар. Пісті чой тіп санапчалар, піс, тізең, сынны чоохтапчабыс[+]. 9Піреелері пісті нимее салбинчалар, че прайзы пістеңер пілче. Пісті ӧліге санапчалар, че піс мына, тірігбіс. Піс сохтырчабыс, че ӧлбинчебіс[+]. 10Пісті хомзындырчалар, че піс сыбыра ӧрчілігбіс, піс чохпыс, че кӧп кізіні пайытчабыс, пістің пір дее ниме чоғыл, че піс сынында прай нименің ээзі полчабыс[+].

11Коринфтегілер! Піс сірернең кӧні чоохтасхабыс. Піс сірерге чӱреебісті аллығ асхабыс. 12Сірерге пісте тар нимес, че сірернің чӱректерің тар. 13Мин сірерге палаларыма чіли чоохтапчам: сірер дее чӱректеріңні азыңар[+].


Чарыхнаң харасхы пірік полбастар

14Киртініс чохтарнаң пір кӧлігде чӧрбеңер. Арығ чӱректігні паза чабал кізіні піріктірчеткен пірее ниме пар ба? Пір орында пір саңай чарых паза харасхы полча ба[+]? 15Христоснаң Велиар[*] піліс поларлар ба? Киртіністіг кізіні киртініс чохнаң пірее ниме піріктірче ни[+]? 16Худай храмында[†] обаалар турғызар ба? Піс, тізең, тіріг Худайның храмы[†] полчабыс. Худай піди теен нооза: «Мин оларның аразында Позыма тура пӱдіріп аларбын паза оларнаң хада чуртирбын. Оларның Худайы поларбын, олар, тізең, Минің чоным поларлар»[+]. 17Аннаң андар Хан Худай[†] тіпче: «Олардаң чарылып, парыбызыңар. Кірліг нимее теңмеңер, андада Мин сірерні Позымзар аларбын. 18Мин сірернің пабаларың полыбызарбын. Сірер Минің оолларым паза хыстарым полыбызарзар. Іди Прай нимедең кӱстіг Хан Худай[†] тіпче».

#### 7

1Ол оңдайнаң, хынғаннарым, андағ сӧс пиріл парғанда, ит-ханыбыста паза худыбыста пар чабал нимедең арығланып алааңар. Ол оңдайнаң, Худайдаң хорығып ала, пӱкӱле ах-арығ[†] полыбызыңар[+].


Павелнің ӧрінізі

2Постарыңның чӱректеріңде піске орын пиріңер. Піс пірдеезін хомзындырбаабыс, пірдеезін сайбап салбаабыс, пірдеезіне чаптанмаабыс[+]. 3Мин мыны хомайлап тібинчем. Алында даа теен полғам: сірер пістің чӱреебістезер, сірернең хада ӧлерге дее, чуртирға даа тимдебіс[+]. 4Мин сірернең кӧні чоохтас поларыма ікінӌілебинчем. Сірернең тың махтанчам! Чобағларыбысха пастырзам даа, кӧңніме часхарыс толча, ӧрініс чӱреемнең асча[+].

5Піс, Македон чирінзер читкенібісте, тынан полбаабыс. Прай саринаң хыстыр килгебіс: тоғыртын пісті таластарнаң ӧмелееннер, істібісте хорыхханыбыс полған[+]. 6Че пазымнығларны часхарчатхан Худай, Титті піссер ызыбызып, пісті часхар салған[+]. 7Піс Титтің сірердең килгеніне ле нимес, че сірер аның кӧңнін кӧдір пиргеннеріңнеңер чооғына ӧрін парғабыс. Тит мині кӧрерлерің тың килчеткенін, піс сірернең піліс полбаанға ачырғанчатханнарыңны паза мині арачылирға тимделеріңні чоохтап пирген. Анзына мин амды улам ӧрінчем. 8Аннаңар пічиимнең сірерні хомзындыр салғаныма айабинчам. Итсе, айабысхан полғам: кӧрчем нооза пічиим сірернің кӧңнілеріңні тӱзір салған. Че анзы тӱрчеге ле полған[+]. 9Ам мин кӧңнілеріңні тӱзір салғаныма ӧрінминчем. Че кӧңнілерің тӱскені сірернің тудынғаннарыңны алыстыр салғанына ӧрінчем. Кӧңнілерің тӱскені, тізең, сірерні Худайзар айландыр салған. Аннаңар піс сірерге пір дее хомай ниме итпеебіс. 10Кӧңні тӱскені Худайзар айландырчатса, кізі хайди даа тудынғанын алыстырар паза арачыланысха килер. Кізінің кӧңні пу чирдегілерни чіли тӱссе, анзы ӧлімге ағылча нооза[+]. 11Кӧріңер, пу пичеллеріңнің пастыра Худай ниме ит салған: хайдағ кӱстенӌік ит салды сірерні. Хайдағ пыросыныс, пыролығ кізее тарығыс, хорығыс, сағыссырас, сіреніс, хатығлас ол сірердең сығарыбысты. Пу киректе сірер постарыңны прай саринаң арығ кӧзіт салдыңар. 12Ол оңдайнаң мин сірерге чазыхтығ[†] кізіні пыролирға алай хыйыхтатхан кізінің кӧңнін кӧдірерге тіп паспаам. Худай киречі, мин мыны піс сірердеңер матап сағыссырапчатханнарыбысты сірерні пілзіннер тіп пасхам[+]. 13Аннаңар пістің кӧңнібіс кӧдіріл парған.

Че сірернің тудынчатханнарыңны кӧріп, Тит чӱреен амырадып алған, ӧрін парған. Піс, тізең, аның ӧрінізіне улам тың ӧрінгебіс. 14Мин ағаа сірерні махтааным ӱчӱн, мағаа уйадарға киліспеен. Сірерге чоохтаан ниме дее, Титке сірерні махтааныбыс таа, прай сынға айлан парды. 15Ол, сірернің чоох искенін, аны, улуғлап, хорығып ала удурлаанын сағысха киріп, сірерні чӱрекке чағын алча. 16Аннаңар сірер минің киртізіме турысханнарыңа ӧрінчем.

#### 8


Пос кӧңнінең сыйых пиргені

1Сірерге, харындастар, Македон чиріндегі тигіриблерге[†] Худайдаң пирілген паарсастаңар искірчебіс. 2Олар, кӧп чобағ кӧріп, хатығ сынағ ирткен дее ползалар, уғаа ӧріністіглер. Постары тың хызылчатсалар даа, сыйыхты пар-чох чӱректерінең пирчелер[+]. 3Мин киречібін, олар пос кӧңнінең ханӌа полғанӌа, поларларынаң артых таа, пирчелер[+]. 4Иудей чиріндегі[†] ах-арығларға[†] хабазарға полып, пісті постарының сыйыхтарын алып аларға матап сурынғаннар[+]. 5Олар піс ізенген нимені ле пирбееннер, че постарын пурнада Хан-пиге[†], анаң, Худайның кӧңні хоостыра, піске пир салғаннар. 6Аннаңар піс Титті, пу чахсы киректі, хайди сірерде пастаан, ідӧк тоос салзын тіп сурынғабыс[+]. 7Сірернің прай ниме синінең дее азыра пар: киртініс, иптіг сӧс, піліс, кӱстеніс, піске хыныс. Аннаңар пу даа чахсы кирекке пар-чох кӱстеріңні салыңар[+].

8Мин сірерге чахығ пирбинчем, че македон кізілернің полызарға кӱстенчеткеннерінеңер чоохтап, сірернің сын хыныстарыңны сынапчам[+]. 9Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың паарсазын пілчезер нооза. Ол Позы, пай полчадып, сірернің ӱчӱн чох-чоос полыбысхан. Позы чох-чоос полыбысханынаң сірерні пай ит саларға хынған[+]. 10Мин сірерге мындағ чӧп пирчем. Піди итсеңер, чахсы полар: пылтыр сірер сыйых пирерінде ле алнында полбаазар, сірер аны пирер кӧңніңерні прайзынаң пурун кӧзіткезер[+]. 11Амды, тізең, пу киректі идібізееңер. Хайди матап пӧгінгезер, ідӧк сіреніп идіңер. Ам хай син пир поларзар, анӌа пирібізіңер. 12Сірер полызарға кӱстенчетсер, пасхазы чоғыл нинӌе пир поларзар. Худай сірердең пир полбасты кирексібинче, нинӌе пир полза, анӌазын пирзіннер тіп хынча[+]. 13Анзы сірерге аар чуғып, пасхаларына, тізең, ниик ползын тіп нимес, че прайзына пір тиң полары ӱчӱн иділче. 14Сағам сірер пайзар, оларға полыс поларзар. Соонаң олар, пай ползалар, сірерге полыс пирерлер. Андада прайзыни тиң пол парар[+]. 15Худай Пічиинде[†] пазылғаны хоостыра полар: «кӧп чыып алған кізінің артых ниме полбаан, асхынах чыып алған кізінің читпес полбаан».


Тит паза аннаң хада тоғынчатханнар

16Тит сірердеңер, мин чіли, тың сағыссырапчатханы ӱчӱн, Худайыбысха алғыс ползын. 17Мин аннаң сурынған полғамох, че, итсе-де, ол, кӱстенӌіктеңер, сірерзер позының кӧңнінең парған. 18Аннаң хада піс, Чахсы Хабарны таратхан ӱчӱн, прай тигіриблерде[†] махтатчатхан харындазыбысты ысхабыс. 19Аны тигіриблер, сыйыхтарыңны піснең хада апарзын тіп, таллааннар. Іди піс, Худайны саблап, сірернің полызар кӧңніңерні киречілеп, тоғынчабыс. 20Пу пай сыйыхтарны хайдар идерібістеңер пір дее кізінің чіг сағыс сыхпазын тіп, сизінербіс. 21Піс, Худайның на нимес, чонның даа алнында орта тудынарға кӱстенчебіс нооза. 22Оларнаң хада харындазыбысты ызыбысхабыс. Аның полызарға тимдезі хайдағ даа киректе кӧп хати сыналған. Ол сірерге ізенерге чарирын пілче, аннаңар амды артых таа полызарға тимде. 23Титтеңер чоохтаза, ол сірерге туза идіп тоғынчатхан минің арғызым полча. Пасха харындастардаңар чоохтаза, олар тигіриблернің илӌілері[†] полчалар паза Христосха сабланыс[†] ағылчалар. 24Оларға постарыңның хынызыңарны кӧзіт пиріңер. Прай тигіриблер аны кӧрзіннер, піс сірерге тиктең махтанмичатханыбысты пілзіннер[+].

#### 9


Ах-арығ харындастарға сыйых пирердеңер

1Сірерні ах-арығ[†] харындастарға полыссыннар тіп, мағаа пазарға даа кирек чоғыл[+]. 2Мин сірернің полызарға кӱстенӌіктеріңні пілчем паза анынаң македон кізілерге махтанчам. Мин оларға Ахай чиріндегілер сыйыхты пылтырох тимнеп салған полғаннар тіп чоохтаам. Сынында сірернің полызарға тимделерің кӧп кізіні полызарға кӧӧктірген. 3Минің сірерні махтааным тик чоох пол парбазын тіп, харындастарны ысчам. Мин чоохтаан полғам: сыйыхтарны тимнеп салыңар[+]. 4Македон кізілер миннең хада килібісселер, сірер тимде полбин парзар, мин не нимес, сірер дее уйатха кірерзер. Андада піс тик ле махтан салған поларбыс. 5Аннаңар харындастарыбысты, сірерзер азынада парып, пирерге молӌап салған сыйыхтарны азынадох тимнеп салзыннар тіп сурынғам. Андада ол тимнеен ниме хыза пасханға саналбас, сынынаң сыйых полар.

6Ағаа хоза чоохтапчам: асхынах таараан кізі ідӧк алар, кӧп таарааны кӧбӧк алар[+]. 7Полған на кізі чӱрее хоостыра пирзін. Кӧңні чарабин, ирік чохтаң пирбезін. Худай пар-чох кӧңнінең пирчеткеннерге хынча нооза. 8Худайның прай кирексіністеріңні толдыр полар кӱзі пар. Аннаңар сірернің прай ниме читкіӌе дее, кирексееннең кӧп тее полар. Ол оңдайнаң сірер, ӱлезіп ала, чахсы киректер идерзер[+]. 9«Прай нимезін ӱлеен, чохтарға пир салған. Аның кӧӧлбек кӧңнін чон хаӌан даа пілер» тіп пазылых нооза. 10Таарыпчатхан кізее Худай ӱрен дее, чиир халазын даа пирче. Олох оңдайнаң, Ол сірерге ӱлесчең ниме пирер паза аны кӧптелдірер. Андада пирерге тимделеріңнің тузазы пай полар. 11Піс харанмин сыйыхтир ӱчӱн, Худай пісті хаӌан даа пайыдар. Аның сылтаанда, кӧп кізі пістең алған сыйыхтары ӱчӱн Аны алғыстир[+]. 12Пу полызығ пирӌең тоғыс ах-арығларның[†] кирексіністерін не толдырбинча, че кӧп кізіде Худайға илбек алғыс тӧрітче. 13Итчеткен тоғыстарыңны кӧріп, сірер ӱгретчеткен Христостың Чахсы Хабарының сӧзінӌе полчатханнарың паза оларға даа, пасхаларына даа пар-чох кӧңнілеріңнең пирчеткеннерің ӱчӱн, олар Худайны саблапчалар[+]. 14Олар, прай чӱректерінең сірерзер тартылып, сірердегі сині чох Худайның паарсазы ӱчӱн алғыстап, пазырчалар. 15Худайның чоохтап таа полбас сыйыхтарының ӱчӱн Ағаа алғыс ползын.

#### 10


Павел позының тоғызына турысча

1Мин, Павел, сірернің араңарда полғанда, тідінмес, ырахтаң, тізең, сірерні хатығлаачы тіп тітірчеткен кізі, сірердең сурынчам. Христос чіли, амырнаң паза чахсынаң сірерге алданчам:[+] 2сірерзер килзем, мині хатығландыртпаңар. Мин хатығланысты пу чирдегілернің оңдайынӌа чуртапчазар тіпчеткен кізілердең тоғыр айландырарға сағынчам[+]. 3Піс, пу чирде чӧріп, пу чирдегілернің оңдайынӌа кӱреспинчебіс нооза. 4Пістің кӱресчең тиріглерібіс пу чирдегілерни осхас нимес. Че сівеелерні изепчеткен Худайның тирии пісте пар. Анынаң чабал сағыстарны,[+] 5Худайны пілерге тоғыр полчатхан ноо даа кӧкеесімненісті аңдарчабыс. Ноо даа сағысты, кӱснең алып алып, Христостың ӱлгӱзіне кирчебіс. 6Хаӌан сірер сӧс истерге ӱгреніп алзаңар, андада піс сӧс испесті хатығлирға тимде турарбыс.

7Кізілерге кӧрчезер бе? Піреезі, позы Христостың кізізі полчатханын ікінӌілебинчетсе, піс тее Христостың кізілері поларында аннаң халбинчатханыбысты сағысха алзын![+] 8Мағаа Хан-пиг[†] пирген ӱлгӱнең мин артых таа махтаныбысхан ползам, мағаа анзынаң уйадарға кирек чоғыл. Че ол ӱлгӱ сірернің киртіністеріңні сайбирына нимес, пиктиріне пирілген[+]. 9Сірерні пічіктерімнең хорыхтырарға итчеткен кізі чіли кӧрінерім килбинче. 10Кем-де мині пічіктерімде хазыр паза кӱстіг, позы килзе, тізең, чазығ, тик чоохтығ тіпче[+]. 11Ол кізі пілзін: піс пічіктерібісте, сӧстерібісте хайдағбыс, сын киректе дее андағохпыс.

12Постарынаңар улуғлап чоохтапчатхан кізілер чіли, мин позымнаңар, чахсы кізібін тіп, сірерге чоохтанарға тідінмеспін. Олар, тізең, постарын постарынаң на тиңнестірчелер, постарының синінең не синепчелер. Іди иткені алығ ниме! 13Піс Худай пирген нимедең пасха пір дее нименең махтанмаспыс. Худай пирген не ӱлӱснең махтанарбыс. Ол ӱлӱстің чардығы сірернің араңарда итчеткен пістің тоғызыбыс полча. 14Сірернің араңарда тоғынарын піске Худай пиргеннеңер, Христостаңар Чахсы Хабарнаң сірерзер киліп, піс пирілгеннең артых ниме итпедібіс. 15Піс синінең артых махтанмаспыс. Піс кізі тоғызына даа махтанмаспыс. Че сірернің киртінізіңер ӧс парыбысса, пістің тоғыста кирексіністерің дее ӧс парыбызар тіп ізенчебіс. 16Андада піс пасха чирлерзер Чахсы Хабарны чарлирға парарбыс паза пасхалары Худай пирген чирлерінде итчеткен тоғыстарға махтанмаспыс.

17Худай Пічиинде[†] «Махтанчатхан кізі Худай иткен нименең махтанзын» тіп пазыл парған[+]. 18Позын махтапчатхан кізі нимес, Худай махтапчатхан кізі турыстығ нооза[+].

#### 11


Павел паза сын нимес илӌілер

1Мин тискінчеткен ползам, сірер кӧмес тее мағаа айирӌыхсар. Итсе, айабохчазар чи[+]. 2Мин сірерні Худайның кӱннезінең кӱннепчем. Мин сірерні пір ирге сӧлеп салғам. Ам арығ чӱректіг хысты Христосха пирібізерге итчем[+]. 3Че Еваны чылан кӧйтігінең алӌаахтырып алған чіли, сірернің дее сағыстарыңны піреезі сайбап салӌаң полбазын тіп хорыхчам. Христосха постарыңны ачых-чарых паза арығ кӧңніліг чарыдарынаң хыйыс парӌаң полбаңар[+]. 4Сірерзер піреезі киліп, піс ӱгретпеен Иисустаңар ӱгретчетселер, пістең албаан хутты ағылчатсалар алай пірее пасха «чахсы хабарнаң» килчетселер, сірер оларны кӧңнілеріңе алчазар[+]. 5Мин, тізең, иң артых илӌілер[†] тіп саналчатхан ол кізілердең пір дее кинек нимеспін тіп сағынчам[+]. 6Тілге чітіг полбазам даа, че пілізім читпинче тіп полбассым. Сірер анзын постарың даа чахсы пілчезер[+].

7Мин, Худайның Чахсы Хабарын чарлапчатханда, сірердең пір дее ниме албаам. Мин, сірерні кӧдірер ӱчӱн, позымны пазынӌыхтаам. Анда минің пірее пыром пар ба[+]? 8Сірернең тоғынар ӱчӱн, мин пасха тигіриблердең[†] полызығ алғам. Сірерде полғанда, тізең, хызыхханда даа, сірердең пір дее ниме сурбаам. 9Кирексеен нимені мағаа Македон чирінең килген харындастар пиргеннер. Мин сірернің мойныңарда одырбаам, хаӌан даа одырбаспын[+]. 10Христос киречі: мин сынны чоохтапчам! Ахай чирінде пу махтанызымны пілбеен кізі халбас[+]. 11Мин ноға іди итчем? Сірерге хынминчатханнаңар ба? Худай анзын пілче нооза!

12Мин ам итчеткен чіли итчедербін. Андада пу «илӌілернің»,[†] піс итчеткен чіли итчелер тіп, махтанарға оңдай чох полар. 13Андағ сын нимес илӌілер чой тоғынӌылар, Христостың илӌілері полаачыхтанчалар[+]. 14Мында пасхаӌыл ниме чоғыл: сайтан[†] позы даа Чарыхтың ангелінің[†] омазын алып алча[+]. 15Аннаңар аның нымысчылары даа сынның нымысчыларына хубулчатханнарында пасхаӌыл ниме чоғыл. Че соонаң оларға иткен киректері хоостыра пирілер[+].


Павелнің ирееленістері

16Пазох хатап сірерге чоохтапчам, мині алыға санабаңар. Итсе, іди санапчатхан ползар, мағаа, алығ кізее, кӧмес махтаныбызарға чарадыңар[+] 17Мин чоохтир ниме Хан-пигнің[†] кӧңніне кірбесчік, че махтанчатсам, алығ кізі чіли чоохтанчам. 18Пу чирде махтанар кибір парда, мин дее махтаныбоғызим[+]. 19Хыйғазар, нооза. Аннаңар алығ кізіні сыдазарға сидік полбас[+]. 20Сірерні пазынчатханнарға, сірерні тонапчатханнарға, сірерге ӱлгӱ салчатханнарға, сірерге улуғзырхапчатханнарға, наахтапчатханнарға тыстанчазар нооза[+]. 21Олар чіли поларға кӧңнім читпинчеткеннеңер, уйат мағаа. Че, піреезі махтанарға тідінчетсе, мин дее, алығ кізі, махтан поларӌыхпын. 22Олар еврейлер бе? Мин дее еврейбін. Израильдеңнер[†] бе? Мин дее аннаңохпын. Авраамның[†] тӧлі полчалар ба? Мин дее оларох осхаспын[+]. 23Олар Христостың нымысчылары полчалар ба? Мин тискінчеткен дее полим, че Христостың нымызын олардаң артых ла толдырчам тирӌікпін. Мин олардаң кӧп тоғынғам, кӧп палығлатхам, харибде одырғам, кӧп хати ӧлер пазы полғам[+]. 24Иудейлер[†] мині пис хати отыс тоғызар сабысха чарғылааннар. 25Ӱс хати сымыхнаң сохтыртханнар, пір хати тастарнаң чаалатханнар. Мин ӱс хати керіптіг саайға кіргем, пір кӱн, пір хараа тирең талайнаң кӱрескем[+]. 26Мағаа чорыхтарымда хазыр суғлардаң, тонағӌылардаң, минің чоным иудейлердең,[†] пасха даа чоннардаң кӧп хорғыс полған. Саарларда даа, сӧл чазыларда даа, талайларда даа, чой харындастардаң даа кӧп ирее кӧргем[+]. 27Мин ӱзе тоғынӌаңмын, узубин даа, астап-сухсап таа чӧрӌеңмін, ораза[†] тутчаңмын, соохха тооп, кисчең кибім чох ирееленӌеңмін[+]. 28Ағаа хоза, кӱннің-таңда пӧкчең сурығлардаң пасха, мин прай тигіриблердеңер[†] сағыссырапчам нооза. 29Кӱс хабын полбинчатхан кізілердеңер чӱреем сыстапча, чазыхха[†] кіргеннердеңер чобалчам[+]. 30Махтанарға кирек полза, читпес саримнаң махтанарбын. 31Хаӌанға даа саблығ Худай, Хан-пигібіс[†] Иисустың Пабазы, минің тайма ниме чоохтабинчатханымны пілче. 32Дамаск саарында полғанымда, андағы Арета ханның пір устағӌызы, мині тудып аларға тіп, кізілерін саарның хаалхазын хадартхан. Че мині, саарның ханазындағы кӧзенегінең торастығ тӱзірібізіп, аның холынаң осхырғаннар[+].

#### 12


Павелнің кӧспек кӧргені паза азых чооғы

1Сағам мағаа, тузазы чох таа полза, махтанарға кирек. Аннаңар Хан-пигдең[†] пирілген кӧспектерімнеңер паза азых чоохтарымнаңар[†] искір пирим[+]. 2Мин Христосха киртінчеткен пір кізіні пілчем. Ол он тӧртче чыл мының алнында (таң сын позы, таң хутта полып – анзын Худай ла пілер) тигірнің иң ӧӧркі, ӱзінӌі тамына сығарылған. 3Ол кізідеңер паза пір ниме пілчем. Ол (Худай пілер, таң сын позы алай худы ба) 4Худай садынзар кӧдірілген. Анда ол кізі чоохтап таа полбас паза чоохтирға чарабас сӧстерні искен. 5Андағ кізінең мин махтанарбын. Позымның нимеме махтанарбын? Читпестеріме ле. 6Мин махтанарға иткен ползам, анзы алығ иткенім полбасчых. Сынны чоохтирӌыхпын нооза. Че піреелері миннең позымнаң кӧргеннерінең алай искеннерінең артых сағынмазыннар тіп, махтанмаспын. 7Худай мағаа кӧп ниме азых чоохтаан.[†] Анзына иртіре махтанмас ӱчӱн, Худай мағаа, идіме чымӌылға хазаан чіли, мині иреелезін тіп, сайтанның[†] нымысчызын ысхан. 8Аны хыйа идерге Хан-пигдең[†] ӱс хатап сурынғам. 9Че Ол мағаа теен: «Сағаа Минің паарсазым читкіӌе пирілче: кӱс-сағ чох кізіде Минің кӱзім пары артых кӧрінче нооза». Аннаңар, мағаа Христостың кӱзі артых кірзін тіп, кӱс-саам чоғына хынып махтанам. 10Мин читпестеріме, сӧклеттіртчеткеніме, сидіксіністеріме, сӱрдірчеткеніме, Христостың ӱчӱн хыйыхтатчатханыма чӧпсінчем. Кӱс-сағ чох чӧрчетсем, андада мин кӱстігбін, нооза[+].


Павелнің коринфтегілердеңер сағыссырааны

11Мин махтанып, изім сыхча. Че мині сірер іди полдырғазар. Мин, нимее чарабаан даа ползам, сірернің улуғ илӌілеріңнең[†] пір дее хомай нимеспін[+]. 12Минің илӌі[†] полчатханымның киречілестерін – минің тыстанызымны, кӧп хайхастарны[†], танығларны, таңнастығ киректерні – сірер кӧргезер. Мин оларны сірернің аразында тыстанып иткем[+]. 13Пасха тигіриблерде[†] пар нименің піреезі дее сірерде чох полған ма? Сірерге аар-чӱк полып артылғаным сірерге читпин парған, арса? Мағаа пу пыроны тастирға сурынчам[+]. 14Ам ӱзінӌізін сірерзер парарға итчем. Кізі мойнына артылбаспын. Мин сірердең пір дее ниме аларға итпинчем, сірерні постарыңны кирексіпчем. Палалары нимес, паба-іӌе палаларына анығ чыынарға киректер[+]. 15Сірер арачылан халар ӱчӱн, мин сірерге позымны даа тӱгеде пир саларға тимдебін. Мин сірерге іди тың хынчатханымда, сірер ноға мағаа асхынах хынчатхан поларзар[+]? 16Хайдағ даа полза, мин сірерге, аар-чӱк полып, артылбаам. Сірер, хынза, мині, кӧйтікке санап, постарыңны алаахтырып, ахча алғам тирзер[+]. 17Мин сірерзер ысхан кізілернің пастыра пірее ниме сірердең алғам ма? 18Мин Титті, алдап алып, пір харындаснаң хада сірерзер ызыбысхам. Ол, сірердең пірее ниме алып, тузаланды ба? Піс анынаң пір кӧңніліг полбаабыс па? Пір чоллығ полбаабыс па[+]?

19Арса, піс сірернің алныңарда ахтанарға итчебіс тіп сағынчазар. Чох, Худай киречі, піс Христостың кӧңні хоостыра чоохтапчабыс. Хынғаннарым! Прай пу нимені піс сірернің киртіністеріңні пиктир ӱчӱн чоохтапчабыс[+]. 20Мин нимедең хорыхчам? Сірерзер килзем, минің кӧңніме кірбес кізілер пол парарларыңнаң хорыхчам. Минің дее тудынғаным сірернің кӧңнілеріңе кірбин парӌаң полбазын. Мин сірерге тоғассам, тартыстарны, істі чохтанысты, ӧкпеленісті, посха ла хынғанын, сӧклесчеткенін, чой чоохтар таратханын, кӧкеесімненісті, ай-пораан полчатханын кӧрерім килбинче. 21Мин хатап килзем, Худайым, сірернің хайди полчатханнарыңны кӧзідіп, мині уйатха сухчаң полбазын. Алында чазых[†] иткен паза арығ нимес хылынған, чӧреес, уйат пілбин тудынғаннарына Худайның алнында пыросынминчатхан кізілердеңер ылғирға киліс парӌаң полбазын[+].

#### 13


Ӱгреде чоохтааны паза алғыстастар

1Мин сірерзер ам ӱзінӌізін килербін. Худай Пічиинде[†] чоохталча: ноо даа сӧске ікі-ӱс киречі табылза, ол сӧс сынға саналча[+]. 2Мин сірерде ікінӌізін полғанымда, чазых[†] итчеткеннерге паза прай пасхаларына даа чоохтаан полғам, ам, сірернең хада ниместе, хатабох чоохтапчам: пазох килзем, сірерге айабаспын. 3Сірер Христос минің пастыра чоохтапчатханға киречілес киректепчезер бе? Христос сірерде тоғынчатса, Ол кӱзі чох нимес тіп, піліңер. Че Аның кӱзі сірернің араңарда кӧзіділер. 4Ол, кӱс чох полып, кіреске[†] хазатырт салған. Ам, тізең, Ол Худайның кӱзінең тіріг. Піс тее, Христос кӱс чох полған чіли, кӱс чохпыс. Че ам піс Аннаң хада чуртапчатханыбыста, позыбыста Худайның кӱзі пар пол парды. Пу кӱснең піс сірернің араңарда тузаланарбыс[+].

5Киртіністігзер бе тіп, постарыңны сынаңар. Постарыңны сыныхтаңар. Христос сірернің полғаныңарда чуртапча тіп чоохтап полбинчатсаңар, сірер сынағны ирт полбаанға килісче. 6Пістің пу сынаға турысханыбысты піліп аларзар тіп ізенчем. 7Сірерні пір дее чабал ниме итпезіннер тіп, Худайға пазырчабыс. Анзы сірернең махтанарға тіп нимес. Піс сірердеңер саңай даа саба сағынчатхан ползабыс, піс сірерні чахсы итсіннер тіп хынчабыс. 8Піс сынға тоғыр пір дее ниме ит полбинчабыс. Піс итчеткен прай ниме сынның ӱчӱн иділче. 9Сірер кӱстігзер піс, тізең, чазығбыс. Піс анзына ӧрінчебіс. Піс, киртінізіңер толдыра ползын тіп, Худайға пазырчабыс[+]. 10Мин ырахтаң мыны нимее сірерге пасчам? Сірерзер килзем, мағаа хатығланарға киліс парбазын тіп пасчам. Хан-пиг[†] мағаа ӱлгӱні киртінізіңерні сайбирға тіп нимес, че пиктирге пирген[+].


Павелнің анымӌохтасханы

11Че, харындастар, ӧрініңер, хыйғаларың хозыңар, часхарыныңар, пір сағыстығ, амыр чуртаңар. Андада хыныс паза амыр пирчеткен Худай сірернең хада полар[+]. 12Удур-тӧдір арығ чӱректіг охсанызып, изеннезіңер. Сірерге ах-арығлар[†] прайзы изен читірчелер[+]. 13Хан-пигібіс[†] Иисустың паарсазы, Худай Пабаның хынызы паза Худай Худынаң[†] пірлескені сірернең хада ползын. Аминь[†].

### Галат чиріндегілерге

#### Галат чиріндегілерге

Галат чиріндегілерге


Павелнің Галат чиріндегілерге пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### Павелнің Галат чиріндегілерге пічии


Павелнің Галат чиріндегілерге пічии

Тастых турған Галат чиріндегі (сағамғы Тӱрк чирінің ӧӧн чардығы) христиан тигірибін Павел наа эраның 40 чылларында пастағы миссионер чорығында тӧстеп салған.

Павел Галат чирінең парыбысхан соонда, тӱрче итпинең, киртініске наа ла айланған кізілерзер пасха ӱгретчілер килібіскеннер. Олар, Худайдаң арачыланыс алар ӱчӱн, Моисей Чахиин толдырарға паза сӱннет кистірерге кирек полчатханнаңар ӱгреткеннер. Олар ідӧк Павелнің, Христостаңар Чахсы Хабарны чарыда чоохтап, ӱгредері ӱчӱн, сынында пілізі читкіӌе нимес тіп, чоохтааннар. Павел анзынаңар піл салып, тың хомзын парған паза, пу чой ӱгредігдең тоғыр кӱрезер ӱчӱн, Галаттағы наа тигіриблерге пічік пазыбысхан.

Ол пічік нинӌе-нинӌе чардыхтығ пол парған: 1) Павел позының Христостың илӌізі хайди полыбысханынаңар чоохтааны (1–2 пастағлар); 2) Худай кізілерге Моисей Чахиин толдырчатханнаңар нимес, че Иисус Христосха киртіністің сылтаанда пирчеткенін киречілеені (3:1–5:12); 3) Чахсы Хабарның сылтаанда Худай Худы паза хыныс устапчатхан чуртастаңар пасханы (5:13–6:10); 4) тоозылғаны (6:11-18).

#### 1


Алғас

1-2Кізілердең нимес, кізінің дее пастыра нимес, че Иисус Христостың паза Аны ӧліглердең тірілдірген Худай Пабаның пастыра илӌі[†] полыбысхан Павел Галат чиріндегі тигірибге[†] пасчам. Ідӧк миннең хада полчатхан прай харындастар сірерге изен читірчелер[+][+]. 3Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын. 4Худай Пабабыстың кӧңні хоостыра Иисус Христос, пісті пу чабал тустардаң осхырарға тіп, пістің чазыхтарыбыс[†] ӱчӱн Позының чуртазын пир салған нооза[+]. 5Ағаа хаӌан даа сабланыс[†] ползын. Аминь[†].


Чалғыс сын Чахсы Хабар

6Мин сірерге хайхапчам! Худай сірерні Христостың паарсазынаң хығыртхан. Сірер, тізең, пасха Чахсы Хабарға піди табырах сабылчазар[+]. 7Сынында пасха Чахсы Хабар чоғыл. Че сірерні алӌаахтырчатхан паза Христостың Чахсы Хабарын тискер чоохтапчатхан кізілер ле пар[+]. 8Піс позыбыс таа алай тигірдегі ангел[†] дее піс чарлабаан Чахсы Хабарны чарлап сыхса, анзына харғас тӱссін[+]. 9Сірер постарыңа алынған Чахсы Хабардаң пасхазын чарлапчатханнарға харғас тӱссін тіп, алында даа чоохтаан полғабыс, сағам даа мин чоохтапчам.

10Ам мин кізілернің ме, Худайның ма чахсы хылынғанын тілепчем? Кізілернің кӧңнінӌе поларға кӱстенчем ме? Мин пу тузыма читіре кізілернің кӧңнінӌе пол чӧрерге харасхан ползам, Христостың хулы полбасчыхпын[+].


Павел хайди илӌі пол парған

11Харындастар, мин чарлаан Чахсы Хабар кізідең полбинчатханын сірерні пілзіннер тіп сағынчам. 12Мин аны кізідең алып ӱгренмеем, аны мағаа Иисус Христос асхан[+].

13Мин иудей чозахтарынӌа чуртап, Худай тигірибін[†] чабал сӱргем паза аны чох идерге кӱстенгем[+]. 14Пістің сӧӧктегі пір кіримнерімнің аразында иудей чозахтарын мин прайзынаң артых толдырғам, ағаларыбыстың чахығларын кӧмес тее хыйыстырбасха кӱстенгем[+]. 15Ах-чарыхха тӧреенімдӧк, Худай Позының паарсазы пастыра мині таллап, мағаа чахсы кӧңнің кӧзідіп,[+] 16минде Позының Оолғын асхан. Ол анзын Худайы чохтарның аразында мин Иисус Христостаңар ӱгредерім ӱчӱн иткен. Мин кізілернең чӧптеспеем. 17Миннең пурун илӌі[†] полыбысханнарға даа тоғазарға Иерусалимзер парбин, Арав чирінзер чӧрібіскем. Анаң пазох Дамаск саарзар айланғам[+]. 18Ӱс чыл ирткен соонда, мин, Пётрнаң[*] танызып аларға тіп, Иерусалимзер парғам. Анда он пис кӱн полғам[+]. 19Иаковтаң[†], Хан-пигнің[†] харындазынаң, пасха илӌі кӧрбеем[+]. 20Худай мағаа киречі, мин сірерге пір дее чой ниме паспинчам[+]. 21Аның соонда мин Сирий паза Киликий чирлерінзер парғам. 22Христостың Иудей чиріндегі[†] тигіриблері, тізең, ол туста мині сырайға таныбааннар. 23Че ол кізілер миннеңер мыны искен полғаннар: «Пісті хаӌан-да сӱрген кізі позыох чох иткен киртіністі таратча»[+]. 24Аны истіп, олар минің ӱчӱн Худайны саблааннар.

#### 2


Илӌілер Павелнең чӧпке кірчелер

1Аның соонда, он тӧрт чыл пазынаң, мин, Варнаванаң Титті хада алып, пазох Иерусалимзер парғам[+]. 2Худайдаң азылғаны хоостыра чол сыххам. Мин Худайы чохтарның аразында чарлаан Чахсы Хабардаңар мындағы тигірибге[†] искіріг иткем. Тигірибнің[†] улуғларына, тізең, ӧнетін искіріг иткем. Алында даа, сағам даа кӱзім тик салбинчам ма тіп пілерім килген[+]. 3Че олар миннең хада полған Титті, грек тее полза, сӱннет[†] идерге кӱстебееннер[+]. 4Анзын харындастарыбыс пол чӧрген кізілер хысханнар. Олар, Иисус Христостың пастыра алған пос чуртазыбысты китирге сыынып алып, пісті пазох хулларға айландыр саларға пӧгінгеннер[+]. 5Піс, Чахсы Хабарның сынын сірерге хайраллап халарға кӱстеніп, оларның оңдайынӌа кӧмес тее полбаабыс. 6Тигірибнің улуғларынаңар чоохтаза, мин кізілерні талластырбинчам. Худай даа талластырбинча. Олар, тізең, улуғлар, Чахсы Хабарға ӱгреткеніме хоза ниме хыспааннар. 7Че улам олар мыны сизінгеннер: Пётрға иудейлернің[†] аразында чіли, мағаа пасха чоннарның аразында Чахсы Хабарны чарлиры пирілген[+]. 8Худай Пётрны иудейлернің[†] аразында илӌі[†] поларға турғысхан. Олох мині пасха чоннарның аразында илӌі[†] поларға турғысхан. 9Тигірибнің орха-сӧӧгіне саналчатхан Иаков[†], Кифа паза Иоанн, мағаа пирілген паарсастаңар піл салып, хада полчатханыбысты киречілеп, мағаа паза Варнаваа холларын пиргеннер. Олар пістің пасха чоннарзар, постары, тізең, иудейлерзер парарларынаң чарас салғаннар[+]. 10Че пір нимедеңер сурынғаннар: чох-чоостарны ундубаңар. Мин анзын, пір дее хыйыстырбин, толдырарға кӱстенгем[+].


Пётрны іле сығарғаны

11Пётр Антиох саарзар килгенде, мин аның саба иткенін ағаа кӧні чоохтаам[+]. 12Иаковнаң[†] хайзы кізілер килгелекте, ол иудей нимес харындастарнаң хада чіӌең. Иудейлер килгеннерінде, тізең, олардаң хорығып, иудей нимес харындастардаң хыйа полып, алынӌа тудын сыххан[+]. 13Аны кӧріп, пасха даа иудейлер чойырхап чӧргеннер. Варнава даа оларның чойырхааннарына сабыл парыбысхан. 14Че мин оларның Чахсы Хабарның сыны хоостыра тудынминчатханнарын кӧр салғанымда, андада Пётрға прайзының кӧзіне теем: «Син, иудей полчадып, иудей нимес пасха чон чіли чуртапчазың. Андағда ноға пасха чон иудейлер чіли чуртазын тіп кӱстепчезің[+]?

15Піс тӧрееннең иудейлербіс, піс Худайы чохтар осхас чазыхтығ[†] нимеспіс. 16Моисей Чахиин[†] толдырғаннаң нимес, че Иисус Христосха ла киртініс пастыра кізінің ахтанчатханын піліп алып, піс тее Христос Иисусха киртін сыххабыс. Піс Моисей[†] Чахиин толдырғаннаң нимес, че Христосха киртінгеннең ахтанып алар ӱчӱн киртін сыххабыс. Моисей Чахиин[†] толдырғанынаң пірдеезі ахтан полбас нооза[+]. 17Христоста ахтанып аларын тілепчетсебіс, позыбыс таа чазыхтығ[†] пол парчатсабыс, андада Христос чазыхха тоғынчатхан полча ба? Чох, андағ нимес». 18Мин позым сайбаан нимені хатап пӱдірчетсем, мин позым позымны сайбағӌы итчем нооза. 19Моисей Чахии мині ӧліг ит салған. Мин, Худайға чуртир ӱчӱн, Моисей Чахиина ӧл парғам. Мин Христоснаң хада кіреске[†] хазаттырт салғам[+]. 20Амды мин позым чуртабинчам, минде Христос чуртапча. Сағам пу позым чуртапчатханым, тізең, Худайның Оолғына киртініснең чуртапчатханым полча. Ол мағаа хынча паза минің ӱчӱн Позын ӧлімге пир салған[+]. 21Худайның паарсазын хыйа итпинчем. Че ахтанғаны Моисей Чахииның пастыра иділчетсе, Иисус тикке ле ӧл парғанға килісче.

#### 3


Моисей Чахии алай киртініс

1Йо, сағыс чох галаттар. Сынның сӧзін испеске кем сірерні аптап алған? Мин сірерге Чахсы Хабарны чарлаанымда, сірерге Иисус Христостың кіреске[†] хазаттыртханы іле кӧрінмеен ме? 2Сірердең пір ле ниме пілерім килче: сірер, Моисей Чахиин[†] толдырып, Худай Худын[†] алғазар ба? Алай Чахсы Хабарны истіп, киртініс пастыра аны алғазар ба[+]? 3Сірер андағ сағызы чохсар ба? Сірер, Худай Худының[†] устаанынаң чуртас пастап алып, амды пос кӱзіне ізен сыхтаар. 4Анӌа кӧп сыдас парғаннарың тузазы чох полды ба? Йо, ол сыннаң даа тузазы чох полған ма[+]? 5Худай сірерге Худай Худын пирче паза сірернің араңарда хайхастар[†] итче. Ол аны Моисей[†] Чахиин толдырчатханнарыңнаңар итче бе? Алай Чахсы Хабарны истіп, ағаа киртінчеткеннеріңнеңер итче бе[+]? 6Авраам[†] Худайға киртін парған. Аннаңар Худай аны ахталғанға санаан[+].

7Киртіністіг кізілер сынында Авраамның[†] ооллары полчатханнарын піліңер зе. 8Худай киртініс пастыра пасха чоннарны ахтап салар тіп, Худай Пічиинде[†] азынадох чоохталған полған. Авраамға даа Чахсы Хабарның пастыра азынада чарлалған: синнең прай чоннар алғас[†] аларлар[+]. 9Аннаңар киртістіг Авраамнаң хада киртіністіглер алғас[†] аларлар. 10Моисей Чахиина[†] тӧстенчеткеннер, тізең, харғадарлар. Пазылых нооза: чахығлар киндезінде прай пазыл парған нимені сыбыра толдырбинчатхан кізі харғадар[+]. 11Моисей Чахиин толдырып, Худайның алнында ахтан полбазы іле кӧрінче. Арығ чӱректіг киртіністің сылтаанда чуртир[+]. 12Моисей Чахии, тізең, киртініске пір дее хайди теелбинче. Че чахығны толдырған сылтаанда чуртир[+]. 13Христос пісті Моисей Чахиинда пазылых харғастаң ал халған. Позы, тізең, пістің орныбысха харғатхан. Ағаста палғат салғаны харғатхан тіп пазылых нооза. 14Авраамның алғазы Худайы чохтарға Христос Иисустың пастыра чидер ӱчӱн, Христос іди иткен. Аның сылтаанда піс тее Худайның молӌаан Худын киртініс пастыра аларбыс[+].


Моисей Чахии паза Худайның молӌаа

15Харындастар! Олаңай кізі чіли чоохтапчам: кізінің дее хумартхы сӧзін пірдеезі сайбап полбас, ағаа пір дее ниме хос полбас. 16Авраамға, тізең, паза аның ӱреніне молӌағлар[†] пирілген полған. «Ӱреніңе» теені кӧп кізідеңер нимес, че пір кізідеңер чоохтапча. «Синің ӱренің» теені Христосты таныхтапча[+]. 17Мин мына ниме чоохтапчам: Христостаңар Молӌағны[†] Худай алындох пирген. Тӧрт чӱс отыс чыл аның соонаң турғызылған Моисейнің Чахии Худайның Молӌаан сайбабинча паза аны чох итпинче. 18Ӱлескен ӱлӱзін Моисей Чахиинаң пастыра ла алчатса, Худайның молӌаа хоостыра аны ал полбас. Итсе Худай паарсазын Авраамға молӌағ хоостыра читірген[+].

19Моисей Чахии нимее киректір? Ол сайбағ ниме полчатханын кӧзідер ӱчӱн турғызылған. Моисей Чахии Худай молӌаан ӱрен килер тузына теере турғызыл парған. Ол чахығ ангеллернің[†] пастыра чарастырығӌының холынаң пирілген[+]. 20Пір кізее чарастырығӌы кирек чоғыл. Худай, тізең, пір[+].


Моисей Чахииның пӧгіні

21Ол оңдайнаң Моисей Чахии Худайның молӌаана тоғыр ба? Чох! Тын пирчеткен чахығ полған полза, ол чахығ сыннаң ахтирӌых. 22Че Худай Пічии[†] прайзын чазыхтығ[†] тіп чарлаан. Аннаңар Худай молӌаа Иисус Христосха киртініс пастыра киртінчеткеннерге пирілче[+]. 23Киртініс килгелекте, тізең, пісті прайзыбысты чахығ хадарған. Піс пиктегде киртініс килер тусха теере полғабыс. 24Ол оңдайнаң, киртініс пастыра ахтадып алар ӱчӱн, чахығ піске Христоссар ағылған ӱгретчібіс полған[+]. 25Киртініс килгенде, тізең, піс ӱгретчінің холындағы палалар полбиныбысхабыс. 26Сірер прайзыңар Христос Иисусха киртіністерің хоостыра Худайның оолларызар нооза[+]. 27Сірер, Христоснаң пір полар ӱчӱн, кіреске[†] тӱзіп, Христос осхас полыбысхазар[+]. 28Амды иудей дее, грек тее чоғыллар, хул даа, пос кізі дее, ирен дее, ипчі дее чоғыллар. Сірер прайзыңар Христос Иисуснаң пір пол парғазар[+]. 29Христости полчатсаңар, тізең, сірер Авраамның ӱрені полчазар. Іди Худай молӌаа хоостыра ӱлеен ӱлӱсті ээленчезер[+].

#### 4

1Паза мындағ ниме чоохтирым: ӱлескен ӱлӱзін ээленчеткен кізі прай нименің ээзі полчатса даа, пала тузында хулдаң пір дее пасхалалбинча. 2Ол пабазы таныхтаан тусха теере аны кӧрчеткен, ибінең устапчатхан кізінің холында чӧрче. 3Піс тее ідӧк, олған тузыбыста, пу тилекейні пӱдірчеткен кӱстернің ӱлгӱзінде полғабыс. 4Че таныхтаан тузы чит килгенде, Худай Позының чалғыс Оолғын ысхан. Ол ипчідең тӧреен, чахығның холында полған[+]. 5Анзы чахығның холында чӧрген кізілер ахтанып алар ӱчӱн, піс, тізең, палалары полыбызар ӱчӱн иділген[+]. 6Сірер Аның палалары полчазар. Худай сірернің чӱректеріңе Позының Оолғының Худын ысхан. Ол Хут «Авва[*], Пабам» тіп хығырча. 7Аннаңар син хул нимессің, оолғызың. Оолғы полчатханыңда, Иисустың пастыра Худайның ӱлеен ӱлӱзін ээленчеткен кізізі полчазың.


Павелнің галаттардаңар сағыссырааны

8Че ол туста сірер, Худайны пілбин, пасха худайларға пазырғазар. Олар сынында худай ниместер. 9Амды Худайны піліп алғазар, алай аннаң артых чоохтаза, Худай сірерні піліп алғанда, ноға хатап пу тилекейнің чазығ, уйан кӱстеріне айланчазар паза постарыңны ағаа хул идін саларға сағынчазар[+]. 10Кӱннерні, ай-чыл пайрамнарын паза пасха даа тустарны ӱлӱкӱннепчезер[+]. 11Арса, сірернің ӱчӱн тикке ле тоғынғам тіп, сірердеңер сағыссырапчам[+].

12Харындастар, мин сірер осхаспын, сірер дее мин осхас полыңар тіп сурынчам. Сірер мині пір дее нименең хомзындырбаазар. 13Мин пастап, сірерге Чахсы Хабарны таратхан туста, ағырығ полғам[+]. 14Минің ағыриим сірерге сынағ полған. Сірер, тізең, мағаа чіксінмеезер, че мині, Худай ангелін[†], Христос Иисусты чіли, удурлаазар[+]. 15Хайдағ часкалығ полғазар сірер! Сірердеңер киречілепчем: оңдай полған полза, сірер мағаа харахтарыңны даа, сығарып, пирібізер кӧңніліг кӧрінгезер. 16Андағ полза, сынны чоохтапчатханым ӱчӱн, нӧӧс, мин сірерге ыырӌы пол пардым? 17Чахсы Хабарны тискер чоохтапчатхан кізілер сірерге арығ сағыснаң хайбинчалар. Постарына хайзыннар тіп, сірерні пістең чарып аларға сіренчелер. 18Чахсы киректерге хайғаны чахсы. Аны мин килген туста ла нимес, че сыбыра итчетсе, чахсы полар. 19Палаларым, сірерде Христостың омазы іле кӧрін парбаанӌа, сірернің ӱчӱн мин, тӧрітчеткен чіли, пазох ирееленчем. 20Минің амды, сірерде полып, пасха чоохтазарым килче. Мин сірерде ниме полчатханын оңар полбинчам нооза.


Піс пос ипчінің палаларыбыс

21Сірер, чахығның холында чӧрерге хынчатханнар, чоохтап пиріңердек мағаа: чахығ ниме чоохтапчатханын испинчезер бе? 22Пазылых нооза: Авраамның[†] ікі оол полған. Пірсі хул ипчідең тӧреен, пірсі пос ипчідең тӧреен. 23Хулның тӧлі – ол кізідең тӧреені. Пос ипчінің тӧлі – ол молӌағ[†] хоостыра тӧреені. 24Пу кип-чоох[†]. Пу ікі ипчі ікі молӌағны[†] таныхтапча. Пірсі, Синай[†] тағда алылғаны, Агарь полча. Аның палалары хул поларға тӧріпчелер. 25Агарь Арав чиріндегі Синай[†] тағны таныхтапча. Сағамғы Иерусалим Агарьға тӧӧй. Ол позының палаларынаң хада хулда чӧрче нооза. 26Тигірдегі Иерусалим, тізең, пос. Ол піске прайзыбысха инебіс полча[+]. 27Пазылых нооза:

«Тӧлі чох, пала кӧрбеен ипчі, ӧрін!
Пала таап, ирееленмеені, ӧрініп, хысхыр!
Чалғыс ипчінің палалары уғаа кӧп.
Ирліг ипчінинең хай-хай кӧп!»[*]

28Піс, харындастар, Исаак чіли, Худай молӌаан хоостыра тӧреебіс[+]. 29Че алында даа кізідең тӧреені Хуттаң тӧреенін сӱрген. Сағам даа ідӧк сӱрче. 30Худай Пічии[†] ниме чоохтапча? Хул ипчіні паза оолғын сӱрібіс. Хул ипчінің оолғы пос ипчінің оолғынаң хада ӱлӱзін ээленмес нооза[*]. 31Ол оңдайнаң, харындастар, піс хулның нимес, пос ипчінің палаларыбыс.

#### 5

1Христос пирген пос чуртасха пик тудыныңар. Хул чуртазына пазох хатап пазындырбаңар[+].


Пос хоныхтығ полыңар

2Мына мин, Павел, сірерге чоохтапчам: сірер сӱннет[†] итчетсеңер, Христостаң сірерге пір дее туза полбас[+]. 3Паза сӱннет[†] итчеткен ноо даа кізее ол чахығны прай толдырарға кирек тіп киречілепчем[+]. 4Сірер, постарыңны чахығнаң ахтанчатханнар, Христос чох халдыңар, паарсастаң чат халдыңар[+]. 5Піс, тізең, Худай пісті киртініс пастыра ахтир тіп сахтапчабыс. Ол ізеністі піске Хут пирче[+]. 6Христос Иисуснаң хада полчатсабыс, сӱннет иттіргеннің дее, иттірбееннің дее пасхазы чоғыл. Хыныс киректерінең позын кӧзітчеткен киртініс ле кирек[+]. 7Сірер алнынзар чахсы парчатхазар. Кем, сірернің чолыңарны туйухтап, сынны испеске кӱстеен полӌаң[+]? 8Іди сағынғаны сірерні Хығыртхан Худайдаң полбас. 9«Асхынах таа ачытхы прай унны ачыдыбызадыр»[*][+]. 10Сірерні пасха сағынмастар тіп, мин Хан-пигнің[†] сылтаанда ізестіг пілчем. Сірерні ікі сағыстығ итчеткен кізі, кем дее ол ползын, чарғыладар ла[+].

11Харындастар! Мин сағам сӱннет иттірерінеңер ӱгретчеткен ползам, ноға мині сӱрерге кирек? Андада кірестеңер[†] ӱгредіг харығ полбасчых нооза[+]. 12Йо, сірернің кӧңніңерні ардатчатханнар хыйа иділген ползалар.

13Харындастар, сірер пос хоныхха хығыртыл парғазар. Че, сірернің пос хонииңар кізі хынығыстарына пос салыныбызарға сылтағ пол парбазын. Удур-тӧдір хынызып полызызыңар[+]. 14Прай Моисей Чахии[†] пір чахыға киріл парча нооза: «Чағыныңа позыңа чіли хын»[+]. 15Кӧріңер, удур-тӧдір киміріспеңер, чииспеңер, пос постарыңны чох ит салӌаң полбаңар.


Худай Худының паза кізілернің киректері

16Мин тіпчем: Худай Худы[†] хоостыра итчедіңер, андада постарыңның хыӌыхтарыңа салынмассар[+]. 17Посха хынғаны Худай Худына[†] тоғырланча. Худай Худы посха хынғанға тоғырланча. Олар удур-тӧдір тоғыр турчалар. Аның сылтаанда сірер идерге хынған нимені итпинчезер[+]. 18Сірерні Худай Худы устапчатса, андада сірер Моисей[†] Чахииның холында нимессер[+]. 19Кізінің позының кӧңнінӌе итчеткен киректерін прайзы пілче. Олар мындағлар: чӧреес хылых, ойнас, арығ нимес киректер, уйат пілбеені,[+] 20пасха худайларға пазырғаны, аптағ, ыырлас, хырыс-табыс, кӱннес, хазырланыс, тыртыстаныс, кӧкеесімненіс, тартыс, чара полғаны,[+] 21хыртыстаныс, іскі, кӱлет паза андағох пасха нимелер. Анда даа сизіндіргемӧк, ам даа сизіндірчем: пу оңдайларнаң полчатханнар Худай хан-чирінде[†] ӱлӱс албастар[+]. 22Худай Худы пирчеткен ниме, тізең, мындағ: хыныс, ӧрініс, амыр хоных, тыстаныс, паарсас, айас, киртініс,[+] 23тоғырланмааны, посты тудын пілгені. Пу нимелерге чахығ хадылбас[+]. 24Че Христостың кізілері пос постарын, хынығыстарын паза хыӌыхтарын, кіреске[†] хазап салғаннар[+]. 25Піс Худай Худы хоостыра чуртапчатханыбыста, Худай Худы хоостырох идерге кирекпіс. 26Кӧдірілӌек полбаалар, істі тарланыспаалар, удур-тӧдір атархаспаалар[+].

#### 6


Аар-чӱкті хада артынызыңар

1Харындастар! Кізі пірее чазыхтың[†] холына кір парза, сірер, Худай Худынаң[†] устанчатхан кізілер, постарыңны пазынып, аны тӱзетчедіңер. Пос постарыңны, пірее хынығысха тартыл парыбыспасха тіп, сизініп одырыңар[+]. 2Кізінің аар-чӱгін посха артыныңар. Іди сірер Христостың чахиин толдырарзар[+]. 3Пір дее нимее чарабинчадып, позын кӧдірчеткен кізі позы позын алаахтырча[+]. 4Полған на кізі позының киреен сыназын, андада пасхазын нимес, позын махтаттырар. 5Полғаны ла позының аар-чӱгін артын парар нооза[+]. 6Хыйға сӧстең ӱгренчеткен кізі ӱгретчізінең пар-чох чахсы нименең ӱлесчетсін[+]. 7Алаахтырынмаңар: Худайға пірдеезі кӱл полбас. Кізі позы таарыпчатхан нимені чыып алча[+]. 8Кізі хынығыстарының хыразына таарыпчатхан кізі ӱрепчеткен нимені алар. Худай Худының[†] хыразына таарыпчатханы, тізең, Худай Худынаң мӧгі чуртас[†] алар[+]. 9Чахсы ниме итчетсеңер, кӧңніңер тӱспезін, тузы читсе, кӱзі-саабыс сых парбаза, чыыр нимені чыып аларбыс[+]. 10Ол оңдайнаң, тузыбыс ханӌа пар, анӌох прайларына чахсы ниме итчедербіс. Уламох пір киртіністегілерібіске[+].


Тӱгенӌі сизіндіріглер паза алғастар

11Пу улуғ підірлерні кӧрчезер бе? Мин оларны позымның холымнаң пас салғам[+].

12Постарынаң махтанарға хынчатхан кізілер сірерні сӱннет[†] иттірерге кӱстепчелер. Олар Христостың кірезі ӱчӱн сӱрдірерге хынминчалар. 13Че сӱннет[†] иттірчеткеннер постары даа Моисей Чахиин[†] толдырбинчалар нооза. Сірернең махтанарға полып, сірерні сӱннет иттіртчелер. 14Мин, тізең, пір дее нименең махтанарға хынминчам. Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың кірезінең не махтанарбын. Мағаа пу тилекей кіресте[†] хазал парған, мин дее пу тилекейге кіреске[†] хазаттырт салғам[+]. 15Христос Иисуснаң хада полза, сӱннетті иттіргеннің алай иттірбееннің пасхазы чоғыл, ӧӧні – наа кізі чайалғаны[+]. 16Пу оңдайнаң тудынчатханнарға амыр хоных паза ӧлӌей алғапчам, оларға паза Худай Израильіне[†]. 17Че паза пірдеезі мині чобалдырбазын. Мин позым даа Хан-пигібіс[†] Иисустың палығларынаң таңмалалат салғам нооза. 18Сірернің худыңарға Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы тӱссін, харындастар. Аминь[†].

### Ефестегілерге

#### Ефестегілерге

Ефестегілерге


Павелнің ефестегілерге пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### Павелнің ефестегілерге пічии


Павелнің ефестегілерге пічии

Павел илӌі пу пічікті наа эраның 60 чыллары пасталчатханда, римдегі харибде пастағызын одырғанында, филипптегілерге, колосстағыларға паза Филимонға пічіктернең пір туста пасханға тӧӧй.

Ефес Асий тіп (сағамғы Тӱрк чирінде, талайның кидеркі саринда) Рим аймағының кін саары полған. Павел Чахсы Хабарға ӱгредіп ала паза Христос киртінізінің наа тигірибін тӧстеп, мында ікі чыл артиинаң пол салған.

Пічікті ікі ӧӧн чардыхха чарыбызарға чарир. Пастағызында (1–3 пастағлар) Павел хығырығӌыларға Худайның Чахсы Хабарның сылтаанда тол парған хаӌанғы даа чазыт пӧгінінеңер – Христос тигірибінеңер ӱгредіп чоохтапча. Иисус Христосха киртініс кізілерні прайзын – еврейлерні дее, пасха даа чоннарны – арачылапча паза піріктірче. Ікінӌі чардығында (4–6 пастағлар) Павел, Худайның пу пӧгіні чарлалар ӱчӱн, киртінчеткеннерні, пірге тудынып, хынызып, арығ кӧңніліг чуртирға ӱгретче.

Пу пічіктегі сағыстарның паза сӧстернің кӧп сабазы колосстағыларға пасхан пічииндегізіне тӧӧйлер. Че мында Павел Христостаңар орта ӱгредігні саба кӧзітчеткен кізілернең таласпинча.

#### 1


Алғас

1Мин, Павел, Худайның кӧңні хоостыра Иисус Христостың илӌізі[†], Ефес саарда чуртапчатхан, Иисус Христосха киртінчеткен ах-арығларға[†] чолабит ысчам. 2Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын.

3Худай, Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың Пабазы, сабланзын. Ол, Христосты чир ӱстӱне[†] ызып, кізі кӧңнін чарытчатхан тигірдегі аймах-пасха алғастарнаң[†] пісті алғаан[+]. 4Тилекейні чайап салар алнындох, Ол пісті, Христостағыларны, хыныста чуртап, Позының алнында ах-арығ[†], пырозы чох ползыннар тіп таллап алған[+]. 5Ол хаӌанох Позының кӧңнінӌе паза Иисус Христостың пастыра пісті Позының палалары идерге пӧгін салған[+]. 6Мынзын Худай Позының илбек паарсазын сабландырар ӱчӱн иткен. Ол, хынчатхан Оолғын чир ӱстӱнзер[†] ызып, пу паарсасты піске пирген. 7Худай паарсасха пай, аннаңар Ол, Христостың пастыра, Аның ханынаң пісті пос ит салған паза чазыхтарыбысты[†] позытхан[+]. 8Худайның паарсазы піске прай хыйға сағыстарда паза пілісте сині чох кӧп пирілген. 9Айабин пиріп, пастабох Христостың пастыра толдырарға сағын салған чазыт пӧгінін піске асхан. Ол аны Позының паарсах кӧңнінең иткен[+]. 10Киректелчеткен тус тол парза, Худай чир ӱстӱндегі паза тигірдегі прай нимелерні Христостың ӱлгӱзінде піріктір салар[+]. 11Прай нимені Позының кӧңні-сағызынӌа итчеткен Худайның пӧгіні хоостыра піс, Христостағылар, Худайның палалары поларға таллалғабыс. 12Худай Позының сабланызын кӧзітсіннер тіп, пісті, Христосха пурнада ізенгеннерні, таллап алған. 13Сірер дее, Христостағылар, сын сӧсті – арачыланыстаңар Чахсы Хабарны истіп, Христосха киртінгезер, аннаңар молӌалған Худай Худынаң[†] сірер дее таңмалалғазар[+]. 14Худайның молӌағларының[†] толдырыл парарларына Худайның Худы[†] ізестіг танығ полча. Аннаңар піс Худайның Позының кізілерін чазыхтарынаң[†] позыдарын ікінӌілебинчебіс. Худай, тізең, кізілерін позыдып, Позының сабланызын іле кӧзідер.


Павелнің Худайдаң сурынғаны

15Аннаңар мин дее, Иисус Христосха киртінчеткеннеріңні паза прай ах-арығларға[†] хынчатханнарыңны истіп,[+] 16пазырыстарымда сірерні сағысха киріп, Худайны сірернің ӱчӱн полған на сай алғыстапчам. 17Хан-пигібіс Иисус Христостың Худайы, сабланыстығ[†] Пабазы, сірерге хыйға сағысты пирчеткен паза Худайдаңар ӱгретчеткен Хутты пирзін тіп сурынчам. Аны пирзе, сірер Худайны чахсы піліп аларзар. 18Худай сірернің чӱректеріңні чарыт пирзін тіп сурынчам. Чарыт пирзе, сірерге Худай пирген ізеністі піліп аларӌыхсар. Ах-арығ кізілеріне пирер хайхастығ[†] молӌағларының[†] хайдағ полчатханын паза[+] 19-20пісте, Ағаа киртінчеткеннерде, Худай кӱзінің хайдағ сині чох илбек полчатханын кӧрерӌіксер. Худай, олох илбек кӱзінең Христосты ӧлімнең тірілдіріп, тигірде Позының оң саринда одырт салған[+]. 21Худай Аны прай ӱлгӱлердең паза прай пастыхтардаң пӧзік кӧдірген, амғы туста ла нимес, че килер тустарда даа Аның адын прайзынаң пӧзік иткен[+]. 22Худай, прай нимені Христостың ӱлгӱзіне пиріп, Аны, прай нименің ээзі идіп, тигірибнің[†] пазы ит салған[+]. 23Тигіриб,[†] тізең, Христостың ит-сӧӧгі полча, прай чирде прай нимее толчатхан Христос пӱкӱле анда полча[+].

#### 2


Христоста тірігбіс

1Алында, сірер Худай сӧзін испееннеңер паза чазыхтарың[†] ӱчӱн, істіңер ӧліг полған[+]. 2Хаӌан-да сірер, пу чир ӱстӱндегілернің[†] чабал чолларынӌа парып, чир ӱстӱнде[†] ӱлгӱ тутчатхан кнестің кӧңнінӌе полғазар. Ол ам даа Худайның чооғын испинчеткен кізілерні толғап парча[+]. 3Алында піс тее оларның санында полғабыс, піс тее прайзыбыс, аймах-пасха чабал нимелерге тартылып, ит-сӧӧгібістің паза кӧңні-сағызыбыстың хынчатхан нимелерін не идіп, пасхалары чіли чуртаабыс. Оларох чіли, тӧрееннең Худайның чабалланғанын кӧрерге салылғабыс[+]. 4Че чағбан чӱректіг Худай, Позының улуғ хынызынаң піске хынып,[+] 5пісті, сайбағларыбыс ӱчӱн ӧліглерні, Христоснаң хада тірілдірген. Аның паарсазы сірерні арачылап халған[+]. 6Худай пісті, Иисус Христоснаң хада тірілдіріп, тигірде Аннаң хости одырт салған[+]. 7Худай, піске Иисус Христостың пастыра пирген илбек паарсазын паза чахсызын прай килер тустарға кӧзідер ӱчӱн, іди иткен. 8Аның паарсазы сірерні киртініс пастыра арачылаан нооза. Кӱстенгеннерің ӱчӱн нимес, че Худай сірерге пиргеннеңер арачыланып алғазар[+]. 9Иткен киректерің ӱчӱн нимес – аннаңар пірдеезі махтанмазын[+]. 10Піс Худайның чайап салған кізілерібіс. Чахсы киректер идерге Иисус Христос пастыра чайалғабыс. Ол киректерні Худай піске, толдырыңар тіп, хас-хаӌанох азынада тимнеп пирген[+].


Христосха киртінчеткеннер пір чон полча

11Мынзын ундутпаңар! Постарын «Худай чоны» тіп аданчатхан иудейлер[†] сірерні, тӧрееннең иудей ниместерні, «Худайы чох чон» тіп адаӌаңнар. Олар идіңерде таңма иділбееннеңер сірерні іди адааннар[+]. 12Ол туста сірер Христос чох чуртаазар, Израиль[†] чонына хозылбаазар, Худай пирген молӌағлар[†] сірерни полбааннар, сірер чир ӱстӱнде ізеніс чох полғазар, Худайы даа чох полғазар[+]. 13Амды, тізең, сірер, хаӌан-да ыраххы чон, Христос Иисуснаң хада полып, Аның ханының сылтаанда чағыннас парғазар[+]. 14Иисус Христос позы пісті чарастыр салған. Ол, иудейлерні[†] паза пасха чоннарны піріктіріп, пір чон ит салып, оларны чарчатхан ыырлас ханаларын иңзерген[+]. 15Ікі кізідең Позында пір наа кізіні чайап салар ӱчӱн, Моисей Чахиин[†], чозахтарын, кибірлерін чох идіп, чоннарны чарастыр салған[+]. 16Кіресте[†] ӧлім алып, ыырласты чох иткен. Іди ол ікӧлеңні пір ит-ханда Худайнаң[†] чарастыр салған[+]. 17Піди Ол, киліп, сірерге, Худайдаң ырах чоннарға паза Худайға чағын иудейлерге чарастаңар Чахсы Хабарны искірген. 18Аннаңар Христостың пастыра прайзыбыс, иудейлер дее, пасха даа чоннар, пір Хуттығ полып, Пабабысха чағын кір поларбыс.

19Іди сірер Худай кізілеріне пасха, килген чон нимессер, че ах-арығ[†] кізілернең тиңзер паза Худайның чағыннарызар[+]. 20Илӌілернең[†] ухаанӌыларның[†] ӱгредии сірерге тӧстег полча. Ол тӧстегнің иң ӧӧн тазы – Иисус Христос[+]. 21Ол Позынаң прай тураны пик тутча, аны кӧдіріп, Хан Худайдағы[†] ызых[†] храмына[†] айландырча[+]. 22Христоснаң пірігіп, сірер дее пӱтчезер, анаң Худай Худы[†] пастыра Худайның чуртына айлан парчазар[+].

#### 3


Павел чоннарның ӱгретчізі

1Мына піди мин, Павел, сірердеңер, иудей нимес кізілердеңер, сағынып, Иисус Христостың нымысчызы полчатханымнаңар, харибде одырчам[+]. 2Худай Позының паарсазын сірерге читірер тоғысты мағаа пиргеннеңер искен поларзар[+]. 3Худай Позы, чазыдын ас пиріп, аны мағаа пілдістіг иткен. Алында мин аннаңар хысхаӌахти пасхан полғам[+]. 4Аны хығырып, Христостың чазыдын хайди оңнапчатханымны піліп аларзар. 5Мының алнындағы кізілерге ол тоғыстың чазыдынаңар чоохталбаан полған, амды, тізең, Худай Худы[†] аны Худайның илӌілеріне[†] паза ухаанӌыларына[†] ас пирген. 6Мына ол чазыт: Чахсы Хабарны алып, пасха чоннар даа, иудейлерӧк[†] чіли, Худай чоны пол парғаннар, иудейлернең[†] хада пір кізінің ит-сӧӧгі осхас пол парғаннар, Иисус Христоснаң хада полып, Худайның молӌаан алып алғаннар[+]. 7Мин пу Чахсы Хабарның нымысчызыбын. Чахсы Хабарның нымысчызы пол тіп, Худай мағаа сыйых пирген – Позының кӱзін[+]. 8Мин ах-арығ[†] кізілерінің аразында иң алтындағызыбын, че чоннарға Христостағы сині чох пайдаңар чоохтаӌаң ӱлӱс мағаа пирілген[+]. 9Аннаңар мин Худайның чоннарны арачылирдаңар чазыт сағызын прай кізілерге ас пирерге кирекпін. Иисус Христостың пастыра прай нимені чайаан Худай пу чазыт сағысты пурунғыдаң сығара чазырған[+]. 10Че амды Ол тигірдегі пастыхтарға паза ӱлгӱдегілерге Позының аллығ, кӱлӱк сағызын тигіриб[†] пастыра ас пирер[+]. 11Худай Позының хас-хаӌаннаң ал чӧрген сағызын пістің Хан-пигібіс[†] Иисус Христос пастыра толдырған. 12Аннаң хада полып, Ағаа киртініп, піс, хорыхпин, тідімніг Худайға чағын кіріп алчабыс[+]. 13Аннаңар, сірердеңер сағынып, ирееленчеткеніме кӧңніңер тӱспезін тіп, сурынчам. Пу ирееленістер сірернің сабланызыңар ӱчӱн полча[+].


Христостың хынызын пілердеңер

14Пу сылтағнаң мин пістің Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың Пабазының алнында тізекке тӱсчем. 15Тигірдегі паза чирдегі прай чоннарның пабалары ат-соланы Аннаң аладырлар. 16Істіңердегі хылииңар пик полар ӱчӱн, Худай Позының нинӌе пар сабланызынаң сірерге Позының Худының кӱзін пирзін тіп, Худайдаң сурынчам[+]. 17Христос чӱрееңерде киртіністерің пастыра ползын тіп, алданчам[+]. 18-19Хыныс сірерге чилегелерің паза тӧстеглерің ползын. Андада прай ах-арығ[†] кізілерінең хада Христостың тооза піліп алӌаа чох хынызының чалбаан паза узунын, тириин паза пӧзиин піліп аларзар. Піліп алып, Худайнаң ӧӧн позынаң прай тол парарзар[+].

20Пістегі кӱзінең сурынчатханыбыстаң алай сағынчатханыбыстаң хай-хай кӧп ниме ит полчатхан Худайға сабланыс[†][+]. 21Ағаа тигірибде,[†] Иисус Христосха киртінчеткеннерде, прай тӧллерде нинӌе-нинӌе чӱс чыл сабланыс[†] ползын. Аминь[†][+].

#### 4


Пір кізі осхас полыңар

1Амды мин, Хан-пигібіс[†] ӱчӱн харибде одырчатхан кізі, сірердең «Худай кізілері полып, Худай хығырған нимее турыстығ полыңар» тіп, алданчам[+]. 2Постарыңны пазымнығ паза нымзах тудыныңар, тоозылбас тыстаныстығ полыңар. Удур-тӧдір, хыртыстаныспин, хыныс турыңар[+]. 3Худай Худы[†] сірерні піріктір салған, аннаңар ыырласпин чуртаңар[+]. 4Пар пір ит-хан паза пір Хут, сах ідӧк Худай сірерні хығырған пір ізеніс,[+] 5пір Хан-пиг,[†] пір киртініс, пір кіреске[†] тӱзіс,[+] 6пір Худай паза прайзының Пабазы. Ол прайзынаң пӧзік, прайзынӌа иртче паза прайзыбыста пар[+].

7Пістің полғаныбысха ла Христос айабин ӧнетін сыйых пирген[+]. 8Аннаңар Худайның пічиинде[†] чоохталча: «Христос иң пӧзік ӧӧрлеп парыбысхан, ыырӌыларын, тудып, апара халған, кізілерге, тізең, сыйыхтар пирген». 9«Ӧӧрлеп парыбысхан» теені чи нимені таныхтапча? Аның алында чир тӱбінзер[†] тӱзіп, сыхханын таныхтапча нимес пе зе[+]? 10Кем тӱскен, Олох, прай тилекейні Позынаң толдырыбызар ӱчӱн, тигірдең хай-хай пӧзік ӧӧрлеп парыбысхан[+]. 11Кем «кізілерге сыйыхтар пирген», Олох піреелерін илӌілер[†], піреелерін ухаанӌылар[†], піреелерін Чахсы Хабарның тарадығӌылары, піреелерін киртінчеткеннернің хадарӌылары, піреелерін ӱгретчілер ит салған[+]. 12Христостың ит-сӧӧгі (тигіриб[†] чоны) ӧзер ӱчӱн, ах-арығ[†] кізілерін Худай киреенің нымысчылары ит салар ӱчӱн іди иткен Ол[+]. 13Пу оңдайнаң, Худай Оолғына киртінерінде паза Аны піліп аларында піс прайзыбыс хада пір сағысха чидіп аларға кирекпіс. Андада, Христостың поғда тузына чидіп, тигіриб[†] улуғ кізі синіне чит парар[+]. 14Мыннаң мындар піс хайдағ ла полза ӱгредіг чиліне хаптыр парыбысчатхан алай алаахтырарға кӧнік парған кӧйтіктернің холларына кір парчатхан час палалар чіли полбасха кирекпіс[+]. 15Че Сыннаңар киречілеп, удур-тӧдір хынызып, піс ит-ханның пазы полчатхан Христостың синіне прай саринаң чидіп аларға кирекпіс[+]. 16Ол пу ит-ханның ал-алынӌа чардыхтарын прай піріктір салча. Аның чардыхтары, пик палғалыс парып, полған на чардых позының тоғызын толдырчатса, прай ит-хан даа, ӧзіп, хыныста тиліпче.


Христос пирген наа чуртас

17Аннаңар, Хан-пигібістің адынаң алданып, Худайы чох чоннар чіли, пос оңдайынӌа хылынмаңар тіпчем сірерге[+]. 18Оларның сағыстары пӱлестел парған. Олар, хыйғалары читпинчеткеннеңер, чӱректері, тізең, хатығдаңар, Худай пирчеткен чуртастаң тастых чуртапчалар[+]. 19Олар, нимені нимее салбас пол парып, аймах-пасха чабал нимелер идіп тее, хыӌыхтарын хандыр полбин, оралызып чуртапчалар[+]. 20Че пу – сірернің Христостаңар ӱгренген пілістерің нимес. 21Сірер Аннаңар искезер, Аннаң хада полып, Аныңдағы сынны ӱгреніп алғазар. 22Алындағы чуртаста оралысхах полып сірер постарыңны ардатхазар. Аннаңар, иргі чуртас кибірлерін хыйа тастап,[+] 23постарыңның сағыстарыңны паза чӱректеріңні нааӌылабызыңар[+]. 24Сыннаң орта паза ах-арығ[†] чуртаста Худайның омазы хоостыра чайалған наа кізее айлан парыңар[+].

25Піс прайзыбыс пір ит-ханның чардыхтарыбыс, аннаңар сірернің полғаны ла позының чағынына, чойланмин, сынны чоохтап турзын[+]. 26Тарынзаңар даа, чазых[†] итпеңер: ӧкпеңер кӱн хонғанӌа тӱс парчатсын. 27Сайтанны[†] постарыңа чағын кирбеңер[+]. 28Алында оғыр иткен кізі, паза оғырлабин, хызылчатхан кізілерге пирӌең ниме пар ползын тіп, позының холларынаң тоғынзын[+]. 29Ахсыңардаң пір дее хомай сӧс сыхпазын. Сірерні исчеткен кізілерге чахсы ползын тіп, киртініске ӱгредерге полысчатхан сӧстерні ле чоохтап турыңар[+]. 30Худай Худын[†] хомзындырбаңар. Позып алар кӱннің ӱчӱн сірер ол Хутнаң таныхтал парғазар[+]. 31Полған на ыдырғахтаныс алай ӧкпеленіс, тарыныс алай аахтас, чабалланып чоохтанған хомай сӧс сірерде чох ползын[+]. 32Хайди Худай, Иисус Христосха киртінгеннерің ӱчӱн, сірернің чазыхтарыңны[†] позытхан, сірер дее ідӧк удур-тӧдір паарсазыңар, айазыңар паза пыроларыңны тастас турыңар[+].

#### 5


Чарыхтың палалары

1Сірер Худайның хынчатхан палалары полчазар, аннаңар Ағаа тӧӧй поларға кӱстеніңер[+]. 2Хайди Христос, піске хынып, Позының тынын тайыға[†] салып, Худайның кӧңніне кірчеткен тадылығ чыс пол парған, сірер дее ідӧк хыныста чуртаңар[+].

3Сірер ах-арығ[†] кізілер полчазар, аннаңар чӧреес хылыхтар, арығ нимес киректер паза чабдыланыс сірернің чоохтарыңда даа чох поларға кирек[+]. 4Хырызынарға даа, тілге пызып, кізее кӱлген чіли чоохтанарға даа сірерге киліспинче. Іди идер орнына, Худайны алғыстап турыңар[+]. 5Мынзын піліңер: оралысхахтарға, кізі уйадыстығ хылынчатханнарға алай харам кізілерге Христостың паза Худайның хан-чирінде[†] орын чоғыл. Харам кізілер пасха худайларға пазырчатхан кізілердең пір дее пасха ниместер нооза[+]. 6Сірерні пірдеезі тик-хуруғ сӧстернең алаахтырбазын. Андағ нимелер ӱчӱн чоох испестерге Худайның тарынғаны чидер[+]. 7Андағ кізілернең хостаныс чӧрбеңер[+].

8Сірер хаӌан-да харасхы полғазар, амды, тізең, Хан-пигібіснең[†] хадада, сірер – чарыхсар. Аннаңар чарыхтың палалары чіли чуртаңар[+]. 9Худай Худы[†] пирчеткен нимелері – полған на паарсас, орта ниме паза сын нооза. 10Худайның нимее чӧпсінчеткенін піліп аларға кӱстеніңер[+]. 11Харасхының тузазы чох киректеріне араласпин, оларны ілезіне сығар турыңар[+]. 12Харасхыдағы кізілернің харанға итчеткен киректерінеңер чоохтирға даа уйадыстығ. 13Чарыхха сығарылчатхан прай киректер іле кӧрінедірлер. Прай кӧріндіре иділчеткен ниме – чарых[+]. 14Аннаңар тидірлер: «Тур, узупчатхан кізі, ӧлімнең тіріл кил, сині Христос чарыдыбызар»[+].

15Аннаңар постарыңның хайди тудынчатханнарыңны сизініңер. Алығ кізі чіли полбин, хыйға кізі чіли чӧріңер[+]. 16Кӱннер чабалдаңар, пар тусты тузалығ иртіріңер. 17Ниик сағыстығ полбаңар. Худай сірердең ниме идерлеріңні сағыпчатханын піліп аларға кӱстеніңер[+]. 18Араға иртіре іспеңер, анзы кізіні ардатча. Че Худай Худынаң[†] постарыңны толдырыңар[+]. 19Худайны саблапчатхан ырларның паза сарыннарның сӧстерін тузаланып чоохтас турыңар. Прай чӱрееңернең Хан-пигібісті[†] сабландырып, сарнаңар[+]. 20Прай ниме ӱчӱн Худай Пабаны Хан-пигібіс Иисус Христостың адынаң хаӌан даа алғыстап турыңар[+].


Ипчілер паза иреннер

21[•]Худайны улуғлап, удур-тӧдір чоох истіс турыңар.

22-23Христос тигірибнің[†], ит-сӧӧгінің Арачылағӌызы. Ол тигірибнің[†] пазы, сах ідӧк ир кізі ипчізінің пазы полча. Аннаңар ипчілер, ирлеріңнің чооғын, Хан-пигнің чооғын чіли, ис турыңар[+][+]. 24Хайди тигіриб чоны Христостың чооғын исче, ипчілер дее ідӧк прай нимеде ирлерінің чоохтарын истерге киректер. 25Иреннер, ипчілеріңе хыныңар. Христос таа, тигірибге хынып, Позының тынын аның ӱчӱн пирген[+]. 26Ол, Чахсы Хабарны чир ӱстӱне[†] читіріп, тигірибні Худайға чарыдар ӱчӱн, аны, суғнаң чуубызып, арығлап салған[+]. 27Іди Христос Позының сабланыстығ[†] тигірибінің, пір дее кірліг тамӌых чох, тырысхах чох, пасха даа читпестері чох, Позының алнында прай сілиинең, ах-арығ[†] паза пырозы чох турыбызары ӱчӱн кӱстенген[+]. 28Иреннер ипчілеріне постарына хынчатхан чіли хынарға киректер. Ипчізіне хынчатхан ирен позына даа хынадыр. 29Хаӌан даа пір дее кізі позының ит-сӧӧгін хырт кӧре чоғыл, че позын, азырап, хайраллидыр. Хан-пиг дее ідӧк тигірибні азырапча паза хайраллапча. 30Піс, тізең, Христостың ит-сӧӧгінің чардыхтары полчабыс, Аның иді-ханынаңмыс, Аның сӧӧктерінеңміс нооза[+]. 31Худайның пічиинде[†] піди пазыл парған: «Аннаңар ир кізі, позының паба-іӌезінең чарылып, ипчізіннең пірік парар; олар ікӧлең пір кізі осхас пол парарлар»[+]. 32Пу чазыт илбек, че мин мыны Христостаңар паза тигірибдеңер сағынып чоохтадым. 33Мына піди сірернің полғаны ла, позына хынған чіли, ипчізіне хын турзын. Ипчізі, тізең, ирін улуғлазын[+].

#### 6


Олғаннар паза паба-іӌелер

1Палалар, Хан-пигібістің[†] чолынӌа парып, паба-іӌелеріңнің чооғын ис турыңар. Пу орта кирек. 2Мына молӌағ[†] пирчеткен пастағы чахығ: «Паба-іӌеңні улуғла. 3Андада син чахсыны кӧрерзің паза чир ӱстӱнде[†] ӱр чуртирзың». 4Пабалар, палаларыңны хыпчыхтандырбаңар, че Хан-пигібістің[†] чахығларына паза ӱгредиине тӧстеніп ӧскіріңер.


Хуллар паза ээлер

5Хуллар, пу чирдегі ээлеріңнің чооғын арығ чӱрееңернең, Христостың чооғын искен чіли, хорығып паза чалтанып ис турыңар[+]. 6Оларның чахығларын, чойырхостар чіли, кізі кӧзіне ле нимес, че Христостың хуллары Худайның кӧңнін толдырчатхан чіли, пар-чох кӧңніңер салып, толдыр турыңар[+]. 7Кізілерге ле нимес, че Хан-пигібістің хуллары чіли прай кӧңніңернең ӧрініп, тоғын турыңар. 8Піліңер, Хан-пигібіс полған на чахсы кирек ӱчӱн сыйых пирер, кем дее итсін аны, хул даа, пос тоғынчатхан кізі дее[+]. 9Сірер дее, ээлер, хулларыңа ідӧк хылыныңар, иртіре хатығлабаңар оларны. Піліңер, оларның даа, сірернің дее тигірде пір Хан-пигіңер пар, ол прайзына пір тиң хайча.


Худайның тирии

10Халғанӌызында. Харындастарым, Хан-пигнең хада полып, Аның илбек кӱзінең кӱстеріңні тыыдыңар. 11Сайтанның[†] хара киректеріне тоғырлан полар ӱчӱн, Худайның хуйағын кизіп алыңар[+]. 12Піс олаңай кізілердең тоғыр чааласпинчабыс, анзын піліңер. Піс тигірдең тӱскен пастыхтардаң, ӱлгӱдегілердең, пу чир ӱстӱндегі[†] харасхы кӱстернің устағӌыларынаң, чабал хуттардаң тоғыр чааласчабыс[+]. 13Аннаңар, харасхы кӱнде оларға тоғырланарға кӱстерің чидер ӱчӱн, прай нимее сыдазып тур халар ӱчӱн, Худайның хуйахтарын кизіп алыңар. 14Піди, Сыннаң хурчанып алып, орта чуртас хуйағын кис салып, пик турыңар[+]. 15Худайның паза кізілернің аразындағы чарастаңар Чахсы Хабарны искір чӧрерге тимде полчатханнарың сірерге маймахтарың ползын[+]. 16Ағаа хоза, сайтанның[†] прай кӧйчеткен соғаннарын ӱзӱр полар киртіністің хусхуйағын алып алыңар[+]. 17Арачыланыс полчатхан тимір тулағаны даа, Худайның сӧзі полчатхан Хуттың хылызын даа алып алыңар[+]. 18Аймах-пасха алданыстарнаң паза сурыныстарнаң полған на сай Худай Худы[†] устаан оңдайынӌа пазыр турыңар. Прай ах-арығларның[†] ӱчӱн Худайзар сурыныснаң сыбыра айланып, сиргек тудыныңар[+]. 19Чахсы Хабарның чазыттарын хорыхпин ас пирерім ӱчӱн, чоохтанған сай, Худай мағаа кирек сӧстерні пирзін тіп, минің ӱчӱн дее пазырыңар[+]. 20Харибде дее мин Чахсы Хабарның илӌізібін[†]. Чахсы Хабардаңар хорыхпин паза чазынмин, кирек иде искір поларым ӱчӱн, пазырыңар[+].

21[•]Хайди чуртапчатханымнаңар паза ниме итчеткенімнеңер хынған харындазым паза Хан-пигнің сын нымысчызы Тихик сірерге прай чоохтап пирер[+]. 22Мин аны сірерзер, пістеңер чоохтап пирзін паза кӧңнілеріңні кӧдір пирерге тіп, ысчам[+]. 23Амыр хоных ползын сірерге, харындастар. Худай-Пабабыстаң паза Хан-пигібіс Иисус Христостаң хыныс паза киртініс ползын сірерге. 24Сірерде прайзыңарда, Хан-пигібіс Иисус Христосха тоозылбас хыныснаң хынчатханнарда, Худайның паарсазы ползын. Аминь[†].

### Филипптегілерге

#### Филипптегілерге

Филипптегілерге


Павелнің филипптегілерге пічии

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Павелнің филипптегілерге пічии


Павелнің филипптегілерге пічии

Филипп саар Рим чиріндегі Македон аймағының кӧп саарларының пірсі полған. Пу саарда полып, Павел Европада Чахсы Хабарға пастағызын на ӱгредіп, мында христиан тигірибін тӧстеп салған.

Пу пічікті ол ідӧк Римдегі харибде одырғанында пасхан. Пасхаларының хыринда пу пічікте Павел хығырығӌыларға позының кӧңнін артых арах ас пирче. Мында пасха пічіктернің хыринда аны піріктірчеткен пір сағыс чоғыл. Мына илӌінің пу пічікке кирген хай пірее сағыстары:

– Павелнің чаптырғаны сылтаанда Чахсы Хабар кӧп кізілерге тарадылча;
– хайдағ даа сидік урунза, Павел ӧрінче паза хығырығӌыларны анзында позына кӧӧгерге ӱгретче;
– христианнар ирееленістерінде Иисустың пазымнығ кӧзідіміне кӧӧгерге киректер;
– христианнарның тигіриб араласчыларын пірге тудынарға ӱгреткені;
– Моисей Чахиина ізеністің хыринда Христосха киртінгені арачыланысха артых полчатханы;
– филипптегілернің киртістіг тудынчатханнары паза позына пай сыйыхтар ысханнары ӱчӱн Павелнің алғызы.

#### 1


Павелнің Филипптегілернің ӱчӱн пазырғаны

1Піс, Павелнең Тимофей, Иисус Христостың хуллары, Филипп саардағы тигіриб[†] устағӌыларынаң паза хабасчыларынаң хада Христос Иисусха киртінчеткен прай ах-арығларға[†] пасчабыс[+]. 2Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын.

3Сірердеңер сурынған сай Худайымны алғыстапчам[+]. 4-5Чахсы Хабарда пастағы кӱннең пу тусха теере араласчатханнарыңнаңар, сірернің прайзыңарның ӱчӱн сурынған сай, мин сыбыра ӧрініснең пазырадырбын[+]. 6Чахсы киректі сірерде пастаан Худай анзын Христос Иисустың килер кӱніне читіре ит салар тіп киртінчем[+]. 7Сірердеңер іди сағын чӧрчеткенім орта: сірер минің чӱреемдезер, минің пиктеемдезер нооза. Чахсы Хабарға турысчатсам алай аның сынын іле кӧзітчетсем, сірер дее Худайның мағаа пирген паарсазын алынчазар[+]. 8Мин сірерге Иисус Христостың хынызынаң хынчам, Худай анзына киречі[+]. 9Сын піліс алып, прай нимені орта сизінген пастыра хынызыңар улам ӧссін тіп пазырчам[+]. 10Андада сірер, постарыңа иң артыхты таллап, Христос килер кӱнде арығ паза пір пыро чох поларзар. 11Худайның сабланызы[†], махтазы ӱчӱн Иисус Христостың пастыра чахсы киректерге пай поларзар.


Чуртас – Христос

12Харындастар! Сірерні миннең полған ниме Чахсы Хабарны тарадарына полысханын пілзіннер тіп сағынчам. 13Ол оңдайнаң Христостың ӱчӱн кинӌеліг полчатханым ӧргедегілерге дее прайзына паза пасхаларына даа тарап парды[+]. 14Мин пиктедібіскенімңеңер Хан-пигібісте[†] полчатхан харындастарыбыстың кӧбізі Худай сӧзін тарадарында хорыхпин, китенмин тудын пастабысты[+].

15Піреелері, итсе, істі чохтанып, мині азарға полып, Христостаңар сӧсті таратчалар, пасхалары, тізең, аны арығ кӧңніліг чарлапчалар[+]. 16Олар аны мағаа хынып итчелер. Худай мині Чахсы Хабарға турызарға турғысханын пілчелер нооза. 17Пасхалары, тізең, азарға идіп, минің кинӌемні улам аар идерге полып, Христостаңар сӧсті арығ нимес кӧңніліг чарлапчалар. 18Че, ниме зе? Хайди дее полза, посты кӧзідіп пе алай сын кӧңнінең ме, Христостаңар чарлапчалар, мин анзына ӧрінчем. Ӧрін не турам. 19Пілчем нооза ниме дее миннең пол парза, сірернің пазырғаныңар паза Иисус Христос пирген Хут полысханы мағаа арачыланыс полар[+]. 20Мин пір дее нимеде уйатха кірбеспін тіп сағынчам паза ізенчем. Че азых чӱректіг, чалтанмас поларбын. Сағам даа, сыбыра даа – тіріг чӧрзем ме алай ӧл тее парзам ма – ит-ханымда Христос илбек пол парар[+]. 21Мағаа чуртас – Христос нооза. Ӧлім дее мағаа – парыс. 22Че мин ах-чарыхта халзам, анзы киреем тузазына полар. Хайзын таллап алӌаан даа пілбинчем. 23Анзы даа, мынзы даа кӧңнімні тартча. Минің, пу ах-чарыхтаң парыбызып, Христоснаң хада поларым килче: анзы хай-хай артых нооза[+]. 24Пу позым чӧрчетсем, тізең, сірерге артых. 25Сірернің киртіністе маңнанысха паза ӧрініске чидерлерің ӱчӱн сірернең прайзыңарнаң хада халарымны ізестіг пілчем. 26Хаӌан мин сірерзер хатап килзем, мин сірерге Христос Иисуснаң улам махтанарға сылтағ пирем.

27Итсе, Христостың Чахсы Хабарына турыстыра чуртаңар. Мин, киліп, сірерні кӧрзем, алай саңай даа килбезем, сірер пір сағыстығ, пір кӧңніліг полчатханнарыңны, Чахсы Хабардаң килчеткен киртіністің ӱчӱн хада-пірге кӱресчеткеннеріңні истерім килче[+]. 28Ыырӌылардаң пір дее чалтанмаңар. Сірернің киртінізіңер оларға ӧлімні таныхтир, сірерге, тізең, арачыланысты. Анзы Худайдаң пирілче. 29Сірерге Худайның паарсазы пастыра Христосха киртінері ле нимес, че Аның ӱчӱн ирееленері дее пирілген нооза[+]. 30Сірер минӧк чіли кӱрес парчазар. Минің кӱрескенімні кӧргезер нооза. Сағам даа анзын миннеңер истедірзер[+].

#### 2


Христостың чолы

1Сынап, Христосха киртінчеткеніңерге кӧңніңер кӧдірілчетсе, Аның хынызына чӱрееңер часхарылчатса, Худай Худы[†] пастыра пілісчетсеңер, сірернің чӱрееңерде ачыныс паза айағ пар полза, 2ӧрінізімні хос пиріңер: пір сағыстығ, пір хыныстығ, пір кӧңніліг, пір кӧстегліг полыңар[+]. 3Тартызып, кӧкеесімненіп, пір дее ниме итпеңер, че пазымнығ полып, пасхаларын постарыңнаң пӧзік санаңар[+]. 4Полғаныңар постаңар ла нимес, че пасхаларынаңар даа сағыссыраңар[+]. 5Сірернің пілінізіңер Иисус Христости осхас поларға кирек: 6Ол Худай омазы полған, че Худай чіли тудынмаан,[+] 7Позын пазынӌыхтап, хул омазын алынып, кізілерге тӧӧй, кӧрімінең кізі осхас пол парған[+]. 8Иисус Позын пазынӌыхтаан, ӧлімге, кіресте[†] ӧлімге дее читіре, сӧс истеечі полған[+]. 9Аннаңар Худай даа Аны кӧдірген паза Ағаа ноо даа аттаң пӧзік ат пирген[+]. 10Иисустың ады адалған сай тигірде, чир-чалбахта[†], тӧбінкі чирде прайзы тізекке тӱссін[+]. 11Ноо даа тіл Иисус Христостың Хан-пигібіс[†] полчатханын чарлазын. Андада Худай Пабабыс сабланар.


Чарытхы полып чӧрчезер

12Сірер дее, хынғаннарым, чоох истеечі поларға кирексер. Итсе, хада полғанымда, чоох исчең полғазар. Че сағам даа, мин сірернең хада ниместе, уламох чоох истеечі полыңар, хорығып, халтырап ала, арачыланысха чидіңер. 13Худай сірерні Позының чахсы пӧгіннеріне килістіре хынарға паза идерге кӧстепче[+]. 14Ноо даа нимені кібіренмин паза ікінӌілебин ит турыңар. 15Пу чоох испес, сайбах тӧлнің аразында пыро чох, арығ кӧңніліг Худай палалары полыңар. Сірер оларның аразында чарытхы полып чӧрчезер нооза[+]. 16Сірерге чуртас пирчеткен сӧске тудыныңар. Андада Христос килер кӱнде махтадарым, минің кӱрескенім паза аар тоғынғаным тик полбас[+]. 17Сірер, Худайға чӧрініп, киртініс пастыра Ағаа толығ полчазар. Мин, тізең, ол толыға наанылған чіли, сірерге хозыл парчатсам, андада ӧрінчем, сірернең хада ӧрінчем[+]. 18Сірер дее, пу нимее ӧрініп, миннең хада ӧрініңер.


Тимофейнің паза Епафродиттің киртістіг тудынғаны

19Мин дее, сірернің киректеріңнеңер истіп алып, кӧңнімні кӧдіріп алар ӱчӱн, Тимофейні тӱрчедең сірерзер ызыбызарыма Хан-пигібіс[†] Иисусха ізенчем[+]. 20Тимофей чіли, сірердеңер пар-чох кӧңнінең сағыссырапчатхан андағ кӱстенӌік кізі дее паза чоғыл. 21Тоозалары даа Иисус Христостине нимес, че постарының на киректеріне сағыссырапчалар нооза[+]. 22Аның киртістіг тудынғанын, тізең, сірер пілчезер. Ол Чахсы Хабарны тарадарында, оолғы пабазына чіли, мағаа матап хабасхан[+]. 23Ам миннең ниме поларын піліп алдох, аны сірерзер ызыбызарға ізенчем. 24Тӱрчедең позым даа сірерзер кил поларым тіп Хан-пигібісте ікінӌілебинчем.

25-26Епафродит, ағыриинаңар сағба сірерге чит парғаннаңар тың чобалып, сірерні прайзыңарны кӧрері уғаа кил парған. Аннаңар мин аны, хада тоғынчатхан, хада чааласчатхан минің харындазымны, сірернің, тізең, илӌіңерні[†], кирексіністеріме чӧрінчеткен кізіңерні, сірерзер нандыра ызыбызарға чараттым[+]. 27Ол ӧлер пазында чатхан нооза. Че Худай ағаа айаан. Итсе, ағаа ла нимес, че мағаа даа, чобаама чобағ хоспас ӱчӱн, айап пирді. 28Аннаңар аны табыраанӌа сірерзер ызыбыстым. Епафродитті хатап кӧр салып, сірерні ӧрінзіннер тіп, минің чобаам, тізең, хызырылар. 29Аны пар-чох ӧрініснең, Худай кізізін чіли, удурлаңар, паза ол осхастарны улуғлапчадыңар[+]. 30Ол Христостың кирее ӱчӱн, сірер чохта, сірернің орныңарға миннең хада полып, ӧлімнің хыринӌа чӧрген, сала тынын пир салбаан.

#### 3


Сын паза орта хылынғаны

1Ол оңдайнаң, харындастарым, Хан-пигібістің[†] ӧрінізіне ӧрініңер. Мағаа аны пазары аар нимес, сірерні, тізең, анзы хайраллир[+].

2Адай осхастардаң китеніңер, чабал итчеткеннердең китеніңер, сӱннет[†] идерінең китеніңер. 3Сӱннет[†] идері піс полчабыс нооза. Худай Худы[†] хоостыра Худайға тоғынчатханнар, Христос Иисусха кееркепчеткеннер паза кізі позыбысха ізенминчеткеннер[+]. 4Итсе-де, мағаа, кізі позыма, ізенерге чарирӌых. Пасхаларының хыринда ит-ханға ізенӌең кізі мин артых ла полам:[+] 5сигізінӌі кӱнінде сӱннет иткен, Израиль[†] тӧлі полчатхан, Вениаминнің уйазынаң сыххан, еврейлернің еврейі, ӱгредиимӌе фарисей[†],[+] 6прай кӱзім салынып, Худай тигірибін[†] сӱргем. Моисей Чахиин[†] толдырғаным хоостыра орта кізібін ме тіп ӱзӱрзе, тізең, пір пырозы чох кізі полғам[+]. 7Че Христостың сылтаанда мині кӧдірчеткен ол нимені тик нимее санаам. 8-9Христос Иисусты, Хан-пигімні,[†] пілері артых полар тіп санап, прай пасха нимені тик тіп паалапчам. Христосты алынып алар ӱчӱн паза Моисей[†] Чахиин толдырғаным хоостыра нимес, че Христосха киртініс пастыра килчеткен паза Худайдаң киртініс хоостыра пирілчеткен ахтаныс алар ӱчӱн, тооза нимені хыйа иткем паза прай нимені похсахха санапчам[+]. 10Ана іди Иисусты паза Аны тірілдірген кӱсті пілерім. Аның ирееленістерінде хада аралазып, Олох чіли ӧл парарым[+]. 11Христос чіли, ӧлімнең тірілерім.


Пӧгінген чирзер чӱгӱргені

12Мин анзына читкенімнеңер алай толдыра кізі пол парғанымнаңар іди тібинчем. Че мин дее, арса, Христос Иисус мағаа читкен чіли, Ағаа чидерімӧк[+]. 13Харындастар, мин анзына читтім тіп санабинчам. Че соондағызын халғызып, мин алнынзар ла сіренчем. 14Мин сыйых аларға кӱстенчем. Ол сыйыхха Худай пісті Христос Иисустың пастыра хығыртхан[+]. 15Ол оңдайнаң, пістің арабыста теен парған кізі ідӧк сағынзын. Че сірер пасха сағынчатсаңар, Худай анзын даа сірерге ас пирер[+]. 16Итсе-де, нимее піс чидіп алғабыс, олох оңдайнаң сағынарға, ідӧк чуртирға кирекпіс.

17Мағаа кӧӧгіңер, харындастар, паза пістің оңдайыбысча тудынчатхан кізілерге кӧріңер[+]. 18Мин чоохтаан кізілернің илеедезі, ам харах чазым ағызып чоохтапчам аны, Христос кірезінің ыырӌылары чіли хылынчалар. 19Оларның тӱгенӌізі – ӧлім, оларның худайлары – хурсахтары, сабланыстары[†] – уйат пілбесте. Олар пу чирде чуртапчатхан кізілер чіли сағынчалар[+].

20Піс, тізең, хан тигірде чирлігбіс. Аннаң піс Арачылағӌыбысты, Хан-пигібіс Иисус Христосты сағыпчабыс[+]. 21Ол пістің пазындыртхан иді-ханыбысты Позының сабланыстығ иді-ханына тӧӧй ит салар. Ол, Позының кӱзінең аны идіп, прай нимені холға кирче нооза[+].

#### 4

1Аннаңар, минің хынған харындастарым, мин прай кӧңнімнең сірерні кӧрерім килче, сірер минің ӧрінізімзер паза чидиимзер. Хан-пигібіснең[†] пір полып, пик турыңар, хынғаннарым.


Чахсы паза махтағлығ ла нимедеңер сағыныңар

2Еводийге алданчам паза Синтихийге алданчам, Хан-пигібісте[†] пір сағыстығ полыңар[+]. 3Синнең дее, сын хабасчымнаң[*], сурынчам, полыс пир оларға. Олар миннең, Климентнең паза аттары чуртас киндезіне киріл парған пасха даа тоғынӌыларнаң хада Чахсы Хабарны тарадарында араласханнар[+]. 4Хан-пигібісте хаӌан даа ӧрініңер, пазох хатап чоохтапчам сірерге – ӧрініңер[+]. 5Сірернің амыр хылыхтарыңнаңар прай чон пілзін. Хан-пигібіс чағын килді[+]. 6Пір дее нимее сағыссырабаңар. Че пазырчатсаңар, сурынчатсаңар, кӧңніңерні алғыстаснаң Худайға ас пир турыңар[+]. 7Андада кізі сағызы чит полбас Худайның амыры сірернің чӱрееңерні паза сағыстарыңны Христос Иисустың пастыра хайраллир[+].

8Тӱгенӌізінде, харындастар, сын, ах сағыстығ, орта, арығ, хыныстығ, турыстығ чахсы паза махтағлығ ла нимедеңер сағыныңар. 9Нимее сірер ӱгреніп алғазар, миннең ниме постарыңа алынып алғазар, миннең ниме искезер, кӧргезер, аны толдырыңар – андада амыр пирчеткен Худай сірернең хада полар[+].


Павел сыйыхтарның ӱчӱн алғыстапча

10Сірер миннеңер пазох сағыссырапчатханнарыңа мин Хан-пигіме тың ӧрін парыбысхам. Сірер алында даа сағыссыраазар, че оңдай киліспин турған. 11Мин анзын хызылчатханымнаңар тібинчем: пар нимее чӧпсінерге ӱгрен парғам[+]. 12Хызылып таа, чырғап таа чуртирға піледірбін – прай ниме кӧргем, ноо даа нимее тимдебін: тох таа, астап таа чӧрерге, чырғалда даа, хызығыста даа чуртирға[+]. 13Иисус Христос мині пик итчеткенде, прай нимее кӱзім чидер[+]. 14Че сірер, минің чобаамда аралазып, чахсы иттіңер[+].

15Пілчезер бе, филипптегілер, Македон чирінең сығып, Чахсы Хабарны наа ла таратчатханда, сірердең пасха пір дее тигірибнің[†] чоны минің кирексіністерімде араласпаан. 16Фессалоник саарда даа полғанымда, сірер пір-ікі хати минің кирексеенім хоостыра мағаа ыс турғазар[+]. 17Мин пирерін кирексеенімнеңер нимес, че киректерің сірерге туза ағылзын тіп сағынғанымнаңар[+]. 18Мин прай нимеңер алдым, чырғап турбын. Сірер Епафродитнең ысхан нимені алғаныма чӧпсінчем. Сірернің сыйииңар тадылығ чыстығ алас, Худайға салылған чахсы тайығ[†] осхас[+]. 19Худайым минің, тізең, Позының илбек пайынаң Христос Иисустың пастыра сірернің ноо даа кирексіністеріңні толдыр пирер[+]. 20Худай Пабабысха хаӌан даа сабланыс[†] ползын. Аминь[†].


Харындастарыбыс сірерге изен читірчелер

21Христос Иисусха киртінчеткен полған на ах-арығ[†] кізее изен читіріңер. Миннең хада полчатхан прай харындастарыбыс сірерге чолабит ысчалар[+]. 22Прай ах-арығлар[†], улам хағанның чуртындағылар сірерге изен читірчелер[+]. 23Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы сірернең хада ползын. Аминь.[†]

### Колоссадағыларға

#### Колоссадағыларға

Колоссадағыларға


Павелнің колосстағыларға пічии

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Павелнің колосстағыларға пічии


Павелнің колосстағыларға пічии

Пу пічікті Павел ідӧк римдегі харибдең пасхан. Павел позы Колосстағы христианнарны таныбаан, пу тигірибні Чахсы Хабарның пасха ӱгретчізі тӧстеен. Пу пічік Ефестегілерге Пічікке сағызынаң уғаа чағын.

Колосс саар (Ефестең 200 километр іскер) ӧң-пазы киртіністер тараан аймахта турған. Аның сылтаанда орындағы Христос тигірибіне Христос киртінізінең чараспас чой ӱгредіглер кіргеннер. Оларның хай піреелері, арачыланып алар ӱчӱн, хыйғазы артых кізі поларға, ас чон на пілчеткен ӧнетін пілістіг поларға кирек тіп, ӱгреткеннер. Олар, истиин тартынчатхан ит-сӧӧктің оңдайынӌа полбин, ис-сиптің чазыхтығ кӱзінең позирға кирек тіп, ӱгреткеннер. Ӱгредіглерінде ідӧк, Худайның кӧңніне кірер ӱчӱн, андағ-мындағ чозахтар толдырарға кирегінеңер чоохталған.

Павел пу чой ӱгредігдеңер піліп алғанында, колосстағыларны Иисус Христостың сын киртінізінде пик турғызар ӱчӱн, пічік пазыбысхан. Павел андағ сын киртініс кізілерні Худайнаң чарастырчатхан Христостаңар Чахсы Хабар полчатханын кӧзітче. Христос иң ӧӧркі Кӱс полча, Ол ла кізілернің пазырарына турыстығ. Христостың ӧлімі пастыра Худайнаң чарас салғаннаңар, христианнар чозахтарны хоғар сағыссырастарынаң позыпчалар. Оларның сағыстары сыннаң чахсы поларына, удур-тӧдір пыро тастазарына, Худайны саблирына паза кӧс-сӧбіреде чахсы хылынызарына айлан парған нооза.

#### 1


Алғыстап пазырғаны

1Павел, Худай кӧңні хоостыра Иисус Христостың илӌізі[†], паза Тимофей харындас[+] 2Колосс саарда чуртапчатхан ах-арығларға[†] паза Христос Иисусха киртінчеткен харындастарыбысха чолабит ысчабыс. 3Худай Пабабыстаң паза Иисус Христос Хан-пигібістең[†] паарсас паза амыр хоных сірерге ползын. Сірердеңер пазырған сай, Худайны паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың Пабазын сыбыра алғыстапчабыс[+].

4Піс сірернің Христос Иисусха киртінчеткеннеріңні паза прай ах-арығларға[†] хынчатханнарыңны искебіс. 5Сірерге тигірде тимнел парған нимее ізенчезер нооза. Сірер анзынаңар Чахсы Хабарның сын сӧзінде искезер[+]. 6Ол сӧс сірернің араңарда паза тиксі-тилекейде чӧрче. Ол, ӧзіп, ниміс пирче. Ідӧк сірер Худайның сын паарсазын піліп алған кӱннең пасти сірерде дее ол сӧс ниміс пирче[+]. 7Сірер, тізең, Худайның паарсазынаңар пістің хынған хабасчыбыс Епафрастаң, Христостың сірерге киртістіг нымысчызынаң, искезер[+]. 8Худай Худынаң[†] пирілген хынызыңардаңар ол піске искір пирген нооза.

9Аннаңар піс тее, мыны ис салған кӱннең сығара, сірердеңер тохтағ чох пазырчабыс. Худай Позының пӧгіннерінеңер сірерге толдыра піліс пирзін тіп, Аннаң сурынчабыс. Іди сірер хайдағ даа нимеде хыйға тудынарзар паза Худай Худынаң[†] пирілчеткенні оңар пілерзер[+]. 10Сірерні Худайға турыстығ ползыннар тіп сағынчабыс. Прай нимеде Аның кӧңнінӌе хылынзыннар, ноо даа нимеде чахсы киректернең нимістіг полып, Худайны пілерін алғытсыннар тіп сурынчабыс[+]. 11Ноо даа нимеде сыдамах паза тыстаныстығ поларларың ӱчӱн, Худай Позының саблығ кӱзінең сірерні прай нимеде пик ит салзын[+]. 12Пісті чарыхта ах-арығларның[†] ӱлӱзін аларға хығырған Худайны паза Пабаны алғап турыңар. 13Ол пісті харасхы ӱлгӱзінең ал халған паза Позының хынған Оолғының хан-ӱлгӱзіне кир салған[+]. 14Оолғының ханы пастыра Худай пісті пос ит салған паза чазыхтарыбысты[†] позытхан[+].


Христостың кем полчатханы паза Аның иткен кирее

15Ол кӧрінмес Худайның омазы полча. Ол ноо даа чайаахтаң пурун тӧреен тун Оолғы[+]. 16Тигірдегізі паза чирдегізі, кӧрінчеткені паза кӧрінмезі – прай ниме Аның пастыра пӱткен: ӱлгӱ сіреелерінде одырчатханнар ба, хан-пиг полчатханнар ба, пастыхтар ба, ӱлгӱлер бе – прай ол Аның пастыра паза Ағаа пӱдірілген[+]. 17Ол ноо даа нимедең пурун полған, прай ниме Аның пастыра турча. 18Тигіриб[†] Аның ит-сӧӧгі полча. Ол Позы, тізең, тигірибнің[†] пазы. Ол – прай нименің пасталғаны. Ол ӧліглернің аразынаң тірілген тун Оолғы полча. Ол ноо даа киректе пастағызы ползын[+]. 19Худай Христоста Худайның толдыразы ползын тіп хынған нооза[+]. 20Аның кіресте[†] тӧгілген ханынаң чирдегізін дее, тигірдегізін дее амырат салып, Аның пастыра Худай Позынаң прай нимені чарастыр салған[+]. 21Сірерні дее ідӧк чарастыр салған. Алында сірер Худайдаң оортах турғазар, Аның ыырӌызы полғазар. Сірернің сағыстарың чабал киректерге айлан парған полған[+]. 22Амды, тізең, Христостың пу чирдегі иді-сӧӧгі пастыра Худай сірерні Позынаң чарастыр салған. Ол Позының алнында сірерні ах-арығ, пыро чох, пір чігі чох кӧзідерге тіп, Христостың ӧлімінең анзын иткен[+]. 23Итсе, сірер киртіністе пик паза ікінӌілебес полыңар. Сірер искен Чахсы Хабарның ізенізінең хыйа полбаңар. Ол Чахсы Хабар тигір алтында прай чайалған нимее чарлалған. Мин, тізең, Павел, ол хабарның нымысчызы пол парғам[+].


Павелнің тигірибдегі тоғызы

24Амды сірернің ӱчӱн ирееленчеткеніме ӧрінчем. Позым илеп, мин Христос кӧрген чобағның чидіспинчеткенін толдырчам. Тигіриб полчатхан Аның Иді-сӧӧгі ӱчӱн ирееленчем[+]. 25Худайның устааны хоостыра мин ол тигірибнің нымысчызы полчам. Худай Позының сӧзін сірерге толдыразынаң чарлирға мағаа чахаан[+]. 26Ол сӧс пурунғыдаң ала кӧп тӧллердең чабылған чазыт полған. Амды, тізең, ол Аның ах-арығларына азыл парған[+]. 27Оларға Худай пу чазыттың прай чоннарға пар пайын паза сабланызын ас пирерге иткен. Ол чазыт – сірерде чуртапчатхан паза сабланысха[†] ізеніс пирчеткен Христос[+]. 28Ол Христосты піс чарлапчабыс, полған на кізіні, ӱгредіп, хыйғазын кирдірчебіс. Піс аны, полған на кізі, Иисус Христоснаң пірге полыбызып, теен парары ӱчӱн, итчебіс. 29Аның ӱчӱн мин пар-чох кӱзімні салынып істенчем. Мағаа Христос пирчеткен илбек кӱснең кӱрес парчам[+].

#### 2

1Сірернің паза Лаодик саардағыларның, ідӧк мині сын позымны кӧрбеен прайзының ӱчӱн хайдағ кӱрезіг апарчатханымны сірерні пілзіннер тіп сағынчам. 2Мин, оларның кӧңнілері кӧдірілзін, удур-тӧдір хынызып, пірге тудынзыннар тіп сағынчам нооза. Іди олар, сағыс пайына чидіп, Худай Пабаның Христос полчатхан чазыдын піліп аларлар[+]. 3Анда хыйғаның паза пілістің пар-чох пайы чазырылых[+]. 4Мин піреезі чойырхос чоохтарнаң сірерні аптап албазын тіп анзын чоохтапчам[+]. 5Мин пу позым сірернең хада полбазам даа, худым сірернең хада. Сірер орта тудынчатханыңарны паза Христосха пик киртінчеткеніңерні кӧріп, ӧрінчем[+].


Христос сын чуртас пирче

6Ол оңдайнаң сірер Христос Иисусты Хан-пигні[†] чіли постарыңа алғазар. Аннаңар Анынаң хада пір полып чуртаңар[+]. 7Христоста тамырларыңны салыңар, Анда постарыңны пӱдіріңер. Киртіністе, сірерні ӱгреткен хоостырох, пик турыңар. Чӱректерің алғыстасха толынзын[+]. 8Кӧріңер зе, харындастарым, піреезі сірерні хыйға чоохтарынаң, алаахтырыстың тик сӧстерінең, кізілер кибірінең, тилекейні пӱдірчеткен кӱстерінең аптап албазын. Анзы Христостаң нимес[+]. 9Худайның толдыразы Христоста чуртап, кізі омалығ пол парча[+]. 10Сірерде дее Христостың пастыра Худайның толдыразы пар. Христос ноо даа пастыхтың паза ӱлгӱнің пазы полча[+]. 11Сірерге сӱннетті[†] кізі холынаң иттірбееннер. Христос сірерге позының сӱннедін итіріп, кізі постарыңнаң пос ит салған[+]. 12Хаӌан сірер кіреске[†] тӱскеннеріңде, Анынаң хада чығдырт салғазар. Анынаң хадох тіріл парғазар. Сірер, Аны тірілдірген Худайның кӱзіне киртініп, тіріл парғазар[+]. 13Сірер чазыхтарда[†] чуртааннарыңда, Молӌағны[†] пілбинчеткен, Худайы чох, істіңер ӧліг кізілер полғазар. Худай, тізең, сірерні Христоснаң хада тірілдірібіскен. Піске прай чазыхтарыбысты[†] позыдып,[+] 14пістең тоғыр пазылған алымнар пічиин чох иткен. Ол аны, сірердең хыйа алып, кіреске[†] хазап салған[+]. 15Пастыхтарның паза ӱлгӱлернің кӱзін пылазып, оларны прай чоннарның алнында іле сығарып, Позының чиңізін пайрам чорығынаң таныхтаан[+]. 16Аннаңар сірер чеен-іскен нименің ӱчӱн, сірер ӱлӱкӱннерні, наа ай пайрамын, суббота[†] кӱнін таныхтаан-таныхтабааннарың ӱчӱн пірдеезі сірерні пыролабазын[+]. 17Анзы килер тустың кӧлеткізі ле, ит-хан, тізең, Христости[+]. 18Посты пазынарға, ангеллерге[†] пазырарға хынчатханнарның пірдеезі сірерні аптап албазын. Постары кӧрбеен нимедеңер чоохтап, кізілер постарының хыйғаларынаң махтанысчалар. 19Олар Христоснаң палғалыс тутпинчалар. Христос, тізең, ит-ханның пазы полча. Ол ит-ханны, чӱллернең паза сиирлернең піріктіріп, тыытча. Анзы Худай ӧскіргені хоостыра ӧсче[+].


Христоснаң хада ӧлім паза Худайда чуртас

20Аннаңар сірер, Христоснаң хада ӧл парып, тилекейнің кӱстерінең позып парғазар. Андағда ноға сірер, пу чарыхта чуртапчатханнар чіли, ӱгредіглерге тудынчазар:[+] 21«мыны итпе», «чібе», «теңме» –[+] 22пу чахығларнаң тузаланчатса, олар чох идеріне ағылчалар. (Пу тузаланған хоостыра чох пол парыбысчатхан нимелер). Олар кізі чахығларына паза ӱгредиине тӧстенчелер нооза[+]. 23Пу нименің кӧрімі ле хыйға: пос кӧңнінӌе Худайға пазырғаны, посты пазынғаны, ит-ханны илеткені. Че олар кізі хынығыстарын чох идерінде тузазы чохтар.

#### 3

1Сірер Христоснаң хада тіріл парған ползар, ӧӧре харазыңар. Анда Христос Худайның оң саринда одырча[+]. 2Чирдегі нимес, ӧӧркідегі нимелердеңер сағынчадыңар. 3Сірер ӧл парғазар нооза, сірернің чуртазыңар, тізең, Христоснаң хада Худайда чазырыл парған[+]. 4Сірернің чуртазыңар полчатхан Христос азылза, сірер дее Анынаң хада сабланыстығ[†] азыларзар[+].


Иргі паза наа чуртас

5Аның ӱчӱн постарыңның пу чирдегі ит-ханыңарны ӧлдірібізіңер: чӧреес хылыхтарны, арығ нимес киректерні, хыӌыхты, чабал хынығыстарны, чабдыланысты. Чабдыланыс ол чой худайларға пазырынғаны полча[+]. 6Ол нимелернің ӱчӱн тообас кізілерге Худай ӧкпезі чидер[+]. 7Сірер дее ол чонның аразында чуртаан туста олар осхас полғазар[+]. 8Амды прай пу нимені хыйа идіңер: ӧкпеленісті, хазырланысты, чабалланысты, хырызынысты, ээн-аастанысты[+]. 9Чойланыспаңар. Алындағы чуртасты паза иргі чуртас кибірлерін хыйа ал тастабысхазар[+]. 10Сірер наа кізі пол парғазар. Пу наа кізі, Худайны пілгені пастыра нааӌыланып, позының Чайаачызының омазына тӧӧй полып одырча[+]. 11Андада – грексің ме алай иудейзің, сӱннет[†] итіргезің ме алай итірбеезің, ырахтын килген кізізің ме алай скифсің[*], хулзың ма алай пос тӧреен кізізің – пасхазы чоғыл. Че прай ниме паза прай нимеде – Христос[+]. 12Аннаңар, Худайның таллаан чоны чіли, ах-арығлар[†] паза хыныстығлар чіли, килістіре тонаныбызыңар: кізее айаачы, чағбан хылыхтығ, пазымнығ, нымзах, тоозылбас тыстаныстығ пол парыңар[+]. 13Пірее кізінің піреезіне хоп полза, удур-тӧдір тыстанызыңар. Христос сірерге хайди пыро тастаан, сірер дее ідӧк идіңер[+]. 14Че прай нименің тастына хыныс кибін кизібізіңер – ол чахсының иң артығын піріктірче[+]. 15Худайның пирчеткен амыры сірернің чӱрееңерні устазын. Ағаа сірер, пір ит-ханнығ пол парып, хығыртылғазар. Алғыстығ полыңар[+]. 16Христостың сӧзі толдыразынаң сірерде чӧрзін. Удур-тӧдір пар-чох хыйғаңарнаң ӱгредізіңер паза сағыс алындырызыңар. Худайны саблапчатхан ырлар паза сарыннар ырлап, чӱрееңерде Хан-пигні[†] алғыстап, Ағаа сарнаңар[+]. 17Ниме дее итчетсеңер, чоохтапчатсаңар, Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың адынаң итчедіңер. Аның пастыра Худай Пабабысты алғаңар[+].


Наа чуртаста удур-тӧдір хылынысханы

18[•]Ипчілер, иріңернің чооғын истіңер. Хан-пиге киртінчеткен кізее іди иткені орта полар[+]. 19Ирлер, ипчілеріңе хыныңар, оларға хазырланмаңар[+]. 20Палалар, ноо даа нимеде паба-іӌеңернің чооғын истіңер. Анзы Хан-пигібістің кӧңніне чарас. 21Пабалар, палаларыңның кӧңнілері тӱспес ӱчӱн, оларны хыпчыхтандырбаңар. 22Хуллар, сірернің пу чирдегі ээлеріңнің чооғын истіңер. Чойырхостар чіли, харах кӧзіне ле нимес, че Худайны сағынып, арығ чӱрекнең чӧрініңер[+]. 23Ноо даа ниме итчетсеңер, пар-чох кӧңніңер салынып, кізілерге нимес, Хан-пигібіске иткенни идіңер. 24Аның ӱчӱн сірерге Хан-пигнің пайынаң сыйых пирілерін пілчезер. Сірер Хан-пигібіс Христосха хул полчазар нооза[+]. 25Кем сынынӌа итпезе, ағаа сын нимеснең нандырылар. Худай прайзына пір тиң хайча[+].

#### 4

1Ээлер, сірернің дее тигірде Хан-пигіңер[†] парын піле, хулларға орта паза сынынӌа хылыныңар.


Ӱгреде чоохтааны

2Сыбыра пазырчадыңар, пазырчатса, сиргек полыңар паза алғыстаңар[+]. 3Пістеңер дее ідӧк пазырчадыңар. Худай піске Христостың чазыдынаңар сӧсті чарлирға чол ас пирзін. Пу чазыттың ӱчӱн мин кинӌедебін нооза[+]. 4Аны ас полар иде чоохтирға кирекпін.

5Тоғырхыларнаң хыйға тудыныңар, пар тусты тузалығ иртіріңер[+]. 6Сурған кізее хайди нандырарын піліңер: сӧстерің паарсастығ паза ӧтіг ползын[+].


Алғастар

7[•]Тихик, хынған харындазыбыс, Хан-пигнің[†] сын нымысчызы паза хабасчыбыс, миннеңер прай чоохтағлап пирер[+]. 8Мин аны сірерзер, пістің киректерібістеңер чоохтап, кӧңнілеріңні кӧдір пирерге ысхам[+]. 9Аннаң хада сірердең килген Онисимні, киртістіг паза хынған харындазыбысты, ыстым. Олар мында ниме полчатханын сірерге чоохтағлап пирерлер[+]. 10Миннең хада чабығда одырчатхан Аристарх сірерге изен читірче. Ідӧк Марк, Варнаваның чеені, изен читірче. (Марктаңар сірер чахығ алғазар: сірерзер килзе, удурлаңар аны.)[+] 11Ідӧк Иуст тіп солалығ Иисус изен читірче. Иудейлердең[†] олар ла, Худай хан-ӱлгӱзі[†] килер ӱчӱн миннең хада тоғыс идіп, минің кӧңнім кӧдірчелер[+]. 12Сірердең килген Епафрас, Иисус Христостың хулы, изен читірче. Сірерні, тееніп, Худайның кӧңнін сыбыра пик сағыснаң толдырзыннар тіп сірернің ӱчӱн пазырып, парчан кӱзін салып кӱрес парча[+]. 13Сірернің, ідӧк Лаодик паза Иерополь саарлардағыларның ӱчӱн аның матап кӱстен парчатханын паза сағыссырапчатханын киречілепчем. 14Хынған пістің имӌібіс Лука паза Димас сірерге изен читірчелер[+]. 15Лаодиктегі харындастарыбысха, ідӧк Нимфаа паза аның ибдегі тигірибіне[†] изен читіріңер[+]. 16Пу пічік сірерде хығырыл парза, Лаодиктегі тигірибде[†] хығырылзынох тіп чахып салыңар. Тігізін, тізең, Лаодиктегізін, сірер хығырбоғызыңар[+]. 17Архипке піди чоохтап салыңар: кӧр, Хан-пигібісте алынған чӧрінізіңні толдыр сал[+].

18Мин, Павел, алғасты[†] позымның холымнаң пастым. Минің кинӌелерімні сағын чӧріңер. Прайзыңарға паарсас тӱссін. Аминь[†][+].

### 1 Фессалониктегілерге

#### 1 Фессалониктегілерге

1 Фессалониктегілерге


Павелнің фессалониктегілерге пастағы пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Павелнің фессалониктегілерге пастағы пічии


Павелнің фессалониктегілерге пастағы пічии

Македон аймағының кіні Фессалоник саар полған. Павел пу саарда Чахсы Хабарға 50 чылда ӱгреткен. Ыырӌылары хысхан сылтаанда Павелге пу саардаң парыбызарға киліскенде, илӌі, Христосха наа ла айланған кізілері киртіністең хыйа полыбыспазыннар тіп, сағыссыраан. Аннаңар ол Коринфтегі полысчызы Тимофейні Фессалониктегі христиан тигірибінің киректерін піліп аларға ызыбысхан. Тимофей чахсы тылаастар ағыл килген. Ол саарда христианнарны сӱрзелер дее, олар Христосха киртіністе пик паза махачы тудынғаннар.

Андағ даа полза, Павел киртіністерін пик идерге тіп, позы оларға пічік пас пирген. Пу пічік ӱс ӧӧн погіннең пазылған: 1) тигірибнің кізілері Павелнің постарына чахсы хылынчатханын ікінӌілебестері ӱчӱн; 2) киртініске наа айланған кізілерге алында иткен чазыхтарынаң позирға полызар ӱчӱн; 3) ӧлімнеңер паза Христостың пу чирге соңархы туста айланарынаңар сағыстарының орта-сабазын пілері ӱчӱн.

#### 1


Алғас

1Піс, Павел, Силуан паза Тимофей, сірерге, Худай Пабабыстың паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың Фессалоник саардағы тигірибіне[†] чолабит ысчабыс: Худай Пабабыстаң паза Иисус Христос Хан-пигібістең[†] паарсас паза амыр хоных сірерге ползын[+].


Фессалониктегілернің ӱчӱн Худайны алғыстааны

2Пазырчатсабыс, сірерні сағынып, прайзыңарның ӱчӱн Худай Пабабысты сыбыра алғыстидырбыс[+]. 3Піс Худай Пабабыс алнында пазырып турчатсабыс, киртініс паза хыныс киреенде сірернің кӧп істенгеннеріңні паза Хан-пигібіс Иисус Христосха пик ізеністеріңні сағыста тудадырбыс. 4Худайыбыстың хынған харындастары! Худай сірерні таллаанын піледірбіс:[+] 5Чахсы Хабарны сӧсте ле нимес, че сын кӱзін кӧзідіп, Худай Худынаң[†] паза кӧп киречілестернең ағылдыбыс нооза. Сірернің араңарда полғаныбыста, пістің хайди чуртааныбысты пілче нооңзар – анзына сірерге киречілес полған[+].


Фессалониктегілер прайзына кӧзідім

6Сірер зе, Иисус Христостаңар сӧсті алынып, кӧп ирее кӧргезер. Андағ даа полза, Худай Худынаң[†] пирілчеткен ӧрініснең піске паза Хан-пигібіске кӧӧгіп пастаазар[+]. 7Іди сірер Македон паза Ахай чирлерінде киртінчеткеннерге прайзына кӧзідім полыбысхазар. 8Сірердең сығара Худай сӧзі Македон паза Ахай чирінӌе ле нимес, че тиксі чирлерӌе тараан, сірернің Худайға киртіністерің сабланған – піске аннаңар ниме дее чоохтирға кирек чоғыл. 9Кізілер постары чоохтапчалар, хайди сірер пісті удурлаазар паза хайди чой худайлардаң аар айланып, сын, тіріг Худайның нымысчылары поларға килгезер[+]. 10Олар ідӧк чоохтааннар, хайди сірер Худай Оолғының Иисус Христостың тигірдең килерін сағыпчазар. Аны Худай ӧлімнең тірілдірген. Ол, тізең, пісті полар чарғының хорғызынаң арачылаан[+].

#### 2


Павелнің Фессалониктегі тоғызы

1Постарың даа, харындастар, сірерзер килгенібістің тик полбаанын пілчезер. 2Че, сірер пілчезер, пастап Филипп саарда хыйал кӧріп, сӧклеттіріп, кӧп тоғырланыстарға хайбин, Худайның піске пирген илбек махачыланызынаң Худайның Чахсы Хабарын сірерге читірерге тідінібіскебіс[+]. 3Пістің ӱгредиибісте алӌаастаныс таа, хара сағыстар даа, кӧйтіктеніс тее чоғыл нооза[+]. 4Че Худай пісті Чахсы Хабар тарадарға турғысханда, піс, кізі кӧңніне кірерге нимес, че чӱреебісті сынапчатхан Худайның кӧңніне кірерге полып, чоохтапчабыс[+]. 5Пілче нооңзар, сірернің алныңарда чойырхос сӧстерін хаӌан даа чайбаабыс, кӧйтіктенмеебіс: Худай киречі![+] 6Сірер дее, пасхалары даа пісті махтазыннар тіп сағынминчабыс[+]. 7Піс, Христос илӌілері[†] полчадып, улуғ кӧӧліг чиде тӱзер полғабыс. Че піс, сірернің араңарда полғаныбыста, сірерге, іӌе палаларына чіли, сағыссыраабыс. 8Піс сірерге хынчатханнаңар, сірерге Худайның Чахсы Хабарын на нимес, че чуртазыбысты даа пирерге тимде полғабыс. Іди сірер піске аарлығ пол пардыңар![+] 9Сірер, харындастар, пістің ӱзе тоғынғаныбысты ундубаан поларзар: пірдеезіне аар-чӱк поларға хынмин, хараа-кӱнӧрте тоғынғабыс. Олох туста піс Худайның Чахсы Хабарын сірернің араңарда таратхабыс[+]. 10Сірернің, Худайға киртінчеткеннернің, алнында піс ах сағыстығ, арығ чӱректіг, кӧйтіктенмин тудынғанға сірер дее, Худай даа киречі. 11-12Пілче нооңзар, хайди піс полғаныңардаң, паба палаларынаң чіли, сурынғабыс, ӱгреткебіс паза алданғабыс: сірерні Позының хан-чиріне паза сабланызына хығыртхан Худайыбысха турыстыра тудыныңар тіп[+][+].


Павел сӧсті алынғаннарға ӧрінче

13Аннаңар, сірер пістең искен Худай сӧзін, кізі сӧзін чіли нимес, че Худай сӧзін чіли алынғаннарың ӱчӱн, Худайыбысты сыбыра алғыстапчабыс. Ол сынынаң Худай сӧзі паза сірерге, киртінчеткеннерге, тееліп, сірерні алыстырча[+]. 14Сірер, тізең, харындастар, Иудей чиріндегі[†] Иисус Христосха киртінчеткен Худай тигіриблерінің[†] чолынӌа пар сыхтыңар: олар иудейлерге[†] хыйыхтатханни, сірер дее пос чонынаң ирее кӧрдіңер[+]. 15Ол иудейлер[†] Хан-пигібіс[†] Иисус Христосты паза Аның ухаанӌыларын[†] ӧдір салғаннар. Пісті дее сығара сӱрібіскеннер. Худайның кӧңнін толдырбин, прай даа кізілерге тоғырланчалар[+]. 16Олар піске Худайның Чахсы Хабарын чоннарға, арачыланзыннар тіп, тарадарға пирбинчелер. Іди полып, олар постарының чазыхтарының[†] санын хосчалар. Че мына Худайның чарғызы оларға чидібӧк одыр[+].


Павелнің Фессалоник саарда хатап полып аларға сағынғаны

17Харындастар! Піс сірердең ӱр нимеске ӧкіс хала парғаныбыста – итсе, чӱреебісте піс сірернең хаӌан даа чарылыспаабыс – сірерні кӧрерібіс уғаа тың килчеткеннеңер, сірерзер айланарға кӱстенгебіс[+]. 18Аннаңар піс, улам мин, Павел, сірерзер килерге пір ле хати сағынмаабыс, че піске сайтан[†] харығ пол парған[+]. 19Сірернің ӱчӱн нимес пе, пістің ізеніс, ӧрініс пар паза Иисус Христос килген туста, Аның алнында Чахсы Хабарның чиңізінең махтанар оңдай пар[+]? 20Сірер пістің сабланызыбыс паза ӧрінізібіс полчазар нооза.

#### 3


Тимофейнің Фессалоник саарзар ызылғаны

1Паза сахтап полбин, піс Афин саарда мині чалғызан халғызарға чарат салғабыс[+]. 2Аннаңар Тимофей харындастарыңны, Худай нымысчызын паза Христостың Чахсы Хабарын тарадарында хада хабасчатхан тоғынӌыбысты, ысчабыс: сірерні киртінізіңерде пик итсін паза часхарзын[+]. 3Ана андада пу ирееленістерде пірдеезі киртіністең тӧдірленмес: постарың пілче нооңзар, пу ирееленістерде сыдас парары пістің ӱлӱзібіс полча[+]. 4Ундубаазар ба? Піс сірерде полғаныбыста, сірернің ирееледерлеріңні чоохтаабыс, хайза. Іди пол парғанын постарың даа пілчезер. 5Аннаңар, паза сағба чохта, мин дее, сыдаспин, киртіністерің пик пе тіп, пілерге ыстым. Пик полбаза, сайтан[†] сірерні хыӌаландыр салза, пістің иткен тоғызыбыс тик парар[+].

6Сағам за, Тимофей сірердең айлан килгенде паза сірернің киртіністеріңнеңер, хыныстарыңнаңар чахсы хабарны ағыл килгенде, пісті сағысха чахсы кирчеткеннеріңні паза сірер дее пісті, піс сірерні чіли, кӧрерлерің килчеткенін читір пиргенде,[+] 7сидіктерібісте, ирееленістерібісте, сірер, харындастар, киртіністіг полғаннарыңа пістің дее кӧңнібіс ӧрінді. 8Амды Хан-пигібіске[†] киртіністе пик тудынчатханыңарны пілчеткенібісте, піске дее чуртирға ниик полыбысты.


Павел ӧрінче паза фессалониктегілерні алғапча

9Сірернің ӱчӱн, Худайыбыс алнында сірер пирчеткен ӧрінізібіс ӱчӱн піс Худайны хайди алғаӌаң поларбыс? 10Киртіністеріңе читпинчеткенін толдырар ӱчӱн Худайдаң сірернең тоғазып аларға сурынып, хараа-кӱнӧрте тохтабин пазырчабыс[+]. 11Худай Пабабыс Позы паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христос сірерзер пістің чолыбысты ас пирзін[+]. 12Піс сірерге хайди хынчабыс, андағох хыныснаң Хан-пигібіс сірерні толдырзын паза азындырзын – удур-тӧдір дее, прайзына даа[+]. 13Іди чӱрееңнерні пик идіп, сірер, Хан-пигібіс Иисус Христос Худай кізілерінең хада килген туста, Худайыбыс паза Пабабыс алнында ах-арығ[†] паза чазых[†] чох турыбызарзар. Аминь[†][+].

#### 4


Худайның кӧңніне кірчеткен чуртас

1Мының соонаң, харындастар, Христос Иисустың адынаң алданчабыс сірердең, хайди поларынаңар паза Худайның кӧңнінӌе ниме идерінеңер пістең кӧзідім алып, пу киректе маңнанысха чит турыңар[+]. 2Пілче нооңзар, Хан-пигібіс[†] Иисустаң хайдағ чахығларны сірерге читіргенібісті. 3Худай кӧңні андағ: ах-арығ[†] чуртас чуртирға, чӧреес хылыхха пастырбасха[+]. 4Полғаны ла позының ирепчі хонығында ах-арығ[†] кӧңніліг ползын, удур-тӧдір аарлазып хылыныссыннар[*]. 5Худай пілбинчеткен чоннар чіли, сайбах сағыстарға салынмаңар[+]. 6Харындастарыңның хонығына чойнаң сыынып алып, аны сайбабаңар: Хан-пиг[†] – піс анзын сірерге чоохтаан паза сизіндірген полғабыс – андағ нименің ӱчӱн хатығлир. 7Худай сірерні кір-похсахха пастырбасха, ах-арығ[†] чуртирға хығырған[+]. 8Пу ӱгредіге тоғырланчатханнар кізее нимес, че Худайға тоғырланчалар. Ол, тізең, сірерге Позының ах-арығ Худын пирче нооза.

9Харындастар чіли хынызардаңар сірерге пазары даа кирек чоғыл, сірерні постарыңны даа Худай удур-тӧдір хынарға ӱгрет салған[+]. 10Сірер тиксі Македон чирінде дее харындастарыңа ідӧк хылынча нооңзар. Алданчабыс сірердең, харындастарыбыс, улам кӱстенерге: 11-12киртінізі чохтар алнында иптіг тудынар ӱчӱн паза пір дее нимедең хызылбас ӱчӱн, піс чоохтаанни, амыр чуртап, пос киреен идіп одырарға паза пос холынаң тоғынарға матап сіреніңер[+][+].


Хан-пигібістің ікінӌізін килері

13Харындастар! Сірер, ізеніс чох кізілер чіли, чобалбас ӱчӱн, киртіністе ӱреен кізілернең ниме поларын пілзіннер тіп сағынчам[+]. 14Піс Иисус, ӧліп, тірілгеніне киртінчетсебіс, піс, Ол хатап айланза, Худай Анынаң хада Иисусха киртініп ӱрееннерні ағыларына ідӧк киртінерге кирекпіс[+]. 15Піс Худай ӱгредии хоостыра чоохтапчабыс нооза: піс, Хан-пигібіс килер тусха тіріг чӧрер кізілер, алында ӱреен кізілердең пурун Ағаа тоғаспаспыс[+]. 16Архангел ӱні истіл парза паза Худайның пырғызы тапсабысса, Хан-пигібіс Позы даа тигірдең тӱс килер, Христосха киртініп ӱрееннер пурун тіріл килерлер,[+] 17анаң піс, тіріг халғаннары, оларнаң хада-пірге пулуттарда чыыл парып, Хан-пигінең ӧӧре тоғас парарбыс. Соонаң Хан-пигінең сыбыра хада поларбыс[+]. 18Ана іди пу сӧстернең удур-тӧдір часхарызыңар.

#### 5


Иисус ікінӌізін килер тустаңар

1Хан-пигібістің[†] килер тузы-тимінеңер, харындастар, сірерге пазарға кирек чоғыл[+]. 2Постарың даа пілче нооңзар, Худай кӱні, хараа оғыр кіргендег, ус-санабас чиде салар[+]. 3Хаӌан «Ізестіг амыр паза хорығыс чох тус» тіпчетселер, пала таапчатхан ипчінің толғахтары пасталғанни, кинетін сайбағлар тузы чиде тӱзер – аннаң пірдеезі ос полбас[+].

4Че сірер, харындастар, харасхыда нимессер, аннаңар пу кӱн сірерге, оғыр чіли, кинетін чағдабыспас[+]. 5Прайзыңар сірер чарыхтың паза кӱннің палаларызар – піс тӱн харааның даа, харасхының даа палалары нимеспіс нооза[+]. 6Аннаңар піс, киртінізі чохтар чіли, узуғлабааңар, че тимніг, сах чӧрееңер[+]. 7Узупчатханнар хараазын узупчалар, ісчеткеннер хараазын ізініп алчалар. 8Піс, тізең, кӱн-чарыхтың оолларыбыс. Аннаңар піс, киртініс паза хыныс хуйағынаң чабынып, арачыланысха ізеністің пӧриин кизіп алып, сах чӧрееңер[+]. 9Худай пісті ӧкпезін читірерге тіп салбаан нооза, че Хан-пигібіс[†] Христос Иисустың пастыра арачыланыс аларына салған[+]. 10Ол пісті уйғуда ба, тимніг чӧрзебіс пе, Анынаң хада чуртазыннар тіп, пістің ӱчӱн тынын пир салған нооза[+]. 11Аннаңар сағам сірер хайди итчезер, ідӧк удур-тӧдір часхарызыңар паза ӱгредізіңер.


Тигірибде хайди тудынардаңар

12Харындастар, сірернің араңарда тоғынчатханнарны, сірернең устапчатханнарны, киртіністе чуртирға ӱгретчеткеннерні улуғлирға алданчабыс[+]. 13Тоғыстары ӱчӱн хынып, аарлааңар оларны. Пос аразында ынағ полыңар[+]. 14Харындастар, сах ідӧк арғаастарны сизіндіріңер, туртухчатханнарны кӧдіре алыңар, полынмастарға полыс турыңар, прайзынаң тыстанып тудыныңар[+]. 15Кӧріңер, пірдеезі чабалға чабалнаң нандырбазын, пос посха даа, пасхаларына даа чахсы итчедіңер,[+] 16сыбыра ӧріністіг полыңар,[+] 17сыбыра пазырыңар,[+] 18прай нименің ӱчӱн алғаңар: Христос Иисусха киртінчеткен ползаңар, Худайның сірерге андағ кӧңні[+]. 19Худай Худын[†] ӱзірбеңер,[+] 20ухаанӌыласты[†] нимее салбин полбаңар. 21Прай нимені сынаңар, чахсаа тудыныңар,[+] 22ноо даа чабал нимедең озыңар. 23Амыр пирчеткен Худайыбыс Позы сірерні тооза ах-арығ[†] ит салзын. Хан-пигібіс Иисус Христостың килеріне сірернің худыңар, кӧңніңер, идіңер пырозы чох хайраллал халзыннар[+]. 24Сірерні хығыртхан Худай киртініске турыстығдаңар аны ит полар[+].


Анымӌохтасханы

25Харындастар, пістеңер пазырыңар,[+] 26прай харындастарны ах-арығ[†] кӧңніңернең, охсанызап, алғаңар[+]. 27Хан-пигібістің адынаң пу пічиимні прай ах-арығ[†] харындастарыбысха хығыр пирерге алданчам[+]. 28Иисус Христостың паарсазы сірернең хада. Аминь[†].

### 2 Фессалониктегілерге

#### 2 Фессалониктегілерге

2 Фессалониктегілерге


Павелнің фессалониктегілерге ікінӌі пічии

[1]

[2]

[3]


#### Павелнің фессалониктегілерге ікінӌі пічии


Павелнің фессалониктегілерге ікінӌі пічии

Пу пічікті Павел фессалониктегілерге пастағы пічиинің соонаң пасхан поларға айабас.

Фессалониктегі христиан тигірибінің хай пірее араласчылары Христостың ікінӌізін килерінеңер Павелнің ӱгредиин саба піліп алғаннар. Оларны Павел пасхан тіп итчеткен пічік путхабысхан поларға айабас. Олар, Иисусты сағамох пу чирге килібізер тіп санап, ах-чарыхтың тӱгенӌізінеңер улам сағыссырап сыхханнар. Павел оларға нандырып, Христостың пу чирге килерінің алнында полар харахха кӧріндіре хай пірее киречілестер парынаңар чарыда чоохтапча. Аннаңар христианнарға тыстанарға паза, ноо даа тоғысты идері тузазы чох ниме теен чіли, пос пастыр чӧрбеске кирек.

#### 1


Алғас

1Павел, Силуан паза Тимофей Худай Пабабысха, Хан-пигібіс[†] Иисус Христосха киртінчеткен Фессалоник саардағы тигірибіне[†] чолабит ысчабыс[+]. 2Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын.


Христос айлан килзе, Худай чарғылиры

3Сірернің киртіністерің ӧсчеткеннеңер паза прайзыңарның пос аразында даа, удур-тӧдір дее улам хынызып чуртапчатханынаңар, харындастар, піс Худайны сірернің ӱчӱн сыбыра алғирға кирекпіс – анзы орта[+]. 4Аннаңар піс позыбыс сірернің тыстанызыңарға, хайди даа сӱрдіріп, хыйыхтадып, киртісті тастабинчатханыңарға Худай тигіриблерінде[†] махтанадырбыс[+]. 5Анзы Худайның сын чарғызы килерінеңер киречілепче. Ол чарғыда сірер Худай хан-чиріне[†] турыстығ саналарзар. Ол Худай хан-чирі[†] ӱчӱн сірер сағам ирее кӧрче нооңзар[+]. 6-8Сірерні хыйыхтааннарға Худай чобағнаң айландыр пирзе, хыйыхтатханнарны, тізең, Хан-пигібіс Иисус, тигірдең киліп, піснең хада часхар салар. Анзы орта полар. Ол, Позының кӱстіг ангеллерінең[†] хада чалыннығ отта киліп, Худай пілбееннердең паза Хан-пигібіс Иисус Христостың Чахсы Хабарын алынмааннардаң ӧс алар[+][+][+]. 9Оларны тоозылбас ӧлімге чарғылирлар паза Хан-пигінең Позынаң, Аның илбек сабланызынаң хыйа идерлер. 10Анзы ах-арығлары[†] Аны сабландырар ӱчӱн, паза прай киртіністіглері Ағаа хайхир ӱчӱн, Ол килер туста полар. Ол кӱн сірер дее, пістің киречілеенібіске киртін парғаннаңар, оларның аразында поларзар[+].


Павелнің пазырызы

11Аннаңар піс сірердеңер сыбыра пазырчабыс. Піс сірерні кӧстеен чуртасха турыстығ поларға, сірерге ноо даа чахсы нимені паза киртістің киректерін идеріне Худайдаң кӱс пирерге сурынчабыс[+]. 12Хан-пигібіс Иисус Христостың ады сірерде сабланзын. Сірер дее, Худайыбыс паза Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы[*] хоостыра, Анда сабланыңар!

#### 2


Чазых оолғынаңар

1Амды, харындастар, Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың килерінеңер паза піс аныңзар чыылызарынаңар чоохтап пирерім килче[+]. 2Пик сағыстығ полыңар. Христостың кӱні чит килді тіп чарлапчатхан хут таа, сӧс тее, піс ысхан тіп итчеткен пічік тее сірерні чалтандырбазын. 3Пірдеезі сірерні пір дее оңдайнаң аптап полбазын: Худайдаң кӧп кізі хыйа полбаанда паза чазых[†] оолғы – ӧлімге салылар кізі – килгелекте, ол кӱн чағдабас[+]. 4Ол, Худайға тоғырланып, кізілер пазырчатхан прай нимедең пӧзік ӧӧрлир. Худай храмында[†] ол, позын худай аданып, одыр салар. 5Мин сірернің араңарда полғанымдох, аны сірерге чоохтаанымны сағысха кирбинчезер бе? 6Сағам даа сірер пілчезер, ниме ағаа, ӧлім оолғына, тузы читкелекте, килерге харығ полча. 7Худай ӱлгӱзіне тоғырланчатхан кӱс тоғын пастабысты. Че ағаа харығ полғаны чолынаң хыйа парыбыспаанда, ол кӱс толдыра хайын полбас[+]. 8Ол арада Худай ӱлгӱзіне тоғырланған кізі сығыс килер, аны Хан-пигібіс[†] Иисус тынызынаң на ӧдір салар, Позы килгенінең не чох ит салар[+]. 9Ӱлгӱ сайбағӌызы, сайтанның[†] кӱзінең тузаланып, аймах кӱстер, танығлар, чой хайхастар[†] идіп килер[+]. 10Арачыланыс пирчеткен сын сӧстерге хынмааннаңар паза алынмааннаңар, ӧлімге парчатхан кізілерні алаахтырып алар ӱчӱн, ол аймах чабал оңдайларнаң тузаланар[+]. 11Аның ӱчӱн Худай, олар чойға киртін парзыннар тіп, алаахтырысха чол ас пирер. 12Андада сынға киртінмееннері, че чазыхха[†] хынғаннары прайзы чарғыладар.


Арачыланысха таллалғаннары

13Хан-пигібіс хынған харындастар! Піс, Худай сірерні арачыланысха пурнада таллап алған ӱчӱн, Аны сыбыра алғыстирға кирекпіс. Сірер Худай Худынаң[†] арығланып паза сынға киртініп арачыланарзар[+]. 14Ол, Хан-пигібіс Иисус Христосты сабланызына кирер ӱчӱн, пістің Чахсы Хабарға ӱгреткенібіс пастыра сірерні арачыланысха хығыртхан[+]. 15Аннаңар, харындастар, сӧстең алай пічіктерібіс пастыра піс пирген ӱгредиибісте пик турыңар паза ағаа тудыныңар[+]. 16Позы Хан-пигібіс Иисус Христос, тізең, паза піске хынчатхан, паарсасха толынчатхан, хаӌанға даа пісті ӱтеерт салған, ізеніс пирчеткен Худай Пабабыс[+] 17чӱреебісті часхар салзын, ноо даа сӧсте паза чахсы киректе пик турғыс салзын[+].

#### 3


Пістің ӱчӱн пазырыңар

1Ол оңдайнаң пістің ӱчӱн пазырыңар, харындастар. Худай сӧзі, сірердӧк чіли тарир паза сабланар ӱчӱн,[+] 2піс, тізең, чабал, чой кізілердең озар ӱчӱн, пазырыңар. Прайзында ла киртініс чоғыл нооза[+]. 3Хан-пигібіс[†], тізең, киртістіг. Ол сірерні киртіністе пик турғызар паза сайтаннаң[†] арачылир[+]. 4Піс чахаанны сірер толдырчатханыңарға паза толдырарларыңа Худайыбыс пісті ікінӌілес чох киртіндірче. 5Хан-пигібіс,[†] тізең, чӱрееңерні Худайның хынызынзар паза Христостың тыстанызынзар айландырзын[+].


Ниме итпин, тик чӧрерінең китеніңер

6Хан-пигібіс Иисус Христостың адынаң чахыпчабыс: арғаас, піс пирген кибір хоостыра чуртабинчатхан харындастаң хыйа парыңар. 7Сірер пістің хоостыра поларға кирек тіп пілчезер. Піс, сірернің араңарда полғанда, арғаастанмаабыс нооза[+]. 8Піс пірдеезінің халазын тик чібеебіс, пірдееңерге аар-чӱк полбасха тіп, хараа-кӱнӧрте майыхханӌа тоғынғабыс[+]. 9Ӱлгӱбіс чохтаңар нимес, че позыбыс сірерге кӧзідім поларға сағынып, іди тудынғабыс[+]. 10Піс сірернең хада полғаныбыста іди чахаабыс, хайза: тоғынминчатхан кізі чібеске кирек[+]. 11Че піс ис халчабыс, сірернің хай піреелері арғаастанчалар, пір дее ниме итпинчелер, прай нимее кірісчелер[+]. 12Андағларға піс Хан-пигібіс Иисус Христостың адынаң айланчабыс паза чахыпчабыс: артых суулабин, тоғынып, халастарын чізіннер. 13Сірернің, тізең, харындастар, чахсы киректерні итчетсеңер, кӧңніңер тӱспезін[+]. 14Пу пічиибістегі сӧзібіске тообаан кізіні, тізең, хайыға алып, аны уйаттырар ӱчӱн, аннаң хыйа полыңар. 15Че аны ыырӌаа санабаңар, харындасты чіли, ӱгредіп одырыңар[+].


Алғааны

16Амыр пирчеткен Хан-пиг Позы, тізең, прай киректерде хаӌан даа амыр кӧңніліг поларға пирзін сірерге. Хан-пигібіс прайзыңарнаң хада![+] 17Минің, Павелнің, пічиимнің тании[*] – позым холымнаң пасхан алғыстас. Мин піди пасчам:[+] 18Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы сірернең прайзыңарнаң хада. Аминь[†].

### 1 Тимофейге

#### 1 Тимофейге

1 Тимофейге


Павелнің Тимофейге пастағы пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


#### Павелнің Тимофейге пастағы пічии


Павелнің Тимофейге пастағы пічии

Тимофей еврей іӌенің паза грек пабаның оолғы полған. Ол Павелнің иң киртістіг хабасчызы полыбызып, анынаң хада, Чахсы Хабарға ӱгредер ӱчӱн, илееде чыл хада чорыхтарында чӧріскен. Пічиинде Павел позының чиит хабасчызының кӧңнін кӧдіріп, христианнар тигірибінеңер хайди артых сағыссырирына ӱгретче.

Пу пічікті ікі чарыбызарға чарир. Пастағы чардығында (1–3 пастағлар) Павел, чой ӱгредіглерге тоғырланарға кирек тіп, сизіндірче. Аның соонда ол христиан тигірибінде чуртасты хайди орта пӱдірердеңер чоохтапча. Ол Худайға пазырарына ӧнетін хайығ айландырча. Ол ідӧк тигірибнің устағӌылары паза оларның полысчылары хайдағ поларынаңар чоохтапча. Ікінӌі чардығында (4–6 пастағлар) Павел Христосха киртіністе Тимофейге кӧзідім поларға киректеңер паза тигірибнің араласчыларын орта ӱгредер тоғысха позын чарыдарға киректеңер чоохтапча. Ол ідӧк Тимофейге аймах чоннаң (улуғларнаң, чииттернең, тул-ипчілернең, хулларнаң) хайди тоғынарынӌа чӧптер пирче.

#### 1


Алғас

1Мин, Павел, Худай Арачылағӌыбыстың паза ізенізібіс Христос Иисус Хан-пигібістің[†] чахааны хоостыра Христос Иисустың илӌізіне[†] турғызылғам[+]. 2Тимофейге, киртінізібісте сын оолғыма, пасчам. Пабабыс Худайдаң паза Хан-пигібіс[†] Христос Иисустаң паарсас, ӧлӌей паза амыр хоных сағаа[+].


Чой ӱгредігдең сизіндіргені

3-4Македон чирінзер парирып, мин сағаа, Ефес саарда халып, андағыларның хай піреелерін пасха ӱгредіглерні тараттыртпазыннар, кип-чоохтарнаң[†] айғаспазыннар паза ӧбекелерні тохтағ чох санастырбазыннар тіп хызааннирға чахаан полғам. Андағ кізілер, киртіністе Худай пӧгіннерін толдырар орнына, тик тартыстар ла сығарчалар[+]. 5Минің чахығларымның пӧгіні, тізең, – Худайға киртінчеткеннерні арығ чӱректең, чахсы кӧңнінең паза чойырхабас киртіністең тӧріпчеткен хыныснаң толдырарға[+]. 6Хайзылары, пу хыныстаң хыйыс парып, тик чоохтарға сабылчалар[+]. 7Олар, ниме чоохтапчатханнарын даа пілбин, нимее ӱгретчеткеннерін дее оңарбин, Худай чахығларының ӱгретчілері поларға сіренчелер. 8Піс, тізең, Худай чахығларынаң орта тузаланчатханнарға чахсы полчатханын пілчебіс[+]. 9Чахығ арығ чӱректіг кізілерге[†] нимес, че чахығны толдырбинчатханнарға, ағаа тообастарға, Худайны нимее салбинчатханнарға, чазыхтығларға[†], Худайы чохтарға, Худайнин кірнең порапчатханнарға, паба-іӌезін чох иткеннерге, кізі ӧдірчеткеннерге,[+] 10суғдыр хылыхтығларға, ирнең ир хоныхтығларға, хул садызынаң айғасчатханнарға, чойларға, сӧс сайбапчатханнарға – орта сағыстығ ӱгредіге ноо даа тоғыр турғаннарға кирек. 11Анзын мин сабланыстығ[†] Худайыбыстың мағаа пирілген Чахсы Хабарына тӧстеніп чоохтапчам[+].


Паарсас паза арачылас ӱчӱн алғағ

12Мағаа кӱс пирген Хан-пигібіс Христос Иисусты киртінгені паза кирекке турғысханы ӱчӱн алғыстапчам[+]. 13Мин алында Худайны чабаллаам, Ағаа киртінчеткеннерні сӱргем, хыйыхтаам. Че мин аны, пілінмин, киртінізім чох полып, іди иткенімнеңер, Ол, мағаа айап, пыром тастаан[+]. 14Христос Иисусха чағын пол парғанымда, киртініснең паза хыныснаң хада Хан-пигібістің паарсазы кӧп урылған мағаа![+] 15Христос Иисус тилекейге чазыхтығларны[†] арачылирға килгеннеңер сӧс сын паза посха алынарға турыстығ. Ол чазыхтығларның пазы минмін[+]. 16Худайға киртінер паза ол оңдайнаң мӧгі чуртас[†] алар кізілерге мині кӧзідім иткен: минің пастыра Христос Иисустың илбек тыстанызын киречілир ӱчӱн, иң пурнада мин арачылалғам. 17Прай чылларның Ханына, ӧлім пілбес, кӧрінмес, чалғыс, прайзынаң хыйға Худайға хаӌан даа сабланыс паза аарлас ползын, аминь[†].

18-19Тимофей оолғым, пу чахиимны мин, алында синнеңер полған ухаанӌыластар[†] хоостыра, оларға тӧстене, чӱрееңде пик киртіністіг, арығ кӧңніліг сын чааӌы чіли сині кӱрессін тіп, сағаа ысчам. Хайзылары, андағ хылыныстаң хыйызып, пос киртінізінің керіптерін саайға кир салғаннар[+]. 20Оларның санындалар Именей паза Александр – мин оларны, Худайны чабаллабазыннар тіп, сайтан[†] холына пирібіскем[+].

#### 2


Пазырыстаңар

1Ам сурынчам сірердең иң пурнада прай кізілернің ӱчӱн алданарға, пазырарға, чӧрінерге паза алғирға. 2Худайны саблап, Аның кӧңнінӌе чуртир ӱчӱн, піске амыр, истіг хоных пирзіннер тіп, ідӧк Ханнардаңар паза прай устағ-пастағлардаңар пазырыңар. 3Анзы пістің Арачылағӌыбыс Худайның кӧңніне чахсы паза чарас:[+] 4ол прай кізілерні арачыланзыннар паза сынны пілеріне читсіннер тіп сағынча[+]. 5-6Худайыбыс чалғыс. Кізілерні Худайнаң піріктірчеткен кізі, Позын, прайзының ӱчӱн толығ идіп, пирінген Христос Иисус чалғызох. Іди идіп, Ол кирек туста Худайның кӧңнін киречілеен[+][+]. 7Пу киречілестің чарлағӌызы паза илӌізі[†] поларға мин турғызылғам. Христосха киртініп, сынны чоохтапчам, чойланминчам: чоннарны сынға паза киртініске ӱгретчем[+].

8Ана іди ноо даа чирде иреннер, холларын арығ чӱректіг ӧӧр кӧдіріп, ӧкпе-тартыс чох пазырзыннар тіп сағынчам. 9Ипчілері дее, ипти-оңдайли килістіре тонан салып, арығ чӱректіг полып, састарын кеен ӱргеннең нимес, алтыннаң-нинӌінең паза аарлығ кип-азахнаң нимес,[+] 10че Худайны улуғлап тудынчатхан ипчілерге килістіре киректернең постарын чазазыннар.

11Ипчі кізі ӱгреністе чоохха араласпас, пазымнығ ползын[+]. 12Ипчілерге, ирлерін ӱгредіп, ӱлгӱ тударға чаратпинчам, тапсабин одырзыннар,[+] 13Пурун Адам[†] чайалған нооза анаң Ева. 14Адам[†] нимес, че Ева, алаахтырт салып, чазыхха[†] кірген[+]. 15Итсе, ипчі кізі киртіністе, хыныста паза ах-арығ[†] сағыста чуртаза, пала тапханы пастыра арачыланар.

#### 3


Кем тигірибнең устап полар

1Пу сын сӧс[*]: тигірибнің[†] устағӌызы поларына кӱстенгені чахсы тоғысха сабылғанын таныхтапча[+]. 2Че тигіриб[†] устағӌызы арығ, ипчізіне киртістіг[*], сах сағыстығ, пазымнығ, аарласха турыстығ, аалӌы кӧреечі, чахсы ӱгрет пілчеткен,[+] 3ізеечі нимес, холын пос салбас, тімелбес, чаптанмас, че амыр, тартыспас, ахчаа чабдыланмас поларға кирек[+]. 4Ол иб-чуртына пик ээзі ползын. Палалары чоох истеечі, кізілерні улуғлаачы ползыннар. 5Пос ибінең устап полбинчатхан кізі, Худай тигірибінің чонын чахсы тут полар ба за? 6Ол киртініске наа ла кіргеннердең дее полбазынох – улуғ кӧӧлінібізіп, Худайның чарғызына сайтаннаң[†] пірге тартыл парбазын. 7Киртіністі алынмааннарның даа аразында чахсы адал чӧрзін – тілге кір парып, сайтан[†] сӧзірбезіне хаптыр салбазын[+].


Кем полысчы пол полар

8Полысчы[*] даа аарлатчатхан, сын чоохтығ, арағаа сабылбас, чаптанмас,[+] 9киртініс чазыдын арығ чӱректе тут полар кізілер поларға киректер. 10Андағларны, пу тоғысха чарапчатса, нинӌе-де тус сыныхтирға, анаң на, чахсы тудынзалар, аларға кирек. 11Ипчілері[*] дее аарласта ползыннар, хоп чайдырбас, сах сағыстығ, ноо даа нимеде киртістіг тудынзыннар[+]. 12Полысчы ипчізіне киртістіг[*] поларға, палаларын даа, ибін дее чахсы устап парарға кирек. 13Киректі чахсы апарғаннары чонның улуғ аарлазынаң тузаланарлар паза оларның Христос Иисусха киртіністері тыыдылар.


Пістің киртінізібістің чазыды

14-15Мыны, тӱрчедең килеріме ізеніп, че сынап, тудыл парзам, тізең, сірерні Худай ибінде хайди тудынарын пілзіннер тіп пасчам. Ол иб – сын тіріг Худайның тигірибі. Ол тигіриб сын ӱгредігнің чӧлее паза тӧстее полча. 16Ікінӌілес чох, пістің киртінізібістің илбек чазыды мындағ: Худай кізі ит-сӧӧгінде килген, Худай Худы[†] Аны пір пырозы чох чарлаан. Ангеллер[†] Аны кӧргеннер, Аннаңар чоннарға чоохталған. Тиксі-тилекейде Ағаа киртінгеннер. Худай сабланыснаң[†] Аны ӧӧрлеткен[+].

#### 4


Киртіністең тӧдірленгеннеңер

1Тӱгенӌі тустарда хайзылары, чой чоохтығ хуттарға, айна[†] ӱгредіглеріне сабылып, киртіністең хыйа парарлар тіп, Худай Худы[†] чарых чоохтапча[+]. 2Пу ӱгредіглер ікі чӱстіг чойлар пастыра тарадыларлар. Оларның уйаттары, отта кӧйгендег, ӧліг. 3Олар хоных хонарға паза хайзы тамахты чирге чаратпинчалар. Итсе Худай прай ас-тамахты киртіністіглер – сынны пілчеткеннер – алғап чізіннер тіп чайап салған[+]. 4Худай чайаан прай ниме чахсы, піс пір дее нимені хыйа итпеске кирекпіс. Чӱреебісте алғыс полза, піске прай ниме алынарға чарир[+]. 5Ол прай ниме Худай сӧзінең паза пазырыснаң арығлалча нооза.


Иисус Христостың чахсы тоғынӌызы

6Мыны харындастарға читіріп, Иисус Христостың чахсы тоғынӌызы поларзың. Андағ тоғынӌы киртініс сӧстерінең, позына алынған чахсы ӱгредігдең кӱс алынча. 7Чарабас, тик чоохтардаң оортах тудын, Худайның кӧңнін толдырарға паза Аны саблирға позыңны кӧніктіріп одыр[+]. 8Ит-сӧӧкті пиктееннің тузазы ас. Худайның кӧңнін толдырғаны, тізең, прай нимее туза. Ол сағамғы паза полар чуртасты молӌапча. 9Пу сын сӧс паза аны посха алынарға ол турыстығ[+]. 10Худайның кӧңнін толдырар ӱчӱн піс тоғын парчабыс паза хыртыстаныстарға тыстанчабыс. Піс аны сын тіріг Худайға, прай кізілернің, улам киртіністіглернің, Арачылағӌызына ізенчеткеннеңер итчебіс[+]. 11Мыны чонда тарат чӧр, ӱгрет. 12Синің чиит чазыңнаң санаспин полбазыннар, син, тізең, киртіністіглерге чооғыңда, хылынғаныңда, хынызыңда, кӧңніңде, киртіністе паза ах-арығ[†] тудынғаныңда кӧзідім пол[+]. 13Мин килгенӌе, Худай Пічиин[†] тигірибде[†] хығыр, кӧсте, ӱгрет. 14Ухааннас хоостыра тигірибнің[†] ах сағаллары[†] сағаа холларын салғаны пастыра Худай Худы[†] пирген сыйиин нимее салбин полба[+]. 15Маңнанызың синің прайзының хараана іле кӧрінер ӱчӱн, мин сағам пасхан нимедеңер сағынып, ағаа тудын. 16Позыңны паза ӱгредииңні сына. Мин чоохтаан нимені сыбыра итчет. Іди итсең, позыңны даа, сині исчеткеннерні дее арачылап халарзың.

#### 5


Кізілернең хайди хылынары

1Апсахты, пабаңны чіли, хатығлабин, иптіг чоохнаң ӱгрет. Иреннерні, харындастарны чіли,[+] 2инейлерні, іӌелерні чіли, ипчілерні, пиӌелерні чіли, арығ сағыста тудып, кӧстеп одыр.


Ӧкіс ипчілердеңер

3Ӧкіс ипчілерні, сынында чалғыс хал парғаннарны, улуғла. 4Че ӧкіс халған ипчінің палалары алай пархалары пар полза, олар пурнада постарының сӧбірелерін аарлирға паза іӌе-пабаларына алғыс читтірерге пілзіннер. Анзы Худайның кӧңніне чарас нооза[+]. 5Сын ӧкіс халған, чалғыс чӧрген ипчі Худайға ізенедір, хараа-кӱнӧрте пазырыстарда паза сурыныстарда иртіредір. 6Чуртас хынығыстарына тартылған чалғыс ипчі, тізең, изен дее чӧрзе, ӧлігдең пасха нимес[+]. 7Оларны пірдеезі хомайлабас ӱчӱн, мин чоохтаан пу нимее ӱгредіп одыр. 8Че хайзылары туғаннарынаңар, улам ибдегілерінеңер, сағыссырабазалар, олар киртіністең хыйа турыбысчалар. Андағлар киртініс чохтардаң даа хомайлар. 9-10Чалғыс-чарым ипчее 60 час ас парған, иріне киртістіг тудынған, чахсы киректернең сабланған, палаларын иптіг ӧскір салған, чол чӧргеннерні сыйлап турған, ах-арығ[†] кізілернің алнына амыр кӧңніліг чӧрген[*], чобағдағыларға полыс пирчеткен, чахсы киректерге кӱс ипчее саналарға чарир[+]. 11Чиитке чалғыс халған ипчілерні ӧкіс халғанға санаба. Олар, хоных хыниина тартылып, Христосха чӧрінерге хынғаннарын ундудып, ирге парарға идібізерлер. 12Андада олар Худайға пирген сӧске турыспааннары ӱчӱн пыроладарлар. 13Олар ідӧк, пір дее ниме итпин, иблеп чӧрерге ӱгрен парыбысчалар, ниме итпес, хуруғ тіл, прай нимее кірізеечі, суртлаа пол парыбысчалар[+]. 14Мин зе піди чӧптепчем: чиитке чалғыс-чарым халған ипчілер, ирге парып, пала тапсыннар, иб тутсыннар паза піске тоғыр кӧрген чонның тіліне кірбезіннер[+]. 15Ол ипчілернің хайзылары, сайтанны[†] хооп, Худайдаң хыйыс парыбысханнар. 16Киртінчеткен пірее ипчілернің алай иреннернің туғаннары аразында ӧкіс ипчі пар полза, аны тигіриб[†] чонына артпин, постары кӧрзіннер. Андада тигіриб[†] сын ӧкіс ипчілерге полыс полар.


Тигіриб пастыхтарынаңар

17Чахсы пастых полчатхан тигіриб ах сағалларына[†], улам, Худай сӧзін чарыда чоохтап, ӱгретчеткеннерге, ікі анӌа аарлас ползын[*][+]. 18Пічікте чоохталча нооза «ас саапчатхан пуғаның ахсын чаппа» паза «тоғынчатхан кізі чалына турысча»[+]. 19Тигіриб ах сағалын[†] ікі-ӱс киречі пыролабаза, испе. 20Ол чазыхтаң[†] сыхпин турза, аны чон алнында пырола, пасхалары даа чалтанзыннар[+].


Тимофейге чӧптер

21Худайнаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христоснаң паза аның таллаан Ангеллерінең[†] алданчам: пірдеезінің сарин албин, пос кӧңніне ле салынмин, пу чахығларымны толдырчат. 22Тигіриб пастыхтарын турғысчатсаң, маңзытта оларға холыңны салба. Іди пасхаларының чазыхтарына[†] кірбе. Позыңны ах-арығ[†] сағыстығ хайраллап хал[+]. 23Хурсағың удаа ағырыбысчатханда, суғ ла іспе, кӧмес хызыл араға даа алыбыс тур[+].

24Хайзы кізілернің чазыхтары іле – олар кізілерні чарғыласха кӧні апарадырлар. Піреезіни, тізең, – соонаң на азылча. 25Чахсы киректер дее ідӧк іле кӧрінедірлер. Че хайзы чахсы киректер соонаң на сығысчалар.

#### 6


Хуллардаңар

1Пазығдағы хуллар Худай Адын паза ӱгредиин харғабас ӱчӱн, ээлерін улуғласха турыстығлар тіп санирға киректер[+]. 2Ээлері пір киртіністіг харындастар даа ползалар, хуллар оларны нимее салбин хылынмасха киректер. Че ээлері оларнаң пір киртіністе паза хыныстығ полчатханнарынаңар паза хулларға чахсы итчеткеннерінеңер, хуллар алны-кистілеріне улам чӧрінерге киректер. Анзына ӱгрет паза чӧпте[+].


Чой ӱгредіг паза сын ис-пай

3Кем пасха нимее ӱгретче паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың сын сӧстерінең, Худайның кӧңнін толдырардаңар ӱгредігнең чараспинча,[+] 4ол кізі улуғзырхос паза пір дее ниме пілбинче. Ол атархас, ыырлас, сӧклес, чігленіс тӧрітчеткен тик таласха паза тартыстарға салынча[+]. 5Тик тартыстар сағыстаң кинем, сын ӱгредігдең оортах турған кізілердең тӧріпчелер. Олар Худайға салынғаны парыс аларына кирек тіп сағынчалар. Андағлардаң оортах тудын[+]. 6Прай нимее чӧпсінгені паза Худайға салынғаны – ол илбек парыс[+]. 7Тӧреели, піс ах-чарыхха пір дее ниме ағылбаабыс, мыннаң пір дее ниме апар полбазыбыс таа іле. 8Азырал, кип-азах полза, анзына чӧпсін. 9Пайирға кӱстенчеткен кізі хыӌаланысха пирінче. Ол чабал, тузазы чох, ӱреге кирчеткен хынығыстар хахпанына хаптырча[+]. 10Тооза чабал нименің ӧзені ахчаа сабылғаны полча. Ағаа салынғаннарның хайзылары киртіністең хыйа парыбысханнар паза постарын кӧп чобағларға кир салғаннар


Киртіністің чахсы кӱрезии

11Син зе, Худай кізізі, аннаң ос. Сын тудынып, Худайны аарлап, киртіністіг, хыныстығ, тыстаныстығ, пазымнығ хылыныста маңнаныстарға чит тур[+]. 12Киртініс ӱчӱн прай кӱзің салын. Мӧгі чуртасха[†] тудын. Син ағаа хығыртылғазың паза аның ӱчӱн кӧп чонның алнында чахсы киречілеезің[+]. 13Прай нимее тын пирчеткен Худайның паза Понтий Пилатха чахсы киречілес пирген Христос Иисустың алнында сағаа минің чахиим:[+] 14Хан-пигібіс[†] Иисус Христос килгенӌе, чахығларны орта паза хыйыс чох толдыр. 15Тузы чит килзе, сабланысха[†] турыстығ паза иң кӱстіг Худай, Ханнарның чалғыс Ханы, пиглернің Пигі, Христос килгенін кӧзідер[+]. 16Чалғыс Худай ла ӧлім пілбинче, чағдап полбас чарыхта орныхча, Аны кізі кӧрбеен паза кӧр полбас. Ағаа аарлас паза ӱзілбес ӱлгӱ. Аминь[†].


Тӱгенӌі ӱгредістер

17Пайларны пу тустарда ӱгрет пар: постарын пӧзікке санабазыннар, ізес чох ис-пайларына тың на ізенмезіннер, че піске ӧрінерге прай нимені толдыразынаң пирчеткен сын-тіріг Худайға ізензіннер. 18Оларны чахсы идерге, чахсы киректерге пай поларға, харанмас, сыйлаачы поларға ӱгрет[+]. 19Іди итселер, олар килер тустарның пайын чыынып аларлар паза мӧгі чуртасха[†] чидінерлер.

20Че, Тимофей! Сағаа пирілгенні хайраллап хал. «Піліс» теен нименең айғасчатхан паза сағаа тоғырланчатхан кізілернең Худайдаң тоғыр тик таластардаң хыйа пол[+]. 21Хайзы кізілер, анзына сабылып, киртіністең хыйыс чӧрібіскеннер. Худай паарсазы сағаа тӱссін. Аминь.[†][+]

### 2 Тимофейге

#### 2 Тимофейге

2 Тимофейге


Павелнің Тимофейге ікінӌі пічии

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Павелнің Тимофейге ікінӌі пічии


Павелнің Тимофейге ікінӌі пічии

Тимофейге ікінӌі пічии Павелнің прай пасхан пічіктерінің халғанӌызы полча полар.

Пу пічиинде илӌі позының киртістіг полысчызы Тимофейге айланча. Аар ӱлӱс кӧрзе дее, Павел позының чуртазы тооза кӧңнін кӧдірген Худайны саблапча. Павел ӧлімнең хорыхпинча, позын Христоснаң хада мӧгі чуртас сағыпчатханын ікінӌілебинче. Че олох туста ол христиан тигірибінеңер сағыссырапча. Олар даа, Иисусха киртінчеткеннері ӱчӱн, сӱрдірерлерін пілчелер нооза. Аннаңар ол Тимофейні (анынаң хада прай христианнарны) Иисус Христостың Арачылағӌы паза Хан-пиг полчатханын сағыста тудып, ирееленістер сағыпчатханын піле дее, Христосха киртіністе пик турарға ӱгреде чоохтапча.

#### 1


Алғас

1Павел, Христос Иисуста Худай молӌаан чуртасты чарлирға табылған кізі, Худай кӧңнінӌе Христос Иисустың илӌізі[†][+]. 2Тимофейге, хынған оолғына: Худай Пабадаң паза Хан-пигібіс[†] Христос Иисустаң паарсас, ӧлӌей паза амыр хоных сағаа[+].


Чахсы Хабарға киртініс

3Хараа-кӱнӧрте, пазырған сай синнеңер сыбыра сағынчам. Пурунғыларымнаң пасти, мин арығ кӧңнімнең салынчатхан Худайыма алғызым читірчем[+]. 4Синің харах чазың сағысха киріп, ӧрініске чидіп алар ӱчӱн, сағаа тоғазарым килче. 5Лоида ууӌаңда даа, Евника іӌеңде дее полған киртіністі сағысха кирчеткенімнеңер, синде дее ол сын киртініс пар тіп, пір дее ікінӌілебинчем[+]. 6Аннаңар минің сағаа хол салғаным пастыра пирілген Худай сыйиин улам ӧделендірерге сині хатап сизіндірчем[+]. 7Худай піске хорығыс худын нимес, че кӱс, хыныс паза арығ сағыс худын пирген[+]. 8Аннаңар син Хан-пигібістеңер[†] киречілестердең дее, миннең дее, Аның чабығдағы кізізінең, уйатпа. Че миннең хада, Худай пирген кӱзіңе тӧмене, Чахсы Хабарның ӱчӱн иреелестерні алын[+].

9Худай пісті арачылаан нооза. Ол пістің киректерібіс хоостыра нимес, че Позының кӧңнінең пісті ах-арығ[†] поларға хығыртхан. Ол аны Христос Иисустаң пастыра тус пасталар алнындох пирілген паарсазынаң иткен[+]. 10Ол паарсазы Арачылағӌыбыс Христос Иисус килгенінең киречілелче. Ол ӧлімні чох иткен паза Чахсы Хабар пастыра мӧгі чуртас[†] чарлаан[+]. 11Чахсы Хабарны тарадар ӱчӱн, мин аның илӌізіне,[†] паза чоннар ӱгретчізіне турғызылғам[+]. 12Аның сылтаанда мин пу иреені кӧрчем, че анзынаң уйатпинчам. Пілче ноомза, Кемге киртінчеткенімні паза тӱгенӌі кӱнге[†] теере мағаа пиргенні[*] Аның хайраллир кӱзі парын[+]. 13Миннең искен пу сын ӱгредиимнең устан, Христос Иисуста пар киртініснең паза хыныснаң чурта. 14Пісте чуртапчатхан Худай Худы[†] пастыра піске пирілген чахсы нимені хайралла[+].

15Син пілчезің, асийдегілер миннең хыйа полыбысханнар, ол санда Фигелл паза Ермоген[+]. 16-17Онисифор кӧп хати минің кӧңнім часхарған ӱчӱн, аның ибіне Худай ӧлӌей пирзін. Минің чабыға кіргенімнең ол уйатпаан. Римде полғанда, тізең, ол мині, матап тілеп, тапхан[+]. 18Тӱгенӌі кӱнінде[†] Хан-пигібіс ағаа Хан Худайның ӧлӌейіне турыстығ поларға пирзін. Ефес саарда ол мағаа хайди полысханын син позың даа пілчезің.

#### 2


Иисус Христостың чахсы чааӌызы

1Син, тізең, оолғым, Христос Иисустаң пирілген паарсас кӧңнің тыыдып одыр. 2Пасхаларын ӱгрет полар ізестіг кізілерге киречілер кӧзіне миннең искен нимені читтір. 3Ана іди, Христос Иисустың сын чааӌызы чіли, ирееленістерні позыңа алын[+]. 4Ноо даа чааӌы, пастығының кӧңніне кірерге полып, чурт-хоных сурығларына салынмас. 5Марығларда араласчатханнар, оңдай сайбабинчатсалар ла, сыйыхха турысчалар[+]. 6Істенчеткен хыраӌы нимісті пурун амзирға кирек[+]. 7Мин чоохтапчатханны сизініп одыр. Хан-пигібіс[†] сағаа прай нимені оңар поларға полыссын.

8Иисус Христос Давидтің[†] тӧлінең сыхханын паза ӧлімнең тірілдірткенін хаӌан даа сағыста ал чӧр. Мин чарлапчатхан Чахсы Хабар андағ[+]. 9Ол Чахсы Хабарның ӱчӱн мин, тонағӌы чіли, кинӌедең ала ирее кӧрчем. Че Худай сӧзі кинӌедең пос[+]. 10Аннаңар, талламалары Христос Иисуста арачыланыс табарлары паза мӧгі сабланысха[†] кірерлері ӱчӱн, мин прай сидіктерні сыдас турбын[+]. 11Ол сын сӧс:

піс Анынаң хада ӧлчетсебіс, андада Аннаңох хада чуртирбыс[+].
12Ирееленістерні сыдас парыбыссабыс, Аннаңох хада ӱлгӱ тударбыс.
Тӧдір пассабыс, Ол даа пістең тӧдірленер[+].
13Піс Ағаа киртістіг полбазабыс таа, Ол киртістіг халар –
Позынаң тӧдір пазын полбинча нооза[+].


Сынаан полысчы

14Пу чооғымны прайзының сағыстарына кирчет. Сӧстердеңер таласпазыннар тіп, Хан-пигнің[†] адынаң алдан: ол тик таластар оларны исчеткен кізілерні ардатчалар[+]. 15Худайның алнында уйадар нимезі чох, сынның сӧзіне орта ӱгретчеткен турыстығ полысчы полар ӱчӱн, прай кӱзің салын. 16Алығ, тик чоохтардаң оортах чӧр. Ол чоохтарда араласчатханнар Худайдаң ырахтаң ырах ла полып одырарлар[+]. 17Оларның сӧзі, чабал ағырығ чіли, алғым тарир. Именей паза Филит ағаа кӧзідім полчалар[+]. 18Олар, кізілернің ӧлімнең тірілгені пол парды тіп чоохтап, іди сын ӱгредігдең тӧдір пазып, хайзыларының киртіністерін сайбапчалар[+].

19Че тӧзінде салылған Худай тазында мындағ таңма: «Хан Худай Позының чонын пілче» паза «Хан Худайның адын алынған кізінің полғаны ла чой киректең тӧдір пассын». 20Улуғ иб-чуртта, алтын паза кӱмӱс ідіс-хамыстаң пасха, ағас-тойдаң даа иткені пар: пірсілері аарластығ, пасхалары кірліге тудынылчалар[+]. 21Пу кірдең позын арығлап полар кізі аарластығ ызых[†] ідіс полар, ээзіне дее кирек, ноо даа чахсы нимее тузалығ. 22Постаң тустың хынығыстарына сабылба. Хан-пигібісті арығ чӱрекнең хығырынчатхан кізілернең хада сынға, киртініске, хынысха, амырға чағын тудынарға кӱстен[+]. 23Хыйғазы, тузазы чох тартыстардаң, ыырлас сығарчатханын піле, хыйа пол[+]. 24Худай хулы тартыспасха кирек, че прайзынаң чалахай тудынып, тыыдымнығ чахсы ӱгретчі поларға кирек. 25-26Тоғырланчатханнарны амыр ӱгрет. Арса, сайтан[†] позының ӱлгӱзіне киріп алған сӧзірбезінең позып аларлары ӱчӱн, Худай оларға, пыросынарға оңдай пиріп, сынны пілерге чол ас пирер[+][+].

#### 3


Кізілер тӱгенӌі тустарда

1Тӱгенӌі кӱннерде[†] сидік тустар полыбызарын піл[+]. 2Кізілер улуғ кӧӧліг, ахчаа сабылған, улуғсырхаас, кӧкеесім, чабал тілліг, іӌе-пабаның чооғын испес, алғыстирын пілбес, Худайны улуғлабас, ынағ нимес,[+] 3чарас пілбес, хоп чоохтығ, позын тудын пілбес, чабал чӱректіг, чахсаа хынмас,[+] 4садынӌах, хабылаачы, хоғдайаачы, Худайға сабылар орнына чуртас хыниина тартылар пол парарлар, 5Худайға тудынаачыхтанарлар, че Аның кӱзін хыйа тастирлар. Андағлардаң оортах пол. 6Андағлар, иб-чуртха сыынып алып, тоғырланмас, кӧп чазыхтығ[†], хыӌаланыстарына пос салынған ипчілерге ӱлгӱ салчалар. 7Андағ ипчілер сыбыра ӱгренчелер, че сын піліске хаӌан даа чит полбинчалар. 8Ианний паза Иамврий Моисейге[†] тоғырланған чіли, пудурғы кізілер сын піліске тоғырланчалар. Оларның сағыстары ардап парған паза олар киртіністең чат халғаннар. 9Че олар кӧп маңнанмастар, Ианнийнең, Иамврийнең хайди полған, пуларының даа сағыс чоғы прайзының алнында іле сығыс парар.


Тимофейге халғанӌы чахығлары

10Че син пілчезің минің ӱгредиимні, хайди чуртапчатханымны паза чуртазымның пӧгінін. Син минің киртінізімні, ханӌа мин ирееленгенімні пілчезің. Минің хынызымны паза ӱр тыстанғанымны даа пілчезің. 11Син пілчезің сӱрдіргенімні паза иреені ханӌа сыдас парғанымны. Антиох, Икон, Листр саарларында мині хайди сӱргеннерін син прай пілчезің, че Хан-пиг[†] прай пу нимедең мині арачылап халған[+]. 12Прайзы даа, Христос Иисуста Худайның кӧңнінӌе чуртирға хынғаннары, сӱрдірер[+]. 13Чабаллар, чойлар, тізең, алаахтырып, алаахтыртып, чабалның тӱбіне тӱзерлер[+]. 14Син, тізең, кем сині ӱгреткенін піле, нимее син ӱгреніп алғаныңнаң, нимее син киртінчеткеніңнең чурта. 15Син Худайның Пічиин[†] кічігдең пілчезің нооза. Ол Христос Иисусха киртініс пастыра арачыланарға сағыс пирче[+]. 16Прай Ызых[†] Пічиине Худай тын кирче, Ол ӱгредіге, чӧп пиреріне, читпестерні іле сығарарына, орта чуртирына ӱгретче[+]. 17Іди полза, Худай кізізі толдыра паза ноо даа чахсы кирекке тимде полар[+].

#### 4

1Хан-пигібіс[†] Иисус Христос тіріглерні паза ӧліглерні чарғылирға паза Позының хан-чирін турғызарға килер. Аннаңар Худайның паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың алнында синнең алданчам:[+] 2тузы читсін-читпезін, Худайның сӧзіне ӱгрет, ілезіне сығар, чоохтаныбыс тур, тыстаныснаң паза тӱптестіріп алда[+]. 3Орта сӧсті алынмас тус полар нооза, андада постары хынған, истерге истіг ӱгретчілерні тапхлирлар, 4сын пілістең хыйызып, кип-чоохтарға[†] сабыларлар. 5Че син хаӌан даа сиргек пол, иреелестерге сыдас, Чахсы Хабар тарадығӌызының киреен идіп, тоғызың толдыр[+]. 6Минің толығ поларым чидіп одыр, минің ӧлер тузым чағдап килді[+]. 7Хандыра кӱрестім мин. Чолым ирттім, киртіністі хайраллап халдым[+]. 8Амды мағаа, орта чуртааным ӱчӱн, пу кӱнде Хан-пигібіс, сын Чарғыӌы, пирер сый тимнелче, мағаа ла нимес, че Аның килеріне хынчатханнарға прайзына даа[+].


Тимофейге позы толдырар чахығлар

9Минзер табырах килерге кӱстен. 10Димас, пу чуртасха хынығып, мині тастап, Фессалоник саарзар парыбысты, Крискент – Галат чирінзер, Тит – Далмат чирінзер, чалғыс Лука ла миннең хада[+]. 11Маркты позыңнаң хада алып, ағыл килерзің – ол мағаа нымзанарға кирек[+]. 12Тихикті мин Ефес саарзар ызыбысхам[+]. 13Килизең, мин Троадада Карпта халғыс салған таарым паза кинделерім, улам тууптаң иткеннерін, ағыл килерзің[+]. 14Хазан итчең Александр мағаа кӧп чабал ниме иткен. Худай ағаа иткені хоостыра нандыр пирзін![+] 15Син дее аннаң китен – пістің сӧстерібіске ол тың тоғырланған.

16Пастап мин нандырыға тартылғанымда, пірдеезі чох полған, прайзы мині тастабысхан. Тоғыр полбазын оларға анзы! 17Хан-пиг, тізең, алным алып, минің пастыра Чахсы Хабар толдыра таразын паза аны пасха худайлығлар[†] парчазы иссін тіп тыытты. Іди мин ала парыстың тістерінең ос халғам. 18Прай даа чабал киректең Хан-пигібіс ал халар мині паза Позының тигірдегі хан-чиріне[†] апарар. Хаӌан даа сабланыс[†] Ағаа. Аминь[†].


Халғанӌы алғағлар

19Прискилланы паза Акиланы паза Онисифорның ибін алғап сал тур[+]. 20Ераст Коринф саарда халған. Трофимні, тізең, ағырығда, мин Милит саарда халғыс салғам[+]. 21Хысхы читкенӌе килерге кӱстен. Еввул даа, Пуд таа, Лин дее, Клавдий дее, прай даа харындастар сағаа чолабит ысчалар. 22Хан-пиг Иисус Христос синнең хада ползын. Паарсазы читсін сірерге. Аминь.[†]

### Титке

#### Титке

Титке


Павелнің Титке пічии

[1]

[2]

[3]


#### Павелнің Титке пічии


Павелнің Титке пічии

Тимофейге пастағы пічиинӧк чіли, пу пічікті Павел Римдегі пиктегдең позаанында, 65 чылда пасхан полар.

Тит Павелнің чағын полысчызы полған. Павелні Коринфтегі христиан тигірибінең чарастырарында аның ӱлӱзі улуғ. Павел Титті Крит олтырыхта христианнарның наа тигірибінде устағӌаа халғыс салған. Пічікте ӱс ӧӧн сағыс: 1) христиан тигірибінің устағӌызы хайдағ поларға кирегінеңер; 2) тигірибнің аймах пӧліктерінің араласчылары хайди тудынарға кирегінеңер; 3) Иисус Христостың сын ӱгредиинің тӧстеглерінеңер.

#### 1


Алғас

1Павел – Худай хулы, Иисус Христостың илӌізі[†]. Мин Худай таллааннарға киртініс читірерге, оларны сынға паза Худайның кӧңніне чарапчатхан чуртасха ӱгредерге ызылғам[+]. 2Минің ӱгредиим мӧгі чуртасха[†] ізеніс пирче. Пу чуртасты чойны пілбес Худай тустар пасталғалаххаох молӌаан. 3Че Позы таллаан туста сӧсті чарлааны хоостыра аны асхан. Аны чарлиры мағаа Худай Арачылағӌыбыстың чахии хоостыра пирілген[+].

4Титке, пір киртіністе сын оолғыма – Худай Пабабыстаң паза Арачылағӌыбыс Хан-пиг[†] Христос Иисустаң паарсас, айағ паза амыр хоных сағаа[+].


Титтің Крит олтырыхтағы тоғызы

5Мин сині Крит олтырыхта читіре иділбеен тоғысты тоос саларға паза прай саарларда мин чахаанни тигіриб[†] ах сағалларын[†] турғыс саларға халғыс салғам[+]. 6Олар пырозы чох, ипчізіне киртістіг[*], сайбах алай тообас тіп тітірбинчеткен, киртіністіг палалығ кізілер ползыннар[+]. 7Тигірибнің[†] устағӌызы, Худай ибінің пӱдірігӌізі полчатханнаңар, пырозы чох поларға кирек. Хазыр нимес, табырах ӧкпеліг нимес, ізеечі нимес, кізее хол теертпес, чабды нимес,[+] 8че аалӌы кӧреечі, чахсы ниме идерге кӱстенеечі, пазымнығ, арығ чӱректіг, арығ хылыхтығ ползын, посты тудын пілзін. 9Ол Худай сӧзінең чарасчатхан ізестіг ӱгредіг хоостыра тудынарға кирек. Андада ол пасхаларын орта ӱгредіге кӧстир, тоғырланғаннарның алӌаастарын, тізең, іле сығарар.

10Тообастар, тик чоохтығлар паза чойлар кӧп нооза улам иудейлер[†] аразында[+]. 11Андағларның аастарын чабарға кирек: арығ нимес парыс алар ӱчӱн чарабас нимее ӱгредіп, олар пӱкӱл иблерні сайбап салчалар[+]. 12Оларныңох аразынаң пір кибелӌі чоохтабады ба за: «криттегілер чир чойлар, аң сині чабаллар, арғаастар паза тоспас харыннар». 13-14Пу сын киречілес.

Аннаңар оларны хатығлап, киректерін ілезіне сығар тур: киртіністері пик ползын, кізілерні сын ӱгредігдең хыйа апарчатхан иудей кип-чоохтарына[†] паза кізілернің чозахтарына хайығ салбазыннар. Олар тіпчелер:[+][+] 15«Арығларға прай ниме арығ, кірліглерге паза киртініс чохтарға пір дее арығ ниме чоғыл». Че оларның постарының сағыстары кірліг, чахсы-чабалны оңарары даа сайбалча[+]. 16Олар Худайны пілчебіс тидірлер, че киректері пастыра чабал, тообас паза пір дее чахсы кирек ит полбас пол парғаннаңар, Худайдаң хыйа турчалар[+].

#### 2


Хайди тудынардаңар устағлар

1Син орта ӱгредіге килісчеткен нимелерні чоохтап одыр: 2апсахтар сах сағыстығ, улуғлатчатхан, пазымнығ ползыннар, киртіністе, хыныста, тыстаныста пик тудынзыннар. 3Инейлер ідӧк, ах-арығларның[†] оңдайынӌа тудынарға киректер, хоп чайбасха, іскее сабылбасха, чахсаа ӱгредерге[+]. 4Олар чиит ипчілерні ирлеріне, палаларына хынарға, 5пазымнығ, ах-арығ[†] поларға, иб-чуртха салынарға, чағбан чӱректіг поларға, ирлерінің чооғын истерге ӱгретсіннер. Андада Худай сӧзі хомайлалбас[+]. 6Постаң оолларны пазымнығ поларға алда[+]. 7Позың прай нимеде, чахсы киректерде кӧзідім пол. Ӱгретчетсең, прай чӱрееңні салып, сын оңдайлығ паза арығ пол[+]. 8Синің сӧзің пір саба ниме чох, орта ползын. Ыырӌы, пістеңер хомай ниме тирін таппин, уйатха кірзін[+]. 9Хуллар, ээлеріне тоғырланмин, оларның чоохтарын истіп, кӧңнілерінӌе ползыннар,[+] 10оғырлабазыннар. Че ноо даа нимеде постарын киртістіг паза чахсы кӧзітсіннер. Андада олар Арачылағӌы Худайыбыстың ӱгредиин постарынаң чазирлар.

11Прай кізілерні арачылап полар Худайның паарсазы чит килді нооза[+]. 12-13Ол паарсас пісті, Худайы чох хоныхты паза чуртас хынығыстарын тасти, пазымнығ, сынӌых, Худайны улуғлап, пу ах-чарыхта чуртирға ӱгретче. Піс, анзына ӱгреніп, ізенчеткен часкалығ кӱнібісті сағып чуртирға кирекпіс. Андада илбек Худайыбыс паза Арачылағӌыбыс Иисус Христостың сабланызы азылар[+][+]. 14Ол, пісті хайдағ даа чабал киректең ал халар паза ах-арығ[†] чон ит салар ӱчӱн, Позының тынын пир салған. Амды піс Аның чоныбыс паза чахсы киректер идерге салынчабыс[+].

15Анзын сағаа пирілген ӱлгӱңнең чоохта, алда, ілезіне сығар. Сині пірдеезі нимее салбин полбазын[+].

#### 3


Орта киректер итчет

1Кізілерге, пастыхтарның паза ӱлгӱлернің оңдайынӌа полып, оларның чоохтарын истерге, ноо даа чахсы кирекке тимде поларға,[+] 2ачығ тілге салынмасха, перінмеске, амыр тудынарға, прай кізее чахсы хылынарға чоохтапчат[+]. 3Хаӌан-да піс тее, ырах сағынмин, сӧс испин, астых чӧрген полғабыс. Хыӌаланыстарға, чуртас хыниина салынған хуллар полғабыс, чабалласта, істі чохтаныста, удур-тӧдір хырт кӧрізіп чуртаабыс[+]. 4Хаӌан, тізең, Худай Арачылағӌыбыстаң паарсас паза кізее хыныс тӱскенде, 5Ол пісті арачылап халған. Піс позыбыс иткен сын киректерібіс ӱчӱн нимес, че пісті айааны ӱчӱн. Ол пісті чуупчатхан Худай Худынаң[†] пастыра арачылаан. Пу Хуттың чуғаны піске наа тын кирче, наа чуртас пирче[+]. 6-7Піс, Иисус Христостың паарсазынаң ахтанып алып, мӧгі чуртасха[†] ізеніс аларыбыс ӱчӱн, Худай піске Иисус Христос Арачылағӌыбыстың пастыра Худай Худын[†] айағ чох урған[+][+]. 8Пу сын сӧс.

Худайға киртінчеткеннер чахсы киректер идерге кӱстенер ӱчӱн, сині пу сӧстерге оларны ӱгретсін тіп сағынчам: анзы кізілерге чахсы паза тузалығ[+]. 9Тик марығлардаң, ӧбекелер санастырарынаң, таластардаң паза Моисей Чахиинаңар[†] тартыстардаң оортах пол, олар тузазы чохтар, тиктер[+]. 10Тигіриб[†] чарчатхан кізідең, пір-ікі хати оңарылдырған соонаң, хыйа парыбысчат[+]. 11Олар ардаан кізілер полчатханын піл: оларның чазыхтары[†] оларның пырозын киречілепче.


Кізілерге чахығлар паза чолабиттер

12Хаӌан Артеманы алай Тихикті синзер ыссам, син минзер, Никополь саарзар, кил парарға кӱстенібіс – мин анда хыстирға пӧгінчем[+]. 13Ӱлгӱ пілігӌізі Зинаны паза Аполлосты чолға чахсылаан тимнеп сал: пір дее нимедең хызылбазыннар[+]. 14Пістіңнер дее, тик чӧрбес ӱчӱн, сығысхан кирексіністерін толдырар ӱчӱн, чахсы киректер идерге ӱгрензіннер[+]. 15Миннең хадалары прайзы сағаа чолабит ысчалар. Піске киртінізібісте хынчатханнарны прайзын алға. Сірерге прайзыңарға Худай паарсазы ползын. Аминь[†].

### Филимонға

#### Филимонға

Филимонға


Павелнің Филимонға пічии

[1]


#### Павелнің Филимонға пічии


Павелнің Филимонға пічии

Пу пічікті Павел илӌі Римде харибде одырғанында пас салған (кӧр Ефестегілерге, Филипптегілерге паза Колосстағыларға пічіктерні).

Римде полған туста Павел Онисим аттығ тискен хулнаң танызып алған. Павелдең Чахсы Хабарны истіп алып, Онисим Христосха киртін парған. Павел, Онисимге тың хатығладарынаң хорғыс полза даа, Филимон ээзінзер нандыра айланарға кирек тіп, чарат салған. Онисимнің ээзі Колосс саардаң тастыхти чуртапчатхан христианин Филимон полған. Павел анынаң таныс полған.

Ол оңдайнаң, Павел Филимоннаң, Онисимнің пырозын тастап, аарлапчатхан харындазына чіли, хайарға сурынча. Павелнің Онисимні Римзер айландырары килче, че ол анзын хыспинча, иптинӌе аннаң сурынча.

#### 1


Алғыстап пазырғаны

1Мин, Иисус Христостың кинӌелеп салған кізізі Павел, паза Тимофей харындас пістің хынғаныбыс паза хабасчыбыс Филимонға,[+] 2ідӧк Апфийге, хынған туңмабысха, паза піснең хада пір тоғыс итчеткен кізее Архипке, синің ибдегі тигірибіңе[†] пасчабыс[+]. 3Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын.

4Сині пазырыстарымда сағысха кирчетсем, Худайымны сыбыра алғидырбын[+]. 5Синің Хан-пигібіс[†] Иисусха киртінізіңнеңер паза прай ах-арығларға[†] хынызыңнаңар истедірбін. 6Синің киртіністіглернең палғалызың тӱзімніг ползын паза чуртастарыңда пар чахсы нимені сизінерін пирзін тіп пазырчам. Ол піске Христосты сабландырар ӱчӱн пирілген. (Хайдағ даа чахсы нимені оңарарыңда киртініс палғалыстарың тӱзімніг ползыннар. Анзы піске Христостың ӱчӱн пирілген)[+]. 7Мин синің хынызыңа тың ӧрін парғам, анзы минің кӧңнім кӧдірібіскен. Синің сылтааңда, харындазым, ах-арығларның[†] даа чӱректері истен парыбысты.


Онисимнеңер сурыныс

8Христостың сылтаанда мин кӧні кізі полып, сині идер нимеңні иттірерӌікпін[+]. 9Че, хыныснаң сурынза, артых полар. Мин, Павел аға, амды Иисус Христостың кинӌелеп салған кізізі, 10синнең оолғымнаңар сурынчам. Мин аны, Онисимні[*], чабығда тӧріткем[+]. 11Тузында ол сағаа тузазы чох полған. Амды ол сағаа даа, мағаа даа тузалығ. Мин аны сағаа нандырчам. 12Син, тізең, аны, мині чіли удурла, тыным ол нооза. 13Мин аны позымда тут халарға иткемӧк: синің орныңа мағаа, Чахсы Хабарның кинӌелеп салған кізізіне, хабассын тіп. 14Че синің чарадииң чох пір дее ниме идерге хынмадым: синің чахсы иткенің ирік чохтаң на полбазын, че пос кӧңнінең иділзін. 15Хынза, ол синнең тӱрчеге парыбысханы амды син аны нандыра саңайға алып аларың ӱчӱн полған. 16Че хулны чіли нимес. Ол хулдаң пӧзік. Ол хынған харындас, улам мағаа. Сағаа ол аннаңох аарлығ: ол сағаа кізі дее, Хан-пигібіс хоостыра харындас таа[+].

17Ол оңдайнаң, миннең пілісчеткен ползаң, аны миніӧк чіли удурла. 18Сынап, ол сині пірее хайди хомзындыр салған полза алай сағаа алымнығ полза, анзын мағаа санабыс. 19Мин, Павел, мыны позымның холымнаң пастым: мин тӧлирбін. Син мағаа чуртазыңнаң алымнығ полчатханыңны мин чоохтабиндаачам[+]. 20Аннаңар, харындас, Хан-пигібістің ӱчӱн кӧңнім толдыр пир, Хан-пигібісте чӱреемні амырат сал.

21Синің чоох истеріңе ізеніп, синзер пастым. Пілчем нооза мин чоохтааннаң син артых таа идерзің. 22Ағаа хоза, мағаа орын даа тимнеп пир: сірернің пазырғаныңар хоостыра, сірерге сыйых полып пирілеріме ізенчем. 23-24Епафрас, Христос Иисустың ӱчӱн миннең хада чабығда одырчатхан кізі, Марк, Аристарх, Димас, Лука – мағаа хабасчатхан кізілер, сағаа изен читірчелер[+][+]. 25Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы сірернің худыңарнаң хада ползын. Аминь[†].

### Еврейлерге

#### Еврейлерге

Еврейлерге


Еврейлерге пічік

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


#### Еврейлерге пічік


Еврейлерге пічік

Иң пурунғы тустардаң пасти Христос ӱгредиин істесчеткеннер, пу пічіктің авторы позын адабааннаңар, аның кем полғанынаңар сурығда пір чӧпке килбееннер.

Піреезі авторға Павел илӌіні санапчалар. Че пазылғанынаң паза сағыс оңдайынаң пу пічік Павелнің пасха пічіктеріне тӧӧй нимес. Пасха істезігӌілер аның авторына Павелнің хабасчыларының, Варнаванаң Аполлостың, піреезі полған полар тіп, санапчалар, хайзылары пасха кізілерні адабохчалар. Пурунғыдох Христос ӱгредиинің пір ӱгретчізі теен полған: «Тигіриб „Мин аны пасхам“ тіп поларӌых».

Пічіктің адалғаны паза киречілес оңдайы аның еврей христианнарға пазылғанын кӧзітче. Оларның тигіриблері хайда орныхханы пілдізі чоғыл – Римде, Иерусалимде, Александр-саарда алай пірее пасха орында ба. Пічік наа эраның 60–70 чылларында пазылған полар.

Авторның ӧӧн пӧгіні – Христос киртінізі, иудейлернинең тиңнестіре, артых полчатханын кӧзідері. Ол оңдайнаң автор, пічиин адапчатхан кізілерні Христосха киртіністе пик ползыннар паза аар тустар килібіссе, иудаизмге айлан парбазыннар тіп, тимнеп саларға харасча. Пурунғы тустарда ухаанӌылар паза ангеллер кізілерге Худай хабарын чарлааннар. Амды, тізең, Худай Оолғы Христостың, сын-чахсы Абыстың паза олох туста сын-чахсы Толығның тузы читті.

Христостың Позын тайыға салғаны киртінчеткеннерні саңайға чазыхтаң ахтабысхан.

Христоснаң хада поларына кізі Ағаа киртінгенінең пастыра читче. Пурунғы Молӌағдағы кӧп кізі, постарының ізеністерінің толғанын кӧргелекке дее, ідӧк христианнар, киртіністері ӱчӱн сӱрдірзелер дее, Худайға киртінген чіли, Христосха киртінерге киректер.

#### 1


Худай Оолғының пастыра чоохтапча

1Худай пурунғыдаң ала ӧң-пазы оңдайларнаң ӧбекелерібіске ухаанӌылар[†] пастыра кӧп хати чоохтанған. 2Пу халғанӌы кӱннерде, тізең, Ол піске Оолғының пастыра чоохтаан. Худай Оолғын прай нименің ээзі полар тіп чарат салған паза Аның пастыра тилекейні чайап салған[+]. 3Оолғы – Пабазының сабланызының чарии полып, Аның сын Позының омазы полча. Ол Позының кӱстіг сӧзінең тиксі-тилекейні орнында тутча. Ол, пісті чазыхтарыбыстаң[†] ахтабызып, тигірде илбек Худайның оң саринда одыр салған[+].


Худай Оолғының илбегі

4Худай Ағаа ангеллердең[†] хай син пӧзік ат пирген, олох син Ол Позы даа ангеллердең[†] пӧзік[+]. 5Худай ангеллерге пірдеезіне хаӌан даа тібеен: «Син минің Оолғымзың. Пӱӱн Мин Сині тӧріттім». Піди дее тібеен: «Мин ағаа Паба поларбын. Ол, тізең, Минің Оолғым полар»[+]. 6Хаӌан Худай Позының тун Оолғын ах-чарыхсар ысханда, теен: «Прай Худай ангеллері Ағаа пазырзыннар». 7Ангеллердеңер, тізең, Худай теен: «Худай ангеллерні чиллер осхас итче, нымысчыларны чалын осхас итче». 8Позының Оолғынаңар, тізең, Худай теен: «Худай, Синің хан-ӱлгӱң тӱгенмес. Кізілернең орта устирзың. 9Син орта нимее хынчазың, чабал нимені, тізең, хырт кӧрчезің. Аннаңар Худай, синің Худайың, сині таллаан паза сағаа арғыстарыңнаң пӧзік ӧріністі сыйлаан». 10Худай паза піди теен: «Хан-пиг[†], син пастап чирні тӧстеп салғазың, анаң Позыңның холыңнаң тигірні чайап салғазың. 11Чир-чалбах[†] таа, тигір дее чох пол парар, Син, тізең, хаӌан даа поларзың. Олар, иргі кип-азах чіли, изел парарлар. 12Син оларны, чорғанны чіли, пӱктебізерзің, олар даа, кип-азах алыстырылғанни, алыстырыл парарлар. Че Син алыспинчазың, Синің кӱннерің дее тӱгенминче». 13Худай ангеллернің пірдеезіне хаӌан даа тібеен: «Синің ыырӌыларыңны азааң алтына сал пирбеенімӌе, Минің оң саримда одыр»[+]. 14Ангеллер Худайның нымысчылары ла. Олар арачылан халар кізілернің нымызына чӧрерге турғызыл парғаннар.

#### 2


Пістің илбек арачыланызыбыс

1Аннаңар піс, саба чолға кірібіспес ӱчӱн, пісті ӱгреткен нимее ӧнетін хайығ саларға кирекпіс. 2Пістің ӧбекелерібіске ангеллернің[†] пастыра пирілген ӱгредігнің Сӧзі сын полтыр. Аны сайбааны паза испеені сыбыра орта хатығлатхан. 3Аннаңар андағ илбек арачыланысты хыйа идіп, хатығластаң хайди осчаң поларбыс. Пу арачыланыстаңар пастап Хан-пиг[†] Позы чарлаан полған. Аны искен кізілер, тізең, піске пу ӱгредігнің сын полчатханын кӧзіткеннер. 4Ағаа хоза Худай, хайхастарны[†], танығларны паза аймах-пасха таңнастығ киректерні киречілес идіп, Худай Худының[†] сыйыхтарын Позының кӧңнінӌе ӱлестірген[+].


Пісті арачыланысха ағылчатхан Иисус

5Худай ангеллерні[†] килер наа чуртас оңдайынаң устирға турғыспаан. Піс аннаңар чоохтапчабыс[+]. 6Худай Пічиинде[†] хайда-да аннаңар піди чоохталча: «Худай! Кемдір ол, кізі, Син аннаңар сағынарға? Алай кемдір ол, Кізі Оолғы[†], Син Аннаңар сағыссырирға? 7Син аны ангеллердең тӧбін тӱрчеге ле турғысхазың. Син, аны сабланысха[†] паза аарласха чазап салып, Синің холың чайаан прай нимені Аның ӱлгӱзіне кир салғазың. 8Син прай нимені Аның азаа алтына тастаазың». Мында «прай нимені Аның азаа алтына» тіп чоохталча. Анзы Аның холына кірбеен ниме халбаанын таныхтапча. Че сағам піс прай ниме Аның ӱлгӱзінде полчатханын кӧрбинчебіс[+]. 9Че піс Иисусты кӧрчебіс. Худай, кізілерге паарсап, Иисусты оларның прайзының ӱчӱн ӧлерге ысхан. Аннаңар Аны ангеллердең тӧбін ӱр нимеске ле турғысхан. Иисус ирееленісте ӱрееннеңер, тізең, Худай Аны сабланысха паза аарласха чазап салған[+].

10Чуртасты чайап салған паза прай нимее тын кирген Худай орта иткен. Ол, Иисусты ирееленістері пастыра сынап, Аның толдыра киртістіг полчатханын кӧрген. Иисус кізілерні сабланыстығ арачыланысха ағылча нооза[+]. 11Чазыхтаң[†] арығлапчатхан Иисус кізі полча, чазыхтаң[†] арығланчатханнары даа – кізілерӧк[*]. Аннаңар оларны харындастар тіп адирға Ағаа уйадыстығ нимес[+]. 12Ол Худайға тіпче: «Харындастарыма Синің адың чарлабызарбын. Оларның чыылығларында Сині сарыннаң сабландырарбын». 13Ол ідӧк тіпче: «Худайға ізенербін» паза «Мин мынабын, мағаа Худай пирген палалар даа мына». 14Пу палалар ит-ханнығ кізілер полчатханнаңар, Иисус таа оларох осхас: кізі ит-ханында килген. Ол анзын кізілерні ӧлімге ағылӌаң кӱзі пар сайтанны[†] Позының ӧлімінең чиңіп алар ӱчӱн иткен[+]. 15Ол оңдайнаң ӧлерінең хорыхчатханнаңар чуртастары тооза хулда чӧрген кізілерні пос иткен. 16Пілдістіг нооза Иисус ангеллерге нимес, че Авраамның[†] тӧліне полысча. 17Аннаңар Иисусха, Худайның алнында сын паза чағбан чӱректіг иң улуғ абыс[†] полар ӱчӱн, Авраам[†] тӧлі осхас поларға кирек. Прай ол ниме Худайдаң кізілернің чазыхтарын тастабызардаңар сурынып алар ӱчӱн полған[+]. 18Иисус, Позы даа сынатырған паза ирееленген ӱчӱн, амды сынатырчатхан кізілерге полыс полар[+].

#### 3


Иисус Моисейдең улуғ

1Ах-арығ[†] харындастар, пісті дее Худай тигірзер хығыртхан! Худай пістің киртінізібістің иң улуғ Абызы поларға тіп ысхан Иисустаңар сағынчадыңар. 2Моисей[†] Худайның туразындағы тоғысха киртістіг полған чіли, Иисус таа Аны ысханға киртістіг полған. 3Тураны пӱдірген кізі пӱдір салған туразынаң артых сабланысха[†] турысча. Иисус таа ідӧк Моисейнің[†] сабланызынаң артых сабланысха турысча. 4Ноо даа тураны кем-де пӱдір салған. Худай, тізең, прай нимені пӱдір салған. 5Моисей, Худайның чонына полызып, киртістіг нымысчы полған. Аның пастыра Худай соонаң полар нимедеңер чарлаан. 6Христос, тізең, Худайның Оолғы полып, Худайның туразынаң устирға турғызыл парған. Піс – Аның туразыбыс, сынап, тӱгеде махачы тудынчатсабыс паза Худайға ізенізібіснең махтанзабыс.


Худай пирчеткен тынанӌаң орын

7Аннаңар Худай Худы[†] піди тіпче: «Пӱӱн Худайның ӱнін исчетсеңер, 8тас чӱректіг полбаңар. Ӧбекелерің, хуу чазыда сынатхан туста Мағаа удурласханда, андағ полғаннар. 9Олар хырых чыл изере мин иткен киректерні кӧргеннер. Андағ даа полза, Мині сыныхтааннар паза Минің тыстанызымны сынааннар. 10Аннаңар Мин, пу тӧлге тарынып, теем: „Чӱректері Миннең ырап ла одырча, Минің чолларымны олар пілбинчелер“. 11Пу тӧлге ӧкпем кӧдіріл парып, сӧс пиргем: „Мин пирчеткен тынанӌаң орынға олар хаӌан даа кірбестер“».

12Харындастар! Чӱректерің чабал, сын нимес полбазын, тіріг Худайыбыстаң хыйа парбазын тіп, сизініңер. 13Чазых[†] сірерні чолдаң хыйыстырыбызып, ӧчес пол парбастарың ӱчӱн, кӱннің сай удур-тӧдір кӧңнілерің кӧдірізіңер. Іди Худай Пічиинде[†] «пӱӱн» тіпчеткен тус иртіскенӌе итчедіңер. 14Піс Христоснаң хада тоғынчабыс. Сынап пастабох алған чуртасты ікінӌілес чох читіре хайраллап халзабыс, іди ле пол турар. 15Худай Пічиинде[†] чоохталча нооза: «Пӱӱн Худайның ӱнін исчетсеңер, тас чӱректіг полбаңар. Ӧбекелерің, хуу чазыда сынатхан туста Мағаа удурласханда, андағ полғаннар».

16Худайның ӱнін истіп, Ағаа удурласхан кізілер кемнер полғаннар? Моисей Египеттең сығарған кізілернің прайзы полған нимес пе зе? 17Кем Худайны хырых чыл ӧкпелендірген? Чазых[†] ит салып, сӧӧктері хуу чазыда чат халған кізілер полбаан ма ол? 18Кемні Худай «Мин пирчеткен тынанӌаң орынға олар хаӌан даа кірбестер» тіп харғап салған? Ағаа удурласханнарны нимес пе зе? 19Ам піс кӧрчебіс: олар Худай молӌаан орынға киртініс чохтарынаңар кір полбааннар.

#### 4

1Худай піске тынағ пирерін молӌаан. Аннаңар, піреелерің аны ал полбин халбас ӱчӱн, сизіктіг полыңар[+]. 2Піске дее, Моисейнең[†] хада парғаннарға чіли, Чахсы Хабар читірілген. Че олар искен нимені посха албааннар, киртінмееннер. Аннаңар оларға ол хабар туза полбаан. 3Піс, киртінчеткеннер, Худай молӌаан тынағны алчабыс. Худай, тилекей чайалғанда, прай тоғызын ит салған даа полза, піди теен: «Пу тӧлге ӧкпем кӧдіріл парып, сӧс пиргем: „Мин пирчеткен тынанӌаң орынға олар хаӌан даа кірбестер“»[+]. 4Худай Пічиинде[†] хайда-да чоохтал парған нооза: «Читінӌі кӱнінде Худай, прай Позының тоғызын ит салып, тынанған». 5Че олох туста піди чоохталча: «Мин пирчеткен тынанӌаң орынға олар хаӌан даа кірбестер». 6Пу Чахсы Хабарны пурнада искен кізілер, Худайның чооғын испееннеңер, пу тынаға чит полбастар. Аннаңар пасха кізілерге тынағ ал полӌаң оңдай пар[+]. 7Худай, наа кӱн чарлап, аны «Пӱӱн» тіп адап салған. Кӧп тус ирткен соонаң Худай анзын Давид[†] ханның пастыра чарлаан. Алында чоохталған полған: «Пӱӱн Худайның ӱнін истіпчетсеңер, тас чӱректіг полбаңар».

8Иисус Навин оларға Худай молӌаан тынағ пирген полза, аның соонда пасха кӱннеңер чоохталбасчых. 9Аннаңар Худайның чонына Худай тынанған осхас тынағ пирілер. 10Худай молӌаан тынағны алған кізілер, Худай Позының тоғызынаң тынанған чіли, постарының тоғыстарынаң тынанып алғаннар. 11Пу тынағ орнына кірер ӱчӱн, прай ниме идерге кӱстенееңер. Моисейнең[†] хада чӧргеннер чіли, чоох испес полбааңар.

12Худайның сӧзі тіріг паза позының тоғызын ит парча. Ол ікі сари чітіділген хылыстаң даа чітіг. Ол, тирең ӧтіп, кізінің тынын худынаң, сӧӧктерін, тізең, чіліңнерінең чар полар. Ол туйух сағыстарны даа, чӱректің чазыт хынығыстарын даа чарғылапча[+]. 13Худайдаң пір дее ниме чазыр полбассың. Прай чайалған ниме Аның хараа алнында паза Ағаа азых. Аның алнында піс иткен киректерібіс ӱчӱн нандырығ тударбыс.


Иисус пістің иң улуғ абызыбыс

14Пістің Иң улуғ абыс[†] Худай Оолғы Иисус пар. Аның тигірдегі Худайның алнында даа турыбызар оңдайы пар. Аннаңар пістің киртінізібіске пик тудыныңар[+]. 15Читпестерібіске чӱрексібес иң улуғ абыс[†] нимес ол. Пістің прайзыбызох чіли, Ол сынатхан, че чазыхха[†] кірбеен[+]. 16Аннаңар піске паарсазы толдыра Худайның алнына тідімніг килерге чарир. Анда хызылчатхан тузыбыста піске полыс пирер ӱчӱн, Худай піске ӧлӌей паза паарсас пирер[+].

#### 5

1Кізілернің санынаң табылған ноо даа иң улуғ абыс[†] оларның ӱчӱн Худайның нымызына чӧрерге турғызыл парған. Ол, Худайға сыйыхтар салып, кізі чазыхтары[†] ӱчӱн тайығ[†] итче[+]. 2Ол иң улуғ абыстың[†] читпестері пар. Аннаңар ол, пілістері читпинчеткен паза алӌаастар итчеткен кізілерге айап, ӧкпезін читірбинче[+]. 3Позының читпестері пардаңар, тізең, ағаа пасхаларының на чазыхтары[†] нимес, че позының даа чазыхтары ӱчӱн тайығ[†] идерге кирек[+]. 4Пос кӧңнінӌе пірдеезі иң улуғ абыс пол полбас. Ааронны таллаан чіли, иң улуғ абысты Худай таллир.

5Ол оңдайнаң Христос таа иң улуғ абыстың сабланызын паза адын Позы албаан. Че Худай Ағаа теен: «Син Минің Оолғымзың. Пӱӱн Мин Сині тӧріттім»[+]. 6Худай Пічиинің[†] паза пір орнында Худай тіпче: «Син хаӌан даа Мелхиседек осхас абыс поларзың»[+]. 7Иисус чир ӱстӱнде[†] чӧргенде, пазырып ала, харах чазын тӧгіп, оорлап, Худайны алдаан. Аның Иисусты ӧлімнең ал халар оңдай полған нооза. Иисус, Худайны улуғлап, Аның чооғын искен, аннаңар Худай Аның алданызын ис салған[+]. 8Че Иисус Худайның Оолғы полза даа, Ол ирееленістің пастыра чоох истерге ӱгреніп алған[+]. 9Хаӌан Ол кирек тиміне чит парғанда, Аның чооғын исчеткен кізілерге мӧгі арачыланыс пирӌең оңдай полған[+]. 10Худай, тізең, Аның, Мелхиседек осхас, иң улуғ абыс полыбысханын чарлаан.


Киртіністі тастабаңар

11Анзынаңар мин сірерге кӧп чоохтап поларӌыхпын. Сірер истерге арғаастанчатханнаңар, анзын сірерге оңарылдыра чоохтирға сидік[+]. 12Сірерге постарыңа ӱгретчі полыбызарға тус читкіӌе полған. Че Худай сӧзі чоохтапчатхан олаңай нимелерге сірерні ам даа ӱгредерге кирек. Пасха оңдайнаң чоохтаза, улуғ кізі чіпчеткен чиистің орнына сірер ам даа сӱтнең не азыранчазар[+]. 13Сӱтнең азыранчатханы ыңааӌах полча. Андағ кізі чахсынаң чабалны талластыр полар ба за. 14Хатығ чиис улуғ кізілерге пиріледір. Олар кӧпті кӧргеннеңер, чахсыны чабалдаң талластыр пілчелер[+].

#### 6

1Христостаңар ӱгредігнің пастағларын ӱзӱрбин, пик киртіністіг кізілерге килістіре чоохха кірееңер. Аннаңар, киртіністің тӧстеен хатап салбин, Худайға кирек чох киректерні тастирдаңар паза киртінеріне айланардаңар ӱгретпееңер[+]. 2Кіреске[†] тӱзерінеңер, кізілернің пастарына хол салардаңар, ӧліглер тірілерінеңер паза тӱгенӌі кӱннің[†] чарғызынаңар чоохтаспааңар[+]. 3Итсе, Худай пирзе, анзын даа чоохтазарбыстар. 4Пірее кізілер киртіністерінең хыйа парчалар. Олар Худайның чариинаң чарыдыл парған полғаннар. Олар тигірдең тӱскен сыйыхты сынааннар, оларның істілерінде Худай Худы[†] полған[+]. 5Олар Худай сӧзі чахсы полчатханын чуртастарында постары кӧргеннер, Худай ӱлгӱзінің кӱзін сизінгеннер. 6Че олар киртіністерін тастабысханнар. Андағ кізілерні Худайға хатап айландырӌаң оңдай чоғыл. Олар, Худайның Оолғын хатап кіреске[†] хазап, Аны уйатха сухчалар нооза. 7Наңмыр кӧп хати суғлаан чир, анда тоғынчатхан кізілерге тузалығ ӧзімнер ӧскіріп, Худайның алғызын алча. 8Че пуртах отнаң хазалӌыхтар сығарчатхан чир пір дее нимее чарабинча. Андағ чирні Худай харғапча. Ол ӧртке чох иділер[+].

9Хынғаннарым! Піс піди тіпчеткен дее ползабыс, сірерні андағ ниместер тіп ізенчебіс. Піс сірернің арачыланысха тудынчатханнарыңны пілчебіс. 10Худай саба идер чоғыл. Ол сірернің хайди тоғынғаннарыңны паза Позына хайди хынғаннарыңны ундутпас. Сірер Худайға хынчатханнаңар, пасха ах-арығ[†] кізілерге полысхазар паза полысчазар нооза[+]. 11Мындағ кӱстеністі сірернің полғаны ла тӱгенӌізіне теере кӧзітсін тіп сағынчабыс. Андада прай ізенчеткен нимелерің толар[+]. 12Піс, сірерні арғаастанмазыннар, че киртінчеткен паза прай нимее тыстанчатхан кізілерге кӧӧксіннер тіп, сағынчабыс. Андағ кізілер Худай молӌаан нимені аладырлар[+].


Худайның ізестіг сӧс пиргені

13Худай Авраамға[†] сӧс пирчеткенде, киречее Позы Позын турғысхан. Позынаң улуғ пірдеезі чох полған нооза[+]. 14Худай теен: «Мин сині алғирбын паза кӧп тӧл сағаа пирербін». 15Авраам,[†] тыстанаачызы ӱчӱн, Худай молӌаан нимее читкен. 16Кізілер молӌапчатсалар, постарынаң улуғны киречее хығыртчалар. Ноо даа таласты молӌағнаң[†] тоозадырлар. 17Худай кізілерге молӌағ[†] пирген. Ол даа Аның молӌаа хайди даа толарын кізілерні пілзіннер тіп сағынған. Аннаңар Ол пу молӌағларның киречізіне Позы Позын турғысхан. 18Худайның киречілезі паза молӌаа алызар чоғыллар. Оларны пиріп, Худай чойлан полбас. Аннаңар піс, пу ізеніске килген чон, аның толарына кӧмес тее ікінӌілебинчебіс. 19Пу ізеніс піске пик паза ізестіг керіп кӧспезі осхас полча. Ол ізеніс пісті Худай храмының[†] кӧзеңезі кистіндегі иң ызых[†] орынзар апарча[+]. 20Иисус, піске чол азып, андар кірген. Ол, Мелхиседек осхас, тӱгенмес тустарға иң улуғ абыс[†] полыбысхан[+].

#### 7


Мелхиседек Авраамнаң улуғ

1Мелхиседек[*] Салим саарның ханы паза Ӧӧркі Худайның абызы полған. Авраам[†], кӧп ханнарны чиңіп, айланчатханда, Мелхиседек аны, удурлап, алғаан. 2Авраам[†] ағаа чаада утып алған аниинаң онынӌы чардығын пирген. Мелхиседек ат «арығ чӱректіг кізілернің[†] ханы» паза «амыр хоныхтың ханы» теенін таныхтапча. «Салим» – ол «амыр хоных» теені нооза. 3Мелхиседектің паба-іӌезі, ӧбекелері кем полғаны пілдізі чоғыл. Аның тӧреенінеңер дее, ӱреенінеңер дее пір дее ниме пілбинчебіс. Ол, Худай Оолғыох чіли, саңайға абыс[†] полып халған.

4Кӧріңер, Мелхиседек хайдағ илбек кізі полған. Авраам даа, израиль[†] чонының илбек пабазы, позының чаа аниинаң онынӌы чардығын ағаа пир салған. 5Прай чон Авраамның тӧлінең сыххан полза даа, че Левийнің абыс[†] полчатхан оолларына Моисей Чахии[†] хоостыра чонның парызынаң онынӌы чардығын аларға чарадылча. 6Мелхиседек, Левийнің тӧлі полбинчатса даа, Авраамның чаа аниинаң онынӌы чардығын алған. Іди идібізіп, ол Худайның молӌаан алған Авраамны алғабысхан[+]. 7Улии кічиин алғидыр. Анзында ікінӌілес чоғыл. 8Парыстың онынӌы чардығын чыыпчатхан еврей абыстары ӧлерӧк кізілер. Онынӌы чардығын чыыпчатхан Мелхиседек, тізең, олардаң улуғ – аннаңар тӱгенмес хоныхтығ тіп чоохталча нооза. 9Аннаңар чонның парызының онынӌы чардығын алчатхан Левийнің ооллары постарының Авраам ӧбекелерінің пастыра Мелхиседекке онынӌы чардығын пиргеннер тирге чарир. 10Мелхиседек Авраамға тоғасхан туста Левий тӧреелек тее полған. Че ол Авраамның ӱрен-тӧлінде полған.


Иисус абыс Левийнің тӧлінең сыххан абыстардаң улуғ

11Моисей[†] Чахии абыстарны Левийнің тӧлінең турғысхан. Ол абыстар Худайның пӧгінін толдыр полған ползалар, Худайға Ааронның оолларының[*] орнына Мелхиседек осхас абысты турғызары нимее киректелерӌік? 12Абыстарны алыстырғанда, Моисей Чахиин[†] даа алыстырарға кирек. 13Абыс тіпчеткен Хан-пигібіс[†] Левийнің сӧӧгінең полбаан. Аның сӧӧгінең сыххан кізілернің пірдеезі тайыӌаң орында хайынмаан. 14Хан-пигібіс[†] Иуданың[†] тӧлінең сыхханын піс пілчебіс. Моисей,[†] абыстардаңар чоохтап, Иуданың[†] сӧӧгін адабаан[+]. 15Абыстарны табардаңар чахығ алыс парғаны, Мелхиседек осхас, пасха абыс сыхханы хоостыра улам чахсы кӧрінче. 16Хан-пиг, кізі чахығлары хоостыра нимес, че мӧгі чуртас[†] пирчеткен кӱске тӧстеніп, абыс полыбысхан. 17Худай Пічиинде[†] аннаңар киречілес пар: «Син хаӌанға даа Мелхиседек осхас абыс поларзың»[+]. 18Абыстардаңар пурунғы чахығ, кӱзі паза тузазы чохтаңар, хыйа иділген[+]. 19Моисей Чахии пісті Худайға кӧні ағылбаан. Че амды пісті Худайға чағдатчатхан артых ізеніс пирілген. Аннаң пастыра піс Худайға чағдапчабыс[+].

20Худай, Хан-пиг хаӌан даа абыс полар тіп, молӌаан. 21Андағ молӌағ[†] пасха абыстарға пірдеезіне пирілбеен. Иисусха, тізең, Ол піди тіп молӌаан: «Хан Худай молӌаан паза пирген сӧсті сайбабас: „Син хаӌан даа Мелхиседек осхас абыс поларзың“»[+]. 22Худай сӧс пирген. Аннаңар иң артых молӌағ[†] сынында тоғынарына Иисус киртістіг киречі полча[+]. 23Абыстар, тустары чидіп, ӧл парӌаңнар, оларның орныларына пасхалары турғызылӌаңнар. Аннаңар турғызылған абыстар кӧп полған. 24Че Иисус саңайға абысха турғызыл парған. Аның абыс полары тӱгенмес. 25Аннаңар Ол Худайға Позының пастыра килчеткеннерні хаӌан даа арачылап полар. Иисус, олардаңар Худайдаң сурынары ӱчӱн, тӱгенмес хоныхтығ полар[+]. 26Иисус піске иң килістіре улуғ абыс полча: ах-арығ[†], чабалы чох, пырозы чох. Ол чазыхтығлардаң[†] арон турча паза Ағаа тигірдең пӧзік орын пиріл парған[+]. 27Иисусха, пасха абыстарға чіли, кӱннің сай тайығ[†] идерге кирек чоғыл. Олар аны пастап постарының, анаң кізілернің чазыхтары[†] ӱчӱн итчедедірлер. Ол, тізең, прайзының ӱчӱн пір хати паза хаӌанға даа Позын тайыға[†] пир салған[+]. 28Моисей Чахии абыстарға олаңай, читпестері пар кізілерні турғысчаң. Че Моисей Чахииның соонда пирілген молӌағ хаӌан даа прай чахсы нименің толымы полчатхан Оолғын турғыс салған[+].

#### 8


Иисус пістің иң улуғ абызыбыс

1Піс чоохтапчатхан нименің ӧӧні мындағ: тигірде Илбек Худайның оң саринда одырчатхан иң улуғ абызыбыс пар[+]. 2Ол иң ызых[†] орындағы иң улуғ абыс[†] полча. Ол орын, тізең, кізі холы нимес, Хан Худай[†] пӱдірген сын ызых[†] отах полча[+].

3Полған на иң улуғ абыс[†] Худайға сыйыхтар ағыладыр, тайығ[†] идедір. Аннаңар пістің дее иң улуғ абызыбыстың ағылӌаң нимезі поларға кирек[+]. 4Мында, чир ӱстӱнде[†], Моисей Чахиинда[†] чоохталчатхан тайығларны[†] итчеткен абыстар парлар. Аннаңар пістің иң улуғ абызыбыс чир ӱстӱнде[†] чуртаан полза, ол абыс пол полбасчых. 5Че хаӌан Моисей[†] ызых отах пӱдірерге итчеткенде, Худай ағаа теен: «Прай нимені, мин сағаа тағда кӧзіткен оңдайӌа иділзін тіп, сыныхтабыс тур». Аннаңар чирдегі абыстар, тигірдегізіне кӧӧгіп, хобырғаннарына ла килісче[+]. 6Амды Худай Иисусты чирдегі абыстарның тоғыстарынаң артых тоғысха таллап алған. Моисейге[†] Худай пирген Молӌағның[†] хыринда Иисус пирген Молӌағ[†] кізілерге артых нимелерге ізеніс пирче нооза[+].

7Пастағы Молӌағның читпестері полбаан полза, ікінӌізі киректелбесчік[+]. 8Че Худай, Позының чонында читпес сарин кӧріп, теен: «Израильнең[†] Иуданың[†] чонына Наа Молӌағ пирер кӱннер чидіп одырлар, – тіпче Хан Худай.[†][+] 9Пу Молӌағ алындағызынаң, Мин ӧбекелеріңні Египеттең чидектеп сығарған тустағызынаң, пасха. Олар андағы Молӌағны толдырбааннаңар, Мин оларны позымнаң хыйа иткем. 10Хан Худай ідӧк тіпче: Килер кӱннерде Израиль[†] чонына пирӌең Молӌаам мындағ полар: Минің чахығларымны оларның сағыстарына сиир саларбын, чӱректерінде пас саларбын. Мин оларның Худайы поларбын, олар, тізең, Минің чоным поларлар. 11Андада оларның прайлары, иң кічиинең иң улиина теере, Мині пілерлер. Аннаңар кізі кізее алай харындас харындазына „Худайны пілеріне чол ас пирим“ тирге кирек чох полар. 12Мин оларның пыроларын тастирбын, оларның чазыхтарын[†] паза чабал киректерін ундут саларбын». 13Мыны Худай «Наа Молӌағдаңар» теен. Анзы алындағы Молӌағ иргілен парғанын киречілепче. Иргілен парған ниме, тізең, табыраанӌа чох иділ парча.

#### 9


Чирде паза тигірде пазырары

1Пастағы Молӌағда[†] Худайға хайди пазырардаңар чоохталған. Аның хоостыра ызых[†] отах турғызылған. 2Анда «ызых[†] орын» полған. Ол орында чарытхылар полған паза Худайға салылған халастығ стол турған. 3Кӧзеңе кистінде «иң ызых орын» тіп адалчатхан пӧлік полған. 4Анда тадылығ чыстығ отты ӧртеӌең алтын чайындылығ орын полған паза алтын тастылығ сундух турған. Сундухта манналығ алтын ідіс, Ааронның хаӌан-да пӱрленібіскен тайағы паза Молӌағ[†] пазылған чалбах тастар чатханнар. 5Сундухтың ӱстӱнде ханаттығ ікі ангел[†] иділ парған. Оларның аразында Худай позының сабланызында кӧрін парӌаң. Ангеллернің[†] ханаттары Худай[†] чонның чазыхтарын[†] тастаӌаң орынны кӧлеӌеңнер. Че сағам анзын изерістіре чоохтиры кирек чоғыл.

6Ызых отахта прай ниме піди иділік полған. Абыстар[†] кӱннің сай, постарының тоғызын идерге тіп, пастағы улуғ отахха кірӌеңнер. 7Ікінӌі отахха, тізең, пір чылда пір хати иң улуғ абыс[†] ла кірӌең. Ол андар соххан малның ханын кир салӌаң. Ол хан, позын паза оңнабин халып, сайбағ иткен ӱчӱн, чазыхха[†] кір парған кізілерні арығлаӌаң[+]. 8Пу кибірлер пастыра Худай Худы[†], пастағы ызых отах турғанӌа, иң ызых орынзар чол азылбазын піске кӧзітче[+]. 9Ол ызых отах пістің тустың омазы полча. Пу туста ағылған сыйыхтар паза иділген тайығлар[†] оларны итчеткен кізіні арығ чӱректіг итпинчелер[+]. 10Моисей Чахииның[†] чарадығлары чиилчеткен, ізілчеткен нимелердеңер, аймах чууныстардаңар чоохтапчалар. Олар ідӧк кізінің істін алыстырбинчатхан чахығлардаңар чоохтапчалар. Олар Худай прай нимені наа оңдайнаң идібізер тусха теере пиріл парғаннар[+]. 11Че Христос, киліп, піске сооңар полар чахсы нимелернің иң улуғ абызы полыбысхан. Позының тоғызын итчеткен ол ызых отах кізі холынаң пӱдірілген ызых отахтаң хай-хай артых. Ол пу чирде турбинча нооза[+]. 12Христос иң ызых орынға кіргенде, ӧскілернің алай пызоларның ханын хада албаан. Че Позының ханынаң пір хати андар кіріп, пісті хулдаң саңайға позытхан. 13Ӧртеен хазыраның ойбазынаң поралалған ӧскілернең пуғаларның ханы, Чахығ хоостыра Худайның алнында чазыхтығ кізілерге чачырадылып, оларны арығлапчатхан полза, 14андада Христостың ханы хай син артых арығлап полар. Ол Позы пір пыро чох полчадып, Худай Худының[†] пастыра Позын тайыға[†] Худайға пирінген. Амды Ол пісті, ӧлімге ағылчатхан киректердең арығлап, тіріг, сын Худайның нымысчылары поларға ӱгрет салар[+].

15Аннаңар піске Наа Молӌағны пирген кізі Христос полча. Ол кізілернің пастағы Молӌағның тузында иткен сайбағлары ӱчӱн ӧл парған. Аның сылтаанда Худай мӧгі чуртас[†] аларға хығыртхан кізілерге молӌаан нимені пирче[+]. 16Кізінің хумартхы сӧзі[*] толдырылар ӱчӱн, ол кізі ӧл парарға кирек. 17Кізі тірігде, аның хумартхы сӧзі кӱзіне кірбеен полча. 18Аннаңар, пастағы Молӌағ алылчатханда, хан киректелген. 19Моисей[†] пастап Чахииның чарадығларын чонға чарлаан. Анаң пызоларның паза ӧскілернің ханын алып, суғнаң порабысхан. Аның соонда хызыл ӧңе сырлалған тӱкті паза иссоп ағастың салаазын алып, ханнығ суға ӧллеп, чонға паза Чахығ киндезіне чачыратхан. 20Анзын идіп ала, ол теен: «Пу хан Худай[†] сірерні толдырзыннар тіп чахаан Молӌағның киречізі полча». 21Пуох ханнаң ызых отахха паза анда тузаланылчатхан ідістерге чачырадыбысхан. 22Моисей Чахии[†] хоостыра прай даа ниме ханнаң арығлалча. Чазых таа, хан тӧгілзе ле, позыдылча.


Христостың тайии чазыхтаң арығлапча

23Тигірдегіні сомнапчатхан нимелер малның ханынаң арығлаларға кирек полғаннар. Че тигірдегізі сын позы аннаң артых тайығ киректепче[+]. 24Христос, тигірдегізін сомнапчатхан, кізі холы иткен иң ызых отахха кірбеен. Ол, амды пістің ӱчӱн Худайның алнында турызарға тіп, тигірге кірген[+]. 25Кізілернің абызы позының ханын нимес иң ызых орынзар пір чылда пір хати кирӌең. Че Христосха Позын тайыға хати-хати саларға кирек чоғыл. 26Іди киректелген полза, Ағаа, чир пӱткеннең ала, кӧп хати ирееленерге килізерӌік. Ағаа, тізең, чазыхты чох идер ӱчӱн, Позын тайыға пиріп, тӱгенӌі кӱннерде[†] пір ле хати килерге киректелген[+]. 27Полған на кізее, пір хати ӧліп, Худайның чарғызында турарға киліс парча[+]. 28Христос таа ідӧк, кӧп чонны чазыхтаң арығлабызар ӱчӱн, Позын пір хати тайыға салған. Ікінӌізін ол, чазыхтаң арығлабызарға тіп нимес, че Аны сағыпчатханнарны арачылир ӱчӱн килер[+].

#### 10

1Моисей Чахии[†] сын нименің киртістіг омазы даа полбаан. Ол килер чахсы нименің кӧлегі ле полған. Чахығ хоостыра кізілер чылдаң чылға пір тӧӧй тайығлар[†] итчеңнер. Че анзы тайығ[†] итчеткен кізілерні артых итпинче[+]. 2Тайығ иткені кізілерні чазыхтарынаң[†] пір хати сынап арығлабысчатхан полза, олар андада, постарын пыро чох тіп санап, тайығларны паза итпесчіктер. 3Сынында, тізең, чылның сай иділчеткен тайығлар кізілерні чазыхтарынаңар[†] сағындырғаннар. 4Пуғаларның паза ӧскілернің ханы кізілерні чазыхтарынаң арығлап полбас нооза. 5Аннаңар Иисус, тилекейзер парчатханда, Худайға теен: «Син сыйыхтарны паза тайығларны киректебинчезің. Че син мині кізі ит-ханнығ поларға тимнеп салғазың. 6Син кізілернің, чазыхтаң арығланарға идіп, тайығ орнында малны ӧртепчеткеннерін дее, тайығ итчеткеннерін дее кӧңніңе албинчазың. 7Андада Мин теем: „Мин мынабын. Миннеңер Моисей[†] Чахиинда пазылғаны хоостыра, Худай, Мин Синің кӧңніңні толдырарға парирбын“». 8Иисус пастап теен: «Син кізілернің чазыхтардаң арығланар ӱчӱн малны ӧртепчеткеннерін паза тайығ итчеткеннерін кӧңніңе албинчазың». Прай пу тайығлар Моисей Чахии[†] хоостыра иділчелер. Андағ даа полза, Ол іди теен. 9Анаң Иисус теен: «Мин мынабын, Худай, синің кӧңніңні толдырарға парирбын». Анзы Моисей Чахии хоостыра иділчеткен тайығларны чох итчеткенін, оларның орнына Христостың тайиин турғысчатханын таныхтапча. 10Иисус Христос Худай Аннаң киректеен нимені иткен. Аннаңар Иисус Христостың иді-ханы пір хатап тайыға салылғанынаң піс прайзыбыс чазыхтаң арығланчабыс[+].

11Полған на абыс[†], кӱннің-таңда храмда[†] тоғынып ала, кӧп хати олох ла тайығларны идедір. Че ол тайығлар кізілерні чазыхтаң арығлап полбинчалар. 12Христос, тізең, чазыхтар ӱчӱн пір ле тайығ иткен. Аның салған тайии саңайға даа читче. Анзын ит салғанда, Ол Худайның оң саринда одыр салған[*][+]. 13Анда одыра, Иисус Позының ыырӌыларын Худай Аның азаа алтына сал пирерін сағыпча[+]. 14Пір ле тайығ идіп, Христос чазыхтаң арығланчатханнарны саңайға сулу толдыра кізілер ит салған. 15Худай Худы[†] анзын киречілепче. Ол піди тіпче: 16«Хан Худай[†] теен: Килер кӱннерде оларға пирӌең Молӌаам мындағ полар: „Минің чахығларымны оларның чӱректерінде пас саларбын, оларның сағыстарына сиир саларбын. 17Оларның чазыхтарын паза чабал киректерін, тізең, паза сағыста тутпаспын“»[+]. 18Чазыхтар позыдылчатсалар, тайығ идері паза киректелбинче.


Худайға чағын полыңар

19Харындастар! Иисус Христостың тӧгілген ханы піске иң ызых[†] орынзар тідімніг кірерге чаратча. Ол піске наа чол, чуртас пирчеткен чол ас пирген[+]. 20Пу чол кӧзеңе кистінзер, иң ызых[†] орынзар апарча. Ол чолны Иисус Христос Позының иді-ханын тайыға салғанынаң асхан[+]. 21Амды Худайның прай ибінең устапчатхан пістің илбек Абызыбыс пар. 22Худайға азых чӱректіг, пик киртіністіг килееңер. Чӱреебісті кірліг сағыстардаң арығлап, идібісті арығ суғнаң чууп алып, Ағаа чағдааңар[+]. 23Пістің чоохтапчатхан ізенізібіске пик тудынааңар. Сӧс пирген Худайға піске киртінерге чарир нооза[+]. 24Удур-тӧдір полызызааңар, хынарға паза чахсы киректер идерге кӧӧктірізееңер. 25Хай піреелері итчеткен чіли, чыылығларыбысты тастабааңар. Хан-пигібістің[†] килер кӱні чағдапчатханын пілчеткенібісте, кӧңнілерібісті уламох кӧдірізееңер[+].

26Сынны піле-тура, чазыхта чуртирға хынчатсабыс, пісті чазыхтаң арығлап алӌаң тайығ чоғыл[+]. 27Андада піске Чарғы кӱнін паза Худайға тоғырланчатханнарны чох итчеткен чалынны, хорығып ала, сахтиры ла халча. 28Моисей Чахиин сайбаан кізідеңер ікі-ӱс киречі чоохтаза, ол кізіні айағ чох ӧдірібісчеңнер. 29Андағ полза, Худайның Оолғын нимее салбинчатхан кізілернең ниме полар? Олар молӌағны[†] таңмалапчатхан паза чазыхтардаң арығлаан ханның тӧгілгенін аарлабинчалар. Олар паарсах Худай Худын[†] сӧклепчелер[+]. 30Піс піди теен Худайны пілчебіс: «Мин ӧс аларбын. Мин оларға нандыр пирербін, тіпче Хан Худай». Ол паза піди теен: «Хан Худай позының чонын чарғылир»[+]. 31Тіріг Худайның холына кір парары хорғыстығ[+]. 32Алындағы тусты сағысха киріңер. Худай чарии сірерге урыл парғанда, сірер, ирее кӧп тее кӧрген ползар, уттырбаазар. 33Сірерге кізілернің кӧзіне кӱлгеннер, хыйыхтааннар, пірееде ідӧк хыйыхтатчатхан кізілерге чӧлег поларға киліскен. 34Сірер мағаа, пиктегде полғанымда, полысхазар паза ис-пайыңар пыластырғаннарыңда, ӧрінгезер: сірернің тигірде аннаң артых, хаӌан даа тоозылбас пайыңар парын пілгезер нооза[+]. 35Сірернің тідімніг тудынызыңар илбек сыйыхха турызар. Андағох ла полыңар. 36Худайның кӧңнін толдырар паза Ол сірерге молӌаан нимені алар ӱчӱн, тыстаныс кирек. 37Худай Пічиинде[†] чоохталча нооза: «Тӱрче поларынаң килӌең Худай килібізер. Ол орайлатпас. 38Арығ чӱректіг кізі[†] киртіністің сылтаанда чуртир. Че ол Миннең хыйа полыбысса, Мин ағаа чӧпсінмеспін»[+]. 39Піс хыйа айланыбысчатханнар паза ӧлім алчатханнар санынаң нимеспіс. Піс, худыбысты арачылап алар ӱчӱн, пик киртінчебіс.

#### 11


Киртініс ниме полчатханнаңар

1Киртініс – ол ізенген нименің хайди даа толарын ікінӌілебинчеткені паза кӧрінмес нимелернің сынында поларын чахсы пілчеткені полча[+]. 2Пістің ӧбекелерібіс киртіністері ӱчӱн Худайның кӧңніне кіргеннер. 3Тиксі-тилекей Худайның сӧзі хоостыра пӱт парған. Анзын піс киртінізібіс пастыра ізестіг пілчебіс. Піс кӧрчеткен ниме харахха кӧрінмес нимедең пӱт парған[+]. 4Авель Худайға киртінген. Аннаңар аның тайии Каиннинең артых полған. Авельнің киртінізін кӧріп, Худай аның арығ чӱректіг полчатханын киречілеен. Аннаңар Худай аның тайиин алған. Авель ӧл тее парған полза, аның киртінізі пӱӱнгі кӱнге теере піске кӧзідім полча[+].

5Енох Худайға киртінген. Ол, ӧлім кӧрбин, пу чирдең чіт чӧрібіскен. Пірдеезі аны таап полбаан. Аны Худай Позынзар ал парыбысхан. Че Худай Пічиинің[†] киречілезі хоостыра, Худай аны Позынзар алғалахтох, Енох Худайның кӧңніне кірген полған. 6Киртінізі чох кізілернің пірдеезі Худайның кӧңніне кірбес. Худайзар килчеткен кізілер Аның парына паза Худайны тілепчеткеннер Ағаа сыйыхтадарларына ізенерге киректер.

7Ной Худайға киртінген. Худай хайдағ ниме поларын сизіндіргенде, Ной анзын пос хараанаң кӧргелек тее полза, Худайның чооғын истіп, керіп пӱдір салған. Ол керіпте позын паза сӧбірезін ал халған. Пу оңдайнаң Ной тилекейні чарғылаан. Ол, киртінгеннеңер, ахтатхан.

8Авраам[†] Худайға киртінген. Аннаңар Худай ағаа, позының чирін тастап, молӌаан чирзер парарға теенде, Худайның чооғын искен. Ол, хайдар даа парчатханын пілбин, чӧрібіскен. 9Худай молӌаан чирге киліп, ол анда пасха хан-чирінің кізізі чіли чуртаан. Че андағ даа полза, ол киртінген. Ол анда отахта чуртаан. Исаакнаң Иаков[†] таа ідӧк чуртааннар. Оларға прайзына Худай молӌаа пирілген полған нооза. 10Авраам[†] Худайның сағызы хоостыра паза Аның кӱзінең пӱткен пик тӧстегліг саар поларын сағаан[+].

11Сарра Худайға киртінген. Аннаңар ол, тӧл кӧрбес тее полған полза, позында пол парып, частығда пала таап алған. Ол Худай молӌаана киртінерге чарир тіп пілген. 12Аннаңар пала кӧрбес частығ Авраамнаң кӧп тӧл тараан. Аның тӧлі, тигірдегі чылтыстар, талай хазындағы хум осхас, кӧп саннығ полған[+]. 13Піс чоохтапчатхан пу кізілер, Худайға киртініп ала, ӧл парғаннар. Олар Худай молӌаан нимені сахтап полбааннар. Молӌаан нимелерні ырахтын на кӧріп, ӧрінгеннер. Олар постарын пу чирге килген пасха чонмыс тіп санааннар[+]. 14Іди сананчатхан кізілер чир-суғларын тілепчеткеннерін киречілепчелер. 15Тастап парыбызарға киліскен чирлерінеңер ле сағынған ползалар, олар андар айланарӌыхтар. 16Че олар артых, тигірдегі, чирні тілееннер. Аннаңар Худайға, олар Аны постарының Худайы тіп адапчатсалар, уйадыстығ нимес. Худай оларға саар тимнеп пирген нооза.

17Авраам Худайға киртінген. Худай, аны сыныхтап, Исаак оолғын тайыға[†] салдыртханда, Авраам Аның чооғын толдырарға тимде полған. Худай Авраамға кӧп тӧл молӌаан, Авраам, тізең, чалғыс оолғын даа тайыға[†] саларға тимде полған[+]. 18Худай, тізең, ағаа піди теен полған: «Мин молӌаан тӧлің Исаактаң тарир». 19Авраам, Худайға киректелзе, Исаакты ӧліглердең тірілдір полар тіп сағынған. Аннаңар, пасхали чоохтаза, Исаак ағаа ӧліглердең нандыра пиріл парған[+].

20Исаак Худайға киртінген. Аннаңар ол, Иаковнаң[†] Исавты алғап, килер тустарда кӧп ниме поларын молӌаан.

21Иаков Худайға киртінген. Аннаңар ӱрир алнында ол Иосифтің оолларының полғанын на алғабысхан. Ол, тайағына тіреніп, Худайға пазырған.

22Иосиф Худайға киртінген. Аннаңар ӱрир алнында, Израиль чоны Египеттең парыбызарын чоохтап, позының сӧӧгін хада апарыбызарға сурынған.

23Моисейнің[†] іӌе-пабазы Худайға киртінгеннер. Аннаңар аны тӧрееннең ӱс айға читіре чазырғаннар. Олар, аның пасхаӌыл пала полғанын кӧріп, ханның час палаларны ӧдірерге пирген чахиинаң хорыхпааннар[+]. 24Моисей[†] Худайға киртінген. Аннаңар ол, ӧс парғанда, позын фараон хызының палазы аданарға хынминыбысхан. 25Ол иртісчеткен чазыхтың[†] тадиин алғанӌа, Худай чонынаң хада иреені кӧрерін таллап алған[+]. 26Ол Христости осхас ирееленістерні Египеттің прай пайынаң артых тіп санаан. Ол Худайның пирер сыйиин кӧрген нооза[+]. 27Моисей, ханның хазырланарынаң хорыхпин, киртінгені хоостыра Египеттең сығыбысхан. Кӧрінмес Худайны кӧрген чіли, нандыра айланмасха пик пӧгін салған. 28Киртінізі хоостыра Пасха[†] тіп адалчатхан кибір идіп, ізіктерні ханнаң таңмалап салған. Ӧлім ағылчатхан Ангел[†], ханны кӧр салып, Израильнің тун оол палаларын ӧдірбеен. 29Киртінізі хоостыра чонынаң хада, Хызыл талайның тӱбі азыл парғанда, хуруғ чирӌе кис парыбысхан. Сӱріс килген Египет чааӌылары, ідӧк кизерге идіп, талайда пат парғаннар.

30Израиль чоны Худайға киртінген. Аннаңар Иерихон саарның ханаларын читі хати ибірібізіп, оларның иңзеріл парғанын кӧр салған. 31Чӧреечі Раав Худайға киртін парған. Аннаңар ол китеге чӧрчеткен Израиль кізілерін амырнаң удурлаан паза аның соонаң киртінерге хынмаан кізілернең хада ӧдірт салбаан[+].

32Хоза пірее ниме чоохтирға кирек пе? Гедеоннаңар, Варактаңар, Самсоннаңар, Иеффайдаңар, Давидтеңер[†], Самуилдеңер паза ухаанӌылардаңар[†] чоохтирға тус чоғыл. 33Олар Худайға киртінгеннер. Аннаңар хан-чирлерні чиңеннер, Худайның кӧңніне кірчеткен нимелер иткеннер паза Худай оларға молӌаан нимені алғаннар. Олар ала парыстарның аастарын чаба тутханнар, 34хазыр кӧйчеткен оттарны ӱзӱрібісчеңнер, хылыстаң ӧлерінең арачыланып алӌаңнар. Оларның кӱс чоғы кӱске айлан парӌаң. Олар кӱстіг полып, чаалазығларда пасха хан-чирлерінің сиріглерін утып алӌаңнар. 35Ипчілер Худайға киртін парып, ӧл парған туған-чағыннарын тіріг айландырып алӌаңнар. Пасхалары, постарын харибдең позыдарынаң тоғыр саап, ирееледіп, тоозылғаннар. Олар, артых чуртасха тірілдірерлеріне ізеніп, іди иткеннер. 36Паза пасхаларын, иреелеп, соғып, палғап, харибге одыртчаңнар[+]. 37Оларны тастарнаң чоо чаалаӌаңнар, игееснең чара игеӌеңнер, иреелеӌеңнер, хылыснаң ӧдірӌеңнер. Олар истебеен хой, ӧскі теерізін кис чӧрӌеңнер, хызылӌаңнар, оларны сӱрӌеңнер, хыйыхтаӌаңнар. 38Пу тилекей андағ кізілерге турыстығ нимес. Олар хуу чазыларзар, тағларзар тизіп, кӧңдей хайаларда, оймахтарда чазынып чуртап чӧргеннер. 39Олар киртіністерін ізестіг киречілееннер. Че Худай молӌаан нимені оларға пирбеен. 40Худай піске хайдағ-да артых ниме пӧгін салған. Худай оларны, піс чох иң артығына чидіп албазыннар тіп, іди иткен[+].

#### 12


Худай хынчатхан кізіні хатығлапча

1Прай пу киречі полчатхан, толдыра киртіністіг кізілер пістің ибіре кӧп. Аннаңар, харығ полчатхан нимені хыйа тастап, пісті тутчатхан чазыхтаң[†] позааңар, чарысчатхан чолыбысты ізестіг иртібізееңер[+]. 2Иисусха кӧрееңер. Ол пістің киртінізібісті пастабызып, аны толдыра итче. Аны сағыпчатхан ӧріністі Иисус пілген. Че пастап, Ол уйаттаң хорыхпин, кіресте[†] ирее кӧрген. Амды, тізең, Ол Худайның оң саринда одырча[+]. 3Ағаа нимені иртерге киліскенін сағысха алыңар. Чазыхтығ[†] чонға хыйыхтадып, хайди ирееленген. Анзы сірерге, кӧңніңерні тӱзірбин, махачы тудынарға полыссын.

4Сірерге хан тӧгілгенӌе чазыхнаң кӱрезерге киліскелек[+]. 5Алай Худай сірерні, Позының оолларын чіли, часхарғанын ундут салғазар ба? «Оолғым, Хан Худайның[†] тӱзеткеніне хайбин полба, Ол сині хатығлапчатса, кӧңніңні тӱзірбе. 6Худай хынчатхан кізіні тӱзетче паза „оолғым“ теен кізіні сохча». 7Хан Худайның[†] тӱзеткеніне сыдапчатсаңар, піліңер, ол сірерні, Позының оолларын чіли, іди тӱзетче. Пабазы тӱзетпеен пала пар ба[+]? 8Ноо даа паба-іӌе палаларын тӱзедедір. Аннаңар, Худай сірерні тӱзетпинчетсе, сірер Аның ооллары нимессер, сурас палаларзар. 9Паба-іӌебіс пісті тӱзеткеннерінде, піс оларны улуғлаабыс. Улам тигірдегі Пабабыстың чооғын истерге паза ол оңдайнаң чуртас аларға кирекпіс. 10Пістің паба-іӌебіс пос хынғанни ӱр нимеске ле тӱзет салӌаңнар. Худай, тізең, піске туза идіп, Позы осхас ах-арығ[†] поларыбыс ӱчӱн, пісті тӱзетче. 11Пісті тӱзетчетселер, піс ӧрінминчебіс, че хомзынчабыс. Соонаң, тізең, тӱзетірген кізі, арығ чӱректіг пол парза, ол сыйыхха амыр хоныхты алар. 12Аннаңар тӱс парған холларыңны кӧдірібізіңер, пос пол парған чӱллеріңні хатырыбызыңар. 13Кӧні чолларӌа чӧрінер: ахсапчатхан кізі частыхпазын, че айдас пол парзын.


Худайның кӧңніне кірер ӱчӱн хайди чуртирға

14Прайзынаң хада ынағ чуртирға, ах-арығ[†] поларға кӱстеніңер. Іди полбаза, Хан Худайны пірдеезі кӧрбес[+]. 15Кӧріңер, Худайның паарсазынаң сірернің пірдеезі хал парбазын. Сірернің араңарда ачығ тамырлар ӧс парбазын. Олар ӧсчеткен чирлерде кӧп кізі ооларына оох парча[+]. 16Араңарда чӧреечі алай Худайны улуғлабинчатхан кізі пол парбазын. Исав осхас кізілер пір азырал ӱчӱн улуғ оолның ӱлӱзін орнастырыбызарға тимделер[+]. 17Сірер пілчезер, соонаң ол пабазының алғазын аларға сағынған. Че иділ парған нимені тӱзет полбаан. Харах чазын тӧгіп ала пабазына алданған даа полза, хыйа тасталған.


Пурунғы паза Наа Молӌағ.

18Сірер чалыннап кӧйчеткен Синай[†] тағзар, чыплама харасхызар, пӱрӱңкізер, хазыр чилге чағдабаазар. 19Пырғы табызына, хазыр ӱнге дее килбеезер. Израиль[†] чоны, ол ӱнні ис салғанда, аны паза испеске тіп алданған. 20Олар «Мал даа пу таға чағдаза, тастарнаң чааладарға кирек» тіп чоохталчатхан чахығдаң хорыхханнар. 21Прай пу нименің хорғыстығ кӧріміне сыдаспин, Моисей[†] теен: «Хорығып, халтырапчам». 22Сірер, тізең, Сион тағзар, Тіріг Худайның саарынзар чит килгезер. Сірер кӧп ангеллер[†] полчатхан тигірдегі Иерусалимзер килгезер[+]. 23Худайның тун палаларының тигірибінзер[†] килгезер. Оларның аттары тигірде пазыл парғаннар. Сірер прай кізілернің Чарғыӌызы полчатхан Худайзар паза толдыра чахсы, арығ чӱректіг кізілерінзер[†] килгезер[+]. 24Сірер Наа Молӌағны[†] пирген Иисуссар паза ханының чачырадызына килгезер. Аның ханы Худайдаң пыро тастирдаңар сурынча. Ол хан Авельнің ӧс алардаңар сурынчатхан ханынаң тың хысхырча[+]. 25Кӧріңер зе, сірерзер айланчатхан Худайдаң тӧдір полбаңар. Худайның пу чирдегі чахығларын чоохтапчатхан Моисейні[†] истерге хынмаан кізілер хатығлас чох халбааннар. Піс тее, тигірдең чоохтапчатхан Худайны испезебіс, улам хызааннадарбыс[+]. 26Ол туста Аның ӱні чирні сілігібіскен. Ам, тізең, Ол сӧс пирген: «Чирні ле нимес, тигірні дее ам даа хатап сілігібізербін». 27«Ам даа хатап» теені прай чайаан нименің сілігіліп, чох иділерінеңер ізестіг киречілепче. Андада сілік полбас ла ниме чат халар. 28-29Піс изелбес хан-чирін алчабыс. Аннаңар алғыстап пілееңер. Алғыстап ала, Худайның кӧңніне килістіре Аның нымызына чӧрееңер. Пістің Худайыбыс прай нимені чох итчеткен чалын осхас. Аннаңар Аны улуғлааңар паза Аннаң хорығааңар.

#### 13


Тӱгенӌі ӱгредіг чоох

1Удур-тӧдір, харындастар чіли, хынызыңар[+]. 2Иб-чуртыңарға чол чӧрчеткен кізілерні кирчедіңер. Піреелері, іди идіп, постары даа пілінмин халып, ангеллерні[†] аалӌы иттірлер[+]. 3Харибдегі кізілердеңер сағыныңар. Постарың пиктегде полған чіли, оларға сағыссыраңар. Ирееленчеткен кізілердеңер сағыныңар. Оларға, постарың ідӧк ирееленген чіли, айаңар[+]. 4Ирепчі палғалызын аарлаңар. Ирлері дее, ипчілері дее киртістіг поларға киректер. Оралысха паза чӧрееске сабылғаннарны Худай позы чарғылапча[+]. 5Ахчаа сабылбаңар, пар нимее чӧпсініңер. Худай Позы теен, хайза: «Сині халғыспаспын, сині тастабаспын»[+]. 6Аннаңар піске тідімніг чоохтанарға чарир: «Худай мағаа полысча. Мағаа пір дее нимедең хорығарға кирек чоғыл. Ыырӌы мағаа хайдағ чабал ниме ит полар?» 7Устағӌыларыңнаңар сағыныңар. Олар сірерні Худайның сӧзіне ӱгреткеннер. Олар хайди чуртаанын паза ӱреенін сағынып, олар киртінген чіли киртініңер[+]. 8Иисус алыспинча: киӌее хайдағ полған, пӱӱн дее, хаӌан даа андағох. 9Ӧң-пасха паза пасхаӌыл ӱгредіглерге сірерні сын чолдаң апарыбызарға пирбеңер. Ниме чирге алай чібеске тіп чоохтапчатхан ӱгредіглер нимес, Худай паарсазы чӱректеріңні пик итсін. Андағ ӱгредіглернең айғасчатхан кізілер олардаң пір дее туза албинчалар[+]. 10Иерусалимдегі храмның[†] абыстарына[†] пістің тайиибыстаң алған малның идін чирге чарабас. 11Кізілернің чазыхтарының[†] ӱчӱн иң улуғ абыс[†] тайыға[†] салылған малның ханын иң ызых[†] орынзар апарӌаң. Малның иді, тізең, аал тастында ӧртелӌең. 12Аннаңар Иисус таа саар тастында ӧлген. Іди Ол Позының ханынаң кізілерні ахтаан[+]. 13Саар тастынзар сығааңар паза Ағаа кӧрерге киліскен уйатты хада ӱлезееңер[+]. 14Мында, чир ӱстӱнде[†], піске сыбыра чуртаӌаң саар чоғыл. Піс пӱдірілер саарны тілепчебіс. 15Иисустың пастыра Худайны сыбыра сабландырааңар. Піс Худайның адын саблирбыс. Анзы аастаң сыххан пістің тайиибыс полар. 16Кізілерге чахсы идерге ундубаңар. Удур-тӧдір полызызыңар. Іди иткені Худайның кӧңніне кірчеткен тайығ[†] полча нооза. 17Устағӌының чооғын истіңер, ол теен нимені идіңер. Оларға сірернің ӱчӱн Худайның алнында нандырығ тударға кирек. Аннаңар олар сірернің арачыланызыңардаңар сыбыра сағынчалар. Оларның чооғын иссеңер, олар тоғыстарын ӧрініп ала итчедерлер. Чоох испезеңер, тоғыстарын мӧңіссіреп ала идерлер. Анзы сірернің тузаңарға полбас.


Сурыныстар паза алғастар

18Пістің ӱчӱн пазырыңар. Піс хаӌан даа орта идерге кӱстенчебіс. Аннаңар пістің сағыстарыбыс пісті чарғылабинчалар[+]. 19Худай мині сірерзер табырах нандыра ыссын тіп, улам тың пазырыңар. 20-21Иисус Худайның мӧгі Молӌаан Позының ханынаң таңмалабысхан. Ол оңдайнаң Ол Позының хойларының Илбек хадарӌызы полыбысхан. Амыр пирчеткен паза Иисусты тірілдірібіскен Худай сірерні ноо даа чахсы кирекке пик итсін. Чахсы киректер идіп, сірер Аның кӧңнін толдырчазар. Ол, тізең, Иисус Христостың пастыра сірерде тоғыс апарып, Позының кӧңніне кірер иде сірерні алыстырча. Иисусха хаӌан даа сабланыс[†] ползын! Аминь[†][+].


Тӱгенӌі сӧстер

22Харындастар, мин сірерге пасхан сӧстерні чӱректеріңе алыңар тіп сурынчам. Пу пічиим тың узун нимес нооза. 23Піліңер, Тимофей харындазыбыс харибдең сыхты. Ол пу чағында минзер килзе, мин, сірернең тоғазарға парчатсам, аны хада алып аларбын[+]. 24Сірернің устағӌыларыңа паза прай ах-арығ[†] кізілерге изен читіріңер. Италий чиріндегі харындастар сірерге изен читірчелер. 25Сірерге прайзыңарға Худай паарсазы ползын. Аминь.[†]

### Иаковтың

#### Иаковтың

Иаковтың


Иаковтың пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Иаковтың пічии


Иаковтың пічии

Наа Молӌағда адалчатхан Иаков аттығ кізілернің аразынаң Иисустың харындазы, Иерусалимдегі Христос тигірибінің устағӌызы, пу пічікті пасханына артых киртінілче. Хай-пірее істезігӌілер Наа кинденің прай пічіктерінең паза кинделерінең иң пурнада пу пічік пазылған полар тіп санапчалар

Иаков позының пічиин киртініс оңдайларын чуртасха кирерінде ниигін кӧрбеен христианнарға пасча. Иаков оларға олаңай чуртаста хайди тудын чӧрердеңер сағыстарынаң ӱлесче, кӱлӱк сағыстаңар, пайдаңар паза чохтаңар, хоп чоохтаңар паза сайғахтаңар, тыстаныстаңар паза сӱзӱріктеңер сурығларны ӱзӱрче. Иаковтың ӧӧн сағызы мындағ: Худайға киртіністі киректернең киречілебезе, андағ киртініс арачыланысха ағылбас.

Автор хығырығӌаа, Худайға сыннаң киртінчеткен кізі хайди даа Худайға чарас ниме идер тіп, сағыс пирче.

#### 1


Алғас

1Иаков[†], Худайның паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың хулы, сірерге, тарадыл парып чӧрген он ікі сӧӧкке[*], пасчам. Изен-хазых полыңар![*][+]


Худай чолын пазып, ікінӌілебе

2-3Піліңер, сірернің киртіністеріңні сынааны тыстанысты тӧрітче. Аннаңар, харындастарым, аймах сынағларға кір парчатсаңар, анзын улуғ ӧрініске санаңар[+][+]. 4Сірер сағыс кір парған, толдыра, читпестер чох кізілер пол парар ӱчӱн, тыстаныс позының тоғызын ит саларға кирек[+]. 5Сірернің пірееңернің Худайдаң пирілген хыйғазы читпинчетсе, Аннаң сурынзын, ағаа пирілер. Худай прайзына, харанмин, уйаттырбин, пиредір нооза. 6Че кӧмес тее ікінӌілебин, киртініп, сурынарға кирек. Ікінӌілеен кізі чилге сабылған талай салғағы осхас[+]. 7Андағ кізі Хан-пигібістең[†] ниме аларына ізенмезін[+]. 8Ікі сағыстанған кізі ноо даа чолында пик турбас.


Кӧдірілгені паза пазынӌыхтатханы

9Пазындыртчатхан харындас анзына кееркезін – Худай аны іди кӧдірче[+]. 10Пай, тізең, Худай аны пазынӌыхтапчатханына кееркезін. Ис-пай, чазы чахайағы чіли, салых парар, нооза. 11Кӱн сыхса, ізіг пол килче, кӱн ізиине от хурупча, чахайах салыхча, сілиин чідірче. Ідӧк пай кізі дее позының чолында салых парыбысча[+].


Сынааны паза хыӌаландыртханы

12Сынағ иртчеткен кізі часкалығ. Ол сынағларны турыстығ иртіп алза, Худай Позына хынғаннарға сыйиин – молӌаан чуртасты пирер[+]. 13Сынағларда пірдеезі «Худай мині хыӌаландырча» тібезін. Худай чабалға сабыла чоғыл, аннаңар Позы даа пірдеезін хыӌаландыртпинча. 14Че позының хынығыстарына салынған кізі позын хыӌаландыртча. 15Хыӌаланыс, тізең, чазых[†] пазап салып, аны тӧрітче. Чазых,[†] тізең, кӱзіне кір парза, ӧлімні тӧрітче[+].


Прай чахсы ниме Худайдаң

16Хынған харындастарым, постарыңны алаахтырынмаңар[+]. 17Чахсы, толдыра ниме ӧӧртін, тигірдегі чарытхыларны чайаан Худайдаң килче. Ол Позы хаӌан даа алыспинча, алызар кӧлекті дее тастабинча[+]. 18Пісті Аның таллама чайаачызы ползыннар тіп сағынып, Ол пісті сынның сӧзінең тӧріт салған[+].


Худай сӧзін искені алай аны толдырғаны

19Піліңер зе, хынған харындастарым, ноо даа кізі истерге чапчаң ползын. Чоохтанарға, ӧкпеленерге маңзырабас ползын. 20Кізі ӧкпезінең Худайның сыны тӧрир чоғыл нооза. 21Аннаңар нинӌе пар чуртас похсағын, тооза чабалланысты хыйа идіп, сірерге пирілген сӧсті пазымнығ чӱрекнең алыныңар. Ол сірернің худыңарны арачылап полар[+].

22Посты алаахтырып, сӧсті истееӌік полбаңар, че аны толдырчатхан кізі полыңар[+]. 23Сӧсті истіп ле, че аны толдырбинчатхан кізі позын кӧріндестең кӧрінчеткен кізее тӧӧй: 24кӧрініп алып, хыйа пастырыбыстох ла, позы хайдағ полчатханын андох ундудыбысча. 25Сірерні пос итчеткен Худайның чахсы чахиин тирең ӱгреніңер, аны толдырчатсаңар паза искен нимені ундубинчатсаңар, Худай сірернің прай киректеріңні алғап пирер[+].

26Худайға орта пазырчам тіп сағынып ала, олох туста тіліңе сыданминчатсаң, син позың позыңны алаахтырчазың паза синің пазырғаның пір дее нимее турбинча[+]. 27Худай Пабабысха арығ, пырозы чох пазырғаны – ол ӧкістердеңер паза чалғыс чарым халған ипчілердеңер сағыссырааны паза посты пу чуртастың хынығыстарынаң хайраллааны[+].

#### 2


Кізілерні талластырбаңар

1Харындастарым! Хайди сірер, сабланыс[†] Хан-пигіне[†] Иисус Христосха киртініп ала, олох туста кізілерні талластырадырзар[+]? 2Пістің чыылыға алтын пурбалығ, пай тонанған кізі килзе алай уйан кип-азахтығ чох-чоос кірзе, 3сірер, пай тонанғанына кӧріп, «тӧрзер иртіп одырыңар», чох-чоозына, тізең, «син тігде тур сал» алай «мында, азаам хыринда одыр» тіп салзаңар, 4постарыңа артых алынып, хомай сағыстығ чарғыӌылар пол парбинчазар ба? 5Истіңер зе, хынған харындастарым! Худай тилекейде чохтарны киртініске пай поларға паза Аның хан-чирін ээленерге таллаан нимес пе? Худай ол хан-чирін Позына хынчатханнарға молӌаан нооза[+]. 6Сірер, тізең, чохты нимее салбин полдар. Пайлар сірерні хыйыхтапча ниместер бе? Сірерні чарғаа тартчатханнар олар ниместер бе? 7Сірер постарыңны аданчатхан Иисус Христостың аарлығ адын сӧклепчеткен кізілер пайлар ниместер бе?


Хыныс чахиинаңар

8Сірер Хан чахиин (Пічікте «чағыныңа позыңа чіли хын» теенін) толдырчатсаңар, чахсы итчезер. 9Че сірер, кізілерні талластырчатсаңар, чазых[†] итчезер, чахығ сайбағӌылары пол парчазар. 10Прай чахығларны толдырып, піреезін не сайбаан кізі пірдеезін толдырбаанға тиңнелче[+]. 11Кем «оралыс чӧрбе» теен, олох «ӧдірбе» теен. Че чӧрбиндеечетсең, кізіні, тізең, ӧдір салзаң, син чахығ сайбағӌызызың. 12Аннаңар кізіні пос итчеткен чахығнаң амоғох чарғыладар кізі чіли чоохтанчат паза хылынчат[+]. 13Син айап пілзең, чарғы тузында сині айирохтар. Ӧлӌей чарғыдаң пӧзік ниме[+].


Киртініс паза киректер

14Харындастарым! Піреезі «иткен киректерім чоғыл, че киртінізім пар» тізе, ноо тузадыр. Андағ киртініс арачылап полар ба?

15Харындас алай пиӌе кисчең кибі чох чӧрчетсе, пір кӱннің чиизі дее чох полза, 16пірееңер, тізең, «пар, сағыссыраба: чылынарзың, тох поларзың» тізеңер, че кирексеенні пирбезеңер, ноо тузадыр[+]. 17Ідӧк киртініс тее, сынап иткен киректері чох полза, пос позы ла полза, ӧліг.

18Піреезі, тізең, «синің киртінізің пар, минің, тізең, киректерім: киректерің чох киртінізіңні кӧзіт пир, мин киректерімнең салылған киртінізімні кӧзіт пирербін» тир[+]. 19Син Худай чалғыс ла тіп киртінчезің? Чахсы итчезің! Айна-чиктер[†] дее киртінчелер паза халтырапчалар[+]. 20Син, алығ кізі, чахсы киректері чох киртіністің тузазы чоғын хаӌан оңарып аларзың? 21Адабыс Авраам[†], Исаак оолғын тайыға[†] саларға тимнеп, іди киртінізін кӧзіткен. Худайның алнында киректернең ахтанған нимес пе?[*] 22Аның киректері киртінізінең пір полғаннарын паза киректерінең киртінізі тол парыбысханын кӧредірзің ме[+]? 23Пічікте «Авраам[†] Худайға киртінгеннеңер, Ол аны ахталған тіп санаан паза Худайның арғызына адаан» тіп пазылғаны толдырылған[+]. 24Кӧрчезер бе, кізі киртініснең не нимес, че киректерінең дее ахтанчатханын. 25Ідӧк чӧреес Раав, китегӌілерні удурлап, оларны хорғыс чох чолға кирібіскенінең ахтанып албаан ма за?[*] 26Тыны чох ит-сӧӧк ӧліг ниме. Киректері чох киртініс тее ідӧк ӧліг.

#### 3


Сӧс кӱзі

1Харындастарым! Піс чарғаа артых тартыларын пілчеткенде, кӧбізіңер ӱгретчі поларға кӱстенмеңер[+]. 2Прайзыбыс таа кӧп чазых[†] идедірбіс нооза. Кем сӧсте чазых[†] итпинче, ол толдыра кізі, позының прай даа иді-сӧӧгіне сыдан полар[+]. 3Мына піс аттың ахсына, чоох иссін тіп, суғлух суғыбысчабыс паза аның ит-сӧӧгінең устап парчабыс. 4Ідӧк керіптер дее: ханӌа даа улуғ ползыннар, хайдағ даа кӱстіг чиллер сӱр чӧрзіннер оларны, чоллапчатхан ээзі улуғ нимес ле тиріг пастыра хынғанни апарча оларны. 5Тіл дее ідӧк. Улуғ нимес ле чардығыбыс ол, че кӧпті ит салча. Кӧріңердек, кічіг от-чалын даа хайдағ кӧп ниме ӧртеп саладыр.

6Тіл – ол от-чалын. Ол чуртазыңны чох ит полар чабал нимее толынча. Тіл кӧйчеткен кӧлдең тамылчатханнаңар, аның прай нимені хырчатхан от-чалынға чуртазыңны ағыл полар кӱзі пар[+]. 7Аң-хустар, чылысхылар, талай малы – прай тіріг-тыннығ ниме кізі кӱзіне пазындырт салған, пастырча. 8Тілні, тізең, пірдеезі пазын полбинча. Ол тудығ пілбес хыйал. Анда ӧлім ағылчатхан оо. 9Анынаң піс Худайны паза Пабабысты алғапчабыс, анынаңох Худайны сомнап чайалған кізілерні харғапчабыс. 10Пір аастаң алғас[†] паза харғас сыхча. Іди поларға чарабас, харындастарым. 11Пір орыннаң сыххан хара суғ тадылығ, олох туста ачығ ағадыр ба? 12Харындастарым! Смоковница ағазында маслиналар ӧзер чоғыл, виноград хырчынында смоквалар ӧспинӧкче. Ідӧк хара суғ пір саңай тадылығ паза тустығ суғны сығара саппинча.


Ӧӧртін тӱзірілчеткен хыйға

13Сірер хыйға ползаңар паза Худай ниме киректепчеткенін пілчетсеңер, чахсы киректер ле идіп чуртаңар. Чахсы киректеріңе махтанминчатсар, андада сірер сыннаң даа хыйғазар[+]. 14Че чӱрееңерде ачығ істі чохтанысты, тімелісті тутчатсар, хыйғазар тіп махтанмаңар, сыннаң тоғыр чойланмаңар. 15-16Хайда істі чохтаныс паза тімеліс, анда оңдай чоғыл, анда прай ниме чабал. Ол ӧӧртін тӱсчеткен хыйға нимес, че пу чирдең, кӧңніңердең, айнадаң[†][+]. 17Кізінің ӧӧртін килген хыйғазы – иң пурнада, арығ, анаң амыр, тың тапсабас, сӧс истеечі, паарсасха паза чахсы киректерге толдыра, кізілерні талластырбас паза чойырхабас ниме. 18Амырға хынчатханнар амырның ӱренін таарыпчалар. Аның нимізі, тізең, – арығ чӱрек[+].

#### 4


Худайның холына пирініңер

1Сірернің араңарда ыырлас паза тоғырланыс хайдаң сыхча? Мыннаң нимес пе: иді-ханыңарда чааласчатхан хынығыстардаң нимес пе[+]? 2Хыӌыхтанған нимелерің сірерде чоғыл. Ӧдірчезер паза істі чохтанчазар – че чидін полбинчазар. Тартысчазар паза ыырласчазар – чоғылох. Сурынминчазар нооза. 3Сурынза даа, ал полбинчазар – постың хынығыстарын толдырарға хынчатханнаңар саба сурынчазар. 4Чӧреестер, пілбинчезер бе, пу Худайы чох чуртаснаң ынағласханы, Худайнаң ыырласханы полча. Кем андағ чуртаснаң ынағласча, ол Худайның ыырӌызы пол парар[+]. 5Алай сірер Худай Пічиинде[†] «пісте чуртапчатхан хут кӱннеенӌе хынча» теенін тик нимее санапчазар ба[+]? 6Че ол аннаң даа улуғ паарсасты пирче. Аннаңар чоохталча нооза: «Худай улуғзырхостарны тоғыр кӧрче, пазымнығларға, тізең, паарсазын чайча»[+].

7Аннаңар, Худайның холына кіріңер. Сайтанға[†] тоғыр полыбызыңар, ол сірердең андада тизіп ойлир[+]. 8Худайға чағдаңар – сірерге Ол чағдирох. Чазыхтығлар[†], холларың арығлабызыңар, ікі сағыстанғаннар, чӱректерің тӱзедібізіңер[+]. 9Чобалыңар, ылғаңар, сыхтаңар. Хатхы сыытха, ӧрініс чобаға айлан парзын. 10Худайның алнында чамараңар, ол сірерні ӧӧрледібізер.


Кізі соона тӱспеңер

11Харындастар, удур-тӧдір хоп сығарыспаңар. Харындазының соона тӱсчеткен алай аны ӱзӱрчеткен кізі чахығны хоптапча. Чахығны ӱзӱрчетсең, син аны толдырбинчазың, че чарғылапчазың[+]. 12Арачылап полар алай чох ит салар Чахығ ээзі паза Чарғыӌы чалғыс ла. Син чи, пасхаларын ӱзӱрчеткен, кемзің[+]?


Улуғ чоохтанмаңар

13Ам сірер, «Пӱӱн алай таңда андағ-да саарға парып, пір чылӌа чуртап, садығнаң айғазып, парыс аларбыс» тіпчеткеннер, истіңер зе. 14Сірер, таңда ниме поларын паза чуртазыңар хайдағ поларын пілбинчеткеннер! Нимедір сірернің хысха чуртазыңар? Тӱрчеге килген паза мындох чох пол парған оор ол[+]. 15«Худай пирзе, тіріг чӧрзебіс, анзын алай мынзын идербіс» тир орнына,[+] 16сірер кӧдірілӌектеріңнеңер кӧкеесімненчезер. Ол кӧкеесімненіс – чабал ниме. 17Чахсыны ит полар кізі аны итпинчетсе, ағаа ол чазыхха[†] саналар[+].

#### 5


Пайларға сизіндіріг

1Истіңер зе, сірер, пайлар. Сірерге килиген чобағларыңа ылғаңар паза сыхтаңар[+]. 2Пайыңар чызып парған, кибіңерні кӧӧ чіп салған[+]. 3Алтын-кӱмӱстерің таттап парған. Сірер ізенген пайыңар, чалын чіли, иді-ханыңарны чіп салар. Сірер чыынған пайыңар чарғы кӱнінде сірердең тоғыр киречілир[+]. 4Мына хыраларыңда ас тоғынғаннардаң хыза саап алған чал ахчазы аахтапча, ас саапчатханнарның даа аахтааны прайзынаң кӱстіг Хан Худайның[†] хулаана читті. 5Сірер чир ӱстӱнде[†] чырғап-мӧтеп чуртаазар, чӱрек хынғанни полчатчаңзар. Чӱректерің толыға салар симіс мал сині пол парған. 6Сірер ах-арығ[†] кізіні, чарғылап, ӧдір салғазар. Ол сірерге тоғырланмаан.


Иреелесте тыстаныңар

7Че, харындастар, Хан-пиг[†] килерін тыстаныснаң сағыңар. Мына хыраӌы чирдең аарлығ ниміс сахтапча. Аны алар ӱчӱн, ол наңмыр чаарын часхы-кӱскӱзін тыстанып сағыпча. 8Сірер дее іди тыстаныңар: Хан-пигнің килері чағдапчатханнаңар, чӱрееңерні пик тудыныңар[+]. 9Харындастар! Чарғаа хабылбас ӱчӱн, удур-тӧдір хоптаныспаңар, – мына Чарғыӌы ізік алнында тур[+]. 10Харындастар! Чобағны тобыр парарында паза ӱр тыстанарында кӧзідімге Хан Худайның адынаң чоохтап чӧрген ухаанӌыларны[†] алып алыңар[+]. 11Тыстаныста пик тудынғаннарны піс часкалығ тіп санапчабыс. Сірер Иовтың хайди тыстанғанын паза Хан Худай анзын хайди тоосханын пілчезер. Хан Худай айаачы паза нымзах паарлығ нооза[+].

12Харындастарым! Иң пурнада, тигірні дее, чирні дее, пасхазын даа киречее тартып, пірдеезіне молӌағ[†] пирбеңер. Че, сірер чарғаа тартылбас ӱчӱн, «йа» теені «йа» ползын, «чох» – «чох» ползын[+].


Пазырыстың кӱзі

13Сидікке урунзаң – пазыр. Хайзылары кӧгліглер бе? Худайға алғастар[†] сарназыннар[+]. 14Пірееңер ағырчатса, тигіриб[†] ах сағалларын[†] хығыртыңар – Худайның адынаң чыстығ хайах сӱртіп, пазырзыннар[+]. 15Олар киртініп пазырзалар, Худай ағырығ кізіні, чазылдырыбызып, азахха турғыс салар. Ол кізінің иткен чазыхтары[†], тізең, позыдылар. 16Чазыхтарыңны[†] удур-тӧдір сығарынызыңар. Чазыл парар ӱчӱн, пірсі пірсінің ӱчӱн пазырыңар. Арығ чӱректіг кізінің[†] пазырғаны улуғ кӱстіг ниме[+]. 17Илия піс осхас кізі полған. Наңмыр чағбазын тіп пазырғанында, чирге наңмыр ӱс чыл алты ай тӱспеен[+]. 18Пазох пазырғанда, тигір наңмыр пирген. Чир, тізең, ниміс сығарған.

19Харындастарым! Пірееңер сыннаң хыйыс парза, аны саба чолдаң осхырған кізі[+] 20пілзін: чазыхтығ кізіні саба чолдаң хыйыстырып, аның худын ӧлімнең арачылап халар паза кӧп чазыхтарын чабызар[+].

### 1 Петрның

#### 1 Петрның

1 Петрның


Пётр илӌінің пастағы пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Пётр илӌінің пастағы пічии


Пётр илӌінің пастағы пічии

Позының пастағы пічиин Петр илӌі Римде наа эраның 63 алай 64 чылларында пасхан полар. Пічікті пазарға ағаа илӌі Павелнең хада тоғынчатхан Сила тіп кізі полысхан. Пічік Кічіг Азияның (сағамғы Тӱрк чирінің) алтынзархызында орныхчатхан, Павел илӌінің ӱгредии сылтаанда тӧстел парған христиан ӧмелеріне адалып пазыл парған.

Ол туста христианнарға чон аразында чуртирға сидіктең сидік ле пол турған: киртіністері ӱчӱн оларны хыйыхтааннар паза оларға кӱлгеннер. Христианнарға киртіністең хыйа полыбызып, чуртас оңдайларына тартыл парыбызарынаң постарынаң кӱрезерге килісчең. Петр оларға киртіністері ӱчӱн, Иисус чіли, ирееленерге тимде полардаңар паза ах-арығ чуртирдаңар хатабох чоохтапча. Хан-пиг хатап пу чирге айлан килзе, Позына киртістіг полғаннары ӱчӱн, оларны сыйыхтир. Пу ізеніс киртінчеткеннерге чуртастарында урунчатхан прай сидіксіністерін сыдас парыбызарға кӱс пирер.

#### 1


Тіріг ізеніс

1Мин, Иисус Христостың илӌізі[†] Пётр, сірерге, иблерінең ырах – Понт, Галат, Каппадок, Асий паза Вифиний чирлерінӌе – тарасхлап парып чӧрчеткен, Худайның таллаан кізілеріне, пасчам[*][+]. 2Нимені азынада пӧгінчеткен Худай Паба сірерні, таллап, Худай Худы[†] пастыра ах-арығ[†] иткен. Іди Иисус Христостың сӧзі хоостыра полып, сірер Аның ханынаң арығлаларға таллалғазар. Худайның паарсазы паза амыры сірерде кӧптелзін[+].

3Худай, Хан-пигібіс[†] Иисус Христостың Пабазы, сабланзын. Аның илбек ӧлӌей пары хоостыра Ол пісті нааӌыли тӧріткен. Иисус Христосты ӧліглердең тірілдіріп, Ол піске тіріг ізеністі паза[+] 4тигірде хайраллалчатхан изелбес, арығ, уурабас ӱлӱзібісті пирген[+]. 5Киртініп ала, сірер Худайның кӱзінең арачылалчазар. Худай сірерні тӱгенӌі тустарда азылар арачыланысха тимнепче[+].

6Сірер анзына ӧрініңер. Сағамғы туста, аймах-пасха сынағлар иртіп, чобаларға килісчеткен дее полза, ӧрініңер[+]. 7Анзы киртіністеріңні сынир ӱчӱн кирек. Андада киртіністерің уурап парчатхан алтыннаң аарлығ полар. Алтынны даа сынға от-чалыннаң сыныхтидырлар. Сірернің киртіністерің сынға сынағны ирт парза, Христос килер туста сірерге махтас, сабланыс[†] паза аарлас полар[+]. 8Сірер Аны хаӌан даа кӧрбеен дее ползар, Ағаа хынчазар. Сағам даа, Аны кӧрбинчеткен дее ползар, Ағаа киртінчезер паза чоохтап таа полбас ӧрініс сірерні толдырча[+]. 9Киртіністерің сірерні арачыланысха ағылча нооза.

10Ухаанӌылар[†], сірерге пирілген паарсастаңар ухааннап, ол арачыланыс хайди поларын матап істескеннер паза сурастырғлааннар[+]. 11Ухаанӌы[†] кізілерде полған Христостың Худы Христостың ирееленістерінеңер паза Аның соондағы сабланызынаңар оларға азынада чоохтаан. Олар анзын хаӌан паза хайди поларын істескеннер[+]. 12Ухаанӌылар, постарының нимес, сірернің ӱчӱн анзын итчеткенін Худай оларға ас пирген. Амды, тізең, ол ниме сірерге Чахсы Хабардаңар чоохтаан кізілердең пастыра чарлал парды. Ухаанӌылар тигірдең ызылған Худай Худының[†] хоостыра анзын сірерге чарлааннар. Ангеллер[†] дее пу хабарның ниме полчатханын оңарып аларға хынчалар[+].


Ах-арығ чуртас чуртаңар

13Аннаңар сағыстарыңны суғлухтабызыңар, сизіктіг тудынып, Иисус Христостың килгені хоостыра сірерге пирілер паарсасха пар-чох ізеніс тудыңар[+]. 14Чоох истеечі палалар осхас полыңар. Ит-хан ойнастарына тартылбаңар. Сірер Иисустаңар Чахсы Хабарны пілбееннеңер анзына сабыл турғазар[+]. 15Сірерні хығыртхан Худай ах-арығ[†] полчатханнаңар, сірер дее прай киректеріңде ах-арығ[†] полыңар[+]. 16Аннаңар піди пазылых: Ах-арығ полыңар, Мин дее ах-арығбын нооза.

17Худай сірернің Пабаңар полча тіпчезер бе? Че Ол чарғылапчатса, кізілерні талластырар чоғыл, иткен киректері хоостыра чарғылапчадыр. Пу ах-чарыхта чӧрчеткен тустарыңны Худайны улуғлап иртіріңер[+]. 18Ӧбекелердең алған тик чуртастаң позыдыл парғаннарыңны пілчезер: сірернің ӱчӱн уурап парчатхан алтын-кӱмӱснең тӧлелбеен нооза[+]. 19Че сірернің ӱчӱн Христостың ханынаң тӧлелді. Ол, пір чазых[†] чох арығ хураған чіли, 20тилекей пӱткелектӧк пу толыға салыларынаңар азынада пӧгіл парған полған. Че сірернің ӱчӱн тӱгенӌі туста килібіскен[+]. 21Аннаң пастыра сірер Худайға киртін парғазар. Худайға киртініс паза ізеніс аларларың ӱчӱн, Худай, Аны тірілдіріп, Ағаа сабланыс пирген.

22Удур-тӧдір Христостың кізілері чіли сын чӱрекнең хынызар ӱчӱн, сірер сынның оңдайынӌа полып, Худай Худының пастыра сағыстарыңны арығлабысхазар. Худай Худының пастыра сағыстарыңны арығлабызыңар. Удур-тӧдір арығ чӱрекнең хынызыңар[+]. 23Сірерге чызып парчатхан ӱрен нимес, мӧгі ӱрен чуртасты пирген. Ол ӱрен Худайның тӱгенмес тіріг сӧзі полча[+]. 24Ноо даа кізі ӧсчеткен от осхас. Аның хайдағ даа сабланызы от пазындағы чахайах осхас: от хуруп парча – чахайах салых парча. 25Че Худайның сӧзі хаӌан даа чітпес. Ол сірерге Чахсы Хабарда чоохталған сӧс[+].

#### 2


Тіріг тасха киліңер

1Ол оңдайнаң хайдағ даа чабал нимені, хайдағ даа алаахтырысты, чой хылынысты, чой чоохты постарыңнаң хыйа идіңер[+]. 2Сірер, наа тӧреен палалар чіли, сӧстің арығ сӱдін кирексіңер. Аның сылтаанда, ӧзіп, арачыланысха чидерзер[+]. 3Сірер Хан-пигнің[†] чахсызын сынап алдыңар. 4Хан-пигзер[†] киліңер. Ол кізілернің хыйа иткен, Худайның, тізең, таллап алған аарлығ тіріг тазы полча[+]. 5Сірер постарыңны даа, тіріг тастарны чіли, Хут чуртир тураның пӱдіриине салыңар. Ах-арығ[†] абыстар[†] полыбызыңар, андада сірер Хут таллаан тайығлар[†] идерзер. Иисус Христостың сылтаанда ол тайығлар[†] Худайға килістірелер[+]. 6Худай Пічиинде[†] піди пазыл парған нооза: Мына Мин Сион тағның пазында тура тӧзін тутчатхан тасты салчам. Ол таллаан аарлығ тас. Ағаа киртінчеткен кізі уйатха кірбес[+].

7Сірерге, киртінчеткен кізілерге, ол аарлығ ниме полча. Киртінминчеткеннерге, тізең, ол пӱдірігӌілер хыйа ал тастаан тас. Че ол ӧӧн тас пол парды. Киртінминчеткен кізілерге ол харылӌаң ниме, кізі аңдарылӌаң хайа тас[+]. 8Худай сӧзін истерге хынмин, олар пу тасха харылчалар. Худай оларға іди салған[+].

9Сірер, тізең, таллап алған тӧлзер, Хан-пигнің абыстары,[†] ах-арығ[†] чоны полчазар. Сірер Худайның кізілерізер. Сірерні харасхыдаң Позының хайхастығ[†] чариинзар хығыртхан Худай, Аның сабланызын тарадарларың ӱчӱн, сірерні андағ чон ит салған[+]. 10Алында сірер Аның чоны полбаазар. Амды, тізең, Худай чонызар. Алында сірерге пірдеезі айабаӌаң, амды сірерге Худай айапча[+].


Худайның нымысчылары полып чуртаңар

11Хынғаннарым, сірер пу чирде килген чон осхассар. Мин сірердең сурынчам, кізі чӱреен ардатчатхан ит-ханның хыӌыхтаныстарынаң хыйа полыңар[+]. 12Пасха чонның аразында сірерні чабал кізілер тіп чоохтапчатсалар даа, чахсы ла чӧріңер. Худай оларзар килген туста, тізең, олар, чахсы киректеріңні кӧріп, Худайны саблирлар[+].

13Хан-пигнің ӱчӱн кізі турғысхан ноо даа ӱлгӱнің холында чӧріңер. Прайзының ӱстӱндегі хан даа ползын,[+] 14сайбағӌыларны хатығлирға, чахсы кізілерні махтирға турғызылған устағӌылар даа ползыннар – чоох истіңер[+]. 15Худайның кӧңні андағ нооза: піс позыбыс чахсы киректерібіснең сағыс таа, піліс тее чох кізілерні тығырарға кирекпіс. 16Сірер пос кізізер. Че сірер Худайның хулларызар. Пос кізілер полчатханнарыңнаң чабал киректеріңні ахтабаңар[+]. 17Прайзын аарлаңар, харындастарыңа хыныңар, Худайдаң хорығыңар, ханны улуғлаңар[+].

18Нымысчылар, ээлеріңнең хорығып, оларның чооғың истіңер. Амыр, чахсы ээлернің не нимес, че хазыр даа хылыхтығ ээлернің чооғын исчедіңер[+]. 19Чобағларында паза тиктең хатығлатханында Худайны сағынчатхан кізіні Худай Позының кӧңніне алча[+]. 20Пыролан парған ӱчӱн сохтырғанға тыстанчатсаңар, махтатчаң сылтағларың пар ба? Че чахсы итчеткен ӱчӱн ирее кӧрчетсеңер, Худай сірерні кӧңніне алча. 21Худай сірерні іди поларға хығыртхан. Христос сірернің ӱчӱн ирее кӧріп, Позы сірерге кӧзідім полған нооза. Сірер дее Аның чолынӌа парыңар[+]. 22Ол пір дее чазых[†] итпеен. Аның ахсынаң чой чоох сыхпаан. 23Аны сӧклееннер, ол, тізең, удур тапсабаан. Ол ирееленген, че пірдеезіне хыӌанмаан. Орта Чарғыӌының холына ол прай нимезін пирібіскен[+]. 24Пістің чазыхтарыбысты[†] Ол Позының иді-ханынаң ӧӧре кӧдірібіскен паза кіреске[†] хазатырт салған. Ол анзын пістің чазыхха ӧл парарыбыстың, орта чуртасха, тізең, айлан парарыбыстың ӱчӱн иткен. Аның палығлары сірерні чазылдыр салғаннар[+]. 25Сірер астых чӧрчеткен хойлар осхас полғазар. Амды, тізең, сірернің чуртастарыңны хайраллапчатхан Хадарӌызар айлан килгезер[+].

#### 3


Ипчілер паза ирлер

1-2Сірер, ипчілер, ідӧк ирлеріңнің сӧзінең сыхпаңар. Андада Худай сӧзін испинчеткен хай пірее ирлер, ипчілерінің чуртастары пастыра ла, артых чоохтаспин, Худайға хозыл парарлар. Сірернің арығ сағыстығ, Худайдаң хорығып чуртапчатханнарыңны кӧрзелер, оларға пір дее ниме чоохтирға кирек чох полар[+]. 3Сірерні састы сіліг ӱрінгені, алтын чазағларны алай кеен кип-азахты кискені нимес, 4че чӱректең тӧріпчеткен нымзах, амыр кӧңніңернің уурабас сілии чазазын. Худай анзын аарлапча[+]. 5Хаӌан-да Худайға ізенчеткен ах-арығ[†] ипчілер дее, ирлерінің сӧзінең сыхпин, постарын іди чазаӌаңнар. 6Іди Сарра, Авраамны[†] хан-пиг[†] адап, аның чооғын исчең. Сірер чахсы ниме итчеткен ползар, паза пір дее нимедең хорыхпинчатсар, Сарраның палалары полчазар.

7Сірер дее, ирлер, ипчілеріңнең чуртап, піліңер: олар порт ідіс осхастар. Оларны улуғлаңар: ипчілер чуртас сыйиин ирлерінең хада аларлар. Андада, пазырчатса, сірерге пір дее ниме харығ полбас[+].


Чахсы киректернің ӱчӱн ирееледерінеңер

8Ол оңдайнаң сірер прайларың пір сағыстығ, кізее ачынаачы, харындас-пиӌее хынаачы, паарсах, чалахай, пазымнығ поларға кирексер[+]. 9Чабалға чабалнаң, хырызынысха хырызыныснаң нандырбаңар, че алғас[†] аларға хығыртылғаннарыңны піліп, кізілерні улам алғапчадыңар[+]. 10Кем чуртасха хынча паза чахсы кӱннерні кӧрері килче, ол кізі ахсын чабал сӧстердең, тілін чой чоохтардаң тудынып одырзын. 11Чабал нимедең хыйа полып, чахсы ниме итчет. Амырға тартылчат, ағаа харас. 12Худайның харахтары ах сағыстығ кізілерзер кӧрчелер. Аның хулахтары пазырчатханнарны тыңнапчалар. Че чабал ниме итчеткен кізілерні, чир-чарыхтаң чох идібізерге тіп, Худай оларға тоғыр кӧрче.

13Чахсы нимее кӱстенчетсер, сірерге пірее кізі хомай идер бе? 14Че сын нименің ӱчӱн ирее кӧрчетсеңер, сірер часкалығзар. Олар хорыхчатхан нимедең хорыхпаңар паза сағыссырабаңар[+].

15Хан Худайны[†] чӱректеріңде ах-арығ[†] ал чӧріңер. Сірернің нимее ізенчеткеннеріңні сурчатхан ноо даа кізее нандырығ пирерге хаӌан даа тимде полыңар. Пазымнығ кізілерні, улуғлап ала, нандырчадыңар,[+] 16арығ сағыстығ полыңар. Андада сірерні чабал тіпчеткен, Христоста иптіг чуртапчатханнарыңны сӧклепчеткен кізілер постары уйатха кірерлер[+]. 17Чабал киректернің ӱчӱн ирее кӧргенӌе, Худайның кӧңнінӌе чахсы киректернің ӱчӱн иреелензе артых полар[+].

18Христос пір хати пістің ӱчӱн иреелен парған. Орта чуртапчатхан Позы сайбағӌыларның ӱчӱн ирееленген. Ол анзын пісті Худайзар ағыларға тіп иткен. Христос кізі чіли ӧдірт салған, че Худынаң тіріл парған[+]. 19Ол пиктегдегі хуттарзар Хуттаң пастыра тӱзіп, ӱгреткен[+]. 20Ол Худайның чооғын испинчеткен кізілер полған. Ной керіп пӱдірчеткен тустардох Худай оларға ӱр тыстанған. Ол керіпте кӧп нимес, сигіс кізі суғдаң арачыланып алған. 21Амды піс тее суғ пастырох кіреске[†] тӱсчебіс. Че анзы кізінің идінің кірін арығланғаны нимес. Ол Худайзар арығ чӱректіг айланғанын таныхтапча. Іди кіреске тӱскені[†] Иисус Христостың тірілгені пастыра сірерні арачылапча[+]. 22Иисус Христос Худайның оң холында одырча. Хаӌан Ол тигірзер ӧӧрлебіскеніңде, Аның чооғын ангеллер[†] паза ӱлгӱлер паза кӱстер ис сыхханнар[+].

#### 4


Худайның кӧңнінӌе чуртирға

1Христос пістің ӱчӱн иді-ханын иреелеткен. Сірер дее олох пӧгіннең тирін салыңар. Иді-ханын иреелетчеткен кізі чазых[†] идерін тохтатча нооза[+]. 2Ол оңдайнаң кізі пу чирде чуртирға хала парған тусты, хыӌаланыстарына сабылбин, Худайның кӧңнінӌе чуртапча[+]. 3Ирткен туста сірер илееде ӱр Худайы чох кізілернің оңдайынӌа полғазар нооза. Сайбах хылынғазар, оралысха, іскее салынғазар. Сірер, кӱлет саап, араға іс чӧргезер паза, чахығдаң тоғыр хылынып, худай омалап иткен нимелерні улуғлаазар. 4Амды сайбахха паза кӱлетке хада салынминчатханнарыңа хахап, олар сірерні сӧклеп чӧрчелер[+]. 5Че олар Худайның алнында нандырығ тударлар. Ол ӧліглерні паза тіріглерні чарғылирға тимнен салған[+]. 6Аның ӱчӱн ӧліглерге дее Чахсы Хабар чарлалған. Олар кізілер чіли ит-хан хоостыра иткен киректерінің ӱчӱн чарғылатханнар. Анзы Худайның оңдайынӌа хут пастыра чуртирлары ӱчӱн иділген.

7Че прай ниме тоозыларына чағдап одыр. Аннаңар чахсы, орта сағынып ал турыңар, пазырчатсаңар, сизіктіг полыңар[+]. 8Иң пастағызында удур-тӧдір матап хынызыңар. Хыныс кӧп чазыхты[†] чаап парыбысча нооза[+]. 9Кібіренмин, удур-тӧдір аалласчадыңар[+]. 10Сірер полғаныңар Худайдаң сыйых алғазар. Чахсы устағӌы полып, Худайның пу ӧң-пазы паарсазынаң иптіг тузаланыңар паза удур-тӧдір полызызыңар[+]. 11Чоохтанарға салылған кізі Худай сӧстерінең чоохтанзын. Полызарға салылған кізі Худай пирчеткен кӱснең тузаланзын. Худай Иисус Христостаң пастыра сабланзын. Худайға хаӌан даа сабланыс[†] паза кӱс ползын! Аминь[†][+].


Христос чіли ирееленерге уйатпаңар

12Хынғаннарым! Отнаң ӧртетчеткен чіли сынаттыртханнарыңа ӱрӱкпеңер. Ол сынағларны пасхаӌыл нимее санабаңар[+]. 13Христостың ирееленістерінде араласчатханнарыңа ӧрініңер. Ол Позының сабланызында килзе, сірер ӧрінерзер, сірернің чӱрееңер ӧрлир[+]. 14Сірерні Христостың адының ӱчӱн сӧклепчетселер, сірер часкалығзар: сабланыстың Худы, Худайның Худы[†] сірерге тӱскен нооза. Тігілер аны хырысчалар, сірер, тізең, саблапчазар[+]. 15Сірер ирееленчетсер, тізең, ол ниме ӧдірістің, оғырластың, чабал иткеннің, пасха кізінің киректеріне кірісчеткеннің ӱчӱн полбазын. 16Христостың кізізі чіли ирееленчеткеннің ӱчӱн уйатпа, андағ ӱлӱс ӱчӱн Худайны сабла[+].

17Амды чарғы тузы чит килді нооза. Ол Худайның ибінең пасталыбызар. Чарғы пістең пасталар полза, андағда Худайның Чахсы Хабарының сӧзін испинчеткен кізілернең ниме полар[+]? 18Ахтатхан кізі чадап арачыланчатханда, андағда Худайны улуғлабинчатхан, чазыхтығ кізінең ниме полар? 19Аннаңар Худайның кӧңнінӌе ирее кӧрчеткен кізілер, киртістіг Чайаачаа тыннарын пир салып, чахсы ниме итчетсіннер[+].

#### 5


Улуғ-кічіге ӱгреде чоохтааны

1Мин сірернің тигіриблеріңнің[†] ах сағалларына[†] айланчам. Мин дее ідӧк ах сағалбын,[†] Христостың ирееленістерінің киречізібін, тӱрче поларынаң азыл парар Аның сабланызының араласчызыбын[+]. 2Худайның ӧӧрін хадарыңар. Олардаңар, ирік чохтаң на нимес, пос кӧңнінӌе Худай хынар иде сағыссыраңар. Анзын, посха хараспин, хынып идіңер[+]. 3Худайның ӱлӱзін ээленмеңер. Постың ӧӧріне кӧзідім полыңар[+]. 4Ӧӧн хадағӌы килзе, сірерге тӱгенмес сабланыстың[†] сыйии пирілер[+].

5Сірер дее, чииттер, улуғларның чооғын исчедіңер. Удур-тӧдір пазымнығ хайызыңар. Худай кӧкеесімнердең тоғыр кӱресче, пазымнығларға, тізең, паарсазын читірче[+]. 6Ана іди, тузы читсе, Худай сірерні кӧдірібіссін тіп, Аның кӱстіг ӱлгӱзіне кіріңер. 7Худай сірердеңер сағынча. Аннаңар прай сағыссырастарыңны Ағаа салдырыбызыңар[+].

8Китеніңер, сизіктіг полыңар. Ыырӌыңар, сайтан[†], ыыран чӧрчеткен ала парыс чіли, кемні чібізерін тілеп чӧрче[+]. 9Пик киртіністеріңнең ағаа тоғырланыңар. Тилекейдегі пасха даа харындастарыңа андағох ирееленістер кӧрерге килісчеткенін пілчезер нооза[+]. 10Сірерге ӧң-пазы паарсазын пирчеткен Худай Христостың пастыра сірерні тӱгенмес сабланысха хығыртхан. Сірер ирееленісті тӱрче ле кӧрерзер, че Худай Позы сірерні пик ит салар, кӱстеріңні хатап киріп, сірерні сыдамах ит салар[+]. 11Аның хаӌан даа сабланыс паза ӱлгӱ ползын. Аминь[†][+].

12Мин мыны Силуаннаң пастыра хысхаӌахти пас салдым. Мин аны киртістіг харындазыбысха санапчам. Сірернің кӧңніңерні кӧдір пирерге паза прай пу ниме Худайның сын паарсазы полчатханын киречілирге сағынчам. Пу паарсаста сыбыра полчадыңар[+].

13Сірернең хада таллалған Вавилондағы[†] Худай чоны сірерге изен читірче. Ідӧк оолғым Марк сірерге изен читірче[+]. 14Арығ чӱрекнең охсанызып[*], удур-тӧдір изеннесчедіңер. Христоснаң хада полчатханнарға прайзына амыр хоных ползын. Аминь.[†][+]

### 2 Петрның

#### 2 Петрның

2 Петрның


Пётр илӌінің ікінӌі пічии

[1]

[2]

[3]


#### Пётр илӌінің ікінӌі пічии


Пётр илӌінің ікінӌі пічии

Ікінӌі пічиин Петр пастағызынаң ікіӌе чыл соонаң, ӱрир алнында пас салған.

Христианнар ӧмелерінің аразында пу чылларда хайдағ-да чой ӱгретчілер сығысхлап килгеннер. Олар Христосха киртінчеткеннерні чазыхтығ хынығыстарын хандырарға кӧӧктіріп одырғаннар. Оларның сӧстері паза чуртастары Иисустың ӱгредиине кӧлек тастааннар. Олар Хан-пигнің тӱрче итпинең чир ӱстӱне айланарынаңар молӌаан нимее салбааннар. Петр христианнарны киртіністі сайбапчатхан ікінӌілестерге салынмасха хығырча. Христосха киртінчеткен кізілерге мының соонаң даа Худайға чарас чуртирға паза прай нимеде Хан-пиге ізенерге кирек.

Пу пічік кӧбізінде Иуданың пічиине тӧӧй. Сағамғы істезігӌілернің илеедезі, пу авторлар, постарының сағыстарын читірері ӱчӱн, пірсі пірсінің пічиинең алай ба ікізі дее ӱзінӌі пічікнең тузаланғаннар тіп, санапчалар.

Христос киртінізін ӱгренген пурунғы тархынӌыларның искіріглері хоостыра Петр илӌі, киртінізі ӱчӱн, Павел илӌінең пір арада, Нерон хағанның тузында (наа эраның 66 чылында) ӧдірт салған.

#### 1


Алғас

1Сірерге, пісти осхас аарлығ киртіністері пар кізілерге, Иисус Христостың нымысчызы паза илӌізі[†] мин, Симон Пётр, пасчам. Орта нимее хынчатхан Худайыбыс паза Арачылағӌыбыс Иисус Христос пу киртіністі сірерге пирген[+]. 2Худайның паарсазы паза амыры сірерде кӧптелзін. Худайны паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христосты улам чахсы піліп одырзар, анзы толар[+].


Худайны піліңер

3Худай Позының илбек кӱзінең піске чуртасха паза Аны улуғлирына прай ниме пирді. Ол нимені піс, Худайны ханӌа артых пілзебіс, анӌох кӧп алчабыс. Ол пісті Позының сабланызын паза чахсызын ӱлезіп аларға хығыртхан нооза. 4Ол оңдайнаң Худай піске илбек паза аарлығ молӌағлар[†] пирген. Пу молӌағларның[†] сылтаанда піс Худайға тӧӧй поларға оңдай алчабыс. Че піске тилекейнең устапчатхан, кізіні ардатчатхан хынығыстардаң хыйа парарға кирек[+]. 5Аннаңар киртіністеріңе чахсыларыңны хозар ӱчӱн прай кӱзіңерні салыңар. Чахсыларыңа піліс хозыңар. 6Піліске посха ээлен поларын, посха ээлен поларына тыстан пілерін, тыстан пілеріне, тізең, Худайны улуғлирын хозыңар[+]. 7Худайны улуғлирына киртіністіг кізілерге хынарын хозыңар. Киртіністіг кізілерге хынарына прай кізілерге хынарын хозыңар[+]. 8Прай пу ниме сірерде пар полза, ол кӧптеліп одырза, сірер Хан-пигібіс[†] Иисус Христосты пілерінде тӱзімніг паза маңнаныстығ поларзар[+]. 9Че сірер піди хылынминчатсар, харахтаң кинек кізі осхас поларзар. Постарыңның алнында пір дее ниме кӧрбинчезер паза алындағы чазыхтарыңнаң[†] арығланардаңар ундут салғазар[+]. 10Аннаңар, харындастар, Худай сірерні хығыртхан паза таллаан кізілер полчатханнарыңны чуртастарыңда ізестіг киречілирге кӱстеніңер. Іди итчетсеңер, киртіністеріңнең хаӌан даа хыйа парыбыспассар[+]. 11Андада сірерге Хан-пигібіс паза Арачылағӌыбыс Иисус Христостың тӱгенмес хан-чирінзер хаалха азыл парар[+].

12Сірер анзын пілчеткен дее ползар паза сын ӱгредіге пик киртінчетсер дее, іди ле ползын тіп, мин мыны сыбыра сағыстарыңа кирчедербін[+]. 13Мин парда, прай пу нимені сағыстарыңа сиирте чоохтапчатханым орта полар тіп, сағынчам. 14Итсе, тӱрче полза, мин сын чирзер парыбызарымны пілчем. Анзын мағаа Хан-пигібіс Иисус Христос азых чоохтаан[†][+]. 15Хаӌан даа, мин ӧл парған соонда даа, ӱгредиимні сағыстарыңда ал чӧрерлерің ӱчӱн прай ниме идерге кӱстенербін.


Пётрның паза ухаанӌыларның киречілестері

16Піс, сірерге Хан-пигібіс Иисус Христостың кӱзінеңер паза Аның килерінеңер чоохтааныбыста, позыбыс сағын тапхан нимее тӧстенмеебіс. Піс Аның илбек кӱзін позыбыстың хараанаң кӧргебіс[+]. 17Хаӌан Ол илбек аарласты паза сабланысты[†] Худай-Пабазынаң алғанында, піс анда полғабыс. Андада илбек сабланыс пулудынаң ӱн истілген: «Пу Минің хынчатхан Оолғым, Ол Минің кӧңніме тың кірче»[+]. 18Піс анда, ызых[†] тағда, Иисуснаң хада полып, ол ӱннің тигірдең тапсаанын искебіс. 19Пісте ідӧк ухаанӌыларның[†] сын киречілезі пар. Сірер, ол сӧсті хығырып, чӱрекке алчатсаңар, чахсы итчезер. Кӱн чарии сустал киліп, чӱректеріңде иртенгі чылтыс ӧӧрлебіспеенӌе, ол сӧс сірерге харасхыдағы чарытхы осхас полар[+]. 20Че піліңер, Худай Пічиинің[†] хайдағ даа ухаанӌылазын[†] кізі позы чарыт полӌаң ниме нимес. 21Ухаанӌыластар кізінің кӧңні хоостыра хаӌан даа пирілбееннер. Ухаанӌыластар Худай Худының[†] устаанынаң Худайның ах-арығ[†] кізілерінең пастыра чарлалчалар[+].

#### 2


Чой ӱгретчілер паза оларның ӧлімі

1Че израиль[†] чонының аразында чой ухаанӌылар[†] полғаннар. Сағам даа сірернің араңарда чой ӱгретчілер сығызарохтар. Олар кізілерге ӧлім ағылчатхан ӱгредіглер чарлирлар паза оларны ӧлімінең садып алған Хан-пигнің[†] ӱлгӱзіне тоғырланарлар. Анынаң постарын ӧлімге табырах ағыларлар[+]. 2Оларның сооларынӌа кӧп кізі парып, оралысха салынарлар. Чон, тізең, анзын кӧріп, сын киртіністі харғир. 3Хыӌыхтарын хандырар ӱчӱн, ол чой ӱгретчілер сірердең парыстанып, постары сағын тапхан чой ниме чоохтирлар. Оларға чарғы сығарыл парған. Оларның ӧлерлері чағын[+].

4Худай чазыхха[†] тӱскен ангеллерні[†] чир тӱбінің[†] харасхызына айағ чох тастаан. Анда олар кинӌеліг Чарғы кӱнін сағыпчалар[+]. 5Худай ідӧк пурунғы тилекейні айабаан, хомай кізілерге чайыхты ысхан. Андада Худай сигіс ле кізіні арачылап алған. Ол Нойның сӧбірезі полған. Ной, тізең, Худайны улуғлап чуртирға ӱгреткен кізі полған[+]. 6Худай ідӧк Содомнаң Гоморра саарларны чох иткен: оларны ойба-кӱлге айландыр салған. Ол оңдайнаң Худай Позын улуғлабинчатхан чонны ниме сағыпчатханын кӧзіткен. 7Ол саарларның пірсінде чуртаан арығ чӱректіг Лот тіп кізі чонның сайбахтығ чуртазына кӧре ле майыхчаң. Аннаңар Худай аны арачылап халған. 8Арығ чӱректіг кізі[†] Лот, ол чонның аразында чуртап, оларның полчатханнарын кӱннің кӧріп паза истіп, тың ирееленген[+]. 9Пу кирек Худайны улуғлапчатхан кізілерні Хан Худай[†] хыӌыхтаныстаң арачылирға пілчеткенін кӧзітче. Ол, хомай кізілерні хатығлап, чарғы кӱніне хайди ағыларын даа пілче[+]. 10Пу чарғы кӱні улам ит-ханның кірліг хыӌыхтаныстарына салынчатхан паза Худай ӱлгӱзінең хыйа полчатхан кізілерні сағыпча.

Андағ чой ӱгретчілер иртінчелер, ниме хынза, аны итчелер. Олар сабланыстығ[†] ангеллерні[†] дее, нимее салбин, сӧклепчелер[+]. 11Че кізідең хай-хай кӱстіг, арбын ангеллер Хан Худайның алнында чой ӱгретчілерні хырыспинчалар, олардаң тоғыр киречілебинчелер. 12Чой ӱгретчілер, тізең, сас аңнар ла чіли, пір дее ниме сағынминчалар, ит-ханнары тартхан хоостыра пол чӧрчелер. Олар постары оңарбинчатхан нимені хырысчалар. Сас аңнар, тізең, кізее туттырып, ӧлерге тӧріпчелер. Пу кізілер дее ідӧк чох иділерлер[+]. 13Олар постары иткен сайбағларының ӱчӱн хатығладарлар. Кӱн хараанаң чалтанмин, постарының хыӌыхтаныстарына салынчалар, кӧңнілерін тосхырчалар. Олар сірерні уйатха сухчалар паза, сірернең хада азыранып, сірернӧк кірнең порап салчалар. Олох туста сірерні алаахтырып алғаннарына ӧрінчелер. 14Чой ӱгретчілер чӧреечі ипчілерзер ле кӧрчелер, чазыхха[†] тартыларға хаӌан даа тооспастар. Олар нымзах хылыхтығ кізілерні постарына тартып алчалар. Чой ӱгретчілернің чӱректері чабы поларға ӱгрен парғаннар. Че Худай оларны харғап салған. 15Олар орта чолдаң хыйызып, астых чӧрчелер. Восорның оолғы Валаамның чолынӌа парчалар. Валаам ахчаа чалланып, чабал киректі идерге тимде полған[+]. 16Че Валаамның чойын тізі эштек ілезіне сығарған. Тілі чох мал кізі тілінең чоохтан сыххан, ухаанӌының[†] алиин тохтатхан.

17Ол чой ӱгретчілер хуруп парған хара-суғ осхастар. Олар хазыр чил сӱр чӧрчеткен пулуттар, тубан осхастар. Худай оларға харасхының тӱбінде хаӌанға даа орын тимнеп салған[+]. 18Чой ӱгретчілернің чоохтары кӧкеесім, сӧстері, тізең, тик. Олар астых чӧрген кізілердең наа ла азырылып, сын чолға сыхчатхан кізілерні, ит-хан хыӌыхтаныстарына салынарға кӧӧктіріп, посха тартып алчалар[+]. 19Ол чой ӱгретчілер кізілерге пос чуртас молӌапчалар. Сынында олар постары хыӌыхтаныстарының хуллары. Пірее ниме кізіні ээлензе, ол кізі аның хулы пол парча нооза[+]. 20Кізілер, Арачылағӌыбыс паза Хан-пигібіс Иисус Христосты піліп алып, пу чирнің кірінең озып алчалар. Че пу чирнің кірі оларны, пазох тудып алып, пазынып алза, олар позаалахтағызынаң хай-хай чабал пол парчалар[+]. 21Арығ чӱректіг кізілернің[†] чолын піліп алған соонда олар постарына пирілген ах-арығ[†] чахығлардаң аар айланыбыссалар, андағда оларға ол чолны пілбеені артых поларӌых[+]. 22Оларның хылынғаннары «Адай хусхағына айланадыр» паза «Сосханы чууп таа салза, олох ла палғасха кір парар» теені сын полчатханын киречілепче.

#### 3


Иисустың айланарын молӌааны

1Хынғаннарым! Пу минің сірерге пасчатхан ікінӌі пічиим. Пу сын ӱгредігдеңер хатап пазып, сірерні орта сағынзыннар тіп хынчам[+]. 2Алында ах-арығ[†] ухаанӌылар[†] чоохтаан сӧстерні паза илӌілеріңнең[†] пастыра Хан-пигібіс[†] паза Арачылағӌыбыс пирген чахиин ундубазыннар тіп сағынчам[+]. 3Иң пурнада мыны пілерге кирек. Тӱгенӌі кӱннерде[†] сірерзер чабал хынығыстарына тартылчатхан кізілер килерлер. Олар, сірерні нимее салбин, сірерні сӧклеп, 4піди тирлер: «Килерім теені хайдадыр? Ӧбекелер ӧл парғаннар, че тилекей ідӧк ле турча паза чир чайалған тустаң ала алысханы чоғыл». 5Ол кізілер тигірнең чир Худайның сӧзінӌе чайалғанын санға аларға хынминчалар. Чир суғдаң пӱткен, суғдаң сыххан. 6Аннаңар пурунғыдағы тилекей чайых суунаң чох иділ парған. 7Хан Худайның[†] чахии хоостыра пӱӱнгі тигірнең чир от-чалыннаң чох иділер ӱчӱн хайраллалча. Ол чарғы кӱнінде, Хан Худайны улуғлабинчатхан кізілерні чох итчең кӱнде, полар.

8Хынғаннарым! Хан Худайға пір кӱн пір муң чыл осхас полчатханын ундубаңар. Муң чыл, тізең, Ағаа пір кӱн осхас. 9Піреелері, Хан Худай молӌаан нимені соона салдырча тіп сағынчатханнары, алӌаастанчалар. Хан Худай, тыстанып ала, сағыпча. Ол пірдеезін ӧлзін тіп сағынминча. Худай прайзын, чазыхтарын[†] тастап, Позынзар айланарға маңнан халзыннар тіп хынча[+]. 10Хан-пигнің чарғы кӱні, оғыр хараазын кинетін кірібіскен чіли, чиде салар. Ол кӱнде суулабинаң тигір чох пола халар. Анда прай ниме, кӧйіп, чох иділ парар. Чир, тізең, паза чирдегі прай ниме чох пол парар[+]. 11Іди прай ниме иділер полза, сірерге хайдағ кізі поларға кирек? Сірер ах-арығ[†] чуртирға паза Худайны улуғлирға кирексер[+]. 12Худайның чарғы кӱнін сағып ала, іди чуртаңар паза ол кӱн табырах килер ӱчӱн прай ниме идіңер. Ол, тигір кӧйіп, чох иділер, тигірдегі прай ниме ізіге хайылар кӱн полар[+]. 13Піс, тізең, Хан Худай молӌаан наа тигірні паза наа чирні сағыпчабыс. Анда прай кізілер Худайның оңдайынӌа чуртирлар[+].

14Хынғаннарым! Ол кӱнні сағып, Худайның алнында арығ кӧңніліг, чазых[†] чох поларға кӱстеніңер. Анынаң чаразып чуртаңар[+]. 15Хан-пигнің тыстанып ала сағаанын арачыланысха оңдай пирчеткеніне санаңар. Худай пирген хыйғазы хоостыра хынған харындазыбыс Павел піске аннаңар пасхан полған[+]. 16Аннаңар ол позының прай пічіктерінде пасча. Аның пічіктерінде пілерге сидік пірее нимелер парлар. Анзын ӱгредіг чох паза киртіністері пик нимес кізілер саба чарытчалар. Олар Худай Пічиинің[†] пасха даа орыннарын іди ит салчалар. Ол оңдайлары оларны постарын ӧлімге ағылчалар[+].

17Хынғаннарым! Мыны пілчеткеннеріңде, сизініп одырыңар. Андағда сірер Худай ӱлгӱзіне чарадынминчатхан кізілернің алӌаастарына тартыл парыбыспассар паза пик пілістеріңнең хыйыспассар. 18Хан-пигібіс паза Арачылағӌыбыс полчатхан Иисус Христостың паарсазы паза Аны пілері сірерге хозылзын. Ағаа сағам даа паза хаӌан даа сабланыс[†] ползын. Аминь[†][+].

### 1 Иоанның

#### 1 Иоанның

1 Иоанның


Иоанның пастағы пічии

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


#### Иоанның пастағы пічии


Иоанның пастағы пічии

Пу пічіктің пасхан оңдайы паза сағыстары аның авторы тӧртінӌі Чахсы Хабарның ээзі Иоанн илӌі полчатханын кӧзітче. Христианнар кибірі хоостыра, Иоанн пу пічікті Эфес саарда чуртапчатхан туста, наа эраның 90 чылларында пас салғанға саналча.

Ол туста Христос тигіриблерінің аразында Иисус Христостаңар паза христиан киртінізінеңер чой ӱгредіглер алғым тарадыл сыхханнар. Ӱгретчілернің хай піреелері, Худай Оолғы пу чирдегі чуртазында сын ит-сӧӧктіг полбаан тіп, таласханнар. Олар Иисус Христосты, кізее тӧӧй дее полза, че сынында хызығыс, ағырығ пілбес, иді-сӧӧгі чох хут полған тіп, чоохтаӌаңнар. Чазыхтаңар паза чазыхтаң арачыланардаңар олар саба ӱгреткеннер.

Аннаңар Иоанн позының пічиинде Христос киртінізінің сын ӱгредии хайдағ полчатханын чарытча. Худай, кізі полыбызып, кізілерге Позының хынызын читірген паза пістің ӱчӱн Позының тынын пир салған. Сын христианнар Иисуснаң пик палғалыстығлар, аның хынызын посха алынчалар паза аны пасха кізілерге сыйлирға хынчалар.

#### 1


Иисус Христос – чуртас пирчеткен Сӧс

1Чуртас пирчеткен Сӧстеңер сірерге пасчабыс. Ол чир чайалғалахтох пар полған, піс, тізең, Аны искебіс, харахтарыбыснаң кӧргебіс, кӧрглеп, холларыбыснаң теңебіс[+]. 2Чуртас пирчеткен Сӧс іле сыхханда, піс Аны кӧргебіс. Кӧріп, Аннаңар киречілепчебіс. Пабабыснаң хада полған паза піске кӧрінген мӧгі чуртастаңар[†] сірерге искірчебіс[+]. 3Піснең пір палғалыстығ поларларың ӱчӱн, сірерге позыбыстың кӧрген, искен нимелерібістеңер искірчебіс. Піснең палғалысханы, тізең, Пабанаң паза Аның Оолғы Иисус Христоснаң палғалысханы полча[+]. 4ӧріністерің толдыра ползын тіп, сірерге пу пічікті пасчабыс[+].


Чарыхта чӧріңер

5Мына Иисус Христостаң искен паза аны сірерге искірчеткен чахсы хабар: «Худай – Чарых. Худайда пір дее харасхы чоғыл»[+]. 6Худайнаң палғалызыбыс пар тіп чоохтанчатсабыс, че постарыбыс харасхыда чӧрчетсебіс, андада піс чойланчабыс паза сын ниме итпинчебіс[+]. 7Худай чарыхта чӧрчеткен чіли, піс тее чарыхта чӧрчетсебіс, андада прайзыбыс пір палғалыстығ пол парчабыс, Худай Оолғының Иисус Христостың ӧлімі, тізең, полған на чазыхтаң[†] пісті арығлапча[+]. 8Пісте чазых[†] чоғыл тіпчетсебіс, андада піс позыбысты алаахтырчабыс, паза пісте сын ниме чоғыл[+]. 9Чазыхтарыбыстаңар пыросынзабыс, Худай, Позының сӧзіне турыстығ полып, орта нимее хынып, піске чазыхтарыбысты позыдар паза ноо даа чой нимедең пісті арығлир. 10Чазых итпеебіс тіп чоохтанчатсабыс, андада Худайны чойға санапчабыс, чӱреебісте, тізең, Аның сӧзі чох поладыр[+].

#### 2


Наа чахығ паза иргі чахығ

1Палаларым! Мин сірерге, чазых[†] итпезіннер тіп, пу нимені пасчам. Че сірернің пірееңер чазых[†] ит салза, Худай Пабаның алнында пістің алныбыс алӌаң Иисус Христос пар. Ол ах-арығ[†] нооза[+]. 2Ол пістің паза пістің не нимес, че прай чир ӱстӱндегі[†] кізілернің чазыхтары ӱчӱн тайыға[†] салдыртхан[+].

3Худайны пілчеткенібісті хайди піліп алчабыс? Аның чахығларын толдырып[+]. 4Пірее кізі «Мин Худайны пілчем» тіпчетсе, че Аның чахығларын толдырбинчатса, ол чой кізі, анда сын ниме чоғыл[+]. 5Худайда полчатханыбысты хайди піліп алчабыс? Худайның сӧзін толдырчатхан кізіде Худайға хыныс пӧзиине чит парча. Анзын кӧріп, піліп алчабыс![+] 6Худайда полчам тіпчеткен кізее Иисус Христос чіли чуртирға кирек.

7Хынғаннарым! Мин сірерге наа чахығны нимес, че иргі чахығны пасчам. Пу пурунғы чахығ, сірер Христосха киртін сыххан тустох искен чахсы хабар[+]. 8Че мин пасчатхан чахығ наа чахығ полыбохча. Пу чахығ Иисус Христостың паза сірернің чуртазыңарда сыннаң пар. Аннаңар харасхы иртче, аның орнына сын чарых чарытча[+]. 9Позынаңар «Чарыхта полчам» тіпчеткен, че харындазын хырт кӧрчеткен кізі ам даа харасхыда чуртапча[+]. 10Харындазына хынчатхан кізі чарыхта чуртапча, аның чазых итчең сағыстар пір дее чоғыл[+]. 11Харындазын хырт кӧрчеткен кізі, тізең, харасхыда чуртапча. Харасхы аның харахтарын туу чабысханнаңар, харасхыда чӧрче, іди чӧріп, хайдар парчатханын даа пілбинче.


Чир-чалбахтағыларның киректеріне хынмаңар

12Палаларым! Иисус Христостың ӧлгені ӱчӱн сірернің пыроңар тасталған, аннаңар сірерге пасчам[+].
13Пабалар! Кемнің иң пастабох пар полғанын пілчеткенерің ӱчӱн, сірерге пасчам.
Чииттер! Сайтанны[†] чиңіп алғаннарың ӱчӱн, сірерге пасчам.
Палаларым! Пабабысты піліп алғаннарың ӱчӱн, сірерге пасчам[+].
14Пабалар! Кемнің иң пастабох пар полғанын піліп алғаннарың ӱчӱн, сірерге пас пирдім.
Чииттер! Кӱстіг полчатханнарың ӱчӱн, Худай сӧзін толдырчатханнарың ӱчӱн, сайтанны[†] чиңіп алғаннарың ӱчӱн, сірерге пас пирдім.

15Сірер пу Худайы чох чир-чалбахха[†] паза андағы нимелерге хынмаңар. Оларға хынчатхан кізінің Худайға хынызы чоғыл[+]. 16Чир-чалбахтағы нимелер: кізінің прай нимее хыӌыхтанғаны, тоспас харах полғаны, ӱлгее паза пайға поғдархааны Пабадаң ниместер, че чир-чалбахтилар. 17Чир-чалбах паза аның хыӌыхтаныстары ирт парадыр, че Худайның кӧңнін толдырчатхан кізі хаӌан даа чуртидыр[+].


Антихрист – Христос ыырӌызы

18Палаларым! Тӱгенӌі тус чит килді. Антихрист[†] тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер[†] сых килгеннер, аның хоостыра піс тӱгенӌі тустың чит килгенін пілчебіс[+]. 19Олар пістің арабыстаң сыхханнар, че пістің киртінгенібіс чіли киртінмин, пісти полбааннар. Пісти полған ползалар, піснең хада халарӌыхтар. Че оларның пістең хыйа парыбысханы пісти нимес полчатханын кӧзітті[+]. 20Худайның ах-арығ[†] Оолғы, тізең, сірерге Худай Худын[†] пиргеннеңер, сірер прай ниме пілчезер[+]. 21Мин сірерге сын ӱгредігні пілбинчеткеннерің ӱчӱн паспаам. Сірер ол ӱгредігні пілчезер. Ол ӱгредігдең пір дее чой ниме сыхпазын даа пілчезер. 22Кемдір ол, чой? Иисусты Мессий Арачылағӌы полбинча тіпчеткен кізі нимес пе зе? Ол Худай Пабаа даа, Аның Оолғына даа киртінминчеткен антихрист полча[+]. 23Худайның Оолғына киртінминчеткен кізі Пабазына даа киртінминче. Худайның Оолғына киртінчеткен кізі, тізең, Пабазына даа киртінче[+]. 24Иисус Христосха киртініп пастаан тустох искен нимелер чӱрееңерде ползын. Ол тустох искен нимелер чӱрееңерде полза, сірер Оолғында даа, Пабада даа поларзар[+]. 25Иисус Христос піске мӧгі чуртасты[†] пирерге хынча нооза.

26Мыны мин сірерні алаахтырарға итчеткен кізілердеңер пас пирдім[+]. 27Иисус Христостаң пирілген Худай Худы[†] сірерде полча, аннаңар сірерні ӱгредерге кирек чоғыл. Ол Хут сірерні прай нимее ӱгретче. Ол сын, Анда чой ниме чоғыл. Аннаңар сірер Ол ӱгреткен оңдайӌа чуртаңар[*][+].

28Аннаңар, палаларым, Иисус Христосха киртініңер. Андада Ол килзе, піс чалтанмаспыс паза Аның алнында уйатпин турарбыс[+]. 29Сірер, Аның орта итчеткенін пілчетсер, орта итчеткен полған на кізінің Худайдаң тӧреенін дее пілерге кирексер[+].

#### 3


Худай палалары

1Кӧріңер зе! Худай Пабабыс піске хайди хынча! Пісті Худай палалары тіп адапча. Піс сыннаң даа Аның палаларыбыс. Чир-чалбахха[†] хынчатхан кізілер, Худайны пілбееннеңер, пісті дее пілбинчелер[+]. 2Хынғаннарым! Сағам даа піс Худай палаларыбыс, че хайдағ пол парарбыс, ам даа пілдістіг нимес. Пілдістіг пол парза[*], Иисус Христостың хайдағ полчатханын кӧріп, Олох осхас пол парарыбысты пілчебіс[+]. 3Пу нимее ізенчеткен полған на кізі позы даа Иисус Христос осхас ах-арығ[†] полып одырча[+].

4Чазых[†] итчеткен кізі Худайның чахиин сайбапча. Чазых[†] Худайның чахиин сайбааны полча. 5Сірер пілчезер, Иисус Христос пістің чазыхтарыбысты позыдарға килген. Аның Позында пір дее чазых чоғыл[+]. 6Иисус Христосха киртінчеткен кізі чазых иде чоғыл. Чазых итчеткен кізі, тізең, Аны кӧрбеен дее, піліп албаан даа[+].

7Палаларым! Сірерні пірдеезі хаңыртпазын. Иисус Христос чіли орта итчеткен кізі позы даа орта кізі[+]. 8Иң пурунғыдаң пеер сайтан[†] чазых итче, аннаңар чазых итчеткен дее кізі сайтанның[†] кізізі полча. Худай Оолғы сайтанның киректерін чох идерге килген[+]. 9Худайдаң тӧреен полған на кізі, чӱреенде Худайлығ полып, чазых иде чоғыл. Худайдаң тӧрееннеңер ол чазых ит полбинча[+]. 10Худайның палаларын паза сайтанның палаларын хайди пасхалидырлар? Орта итпинчеткен паза харындазына хынминчатхан кізі Худайдаң тӧрібеен[+].


Удур-тӧдір хынызааңар

11Сірер Иисус Христосха киртініп пастаан туста искен чахсы хабар мындағ: піс удур-тӧдір хынызарға кирекпіс[+]. 12Піске Каин[*] чіли полбасха кирек. Ол, сайтанның кізізі полып, позының харындазын ӧдір салған. Ноға ол аны ӧдір салған? Каиннің иткен киректері чабал полғаннар, харындазының, тізең, орта полғаннар[+]. 13Харындастар, сынап сірерні чир-чалбахтағы[†] кізілер хырт кӧрчетселер, хайхабаңар[+].

14Піс ӧліг нимеспіс, тірігбіс. Анзын піс харындастарыбысха хынчатханыбыстаң пілчебіс. Харындазына хынминчатхан кізі ӧлім холында полча[+]. 15Позының харындазын хырт кӧрчеткен кізі ӧдірігӌі полча. Андағ кізі мӧгі чуртастығ[†] полбинчатханын сірер пілчезер[+]. 16Иисус Христос Позының тынын пістің арачыланып аларыбыс ӱчӱн пирібіскенде, хыныстың хайдағ полчатханын піліп алғабыс. Піс тее іди тыныбысты харындастарыбыс ӱчӱн пирерге кирекпіс[+]. 17Пай чуртапчатхан кізінің, харындазының хызылчатханын кӧре, чӱрее ағырбинчатса, ол кізіде Худайға хыныс полар ба[+]? 18Палаларым! Тілнең не, сӧснең не нимес, че киректерібіске тӧстенчеткен сын хыныснаң хынызааңар[+].

19Піс, іди удур-тӧдір хыныссабыс, Сынға киртінчеткенібісті пілчебіс паза Худайның алнында чалтанмин турарбыс. 20Худай пісті позыбыстаң артых пілче, Ол прай ниме пілче. Аннаңар чӱреебіс чазых иткенібістеңер сизіндірзе дее, амыр поларбыс. 21Хынғаннарым! Сынап чӱреебіс пісті пыролабинчатса, піс Худайдаң туртухпинчабыс[+]. 22Худайның чахығларын толдырчатханыбыс паза Аның кӧңніне кірчеткен нимелерні итчеткенібіс ӱчӱн, Худайдаң ниме дее сурзабыс, аны алчабыс[+]. 23Худайның чахии мындағ: Аның Оолғына, Иисус Христосха, киртінері паза, хайди Иисус Христос піске чахаан, іди удур-тӧдір хынызары[+]. 24Худайның чахығларын толдырчатхан кізі Худайда, Худай, тізең, ол кізіде поладыр. Худайның пісте полчатханын хайди пілчебіс? Худайның піске пирген Худай Худын[†] алып алып, пілчебіс[+].

#### 4


Ӱгретчілерні сыныхтаңар

1Хынғаннарым! Чир ӱстӱне[†] кӧп чой ухаанӌылар[†] тарап парған, аннаңар, урунған на кізее киртінмин, сыннаң оларның пастыра Худай Худы[†] чоохтанча ба тіп, сыныхтап турыңар[+]. 2Кізінің Худай Худынаң[†] чоохтанчатханын хайди піліп аларға чарир? Иисус Христостың кізі полып килгенін позына чағын итчеткен кізі Худайдаң полар[+]. 3Иисус Христостың кізі полып килгенін позына чағын итпинчеткен кізі, тізең, Худайдаң нимес. Анда антихристтің[†] худы. Антихристтің[†] килерінеңер сірер искезер, сағам даа ол чир ӱстӱнде.[†][+] 4Палаларым! Сірер Худайдаңзар, сірерде полчатхан Худай Худы чир ӱстӱндегі хуттаң улуғ, аннаңар сірер чой ухаанӌыларны[†] утып алғазар. 5Олар чир ӱстӱндегілер, аннаңар чир ӱстӱндегілерӧк чіли чоохтанчалар, чир ӱстӱндегілер, тізең, оларны исчелер[+]. 6Піс Худайдаңмыс. Худайны пілчеткен кізі пісті исче, че кем Худайдаң нимес, ол пісті испинче. Мына піди піс сын Хутты паза тайма хутты піліп алчабыс[+].


Худайның хынызы

7Хынғаннарым! Піске Худайдаң хыныс пирілген, аннаңар удур-тӧдір хынызааңар. Полған на хынчатхан кізі Худайдаң тӧреен паза Худайны пілче[+]. 8Худай – хыныс, аннаңар кем хын полбинча, ол Худайны пілбинче. 9Худай піске хынчатханын хайди кӧзіткен? Ол Позының чалғыс Оолғын чир-чалбахтағыларзар ысхан, Анынаң пастыра піске чуртас пирер ӱчӱн ысхан[+]. 10Худайның хынызы хайдағ? Піс Худайға нимес, че Худай піске пурун хынған, Оолғын, тізең, пістің чазыхтарыбысты[†] арығлаӌаң тайығ[†] ползын тіп, чир-чалбахсар ысхан[+].

11Хынғаннарым! Сынап Худай піске іди хынғанда, піс тее удур-тӧдір хынызарға кирекпіс. 12Худайны пірдеезі хаӌан даа кӧрбеен, че сынап піс удур-тӧдір хынысчатсабыс, Худай пісте поладыр, пісте Аның хынызы пӧзиине чит парча[+]. 13Худайның пісте, позыбыс, тізең, Худайда полчатханыбысты хайди піліп алчабыс? Позының Худын піске пиргенінең пілчебіс[+]. 14Пабазы Оолғын чир ӱстӱндегі кізілерні арачылирға ысхан. Піс аны кӧргебіс, аннаңар киречілепчебіс[+]. 15Иисус – Худайның Оолғы тіп, ікінӌілебин чоохтанчатхан кізіде Худай полча, ол даа кізі Худайда полча[+]. 16Піс, Худайның піске хынчатханын піл салып, ол хынысха киртін сыххабыс.

Худай – хыныс. Хыныста чуртапчатхан кізі Худайда, Худай даа ол кізіде поладыр. 17Чарғы кӱнінде хорыхпас ползыннар тіп, хыныс пісте пӧзиине чит парған. Пістің дее чуртазыбыс пу чир ӱстӱнде Иисусти осхас нооза[+]. 18Хыныста хорыхчаң ниме чоғыл, пӧзиине чит парған хыныс хорығарын чох итче. Хорығары хатығлатханнаң килче, аннаңар хортых кізіде хыныс пӧзиине чит полбинча. 19Пурун Худай піске хынған, аннаңар піс тее Ағаа хынчабыс. 20«Мин Худайға хынчам» тіпчеткен, че харындазын хырт кӧрчеткен кізі – чой. Харах кӧзіндегі харындазына хынминчатхан кізі кӧрінминчеткен Худайға хайди хынар[+]. 21Худай піске мындағ чахығ пирген: Худайға хынчатхан кізі позының харындазына даа хынзын[+].

#### 5


Худай Оолғына киртініс

1Иисустың Мессий Арачылағӌы полчатханына киртінчеткен полған на кізі Худайдаң тӧреен. Пабаа хынчатхан полған на кізі, тізең, пабаның тӧріткен палазына даа хынча[+]. 2Худай палаларына хынчатханыбысты хайди піліп алчабыс? Худайға хынып, Аның чахығларын толдырып, пілчебіс[+]. 3Худайның чахығларын толдырчатханыбыс Ағаа хынчатханыбысты таныхтапча. Аның чахығларын толдырарға, тізең, тың аар нимес[+]. 4Худайдаң тӧреен кізі Худайға тоғырланчатхан чир ӱстӱнің[†] кӱзін чиңіп аладыр. Чир ӱстӱндегі[†] кӱсті чиңен кӱс – пістің киртінізібіс[+]. 5Кем чир ӱстӱндегі кӱсті чиңен? Иисустың Худай Оолғы полчатханына киртінчеткен кізі![+]

6Иисус Христос суғнаң кіреске[†] тӱскен, ӧлімнең иртіп, тізең, пісті чазыхтарыбыстаң[†] арығлаан. Ол суғдаң на иртпеен, че суғдаң паза ӧлімнең ирткен. Анзынаңар Худайның Худы[†] киречілепче. Хут, тізең, хаӌан даа сын нооза[+]. 7Тигірде ӱс киречі пар: Паба, Сӧс паза Худайның Худы. Олар ӱзӧлең пір осхастар. 8Чир ӱстӱнде ӱс киречі пар: Хут, суғ паза хан. Олар прайзы пір нимені киречілепчелер. 9Піс кізілернің киречілееніне киртінчебіс, че Худайның киречілеені хай-хай улуғ. Худай Позы Оолғынаңар киречілепче нооза[+]. 10Худайның Оолғына киртінчеткен кізінің чӱреенде ол киречілес пар. Худайға киртінминчеткен кізі, тізең, Худайны чой тіп санапча. Худайның Оолғынаңар киречілееніне ол киртінминче нооза[+]. 11Мына Аның киречілезі: Худай піске мӧгі чуртас[†] пирген, ол чуртас, тізең, Аның Оолғынаң килче[+]. 12Кемнің чӱреенде Худай Оолғы пар, ол андағ чуртастығ поладыр, че чӱреенде Худай Оолғы чох кізі ол чуртас чох поладыр.


Мӧгі чуртастығ полчатханнарыңны піліңер

13Мин пу нимені сірерге, Худай Оолғына киртінчеткеннерге, мӧгі чуртастығ[†] полчатханнарыңны пілзіннер тіп пас пирдім[+]. 14Піс Худайның кӧңніне кірчеткен нимелернің хайзын даа сурзабыс, Ол пісті исче. Аннаңар піс Худайдаң сурынарға туртухпинчабыс[+]. 15Хаӌан даа сурынзабыс, Аның прай сурыныстарыбысты исчеткенін пілчебіс; іди Худайдаң сурып алған нимені алып алчатханыбысты пілчебіс.

16Кем харындазының чазых[†] итчеткенін, че ол чазых ӧлімге апарбинчатханын кӧрчетсе, аның ӱчӱн Худайдаң алданзын. Худай, тізең, ағаа чуртас пирер. Сынап андағ чазых ӧлімге апарчатса, мин сірерге «Ол кізідеңер сурыныңар» тібинчем[+]. 17Полған на саба ниме – чазых, че пар ӧлімге апарбинчатхан чазыхтар.

18Худайдаң тӧреен ноо даа кізі чазых итпинчеткенін пілчебіс. Худайдаң тӧреен кізі хайраллалча, сайтан[†], тізең, ағаа теңминче[+]. 19Худайни полчатханыбысты пілчебіс, тиксі-тилекейнің чабал кӱзі алтында полчатханын[*] даа пілчебіс[+]. 20Худай Оолғының, піссер киліп, сын Худайны піліп алар сағысты піске пиргенін пілчебіс. Піс сын Худайдабыс, Аның Оолғы Иисус Христостабыс. Ол – сын Худай паза мӧгі чуртас[+]. 21Палаларым! Постарыңны тайма худайлардаң хайраллаңар. Аминь[†][+].

### 2 Иоанның

#### 2 Иоанның

2 Иоанның


Иоанның ікінӌі пічии

[1]


#### Иоанның ікінӌі пічии


Иоанның ікінӌі пічии

Пу пічік «Худай таллаан абахайға паза аның палаларына» тіп адал парған. Іди Христос тигірибі паза аның араласчылары чайыдып адал парғаннар. Пічіктің авторы Иоанн илӌі позын ах сағал тіп адапча. Анзы аның аарласнаң тузаланчатханын паза пічігін адап ысчатхан тигірибнің араласчыларының полғанының на ӱчӱн нандырығ тутчатханын кӧзітче.

Пастағы пічииндӧк чіли, Иоанн хығырығӌыларын сынға тудынып паза хынызып чуртирға ӱгретче. Ол ідӧк Иисус Христос толдыразынаң кізі полғанынаң чараспинчатхан чой ӱгредігдең китенерге сурынча.

#### 1

1Мин, Ах сағал[†], Худай таллап алған Іӌее[*] паза аның палаларына чолабит ысчам. Мин сірерге сыннаң хынчам, мин не нимес, че Сынны пілчеткен прай кізілер сірерге хынчалар[+]. 2Ол Сын пісте паза піснең хада хаӌан даа полар. 3Худай Пабадаң паза Хан-пигібіс[†] Иисус Христостаң, Пабаның Оолғынаң, паарсас, ӧлӌей паза амыр хоных сірерге ползын. Прай пу нимелер сында даа, хыныста даа сірернең хада ползыннар[+].

4Синің палаларыңның аразында, Худай Пабаның піске пирген чахиин толдырып, сынға хынып чуртапчатханнарны тапханыма тың ӧрін парғам[+]. 5Мин сағаа, Іӌее, наа чахығдаңар нимес, че піске пастабох пирілген иргі чахығдаңар пасчам. Сағам мин, прайзыбыс удур-тӧдір хынызааңар тіп, синнең сурынчам[+]. 6-7Хыныс, тізең, – Худайның чахығларын толдырары. Иисус Христостың кізі полып килгеніне киртінмин, чонны алаахтырчатханнар чойлар паза антихристтер[†] прай чир ӱстӱне[†] тарап парғаннар. Оларның тарап парғаннары ӱчӱн, Христосха киртініп пастаан тустох сірерге пирілген хыныстаңар чахығны толдырып, чуртирға кирексер[+][+].

8Ниме ӱчӱн тоғынғабыс, аны чідірбин, Худайның сыйиин прай алып алар ӱчӱн, постарыңны сиргек тудыныңар[+]. 9Христостың ӱгредиин толдырбин, аны пос оңдайынӌа алыстырчатхан кізі Худайға киртінминче. Христостың ӱгредиин толдырчатхан кізіде, тізең, Паба даа, Оолғы даа пар[+]. 10Піреезі, сірерзер киліп, пу ӱгредігні сірерге читірбезе, аны тураа кирбеңер, изеннеспеңер дее аннаң[+]. 11Аннаң изеннесчеткен кізі аның иткен хомай киректерінде араласча нооза.

12Сірерге пасчаң кӧп нимелерім пар, че ол нимелерні чаӌында черниланаң тооза пазарға хынминчам. Ӧріністерің толдыра ползын тіп, сірерзер киліп, кӧстең кӧске чоохтазып аларыма ізенчем[+].

13Худай таллап алған пиӌеңнің палалары сағаа чолабит читірчелер. Аминь[†].

### 3 Иоанның

#### 3 Иоанның

3 Иоанның


Иоанның ӱзінӌі пічии

[1]


#### Иоанның ӱзінӌі пічии


Иоанның ӱзінӌі пічии

Ікінӌі пічииндӧк чіли, Иоанн илӌі позын олаңай ла, ах сағал тіп адапча. Пу пічікті ол Христос тигірибінің Гаий тіп аттығ араласчызына пасча. Ол аны хынызын читіргені ӱчӱн махтапча паза хайдағ-да Диотрафтың саба хылынчатханынаң китендірче.

#### 1

1Мин, Ах сағал[†], сағаа, аарлығ Гаий, улуғ чолабит ысчам. Син сыннаң минің прай чӱреемнең хынчатхан кізімзің[+].

2Хынғаным! Синің худың хайдағ амыр-хазых, прай позың андағох чахсы паза амыр-хазых пол тіп, Худайдаң сурынчам. 3Харындастар, киліп, синің киртінізіңнеңер искіргеннер. Синің Сынға хынчатханыңнаңар паза аны толдырчатханыңнаңар истіп, мин уғаа ӧрін парғам. 4Мағаа палаларымның Сынға киртінчеткеннерінеңер истердең артых ӧрініс чоғыл[+].

5Хынғаным! Харындастарға, таныс нимес тее харындастарға, полызып, пістің киртініс ӱчӱн ізестіг хылынчазың[+]. 6Харындастарыбыс синің хынызыңнаңар тигірибде[†] киречілееннер. Оларны, Худай чӧпсінер иде чолға тимнеп, ӱдес салзаң, чахсы идерзің. 7Олар, Христосты сабландырар ӱчӱн, Худай пілбинчеткеннердең пір дее полызығ албин, чолға сыхханнар. 8Аннаңар піс, сыннаң оларнаң хада тоғынар ӱчӱн, андағ кізілерге полызарға кирекпіс[+].

9Мин тигіриб[†] чонына пасхам, че пастых поларға хынчатхан Диотреф пістің сӧстерібіске хайығ салбинча. 10Аннаңар, килзем, пісті хомайлап, чабал иткенінеңер, прайзына, чазырбин, кӧні чоохтап пирербін. Ол пісті хомайлаанына даа тоспинча, харындастарны даа позына чағын кирбинче, пасхаларына даа чағын идерге пирбинче, чағын итчеткеннерні тигірибдең сығара сӱрче.

11Хынғаным! Хомай нимее кӧӧкпин, чахсы ниме ит. Чахсы ниме итчеткен кізі Худайни. Хомай ниме итчеткен кізі Худайны кӧрбеен[+]. 12Димитрийдеңер прай чон даа, аның иткен киректері дее, чахсы киречілепчелер. Піс тее іди киречілепчебіс. Пістің киречілеенібістің сын полчатханын сірер дее пілчезер[+].

13Кӧп нимедеңер сағаа пазарӌыхпын, че черниланаң чаӌында пазарға хынминчам[+]. 14Тӱрчедең сағаа тоғазып, кӧстең кӧске чоохтазып аларыма ізенчем.

15Амыр-хазых пол. Арғыстар даа сағаа чолабит читірчелер. Позыңның арғыстарыңа, полғанына ла, чолабит читір. Аминь[†].

### Иуданың

#### Иуданың

Иуданың


Иуданың пічии

[1]


#### Иуданың пічии


Иуданың пічии

Иуда Иерусалимдегі Христос тигірибінің чонын устапчатхан Иаковтың туңмазы полча. (Олар ікізінең Иисус Христостың харындастары).

Позының пічиинде Иуда Христос тигіриблерінің чонын хайдағ ла полза чой ӱгретчілердең китендірче. Олар Христостың ӱгредиин саба чоохтап, сайбах хылынып, чуртааннар. Иуда Христос чонын Хан пиге киртістіг полып, иптіг тудынарға сурынча.

Иуданың пічии Петрның ікінӌі пічиине уғаа чағын. Че кем пурнада пасханы – Иуда алай Петр – тың на пілдістіг нимес. Хынза, олар ікізі дее, пічіктерін пасчатханда, ӱзінӌі пічікнең тузаланғаннар.

Иуда пірее кӧзідімнерні чоохтап, «апокрифтерге» кірчеткен пічіктерге сылтанчатханы хайығ тартча. «Апокриф» тіп грек тілбестеенде ле халған паза еврей пічіктеріне кірбеен пурунғы еврей кинделерін адапчалар. Христиан тигіриблерінің піреелері пу кинделернің хай піреезін постарының Библияларына кир салчалар.

#### 1


Алғас

1Иисус Христостың хулы Иаковтың[†] харындазы Иуда[†] пасча. Худай ах-арығ[†] иткен, Иисус Христос хайраллапчатхан кізілерге пасчам[+]. 2Ӧлӌей, амыр паза хыныс сірерге хозылып одырзын[+].


Чой ӱгретчілердеңер

3Хынғаннарым! Пістің прайзыбыстың пар арачыланызыбыстаңар пазарға иткен полғам. Че киртінізібісті хайраллир ӱчӱн, кӱрезерге кӧңнілеріңні кӧдірібізерге кирек полчатханын кӧр салдым. Пу киртіністі Худай хаӌан-да ах-арығларына[†] пирген нооза[+]. 4Худайны улуғлабинчатханнарның піреелері сірернің араңарға кіріп алғаннар. Олар постарының чӧреес оңдайларын Худайның паарсазынаң ахтапчалар паза пістің Ээбіс полчатхан Худайнаң Хан-пигібіс[†] Иисус Христосты хыйа итчелер. Ол кізілернің чарғыладарларынаңар Худай Пічиинде[†] хаӌанох пазылған полған[+].

5Сірер мыны пілчеткен дее ползар, мин аны сағыстарыңа хатап кирерім килче: Хан Худай[†] Позының чонын, арачылап, Египеттең сығарған, анаң, тізең, киртініс чох полғаннарын чох ит салған[+]. 6Худай пирген ӱлгӱдең артых ӱлгӱні аларға идіп, Худай кӧзіт пирген орынны тастап парыбысхан ангеллерні[†] сағысха кирібізіңер. Худай оларны, оот полбас кинӌее пиктебізіп, харасхының тӱбіне тастабысхан. Анда олар Улуғ чарғы кӱнін сахтапчалар[+]. 7Содомнаң Гоморраны паза оларнаң хости турған саарларны сағысха киріңер. Андағы чуртағӌыларның, пудурғы ангеллерниӧк[†] чіли, оңдайлары ардап парған. Олар чӧреес паза ойнас хылыхтарына салын сыхханнар. Худай, пасхаларына кӧзідім идіп, оларны успас отха тастаан[+]. 8Пу сын нимес азых чоохтарға[†] сабыл парыбысхан кізілернең ідӧк полар. Олар ит-ханнарын ардатчалар, Худай ӱлгӱзіне тоғырланчалар паза ӧӧркі пастыхтарны сӧклепчелер[+]. 9Ӧӧн ангел Михаил дее, Моисейнің[†] сӧӧгін кем аларынаңар сайтаннаң[†] таласчатханда, іди полбаан, аны чабал сӧстернең пыролабаан. «Худай сині чарғылабыссын» тіп чоохтан салған[+]. 10Пу кізілер постары пілбинчеткен нимені хырысчалар. Аңнар чіли, нимені пілінмин итчелер, пос постарын чох иттірерлеріне ағылчалар[+]. 11Чобағ оларға тӱссін. Олар Каиннің чолынӌа парчалар нооза. Ахчаох ӱчӱн, Валаам чіли, алӌаас итчелер. Корей чіли удурласчалар, олох чіли, ӧл парарлар[+]. 12Сірер хада азыранчатхан чыылығларда олар суғ алтындағы хайалар осхас хорғыстығлар. Чоо сабыныбызарға ӱр нимес. Олар чил сӱр чӧрген, наңмырлары чох пулуттарға, кӱскӱде дее чистек пирбинчеткен, чирдең ходырыл парған ағастарға тӧӧйлер – тірілбеске ӧліглер[+]. 13Оларның уйадыстығ киректері, хазыр талай салғағының ӱстӱнде чайхалчатхан кӧбігі чіли, харахха іле кӧрінчелер. Олар орыннарын тастаан чылтыстар. Худай андағ чылтыстарға харасхының тӱбінде хаӌанға даа орын тимнеп салған. 14Адамның[†] соондағы читінӌі уйазынаң сыххан Енох пу кізілердеңер піди ухаанӌылаан[†]: «Тӱбен саннығ ах-арығ[†] ангеллерінең хада Худай килер[+]. 15Ол прайзын чарғылир. Ол Позынаң тоғыр иткен киректернің паза чазых[†] иткен кізілернің хомай сӧстерінің ӱчӱн, хатығласха прайларын чарғылап салар». 16Андағ кізілер хаӌан даа чӧпсееренмин чӧріп, удур-тӧдір пыролазадырлар. Олар хан ойназына тартыл чӧрібісчелер, кӧкеесімненізіп, махтанысчалар, пос тузазын на сағынып, чойырхап чӧрчелер[+].


Сизіндіргені паза ӱгреде чоохтааны

17Хынғаннарым! Хан-пигібіс Иисус Христостың илӌілері[†] алында чоохтаан чоохтарын ундубаңар[+]. 18Олар сірерге піди теен полғаннар: тӱгенӌі тус чит килзе, сірерні сӧклепчеткен, чабал хынығыстарына тартылчатхан кізілер сығызарлар. 19Ол кізілер чонны ыырластырчалар. Постарының на кӧңнілерін пілчелер. Олар Худай Худы[†] чохтар[+]. 20Хынғаннарым! Пістің ах-арығ киртінізібісте пик турыңар, Худай Худы[†] чоохтаан нимедеңер пазырыңар[+]. 21Худай хынызы сірерні толдырар иде чуртаңар. Іди чуртап, Хан-пигібіс Иисус Христостың, сірерні айап, мӧгі чуртас[†] сірерге пирерін сағыңар[+]. 22Хомай иткен кізілерге айаңар, че оларның киректерін чарғылаңар. 23Пасхаларын, чазых[†] итчеткеннері ӱчӱн хорығып, арачылаңар. Чалыннығ оттаң оларны сығара тартыңар, че чазых кірлеен кип-азахтарына теңерге дее хорығыңар[+].


Прай сабланыс Худайға

24Сірерні киртіністең хыйа парыбызарынаң арачылапчатхан паза Позының сабланызына сірерні ӧріністіг, пір чазых чох ағыл полар Худайны сабландырыңар[+]. 25Прайзынаң хыйға Чалғыс Худайыбысха, Иисус Христос Хан-пигібістең пастыра пісті арачылапчатхан Худайыбысха сабланыс[†] ползын. Ол илбек. Пастағызынаң ала хаӌанға даа Аның кӱзі паза ӱлгӱзі пар. Аминь[†].

### Азых чоох

#### Азых чоох

Азых чоох


Иоанның Азых чооғы

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


#### Иоанның Азых чооғы


Иоанның Азых чооғы

Пу кинденің авторына кемні санирында аймах кибірлер пар. Оларның аразында тӧртінӌі Чахсы Хабарны паза Наа Молӌағның ӱс пічиин пасхан Иоанн илӌіні Азых пічіктің авторына санапчатхан кибір иң алғым тараан. Иоанн пу киндені Домициан хағанның тузында Патмос олтырыхсар ызылған туста наа эраның 90 чылларында пасхан полар. Ол хаған позын, Худайны чіли, улуғлирын хысхан паза христианнарны айағ чох сӱрген. Пасха кибір илӌі Иоанны нимес, анынаң адас кізіні кинденің авторына санапча.

Пу кинде Пурунғы Молӌағдағы ухаанӌыларның кибірін узаратча. Олар чарых, ундулбас омаларнаң тилекейнің тархыны тоозыларынаңар паза тӱгенӌізінде чахсы чабалны чиңіп аларынаңар чоохтааннар.

Пу киндедегі хабар иң пурнада Кічіг Азияның (сағамғы Тӱрк чирінің) Христос киртіністіг тигірибіне айланча. Ол сӱрдіртчеткен чонға соңар полар нимее ізеніс тӧрітчеткен нандырығ пирче: Иисус Христос хатап пу чирге айланып, Худайдаң паза Аның чонынаң тоғыр турыбысханнарны саңай чиніп алар паза Позына киртістіг кізілерге тӱгенмес сыйых пирер. Кинде христиан тигірибіне сыынчатхан чой ӱгретчілердең китендіріп пазыл парған.

#### 1


Сӧс алны

1Пу – Иисус Христос асхан азых чоох[†]. Аны Худай, тӱрчедең ниме пол парарын Позының нымысчыларына кӧзіт пирзін тіп, Иисус Христосха пирген. Иисус Христос, пу азых чоохты[†] ангелі[†] пастыра Позының нымысчызына, Иоаннға, ызып, кӧзіт пирген[+]. 2Иоанн прай кӧрген нимелерні – Худайның сӧзін паза Иисус Христостаңар киречілесті – киречілеен[+]. 3Мында пазылған нимелернің толар тузы чағдапча. Аннаңар пу ухаанӌыластың[†] сӧстерін хығырчатхан кізі часкалығ, пу сӧстерні исчеткен, анда пазылған нимелерні толдырчатхан кізілер дее часкалығлар[+].


Читі тигірибге чолабит

4-5Мин, Иоанн, Асий чиріндегі[†][*] читі тигірибге[†] чолабит ысчам. Полған, полчатхан паза килер Худайдаң, Аның ӱлгӱ сіреезінің алнындағы читі хуттаң, паза сын Киречідең – Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын. Ол ӧлімнең тірілгеннернің Пастағызы паза чир ӱстӱндегі[†] ханнарның Ханы полча. Ол піске хынған паза Позының ханынаң пісті чазыхтарыбыстаң[†] арығлаан[+]. 6Ол пісті Худайының, Позының Пабазының, ханнары паза абыстары[†] иткен. Ағаа сабланыс[†] паза ӱлгӱ нинӌе-нинӌе чӱс чылға ползын! Аминь[†][+]. 7Мына! Ол пулуттарынаң хада килир. Аны полған на кізі кӧр салар, Аны кіреске[†] хазаан кізілер дее кӧр саларлар. Прай чир ӱстӱндегі[†] чоннар Аның алнында сыхтирлар. Ана іди полар. Аминь![†]

– 8Мин Альфа паза Омега[*], пасталғаны паза тоозылғаны полчам, – тіпче полған, полчатхан паза килер ӧӧркі Чайаачы, Прай нимедең кӱстіг Худай.


Иоанн Патмос олтырыхта

9Мин, Иоанн, сірернің харындазыңарбын, Иисус Христосха киртініп, Худайның ӱлгӱзі алтында, чобағларда паза сыдазығда сірернең хадабын. Худай сӧзінеңер паза Иисус Христостаңар киречілеенім ӱчӱн, Патмос олтырыхта ызығда полғам[+]. 10Позырахта, Худай кӱнінде, Худай Худының[†] кӱзі мағаа тол парыбысхан, анаң кистімде, пырғы тартхан осхас, ӧтіг ӱнні ис салғам:

– Мин Альфа паза Омега, пастағызы паза халғанӌызы полчам[+]. 11Син ниме кӧрчезің, аны пічікке пас салып, Асий чиріндегі[†] читі тигірибге:[†] Ефес, Смирна, Пергам, Фиатир, Сардис, Филадельф паза Лаодик саарларзар ызыбыс.

12Кемнің ӱні миннең чоохтасча тіп, кӧрерге хылчаңнаам.

Кӧрзем, читі алтын чарытхы. 13Читі чарытхының ортызында, тізең, Кізі Оолғына[†] тӧӧй, узун кӧгенек кис салған, кӧксіне теере чалбах алтын хурнаң хурчан салған кізі турча[+]. 14Аның састары ах тӱк паза хар осхас ахтар. Аның харахтары чалыннапчатхан от ла чіли кӧйчелер[+]. 15Аның азахтары ізіг песте хайылдырып урылған хола осхастар, Аның ӱні, тізең, хорлап ахчатхан суғларның суулазы осхас. 16Ол оң холында читі чылтыс тутча паза ікі сари чітіг хылыс Аның ахсынаң сыхча. Аның сырайы кӱнӧрткідегі кӱн чіли чалтырапча[+]. 17Мин, Аны кӧр салып, азахтарынзар ӧліг ле кізі чіли тӱскем. Ол, минзер оң холын салып, теен:

– Хорыхпа! Мин пастағызы паза халғанӌызы полчам[+]. 18Мин тірігбін! Мин ӧліг полғам, амды, тізең, хаӌан даа тірігбін. Аминь. Минде чир тӱбінің[†] паза ӧлімнің клӱстері пар[+]. 19Аннаңар ниме кӧрчеткеніңні, ниме полчатханын паза мының соонда ниме поларын пас сал. 20Минің оң холымдағы читі чылтыстың паза читі чарытхының тании мындағ: читі чылтыс – читі тигірибнің ангеллері,[†] син кӧрген читі чарытхы, тізең, читі тигіриб полча.

#### 2


Ефестегі тигірибге пічік

1«Ефестегі тигірибнің[†] ангеліне[†] пас пир:

Оң холында читі чылтыс тутчатхан паза читі алтын чарытхы аразында пас чӧрчеткен Иисус піди тіпче:[+] 2Сірернің киректеріңні, аар тоғыстарыңны паза сыдасханнарыңны пілчем. Хомай кізілерні кӧр полбинчатханнарыңны, илӌілер[†] тіп аданчатхан кізілерні сыныхтап, оларның чой полчатханнарын ілезіне сығарғаныңарны даа пілчем[+]. 3Сірер сыдас полчазар, Минің адым ӱчӱн кӧп чобағлар кӧргезер, че майыхпаазар. 4Че сірердең тоғыр чооғым парох. Сірер постарыңның пастағы хыныстарыңны ундуп салғазар. 5Хайди тӧбін тӱс парғаннарыңны сағысха киріп, пыросыныңар. Пыросынып, пастап иткен киректеріңні идіңер. Іди пыросынмазар, тӱрчедең сірерзер киліп, чарытхыңарны орнынаң хыйа ідібізербін. 6Че, николаиттернің итчеткен киректерін хырт кӧрчеткеннерің чахсы. Мин дее оларны хырт кӧрчем.

7Истіп пілчеткен кізі, Худай Худы[†] тигіриблерге[†] ниме тіпчеткенін, иссін.

Чиңіс тутхан кізее Худай садының ортызында ӧсчеткен чуртас ағазының чистегін чіп кӧрерге пирербін»[+].


Смирнадағы тигірибге пічік

8«Смирнадағы тигірибнің ангеліне[†] пас пир:

Ӱреп, хатап тірілген, Пастағызы паза Халғанӌызы полчатхан Иисус піди тіпче:[+] 9Сірернің киректеріңерні, чобааңарны паза хызылчатханыңарны пілчем. Андағ даа полза, сірер пайзар! Постарын иудейге сананчатхан кізілер сірерні хайди сӧклепчеткеннерін дее пілчем. Сынында олар сайтан[†] кізілері[+]. 10Сірерге тӱзер хыйаллардаң хорыхпаңар. Кӧрерзер, сайтан,[†] сірерні сыныхтирға тіп, хай піреелеріңні харибге чаап салар. Сірер он кӱн ирееленерзер. ӧдірттеечетсер, Мағаа киртінерін тастабаңар, анаң Мин сірерге чуртастың сабланыс[†] таниин – веногын, пирербін[+].

11Истіп пілчеткен кізі, Худай Худы[†] тигіриблерге ниме тіпчеткенін, иссін.

Чиңіс тутханнарға ікінӌі ӧлім хорғыстығ нимес!»[+]


Пергамдағы тигірибге пічік

12«Пергамдағы тигірибнің ангеліне пас пир:

Ікі саринаң чітіг хылыстың Ээзі піди тіпче:[+] 13Сірернің киректеріңні, сайтанның ӱлгӱ сіреезі полчатхан орында чуртапчатханнарыңны паза Минің алныма ізестіг турысханнарыңны пілчем. Анда, сайтанның чирінде, Минің сын киречім Антипаның ӧдірт салған кӱннерінде дее Мағаа киртінерінең хыйа полбааннарыңны даа пілчем. 14Че сірердең тоғыр кӧмес чооғым парох. Сірернің араңарда ухаанӌы[†] Валаамның[*] ӱгредиинӌе парчатхан кізілер парлар. Хаӌан-да, Валаамның ӱгредиине тӧстеніп, Валак хан Израильнің[†] чонын чазых[†] чуртасха кирген. Іди ол чон, пасха худайларға салылған тайығ[†] чиизін чіп, оралызып, ай пораан чуртаан[+]. 15Сірернің араңарда Мин хыртыстанчатхан николаиттернің ӱгредиинӌе парчатхан кізілер парлар[+]. 16Пыросыныңар! Пыросынмазар, Мин, тӱрчедең сірерзер киліп, хылыс осхас тілімнең оларнаң чаалазарбын[+].

17Истіп пілчеткен кізі, Худай Худы тигіриблерге ниме тіпчеткенін, иссін.

Чиңіс тутхан кізее тигірдең тӱскен чазырған тамахты[*] чирге пирербін. Мин ағаа наа ат-сола пазыл парған ах тасты пирербін. Аны алған кізідең пасха ол ат-соланы пірдеезі пілбинче»[+].


Фиатирдағы тигірибге пічік

18«Фиатирдағы тигірибнің ангеліне пас пир:

От чіли чалыннапчатхан харахтығ паза холадаң урылған осхас азахтығ Худай Оолғы піди тіпче:[+] 19Сірернің киректеріңні, хынызыңарны, тоғынғаныңарны, киртінізіңерні, прай нимее сыдасханыңарны паза халғанӌы киректерің пастағызынаң кӧп полчатханын пілчем. 20Че сірердең тоғыр кӧмес чооғым парох. Сірер позын ухаанӌаа сананчатхан Иезавель[*] ипчідең тоғыр полбинчазар. Ол ипчі Минің нымысчыларымны, оралыстығ оңдайнаң чуртирға, пасха худайларға салылған тайығ[†] ас-тамахты чирге ӱгредіп, алаахтырча[+]. 21Мин ағаа чӧреечі хылиин тастирға тус пиргем, че ол пыросынарға хынминча[+]. 22Ол ипчінің чолына кіріп, оралыс чӧрген кізілер пыросынмазалар, Мин оларны илбек чобаға кирербін. Ол ипчіні, тізең, чадыға кир саларбын. 23Мин аның палаларына ӧлім ызарбын. Кізілер чӱректерінің паза сағыстарының сыныхтағӌызы полчатханымны прай тигіриблер піліп аларлар. Сірерге, полғаныңарға ла, иткен киректерің хоостыра тӧлеп пирербін[+].

24Сірерге, тізең, ол ипчінің ӱгредиинӌе полбин, сайтанның „тирең чазыттары“ тіп адалчатхан нимені пілбеен Фиатирдағы кізілерге, чоохтапчам: „Мин сірерге пасха аар-чӱк артпаспын“. 25Че сағам, Мин килгенӌе, позыңардағы ла нимелерні хайраллаңар[+]. 26Чиңіс тутхан паза Минің киректерімні тооза толдырған кізее чоннарнаң устаӌаң ӱлгӱ пирербін[+]. 27Ол, тізең, тимір тайахнаң чоннарны хадарар; олар, той ідістер чіли, чара чачырирлар. Сах іди Мин Пабадаң ӱлгӱ алғам. 28Чиңіс тутхан кізее, тізең, иртенгі чылтысты пирербін.

29Истіп пілчеткен кізі, Худай Худы тигіриблерге ниме тіпчеткенін, иссін»[+].

#### 3


Сардистегі тигірибге пічік

1«Сардистегі тигірибнің[†] ангеліне[†] пас пир:

Худайның читі худын паза читі чылтысты тутчатхан Иисус піди чоохтапча: Мин сірернің киректеріңні пілчем. Сірердеңер тіріглер тіп чоохтасчалар, че сірер ӧлігзер[+]. 2Худайымның алнында сірернің иткен киректеріңнің турыстығ полғанын кӧр таппинчам. Аннаңар сиргек полыңар паза пасхаларына, ӧлімге чағдап парғаннарға, кӱс киріңер. 3Нимені искезер паза алып алғазар, аны сағысха киріңер, аны хайраллаңар паза пыросыныңар. Сынап сірер сиргек полбазар, Мин, оғыр ла чіли, кинетін килербін, хай туста килгенімні сірер сизінмин дее халарзар[+]. 4Че сірернің анда, Сардис саарда, постарының кип-азахтарын кірлебеен кізілер парлар. Олар Миннең хада ах кип-азахтығ чӧрерлер, олар ағаа турыстығлар нооза[+]. 5Чиңісчі ах кип-азахтығ полар, Мин аның адын чуртас пічиинең хаӌан даа сии тартпаспын. Пабамның паза ангеллернің[†] алнында аннаңар киречілирбін[+].

6Истіп пілчеткен кізі, Худай Худы[†] тигіриблерге[†] ниме тіпчеткенін, иссін»[+].


Филадельфтегі тигірибге пічік

7«Филадельфтегі тигірибнің ангеліне пас пир: Ол асхан нимені пірдеезі чаап полбас, Ол чапхан нимені дее пірдеезі ас полбас, Давид[†] ханның клӱзін тутчатхан Сын паза Ах-арығ[†] Иисус піди тіпче: 8Мин сірернің киректеріңні пілчем. Мына кӧріңер, сірерге ізік ас пиргем, аны пірдеезі чаап полбас. Пілчем, кӱзіңер асхынах, че сірер сӧстерімні хайраллаазар паза Мағаа киртінерінең хыйа полбаазар. 9Піс иудейлербіс[†] тіп чоохтанчатхан кізілер сынында андағ ниместер, че сайтанда[†] чой кізілер, ана оларны азахтарыңзар тӱзірербін, олар, тізең, сірерге хынчатханымны піліп аларлар[+]. 10Сыдамах полыңар тіп пирген чахиимны хайраллааныңар ӱчӱн, Мин дее сірерні сидік сыныхтағ тузынаң хайраллирбын. Ол сыныхтағ, чир ӱстӱндегі[†] чоннарны сыныхтирға тіп, прай тилекейге ызылар[+]. 11Мин тӱрчедең килербін. Чиңіс танииңарны – венокты, пірдеезі оғырлап парыбыспазын тіп, нинӌе пар нимеңерні пик тудыңар[+]. 12Чиңіс тутхан кізіні Мин Худай храмында[†] тірег ит саларбын, ол, тізең, храмнаң[†] пір дее сых полбас. Мин ол тірегде Худайымның адын, Позымның наа адымны паза Худайымның саарының – наа Иерусалимнің адын пас саларбын! Пу саар, тізең, тигірдең, минің Худайымнаң, тӱзер[+].

13Истіп пілчеткен кізі, Худай Худы[†] тигіриблерге ниме тіпчеткенін, иссін»[+].


Лаодиктегі тигірибге пічік

14«Лаодиктегі тигірибнің ангеліне пас пир:

Ады Аминь[†] полчатхан орта паза сын Киречі, Худай чайаан нимелернің Пазы піди чоохтапча:[+] 15Сірернің киректеріңні пілчем. Сірер соох таа, ізіг дее нимессер. Соох алай ізіг полған ползар, хайдағ чахсы поларӌых. 16Че сірер ізіг дее, соох таа нимессер, чылығзар ла, аннаңар Мин сірерні, кирексібин, суғны чіли тӱкӱрібізербін. 17Сірер тіпчезер: „Мин пайбын, пайып пардым, мағаа пір дее ниме кирек чоғыл“. Че постарыңның хайдағ часка чох айастығ, тіленӌік, харах чох паза чалаас полчатханнарыңны сизінминчезер[+]. 18Аннаңар чӧп пирчем сірерге Миннең садып аларға: кӧйчеткен отнаң арығлалған алтынны пайир ӱчӱн; ах кип-азахты, кизіп алып, уйадыстығ хуба чалаазыңарны чабар ӱчӱн; имніг сӱрткіні, харахтарыңны сӱртіп, кӧрер ӱчӱн[+]. 19Кемге Мин хынчам, аны, пырозын ілезіне сығарып, хатығлапчам. Аннаңар, кӱстеніп, пыросыныңар[+]. 20Мына Мин, ізік алнында турып, тохлатчам. Кем, ӱнімні ис салып, ізік ас пирер, Мин, андар кіріп, аннаң хада азыранарбын, ол даа Миннең хада азыранар[+]. 21Чиңіс тутхан кізее ӱлгӱ сіреемде Позымнаң хада одырар оңдай пирербін, Мин дее іди, чиңіс тудып, Пабамнаң хада Аның ӱлгӱ сіреезіне одырғам[+].

22Истіп пілчеткен кізі, Худай Худы тигіриблерге ниме тіпчеткенін, иссін»[+].

#### 4


Тигірде пазырғаны

1Анаң мин, ӧӧр харах тастап, тигірде азыл парған ізікті кӧр салғам, пырғы табызы осхас, алындох искен ӱн, тізең, мағаа теен:

– Сых пеер, мин сағаа, мының соонаң ниме пол парарын кӧзіт пирербін[+].

2Пір саңай Худайның Худы[†] мағаа тол парыбысхан, тигірде, тізең, ӱлгӱ сіреезі турған, анда Кем-де одырчатхан[+]. 3Ол ӱлгӱ сіреезінде Одырчатханы аарлығ яшма паза сердолик тастар чіли чалтырапчатхан. Ӱлгӱ сіреезінің ибіре изумруд осхас тигір хуры полған. 4Ол ӱлгӱ сіреезінің ибіре чибіргі тӧрт ӱлгӱ сіреезі. Анда ах кип-азахтығ чибіргі тӧрт ах сағал[†], пастарына алтын венок кис салып, одырған[+]. 5Иң ӧӧн ӱлгӱ сіреезінең чалыннар сағылысчатханнар, кӱгӱрт кӱзӱрепчеткен паза табыстар истілчеткеннер. Ӱлгӱ сіреезінің алнында читі чарытхы кӧйче. Ол Худайдаң сыххан читі хут[+]. 6Ӱлгӱ сіреезінің алнында кристалл осхас сӱлейке талай.

Ӱлгӱ сіреезінің ортызында паза ибіре тӧрт аң. Аңнарның алныларында паза арғаларында харахтар[+]. 7Пастағы аң ала парысха тӧӧй полған, ікінӌізі – пуғаӌахха, ӱзінӌізі – кізі сырайлығ, тӧртінӌізі, тізең, учухчатхан хара хусха тӧӧй полған. 8Тӧрт аңның полғанының на ибіре алтылар ханат паза істі-тастында харахтар полғаннар. Ол аңнар хараа-кӱнӧрте тохтабин хысхырысчалар:

– Ах-арығ[†], ах-арығ[†], ах-арығ[†] ӧӧркі Чайаачы,
Прай нимедең кӱстіг Худай!
Ол полған, пар паза килер!

9Аңнар ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан, хаӌан даа тіріг Худайға сабланыс[†], аарлас паза алғыс сӧстерін хысхырчатхан туста, 10чибіргі тӧрт ах сағал,[†] ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худайның алнында, тӱңдере тӱзіп, хаӌан даа тіріг Худайға пазырчалар. Постарының веноктарын, Аның ӱлгӱ сіреезінің алнына салып, чоохтапчалар:

– 11Ӧӧркі Чайаачы,
Пу тилекейде прай ниме Синнең
паза Синің кӧңніңӌе чайалғаннаңар,
Син сабланысха,[†] аарласха паза ӱлгее турыстығзың[+].

#### 5


Пічік паза Хураған

1Анаң мин ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худайның оң холында ікі саринаң пазыл парған паза читі таңманаң чаба пазылған пічікті кӧр салғам[+]. 2Мин кӱстіг ангелні[†] кӧр салғам. Ол хысхырып сурған:

– Кем, пу таңмаларны суурып, пу пічікті азыбызарға турыстығ?

3Че тигірде дее, чир ӱстӱнде[†] дее, чир алтында даа, ол пічікті азып, аның істінзер кӧрібізер кізі табылбаан. 4Ол пічікті азып, анда пазылған нимені хығырарға турыстығ кізі табылбаанына мин тың ылғаам. 5Андада ах сағалларның[†] пірсі мағаа теен:

– Ылғаба! Кӧр, Иуданың[†][*] сӧӧгіне кірчеткен Давидтің[†][*] тӧлінең сыххан ала парыс чиңіс тутты. Аның, читі таңманы суурып, пу пічікті азар ӱлгӱзі пар[+].

6Андада мин ӱлгӱ сіреезінің ортызында турчатхан Хурағанны кӧр салғам. Ол тайыға[†] соғылған малға тӧӧй полған. Ол пайаағы тӧрт аңның паза ах сағалларның[†] аразында турған. Хурағанның читі мӱӱзі паза читі харағы пар полған. Ол харахтар Худайның прай чир ӱстӱне[†] ызылған читі худы полған[+]. 7Хураған, пас парып, ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худайның оң холынаң пічікті алып алған. 8Ол аны алып алғанда, тӧрт аң паза чибіргі тӧрт ах сағал Хурағанның алнында тӱңдере тӱскеннер. Оларның полғанының на холында хомыс паза тадылығ чыстығ оттығ алтын чірче полған. Ол тадылығ чыстығ оттар ах-арығ[†] кізілернің Худайны сабландырчатхан сӧстернең пазырғанын таныхтапчалар[+]. 9Олар, Аны махтап, наа сарын сарнап сыхханнар:

– Син тайыға[†] салылғазың, Син пісті Позыңның ханыңнаң
полған на сӧӧктең, аймах тіллердең, аймах чоннардаң, аймах тӧллердең
сыххан кізілерні Худайға, садып алып, пиргезің
Аннаңар Син, пу пічікті алып,
аның таңмаларын суурыбызарға турыстығзың![+]
10Син пісті Худайның ханнары паза абыстары[†] ит салғазың,
Олар чир ӱстӱнде ӱлгӱ тударлар![+]

11Анаң мин ах сағалларның, пайаағы аңнарның паза ӱлгӱ сіреезінің ибіре кӧп ангеллерні[†] кӧргем паза оларның ӱннерін искем. Ангеллернің саны нинӌе-нинӌе муң полған[+]. 12Олар ӧтіг ӱннең чоохтанғаннар:

– Тайыға соғылған Хураған
ӱлгӱні, ис пайны, пілісті, кӱсті,
аарласты, сабланысты[†] паза алғасты[†] алып аларға турыстығ![+]

13Анаң мин тигірдегі, чир ӱстӱндегі, чир алтындағы паза талайдағы прай тіріг нимелернің хысхырысчатханнарын ис салғам:

– Ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худайға паза Хурағанға
алғас,[†] аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ
хаӌан даа ползын![+]

14Анаң тӧрт аң теен:

– Аминь[†]!

Ах сағаллар, тӱңдере тӱзіп, пазырғаннар[+].

#### 6


Алты таңманы суурғаны

1Анаң Хурағанның читі таңманың пастағызын суурыбысханын кӧр салғам. Соонаң тӧрт аңның пірсінің, кӱгӱрт чіли кӱзӱреп, чоохтанғанын ис салғам:

– Кил паза кӧр![+]

2Мин ах атты кӧр салғам! Атха мӱнген кізі ух-чаалығ паза чиңісчее пирілчеткен веноктығ полған. Ол, чиңісчі чіли, чиңіс тударға сыххан.

3Хураған ікінӌі таңмазын суурыбысханда, ікінӌі аңның чоохтанғанын ис салғам:

– Кил паза кӧр!

4Анаң чигрен ат сых килген. Атха мӱн салған кізее, удур-тӧдір ӧдіріссіннер тіп, амыр хоныхты чир ӱстӱнең[†] чох идібізерге ӱлгӱ пирілген. Ідӧк ағаа улуғ хылыс пирілген[+].

5Хураған ӱзінӌі таңмазын суурыбысханда, ӱзінӌі аңның чоохтанғанын ис салғам:

– Кил паза кӧр!

Мин хара атты кӧр салғам. Атха мӱнген кізі холында весы тудын салтыр. 6Анаң тӧрт аңның аразынаң истілчеткен ӱнні ис салғам:

– Пір ле хиникс[*] пуғдай алай ба ӱс ле хиникс ас пір динарийге[†], пір кӱннің чал ахчазына. Олива хайахтың паза хызыл арағаның паазын алыстырба![+]

7Хураған тӧртінӌі таңмазын суурыбысханда, тӧртінӌі аңның чоохтанғанын ис салғам:

– Кил паза кӧр!

8Мин пора тӱктіг атты кӧр салғам. Атха мӱнген кізінің ады «Ӧлім» полған. Аның соонӌа «Чир тӱбі[†]» тіп аттығ ниме парған. Чир ӱстӱнің[†] тӧртінӌі чардығында – кізілерні хылыснаң, ӧзӧгіснең, ағырығларнаң паза ачын аңнарнаң чох идерге – ӱлгӱ пирілген ағаа.

9Хураған пизінӌі таңмазын суурыбысханда, тайығ салӌаң орынның[†] алтында Худай сӧзін киречілееннері ӱчӱн ӧдірткен кізілернің хуттарын кӧр салғам[+]. 10Олар тың хысхырысханнар:

– Ах-арығ[†], сын Хан Худай[†]! Ноға амға теере пістің ӧлімібіс ӱчӱн, чир ӱстӱнде чуртапчатхан кізілердең ӧс алып, оларны чарғылабинчазың[+]?

11Оларның полғанына ла ах узун кӧгенек пирілген. Оларох чіли ӧдірт салар арғыстарының паза харындастарының саны толғанӌа, амырап, кӧмес сахтап аларға чахығ пирілген[+].

12Хураған алтынӌы таңмазын суурыбысханда, чир ӱстӱнің уғаа тың тітіри тӱскенін кӧр салғам. Кӱн хара кӧгенек чіли харал парыбысхан, ай, тізең, пӱкӱлее, хан чіли, хызыл пол парыбысхан[+]. 13Тигірдегі чылтыстар, ағастың читіре пыспаан чистектері улуғ чилге тоолапчатхан чіли, чирге тӱс парғаннар. 14Тигір, чаӌын чіли, тӱріл парыбысхан, прай тағлар, олтырых чирлер, тізең, постарының орыннарынаң тибіреп парыбысханнар[+]. 15Чирнің ханнары, пиглері, чааӌылар пастыхтары, пайлар паза ӱлгӱдегілер, хуллар паза пос чуртапчатханнар – прай кізілер тағлар ӧзеннерінде паза хуюларда чазынғаннар. 16Олар тағларға паза хайаларға хысхырғаннар:

– Пістің ӱстӱбіске иңзеріліңер, ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худайның паза Хурағанның ӧкпеленізінең пісті чазырыбызыңар![+]

17Аның ӧкпеленӌең илбек кӱні чит килді нооза. Кем ағаа сыдас полар?

#### 7


Чоннар Худайның алнында

1Анаң мин тӧрт ангелні[†] кӧр салғам. Олар, чирнің тӧрт пулиинда турып, чил чирзер дее, талайзар даа, пір ағасха даа ӱбӱрбезін тіп, чирнің тӧрт чилін тутханнар. 2Тіріг Худайның таңмазын тудын салған пасха пір ангелні[†] кӧр салғам. Ол, іскерде чоғар кӧдіріліп ала, чирге паза талайға ӱрег идерге пирілген ӱлгӱліг тӧрт ангелге тыыда хысхырыбысхан:

– 3Пістің Худайыбыстың нымысчыларының хамахтарына таңмалар турғызыбысханӌа, чирге дее, талайға даа, ағастарға даа ӱрег итпеңер![+]

4Мин іди таңмалатханнарның санын ис салғам. Оларның саны 144 муң кізі полған, олар Израильнің[†] прай тӧллерінің кізілері полғаннар. 5Іди Иуданың[†] тӧлінең 12 муң кізі, Рувимнің тӧлінең 12 муң кізі, Гадтың тӧлінең 12 муң кізі, 6Асирнің тӧлінең 12 муң кізі, Неффалимнің тӧлінең 12 муң кізі, Манассийнің тӧлінең 12 муң кізі, 7Симеонның тӧлінең 12 муң кізі, Левийнің тӧлінең 12 муң кізі, Иссахарның тӧлінең 12 муң кізі, 8Завулонның тӧлінең 12 муң кізі, Иосифтің тӧлінең 12 муң кізі, Вениаминнің тӧлінең 12 муң кізі таңмалатхан.

9Анаң кӧрзем, ӱлгӱ сіреезінің паза Хурағанның алнында санап тоосча чох кӧп чон турча. Олар полған на чоннаң, полған на тілдең, полған на сӧӧктең, полған на тӧлдең сыххан кізілер полғаннар. Олар ах кӧгенектіг полғаннар, холларында, тізең, пальма ағастың салааларын тудын салтырлар. Олар тыыда хысхырысханнар:

–[+] 10Арачыланызыбыс ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худайыбыстаң паза Хурағаннаң килче![+]

11Прай ангеллер, ӱлгӱ сіреезінің, ах сағалларның[†] паза тӧрт аңның ибіре турып, ӱлгӱ сіреезінің алнында тӱңдере тӱзіп, Худайға пазырып ала, чоохтан турғаннар:

–[+] 12Аминь[†]! Алғас[†] паза сабланыс![†] Піліс паза алғыс! Аарлас, ӱлгӱ паза кӱс пістің Худайыбыста хаӌан даа ползын! Аминь![†]

–[+] 13Кемнер пу ах кӧгенектіг кізілер? Хайдаң олар килгеннер? – тіп сурған ах сағалларның[†] пірсі миннең.

– 14Син позың пілчезің, – тіп нандырғам.

– Олар илбек чобағдаң сыхханнар, – теен ол мағаа андада. – Постарының кӧгенектерін Хурағанның ханында чууп, оларны ағартып алғаннар[+]. 15Аннаңар олар, амды Худайның ӱлгӱ сіреезінің алнында турып, Аның храмында[†] хараа-кӱнӧрте пазырчалар. Ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худай оларнаң хада полар. 16-17Ӱлгӱ сіреезінің ортызында турчатхан Хураған, оларны хадарып, тіріг хара суғзар ал чӧрер. Аннаңар олар паза ӧзӧкпестер, сухсабастар, кӱн паза хайдағ даа ізіглер оларны ӧртебестер. Худай, тізең, оларның полған на харах чазын чызыбыс турар[+].

#### 8


Читінӌі таңманы суурғаны

1Хураған читінӌі таңмазын суурыбысханда, тигірде пірее чарым часча сымзырых турыбысхан[+]. 2Худайның алнында турчатхан читі ангелні[†] кӧр салғам. Ангеллерге[†] читі пырғы пиріл партыр[+].

3Пасха пір ангел, пас киліп, холында алтын кадильница тудын салып, тайығ салӌаң орынның[†] хыринда тур салған. Ағаа прай ах-арығ[†] кізілернің Худайны сабландырчатхан сӧстерінең хада кӧп тадылығ чыстығ от пирілген. Ағаа ол отты ӱлгӱ сіреезінің алнында турчатхан тайығ[†] салӌаң алтын орынзар сал саларға кирек полған[+]. 4Ах-арығ[†] кізілернің Худайны сабландырчатхан сӧстерінең хада оттың ызы ангелнің холынаң Худайзар кӧдірілген[+]. 5Анаң ангел, кадильницаны алып, аны тайығ салӌаң орындағы[†] ізіг кӧстернең толдырып, чир ӱстӱнзер[†] тастабысхан. Андада чир ӱстӱнде[†] табыстар истіліп, тигір кӱзӱреп, чалыннап, чир тітіри тӱскен[+].


Пырғылар

6Читі пырғылығ читі ангел пырғы тартарға тимненібіскен.

7Пастағы ангел пырғы тартыбысхан. Чалыннап кӧйчеткен от паза миндір ханнаң арали чирзер чаап сыхханнар. Ағастарның ӱзінӌі чардығы паза кӧк от прай кӧй парған.

8Ікінӌі ангел пырғы тартыбысхан. Улуғ тағ осхас кӧйчеткен ниме талайзар тасталған паза талайның ӱзінӌі чардығы хызыл хан пол парған[+]. 9Піди талайда чуртапчатхан тыннығ нимелернің ӱзінӌі чардығы ӧл парған, пар чох керіптернің ӱзінӌі чардығы, тізең, кӧй парған.

10Ӱзінӌі ангел пырғы тартыбысхан. Ағын суғларның ӱзінӌі чардығынзар чалыннап кӧйчеткен чарытхы осхас улуғ чылтыс тигірдең тӱс парған[+]. 11Ады ол чылтыстың Ачығ полған. Аннаңар суғларның ӱзінӌі чардығы ачығ пол парған. Ол суғлар ачығ полғаннаңар, чир ӱстӱндегі чоннарның аразында кӧп кізі ӧл парған.

12Тӧртінӌі ангел пырғы тартыбысхан. Кӱннің ӱзінӌі чардығы, айның ӱзінӌі чардығы, чылтыстарның даа ӱзінӌі чардығы хырылып, чарыхтың ӱзінӌі чардығы пӱлес пол парыбысхан. Іди кӱнӧрткінің паза хараазының ӱзінӌі чардығы чарии чох пол парған.

13Мында мин тигірӌе пӧзік учухчатхан ангелні кӧр салғам паза аның тыыда хысхырчатханын ис салғам:

– Тӱрчедең халғанӌы ӱс ангелнің пырғылары тапсир! Олардаң чир ӱстӱнде чуртапчатхан чоннарға хыйал, хыйал, хыйал!

#### 9


Пизінӌі пырғы тапсааны

1Пизінӌі ангел[†] пырғы тартыбысхан. Мин тигірдең чирзер тӱс парған чылтысты кӧр салғам. Ол чылтысха тӱбі чох чирнің клӱзі пирілген полған[+]. 2Чылтыс тӱбі чох чирні азыбысханда, андартын, улуғ пестең чіли, ыс сых килген. Ол ысха тигір паза кӱн харал парғаннар. 3Ол ыстаң чир ӱстӱне[†] сарысхалар сыххлап килгеннер. Оларға скорпионнарның кӱзі осхас кӱс пирілген. 4Оларға чирнің кӧк одын, ӧзімін, ағазын ӱредерге чарадылбаан, че хамағында Худай таңмазы чох кізілерні ле сағарға чарадылған[+]. 5Сарысхаларға кізілерні, ӧдірбин, пис ай иреелирге чарадылған. Оларға сахтырған кізілер, скорпионнарға сахтырған чіли, тың ирееленедірлер. 6Ол кӱннерде кізілер ӧлімні тілирлер, че аны таппастар паза ӧл парарға сағынарлар, че ӧлім олардаң тизібізер.

7Ол сарысхалар чааға тимнел парған аттарға тӧӧй полғаннар. Оларның пастарында алтын веноктарға тӧӧй нимелер полғаннар, чӱстері, тізең, кізі сырайлары осхас полғаннар. 8Оларның састары ипчілернің састарына тӧӧй полғаннар, тістері, тізең, ала парыстың тістері осхас полғаннар. 9Оларның хуйахтары тимір осхас полғаннар, ханаттарын сабынчатсалар, тізең, чааға парчатхан кӧп хаңаалығ аттар чіли нызырасханнар. 10Оларның, скорпионнарни осхас, сахчаң іңеліг хузурухтар полған. Ол хузурухтарда кізілерні пис ай сахчаң кӱс полған. 11Оларның ханы тӱбі чох чирнің ангелі[†] полған. Аның ады еврей тілінде Аваддон, грек тілінде, тізең, Аполлион полған. Аполлион «ӧдірігӌі» теені полча.

12Пір хыйал ирт парыбысты, че мына ікінӌі хыйал киліп одыр[+].


Алтынӌы пырғы тапсааны

13Алтынӌы ангел пырғы тартыбысхан. Мин Худайның алнында турчатхан тайығ[†] салӌаң алтын орынның тӧрт мӱӱзі аразынаң сыхчатхан ӱнні ис салғам. 14Ол ӱн пырғы тутчатхан алтынӌы ангелге теен:

– Илбек Евфрат суғның хазында палғат салған тӧрт ангелні позыдыбыс![+]

15Іди, чоннарның ӱзінӌі чардығын чох ит саларға тіп, тӧрт ангелні, пу тусха, пу кӱнге, пу айға паза пу чылға тимде тудып, позыдыбысханнар. 16Оларның чалаң чааӌыларының саны 200 миллион полған. Мин оларның саннарын искем. 17Мин пу аттарны паза чааӌыларны тӱзімдегі ле чіли кӧргем. Чааӌыларның хуйахтары чалыннапчатхан от осхас хызыл, аарлығ гиацинт тас осхас кӧгілбей паза сера осхас сарығ полғаннар. Аттарның пастары ала парыстарни осхас полғаннар, паза ахсыларынаң чалын, ыс паза сера сыххан. 18Чалын, ыс паза сера – пу ӱс чобағ, оларның ахсыларынаң сығып, чоннарның ӱзінӌі чардығын чох ит салғаннар. 19Ол аттарның кӱзі ахсыларында паза хузурухтарында полған. Олар чылан пазы осхас устығ хузурухтығ полғаннар. Олар кізілерге хузурухтары пастарынаң сайбағ иткеннер.

20Кізілернің халғаннары, тізең, ол палығлардаң ӱребееннері, постарының иткен киректерінең хыйа полбааннар. Олар алтыннаң, кӱмӱстең, холадаң, тастаң паза ағастаң кирткен худайларына паза айналарына[†] ідӧк ле пазыр турғаннар. Ол худайлар кӧрбиндеечелер, испиндеечелер, пас чӧрбиндеечелер[+]. 21Ол кізілер кізі ӧдірерін, сыбырағ, тӧлкі киректерін, чӧреечі хылыхтарын паза оғырлирын тастабааннар[+].

#### 10


Холында пічік тудын салған ангел

1Анаң мин тигірдең тӱсчеткен уғаа кӱстіг ангелні[†] кӧр салғам. Ол позы пулутнаң прай туу тартыл парған полған, аның пазының ӱстӱнде, тізең, тигір хуры чараан. Аның сырайы кӱн осхас, азахтары чалыннап кӧйчеткен ағас осхас полғаннар[+]. 2Ангел[†] позының холында азых пічігес тутхан. Ол оң азағынаң талайға, сол азағынаң чирге пас салған. 3Ол, ала парыс орлаан чіли, чоон табыснаң тың хысхырыбысхан. Ол хысхырыбысханда, тигір читі хати кӱзӱреен. 4Читі кӱгӱрт кӱзӱреен соонда, мин пазарға тимнен салғам, че тигірдең: «Читі кӱгӱрт искіргенін чазытта тут, аны пічікке паспа», – тіп чоохтанған ӱнні ис салғам[+]. 5Анаң азахтарынаң талайда паза чирде турчатхан ангел, оң холын тигірзер кӧдірібізіп, 6-7тигірні паза андағы прай нимелерні, чирні паза андағы прай нимелерні, талайны паза андағы прай нимелерні чайап салған паза хаӌан даа тіріг Чайаачының адынаң сӧс пирген:

– Паза тус полбас! Читінӌі ангел пырғызын тартар кӱннерде Худай Позының нымысчы ухаанӌыларына[†] искірген чазыт пӧгінін толдырар[+].

8Анаң тигірдең мағаа истілген ӱн, пазох миннең чоохтазып, теен:

– Парып, талайда паза чирде турчатхан ангелнің холынаң азых пічігесті алып ал.

9Ангелзер пас киліп, аннаң, пічігесті мағаа пирібіссін тіп, сурынғам.

– Мыны, алып, чібіс. Ол синің істіңде ачығ, ахсыңда, тізең, мӧӧт осхас тадылығ полар, – теен мағаа ангел.

10Мин, ангелнің холынаң пічігесті алып алып, чібіскем. Ахсымда ол мӧӧт осхас тадылығ полған, азырыбысханымда, тізең, істімде ол ачығ пол парған. 11Анаң ол мағаа теен:

– Сағаа кӧп чоннардаңар, тӧллердеңер, тіллердеңер паза ханнардаңар хатабох ухаанӌылирға[†] килізер.

#### 11


Ікі киречі

1Анаң мағаа узун тайах осхас синеӌең ағас пирілген паза чоохталған:

– Пар, Худай храмын[†] паза тайығ[†] салӌаңны синебіс, пазырарға килген кізілерні дее санабыс[+]. 2Че храм[†] сиденінің істін синебе. Ол Худай пілбинчеткен чоннарға пирілген. Олар ызых[†] саарны 42 ай типсирлер[+]. 3Мин Позымның ікі киречіме кӱс пирербін, олар, хара кӧгенек кизіп, 1260[*] кӱн ухаанӌылирлар[†].

4Ол киречілер – чир ӱстӱнің[†] Худайының алнында турчатхан ікі олива ағазы паза ікі чарытхы. 5Пірее кізі ол киречілерні хомзындырарға харасса, оларның ахсыларынаң чалыннығ от сых киліп, ыырӌыларын чох идібізер. Пірее кізі оларны хомзындырарға итсе, ағаа ӧл парарға килізер. 6Ухаанӌылапчатхан[†] туста наңмыр чағбазын тіп, оларға тигірні чабызарға ӱлгӱ пирілген. Оларға хынған сай, суғларны ханға айландырып, чирдегілерні аймах ағырығларнаң, саайларнаң чох идерге ӱлгӱ пирілген[+].

7Олар ухаанӌылирын тоос салзалар, тӱбі чох чирдең аң сых килер. Ол пу киречілернең харбазар, анаң оларны чиңіп, ӧдір салар[+]. 8Оларның сӧӧктері илбек саарның орамазында чадарлар. Ол саар, позының адынаң адалбин, ӧнетін «Содом»[*] алай «Египет»[*] тіп адалған. Анда Хан-пигібіс[†] хазаттырт салған. 9Аймах чоннарның, тӧллернің, тіллернің паза уйаларның кізілері оларның сӧӧктерінзер ӱс кӱн чарым кӧрерлер, сӧӧктерні, тізең, чыырға чаратпастар. 10Пу ікі ухаанӌы чир ӱстӱндегі[†] кізілерні иреелееннер, аннаңар кізілер оларның ӧліміне ӧрінерлер, ӱлӱкӱннирлер, удур-тӧдір сыйлазарлар. 11Че ӱс кӱн чарым ирт парғанда, Худайдаң килген паза чуртас пирчеткен хут пу киречілерзер кір парған. Олар, тізең, тур килгеннер. Оларны кӧр турчатхан кізілер уғаа тың хорых парғаннар. 12Пу ікі киречее тигірзертін ӧтіг ӱн истілген:

– Ӧӧрлеңер пеер!

Олар, пулутха кіріп, тигірзер кӧдіріл парыбысханнар. Оларның ыырӌылары пу нимені прай кӧргеннер[+]. 13Олох туста чир тың тітіри тӱскен, саарның онынӌы чардығы иңзеріл парған. Чир тітіреенге читі муңӌа кізі ӧл парған. Пасхалары, тың хорых парып, Тигірнің Худайын саблааннар[+].

14Ікінӌі хыйал ирт парыбысты, че мына ӱзінӌі хыйал табырах киліп одыр[+].


Читінӌі пырғының тапсааны

15Читінӌі ангел[†] пырғы тартыбысханда, тигірде ӧтіг ӱннер истіле тӱскеннер:

– Чир ӱстӱ ӧӧркі Чайаачыбыстың паза Аның Мессийінің хан-чирі пол парды. Мессий, тізең, хаӌан даа ӱлгӱ тудар![+]

16Худайның алнындағы ӱлгӱ сіреелерінде одырчатхан чибіргі тӧрт ах сағал[†], тӱңдере тӱзіп, Худайға пазырғаннар[+]. 17Олар чоохтанғаннар:

– Ӧӧркі Чайаачы, Син полған, полчатхан паза килер
Прай нимедең кӱстіг Худайыбыссың.
Илбек ӱлгӱні алып,
Хан полыбысханың ӱчӱн,
Сині алғыстапчабыс[+].
18Худайы чохтар чабаллан сыхханнар,
Синің дее ӧкпеленер тузың читті,
ӧліглерні чарғылир тузың читті.
Позыңның нымысчыларыңны, ухаанӌыларыңны,
ах-арығ[†] кізілеріңні,
Сині улуғлапчатхан олаңай паза саблығ кізілерні
сыйыхтир тузың читті.
Чирні чох итчеткен кізілерні чох идер тузың читті[+].

19Андада тигірде Худайның храмы азыл парған. Храмда Аның молӌағлығ[†] абдыразы кӧрін килген. Тигір чалыннап, табыстар истілгеннер, кӱгӱрт кӱзӱреп, чир тітіри тӱскен, улуғ миндір чаап сыххан[+].

#### 12


Ипчі паза сыр чылан

1Мына тигірде илбек танығ кӧрін килген – кӱнні кис салған ипчі кізі. Аның азахтарының алтында ай полған, пазында, тізең, он ікі чылтыстаң иділген венок. 2Ол ипчі тойлығ полған, тӧрідер алнында, ирееленіп, тың хысхырған.

3Анаң тигірде пасхох танығ кӧрін килген – читі пастығ, он мӱӱстіг паза пастарында читі короналығ улуғ хызыл сыр чылан[+] 4Ол хузуриинаң тигірдегі чылтыстарның ӱзінӌі чардығын чирзер кӱребіскен. Ипчі пала таап алзох, ол паланы азырыбызарға тіп, сыр чылан тойлығ ипчінің алнында турған. 5Ипчі чир ӱстӱндегі[†] чоннарны тимір ӱлгӱ тайағынаң устаӌаң оол паланы таап алған. Пала тӧреендӧк, аны Худайзар, ӱлгӱ сіреезінің хыринзар, хаап чӧрібіскеннер[+]. 6Ол ипчі, тізең, хуу чазызар чӱгӱр парыбысхан. Анда Худай аны 1260 кӱн азырир орын тимнеп салған[+].


Улуғ ангел Михаил

7Тигірде чаа пасталыбысхан. Пір саринда улуғ ангел[†] Михаил паза аның ангеллері,[†] паза пір саринда, тізең, сыр чылан позының ангеллерінең хада олардаң тоғыр чааласхан[+]. 8Че сыр чылан ангеллерінең хада чиңдірт салған, аннаңар тигірде оларға орын паза чох полған. 9Ол илбек сыр чылан – пурунғы чылан полған, аны диавол алай сайтан[†] тіп адапчалар. Прай чир ӱстӱндегі[†] чоннарны алаахтырчатхан сыр чылан позының ангеллерінең хада чирзер тастатхан[+].

10Тигірде мин ӧтіг ӱн ис салғам:

– Амды Худайыбыстың арачыланызы, кӱзі, хан-ӱлгӱзі паза Аның Мессийінің ӱлгӱзі чиде тӱсті! Худайның алнында харындастарыбысты хараа-кӱнӧрте пыролапчатхан сайтанны[†] аңдарыбыстылар! 11Олар сайтанны Хурағанның ханынаң паза постарының киречіленіс сӧзінең чиңіп алғаннар. Олар постарының тыннарын даа айабааннар, ӧлімнең дее тиспееннер[+]. 12Ӧрініңер зе тигірдегілер! Чирде паза талайда чуртапчатханнарға хыйал полар, сайтан оларзар тӱсті нооза! Позының тузының асхынах халғанын піліп, ол улуғ ӧкпеде!


Сыр чыланның чабалланғаны

13Сыр чылан, позының чирге тастатханын кӧр салып, оолахты тӧріткен ипчіні сӱріс сыххан. 14Сыр чыланнаң тизіп, хуу чазыда тимнелген орынзар учух парыбыссын тіп, ипчее улуғ хара хустың ікі ханады пирілген. Анда ол ипчіні ӱс чыл чарымӌа азырир полғаннар[+]. 15Ол ипчіні ағыс парыбызарға тіп, сыр чылан позының ахсынаң ахчатхан суғны позыдыбысхан. 16Че чир ол ипчее полыс пирген. Чир, ахсын азыбызып, сыр чылан позытхан суғны азырыбысхан. 17Сыр чылан, ол ипчее уғаа чабалланыбызып, Худайның чахиин толдырчатхан паза Иисус Христостаңар киречіленісті хайраллапчатхан ипчінің пасха палаларынаң тоғыр чаалазарға парыбысхан.

#### 13


Талайдаң сыххан аң

1Мин, талай хазында тур салып, талайдаң читі пастығ паза он мӱӱстіг аңның сыхчатханын кӧр салғам. Мӱӱстерінде он корона полған паза пастарында Худайны сӧклепчеткен аттар пазыл парғаннар[+]. 2Мин кӧрген аң чохыр аңа тӧӧй полған. Азахтары абани, ахсы ала парысти осхас полған. Сыр чылан ағаа позының кӱзін, позының ӱлгӱ сіреезін паза позының илбек ӱлгӱзін пирібіскен[+]. 3Ол аңның пір пазының, пастап ӧлім палығлығ осхас полып, соонаң чазыл парғанын кӧр салғам. Чир ӱстӱндегі[†] прай чоннар, ол аңа хайхап, аның соонӌа парғаннар. Анаң ол аңа ӱлгӱ пирген сыр чыланға пазырғаннар. 4Олар, ол аңа пазырып, чоохтанғаннар:

– Пу аңа тӧӧй пасха тіріг ниме пар ба ни? Кем аннаң харбазарға тідінер?

5Ол аңа махтанчатхан паза Худайны хырысчатхан ахсы пирілген паза 42 ай хайынарға ӱлгӱ пирілген[+]. 6Ол аң Худайны, Аның адын, Аның полчатхан орнын паза тигірдегі прай чуртағӌыларны сӧклирге ахсын асхан. 7Ағаа ідӧк ах-арығ[†] кізілернең чаалазарға паза оларны чиңерге чарадылған. Ағаа полған на тӧлнең, чоннаң, тілнең паза сӧӧкнең устирға ӱлгӱ пирілген[+]. 8Чир ӱстӱндегі[†] чуртас пічиине аттары пазылбаан прай кізілер ол аңа пазырарлар. Ол чуртас пічии чир ӱстӱ чайалар алнындох пазыл парған паза тайыға[†] салылған Хурағанни полған[+].

9Истіп пілчеткен кізі, иссін![+] 10Кем пасхаларын, хул идіп, пазынча, ол позы хул полар. Кем хылыснаң кізілерні ӧдірче, ол позы хылыснаң ӧдіртер. Ах-арығ[†] кізілер сыдамах паза сын киртіністіг поларға киректер[+].


Чирдең сыххан аң

11Анаң мин чир алтынаң сыхчатхан пасха аңны кӧр салғам. Аның хурағанни осхас ікі мӱӱзі пар полған, ол аң сыр чылан чіли чоохтанған. 12Чирдең сыххан аң, талайдаң сыххан аңның прай ӱлгӱзінең тузаланып, аның алнындох хайынча. Прай чир ӱстӱндегілерні, тізең, талайдағы ӧлім палии чазыл парған аңа пазырарға кӱстепче. 13Ол илбек хайхастар[†] итче: прай кізілернің кӧзіне чалыннап кӧйчеткен отты даа тигірдең чирзер тӱзірче[+]. 14Ол чир ӱстӱндегі кізілерні талайдаң сыххан аңның алнында иділӌең хайхастарынаң[†] алаахтырча. Хылыснаң сала ӧдіртпеен, че ам даа тіріг пастағы аңның омазын хоостап саларға кізілерге чоохтапча[+]. 15Пастағы аңның хоосталған омазы чоохтан ползын тіп, паза ағаа пазырбаан полған на кізіні ӧдір ползын тіп, чирдең сыххан аңа ол оманы тірілдірӌең кӱс пирілген. 16Чирдең сыххан аң прай кізілерні, саблығ паза олаңай кізілерні, пайларны паза чохтарны, хулларны паза пос чуртастығларны оң холларына алай хамахтарына таңма турғыстырып аларға кӱстепче. 17Андағ таңма чох кізі пір дее ниме сат полбас паза ал полбас. Ол таңмада аңның ады алай аңның адын таныхтапчатхан сан полча.

18Анзы кӱлӱк сағыс кирексіпче. Кем хыйға, ол аңның санын санап, таап алзын. Ол сан пір кізінің адын таныхтапча – 666.

#### 14


Сион тағдағы сарын

1Мында мин Хурағанның Сион тағда турчатханын кӧр салғам. Аннаң хада 144 муң кізі полған. Оларның хамахтарында Хурағанның паза аның Пабазының аттары пазыл парған полғаннар[+]. 2Мин кӧп суғлар ахчатхан паза кӱгӱрт кӱзӱрепчеткен осхас ӱнні тигірдең ис салғам. Ідӧк ол ӱн хомыстар хахчатхан кізілернің ӱннеріне тӧӧй полған[+]. 3Олар ӱлгӱ сіреезінің, тӧрт аңның паза ах сағалларның[†] алнында наа сарынны сарнапчатханнар. Пу сарынны прай чоннардаң толығ тӧлеп алылған 144 муң кізідең пасха пірдеезі сарнап полбаан[+]. 4Олар постарының чуртастарында, ипчілернең чӧрбин, арығ чуртааннар. Олар, Хураған хайдар парза, андар Аның соонӌа чӧргеннер, Худайның паза Хурағанның тун палалары полып, чирдең толығ тӧлеп алылғаннар[+]. 5Худайның кӧзіне оларның чоохтарында пір дее чой ниме чох полған, паза олар ах сағыстығ полғаннар.


Ӱс ангел

6Анаң мин, прай чир ӱстӱндегі[†] кізілерге, полған на сӧӧкке, полған на тӧлге, полған на тілге, полған на чонға, хаӌан даа сын Чахсы Хабарны искірерге тіп, тигірӌе пӧзік учухчатхан пасхох ангелні[†] кӧр салғам. 7Ол ӧтіг ӱннең хысхырған:

– Худайның чарғы итчең тузы чит килгеннеңер, Худайны аарлаңар паза сабландырыңар! Тигірні, чирні, талайны паза хара суғларны чайап салған Худайға пазырыңар!

8Аның соонӌа ікінӌі ангел[†] учуххан. Ол хысхырған:

– Иңзерілген! Иңзерілген илбек Вавилон[†] саар! Ол позының хазыр, чӧреечі, хызыл арағазынаң прай чоннарны суғар салған[+].

9Оларның соонӌа ӱзінӌі ангел учуххан. Ол тың хысхырған:

– Кем талайдаң сыххан аңа паза хоосталған омазына пазырча, паза кем позының холына алай хамағына аның таңмазын турғыстырып алча,[+] 10ол тарығыс, хазыр, хызыл арағаны ізер. Ол араға Худайның ӧкпеленіс чірчезіне урылған полған. Аны іскен кізі ах-арығ[†] ангеллернің паза Хурағанның кӧзіне кӧйчеткен серада иреелееннер[+]. 11Аңа паза аның хоосталған омазына пазырған, ідӧк аның адының таңмазын турғыстырып алған кізілер хараа-кӱнӧрте амыр чуртас пілбестер, паза оларны иреелепчеткен оттың ыстары нинӌе-нинӌе чӱс чылға кӧдіріл турар.

12Ах-арығлар[†], Худайның чахығларын толдырчатханнар паза Иисустың ізестіг кізілері сыдазарға киректер[+].

13Анаң тигірдең чоохтанған ӱнні ис салғам:

– «Амғы тустаң сығара, Хан Худайға[†] киртініп, ӧлім алчатханнар часкалығлар» тіп, пас сал.

– Йа, – тіпче Худай Худы[†], – олар постарының аар тоғыстарынаң тынанарлар, оларның киректеріне паалағ полар[+].


Чирдегі асты кискені

14Мин алнымда ах пулутты кӧр салғам. Ол пулутта Кізі Оолғына[†] тӧӧй Кем-де одырған. Аның пазында алтын венок полған, холында, тізең, чітіг орғах тутхан[+]. 15Анаң тигірдегі храмнаң[†] пазох пір ангел, сых киліп, пулутта Одырчатханға хысхырған:

– Чирдегі тамах пыс парып, тамах кизер тус чит килгеннеңер, орғағыңны алып, тамах кизерін паста![+]

16Аны истіп, пулутта Одырчатханы, чир ӱстӱнӌе[†] орғағынаң саап, тамахты кизібіскен.

17Анаң тигірдегі храмнаң[†] пасхох ангел сых килген. Аның холында чітіг пычах полған.

18Анаң чалыннығ оттың ээзі полчатхан ангел тайығ салӌаң орыннаң[†] сых килген. Ол ангел чітіг пычахтығ ангелге хысхырған:

– Чирдегі виноградтарның чистектері пыс парғаннаңар, чітіг пычағың алып, оларны кизібіс.

19Ангел, пычағынаң чир ӱстӱнӌе саап, виноградты кизібіскен. Аны кизе саап, виноград сӱзӱнін сығара пасчаң улуғ сапчахсар тастабысхан. Ол Худайның ӧкпеленізінің сапчағы полған[+]. 20Виноград саар тастындағы сапчахта сыға пазылған. Сыға пазылған хан, сапчахтаң азыра ағып, 1600 стадийӌе[*] чайылған паза тирее аттың чӱгеніне читіре кӧдірілген.

#### 15


Читі айах

1Мин тигірде пасхох илбек паза хайхастығ[†] танығ кӧр салғам: халғанӌы читі чобағны тутчатхан читі ангелні[†]. Худайның ӧкпеленізі тоозылчатханнаңар, олар халғанӌы чобағ полғаннар[+].

2Ідӧк мин чалыннығ отнаң поралас парған сӱлейке талай осхас ниме кӧр салғам. Ол сӱлейке талайның хазында аңны, аның хоостал парған омазын паза аның ады-солазын таныхтапчатхан санны кізілер чиңіп алғаннар. Олар, Худайның хомыстарын тудынып алып, турчалар[+]. 3Олар Худай нымысчызы Моисейнің[†] паза Хурағанның сарынын сарнапчалар:

– Илбек паза хайхастығ[†] Синің иткен киректерің,
ӧӧркі Чайаачы, Прай нимедең кӱстіг Худай!
Син Ах-арығ[†] кізілеріңнің Ханы!
Синің чолларың орта паза сын!
4Хан Худай[†], Син не чалғыс ах-арығзың[†],
Сині аарлабаан паза Сині саблабаан кізі пар ба ни?
Синің чарғыларың азылғаннаңар,
Прай чоннар, киліп, Сағаа пазырарлар.

5Аның соонаң мин тигірде храмның[†] ызых[†] отағының[*] азыл парғанын кӧр салғам[+]. 6Читі чобағны ағылчатхан читі ангел[†] храмнаң[†] сых килген. Олар арығ паза аппағас кип-азахтығ паза иңнілерінең кӧксілерінӌе кірести[†] хурчан салған алтын хурлығ полғаннар[+]. 7Анаң тӧрт аңның пірсі читі ангелге читі алтын айах пирглебіскен. Ол айахтарда хаӌан даа тіріг Худайның ӧкпеленізі полған[+]. 8Храмға Худайның сабланызының[†] паза кӱзінің ызы тол чӧрібіскен. Аның істінзер читі ангелнің читі чобаа, тарап, тоозылбаанда, пірдеезі кір полбинчатхан.

#### 16


Худайның читі айахтағы ӧкпеленізінің тӧгілгені

– 1Парып, Худайның читі айахтағы ӧкпеленізін чир ӱстӱне[†] тӧгібізіңер! – тіп, читі ангелге[†] храмнаң[†] чоохтанчатхан ӧтіг ӱнні ис салғам[+].

2Пастағы ангел,[†] парып, айағындағы нимені чир ӱстӱне[†] тӧгібіскен. Тӧгібіскендӧк, аңның таңмазын ал чӧрчеткен паза аның омазына пазырчатхан кізілернің идінде уғаа чабал паза іріңніг палығлар сыххлап килгеннер[+].

3Ікінӌі ангел айағындағы нимені талайзар тӧгібіскен. Тӧгібіскендӧк, талайдағы суғ ӧліг кізінің ханы осхас пол парыбысхан. Талайдағы прай тіріг ниме ӧл парған[+].

4Ӱзінӌі ангел айағындағы нимені ахчатхан суғларзар паза хара суғларзар тӧгібіскен. Тӧгібіскендӧк, суғлар даа хан пол парғаннар. 5Суғларның ангелінің чоохтанғанын ис салғам:

– Син полған, полчатхан ах-арығ[†] Хан Худайзың[†]! Кізілерні піди чарғылааның орта[+]. 6Ах-арығ[†] кізілернің паза ухаанӌыларның[†] ханын тӧккеннері ӱчӱн, Син оларға хан ізерге пиргезің. Олар ағаа турыстығлар[+].

7Тайығ салӌаң орыннаң[†] чоохтанған ӱнні ис салғам:

– Йа, ӧӧркі Чайаачы, прай нимедең кӱстіг Худай, Синің чарғыларың орта паза сын![+]

8Тӧртінӌі ангел айағындағы нимені кӱнзер тӧгібіскен. Кӱнге кізілерні ӧртир ӱлгӱ пирілген. 9Кізілерні сыдасча чох ізіг ӧртеен. Олар, тізең, Худайны сабландырар паза пыросынар орнына, пу чобағларны ысчатхан Худайны харғааннар[+].

10Пизінӌі ангел айағындағы нимені аңның ӱлгӱ сіреезіне тӧгібіскен. Ол аңның чирінде харасхы пол чӧрібіскен. Кізілер, ағырығларына сыдаспин, тіллерін ызырынғаннар[+]. 11Олар тигірдегі Худайны постарының ирееленістері паза палығлары ӱчӱн харғааннар, че постарының чабал киректерін тастабааннар.

12Алтынӌы ангел айағындағы нимені илбек Евфрат суғзар тӧгібіскен. Тӧгібіскендӧк, іскеркідегі ханнарға хуруғ чирӌе чол азылзын тіп, ол суғ соол парған[+]. 13Анаң мин сыр чыланның ахсынаң, аңның ахсынаң паза чой ухаанӌы[†] аңның ахсынаң ходырлығ пағаларға тӧӧй ӱс чабал хуттың сых килгенін кӧр салғам[+]. 14Олар – танығлар кӧзітчеткен айналарның[†] хуттары. Хуттар, Прай нимедең кӱстіг Худайның илбек кӱнінде полар чааға чир ӱстӱндегі прай ханнарны чыып аларға тіп, ханнарзар парчалар[+].

15«Мына мин, оғыр чіли, кинетін килербін. Чалаас чӧрбес паза уйатха кірбес ӱчӱн, узубинчатхан паза постарының кип-азахтарын тимде тутчатхан кізілер часкалығлар», – тіпче Иисус[+].

16Ол хуттар прай ханнарны еврей тілінде Армагеддон тіп адалчатхан орынға чыып алғаннар.

17Читінӌі ангел айағындағы нимені киизер тӧгібіскен. Тигірдегі храмның[†] ӱлгӱ сіреезінең ӧтіг ӱн истілген:

– Толдырыл парды!

18Сах андох тигір чалынни тӱскен, кӱгӱрт кӱзӱреен паза табыстар истіле тӱскеннер. Чир уғаа тың тітіреп сыххан. Кізілер чир ӱстӱнде чуртааннаң сығара, чир пір дее іди тітіребеен полған. Уғаа тың тітіреп сыххан! Уғаа илбек тітірес![+] 19Чирнің тітірееніне илбек саар ӱс чара чарыл парыбысхан, прай чоннарның саарлары иңзерілгеннер. Худай илбек Вавилонны[†] даа ундутпаан, тарыныс айағындағы ӧкпеленіс арағазын ағаа ізірткен[+]. 20Прай олтырыхтар чіт парғаннар, тағлар даа чох пол парғаннар[+]. 21Кізілернің ӱстӱне тигірдең илбек миндір чаап сыххан. Оларның полғаны пір талант[*] азыра полған полар. Миндірдең тӱскен чобағлар ӱчӱн кізілер Худайны харғааннар. Ол чобағлар хара хорғыстығ полғаннар[+].

#### 17


Вавилонға чарғы тӱскені

1Холларында айах тудын салған читі ангелнің[†] пірсі, минзер пас киліп, чоохтанған:

– Кил пеер, кӧп суғлар аразындағы саарның, «уғаа чӧреечі ипчінің», чарғыладарын кӧзіт пирербін сағаа[+]. 2Чир ӱстӱндегі[†] ханнар ол ипчінең оралысханнар паза аның оралысхах арағазын чир ӱстӱнде[†] чуртапчатхан кізілер чоо іскеннер[+].

3Анаң, Худай Худының[†] кӱзі мағаа тол парғанда, ангел[†] мині хуу чазызар апарған. Анда мин хып-хызыл аң ӱстӱнде одырчатхан ипчіні кӧр салғам. Ол аңның ӱстӱнде Худайны сӧклепчеткен аттар толдыра пазыл партырлар, ол аң читі пастығ паза он мӱӱстіг полған[+]. 4Ипчі аарлығ хып-хызыл кип-азахтығ полған паза аарлығ тастарнаң, алтыннаң, нинӌінең чазан салтыр. Аның холында чиркестіг паза чӧреечі тудынғанының кірінең толдырылған алтын чірче полған. 5Ипчінің хамағында чазыт ады-солазы пазыл партыр: «Илбек Вавилон[†] – оралысхах ипчілернің паза чирдегі прай чиркестіг нимелернің инезі». 6Ол ипчі ах-арығ[†] кізілернің паза Иисустың киречілерінің ханын чоо ізініп алған.

Мин, ол ипчіні кӧр салып, уғаа таңнаам[+]. 7Ангел мағаа теен:

– Нимее син таңнапчазың? Мин сағаа пу ипчінің паза одырчатхан читі пастығ, он мӱӱстіг аңның чазыдын чоохтап пирербін. 8Син кӧрген аң тіріг полған, амды, тізең, ол чоғыл. Тӱрче полза, ол, тӱбі чох чирдең сых киліп, ӧлімге парар. Чир ӱстӱ чайалғандох, пазыл парған чуртас пічиине ады-солалары кірбеен кізілер, аңны кӧр салып, хайхап парарлар. Ол аң тіріг полған, анаң чох пол парған, анаң хатабох сых килер[+].

9Мынзы пілісті паза хыйға сағысты кирексіпче. Читі пас ол ипчі одырчатхан читі тӧң полча. 10Оларох читі хан полча. Оларның пизі чат халған, пірсі ам даа ӱлгӱде одырча, паза пірсі, тізең, ам даа килгелек, килзе дее, ӱрге килбес. 11Хаӌан-да тіріг полған, амды, тізең, чох пол парған аң читі ханнаң сыххан сигізінӌізі полча. Ол ӧлімге парар.

12Син кӧрген он мӱӱс постарының ӱлгӱлерін алғалах он хан полча. Че олар аңнаң хада хан-ӱлгӱзін пір часха аларлар[+]. 13Олар, пір пӧгінніг полып, постарының кӱзін, ӱлгӱзін аңа пирібізерлер. 14Олар Хурағаннаң чаалазарлар, че Хураған оларны утып алар. Ол пиглернің Пигі, ханнарның Ханы полча нооза. Аның хығырған паза таллап алған сын чӱректіг кізілері аннаң хадалар[+].

15Анаң ангел мағаа теен:

– Син чӧреечі ипчі одырчатхан суғларны кӧргезің. Ол суғлар чир ӱстӱндегі кізілер, чоннар, сӧӧктер паза аймах тіллер полчалар. 16Син кӧрген аңның он мӱӱзі чӧреечі ипчіні хырт кӧрер. Аны ӱредер, хуба чалаас артызар, аның ит-сӧӧгін, чіп, отта ӧртир[+]. 17Худай Позының кӧңнін, пір ле кӧңнін толдырар сағысты оларның чӱректеріне салған. Худайның сӧзі толғанӌа, олар ханның ӱлгӱзін аңа пирібізерге кирек полғаннар.

18Син кӧрген ипчі, тізең, чир ӱстӱндегі ханнарның ханы полчатхан илбек саар.

#### 18


Вавилонның иңзерілгені

1Аның соонда тигірдең тӱсчеткен пазох пір ангелні[†] кӧр салғам. Ағаа илбек ӱлгӱ пирілген полған, прай чир ӱстӱ[†] аның сабланызы пызыңнаанына чараан. 2Ол тың ӧтіг ӱннең хысхырған:

– Иңзерілді! Иңзерілді Вавилон[†] – илбек саар! Ол айналарның[†] чурты, полған на чабал хуттың турлаа, полған на кірліг, чіксістіг хустың уйазы. Ол позының хатығ суғдыр арағазынаң прай чоннарны суғар салған[+]. 3Чир ӱстӱндегі[†] ханнар аннаң оралысханнар паза аның илбек пайына чир ӱстӱндегі садығӌылар пайааннар[+].

4Анаң мин тигірзертін пасхох ӱнні ис салғам:

– Чоным минің,
пу саарның чазых[†] чуртазына араласпас ӱчӱн,
аннаң хада чобағларға кірбес ӱчӱн,
аннаң сығыбыс.
5Аның чазыхтары[†] тигірге теере ӱӱл парғаннар,
Худай, тізең, аның сайбағларын сағыста тутхан[+].
6Нинӌе ол саар сірерге пирген,
анӌох ағаа читір пиріңер!
Аның киректері ӱчӱн
ікі хати артых читір пиріңер!
Ол сірерге тимнеен чірчее ікі хати хатығ араға
ағаа ур пиріңер!
7Нинӌе ол позы чырғаан паза сабланған,
анӌох чобағ паза ирее ағаа читір пиріңер.
Ол позының істінде махтанча:
«Хан ипчі полып одырчам,
ӧкіс ипчі нимеспін,
чобағ кӧрбеспін!»
8Аны чарғылапчатхан Хан Худай[†] кӱстігдеңер,
ағаа пір кӱннің аразында
ӧлім, сыхтас, ӧзӧгіс чиде тӱзер,
позы, тізең, ӧртте кӧйер, – теен ол ӱн[+].

9Аннаң хада оралызып паза чырғап чуртаан чир ӱстӱндегі ханнар, аның, кӧйіп, ысталчатханын кӧріп, ағаа ылғазып, сыхтазарлар. 10Олар, аның ирееленчеткенінең хорығып, оортахта турып, ылғазарлар: «Хыйал, хыйал сағаа, илбек Вавилон,[†] пик паза пай саар! Пір ле час аразына сағаа чарғы чит килді!»

11Чир ӱстӱндегі садығӌыларның ниме-нооларын пірдеезі паза садызып албинчатханнаңар, олар ол саарға, ылғап, сыхтазарлар. 12Оларның алтыннарын, кӱмӱстерін, аарлығ тастарын, нинӌілерін, аймах аарлығ истерін паза торғыларын, аймах тадылығ чыстығ ағастарын, слон сӧӧгінең иткен полған на ниме-нооны, аарлығ ағастаң, чистең, тимірдең паза мрамордаң иткен аймах ниме-нооларын, 13корицаларын, фимиамнарын, мироларын, ладаннарын, арағаларын паза олива хайахтарын, уннарын, пуғдайларын, малларын, хойларын, аттарын, ікі тегілектіг хаңааларын, хулларын паза чаада холға кір парғаннарны пірдеезі паза албинча. 14Олар саарға тіпчелер:

– Син хынчатхан нимелер паза чоғыллар. Синің прай пайың паза сабланызың синнең хыйа парыбысханнар. Син оларны паза таппассың.

15Прай пу нимелерні сатхан паза аның сылтаанда пайаан садығӌылар, саарның ирееленчеткенінең хорығып, ырахта турып, ылғап, сыхтазарлар:

– 16Хыйал, хыйал, аарлығ кип-азахтығ, алтыннаң, аарлығ тастарнаң паза нинӌілернең чазанған илбек саарға! 17Пір ле час аразына мындағ пай ниме чох пол парды.

Прай керіптернің устағӌылары, прай керіптерде чӱс чӧрчеткеннер, прай талайӌылар паза талайда садығ итчеткеннер ырахтаң кӧр турғаннар. 18Аның кӧйчеткен ызын кӧріп, олар хысхырысханнар:

– Пу илбек саарға тӧӧй саар паза пар ба ни?

19Олар пастарына кӱл тоолатханнар паза, ылғап-сыхтап, хысхырғаннар:

– Хыйал, хыйал сағаа, илбек саар, прай керіптіг кізілер синің аарлығ ниме-нооларыңа пайааннар! Пір ле час аразына син ээн халдың! 20Пу саарның ӧлгеніне ӧрініңер тигірдегілер, Худайның илӌілері[†], ухаанӌылар[†]! Ол саар сірерге хомай иткен ӱчӱн, Худай ағаа чарғызын читірді!

21Пір кӱстіг ангел,[†] улуғ теербен тазы синӌе тасты хаап, талайзар тастап, теен:

– Мындағох кӱснең тасталар илбек Вавилон саар паза аны пірдеезі кӧр таппас. 22Хомыста ойнапчатханнар, сарнапчатханнар, хобырах паза пырғы тартчатханнар синде паза хаӌан даа истілбестер. Ус чон паза оларның иткен нимелері хаӌан даа синде полбастар, теербен тартханнары даа истілбес. 23Синің садығӌыларың чир ӱстӱнің пиглері полғаннар. Прай чоннар синің хайхастығ[†] нимелеріңе чӧндірткеннер, аннаңар синде, илбек саар, чарытхыларның чарыпчатханы паза кӧрінмес, хоных хончатхан чииттернің ӱннері паза истілбес. 24Ӧдірткен ухаанӌыларның,[†] ах-арығларның[†] паза прай чир ӱстӱндегілернің тӧгілген ханы пу саарда табылған[+].

#### 19


Аллилуй! – Худайны сабландырыңар!

1-2Аның соонда мин тигірде уғаа кӧп чонның хысхырчатханына тӧӧй ӧтіг ӱнні ис салғам:

– Хан Худайыбыстың[†] чарғылары орта паза сын полчатханнаңар, Аллилуй! Ағаа арачыланыс, сабланыс,[†] аарлас паза кӱс ползын. Ол чир ӱстӱн[†] чӧреечі хылығынаң ардатхан уғаа чӧреечі ипчіні – саарны – чарғылаан. Худай Позының нымысчыларының ханы ӱчӱн аннаң ӧс алған[+][+].

3Анаң пазох хысхырғаннар:

– Аллилуй! Аның ызы хаӌан даа тохтабин кӧдірілче![+]

4Андада чибіргі тӧрт ах сағал[†] паза тӧрт аң, тӱңдере тӱзіп, ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худайға пазырғаннар:

– Аминь[†]! Аллилуй![+]


Хурағанның тойы

5Ӱлгӱ сіреезінең табыс истілген:

– Худайның прай нымысчылары, прай Аны улуғлапчатханнар, саблығ паза олаңай кізілер, пістің Худайыбысты сабландырыңар!

6Кӧп саннығ чонның табызы осхас, кӧп суғларның суулазы осхас, улуғ кӱгӱрттің табызы осхас ӱннің чоохтанчатханын ис салғам:

– Аллилуй! Ӧӧркі Чайаачы, Прай нимедең кӱстіг Худай Хан полыбысты![+] 7Хурағанның тойы чит килгеннеңер, ӧрінееңер паза кӧглееңер! Аны сабландырааңар! Аның алчатхан хызы чазан салды[+]. 8Ол хысха чарых паза арығ кӧгенек пирілген. (Андағ кӧгенек ах-арығ[†] кізілернің орта киректерін таныхтапча!)

–[+] 9Пас сал: Хурағанның тойына хығыртылғаннар часкалығлар! – теен мағаа ангел[†].

– Пу Худайның сын сӧстері! – тіп хосхан соонаң.

10Андада мин, аның азағына тӱзіп, ағаа пазырарға иткем, че ол мағаа теен:

– Мыны идерге чарабас! Мин дее синӧк осхас паза Иисустың киречілері полчатхан харындастар осхас Худайның нымысчызыбын. Худайға пазыр!

Ухаанӌылас[†] худы Иисустаңар киречілес полча[+].


Ах аттығ чалаң

11Тигірнің азылчатханын кӧр салғам. Мына ах ат! Ағаа мӱн салған кізінің ады-солазы Сын паза Ізестіг полған. Ол сын чарғылапча паза чаа апарча. 12Аның харахтары кӧйчеткен чалын осхас полғаннар паза пазында кӧп короналар полған. Аның пазылған паза аннаң пасха пірдеезі пілбинчеткен ады-солазы пар полған[+]. 13Ол ханға ӧл пол парған кип-азахтығ полған паза Аның ады – «Худай Сӧзі»[+]. 14Аның соонӌа ах аттығ, ах паза арығ кип-азахтығ тигір чааӌылары парғаннар. 15Аның ахсынаң чоннарны хырӌаң чітіг хылыс сыхчатхан. Ол тимір тайахнаң чоннарны хадарча паза Прай нимедең кӱстіг Худайның тарыныс паза ӧкпеленіс арағазын сыға пасчаң сапчахты типсепче[+]. 16Аның кибінде паза пудында «Ханнарның Ханы паза пиглернің Пигі» тіп пазыл парған.

17Кӱнде турчатхан пір ангелні[†] кӧр салғам. Тигірӌе пӧзік учух чӧрчеткен прай хустарға ӧтіг ӱннең хысхырыбысхан:

– Пеер учуғыңар! Худайның улуғ ас-тамахтығ тойына чыылыңар! 18Сірер ханнарның, чааӌылар пастыхтарының паза чааӌыларның, аттарның паза чалаңнарның, прай пос чурттығларның паза хулларның, олаңай паза саблығ кізілернің ит-сӧӧктерін хахлирзар!

19Анаң, Чалаңнаң паза Аның чааӌыларынаң чаалазарға тіп, аңның, чир ӱстӱндегі[†] ханнарның паза оларның чааӌыларының чыылыс парғаннарын кӧр салғам[+]. 20Анаң аң паза чой ухаанӌы[†] туттыр салғаннар. Ол чой ухаанӌы, аңның алнында хайхастар[†] идіп, аңның таңмазын турғыстырып алғаннарны паза аның омазына пазырғаннарны алаахтырған полған. Ол ікӧлең кӧйчеткен сералығ кӧлзер тірігеӧк тастатхан[+]. 21Чааӌылары, тізең, ах аттығ Чалаңның ахсынаң сыхчатхан хылысха хырдырғаннар. Прай хустар, оларның ит-сӧӧктерін хахлап, тосханнар[+].

#### 20


Пір муң чыл

1Мин тигірдең тӱсчеткен ангелні[†] кӧр салғам. Аның холында тӱбі чох чирнің клӱзі паза чоон ілӌірбе полған[+]. 2Ол ангел[†] диавол паза сайтан[†] полчатхан сыр чыланны, пурунғы чыланны, пір муң чылға ілӌірбее палғап салған[+]. 3Ол сыр чылан пір муң чыл ирткенӌе чоннарны паза алаахтыр полбазын тіп, ангел аны тӱбі чох чирзер кире тастабысхан. Аны андар чаап салып, таңма турғыс салған. Аның соонда аны ӱр нимеске позыдарға кирек полар.

4Мин ӱлгӱ сіреелерін паза чарғылаӌаң ӱлгӱ пирілген кізілернің анда одырчатханнарын кӧр салғам. Олар, Иисустаңар паза Худай сӧзінеңер киречілееннері ӱчӱн, мойныларын ӱзе саптырған кізілернің хуттары полғаннар. Олар аңа паза аның омазына пазырбааннар, хамахтарына алай холларына аның таңмазын турғыстырбааннар. Олар тіріл килгеннер паза Христоснаң хада пір муң чыл ӱлгӱ тутханнар[+]. 5Ӧліглернің пасхалары, тізең, пір муң чыл иртпеенде, тірілбееннер. Мынзы, тізең, пастағы тіріліс. 6Пастағы тірілісте чуртас алып алғаннары часкалығ паза ах-арығ[†] поларлар. Ікінӌі ӧлім оларға пір дее ниме ит полбас. Андағлар Худайның паза Христостың абыстары[†] поларлар паза Аннаң хада пір муң чыл ӱлгӱ тударлар[+].


Сайтанны чарғылааны

7Пір муң чыл ирт парза, сайтанны[†] пиктегдең позыдыбызарлар. Ол пазох чирнің тӧрт сариндағы чоннарны, Гог паза Магог[*] чоннарын алаахтырарға паза оларны чааға чыырға сығар. Ол талай хазындағы хумның саны синінӌе чоннарны чыып алар. 8Олар, чир чалбаана сығып, Худайның чонының турлаан паза Худайның хынчатхан саарын ибірібіскеннер[+]. 9Че ол туста чалыннығ от, тигірдең, Худайдаң, тӱзіп, оларны хырыбысхан[+]. 10Оларны алаахтырған сайтан кӧйчеткен сералығ кӧлзер тастатхан. Андарох аң паза чой ухаанӌы[†] тастаттыртханнар. Анда олар хараа-кӱнӧрте хаӌан даа иреелен турарлар[+].


Халғанӌы чарғы

11Анаң мин ах ӧңніг илбек ӱлгӱ сіреезін паза анда одырчатхан Худайны кӧр салғам. Тигірнең чир Аннаң тискеннер. Оларға мында орын чох полған. 12Мин ӱлгӱ сіреезінің алнында турчатхан ӧл парған саблығ паза олаңай кізілерні кӧр салғам. Пічіктер азылғаннар. Анаң пасха пічік, чуртас пічии, азылған. Ӧліглер пічіктерде пазыл парған хоостыра постарының иткен киректері ӱчӱн чарғылатханнар[+]. 13Талай позындағы ӧліглерні пирібіскен, ӧлім паза Чир тӱбі[†] постарының ӧліглерін ідӧк пирібіскеннер. Полғаны ла позының иткен киректері хоостыра чарғылатхан[+]. 14Анаң ӧлім паза Чир тӱбі[†] кӧйчеткен кӧлзер тастатханнар. Кӧйчеткен кӧл – ол ікінӌі ӧлім. 15Кемнің ады-солазы чуртас пічиинде пазылбаан полған, ол кӧйчеткен кӧлзер тастатхан[+].

#### 21


Наа тигір паза наа чир

1Анаң мин наа тигірні паза наа чирні кӧр салғам. Алындағы тигір паза алындағы чир, тізең, чох пол парғаннар, талай даа паза чоғыл[+]. 2Мин, Иоанн, тигірдең Худайдаң тӱсчеткенін, ызых[†] саар, наа Иерусалимні, кӧр салғам[+]. 3Тигірдең ӧтіг тапсаан ӱнні ис салғам:

– Мына Худайның одаа, Худай аны кізілер аразында турғыс салар. Анда Ол кізілернең хада чуртир. Ол кізілернің Худайы полар паза кізілер Аның чоннары поларлар. 4Худай оларның полған на харах чазын чызыбызар. Алындағы прай нимелер ирт парғаннаңар, ӧлім дее, ылғас таа, сыхтас таа паза ағырығлар даа чох пол парарлар[+].

5Ӱлгӱ сіреезінде одырчатхан Худай чоохтанған:

– Мин прай наа нимелерні чайапчам!

Анаң мағаа хосхан:

– Пас сал! Пу сӧстер сын паза орта[+].

6Анаң Ол мағаа теен:

– Толдырыл парды! Мин Альфа паза Омега, Пасталғаны паза Тоозылғаны полчам! Сухсапчатхан кізее тіріг хара суғдаң тикке суғ пирербін[+]. 7Чиңіс тутхан кізі пу нимелерні алып алар. Мин аның Худайы поларбын, ол Минің оолғым полар[+]. 8Че хортыхтарға, киртініс чохтарға, чабал хылыхтығларға, кізі ӧдірчеткеннерге, оралысхахтарға, сыбырағӌыларға, сын нимес худайларға пазырчатханнарға паза прай чойларға кӧйчеткен сералығ кӧлде орын полар. Мынзы – ікінӌі ӧлім[+].


Наа Иерусалим

9Халғанӌы читі чобағның читі айағын тутчатхан читі ангелнің[†] пірсі, минзер пас киліп, теен:

– Парааң, мин сағаа Хурағанның алчатхан хызын кӧзіт пирербін[+].

10Анаң Худай Худының[†] кӱзі мағаа тол парғанда, ол Хут мині илбек паза пӧзік тағ ӱстӱнзер апар салған. Апар салып, тигірдең, Худайдаң, тӱсчеткен ызых,[†] илбек Иерусалим саарны кӧзіткен[+]. 11Ол Худайның пызыңнапчатханына чараан, аның чарии, тізең, аарлығ тастар паза кристалл осхас яшма чіли сағылысханнар. 12Саарның ибіре он ікі хаалхалығ, улуғ паза пӧзік хана полған. Полған на хаалха хыринда ангел[†] турған, ол хаалхаларда Израиль[†] чонының он ікі тӧлінің аттары пазыл парғаннар. 13Іскеркіде ӱс хаалха, алтынзархыда ӱс хаалха, ӱстӱнзархыда ӱс хаалха паза кидеркіде ӱс хаалха полған. 14Саарның ханазы он ікі тӧстіктіг полған, ол тӧстіктерде Хурағанның он ікі илӌізінің[†] аттары пазыл парған[+]. 15Миннең чоохтасхан ангелнің пу саарны, аның хаалхаларын паза ханаларын синеӌең алтын тайағы пар полған[+]. 16Саар тӧрт пулуңнығ полған, аның узуны паза чалбаа тиң полғаннар. Ангел тайағынаң саарны синебіскен. Аның узуны он ікі муң стадий[*] полған. Саарның узуны, чалбаа паза пӧзии прай тиң полғаннар. 17Ангел хананы синеен. Ол хананың чалбаа, кізі синінең саназа, 144 сығанахча чалбах полған. Ангел ол синнең тузаланған. 18Хана яшма тіп аарлығ таснаң, позы саар, тізең, сӱлейке осхас арығ алтыннаң пӱдірілген. 19Саарның ханазының тӧстігі аймах аарлығ тастарнаң чазалған: пастағы тӧстігі – яшманаң, ікінӌізі – сапфирнең, ӱзінӌізі – халцедоннаң, тӧртінӌізі – изумруднаң, 20пизінӌізі – агатнаң, алтынӌызы – сердоликнең, читінӌізі – хризолитнең, сигізінӌізі – беррилнең, тоғызынӌызы – топазнаң, онынӌызы – хризопразнаң, он пірінӌізі – гиацинтнең, он ікінӌізі – аметистнең. 21Он ікі хаалха – он ікі нинӌінең: полған на хаалха – алынӌа нинӌінең. Саарның ӧӧн орамы – сӱлейке осхас арығ алтыннаң.

22Ӧӧркі Чайаачы, Прай нимедең кӱстіг Худай паза Хураған – Саарның храмы[†] полчалар. Пасха храм[†] мин кӧрбеем. 23Саарны Худайның сабланызы[†] чарытчатханнаңар, ағаа кӱн дее, ай даа чарии кирек чоғыл. Аның чарытхызы, тізең, Хураған[+]. 24Чоннар Аның чариинда чуртирлар, чир ӱстӱндегі[†] ханнар, тізең, постарының прай аарлығ нимелерін андар ағыларлар. 25Кӱнӧрте саарның хаалхалары пір дее чабылбастар, хараа, тізең, анда полбас. 26Чоннарның прай ис-пайын паза сабланызын андар ағыл пирерлер. 27Пеер пір дее кірліг ниме паза пір дее уйадыстығ ниме итчеткен чой кізі кірбес. Пеер Хурағандағы чуртас пічиинде пазыл парған на кізілер кірерлер.

#### 22


Чуртас суу

1Анаң ангел[†] мағаа Худайның паза Хурағанның ӱлгӱ сіреезінең ахчатхан, кристалл осхас чарых, чуртастың арығ ағын суун кӧзіт пирген. 2Саарның ӧӧн орамының ортызынӌа ахчатхан суғның ікі саринда чуртас ағазы ӧскен. Ол ағас чылда он ікі хати чистек пирче, полған на айның позының нимізі полӌаң. Ағастың пӱрлері, тізең, чоннарны имнирге чараӌаңнар[+]. 3Ол саарда пір дее харғатхан ниме паза полбас. Анда Худайның паза Хурағанның ӱлгӱ сіреезі полар. Худайның нымысчылары Ағаа тоғынарлар. 4Олар Худайның сырайын кӧрерлер, оларның хамахтарында, тізең, Аның ады пазыл парар[+]. 5Анда хараа паза полбас. Кізілерге чарытхы алай кӱн чарии пір дее кирек чох полар. Ӧӧркі Чайаачы – Худай оларны чарыдар нооза. Олар хаӌан даа ӱлгӱ тударлар[+].

6Ангел[†] мағаа чоохтанған:

– Пу сӧстер – сын паза орта. Худайның ухаанӌыларының[†] ӧӧркі Чайаачызы, Худай, тӱрчедең ниме пол парарын Позының нымысчыларына кӧзідерге тіп, Позының ангелін ысхан[+].


Иисустың килгені

7«Мына, тӱрчедең килербін! Пу пічікте пазыл парған ухаанӌыластың[†] сӧстерінӌе чуртапчатхан кізі часкалығ», – тіпче Иисус Христос[+].

8Мин, Иоанн, мыны кӧргем паза искем. Истіп, кӧріп алып, пу нимені кӧзітчеткен ангелге пазырарға тіп, аның азағына тӱскем[+]. 9Че ангел мағаа теен:

– Чох, чарабас мыны идерге! Мин синӧк осхас, синің ухаанӌы харындастарың осхас, пу пічікте пазылған сӧстерӌе чуртапчатхан прай кізілер осхас, нымысчыбын. Худайға пазыр!

10Анаң ол мағаа хоза теен:

– Пу пічіктің ухаанӌы сӧстерін чаппа. Тус чағыннап килді, нооза[+]. 11Кем сын ниме итпинче, ідӧк ле сын ниме итпезін; кем хомай нимелер идіп чуртапча, ідӧк ле чуртап парзын. Че кем сын ниме итче, ідӧк сын ниме итсін; кем ах-арығ[†] кізі полча, ідӧк ах-арығ[†] ползын[+].

12«Мына, Мин тӱрчедең килербін! Сыйых Минде, Мин аны полған на кізее киректері хоостыра тӧлирбін[+]. 13Мин Альфа паза Омега, Пастағызы паза Халғанӌызы, Пасталғаны паза Тоозылғаны полчам»[+].

14Худайның чахығларын толдырчатхан кізілер часкалығлар. Олар чуртас ағазынаң азыранарға паза саарзар хаалхаларӌа кірерге турыстыра поларлар[+]. 15Саар тастында адайлар[*], сыбырағӌылар, оралысхахтар, ӧдірігӌілер, тайма худайларға пазырчатханнар, чой ниме идерге хынчатхан паза итчеткен полған на кізі халарлар.

–[+] 16Мин, Иисус, мыны сірерге тигіриблерде[†] киречілир ӱчӱн, Позымның Ангелімні ызыбысхам. Мин Давид[†] ханның чилегезі паза тӧлібін. Мин иртенгі чарых чылтыспын[+].

17Худай Худы[†] паза ирге парчатхан хыс тіпчелер:

– Кил!

Мыны искен кізі, ідӧк тізін:

– Кил!

Сухсапчатхан кізі килзін. Ізері килчеткен кізі чуртас пирчеткен суғны тикке алзын![+]

18Пу пічіктің ухаанӌы сӧстерін искен прай кізілерні сизіндірчем: кем пу сӧстерге пірее ниме хозыбызар, ағаа даа Худай пу пічікте пазылған чобағларны хос пирер. 19Кем пу ухаанӌы пічіктең пірее ниме алып алар, Худай, ол кізінің ады-солазын чуртас пічиинең сығара сии тартыбызып, ухаанӌы пічікте пазыл парған аның алғастарда[†] аралазар паза ызых[†] саарда чуртир ӱлӱзін нандыра алып алар.

20Прай пу нименің Киречізі тіпче:

– Йа, Мин, тӱрче полза, килербін!

Аминь[†], іди ползын! Кил Иисус, Хан-пигібіс[†]![+]

21Иисус Христостың, Хан-пигібістің,[†] паарсазы сірерде прайзыңарда ползын. Аминь.[†]

## Сӧстік

### Сӧстік

Сӧстік


А

В

Г

Д

И

К

Л

М

О

П

С

Т

У

Ф

Х

Ч

Ы


### Абыс

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

### Авраам

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33,[39]).

### Адам

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

### Азых чоох

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

### Айналар

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

### Албан чығӌаңнар

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

### Алғас

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

### Аминь

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

### Ангел

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

### Антихрист

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

### Арығ чӱректіг кізі

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

### Асий чирі

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

### Ах-арығ

Ах-арығ – кӧр «ызых».

### Ах сағал

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

### Вавилон

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

### Галилей чирі

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

### Давид

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

### Динарий

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

### Иаков (ИЗРАИЛЬ)

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

### Иліг кӱн пайрамы (Тросин)

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

### Илӌі

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

### Иуда

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

### Иудей чирі

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

### Иудейлер

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

### Кип-чоох

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

### Кізі Оолғы

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

### Кірес

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

### Кіреске тӱскені (сомдырғаны)

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

### Левиттер

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

### Мессий-Христос

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

### «Минмін»

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

### Моисей

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

### Моисей Чахии

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

### Молӌағ

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

### Мӧгі чуртас

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

### Ораза

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

### Отахтар турғысчаң пайрам

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

### Пасха тіп ӱлӱкӱн

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

### Пасха худайлығлар

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

### Сабланыс

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

### Саддукей

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

### Сайтан

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

### Самарлар

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

### Синагога

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

### Синай

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

### Соломон

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

### Сомнаан худайлар (Тӧстер)

Сомнаан худайлар (Тӧстер) – іди еврейлер ибіркі чоннарның, худай идіп, пазырчатхан омалығ тӧстерні адаӌаңнар.

### Суббота

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

### Сӱннет

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

### Тайығ

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

### Тайығ салӌаң орын

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

### Тигіриб

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

### Тигір хан-чирі

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

### Тус сананызы

Тус сананызы – пурунғы еврейлернің алты сағат иртеннең алты сағат иирге теере кӱнӧрткізі саналӌаң. Кӱн хонызынаң кӱн сығызына теере хараа саналӌаң (6 сағат иирдең 6 сағат иртенге теере). Наа Молӌағ тузында хараағы тус тӧрт хадаға чарылӌаң, кӱнӧрткі тус, кӱн сығызынаң кӱн хонызына теере он ікі сағатха пӧлілӌең. Ӱзінӌі сағат 9 сағат иртенге килісче, алтынӌы сағат – 12-ке, читінӌі сағат – 13-ке, тоғызынӌы сағат – 15-ке, онынӌы сағат – 16-та, он пірінӌі сағат – 17-те, ӱс сағат хараа – 21 сағатха килісчең.

### Тӱгенӌі кӱн

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

### Ухаанӌы

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

### Фарисейлер

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

### Хайхас

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

### Хан-пиг, Хан Худай

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

### Храм

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

### Худай Пічии

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

### Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

### Худай Худы

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

### Худай Хурағаны

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

### Чазых

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

### Чир тӱбі

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

### Чир ӱстӱ, чир-чалбах

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

### Ызых, Ах-арығ

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

## Карталар

Библияда чоохталчатхан орыннарның сомнары паза карталар

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33,[39]).

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

Ах-арығ – кӧр «ызых».

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

+ 1:5 Илҷ 27:18

+ 1:6 Йона 3:9

* 2:1 Хакас тілінде уғаа тың улуғ, кӱстіг аңнарның аттарына «кир» сӧс хозыладыр: кир пуға, кир палых, кир чылан (кӧр: Хакас-орыс сӧстік).

+ 2:1 Мф 12:40, Мф 16:4

+ 3:2 Йона 1:1-2

* 3:5 Мындағ киптерге тонанғаны кізілер чазыхтарының ӱчӱн Худайның алнында пыросынғаннарын таныхтапча.

+ 3:9 Йона 1:6

• 1:1 Лк 3:23-28

+ 1:16 Лк 1:27

• 1:18 Лк 2:1-7

+ 1:18 Лк 1:27, Лк 1:35

* 1:19 Иудейлернің кибірі хоостыра хоных хонарға молӌас салған соонда, той полғалахха даа читтер ирепчее саналӌаңнар че хада чуртабаӌаңнар.

+ 1:21 Лк 1:31, Илҷ 4:12, Илҷ 13:38

+ 1:22 Мф 2:14, Мф 4:14, Мф 21:4, Мф 26:56, Мк 14:49, Ин 19:36,

* 1:23 Хыс – пу сӧс грек тілінде ир кізінең чағын палғалыста полбаан хысты таныхтапча.

+ 2:1 Лк 1:5, Лк 2:4-7, Ин 7:42

+ 2:11 Ин 19:39

+ 2:15 Мф 1:22

+ 2:17 Мф 27:9

+ 2:23 Лк 1:26, Лк 2:39, Ин 1:45

• 3:1 Мк 1:1-8, Лк 3:1-9, Лк 3:15-17, Ин 1:19-28

+ 3:1 Лк 1:80, Ин 1:6

+ 3:2 Мк 1:15

+ 3:6 Илҷ 19:18

+ 3:7 Мф 12:34, Мф 23:33, Рим 5:9, 1 Фес 1:10

+ 3:9 Ин 8:33

+ 3:10 Мф 7:19

+ 3:11 Ин 1:15, Илҷ 2:3

+ 3:12 Мф 13:30, Евр 6:8

• 3:13 Мк 1:9-11, Лк 3:21-22

+ 3:16 Илҷ 7:56, Ин 1:32-33

+ 3:17 Мк 9:7, Ин 12:28, Мф 17:5, 2 Пет 1:17

• 4:1 Мк 1:12-13, Лк 4:1-13

+ 4:2 Мф 21:18

+ 4:3 1 Фес 3:5

+ 4:6 Ин 7:4

+ 4:10 Мф 16:23,

+ 4:11 Лк 22:43

• 4:12 Мк 1:14-15, Лк 4:14-15

+ 4:12 Мф 14:3

+ 4:13 Мф 2:23, Мк 1:21

+ 4:14 Мф 1:23

• 4:18 Мк 1:16-20, Лк 5:1-11

+ 4:18 Ин 1:40-42

+ 4:19 Мф 13:47

+ 4:20 Мф 19:27

• 4:23 Лк 6:17-19

* 4:23 Синагога – иудейлернің Худай Пічиин хығырарға паза ӱзӱрерге чыылысчаң туразы. Кӧр чарыдығлығ сӧстікте.

+ 4:23 Мк 1:39

+ 4:24 Лк 2:2

+ 4:25 Мк 5:20, Мк 7:31

• 5:3 Лк 6:20-23

+ 5:4 2 Кор 7:10, Аз.ч. 21:4

+ 5:6 Ин 7:37

+ 5:7 Лк 6:36

+ 5:8 1 Ин 3:2, Евр 12:14, Аз.ч. 22:4

+ 5:9 Иак 3:18, 2 Тим 2:22, Ин 1:12, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14

+ 5:11 Иак 1:2, 1 Пет 4:14

+ 5:12 Илҷ 5:41, Иак 1:2, Рим 5:3, 2 Кор 12:10, Евр 10:34

• 5:13 Мк 9:50, Лк 14:34-35

+ 5:14 Еф 5:8

+ 5:15 Мк 4:21, Лк 8:16, Лк 11:33

+ 5:16 1 Пет 2:12, 2 Кор 9:13

+ 5:17 Рим 3:31, Рим 10:4

+ 5:18 Лк 16:17

+ 5:19 Мф 11:11, Мф 18:4

+ 5:20 Ин 3:5

+ 5:22 1 Ин 3:15

+ 5:25 Лк 12:58-59

+ 5:30 Мф 18:8-9, Мк 9:43-44

• 5:31 Мф 19:9, Мк 10:11-12, Лк 16:18

+ 5:32 Рим 7:3, 1 Кор 7:10-11

+ 5:34 Илҷ 7:49

+ 5:37 Иак 5:12

• 5:38 Лк 6:27-36

+ 5:39 1 Пет 2:23, Рим 12:17, 1 Кор 6:7

+ 5:44 Рим 12:20, Лк 23:34, Илҷ 7:60, 1 Пет 3:9, Рим 12:14

+ 5:45 Илҷ 14:17

+ 5:48 Мф 19:21, Иак 1:4, Еф 5:1, Кол 1:28

+ 6:1 1 Ин 2:29

+ 6:2 Лк 6:24

• 6:5 Лк 11:2-4

+ 6:5 Лк 18:11

+ 6:10 Мф 26:42

* 6:13 «Чабалдаң арачыла» сӧстер чабал киректерні алай сайтанны таныхтапча поларлар.

* 6:13 «Синің хан-ӱлгӱң дее, кӱзің дее, сабланызың даа пар Паза хаӌан даа полар нооза. Аминь» сӧстер иң пурунғы пічіктерде чоғыл.

+ 6:13 Мф 26:41, Ин 17:15, 2 Фес 3:3

+ 6:14 Мк 11:25-26, Еф 4:32, Кол 3:13

+ 6:15 Мф 18:35, Иак 2:13

• 6:19 Лк 11:34-36, Лк 12:22-34

+ 6:19 1 Тим 3:3, 1 Тим 6:9, Евр 13:5, Иак 5:2-3

+ 6:20 Мф 19:21, 1 Пет 1:4

+ 6:24 Лк 16:13

+ 6:25 Флп 4:6, 1 Пет 5:7

+ 6:26 Мф 10:31, Мф 12:12

* 6:27 Пу сӧстерні «сірер постарыңның чуртастарыңны кӧмес тее узарат поларзар ба ни» тіп тее піліп аларға чарир.

+ 6:30 Мф 8:26, Мф 14:31, Мф 16:8

• 7:1 Лк 6:37-38, Лк 6:41-42

+ 7:1 Рим 14:10, 1 Кор 4:5, Иак 4:12

+ 7:2 Мк 4:24, Рим 2:1

+ 7:6 Мф 15:26

• 7:7 Лк 11:9-13

+ 7:8 Мф 18:19, Мф 21:22, Мк 11:24, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22, 1 Ин 5:14

+ 7:11 Мф 12:34

+ 7:12 Лк 6:31, Мф 22:40, Гал 5:14

• 7:13 Лк 13:24

• 7:15 Лк 6:43-44, Лк 13:25-27

+ 7:15 Мф 24:11, Мк 13:22, Илҷ 13:6, 2 Пет 2:1, 1 Ин 4:1, Илҷ 20:29

+ 7:16 Иак 2:18

+ 7:17 Мф 12:33-35

+ 7:19 Мф 3:10

+ 7:22 Мф 25:11, Лк 6:46, Ин 13:13, Мк 9:38, Лк 9:49

+ 7:23 Мф 25:41

• 7:24 Лк 6:47-49

+ 7:29 Мк 1:22, Лк 4:32

• 8:1 Мк 1:40-45, Лк 5:12-16

+ 8:2 Мк 9:22

+ 8:4 Мф 9:30, Мф 17:9, Мк 1:34, Лк 17:14

• 8:5 Лк 7:1-10

+ 8:10 Илҷ 10:2

+ 8:11 Лк 13:29, Лк 16:23, Еф 3:6

+ 8:12 Мф 13:42, Мф 22:13, Мф 22:30, Мф 24:51, Мф 25:13, Лк 13:28

+ 8:13 Мф 9:29, Ин 4:53

• 8:14 Мк 1:29-34, Лк 4:38-41

+ 8:14 1 Кор 9:5

+ 8:15 Мк 5:41, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41

• 8:18 Лк 9:57-62

+ 8:18 Мк 4:35, Лк 8:22

* 8:21 Мында пілдізі чоғыл, ол ӱгренӌінің пабазы ӱреп парған ма алай ол пабазы ӱреенӌе аннаң хада поларға сағынған ма.

• 8:23 Мк 4:35-41, Лк 8:22-25

+ 8:26 Мф 6:30,

• 8:28 Мк 5:1-20, Лк 8:26-39

+ 8:29 Мк 1:23-24, Лк 4:34

+ 8:34 Лк 5:8, Илҷ 16:39

• 9:1 Мк 2:1-12, Лк 5:17-26

* 9:1 Капернаумзар.

+ 9:1 Мф 4:13

+ 9:2 Мк 6:55, Мф 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48

+ 9:3 Мф 26:65, Ин 10:33

• 9:9 Мк 2:13-17, Лк 5:27-32

+ 9:11 Мф 11:19, Лк 15:2

+ 9:13 Лк 15:7, 1 Тим 1:15

• 9:14 Мк 2:18-22, Лк 5:33-39

+ 9:14 Мф 11:2, Мф 14:12, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 9:15 Мф 25:1-13, Ин 3:29, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2, Мк 14:7, Лк 17:22, Ин 16:20

• 9:18 Мк 5:21-43, Лк 8:40-56

+ 9:21 Мк 3:10

+ 9:22 Мк 10:52, Лк 7:50, Еф 2:8

+ 9:24 Ин 11:11

+ 9:25 Илҷ 9:40, Мк 1:31, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41

+ 9:27 Мф 22:42, Лк 1:32, Мф 20:29-34

+ 9:29 Мф 8:13

+ 9:30 Мф 8:4, Мф 12:16, Мф 17:9, Мк 1:44

+ 9:31 Мк 1:45, Мк 7:36

+ 9:34 Мф 10:25, Мф 12:24

+ 9:36 Мк 8:2, Мк 6:34

+ 9:38 Лк 10:2, Ин 4:35

• 10:1 Мк 3:13-19, Мк 6:7-13, Лк 6:12-16, Лк 9:1-6, Лк 10:1-12

+ 10:6 Мф 15:24, 1 Пет 2:25

+ 10:7 Мф 3:2, Мф 4:17

+ 10:8 Мф 8:2, Илҷ 20:35

+ 10:10 1 Тим 5:18

+ 10:14 Илҷ 13:51

• 10:16 Мк 13:9-13, Лк 12:2-12, Лк 21:12-17

+ 10:16 Лк 10:3,

+ 10:18 Илҷ 17:6, Илҷ 18:12, Илҷ 24:1, Илҷ 25:6,

+ 10:21 Мф 24:10

+ 10:22 Мф 24:9, Ин 15:18, Иак 5:11, Гал 6:9, Аз.ч. 2:10

+ 10:23 Илҷ 8:1, Илҷ 14:6

+ 10:24 Лк 6:40, Ин 13:16

+ 10:25 Мф 9:34, Мф 12:24

+ 10:26 Мк 4:21, Лк 8:17, Лк 12:2

+ 10:31 Мф 6:26, Мф 12:12

+ 10:32 Рим 10:9, Аз.ч. 3:5

+ 10:33 Мф 25:12, 1 Ин 2:23, 2 Тим 2:12

• 10:34 Лк 12:51-53, Лк 14:26-27

+ 10:34 Илҷ 14:4

+ 10:38 Мф 16:24-25, Мк 8:34-35, Лк 9:23

+ 10:39 Ин 12:25

+ 10:40 Мф 25:40, Лк 10:16, Ин 12:44, Ин 13:20, Гал 4:14

+ 10:42 Мк 9:41, Евр 6:10

• 11:1 Лк 7:18-35

+ 11:2 Мф 14:3, Лк 3:19-20, Ин 3:24, Ин 4:25, Ин 6:14, Ин 11:27

+ 11:6 Ин 6:61, Ин 16:1

+ 11:7 Мф 3:1

+ 11:9 Мф 14:5, Мф 21:26

+ 11:10 Мк 1:2

+ 11:11 Лк 1:15

* 11:12 Мында «Кіреске тӱзірӌең Иоанның кӱннерінең сығара амға теере Тигір хан-чирін чаанаң килче. Аны кӱстіглер холға алып алчалар» тіп піліп аларға чарир.

+ 11:12 Лк 16:16

+ 11:14 Мф 17:12-13, Лк 1:17

+ 11:15 Аз.ч. 2:7

+ 11:18 Мф 3:4, Лк 1:15

* 11:19 «Хыйғаның палалары» теені Худайның хыйғазы хоостыра тудынчатхан кізілерні таныхтапча.

+ 11:19 Ин 2:1, Ин 12:2, Мф 9:10-11

• 11:20 Лк 10:13-15

+ 11:21 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7

+ 11:22 Мф 15:21

• 11:25 Лк 10:21-22

+ 11:27 Ин 13:3, Ин 17:2, Ин 6:46, Ин 7:29, Ин 8:19, Ин 10:15

+ 11:28 Ин 7:37

+ 11:30 1 Ин 5:3

• 12:1 Мк 2:23-28, Лк 6:1-5

+ 12:6 Мф 12:41

• 12:9 Мк 3:1-6, Лк 6:6-11

+ 12:10 Лк 11:54, Лк 20:20

+ 12:12 Мф 6:26, Мф 10:31

+ 12:16 Мф 8:4, Мф 9:30

• 12:22 Мк 3:20-30, Лк 11:14-23

+ 12:23 Мф 9:27

* 12:24 Веельзевул – піди сайтанны адаӌаңнар.

+ 12:24 Мф 9:34, Мф 10:25

+ 12:27 Мк 9:38, Илҷ 19:13

+ 12:30 Мк 9:40

+ 12:31 Мк 3:29, Лк 12:10

+ 12:33 Мф 7:17-20, Лк 6:43-45

+ 12:34 Мф 3:7, Мф 23:33, Мф 7:11, Мф 15:18, Иак 3:6

+ 12:36 Рим 14:12

+ 12:37 Мф 5:22, Иак 3:2-12

• 12:38 Мк 8:11-12, Лк 11:29-32

+ 12:38 1 Кор 1:22

+ 12:39 Мф 16:4

+ 12:40 Йона 2:1

+ 12:41 Рим 2:27, Йона 3:5, Мф 12:6

* 12:42 Кӧр Пурунғы Молӌағның «Ханнардаңар 1-ғы» (1 Царств) киндезі 10:1-13 .

• 12:43 Лк 11:24-26

+ 12:45 2 Пет 2:20

• 12:46 Мк 3:31-35, Лк 8:19-21

+ 12:46 Мф 13:55, Ин 2:12, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 12:50 Ин 15:14, Евр 2:11

• 13:1 Мк 4:1-9, Лк 8:4-8

+ 13:9 Мф 11:15

• 13:10 Мк 4:10-12, Лк 8:9-10

+ 13:11 Мф 19:11

+ 13:12 Мф 25:29

+ 13:15 Ин 12:40, Илҷ 28:26-27

+ 13:16 Лк 10:23-24

+ 13:17 Евр 11:13, 1 Пет 1:10-12

• 13:18 Мк 4:13-20, Лк 8:11-15

+ 13:21 Гал 1:6, Евр 6:4

+ 13:22 Мф 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10

+ 13:23 Ин 15:5

+ 13:30 Мф 3:12

• 13:31 Мк 4:30-34, Лк 13:18-21

+ 13:32 Мф 17:20, Лк 17:6,

+ 13:33 1 Кор 5:6, Гал 5:9

+ 13:38 Ин 8:44

+ 13:39 Аз.ч. 14:15-16

+ 13:41 Мф 24:31

+ 13:42 Ин 15:6, Аз.ч. 20:15, Мф 8:12

+ 13:43 Мф 11:15

+ 13:47 Мф 4:19

+ 13:48 Ин 21:11

+ 13:49 Мф 25:32

+ 13:50 Мф 8:12

• 13:53 Мк 6:1-6, Лк 4:16-30

+ 13:54 Мф 2:23, Лк 2:39, Лк 4:23, Мк 1:21

+ 13:55 Ин 6:42, Мф 12:46

* Православие кибірі Иисустың пиӌелері полған тіп санапча. Грек пічии пиӌе алай хыс туңма полчатханын ӧнемин таныхтабинча.

+ 13:57 Мф 11:6, Ин 4:44

• 14:1 Мк 6:14-29, Лк 9:7-9

+ 14:2 Мф 16:14

+ 14:3 Мф 4:12, Мф 11:2, Лк 3:19-20, Ин 3:24

+ 14:5 Мф 11:9, Мф 21:26

+ 14:12 Мф 9:14

• 14:13 Мк 6:30-44, Лк 9:10-17, Ин 6:1-14

+ 14:21 Мф 15:38

• 14:22 Мк 6:45-56, Ин 6:15-21

+ 14:23 Мк 1:35, Лк 4:42, Лк 5:16

+ 14:26 Лк 24:37

+ 14:31 Мф 6:30

+ 14:33 Лк 1:35

+ 14:34 Мк 6:53, Лк 5:1

• 15:1 Мк 7:1-23

+ 15:2 Лк 11:38

+ 15:3 Гал 1:14

+ 15:7 Мф 23:13, Илҷ 28:25

+ 15:9 Кол 2:22

+ 15:11 Илҷ 10:15

+ 15:13 Иуд 1:12

+ 15:14 Мф 23:16, Лк 6:39

+ 15:18 Мф 12:34, Иак 3:6

+ 15:19 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10

• 15:21 Мк 7:24-30

+ 15:22 Мф 9:27, Лк 1:32

+ 15:24 Мф 10:6, 1 Пет 2:25

+ 15:26 Мф 7:6

• 15:29 Мк 7:31

+ 15:32 Мф 9:36

+ 15:38 Мф 14:21

• 16:1 Мк 8:11-13, Лк 12:54-56

* 16:1 Фарисейлернең саддукейлер – иудейлернің ікі пасха религия паза политика партиялары. Кӧр чарыдығлығ сӧстікте.

+ 16:1 Мф 3:7, 1 Кор 1:22

+ 16:4 Йона 2:1, Мф 12:39

• 16:5 Мк 8:14-21

+ 16:6 Лк 12:1, 1 Кор 5:7-8

+ 16:8 Мф 6:30

+ 16:9 Мф 14:13-21

+ 16:10 Мф 15:36-37

• 16:13 Мк 8:27-30, Лк 9:18-21

+ 16:14 Мф 14:2,

+ 16:17 1 Кор 2:13

* 16:18 Пётр – пу сӧс грек тілінде «хайа» теені полча.

+ 16:18 Мк 3:16, Ин 1:42, Еф 2:20

+ 16:20 Мф 9:30

• 16:21 Мк 8:31, Лк 9:22-27

+ 16:21 Лк 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Ин 2:19

+ 16:23 Мф 4:10, Флп 3:19

+ 16:24 Мф 10:38-39

+ 16:25 Мф 19:29

+ 16:27 Мф 24:30, Мф 25:31, 1 Фес 4:16, Аз.ч. 2:23

+ 16:28 Мф 24:34, Ин 21:22

• 17:1 Мк 9:2-13, Лк 9:28-36

+ 17:1 Мк 5:37, Мк 14:33

+ 17:2 Аз.ч. 1:16

+ 17:5 Мф 3:17, 2 Пет 1:17

+ 17:9 Мф 8:4, Мф 9:30, Мк 1:44

+ 17:13 Мф 11:14, Лк 1:17

• 17:14 Мк 9:14-29, Лк 9:37-43

+ 17:18 Мк 1:26, Илҷ 8:7

+ 17:20 Мф 13:31, Лк 17:6, Мк 11:23

• 17:22 Мк 9:30-32, Лк 9:43-45

+ 17:23 Мф 16:21, Мф 20:19

* 17:24 Албан – ол туста храмға дидрахма (ікі драхма) ахча тӧлирге кирек полған.

+ 17:24 Мк 9:33, Мф 22:17

* 17:27 Ахча – мында статир ахчадаңар чоохталча. Статирде тӧрт драхма саналча.

+ 17:27 Рим 13:7

• 18:1 Мк 9:33-37, Мк 9:42-48, Лк 9:46-48, Лк 17:1-2

+ 18:3 1 Кор 14:20, Мф 19:16

+ 18:5 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20

+ 18:7 Мф 26:24

+ 18:8 Мф 5:30, Мф 25:41, Аз.ч. 20:10

+ 18:9 Мф 5:29

• 18:10 Лк 15:3-7

+ 18:14 Ин 6:39

• 18:15 Лк 17:3

+ 18:15 Иак 5:19, Гал 6:1

+ 18:16 2 Кор 13:1

+ 18:17 Мф 5:46-47, Тит 3:10

+ 18:19 Мф 7:7-8

+ 18:21 Лк 17:4

* 18:24 Талант – кӱмӱс ахча, ол 15 чылның аразына тоғынып алған чал ахчазы полча.

* 18:28 Динарий – пір кӱннің чал ахчазы полча.

+ 18:35 Мф 6:15, Иак 2:13

• 19:1 Мк 10:1-12

+ 19:5 Еф 5:31

+ 19:6 1 Кор 6:16, 1 Кор 7:10

+ 19:9 Мф 5:32, 1 Кор 7:10

+ 19:11 Мк 4:11, 1 Кор 7:7, 1 Тим 5:14

• 19:13 Мк 10:13-16, Лк 18:15-17

+ 19:14 Мф 18:3

• 19:16 Мк 10:17-31, Лк 18:18-30

+ 19:16 Лк 10:25

+ 19:17 Рим 10:5, Гал 3:12

+ 19:20 Флп 3:6

+ 19:21 Мф 5:48, Лк 12:33, Мф 6:20, 1 Пет 1:4

+ 19:26 Мк 14:36

+ 19:27 Мф 4:20-22

+ 19:28 Мф 16:27, Мф 25:31, Лк 22:30, 1 Кор 6:2, Аз.ч. 3:21

+ 19:29 Мф 16:25

+ 19:30 Мф 20:16, Лк 13:30

* 20:3 Грек тілінде ӱс час теені пістің тоғыс часха килісче.

* 20:5 Грек тілінде алты паза тоғыс час теені пістің он ікі паза ӱс часха килісче.

* 20:6 Пісте пис час иирде.

+ 20:16 Мф 19:30, Лк 13:30

• 20:17 Мк 10:32-34, Лк 18:31-34

+ 20:19 Мф 16:21, Мф 17:23

• 20:20 Мк 10:35-45

+ 20:20 Мф 10:2, Мк 1:19

+ 20:21 Мф 19:28

+ 20:22 Мф 26:39, Ин 18:11

+ 20:26 1 Пет 5:3, Мф 23:11, Мк 9:35

+ 20:28 Ин 13:4-5, Ин 11:51, 1 Пет 1:18-19, Рим 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк 10:46-52, Лк 18:35-43

+ 20:30 Мф 9:27-31

+ 20:34 Лк 7:13

• 21:1 Мк 11:1-11, Лк 19:28-38, Ин 12:12-19

+ 21:1 Илҷ 1:12

+ 21:4 Ин 12:15, Мф 1:23, Мф 26:56, Ин 19:36

* 21:5 Мында грек пічіктерінде «Сион тағның хызына» сӧстер турчалар.

* 21:9 Осанна! – пу сӧс еврей тілінең, ол «пісті арачыла» теені полча. Іди хан кізіні улуғлап удурлаӌаңнар.

+ 21:9 Мф 9:27, Мф 23:39

+ 21:11 Лк 7:16

• 21:12 Мк 11:15-19, Лк 19:45-48, Ин 2:13-22

+ 21:12 Лк 2:24

+ 21:15 Мф 9:27

+ 21:16 Лк 19:39,

+ 21:17 Лк 19:29, Лк 24:50, Ин 11:18

• 21:18 Мк 11:12-14, Мк 11:20-24

+ 21:18 Мф 4:2

+ 21:19 Мф 24:32, Лк 13:6

+ 21:21 Мф 17:20, Иак 1:6, 1 Кор 13:2

+ 21:22 Мф 7:8, Мф 17:20, 1 Кор 13:2

• 21:23 Мк 11:27-33, Лк 20:1-8

+ 21:23 Илҷ 4:7

+ 21:25 Мф 3:6, Лк 7:30

+ 21:26 Мф 11:9, Мф 14:5

+ 21:32 Лк 7:29

• 21:33 Мк 12:1-12, Лк 20:9-19

+ 21:33 Мк 13:34

+ 21:35 Мф 22:6, Мф 23:34, Евр 11:36-37

+ 21:37 Мф 3:17, Евр 1:1

+ 21:38 Евр 1:2

+ 21:39 Евр 13:12

+ 21:41 Илҷ 13:46

+ 21:42 Илҷ 4:11, 1 Пет 2:7

+ 21:46 Мк 11:18, Мк 11:32

• 22:1 Лк 14:15-24

+ 22:1 Мф 13:34

+ 22:2 Мф 25:10, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2

+ 22:6 Мф 21:35, Мф 23:34, Евр 11:36-37

+ 22:7 Мф 21:41

+ 22:8 Мф 10:11, Илҷ 13:46, Аз.ч. 3:4

* 22:11 Ол туста тойға килген кізілер ӧнетін кип-азахтығ килӌеңнер.

+ 22:13 Мф 8:12

• 22:15 Мк 12:13-17, Лк 20:20-26

+ 22:15 Лк 11:54

+ 22:16 Кол 3:25

+ 22:17 Мф 17:24-25

+ 22:18 Мк 7:6, Лк 12:1

+ 22:21 Рим 13:7

• 22:23 Мк 12:18-27, Лк 20:27-40

+ 22:23 Илҷ 4:1, Илҷ 23:8

• 22:34 Мк 12:28-34, Лк 10:25-28

+ 22:39 Мф 19:19

+ 22:40 Мф 7:12, Гал 5:14

• 22:41 Мк 12:35-37, Лк 20:41-44

+ 22:42 Мф 9:27

+ 22:44 Илҷ 2:34-35

+ 22:46 Лк 20:40

• 23:1 Мк 12:38-40, Лк 11:37-52, Лк 20:45-47

+ 23:3 Рим 2:17-23

+ 23:6 Лк 14:7-8

+ 23:8 Иак 3:1, Лк 22:32, Флм 1:16

+ 23:11 Мф 20:26, Мк 9:35, Мк 10:43

+ 23:12 Лк 14:11, Лк 18:14

+ 23:13 Мф 15:7

+ 23:16 Мф 15:14

+ 23:27 Илҷ 23:1,

+ 23:30 Илҷ 7:52

+ 23:33 Мф 3:7, Мф 12:34

+ 23:34 Мф 21:35, Мф 22:6, Евр 11:36-37, Мф 10:17, Мк 13:9, Лк 21:12

+ 23:35 1 Ин 3:12, Евр 11:4, Аз.ч. 18:24

• 23:37 Лк 13:34-35

+ 23:37 Илҷ 7:52,

+ 23:39 Мф 21:9

• 24:1 Мк 13:1-13, Лк 21:5-19

+ 24:2 Лк 19:44

+ 24:4 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 24:7 Аз.ч. 6:4, Илҷ 11:28, Аз.ч. 6:8, Аз.ч. 6:12

+ 24:9 Мф 10:22, Ин 15:18

+ 24:10 Мф 10:21

+ 24:11 Мф 7:15

+ 24:13 Иак 5:11, Аз.ч. 2:10

+ 24:14 Мф 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6, Кол 1:23

• 24:15 Мк 13:14-23, Лк 21:20-24

* 24:15 Пу чиркестіг нимедеңер Пурунғы Молӌағның «Даниил ухаан чоохтары» киндезінде пазыл парған (9:27; 11:31; 12:11 ). Піди ол пасха худайларға киртінчеткен кізілернің тайығ орнын адаан. Олар пу тайығ орынны Иерусалимдегі храмда пӱдір салғаннар.

+ 24:17 Лк 17:31

+ 24:19 Лк 23:29

+ 24:21 Аз.ч. 16:18

+ 24:22 Лк 18:7

+ 24:23 Лк 17:23

+ 24:24 2 Фес 2:9, Аз.ч. 13:13, Аз.ч. 16:14

+ 24:25 Ин 13:19, Ин 14:29

+ 24:27 Лк 17:24

+ 24:28 Лк 17:37

• 24:29 Мк 13:24-27, Лк 21:25-28

+ 24:29 Илҷ 2:20, Аз.ч. 6:13

+ 24:30 Мф 16:27,

+ 24:31 1 Кор 15:52, 1 Фес 4:16, Аз.ч. 11:15, Мф 13:41, 2 Фес 2:1

• 24:32 Мк 13:28-31, Лк 21:29-33

+ 24:34 Мф 16:28

+ 24:35 2 Пет 3:10

• 24:36 Мк 13:32-37, Лк 12:38-40, Лк 17:26-30, Лк 17:34-36

+ 24:42 Мф 25:13

+ 24:43 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2

+ 24:44 Аз.ч. 3:3, Аз.ч. 16:15

• 24:45 Лк 12:42-48

+ 24:46 Мф 25:21, Ин 13:17

+ 24:48 Мф 25:5

+ 24:51 Мф 8:12

+ 25:1 Мф 9:15, Ин 3:29, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2

+ 25:5 Мф 24:48

+ 25:10 Мф 22:2

+ 25:11 Мф 7:22, Лк 6:46, Лк 13:25

+ 25:12 Мф 10:33

* 25:13 Талант – кӱмӱс ахча.

+ 25:13 1 Кор 16:13, Мф 24:36, Мф 24:42

• 25:14 Лк 19:12-27

+ 25:19 Рим 14:12

+ 25:21 Лк 16:10, Евр 12:2

+ 25:29 Мф 13:12

+ 25:30 Мф 8:12

+ 25:31 Мф 16:27, Мф 19:28

+ 25:32 2 Кор 5:10, Мф 13:49

+ 25:34 Аз.ч. 21:7

+ 25:35 Лк 3:11, Иак 2:15-16

+ 25:36 2 Тим 1:16-18

+ 25:40 Мф 10:40

+ 25:41 Мф 7:23, Мк 9:43-44, Иуд 1:7, Аз.ч. 20:10

+ 25:45 Лк 10:16

• 26:1 Мк 14:1-2, Лк 22:1-2, Ин 11:45-53

• 26:6 Мк 14:3-9, Лк 7:36-50, Ин 12:1-8

+ 26:6 Мф 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18,

+ 26:11 Мф 9:15, Ин 7:33

+ 26:12 Ин 19:40

+ 26:13 Мф 24:14

• 26:14 Мк 14:10-11, Лк 22:3-6

+ 26:14 Ин 13:2, Илҷ 1:16

• 26:17 Мк 14:12-21, Лк 22:7-14, Лк 22:21-23, Ин 13:21-30

+ 26:21 Ин 13:18

+ 26:24 Мф 18:7

• 26:26 Мк 14:22-26, Лк 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 26:26 Ин 6:51, 1 Кор 10:16, Евр 10:10

+ 26:30 Лк 22:39

• 26:31 Мк 14:27-31, Лк 22:31-34, Ин 13:36-38

+ 26:31 Ин 16:32

+ 26:32 Мф 28:7

+ 26:35 Ин 11:16, Ин 21:19

• 26:36 Мк 14:32-42, Лк 22:39-46

+ 26:37 Мк 5:37, Мк 9:2

+ 26:38 Ин 12:27

+ 26:39 Евр 5:7, Мк 10:38, Ин 18:11, Ин 5:30, Ин 6:38, Гал 1:4

+ 26:41 Мф 6:13, 1 Пет 4:7

+ 26:42 Мф 6:10

+ 26:45 Ин 2:4, Мф 16:21, Мф 17:22, Мф 20:18

• 26:47 Мк 14:43-50, Лк 22:47-53, Ин 18:3-12

+ 26:47 Илҷ 1:16

* 26:50 Грек тілінде «Син нимее пеер килдің» сӧстерні «Идер нимеңні табырах ит сал» тіп тее піліп аларға чарир.

+ 26:51 Лк 22:38

+ 26:52 Аз.ч. 13:10

+ 26:55 Мф 21:23, Лк 21:37

+ 26:56 Мф 1:22-23, Мф 21:4, Ин 19:36, Мф 26:31, Ин 16:32

• 26:57 Мк 14:53-65, Лк 22:54-55, Лк 22:63-71, Ин 18:13-14, Ин 18:19-24

+ 26:61 Мк 15:29, Ин 2:19

+ 26:62 Мф 27:13

+ 26:64 Мф 16:27, Мф 24:30, Евр 1:13

+ 26:65 Илҷ 14:14, Мф 9:3, Ин 10:36

• 26:69 Мк 14:66-72, Лк 22:56-62, Ин 18:15-18, Ин 18:25-27

+ 26:75 Мф 26:34

• 27:1 Мк 15:1, Лк 23:1-2, Ин 18:28-32

+ 27:2 Лк 3:1, Лк 13:1, Илҷ 3:13, 1 Тим 6:13

• 27:3 Илҷ 1:18-19

+ 27:6 Мк 12:41, Ин 8:20

+ 27:9 Мф 2:17

• 27:11 Мк 15:2-5, Лк 23:3-5, Ин 18:33-38

+ 27:11 Мф 2:2

+ 27:13 Мф 26:62

• 27:15 Мк 15:6-15, Лк 23:13-25, Ин 18:39

+ 27:18 Ин 12:19

+ 27:20 Илҷ 3:14

+ 27:23 Лк 23:41, Евр 4:15

+ 27:25 1 Фес 2:16

+ 27:26 Мф 20:19

• 27:27 Мк 15:16-20, Ин 19:2-3

+ 27:30 Мф 20:19

• 27:32 Мк 15:21-32, Лк 23:26-43, Ин 19:17-27

+ 27:40 Мк 14:58, Ин 2:19, Мф 4:3-6

+ 27:42 Ин 10:18, Ин 1:49, Ин 12:13, Ин 20:29

• 27:45 Мк 15:33-41, Лк 23:44-49, Ин 19:28-30

* 27:45 Грек пічиинде: «алты частаң тоғыс часха читіре» тіп пазылча. Пісте пу сӧстер «кӱнӧрте он ікі частаң ӱс часха читіре» тіп сӧстерге килісче.

* 27:46 Грек пічиинде: «тоғыс часта» тіп пазылча.

+ 27:46 Илҷ 3:1,

* 27:51 Пу храмдағы кӧзеңе иң ызых орынны ызых орыннаң чарча.

+ 27:52 Ин 5:21, Ин 5:25

+ 27:56 Лк 8:2, Мф 20:20

• 27:57 Мк 15:42-47, Лк 23:50-56, Ин 19:38-42

+ 27:63 Мф 16:21, Мф 17:23, Мф 20:19

+ 27:66 Аз.ч. 20:3

• 28:1 Мк 16:1-8, Лк 24:1-12, Ин 20:1-10

* 28:1 Иудейлерде неделя позырах кӱннең пасталӌаң.

+ 28:1 Лк 8:2, Мф 27:61

+ 28:2 Мф 27:60

+ 28:3 Мк 9:3, Илҷ 1:10

+ 28:4 Аз.ч. 1:17

+ 28:7 Мф 26:32

+ 28:9 Ин 20:19, Ин 20:21, Мф 28:17, Лк 24:52

+ 28:10 Мф 12:50, Ин 20:17, Рим 8:29, Евр 2:11

• 28:16 Мк 16:14-18, Лк 24:36-49, Ин 20:19-23

+ 28:17 Ин 20:25

+ 28:18 Мф 11:27, Ин 17:2

+ 28:19 2 Кор 13:13, Ин 4:1-2, Илҷ 8:13, Кол 1:23

+ 28:20 Ин 14:15, Мф 13:39

• 1:1 Мф 3:1-12, Лк 3:1-9, Ин 1:19-28

+ 1:2 Мф 11:10, Лк 7:27

+ 1:4 Лк 1:80, Ин 1:6

+ 1:5 Илҷ 19:18

• 1:9 Мф 3:13, Лк 3:21-22, Лк 4:1-13

+ 1:9 Мф 2:23, Лк 2:39

+ 1:10 Илҷ 7:56, Ин 1:32-33

+ 1:11 Мк 9:7, Ин 12:28, Мк 9:7, 2 Пет 1:17

+ 1:13 1 Фес 3:5, Лк 22:43

• 1:14 Мф 4:18-22, Лк 5:1-11

+ 1:15 Гал 4:4, Мф 3:2

+ 1:16 Мф 14:34, Мк 6:53, Ин 1:40-42

+ 1:17 Мф 13:47

+ 1:18 Мк 10:28

• 1:21 Лк 4:31-41

+ 1:21 Мф 4:13

+ 1:22 Мф 7:28-29

+ 1:24 Мк 5:7, Илҷ 19:15, Ин 6:69

+ 1:26 Мк 9:20, Илҷ 8:7

+ 1:27 Илҷ 17:19

+ 1:30 1 Кор 9:5

+ 1:31 Мк 5:41, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41

+ 1:34 Мф 12:16, Мк 3:12

• 1:35 Лк 4:42-44

+ 1:35 Мф 14:23, Лк 5:16

• 1:40 Мф 8:1-4, Лк 5:12-16

+ 1:40 Мк 9:22

+ 1:42 Лк 17:14

+ 1:43 Мф 9:30

+ 1:44 Лк 17:14

+ 1:45 Мк 7:36

• 2:1 Мф 9:1-8, Лк 5:17-26

+ 2:1 Мф 4:13, Мк 1:21

+ 2:4 Мк 6:55

+ 2:5 Мф 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48

+ 2:7 Мк 14:64,

• 2:13 Мф 9:9-13, Лк 5:27-32

+ 2:16 Лк 15:2

+ 2:17 Лк 15:7, 1 Тим 1:15

• 2:18 Мф 9:14-17, Мф 12:1-8, Лк 5:33

+ 2:18 Мф 11:2, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 2:19 Мф 25:1-13, Ин 3:29, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2

+ 2:20 Мк 14:7, Лк 17:22

• 3:1 Мф 12:9-14, Лк 6:6-11

+ 3:1 Мк 1:21

+ 3:2 Лк 14:1, Лк 20:20

+ 3:4 Лк 14:3

+ 3:5 Еф 4:18,

+ 3:7 Мф 11:21

+ 3:10 Мк 5:28

+ 3:11 Мф 14:33, Мк 1:24

+ 3:12 Мф 12:16, Мк 1:34

• 3:13 Мф 10:1-4, Лк 6:12-16

+ 3:16 Мф 16:18, Ин 1:42

+ 3:17 Мк 1:19

+ 3:18 Мф 9:9

+ 3:19 Мк 14:10, Мк 14:44

• 3:20 Мф 12:22-32, Лк 11:14-23, Лк 12:10

+ 3:20 Мк 6:31

+ 3:21 2 Кор 5:13

+ 3:22 Мф 9:34, Мф 10:25

+ 3:29 Лк 12:10, 1 Ин 5:16, Евр 10:26, Евр 10:29

• 3:31 Мф 12:46-50, Лк 8:19-21

+ 3:31 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 3:35 Ин 15:14, Евр 2:11

• 4:1 Мф 13:1-23, Лк 8:4-15

+ 4:9 Мф 11:15, Аз.ч. 2:7

• 4:10 Мф 13:18-23, Лк 8:11-15

+ 4:11 Мф 19:11, 1 Кор 5:12-13

+ 4:12 Ин 12:40, Илҷ 28:26-27

+ 4:14 Илҷ 8:4

+ 4:17 Гал 1:6, Евр 6:4

+ 4:19 Мф 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10

+ 4:20 Ин 15:5

• 4:21 Лк 8:16-18

+ 4:21 Мф 5:15, Лк 11:33

+ 4:22 Мф 10:26, Лк 12:2

+ 4:23 Мф 11:15, Мк 4:9

+ 4:24 Мф 7:2

+ 4:29 Мф 13:38, Аз.ч. 14:15

• 4:30 Мф 13:31-35, Лк 13:18-19

+ 4:31 Мф 17:20, Лк 17:6

• 4:35 Мф 8:23-27, Лк 8:22-25

+ 4:35 Мф 8:18, Лк 8:22

+ 4:37 Илҷ 27:14

• 5:1 Мф 8:28-34, Лк 8:26-39

+ 5:7 Мк 1:24

+ 5:17 Лк 5:8, Илҷ 16:39

+ 5:20 Мф 4:25, Мк 7:31

• 5:21 Мф 9:18-26, Лк 8:40-56

+ 5:22 Лк 13:14, Илҷ 13:15, Илҷ 18:8

+ 5:28 Мк 3:10

+ 5:30 Лк 5:17, Лк 6:19

+ 5:34 Мк 10:52

+ 5:37 Мк 9:2, Мк 14:33

+ 5:39 Ин 11:11

+ 5:41 Мк 1:31, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41, Лк 7:14

+ 5:43 Мк 1:44, Мк 9:9

• 6:1 Мф 13:53-58, Лк 4:16-30

+ 6:1 Мф 2:23, Лк 2:39, Лк 4:23

+ 6:2 Мк 1:21

* Православие кибірі Иисустың пиӌелері полған тіп санапча. Грек пічиинде пиӌе алай хыс туңма полчатханын ӧнемин таныхтабинча.

+ 6:3 Мф 11:6

+ 6:4 Ин 4:44

• 6:7 Мф 10:1, Мф 10:5-15, Лк 9:1-6

+ 6:7 Мк 3:13-18

+ 6:11 Илҷ 13:51

+ 6:12 Мк 1:15

+ 6:13 Иак 5:14

• 6:14 Мф 14:1-12, Лк 9:7-9

+ 6:14 Мк 8:28

+ 6:15 Мф 21:11

+ 6:17 Мф 11:2, Лк 3:19-20, Ин 3:24

+ 6:29 Мк 2:18

• 6:30 Мф 14:13-21, Лк 9:10-17, Ин 6:1-14

+ 6:30 Мк 6:7

+ 6:31 Мк 3:20

+ 6:34 Мф 9:36

• 6:45 Мф 14:22-36, Ин 6:15-21

+ 6:45 Мф 11:21, Мк 8:22

+ 6:46 Лк 6:12, Лк 9:28

+ 6:49 Лк 24:37

+ 6:52 Мк 6:41, Мк 8:17, Ин 12:40, 2 Кор 3:14

+ 6:53 Мф 14:34, Лк 5:1

+ 6:55 Мк 2:4, Илҷ 5:15

+ 6:56 Мк 5:27

• 7:1 Мф 15:1-20

+ 7:3 Гал 1:14

+ 7:4 Евр 9:10

+ 7:5 Лк 11:38

+ 7:6 Мф 23:13

+ 7:7 Кол 2:22

+ 7:15 Илҷ 10:15, Тит 1:15

+ 7:19 Илҷ 10:15, Илҷ 11:9, Тит 1:15

+ 7:20 Мф 12:34, Иак 3:6

+ 7:21 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10

• 7:24 Мф 15:21-28

+ 7:26 Илҷ 21:2-3

+ 7:27 Мф 7:6

+ 7:31 Мк 8:24, Мк 5:20, Мк 1:9

+ 7:33 Мк 8:23, Ин 9:6

+ 7:36 Мк 1:44-45

• 8:1 Мф 15:32-39

+ 8:2 Мф 9:36

• 8:11 Мф 16:1-4

+ 8:11 Лк 11:16, 1 Кор 1:22

• 8:14 Мф 16:5-12

+ 8:15 Лк 12:1, 1 Кор 5:7-8

+ 8:17 Мк 6:52, Мк 7:18

+ 8:19 Мк 6:41-43

+ 8:20 Мк 8:8

+ 8:22 Мк 6:45

+ 8:23 Мк 7:33, Ин 9:6

• 8:27 Мф 16:13-20, Лк 9:18-21

+ 8:28 Мк 6:14,

+ 8:29 Мк 14:61-62, Ин 11:27

+ 8:30 Мф 9:30

• 8:31 Мф 16:21-28, Лк 9:22-27

+ 8:31 Лк 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Ин 2:19

+ 8:32 Ин 16:25

+ 8:33 Мф 4:10, Флп 3:19

+ 8:34 Мф 10:38-39

+ 8:35 Мк 10:29

+ 8:36 Лк 12:20

+ 8:38 Рим 1:16, 2 Тим 1:8,

+ 9:1 Мк 13:30, Ин 21:22

• 9:2 Мф 17:1-13, Лк 9:28-36

+ 9:2 Мк 5:37, Мк 14:33

+ 9:7 2 Пет 1:17

+ 9:9 Мк 1:44, Мк 5:43

+ 9:13 Мф 11:14, Лк 1:17

• 9:14 Мф 17:14-20, Лк 9:37-43

+ 9:17 Лк 11:14

+ 9:20 Мк 1:26

+ 9:22 Мк 1:40

+ 9:23 Мф 17:20-21

+ 9:26 Мк 1:26

+ 9:27 Мк 1:31, Мк 5:41, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41

• 9:30 Мф 17:22-23, Лк 9:43-45

+ 9:31 Мк 8:31, Мк 10:32-34

+ 9:32 Мк 6:52

• 9:33 Мф 18:1-9, Лк 9:46-50, Лк 22:24-30

+ 9:33 Мф 17:24

+ 9:35 Мк 10:43-44

+ 9:36 Мк 10:16

+ 9:37 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20

+ 9:38 Мф 7:22, Мф 12:27, Илҷ 19:13,

+ 9:40 Мф 12:30, Лк 11:23

+ 9:41 Мф 10:42

+ 9:42 Лк 17:2

+ 9:43 Мф 5:30, Мф 25:41, Аз.ч. 20:10

+ 9:50 Мф 5:13, Лк 14:34, Рим 12:18, 2 Кор 13:11, 1 Фес 5:13

• 10:1 Мф 19:1-12

+ 10:7 1 Кор 6:16, Еф 5:31, 1 Кор 6:16

+ 10:9 1 Кор 7:10

+ 10:12 Мф 5:32

• 10:13 Мф 19:13-15, Лк 18:15-17

+ 10:15 Мф 18:3

+ 10:16 Мк 9:36

• 10:17 Мф 19:16-30, Лк 18:18-30

+ 10:17 Лк 10:25

+ 10:19 1 Кор 6:8

+ 10:20 Флп 3:6

+ 10:21 Лк 12:33

+ 10:23 Мк 4:19

+ 10:27 Мк 14:36, Лк 1:37

+ 10:28 Мк 1:18-20

+ 10:29 Мк 8:35, Лк 14:26

+ 10:30 2 Кор 12:10

+ 10:31 Мф 20:16, Лк 13:30

• 10:32 Мф 20:17-19, Лк 18:31-34

+ 10:34 Мк 8:31, Мк 9:31

• 10:35 Мф 20:20-28

+ 10:35 Мк 1:19

+ 10:37 Мф 19:28

+ 10:38 Мк 14:36, Ин 18:11, Лк 12:50

+ 10:39 Илҷ 12:2, Аз.ч. 1:9

+ 10:43 1 Пет 5:3, Мф 23:11, Мк 9:35

+ 10:45 Ин 13:4-5, Ин 11:51, Рим 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14, 1 Пет 1:18-19

• 10:46 Мф 20:29-34, Лк 18:35-43

+ 10:47 Лк 1:32

+ 10:52 Мк 5:34, Лк 7:50, Лк 17:19

• 11:1 Мф 21:1-11, Лк 19:28-40, Ин 12:12-19

+ 11:1 Илҷ 1:12, Мф 21:17, Лк 24:50, Ин 11:18

* 11:9 «Осанна!» сӧс «пісті арачыла» теені полча. Іди Хан кізіні улуғлап удурлаӌаңнар.

+ 11:10 Мф 23:39

• 11:12 Мф 21:18-19

+ 11:12 Мф 4:2

+ 11:13 Мк 13:28, Лк 13:6

• 11:15 Мф 21:12-17, Лк 19:45-48, Ин 2:13-22

+ 11:15 Лк 2:24

+ 11:18 Мф 21:46

+ 11:19 Лк 21:37

• 11:20 Мф 21:19-22

+ 11:23 Мф 7:7, Мф 17:20, 1 Кор 13:2

+ 11:24 Мф 7:7, Иак 1:6

+ 11:25 Мф 6:14, Кол 3:13

• 11:27 Мф 21:23-27, Лк 20:1-8

+ 11:28 Илҷ 4:7

+ 11:30 Мк 1:4

+ 11:31 Лк 7:30

+ 11:32 Мф 11:9, Мф 14:5

• 12:1 Мф 21:33-46, Лк 20:9-19

+ 12:1 Мк 13:34

+ 12:5 Мф 22:6, Мф 23:34, Евр 11:36-37, Евр 11:36-37

+ 12:6 Мф 3:17, Евр 1:1

+ 12:7 Евр 1:2,

+ 12:8 Евр 13:12

+ 12:9 Илҷ 13:46

+ 12:11 Илҷ 4:11, 1 Пет 2:7

+ 12:12 Мк 11:18, Мк 11:32

• 12:13 Мф 22:15-22, Лк 20:20-26

+ 12:13 Лк 11:54

+ 12:14 Мф 17:24-25

+ 12:15 Мк 7:6, Лк 12:1

+ 12:17 Рим 13:7

• 12:18 Мф 22:23-33, Лк 20:27-40

+ 12:18 Мф 3:7, Илҷ 23:8

• 12:28 Мф 22:34-40, Лк 10:25-28

+ 12:31 Мф 19:19

+ 12:34 Лк 20:40

• 12:35 Мф 22:41-46, Лк 20:41-44

+ 12:35 Мк 10:47, Лк 1:32

+ 12:36 Илҷ 2:34-35

+ 12:37 Мк 6:20

• 12:38 Мф 23:1-36, Лк 20:45-47

+ 12:39 Лк 11:43

• 12:41 Лк 21:1-4

+ 12:41 Мф 27:6

+ 12:44 2 Кор 8:1-3, 2 Кор 8:12

• 13:1 Мф 24:1-14, Лк 21:5-19

+ 13:2 Лк 19:44

+ 13:5 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 13:8 Аз.ч. 6:4, Илҷ 11:28, Аз.ч. 6:8, Аз.ч. 6:12

+ 13:9 Илҷ 17:6, Илҷ 18:12, Илҷ 24:1, Илҷ 25:6

+ 13:10 Мф 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6

+ 13:11 Илҷ 4:8

+ 13:12 Мф 10:35-36

+ 13:13 Мф 10:22, Ин 15:18, Иак 5:11, Аз.ч. 2:10

• 13:14 Мф 24:15-28, Лк 21:20-24

* 13:14 Пу чиркестіг нимедеңер Пурунғы Молӌағдағы «Даниил ухаан чоохтары» киндезінде пазыл парған (9:27; 11:31; 12:11 ). Піди ол пасха худайларға киртінчеткен кізілернің тайығ орнын адаан. Олар пу тайығ орынны Иерусалимдегі храмда пӱдір салғаннар.

+ 13:15 Лк 17:31

+ 13:17 Лк 23:29

+ 13:19 Аз.ч. 16:18

+ 13:20 Лк 18:7

+ 13:21 Лк 17:23

+ 13:22 2 Фес 2:9, Аз.ч. 13:13, Аз.ч. 16:14

+ 13:23 Ин 13:19, Ин 14:29

• 13:24 Мф 24:29-31, Лк 21:25-28

+ 13:25 Илҷ 2:20, Аз.ч. 6:13

+ 13:26 Мф 16:27

+ 13:27 Мф 13:41

• 13:28 Мф 24:32-35, Лк 21:29-33

+ 13:30 Мк 9:1

+ 13:31 2 Пет 3:10

• 13:32 Мф 24:36-44, Лк 17:26-30, Лк 17:34-36

+ 13:33 Еф 6:18, 1 Фес 5:6, Мф 25:13

+ 13:34 Мк 12:1

+ 13:35 Мф 25:13, 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2

+ 13:36 Мф 25:1-13

• 14:1 Мф 26:1-5, Лк 22:1-2, Ин 11:45-53

+ 14:1 Ин 11:53

• 14:3 Мф 26:6-13, Лк 7:36-50, Ин 12:1-8

* 14:3 Грек пічиинде: «стол кистінде чатханында». Ол тустарда Израильде сірееде чадып ала азыранӌаңнар.

+ 14:3 Мф 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18,

+ 14:7 Мк 2:20, Ин 7:33

+ 14:8 Ин 19:40

+ 14:9 Мф 24:14

• 14:10 Мф 26:14-16, Лк 22:3-6

+ 14:10 Ин 13:2, Илҷ 1:16

• 14:12 Мф 26:17-30, Лк 22:7-23, Ин 13:21-30

+ 14:12 1 Кор 5:7

+ 14:18 Ин 13:18

+ 14:21 Мф 18:7

• 14:22 Мф 26:26-30, Лк 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 14:22 Ин 6:51, 1 Кор 10:16

+ 14:26 Лк 22:39

• 14:27 Мф 26:31-35, Лк 22:31-34, Ин 13:36-38

+ 14:27 Ин 16:32

+ 14:28 Мк 16:7

• 14:32 Мф 26:36-46, Лк 22:39-46

+ 14:33 Мк 5:37, Мк 9:2

+ 14:34 Ин 12:27

+ 14:35 Евр 5:7

* 14:36 Арамей тілінең Авва теені Пабам полча.

+ 14:36 Мк 10:27, Мк 10:38, Ин 18:11, Ин 5:30, Ин 6:38

+ 14:38 Мф 6:13, 1 Пет 4:7

+ 14:41 Ин 2:4, Мк 9:31, Мк 10:33

• 14:43 Мф 26:47-56, Лк 22:47-53, Ин 18:3-12

+ 14:43 Илҷ 1:16

+ 14:47 Лк 22:38

+ 14:49 Мк 11:27, Мф 1:22-23, Мф 21:4, Ин 19:36

+ 14:50 Мк 14:27, Ин 16:32

• 14:53 Мф 26:57-68, Лк 22:54-55, Лк 22:63-71, Ин 18:13-14, Ин 18:19-24

+ 14:58 2 Кор 5:1, Мк 15:29, Ин 2:19

+ 14:60 Мк 15:4-5

+ 14:62 Мф 16:27, Мф 24:30, Евр 1:13

+ 14:63 Илҷ 14:14

+ 14:64 Мк 2:7, Ин 10:36,

+ 14:65 Мк 10:34

• 14:66 Мф 26:69-75, Лк 22:56-62, Ин 18:15-18, Ин 18:25-27

+ 14:72 Мк 14:30

• 15:1 Мф 27:1-2, Мф 27:11-14, Лк 23:1-5, Ин 18:28-38

+ 15:1 Лк 3:1, Лк 13:1, Илҷ 3:13, Илҷ 4:27, 1 Тим 6:13

+ 15:2 Мф 2:2

+ 15:4 Мк 14:60-61

• 15:6 Мф 27:15-26, Лк 23:13-25, Ин 18:39

+ 15:10 Ин 12:19, Илҷ 5:17

+ 15:11 Илҷ 3:14

+ 15:14 Лк 23:41, Евр 4:15

+ 15:15 Мк 10:34

• 15:16 Мф 27:27-31, Ин 19:2-3

+ 15:19 Мк 10:34, Мк 14:65

• 15:21 Мф 27:32-44, Лк 23:26-43, Ин 19:17-27

+ 15:21 Рим 16:13

+ 15:29 Мк 14:58, Ин 2:19

+ 15:31 Ин 10:18

+ 15:32 Ин 1:49, Ин 12:13, Ин 20:29

• 15:33 Мф 27:45-56, Лк 23:44-49, Ин 19:28-30

* 15:33 Грек пічиинде: «алты частаң тоғыс часха читіре» тіп пазылча.

* 15:34 Гректернің «тоғыс час» пістің ӱс часха килісче.

* 15:38 Пу храмдағы кӧзеңе иң ызых орынны ызых орыннаң чарчатхан.

+ 15:40 Лк 8:2

• 15:42 Мф 27:57-61, Лк 23:50-56, Ин 19:38-42

• 16:1 Мф 28:1-8, Лк 24:1-12, Ин 20:1-10

+ 16:1 Мк 15:40

+ 16:3 Мк 15:46

+ 16:7 Мк 14:28

• 16:9 Мф 28:9-10, Мф 28:16-20, Лк 24:13-49, Ин 20:11-23

+ 16:9 Лк 8:2

+ 16:11 Лк 24:11

+ 16:15 Илҷ 1:8, Кол 1:23

+ 16:16 Илҷ 16:31, Рим 10:9, 1 Пет 3:21, Ин 3:18

+ 16:17 Лк 10:17, Илҷ 5:16, Илҷ 8:7, Илҷ 16:18, Илҷ 19:12, Илҷ 2:4, Илҷ 10:46, 1 Кор 12:10, 1 Кор 14:2

+ 16:18 Лк 10:19, Илҷ 28:3-5, Илҷ 9:12, Илҷ 28:8

+ 16:19 Лк 24:51, Илҷ 1:9, 1 Тим 3:16, Илҷ 7:55-56, 1 Пет 3:22, Рим 8:34, Еф 1:20, Кол 3:1, Евр 1:3, Евр 8:1, Евр 12:2, Аз.ч. 3:21

+ 16:20 Илҷ 5:12

* 1:3 Феофил – грек тілінде Худайға хынчатхан кізі.

+ 1:3 Илҷ 1:1

+ 1:5 Мф 2:1,

+ 1:6 Флп 3:6

+ 1:13 Илҷ 10:4

+ 1:15 Лк 7:28, Лк 7:33, Гал 1:15

+ 1:17 Мф 11:14, Мф 17:12-13, Мк 1:2

+ 1:26 Мф 2:23, Ин 1:45, Мф 1:16

+ 1:31 Мф 1:20

+ 1:32 Мк 11:10

+ 1:33 1 Кор 15:24, Аз.ч. 11:15

+ 1:35 Мф 18:20, Мф 14:33

* 1:37 Пу стихты «Худай ит полбас пір дее ниме чоғыл» тіп тее тілбестирге чарир.

+ 1:37 Мк 10:27

+ 1:48 Лк 11:27

+ 1:54 Рим 4:13, Гал 3:16, Евр 2:16

+ 1:69 Илҷ 3:21, Рим 1:2, Тит 1:1-2

+ 1:73 Евр 6:13,

+ 1:76 Лк 7:26, Лк 20:6, Мф 3:3, Мк 1:2-3

+ 1:77 Лк 3:3

+ 1:79 Мф 4:16

+ 1:80 Лк 3:2

• 2:1 Мф 1:18-25

+ 2:1 Илҷ 5:37

+ 2:4 Лк 1:26-27,

+ 2:9 Илҷ 12:7

+ 2:11 Мф 1:21,

+ 2:13 Аз.ч. 5:11

+ 2:14 Лк 19:38

+ 2:19 Лк 2:51

+ 2:30 Ин 8:12

+ 2:35 Ин 19:25

+ 2:37 Илҷ 13:2, Илҷ 14:23

+ 2:39 Мф 2:23, Лк 1:26-27

+ 2:50 Лк 9:45, Лк 18:34

+ 2:51 Лк 2:19

• 3:1 Мф 3:1-12, Мк 1:1-8, Ин 1:19-28

+ 3:1 Лк 13:1, Лк 23:1, Лк 9:7

+ 3:2 Мф 26:3, Ин 11:49, Лк 1:63, Лк 1:80, Ин 1:6-7

+ 3:7 Мф 12:34, Мф 23:33

+ 3:8 Лк 16:24, Ин 8:33

+ 3:9 Лк 13:9, Мф 7:19

+ 3:10 Илҷ 2:37, Илҷ 16:30

+ 3:11 Мф 25:35, Иак 2:15-16

+ 3:14 Лк 19:8

+ 3:15 Ин 1:19-20

+ 3:17 Мф 13:30

+ 3:20 Мф 11:2, Мф 14:1-12, Мк 6:17-18, Ин 3:24

• 3:21 Мф 3:13-17, Мк 1:9-11

+ 3:21 Илҷ 7:56

+ 3:22 Ин 1:32-33, Мк 9:7, Ин 12:28, Лк 9:35, 2 Пет 1:17

• 3:23 Мф 1:1-17

• 4:1 Мф 4:1-11, Мк 1:12-13

+ 4:2 1 Фес 3:5, Мф 21:18

+ 4:6 1 Ин 5:19, Аз.ч. 13:2

• 4:14 Мф 13:53-58, Мк 6:1-6

+ 4:15 Мк 1:21

+ 4:16 Мф 2:23, Лк 2:39

+ 4:23 Мф 11:23, Мк 2:1-12, Ин 4:46-53

+ 4:24 Ин 4:44

+ 4:25 Иак 5:17

+ 4:30 Ин 8:59, Ин 10:39

• 4:31 Мк 1:21-28

+ 4:31 Мф 4:13

+ 4:32 Мф 7:28-29

+ 4:34 Мф 8:29, Мк 1:23-24, Лк 8:28, Илҷ 19:15

+ 4:35 Лк 9:42, Илҷ 8:7

• 4:38 Мф 8:14-17, Мк 1:29-34

+ 4:38 1 Кор 9:5

+ 4:41 Мф 12:16, Мк 3:12

• 4:42 Мк 1:35-39

+ 4:42 Лк 5:16

• 5:1 Мф 4:18-22, Мк 1:16-20

+ 5:1 Мф 14:34, Мк 6:53

+ 5:4 Ин 21:6

+ 5:10 Мф 13:47

• 5:12 Мф 8:1-4, Мк 1:40-45

+ 5:12 Мк 9:22

+ 5:14 Мф 9:30, Мф 17:9, Мк 1:34, Лк 17:14

+ 5:16 Мф 14:23, Лк 4:42

• 5:17 Мф 9:1-8, Мк 2:1-12

+ 5:17 Лк 6:19, Лк 8:46

+ 5:20 Мф 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48

+ 5:21 Мф 26:65,

• 5:27 Мф 9:9-17, Мк 2:13-22

+ 5:29 Лк 19:6

+ 5:30 Лк 15:2

+ 5:32 Лк 15:7, 1 Тим 1:15

• 5:33 Мф 9:14-17, Мк 2:18-22

+ 5:33 Мф 11:2, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 5:34 Мф 25:1-13, Ин 3:29, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2

+ 5:35 Мк 14:7, Лк 17:22

• 6:1 Мф 12:1-14, Мк 2:23

+ 6:6 Мк 1:21

+ 6:7 Лк 14:1, Лк 20:20

+ 6:9 Лк 14:3

• 6:12 Мф 10:1-4, Мк 3:13-19

+ 6:14 Мф 16:18, Ин 1:42

+ 6:15 Мф 9:9

+ 6:16 Лк 22:47

• 6:17 Мф 4:23

+ 6:19 Лк 5:17, Лк 8:46

+ 6:21 Ин 7:37, 2 Кор 7:10

+ 6:22 1 Пет 4:14

+ 6:23 Илҷ 5:41, Иак 1:2, 2 Кор 12:10

+ 6:24 Мф 6:2, Иак 5:1

• 6:27 Мф 5:38-48

+ 6:28 Лк 23:34, Илҷ 7:60, 1 Пет 3:9

+ 6:29 1 Пет 2:23, 1 Кор 6:7

+ 6:31 Мф 7:12

+ 6:36 Мф 5:7

• 6:37 Мф 7:1-5

+ 6:37 Рим 14:10, 1 Кор 4:5, Рим 2:1, Рим 14:10, Иак 2:13

+ 6:38 2 Кор 9:6, Мк 4:24, Рим 2:1

+ 6:39 Мф 15:14

+ 6:40 Мф 10:24, Ин 13:16

• 6:43 Мф 7:17-20, Мф 12:33-35

+ 6:45 Мф 15:18, Иак 3:6

• 6:46 Мф 7:24-27

+ 6:46 Мф 7:22, Мф 25:11, Ин 13:13

• 7:1 Мф 8:5-13

+ 7:4 Илҷ 10:2

+ 7:13 Мф 20:34

+ 7:14 Лк 8:54

+ 7:16 Мф 21:11

• 7:18 Мф 11:2-19

+ 7:19 Ин 4:25, Ин 6:14, Ин 11:27

+ 7:23 Ин 6:61, Ин 16:1

+ 7:24 Лк 3:2

+ 7:26 Мф 14:5, Мф 21:26

+ 7:27 Мк 1:2

+ 7:28 Лк 1:15

+ 7:29 Лк 3:12

+ 7:33 Мф 3:4, Лк 1:15

+ 7:34 Ин 2:1, Ин 12:2, Лк 5:30

• 7:36 Мф 26:6-13, Мк 14:3-9, Ин 12:1-8

+ 7:39 Лк 15:2

+ 7:41 Мф 18:28

+ 7:42 Мф 6:14, Мк 11:25-26, Еф 4:32, Кол 3:13

+ 7:48 Лк 5:20

+ 7:50 Лк 8:48, Лк 17:19, Лк 18:42, Еф 2:8

+ 8:1 Лк 4:43

+ 8:2 Лк 23:49, Мф 27:56, Мк 16:9, Лк 24:10, Ин 19:25

+ 8:3 Лк 24:10

• 8:4 Мф 13:1-9, Мк 4:1-9

+ 8:8 Мф 11:15, Аз.ч. 2:7

• 8:9 Мф 13:10-23, Мк 4:10-25

+ 8:10 Мф 19:11,

+ 8:11 Илҷ 8:4

+ 8:13 Гал 1:6, Евр 6:4

+ 8:14 Мф 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10

+ 8:15 Ин 15:5

+ 8:16 Мф 5:15, Лк 11:33

+ 8:17 Мф 10:26, Лк 12:2

• 8:19 Мф 12:46-50, Мк 3:31-35

+ 8:19 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 8:21 Ин 15:14, Евр 2:11

• 8:22 Мф 8:23-27, Мк 4:35-41

+ 8:22 Мф 8:18, Мк 4:35

• 8:26 Мф 8:28-34, Мк 5:1-20

+ 8:28 Лк 4:34

+ 8:35 Лк 10:39

+ 8:37 Лк 5:8, Илҷ 16:39

• 8:40 Мф 9:18-26, Мк 5:21-43

+ 8:41 Лк 13:14, Илҷ 13:15, Илҷ 18:8

+ 8:44 Мк 3:10

+ 8:46 Лк 5:17, Лк 6:19

+ 8:48 Лк 7:50, Еф 2:8

+ 8:51 Мк 14:33, Лк 9:28

+ 8:52 Ин 11:11

+ 8:54 Мк 1:31, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41, Лк 7:14

+ 8:56 Мк 1:44, Мк 9:9

• 9:1 Мф 10:5-15, Мк 6:7-13

+ 9:1 Лк 6:12-16

+ 9:5 Илҷ 13:51

+ 9:6 Мк 1:15

• 9:7 Мф 14:1-12, Мк 6:14-29

+ 9:7 Лк 3:1, Лк 9:19

+ 9:9 Лк 3:19-20, Лк 23:8

• 9:10 Мф 14:13-21, Мк 6:30-44, Ин 6:1-14

+ 9:10 Лк 9:2

• 9:18 Мф 16:13-19, Мк 8:27-29

+ 9:19 Лк 9:7,

+ 9:20 Лк 22:67, Ин 11:27

• 9:21 Мф 16:20-28, Мк 8:30

+ 9:22 Лк 17:25, Лк 18:33, Лк 24:7, Ин 2:19

+ 9:23 Мф 10:38-39, Лк 14:27

+ 9:25 Лк 12:20

+ 9:26 Рим 1:16, 2 Тим 1:8,

+ 9:27 Лк 21:32, Ин 21:22

• 9:28 Мф 17:1-8, Мк 9:2-8

+ 9:28 Мк 14:33, Лк 8:51

+ 9:35 Лк 23:35, 2 Пет 1:17

• 9:37 Мф 17:14-18, Мк 9:14-27

+ 9:42 Лк 4:35

• 9:43 Мф 17:22-23, Мк 9:30-32

+ 9:44 Лк 9:22, Лк 18:32-33

+ 9:45 Лк 2:50, Лк 18:34

• 9:46 Мф 18:1-5, Мк 9:33-40

+ 9:48 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20

+ 9:49 Мф 7:22, Мф 12:27, Илҷ 19:13,

+ 9:50 Лк 11:23

+ 9:51 Лк 24:51, Илҷ 1:9

+ 9:52 Мф 10:5

+ 9:54 Аз.ч. 13:13

• 9:57 Мф 8:19-22

• 10:1 Мф 10:7-16

+ 10:2 Мф 9:37-38, Ин 4:35

+ 10:3 Мф 10:16

+ 10:7 Гал 6:6, 1 Тим 5:18

+ 10:8 1 Кор 10:27

+ 10:9 Мк 1:15

+ 10:11 Илҷ 13:51

• 10:13 Мф 11:20-24

+ 10:13 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7

+ 10:16 Мф 10:40, Мф 25:45, Ин 13:20, Гал 4:14

+ 10:17 Мк 16:17, Илҷ 5:16, Илҷ 8:7, Илҷ 16:18, Илҷ 19:12

+ 10:18 Аз.ч. 9:1, Аз.ч. 12:8-9

+ 10:19 Мк 16:18, Илҷ 28:3-5

+ 10:20 Евр 12:23, Аз.ч. 3:5

• 10:21 Мф 11:25-27, Мф 13:16-17

+ 10:22 Ин 6:46, Ин 7:29, Ин 8:19, Ин 10:15

+ 10:23 Мф 13:16-17

+ 10:24 Евр 11:13, 1 Пет 1:10-12

+ 10:25 Лк 18:18

+ 10:27 Мф 22:37, Мк 12:30

+ 10:28 Рим 10:5, Гал 3:12

+ 10:33 Ин 4:9, Ин 8:48

+ 10:38 Ин 11:1, Ин 12:2

+ 10:39 Лк 8:35

+ 10:41 Лк 12:25

• 11:1 Мф 6:9-15, Мф 7:7-11

+ 11:1 Мф 11:2, Мк 2:18, Ин 1:35

+ 11:4 Мф 26:41

+ 11:10 Мф 18:19, Мф 21:22, Мк 11:24, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22, 1 Ин 5:14

+ 11:13 Мф 12:34, Илҷ 2:38

• 11:14 Мф 12:22-30, Мф 12:43-45, Мк 3:20-27

+ 11:15 Мф 9:34, Мф 10:25

+ 11:16 Мк 8:11, 1 Кор 1:22

+ 11:19 Лк 9:49, Илҷ 19:13

+ 11:23 Лк 9:50

+ 11:26 2 Пет 2:20

+ 11:27 Лк 1:48

+ 11:28 Ин 13:17, Иак 1:22, Рим 2:13

• 11:29 Мф 12:38-42, Мф 16:1-4, Мк 8:11-13

+ 11:31 Мф 12:6

+ 11:32 Йона 3:5

• 11:33 Мф 6:22-23

+ 11:33 Мф 5:15, Мк 4:21, Лк 8:16

• 11:37 Мф 23:1-36, Мк 12:38-40, Лк 20:45-47

+ 11:38 Мк 7:3-5

+ 11:42 Лк 18:12

+ 11:43 Лк 14:7, Лк 20:46

* 11:44 Моисей Чахии хоостыра сӧӧк чатчатхан орынға теңен кізі арығ нимес пол парча.

+ 11:48 Илҷ 7:51-52

+ 11:49 Мф 21:35

+ 11:50 Аз.ч. 18:24, 1 Ин 3:12, Евр 11:4,

+ 11:54 Лк 20:20

+ 12:1 Мф 16:6, Мк 8:15, 1 Кор 5:7-8

+ 12:2 Мф 10:26, Мк 4:22, Лк 8:17

• 12:4 Мф 10:17-20, Мф 10:28-33

+ 12:5 Евр 10:31

+ 12:7 Мф 6:26, Мф 12:12

+ 12:8 Рим 10:9, Аз.ч. 3:5

+ 12:9 Мф 25:12, 1 Ин 2:23, 2 Тим 2:12

+ 12:10 Мф 12:31-32, Мк 3:29

• 12:13 Мф 6:19-21, Мф 6:25-34

+ 12:15 1 Тим 6:6-10,

+ 12:21 1 Тим 6:18

+ 12:22 Флп 4:6, 1 Пет 5:7

+ 12:24 Мф 10:31, Мф 12:12

+ 12:28 Мф 8:26, Мф 14:31, Мф 16:8

+ 12:32 Ин 10:16, Лк 22:29

+ 12:33 Мф 19:21, Лк 18:22

• 12:35 Мф 24:45-51

+ 12:36 Аз.ч. 3:20

+ 12:39 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2

+ 12:43 Мф 25:21, Ин 13:17

+ 12:45 Мф 25:5

• 12:49 Мф 10:34-36

+ 12:50 Мк 10:38

+ 12:51 Илҷ 14:4

• 12:54 Мф 5:25-26, Мф 16:2-3

+ 13:1 Лк 3:1, Лк 23:1

+ 13:4 Ин 9:7, Ин 9:11

+ 13:6 Мф 21:19, Мк 11:13

+ 13:7 Мф 7:19, Лк 3:9

+ 13:10 Мф 4:23, Мк 6:2

+ 13:14 Лк 8:41, Илҷ 13:15, Илҷ 18:8,

+ 13:15 Лк 14:5

+ 13:17 1 Пет 3:16

• 13:18 Мф 13:31-33, Мк 4:30-32

+ 13:19 Мф 17:20, Лк 17:6,

+ 13:21 1 Кор 5:6, Гал 5:9

• 13:22 Мф 7:13-14, Мф 7:21-23

+ 13:25 Мф 25:11-12

+ 13:28 Мф 8:12

+ 13:29 Мф 8:11, Еф 3:6

+ 13:30 Мф 19:30, Мф 20:16, Мк 10:31

• 13:31 Мф 23:37-39

+ 13:31 Лк 3:1, Лк 9:7

+ 13:34 Илҷ 7:52,

+ 13:35 Лк 19:38

+ 14:1 Лк 6:7, Лк 20:20

+ 14:3 Мф 12:10, Мк 3:4

+ 14:5 Лк 13:15

+ 14:7 Лк 11:43

+ 14:11 Мф 23:12, Лк 18:14

+ 14:14 1 Кор 15:23, 1 Фес 4:16

• 14:15 Мф 22:1-10

+ 14:15 Аз.ч. 19:9

• 14:25 Мф 10:37-38

+ 14:26 Ин 12:25

+ 14:27 Мф 16:24, Лк 9:23

+ 14:34 Мф 5:13, Мк 9:50

+ 14:35 Мф 11:15, Лк 8:8, Аз.ч. 2:7

• 15:1 Мф 18:12-14

+ 15:2 Лк 5:30, Лк 19:7

+ 15:6 1 Пет 2:25

+ 15:7 Лк 5:31-32

+ 15:24 Рим 11:15, Еф 2:1, Еф 2:5, Кол 2:13

+ 16:8 Ин 12:36, 1 Фес 5:5

+ 16:10 Мф 25:21, Лк 19:17

+ 16:13 Мф 6:24

• 16:14 Мф 11:12-13

+ 16:14 1 Тим 6:10

+ 16:16 Мф 3:2, Лк 4:43, Мф 11:12-13

+ 16:17 Мф 5:18

+ 16:18 Мф 5:32, Мф 19:19

+ 16:22 Мф 18:10, Илҷ 12:15

+ 16:23 Мф 11:23, Мф 8:11

+ 16:24 Лк 3:8

+ 16:29 Илҷ 26:22, Илҷ 28:23

+ 16:31 Мф 28:11-15, Ин 12:10-11

• 17:1 Мф 18:6-7, Мф 18:21-22

+ 17:1 Лк 22:22

+ 17:2 Мк 9:42

+ 17:3 Мф 18:15

+ 17:4 Мф 6:14

+ 17:5 Мк 9:24

+ 17:6 Мф 17:20, Лк 13:19

+ 17:12 Лк 5:11,

+ 17:14 Мф 8:4, Мк 1:44, Лк 5:14

+ 17:16 Лк 5:12, Ин 4:9

+ 17:19 Мк 10:52, Лк 7:50, Еф 2:8

• 17:20 Мф 24:23-28, Мф 24:37-41

+ 17:20 Лк 19:11, Илҷ 1:6

* 17:21 «Сірернің істіңерде» сӧстерні грек тілінде «сірернің араңарда» тіп оңарарға чарир.

+ 17:22 Лк 5:35, Ин 8:56

+ 17:23 Мк 13:21, Лк 21:28

+ 17:25 Лк 9:22

+ 17:29 2 Пет 2:6-8

+ 17:31 Мк 13:15

+ 17:33 Мф 10:39

+ 18:1 Лк 21:36, Рим 12:12, Еф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 18:7 Аз.ч. 6:10, Мк 13:20, Рим 8:33, Кол 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Евр 10:37

+ 18:9 Лк 16:15

+ 18:10 Илҷ 3:1

+ 18:11 Мф 6:5

+ 18:12 Лк 5:33, Лк 11:42

+ 18:14 Мф 23:12, Лк 14:11

• 18:15 Мф 19:13-15, Мк 10:13-16

+ 18:17 Мф 18:3

• 18:18 Мф 19:16-30, Мк 10:17-31

+ 18:18 Лк 10:25

+ 18:21 Флп 3:6

+ 18:22 Лк 12:33

+ 18:27 Мк 14:36

+ 18:28 Лк 5:11

+ 18:29 Лк 14:26

• 18:31 Мф 20:17-19, Мк 10:32-34

+ 18:33 Лк 9:22, Лк 24:7, Ин 2:19

+ 18:34 Лк 2:50, Лк 9:45

• 18:35 Мф 20:29-34, Мк 10:46-52

+ 18:38 Мф 22:42, Лк 1:32

+ 18:42 Лк 7:50, Еф 2:8

+ 19:7 Лк 5:30, Лк 15:2

+ 19:8 Лк 3:14

+ 19:9 Лк 3:8, Ин 8:33, Ин 8:39

• 19:11 Мф 25:14-30

+ 19:11 Лк 17:20, Илҷ 1:6

+ 19:14 Ин 15:8

+ 19:17 Лк 16:10

+ 19:26 Мф 13:12

+ 19:27 Мф 22:7, Лк 20:16

• 19:28 Мф 21:1-11, Мк 11:1-11, Ин 12:12-19

+ 19:29 Илҷ 1:12

+ 19:39 Мф 21:15-16

+ 19:41 Ин 11:35

+ 19:44 Лк 21:6

• 19:45 Мф 21:12-17, Мк 11:15-19, Ин 2:13-22

• 20:1 Мф 21:23-27, Мк 11:27-33

+ 20:2 Илҷ 4:7

+ 20:4 Лк 3:3

+ 20:5 Лк 7:30

+ 20:6 Лк 7:26, Лк 9:8

• 20:9 Мф 21:33-46, Мк 12:1-12

+ 20:9 Мк 13:34

+ 20:12 Лк 11:48-49

+ 20:13 Мф 3:17, Евр 1:1

+ 20:14 Евр 1:2

+ 20:15 Евр 13:12

+ 20:16 Илҷ 13:46

• 20:19 Мф 22:15-22, Мк 12:13-17

+ 20:20 Лк 6:7, Лк 14:1, Лк 11:54

+ 20:22 Мф 17:24-25

+ 20:23 Мк 7:6, Лк 12:1

+ 20:25 Рим 13:7

• 20:27 Мф 22:23-33, Мк 12:18-27

+ 20:27 Илҷ 23:8

+ 20:35 2 Фес 1:5

+ 20:40 Мф 22:46

• 20:41 Мф 22:41-46, Мк 12:35-40

+ 20:41 Лк 1:32, Лк 18:38

+ 20:42 Илҷ 2:34-35

+ 20:46 Лк 11:43

• 21:1 Мк 12:41-44

+ 21:1 Мф 27:6, Ин 8:20

+ 21:4 2 Кор 8:1-3, 2 Кор 8:12

• 21:5 Мф 24:1-14, Мк 13:1-13

+ 21:6 Лк 19:44

+ 21:8 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3,

+ 21:10 Аз.ч. 6:4

+ 21:11 Илҷ 11:28, Аз.ч. 6:8, Аз.ч. 6:12

+ 21:12 Илҷ 4:3, Илҷ 17:6, Илҷ 18:12, Илҷ 24:1, Илҷ 25:6

+ 21:15 Илҷ 6:10

+ 21:18 Илҷ 27:34

• 21:20 Мф 24:15-21, Мк 13:14-19

+ 21:23 Мф 27:25, 1 Фес 2:16

+ 21:24 Аз.ч. 11:2

• 21:25 Мф 24:29-31, Мк 13:24-27

• 21:29 Мф 24:32-35, Мк 13:28-31

+ 21:32 Лк 9:27

+ 21:33 2 Пет 3:10

+ 21:36 Мф 25:13, 1 Фес 5:6, Лк 18:1, Рим 12:12, Еф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 21:37 Мф 21:23, Мф 26:55

• 22:1 Мф 26:1-5, Мф 26:14-16, Мк 14:1-2, Мк 14:10-11, Ин 11:45-53

+ 22:3 Ин 13:2

+ 22:6 Илҷ 1:16

• 22:7 Мф 26:17-25, Мк 14:12-21, Ин 13:21-30

+ 22:7 1 Кор 5:7

• 22:14 Мф 26:26-30, Мк 14:22-26, 1 Кор 11:23-25

+ 22:16 Аз.ч. 19:9

+ 22:19 Ин 6:51, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:24

+ 22:21 Ин 13:18

+ 22:22 Илҷ 2:23

• 22:24 Мф 18:1-5, Мк 9:33-37, Лк 9:46-50

+ 22:26 Мф 20:26, Мк 10:43-44

+ 22:27 Мф 20:28, Ин 13:4-5

+ 22:28 Евр 2:18

+ 22:29 Лк 12:32

+ 22:30 Мф 19:28, Аз.ч. 3:21

• 22:31 Мф 26:31-35, Мк 14:27-31, Ин 13:36-38

+ 22:32 Ин 17:9

+ 22:33 Ин 21:19, Илҷ 12:4

+ 22:35 Лк 9:3, Лк 10:4

• 22:39 Мф 26:36-46, Мк 14:32-42

+ 22:40 Мф 6:13

+ 22:42 Мк 10:38, Ин 18:11, Евр 5:7, Мф 6:10

+ 22:43 Мф 4:11, Мк 1:13

• 22:47 Мф 26:47-56, Мк 14:43-50, Ин 18:3-11

+ 22:47 Илҷ 1:16

+ 22:49 Лк 22:38

+ 22:53 Лк 20:1, Еф 6:12

• 22:54 Мф 26:57-58, Мф 26:69-75, Мк 14:53-54, Мк 14:66-72, Ин 18:12-18, Ин 18:25-27

+ 22:61 Лк 22:34

• 22:63 Мф 26:67-68, Мк 14:65

• 22:66 Мф 26:59-66, Мк 14:55-64, Ин 18:19-24

+ 22:69 Мк 16:19, Илҷ 7:56, Евр 1:3

+ 22:71 Мф 9:3, Ин 10:36

• 23:1 Мф 27:1-2, Мф 27:11-14, Мк 15:1-5, Ин 18:28-30

+ 23:1 Лк 3:1, Лк 13:1, Илҷ 3:13, Илҷ 4:27, 1 Тим 6:13

+ 23:2 Илҷ 17:7, Лк 20:25

+ 23:3 Мф 2:2

+ 23:4 Ин 18:38, Ин 19:4, Евр 4:15

+ 23:7 Лк 3:1, Лк 9:7

+ 23:8 Лк 9:9

• 23:13 Мф 27:15-26, Мк 15:6-15, Ин 18:39

• 23:26 Мф 27:32-44, Мк 15:21-32, Ин 19:17-27

+ 23:29 Мк 13:17, Лк 21:23

+ 23:30 Аз.ч. 6:16

+ 23:34 Илҷ 7:60,

+ 23:35 Лк 9:35, Ин 10:18

+ 23:41 Лк 23:4, Евр 4:15

• 23:44 Мф 27:45-56, Мк 15:33-41, Ин 19:28-30

* 23:44 Грек тілінде: «алты частаң тоғыс часха читіре» тіп пазылча. Пісте пу сӧстер «кӱнӧрте он ікі частаң ӱс часха читіре» тіп сӧстерге килісче.

+ 23:46 Илҷ 7:59

+ 23:48 Лк 18:13

+ 23:49 Лк 8:2

• 23:50 Мф 27:57-61, Мк 15:42-47, Ин 19:38-42

• 24:1 Мф 28:1-10, Мк 16:1-8, Ин 20:1-10

* 24:1 Иудейлернің неделя позырах кӱннең пасталӌаң.

+ 24:4 Ин 20:12

+ 24:7 Лк 9:22, Лк 18:33, Ин 2:19

+ 24:8 Ин 2:22

+ 24:10 Мк 15:40, Лк 8:2-3

+ 24:11 Мк 16:11

• 24:13 Мк 16:12-13

* 24:13 Алтон стадийӌе – он пір километрге тиң.

+ 24:16 Ин 20:14

+ 24:18 Ин 19:25

+ 24:20 Илҷ 2:23

+ 24:26 1 Пет 1:11

+ 24:27 Илҷ 8:35

+ 24:30 Лк 9:16

+ 24:34 1 Кор 15:5

• 24:36 Мф 28:16-20, Мк 16:14-18, Ин 20:19-23, Илҷ 1:6-8

+ 24:37 Мф 14:26, Мк 6:49

+ 24:39 1 Ин 1:1

+ 24:41 Ин 21:5

+ 24:45 Илҷ 16:14

+ 24:46 Лк 24:27

+ 24:48 Илҷ 1:8

+ 24:49 Ин 14:26, Илҷ 1:8, Илҷ 1:4, Илҷ 2:4

• 24:50 Мк 16:19-20, Илҷ 1:9-11

+ 24:50 Мф 21:17, Лк 19:29, Ин 11:18, Илҷ 1:9

+ 24:52 Мф 28:9

+ 24:53 Илҷ 2:46, Илҷ 3:1, Илҷ 5:21

+ 1:1 Аз.ч. 19:13, Ин 20:28, 1 Ин 5:20, Флп 2:6

+ 1:3 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Евр 1:2

+ 1:4 Ин 5:26, Ин 11:25, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11, Ин 8:12, Ин 9:5, Ин 12:46

* 1:5 «Чаап полбаан» сӧстерні грек тілінде «піл полбаан» тіп тее оңнирға чарир.

+ 1:6 Мф 3:1, Мк 1:4, Лк 1:80, Лк 3:2

+ 1:7 Ин 3:26, Ин 5:33, Ин 10:41, Ин 20:31, Илҷ 19:4

* 1:9 «Чир ӱстӱне тӧреен полған на кізіні чарытчатхан» тіп сӧстерні «Полған на кізіні чарытчатхан Чарых чир ӱстӱне килче» тіп тее оңнирға чарир.

+ 1:9 1 Пет 2:9

+ 1:11 Ин 5:43

+ 1:12 Мф 5:9, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14

+ 1:13 Ин 3:3, Иак 1:18

+ 1:14 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, 1 Тим 3:16, Евр 2:14

+ 1:15 Мф 3:11

+ 1:17 Ин 7:19, Ин 14:6

+ 1:18 Ин 6:46, 1 Ин 4:12, Кол 1:15, 1 Тим 6:16

• 1:19 Мф 3:1-12, Мк 1:2-8, Лк 3:15-17

+ 1:20 Илҷ 13:25

* 1:21 Илия – ӱребеен, че Худай тигірзер алып алған Пурунғы Молӌағдағы ухаанӌы. Кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Ханнардаңар 4-ӌі» (4 Царств) киндезі 2:1-17 . Иудейлер аның чирзер Мессийдең пурун килерін сағааннар.

* 1:21 Андағда ухаанӌызың ма? – ол туста иудейлер Христостың килерінеңер чарлир ухаанӌыны сағыпчатханнар. Кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Чахығны хатап чарлааны» (Второзаконие) киндезі 18:15, 18 . «Ухаанӌы» – кӧр чарыдылығ сӧстікте.

+ 1:21 Мф 17:12-13, Лк 1:17,

+ 1:29 1 Пет 1:19, 1 Ин 2:2, 1 Ин 4:10

+ 1:31 Лк 1:17

+ 1:32 Мф 3:16, Мк 1:10, Лк 3:22

+ 1:33 Илҷ 1:5

+ 1:35 Мф 11:2, Мк 2:18, Лк 11:1

+ 1:36 Ин 1:29

+ 1:38 Ин 18:4, Ин 18:7

* 1:39 Гректернің «он час» теені пістің оңдайда тӧрт час иирге килісче.

+ 1:40 Мф 4:18-20, Мк 1:16-20, Лк 5:2-11

* 1:41-42 Кифа – хакас тілінде «хайа» теені полча.

+ 1:41 Ин 4:25

+ 1:42 Мф 16:18, Мк 3:16, Гал 1:18, 1 Кор 1:12

+ 1:44 Ин 12:21

* 1:45 Моисей Чахии паза ухаанӌыларның пічии – Мында иудейлернің кибірлеріндегі Пурунғы Молӌағдағы пічиинің чардыхтарынаңар чоохталча.

+ 1:45 Ин 21:2, Лк 24:27, Мф 2:23, Лк 2:39

+ 1:47 Рим 9:6

+ 1:49 Мф 27:11, Мф 27:42, Ин 11:27

+ 2:1 Ин 4:46, Ин 21:2

+ 2:4 Мк 14:41, Ин 7:6, Ин 7:30, Ин 8:20, Ин 13:1

* 2:6 Ікі-ӱс синег – грек тілінде сигізонӌа алай пір чӱс чибіргіӌе литр теені полча.

+ 2:6 Ин 3:25

+ 2:12 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

• 2:13 Мф 21:12-13, Мк 11:15-17, Лк 19:45-46

+ 2:13 Ин 6:4, Ин 11:55

+ 2:16 Лк 2:49

+ 2:18 Ин 4:48, Ин 6:30, 1 Кор 1:22

+ 2:19 Мк 8:31, Мк 14:58, Мк 15:29, Ин 10:18

+ 2:22 Лк 24:8, Ин 12:16

+ 2:23 Ин 11:45

+ 3:1 Ин 7:50, Ин 19:39

+ 3:5 Мк 16:16, Илҷ 2:38, Мф 5:20, 1 Кор 15:50

* 3:8 Чил – пу сӧс грек тілінде ікі сӧсті таныхтапча: «чил» алай «хут». Аннаңар чил, хутты таныхтап, аның орнына тузаланадыр.

+ 3:13 Ин 6:38, 1 Кор 15:47, Еф 4:9

* 3:14-15 Чис чыланнаңар чоохтаңар кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Саннар» (Числа) киндезі 21:4-9 .

* 3:14-15 Иисустың кӧні чооғы 15-ӌі алай 21-ғы стихте тоозылча.

+ 3:14 Ин 8:28, Ин 12:32

+ 3:16 Рим 5:8, Еф 2:4, 1 Ин 3:1, 1 Ин 4:10

+ 3:17 Ин 8:15, Ин 12:47

+ 3:18 Мк 16:16

+ 3:19 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 7:7

+ 3:20 Еф 5:13

+ 3:22 Ин 4:1-2

+ 3:24 Мф 11:2, Мк 6:17-18, Лк 3:19-20

+ 3:25 Ин 2:6

+ 3:26 Ин 1:7, Ин 5:33

+ 3:27 1 Кор 4:7

+ 3:28 Мк 1:2, Ин 1:20

+ 3:29 Мф 9:15, Мф 25:1-13, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2, Мф 9:15, Мк 2:19

+ 3:33 Ин 8:26

+ 3:35 Мф 3:17, Мф 17:5, Ин 5:20

+ 3:36 Ин 5:24, Ин 6:40, 1 Ин 5:12-13

+ 4:2 Ин 3:22

+ 4:3 Ин 2:11-12

+ 4:4 Лк 9:52-53

* 4:5 Иаков – Авраамның пархазы, еврей чонның ӧбекелерінің пабазы.

* 4:9 «Иудейлер самарларнаң пір ідіснең тузаланмаӌаңнар» сӧстерні «Иудейлернең самарларның араларында палғалыс чох полған» тіп тілбестирге дее чарир.

+ 4:14 Ин 7:38

+ 4:19 Ин 9:20

+ 4:22 Илҷ 13:23, Рим 3:1-2

+ 4:23 Рим 8:15, Еф 6:18,

+ 4:24 2 Кор 3:17

+ 4:25 Ин 1:41, Мф 11:2,

+ 4:26 Ин 9:37

+ 4:34 Ин 5:30, Ин 6:38, Ин 9:4, Ин 14:31

+ 4:35 Мф 9:38, Лк 10:2

+ 4:36 1 Кор 3:6-9

+ 4:42 Ин 1:29, 1 Ин 4:14

+ 4:44 Мф 13:57, Мк 6:4, Лк 4:24

+ 4:45 Ин 2:23

+ 4:46 Ин 2:1, Ин 21:2, Ин 2:12

+ 4:48 Ин 2:18, Ин 6:30, 1 Кор 1:22

* 4:52 Гректернің «читі час» теені пістің оңдайда пір часха килісче.

+ 4:53 Мф 8:13, Илҷ 16:34, Илҷ 18:8

+ 4:54 Ин 2:11

+ 5:8 Мф 9:6-7, Мк 2:11, Лк 5:24

+ 5:16 Ин 15:20

+ 5:18 Ин 7:1, Флп 2:6

+ 5:20 Мф 3:17, Мф 17:5, Ин 3:35, Ин 10:17, Ин 15:9, Ин 17:26

+ 5:21 Рим 8:11, 1 Кор 15:45

+ 5:22 Ин 17:2, Илҷ 10:42

+ 5:23 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20, Ин 15:23

+ 5:24 Ин 3:36, Ин 6:40, Ин 20:31, 1 Ин 5:9-13, 1 Ин 3:14

+ 5:25 Мф 27:52-53, Еф 2:1, Еф 2:5

+ 5:26 Ин 1:4, Ин 11:25, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11

+ 5:28 Ин 11:25, Ин 11:43

+ 5:30 Мк 14:36, Ин 6:38, Ин 8:16

+ 5:31 Ин 8:13

* 5:32 «Пасха киречі» сӧстер кіреске тӱзірӌең Иоанны даа, Худайны даа таныхтапча поларлар.

+ 5:33 Ин 1:7, Ин 3:26, Ин 10:41

+ 5:35 Мф 5:16, 2 Пет 1:19

+ 5:36 Ин 8:18, Ин 10:25, 1 Ин 5:9

+ 5:39 Лк 24:27

+ 5:41 1 Фес 2:6

+ 5:43 Ин 10:25, Ин 12:12, Ин 1:11, Ин 3:11-12

+ 5:44 Ин 12:43

• 6:1 Мф 14:13-21, Мк 6:30-44, Лк 9:10-17

+ 6:4 Ин 2:13, Ин 11:55

+ 6:5 Ин 1:44,

* 6:7 Ікі чӱс динарий – гректернің читі айның чал ахчазын таныхтаӌаң.

+ 6:8 Ин 1:40, Ин 1:44

+ 6:11 Мф 15:36

* 6:14 Ухаанӌы – ол туста иудейлер Мессий-Христостың килерінеңер чарлир ухаанӌыны сағыпчатханнар. Аннаңар кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Чахығны хатап чарлааны» (Второзаконие) киндезі 18:15, 18 .

+ 6:14 Мф 11:2-3, Ин 4:25, Ин 11:27

• 6:16 Мф 14:22-27, Мк 6:45-52

* 6:19 Гректернің 25–30 стадий пис-алты километрӌе полча.

+ 6:29 1 Ин 3:23

+ 6:30 Мф 12:38, Ин 2:18, Ин 4:48, 1 Кор 1:22

* 6:31 Манна – ол кічиӌек тоғылах тамах. Худай, Израиль кізілері хуу чазыда полғанда, иртен сай оларға аны пирӌең.

+ 6:34 Ин 4:15

+ 6:35 Ин 4:14, Ин 7:37

+ 6:37 Ин 17:6

+ 6:38 Ин 3:13, 1 Кор 15:47, Мк 14:36, Ин 5:30

+ 6:39 Мф 18:14, Ин 10:28-29

+ 6:40 Ин 3:35, Ин 5:24, 1 Ин 5:12-13

+ 6:42 Мф 13:55

+ 6:44 Ин 12:32

+ 6:46 Мф 11:27, Ин 1:18

+ 6:51 Ин 3:13, Мф 26:26-28

+ 6:53 Мк 14:22-24, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:27

+ 6:56 Ин 15:4-5, 1 Ин 3:24

+ 6:62 Мк 16:19, Лк 24:51, Илҷ 1:9

+ 6:63 2 Кор 3:6

+ 6:64 Ин 13:11

+ 6:69 Мк 1:24

+ 6:70 Ин 13:2, Ин 13:27

+ 6:71 Ин 18:2-3

+ 7:1 Ин 5:18, Ин 8:37, Ин 11:53

+ 7:3 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 2:12, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 7:6 Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 7:7 Ин 15:18, Ин 3:19

+ 7:13 Ин 19:38

+ 7:16 Ин 8:28, Ин 12:49, Ин 14:10

+ 7:18 Ин 5:41, Ин 8:50

+ 7:19 Ин 1:17

+ 7:20 Мк 3:22, Ин 8:48, Ин 10:20

+ 7:23 Мф 12:2, Ин 5:16

+ 7:24 Ин 8:15

+ 7:27 Ин 8:14, Ин 9:29, Ин 19:9

+ 7:29 Мф 11:27, Ин 8:55

+ 7:30 Ин 10:39, Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 7:31 Ин 8:30

+ 7:33 Мк 14:7, Ин 14:19, Ин 16:5

+ 7:34 Ин 8:21-22, Ин 13:33

+ 7:37 Мф 11:28, Мф 5:6, Ин 4:14, Ин 6:35

+ 7:39 Илҷ 2:4

+ 7:40 Ин 1:21

+ 7:42 Мф 2:1, Лк 2:4-7

+ 7:43 Ин 9:16, Ин 10:19

+ 7:48 1 Кор 1:20, 1 Кор 2:8

+ 7:50 Ин 3:1, Ин 19:39

+ 8:6 Лк 11:54, Лк 20:20

+ 8:7 Рим 2:1, Рим 2:22

+ 8:11 Ин 5:14

+ 8:12 Лк 2:30, Ин 1:4, Ин 1:9, Ин 12:35

+ 8:13 Ин 5:31

+ 8:14 Ин 13:3, Ин 16:28, Ин 7:27

+ 8:15 Ин 3:17, Ин 7:24, Ин 12:47

+ 8:16 Ин 5:30, Ин 16:32

+ 8:18 Ин 5:36, 1 Ин 5:9

+ 8:19 Мф 11:27, Ин 16:3

+ 8:20 Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 13:1

+ 8:21 Ин 7:34-35, Ин 13:33

+ 8:23 1 Ин 4:5, Ин 17:14

* 8:25 «Иң пастабох сірерге, позымны адап, чоохтаан полғам» сӧстер Синодальнай Библияда «Тіпчем сірерге, Мин чир чайалғаннаң сығара полчам» тіп тілбестелчелер.

+ 8:26 Ин 15:15, Ин 3:33

+ 8:28 Ин 3:14, Ин 12:32, Ин 5:30, Ин 7:16

+ 8:29 Ин 4:34, Ин 6:38

+ 8:30 Ин 7:31

+ 8:32 Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 8:33 Мф 3:9

+ 8:34 2 Пет 2:19, Рим 6:16-20, Тит 3:3

+ 8:35 Гал 4:30

+ 8:37 Ин 5:18, Ин 7:1, Ин 11:53

+ 8:39 Лк 19:9

+ 8:44 1 Ин 3:8, 1 Ин 3:10, 1 Ин 3:12, 2 Кор 11:3, Аз.ч. 12:9

* 8:48 Самарлар – Самар чирінің чуртағӌылары. Иудейлер оларны пу харахнаң кӧрбеӌеңнер. Кӧр чарыдығлығ сӧстікте.

+ 8:48 Мк 3:22, Ин 7:20

+ 8:49 Ин 5:23

+ 8:50 Ин 5:41, Ин 7:18

+ 8:51 Ин 5:24, Ин 11:26

+ 8:54 Евр 5:5, Ин 17:1, Илҷ 3:13, 2 Пет 1:17

+ 8:55 Ин 7:28-29

+ 8:56 Мф 13:17, Лк 17:22

+ 8:59 Ин 10:31

+ 9:4 Ин 4:34, Ин 11:9, Ин 12:35

+ 9:5 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 12:46

+ 9:6 Мк 7:33, Мк 8:23

+ 9:7 Лк 13:4

+ 9:14 Ин 5:9

+ 9:16 Ин 7:43, Ин 10:19

+ 9:17 Ин 4:19, Ин 6:14

+ 9:22 Ин 7:13, Ин 12:42, Ин 16:2

* 9:24 «Сынны чоохтирға сӧс пир!» сӧстер орнында грек тілінде «Худайны сабландыр» тіп сӧстер турча. «Худайны сабландыр» теені «Сынны чоохтирын» таныхтапча.

+ 9:29 Ин 7:27, Ин 8:14

+ 9:37 Ин 4:26

+ 9:40 Рим 2:19

+ 9:41 Ин 15:22, Иак 4:17

+ 10:6 Мк 6:52, Мк 8:17

+ 10:11 Евр 13:20, Ин 15:13, 1 Ин 3:16

+ 10:12 Мф 7:15, Илҷ 20:29

+ 10:15 Мф 11:27

+ 10:16 Ин 11:52, Лк 12:32

+ 10:17 Мф 3:17, Ин 5:20

+ 10:18 Ин 2:19

+ 10:19 Ин 7:43, Ин 9:16

+ 10:20 Мк 3:22, Ин 7:20, Ин 8:48,

* 10:22 «Иерусалимдегі храмны Худайға чарытхан кӱн» – Еврей тілінең «Ханука». Иудей киртінізінің пайрамы. Ол Иисус Христос тӧреелекке ікі чӱс чыл азынада пасха киртіністіг азымахчыларның худайларының сомын Иерусалим храмынаң сығарғанға чарыдылча.

+ 10:23 Илҷ 3:11, Илҷ 5:12

+ 10:24 Мф 26:63, Ин 1:24-25, Ин 1:41

+ 10:25 Ин 5:36

+ 10:28 Ин 3:16, Ин 17:12

+ 10:30 Ин 17:11

+ 10:31 Ин 8:59

+ 10:33 Мф 9:3

+ 10:36 Ин 3:17, Мк 2:7, Мк 14:64

+ 10:38 Ин 14:10

+ 10:39 Лк 4:30, Ин 7:30

+ 10:40 Ин 1:28

+ 10:41 Ин 1:7, Ин 3:26, Ин 5:33

+ 10:42 Ин 7:31

+ 11:1 Лк 10:38-39

+ 11:2 Ин 12:3

+ 11:8 Ин 8:59, Ин 10:31

+ 11:9 Ин 9:4, Ин 12:35

+ 11:11 Мф 9:24, Мк 5:39,

+ 11:16 Мф 10:3, Мк 3:18, Лк 6:15, Ин 14:5, Ин 20:24, Ин 21:2, Илҷ 1:13, Ин 13:37

* 11:18 Гректернің 15 стадий теені ӱсче километр полча.

+ 11:24 Лк 14:14, Ин 5:29, Ин 6:39

+ 11:25 Ин 1:4, Ин 5:26, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11

+ 11:26 Ин 5:24, Ин 8:51

+ 11:27 Мф 11:2, Ин 1:49, Мф 16:16, Мк 8:29

+ 11:35 Лк 19:41

+ 11:37 Ин 9:6-7

+ 11:38 Мф 27:60

+ 11:41 Ин 17:1

+ 11:42 Ин 3:17

+ 11:43 Ин 5:28

+ 11:44 Ин 5:28

• 11:45 Мф 26:1-5, Мк 14:1-22, Лк 22:1-2

+ 11:45 Ин 2:23

+ 11:50 Ин 18:14

+ 11:51 Мк 10:45

+ 11:52 Ин 10:16, 1 Ин 2:2

+ 11:53 Мк 14:1, Ин 5:18, Ин 7:1, Ин 8:37

+ 11:55 Ин 2:13, Ин 6:4,

+ 11:57 Ин 7:11

• 12:1 Мф 26:6-13, Мк 14:3-9, Лк 7:36-50

+ 12:1 Ин 11:55, Мф 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18

+ 12:2 Лк 10:38

* 12:3 Литра – грек тілінде 327 граммны таныхтапча.

* 12:3 Миро хайах арығ нард ӧзімінең иділедір.

+ 12:3 Ин 11:2

* 12:5 Пір динарий – пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазы.

+ 12:6 Ин 13:29

+ 12:9 Ин 11:44

• 12:12 Мф 21:4-9, Мк 11:7-10, Лк 19:35-38

* 12:13 Осанна! – Пу сӧс еврей тілінең, ол «пісті арачыла» теені полча. Іди хан кізіні улуғлап удурлаӌаңнар.

+ 12:15 Мф 21:4-5

+ 12:16 Ин 2:22

+ 12:19 Ин 11:47-48

+ 12:21 Ин 1:44

+ 12:23 Ин 2:4, Ин 17:1

+ 12:24 1 Кор 15:36

+ 12:25 Мф 10:39, Лк 14:26

+ 12:27 Мк 14:34, Ин 13:21

+ 12:28 Мк 1:11, Мк 9:7

+ 12:29 Илҷ 23:9

+ 12:30 Ин 11:42

+ 12:31 Ин 16:11, 2 Кор 4:4, Кол 2:15

+ 12:32 Ин 3:14, Ин 8:28, Ин 6:44

+ 12:33 Ин 18:32

+ 12:35 Ин 1:4, Ин 8:12, Еф 5:8, Ин 9:4, Ин 11:9, 1 Ин 1:6

+ 12:36 Лк 16:8, 1 Фес 5:5

+ 12:38 Рим 10:16

+ 12:40 Мф 13:15, Мк 4:12, Илҷ 28:27

+ 12:42 Ин 3:1, Ин 9:22, Ин 16:2

+ 12:43 Ин 5:44

+ 12:44 Мф 10:40, Ин 13:20, Ин 14:1

+ 12:45 Ин 14:9

+ 12:46 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 9:5

+ 12:47 Ин 3:17, Ин 4:42, Ин 8:15

+ 13:1 Ин 12:1, Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 8:20

+ 13:2 Ин 6:70

+ 13:3 Мф 11:27, Ин 17:2, Ин 8:14, Ин 16:28

+ 13:5 Мф 20:28, Лк 22:27

+ 13:8 1 Кор 6:11, Еф 5:26, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 13:10 Ин 15:3

+ 13:11 Ин 6:64, Ин 18:2

+ 13:13 Мф 7:22, Мф 23:8, Лк 6:46, Флп 2:11

+ 13:14 1 Тим 5:10

+ 13:15 1 Пет 2:21

+ 13:16 Лк 6:40, Ин 15:20

+ 13:17 Мф 24:46, Лк 11:28, Иак 1:22, Рим 2:13

• 13:18 Мф 26:21-25, Мк 14:18-21, Лк 22:21-23

+ 13:18 Ин 6:70,

+ 13:19 Мк 13:23, Ин 14:29, Ин 16:4

+ 13:20 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 12:44

+ 13:21 Мк 14:34, Ин 12:27

+ 13:23 Ин 19:26, Ин 20:2, Ин 21:7, Ин 21:20

+ 13:29 Ин 12:6

+ 13:31 1 Пет 4:11

+ 13:32 Ин 17:1, Ин 17:5

+ 13:33 Ин 7:34, Ин 8:21

+ 13:34 1 Ин 2:7-8, 1 Ин 3:11, 2 Ин 1:5, Ин 15:12

• 13:36 Мф 26:31-35, Мк 14:27-31, Лк 22:31-34

+ 13:37 Ин 11:16, Ин 21:19

+ 13:38 Ин 18:27

+ 14:1 Ин 12:44

+ 14:3 Ин 14:1, 1 Фес 4:17

+ 14:5 Ин 11:16

+ 14:6 Ин 1:17, Ин 11:25, Евр 10:20

+ 14:8 Ин 1:43, Ин 12:21

+ 14:9 Ин 12:45

+ 14:10 Ин 10:38

+ 14:11 Ин 5:36

+ 14:12 Ин 8:14, Ин 13:3, Ин 16:28

+ 14:14 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 15:16, Ин 16:23, 1 Ин 3:22

+ 14:15 Мф 28:20, 1 Ин 5:3, 2 Ин 1:6, Рим 13:10

+ 14:16 Ин 15:26, Ин 16:13

+ 14:17 1 Кор 2:14, Илҷ 2:4

+ 14:19 Ин 7:33

+ 14:21 Ин 16:27

+ 14:22 Лк 6:16, Илҷ 1:13

+ 14:23 Аз.ч. 3:20

+ 14:26 Ин 15:26, Ин 16:13, 1 Кор 2:10, 1 Ин 2:20, Лк 24:49

+ 14:27 Флп 4:7, Кол 3:15

+ 14:28 Ин 14:1-2, 1 Кор 11:3, 1 Кор 15:24

+ 14:29 Мк 13:23, Ин 13:19

+ 14:30 Ин 12:31, Еф 2:2

+ 15:2 Мф 3:10, Мф 7:19

+ 15:3 Ин 13:10

+ 15:4 1 Ин 2:6

+ 15:5 Рим 11:17, Ин 6:56, 1 Ин 3:24, Мк 4:20

+ 15:6 Мф 13:42

+ 15:7 Ин 14:14

+ 15:9 Мф 3:17, Ин 5:20

+ 15:11 Ин 3:29, Ин 16:24, Ин 17:13, 1 Ин 1:4, 2 Ин 1:12

+ 15:12 Ин 13:34

+ 15:13 Ин 10:11, 1 Ин 3:16, Рим 5:7-8, Еф 5:2

+ 15:14 Мк 3:35

+ 15:15 Ин 3:32, Ин 8:26

+ 15:16 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 14:14, Ин 16:23

+ 15:17 1 Ин 2:7, 1 Ин 3:11, 2 Ин 1:5

+ 15:18 Мк 13:13, Ин 7:7, 1 Ин 3:13

+ 15:19 Ин 8:23, Ин 17:14

+ 15:20 Мф 10:24, Лк 6:40, Ин 13:16, Ин 5:16, 1 Кор 4:12, 2 Кор 4:9, 1 Фес 2:15, 2 Тим 3:12

+ 15:22 Ин 9:41

+ 15:23 Ин 5:23

+ 15:24 Ин 7:31, Ин 10:37

+ 15:26 Ин 14:17, Ин 16:13, Илҷ 5:32, 1 Ин 5:6-8

+ 15:27 Лк 24:48, Ин 19:35, Илҷ 1:8

+ 16:2 Ин 9:22, Ин 12:42, Илҷ 8:1, Илҷ 9:1, Илҷ 26:9

+ 16:3 Ин 18:19

+ 16:4 Мк 13:23, Ин 13:19, Ин 14:29

+ 16:5 Ин 7:33, Ин 14:12

+ 16:7 Ин 15:26

+ 16:9 Ин 8:24

+ 16:11 Ин 12:31, Кол 2:15

+ 16:13 Ин 14:17, Ин 15:26, 1 Ин 2:20, 1 Кор 2:10

+ 16:15 Ин 17:10

+ 16:16 Ин 7:33

+ 16:20 Мф 9:15

+ 16:22 2 Кор 6:10

+ 16:23 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 14:14, Ин 15:16

+ 16:24 Ин 3:29, Ин 15:11, Ин 17:13, 2 Ин 1:12

+ 16:25 Мк 8:32

+ 16:27 Ин 14:21

+ 16:28 Ин 8:14, Ин 13:3

+ 16:30 Ин 2:24-25

+ 16:32 Мф 26:31, Мк 14:27, Ин 8:16

+ 16:33 Ин 14:27, Кол 3:15, Рим 8:37, Аз.ч. 3:21

+ 17:1 Ин 11:41, Ин 2:4, Ин 12:23, Ин 8:54, Ин 13:32

+ 17:2 Мф 28:18, Ин 5:22, Ин 13:3

+ 17:5 Ин 1:1-2

+ 17:8 Ин 6:69

+ 17:9 Лк 22:32

+ 17:10 Ин 16:15,

+ 17:11 Ин 10:30

+ 17:12 2 Фес 3:3, Ин 13:2, Ин 10:28

+ 17:13 Ин 3:29, Ин 15:11, Ин 16:24, 2 Ин 1:12

+ 17:14 Ин 8:23, Ин 15:19

* 17:15 «Хомай киректер» теен сӧстерні грек тілінде «чабал» тіп оңнирға чарир. «Чабал» сӧснең грек тілінде пірееде сайтанны адапчалар.

+ 17:15 Мф 6:13

+ 17:18 Ин 20:21

+ 17:22 Рим 8:30

+ 17:24 Ин 14:3

+ 17:25 Ин 8:55, Ин 10:15

+ 17:26 Мф 3:17, Ин 5:20

• 18:1 Мф 26:47-56, Мк 14:43-50, Лк 22:47-53

+ 18:1 Мф 26:36

+ 18:2 Лк 22:39

+ 18:3 Илҷ 1:16

+ 18:4 Ин 13:1, Ин 1:38, Ин 20:15

+ 18:9 Ин 17:12

+ 18:10 Лк 22:38

+ 18:11 Мк 10:38, Мк 14:36

• 18:12 Мф 26:57-58, Мк 14:53-54, Лк 22:54

* 18:13 Кайафа Рим ӱлгӱзі турғысхан иң улуғ абыс полған. Че, аның алнында иң улуғ абыс Анна полғаннаңар, чон иң улуғ абысха Аннаны санаӌаң. Иоанн даа пу пастағда Аннаны иң улуғ абыс тіп адапча.

+ 18:13 Лк 3:2, Илҷ 4:6

+ 18:14 Ин 11:50

• 18:16 Мф 26:69-70, Мк 14:66-68, Лк 22:55-57

• 18:19 Мф 26:59-66, Мк 14:55-64, Лк 22:66-71

+ 18:20 Ин 7:26

+ 18:22 Илҷ 23:2, Илҷ 23:4

+ 18:26 Ин 18:10

+ 18:27 Мф 26:64, Мк 14:72, Лк 22:60, Ин 13:38

• 18:28 Мф 27:1-2, Мф 27:11-14, Мк 15:1-5, Лк 23:1-5

* 18:28 «Иудейлернің киртініс кибірлеріне тоғыр полбас ӱчӱн» сӧстер «кірленмеске» теені полча. Иудей полбааннарға чағын кірген иудейлер киртініс саринаң кірлен парған поладырлар. Андағ кізілерге Пасха тіп пайрамны ӱлӱкӱннирге чарадылбаӌаң.

+ 18:28 Илҷ 10:28,

+ 18:29 Лк 3:1, Лк 13:1, Илҷ 3:13, Илҷ 4:27, 1 Тим 6:13

+ 18:32 Мк 10:33, Ин 12:33

+ 18:33 Мф 2:2

+ 18:36 Ин 8:23, Ин 17:14

+ 18:37 Ин 3:11, 1 Ин 4:6

+ 18:38 Лк 23:41, Евр 4:15

+ 18:39 Мк 15:6-7

• 19:1 Мф 27:15-31, Мк 15:6-20, Лк 23:13-25

+ 19:4 Лк 23:41, Евр 4:15

+ 19:7 Ин 10:36,

+ 19:9 Илҷ 8:32-33

+ 19:11 Ин 18:2, Ин 18:14

+ 19:12 Илҷ 3:13

* 19:14 Грек пічіктерінде «кӱн ортызы» сӧстернің орнына «алты час» тіп пазыл парған. Пісте пу сӧстер «кӱнӧрте он ікі часха» килісче.

• 19:17 Мф 27:32-44, Мк 15:21-32, Лк 23:26-43

+ 19:20 Евр 13:12

+ 19:25 Лк 24:18, Лк 8:2

+ 19:26 Ин 13:23

• 19:28 Мф 27:45-56, Мк 15:33-41, Лк 23:44-49

* 19:29 Иссоп – пу ӧзімнің салаазынаң чазых ӱчӱн тайығ итчетсе, тузаланӌаңнар. Тайыға салылған малның ханын кізізер тамӌыладар ӱчӱн, иссоптың салааларын, ханда ӧллеп, хахти сапчаңнар.

* 19:31 Кіреске хазаттыртхан кізее тынарға сидік поладыр. Тын хабынар ӱчӱн, кізі, пірееде сӧӧлініп, улуғ тынадыр, че чодазын сыы саптыртхан кізі сӧӧлін полбинча. Тын хабын полбаан кізі табырах ӱреп парча.

+ 19:34 1 Ин 5:6

+ 19:35 Ин 15:27, Илҷ 1:8, 1 Ин 1:1-3, Аз.ч. 1:2

+ 19:36 Мф 1:23, Мф 21:4, Мф 26:56

• 19:38 Мф 27:57-61, Мк 15:42-47, Лк 23:50-56

+ 19:38 Ин 7:13

* 19:39 Пір чӱс литра отыс килограммӌа полған.

+ 19:39 Ин 3:1, Ин 7:50, Мф 2:11

+ 19:40 Ин 11:44

• 20:1 Мф 28:1-10, Мк 16:1-8, Лк 24:1-12

+ 20:1 Лк 8:2

+ 20:2 Ин 13:23

+ 20:9 Лк 24:27

• 20:11 Мк 16:9-11

+ 20:12 Лк 24:4, Илҷ 1:10

+ 20:14 Лк 24:16, Лк 24:31, Ин 21:4

+ 20:15 Ин 1:38, Ин 18:4

+ 20:17 Мф 28:10, Рим 8:29, Евр 2:11

• 20:19 Мф 28:16-20, Мк 16:14-18, Лк 24:36-49

+ 20:21 Ин 17:18

+ 20:23 Мф 16:19, Мф 18:18

+ 20:24 Ин 11:16

+ 20:28 Ин 1:1, 1 Ин 5:20, Флп 2:6

+ 20:29 Мк 15:32, 1 Пет 1:8

+ 20:30 Ин 21:25

+ 20:31 Мф 14:33, Лк 1:35, Ин 1:7, Илҷ 19:4, Ин 3:14-15, 1 Ин 5:13

+ 21:1 Ин 6:1

+ 21:2 Ин 11:16, Ин 14:5, Ин 20:24, Ин 1:45, Ин 2:1, Мф 4:21, Лк 5:10

+ 21:4 Лк 24:16, Лк 24:31, Ин 20:14

+ 21:5 Лк 24:41

+ 21:6 Лк 5:4

+ 21:7 Ин 13:23

+ 21:14 Ин 20:19, Ин 20:26

+ 21:16 Илҷ 20:28, 1 Пет 5:1

+ 21:19 Ин 13:37, 2 Пет 1:14

+ 21:20 Ин 13:23, Ин 13:25

+ 21:22 Мф 16:27, Мк 9:1

+ 21:24 Ин 15:27, 3 Ин 1:12

+ 21:25 Ин 20:30

+ 1:1 Лк 1:3, Мк 16:19, Лк 24:51

+ 1:3 Мф 28:17, Мк 16:14, Лк 24:15-49, Ин 20:19-29, 1 Кор 15:5-7

+ 1:4 Лк 24:49

+ 1:5 Лк 3:3,

+ 1:6 Лк 17:20, Лк 19:11

+ 1:7 1 Фес 5:1

+ 1:8 Илҷ 8:1, Илҷ 8:14, Лк 24:48-49, Мк 16:15

+ 1:9 Мк 16:19

+ 1:10 Мк 9:3, Ин 20:12

+ 1:11 Мф 16:27

* 1:12 Суббота кӱннің чорығы – пу иудейлерге субботада чӧрерге чарадылчатхан чолның узуны полған. Аның сын узуны 800-че метр полча.

* 1:13 Иаковтың харындазы Иуда – пу сӧстернің орнына «Иаковтың оолғы Иуда» тіп тее тілбестирге чарир.

+ 1:13 Мф 10:2-4, Мк 3:17-18, Лк 6:14-16

+ 1:14 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 1:16 Лк 22:47, Лк 22:37, Лк 24:44

+ 1:17 Ин 6:71, Ин 13:21

+ 1:19 Мф 27:8

+ 1:22 Лк 3:3, Лк 24:48

+ 1:23 Илҷ 18:7, Кол 4:11

+ 1:24 Илҷ 15:8

* 2:1 Пу пайрам Пасха ӱлӱкӱннің соонаң илігінӌі кӱнінде таныхталӌаң, ол арыс сапчаң туста иртчең.

+ 2:1 Илҷ 20:16

+ 2:3 Мф 3:11

+ 2:4 Илҷ 4:31, Илҷ 13:52, Лк 24:49, Илҷ 1:4-5

* 2:9 Асий чирі – Турцияның пурунғы ады.

+ 2:11 Илҷ 6:5, Илҷ 13:43

+ 2:13 1 Кор 14:23

* 2:15 Грек тілінде ӱс час теені пістің иртенгі тоғыс часха килісче.

+ 2:19 Мф 24:30, Лк 21:11, Аз.ч. 8:7

+ 2:20 Аз.ч. 6:12

+ 2:21 Рим 10:13

+ 2:22 Ин 3:2

+ 2:23 Лк 22:22, Лк 23:33

+ 2:24 Лк 24:5-6, Рим 8:11

+ 2:28 Мф 7:14, Илҷ 13:35

+ 2:29 Илҷ 13:36

+ 2:33 Мк 16:19, Илҷ 7:55-56, Рим 8:34, Евр 1:3

+ 2:34 Лк 20:42-43

+ 2:37 Лк 3:10, Илҷ 16:30

+ 2:38 Мк 1:4, Илҷ 10:48, Лк 11:13, Илҷ 8:15

+ 2:39 Еф 2:13

* 2:42 Пастағы тигіриб Хан-пиг Иисус Христостың чахааны хоостыра (Мф 26:26-30; Лк 22:15-20; 1 Кор 11:23-25) мындағ чиис чіпчетсе Аның халас сындырӌаң кибірін иртірӌең.

+ 2:44 Илҷ 4:32-37

* 3:1 Грек тілінде тоғыс час теені пістің кӱнӧрте ӱс часха килісче.

+ 3:2 Илҷ 14:8

+ 3:6 2 Кор 6:10

+ 3:7 Мк 1:31, Мк 5:41, Мк 9:27, Илҷ 9:41

+ 3:8 Илҷ 14:10

* 3:11 Соломонның колоннадазы храм ибіре тартылған колоннаданың пір чардығы полған.

+ 3:11 Ин 10:23, Илҷ 5:12

* 3:13 Нымысчы – пу сӧстің орнына «Пала» тіп тілбестирге чарир.

+ 3:13 Ин 8:54, Ин 17:1, 2 Пет 1:17, Лк 23:14, Ин 19:12

+ 3:14 Лк 23:18

+ 3:17 Илҷ 13:27, 1 Тим 1:13

+ 3:21 Лк 1:69-70, Рим 1:2

+ 3:22 Мф 17:5, Илҷ 7:37

+ 4:1 Мф 22:23, Илҷ 23:8

+ 4:3 Лк 21:12

+ 4:6 Мф 26:3, Лк 3:2, Ин 18:13

+ 4:7 Лк 20:2

+ 4:8 Мк 13:11, Илҷ 6:10, Илҷ 13:9

+ 4:9 Илҷ 3:6-8

+ 4:11 Лк 20:17, 1 Пет 2:7

+ 4:12 Мф 1:21

+ 4:14 Илҷ 3:11

+ 4:19 Илҷ 5:29

+ 4:21 Лк 20:6, Лк 22:2, Илҷ 5:26

+ 4:27 Лк 23:1, Лк 23:11, Илҷ 3:13

+ 4:29 Еф 6:19

+ 4:31 Илҷ 2:4, Илҷ 13:52

+ 4:32 Илҷ 2:44

+ 4:34 2 Кор 8:14

+ 4:36 Илҷ 9:27, Илҷ 13:2, Илҷ 15:36, Гал 2:9

+ 5:12 Мк 16:20, Ин 10:23, Илҷ 3:11

+ 5:15 Мк 6:55, Илҷ 19:11-12

+ 5:17 Илҷ 4:1, Илҷ 23:8, Мк 15:10, Илҷ 13:45

+ 5:18 Лк 21:12, Илҷ 4:3

+ 5:19 Илҷ 12:7-10, Илҷ 16:26

+ 5:26 Лк 20:6, Лк 22:2, Илҷ 4:21

+ 5:27 Мф 10:17, Мф 26:59

+ 5:28 Илҷ 4:17-18, Мф 27:25

+ 5:29 Илҷ 4:19

+ 5:32 Лк 24:48, Ин 15:26

+ 5:33 Илҷ 7:54

+ 5:34 Илҷ 22:3,

+ 5:37 Лк 2:2

+ 5:41 Мф 5:12, 1 Пет 4:13-14, 2 Кор 12:10

+ 6:1 Илҷ 9:29

+ 6:3 1 Тим 3:8

+ 6:5 Илҷ 8:5, Илҷ 21:8, Илҷ 2:11, Илҷ 13:43

+ 6:6 1 Тим 4:14, 1 Тим 5:22, 2 Тим 1:6

+ 6:7 Илҷ 12:24, Илҷ 19:20

+ 6:10 Илҷ 4:8, Лк 21:15

+ 6:11 Мф 26:59

+ 6:13 Илҷ 21:28

+ 6:14 Мф 26:61, Ин 2:19-22, Мф 5:17

+ 7:20 Евр 11:23

+ 7:37 Илҷ 3:22

* 7:40 Аарон Моисейнің хада тӧреен харындазы паза полысчызы полған. Соонаң ол пастағы улуғ абыс пол парған.

+ 7:44 Аз.ч. 15:5,

+ 7:48 Илҷ 17:24

+ 7:52 Мф 23:37

+ 7:53 Гал 3:19, Евр 2:2

+ 7:54 Илҷ 5:33

+ 7:55 Мк 16:19

+ 7:56 Мк 1:10, Мк 16:19, Илҷ 7:56, Евр 1:3

+ 7:58 Илҷ 8:1, Илҷ 22:20

+ 7:59 Лк 23:46

+ 7:60 Лк 22:41, Лк 23:34

+ 8:1 Илҷ 22:20, Ин 16:2, Мф 10:23

+ 8:3 Гал 1:13, 1 Кор 15:9, Флп 3:6

+ 8:4 Мк 4:14, Илҷ 11:19

+ 8:5 Илҷ 6:5, Илҷ 21:8

+ 8:7 Лк 4:35, Мк 16:17-18

+ 8:13 Мф 28:19, Илҷ 16:33, Илҷ 18:8

+ 8:14 Илҷ 1:8

+ 8:15 Илҷ 2:38

+ 8:16 Мф 28:19, Илҷ 19:5, Илҷ 10:44, Илҷ 11:15

+ 8:17 Илҷ 9:17, Илҷ 19:6

+ 8:22 2 Тим 2:25

+ 8:25 Ин 4:39

+ 8:26 Илҷ 5:19, Илҷ 10:4, Илҷ 11:13, Илҷ 12:7, Илҷ 27:23

* 8:27 Пурунғы хан-чирлерде хай пірее пӧзік ӱлгӱ пастыхтары евнухтардаң таллалӌаңнар. Иерусалимде, тізең, евнухтарға даа, иудей ниместерге дее храмзар кірерге чарадылбаӌаң.

+ 8:29 Илҷ 10:19

+ 8:31 Рим 10:14

+ 8:35 Лк 24:27

+ 9:1 Илҷ 8:3, Ин 16:2

+ 9:3 Илҷ 22:6-11, Илҷ 26:12-18

+ 9:10 Илҷ 22:12,

+ 9:11 Илҷ 21:39, Илҷ 22:3

+ 9:15 Рим 1:5, Гал 1:15-16, 1 Тим 2:7,

+ 9:16 Илҷ 20:23, 1 Фес 3:3

+ 9:17 Илҷ 8:17, Илҷ 19:6

+ 9:19 Гал 1:17

+ 9:21 Гал 1:13, Гал 1:23

+ 9:22 1 Тим 1:12, Илҷ 18:28

+ 9:23 Илҷ 20:3, Илҷ 23:30

+ 9:25 2 Кор 11:32

+ 9:27 Илҷ 4:36, Илҷ 13:2, Илҷ 15:36, Гал 2:9, 1 Кор 9:6, Гал 1:18-19

+ 9:29 Илҷ 6:1

+ 9:30 Илҷ 11:25

+ 9:34 Илҷ 3:6

+ 9:36 Ин 13:14, 1 Тим 2:10, 1 Тим 5:10

+ 9:40 Мф 9:25, Илҷ 28:8, Иак 5:16

+ 9:41 Мк 1:31, Мк 5:41, Мк 9:27, Илҷ 3:7

+ 10:2 Мф 8:10, Лк 7:4-5

* 10:3 Грек тілінде тоғыс час теені пістің кӱнӧрте ӱс часха килісче.

+ 10:3 Илҷ 3:1

+ 10:4 Илҷ 8:26, Аз.ч. 8:4

+ 10:6 Илҷ 9:43

+ 10:9 Илҷ 11:5-14

+ 10:15 Мк 7:15-16, Рим 14:14, 1 Тим 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Илҷ 8:29

+ 10:22 Лк 7:4-5

+ 10:25 Илҷ 16:29

+ 10:26 Аз.ч. 19:10, Аз.ч. 22:8-9

+ 10:28 Ин 4:9, Ин 18:28

* 10:30 Грек тілінде тоғыс час теені пістің кӱнӧрте ӱс часха килісче.

+ 10:34 Рим 2:11, Рим 10:12

+ 10:35 Рим 10:12

+ 10:37 Мк 1:14

+ 10:38 Мф 3:16, Ин 1:32-33, Мф 4:24, Лк 13:16

+ 10:42 Ин 5:22, Илҷ 17:31, 1 Пет 4:5, 2 Тим 4:1

+ 10:43 Лк 24:27, Рим 3:21

+ 10:46 Мк 16:17, 1 Кор 12:10

+ 10:47 Илҷ 2:4

+ 10:48 Илҷ 2:38

+ 11:2 Илҷ 15:1, Гал 2:12

+ 11:3 Лк 15:2, Гал 2:12

+ 11:5 Илҷ 10:9-32

+ 11:9 Мк 7:19, Илҷ 10:15

+ 11:12 Илҷ 15:9

+ 11:13 Илҷ 8:26

+ 11:15 Илҷ 10:44

+ 11:16 Илҷ 1:5

+ 11:17 Илҷ 2:38

+ 11:19 Илҷ 8:1

+ 11:22 Илҷ 4:36, Илҷ 9:27, Илҷ 13:1

+ 11:24 Илҷ 6:5

+ 11:25 Илҷ 9:30

+ 11:27 Илҷ 13:1, Илҷ 15:32

+ 11:28 Илҷ 21:10, Мф 24:7, Илҷ 18:2

* 12:1 Пу Ирод хан Иисус тӧреен тустарда полған Илбек Иродтаң пасха, че ол аның пархазы, ол 41-44 чылларда хан полған.

+ 12:2 Лк 5:10, Мк 10:39

+ 12:4 Лк 22:33

+ 12:5 2 Кор 1:11, Еф 6:18

+ 12:7 Илҷ 8:26, Илҷ 16:26

+ 12:10 Илҷ 5:19, Илҷ 16:26

+ 12:11 2 Кор 1:10

+ 12:12 Илҷ 13:5, Илҷ 15:37, 1 Пет 5:13, Кол 4:10, 2 Тим 4:11, Флм 1:24

+ 12:15 Мф 18:10-11, Евр 1:14

+ 12:17 Илҷ 15:13, Илҷ 21:18, Иак 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 12:23 Аз.ч. 16:9,

+ 12:24 Илҷ 6:7, Илҷ 19:20

+ 12:25 Илҷ 11:29-30, Илҷ 12:12

* 13:1 «Ирод хан» теені мында Галилей чирінің ханына – Ирод Антипаа палғалыстығ.

+ 13:1 Илҷ 11:27, Илҷ 4:36, Илҷ 11:22, Лк 3:1

+ 13:2 Лк 2:37, Рим 1:1, Гал 1:15

+ 13:5 Илҷ 12:12, Илҷ 15:37, Кол 4:10

+ 13:6 Мф 7:15

* 13:8 Иудейлер, уламох тың оларның пасха хан-чирінде чуртапчатханнары, постарын ікі атнаң аданӌаң оңдайлығ полғаннар: еврейнинең паза гректинең алай ба латиннинең.

+ 13:9 Илҷ 4:8, Илҷ 6:10

+ 13:13 Илҷ 15:38

+ 13:15 Лк 8:41, Илҷ 18:8

+ 13:24 Лк 3:3

+ 13:25 Лк 3:16, Ин 1:20, Ин 1:27

+ 13:27 Илҷ 3:17, Лк 24:26-27

+ 13:28 Лк 23:23

+ 13:29 Лк 23:53

+ 13:30 Лк 24:6

+ 13:31 Илҷ 1:3, Лк 24:48

+ 13:32 Евр 1:5, Евр 5:5

+ 13:34 Рим 6:9,

+ 13:35 Илҷ 2:27

+ 13:36 Илҷ 2:29

+ 13:38 Мф 1:21, 1 Ин 2:12

+ 13:39 Рим 3:20, Гал 2:16, Гал 3:11, Рим 3:28

+ 13:43 Илҷ 2:11, Илҷ 6:5

+ 13:45 Илҷ 5:17

+ 13:46 Илҷ 4:30, Еф 6:19, Мф 10:11, Мф 22:8, Аз.ч. 3:4, Мк 12:9, Илҷ 18:6

+ 13:47 Илҷ 26:23

+ 13:50 1 Фес 2:15

+ 13:51 Мф 10:14, Мк 6:11, Лк 9:5

+ 13:52 Илҷ 2:4, Илҷ 4:31

* 14:1 Пу стих орнына піди тілбестирге чарир: Павелнең Варнава Иконий саарға чидіп, иудейлер синагогазынзар хада кіргеннер. Анда оларның ӧтіг чоохтанғаннары…

+ 14:1 Илҷ 13:5

+ 14:3 Илҷ 4:30, Еф 6:19

+ 14:4 Мф 10:34, Лк 12:51

+ 14:6 Мф 10:23

+ 14:8 Илҷ 3:2

+ 14:9 Мф 9:2

+ 14:10 Илҷ 3:8

+ 14:11 Илҷ 28:6

+ 14:14 Мк 14:63

+ 14:15 1 Фес 1:9

+ 14:17 Мф 5:45,

+ 14:19 2 Кор 11:25

+ 14:22 Кол 1:23, Ин 15:20, 1 Пет 2:21, 1 Пет 5:9, 1 Фес 3:3, 2 Тим 3:12

+ 14:23 Илҷ 13:2, Илҷ 20:32

+ 14:26 Илҷ 13:3

+ 15:2 Гал 5:2

+ 15:7 Илҷ 10:20

+ 15:8 Илҷ 1:24, Илҷ 10:44, Илҷ 10:47

+ 15:9 Илҷ 11:12,

+ 15:10 Гал 5:1

+ 15:11 Еф 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7

+ 15:13 Илҷ 12:17, Иак 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 15:20 1 Кор 8:1, 1 Кор 10:19-20, Аз.ч. 2:14,

+ 15:22 1 Пет 5:12, 2 Кор 1:19, 2 Фес 1:1

+ 15:24 Гал 1:7, Гал 5:10

+ 15:28 Илҷ 15:20

+ 15:32 Илҷ 11:27

+ 15:35 Илҷ 13:1

+ 15:37 Илҷ 12:12, Илҷ 13:5, Кол 4:10

+ 15:38 Илҷ 13:13

+ 15:40 Илҷ 15:32

+ 16:1 Рим 16:21, 1 Кор 4:17, Флп 2:19, Кол 1:1, 1 Фес 3:2, 2 Фес 1:1, 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 16:3 1 Кор 9:20, Гал 2:3

+ 16:4 Илҷ 15:28-29

+ 16:5 Илҷ 6:7

+ 16:6 Илҷ 18:23

+ 16:7 Флп 1:19

+ 16:8 Илҷ 20:5, 2 Кор 2:12, 2 Тим 4:13

+ 16:12 Флп 1:1

+ 16:14 Лк 24:45

+ 16:15 Илҷ 11:14, Илҷ 16:33-34

+ 16:18 Мк 9:38

+ 16:22 2 Кор 6:4-5, 2 Кор 11:23-25

+ 16:24 1 Фес 2:2

+ 16:26 Илҷ 4:31, Илҷ 5:19, Илҷ 12:7, Илҷ 12:10

+ 16:27 Илҷ 12:19

+ 16:29 Илҷ 10:25

+ 16:30 Лк 3:10, Илҷ 2:37

+ 16:31 Мк 16:16, Рим 10:9

+ 16:33 Илҷ 11:14, Илҷ 16:15

+ 16:34 Ин 4:53, Илҷ 18:8

+ 16:37 Илҷ 22:25

+ 16:39 Мф 8:34

+ 16:40 Илҷ 16:14

+ 17:1 Флп 4:16

+ 17:2 Илҷ 13:5, Илҷ 14:1

+ 17:3 Лк 24:26-27

+ 17:5 1 Фес 2:14-16

+ 17:7 Лк 23:2

+ 17:16 2 Пет 2:8

* 17:18 Ол туста эпикурейлер паза стоиктер ікі пӧзік паалалчатхан философия школалары полғаннар.

+ 17:19 Мк 1:27

+ 17:24 Мф 11:25, Илҷ 7:48

+ 17:30 1 Пет 1:14, Рим 3:25-26, Еф 4:18

+ 17:31 Мф 12:36, Ин 5:22, Илҷ 10:42, 1 Пет 4:5

+ 18:2 Рим 16:3, 1 Кор 16:19, 2 Тим 4:19, Илҷ 11:28

+ 18:4 Илҷ 13:5

+ 18:5 1 Фес 3:6

+ 18:6 Илҷ 13:46

+ 18:8 Лк 8:41, Илҷ 13:15, 1 Кор 1:14, Ин 4:53, Илҷ 16:34

+ 18:15 Илҷ 23:29

+ 18:18 Илҷ 18:2, Рим 16:1,

+ 18:19 Илҷ 19:1, Илҷ 20:16

+ 18:21 Иак 4:15

+ 18:23 Илҷ 16:6

+ 18:24 Илҷ 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5, 1 Кор 4:6, 1 Кор 16:12, Тит 3:13

+ 18:25 Лк 3:3, Илҷ 19:3

+ 18:26 Илҷ 4:30, Еф 6:19

+ 18:27 1 Кор 16:3, 2 Кор 3:1

+ 18:28 Илҷ 9:22

+ 19:1 Илҷ 18:21

+ 19:3 Илҷ 18:25

+ 19:4 Лк 3:3, Ин 1:7

+ 19:5 Мф 28:19, Илҷ 8:16

+ 19:6 Илҷ 8:17, Илҷ 9:17, Илҷ 10:46

+ 19:8 Илҷ 4:30, Еф 6:19

+ 19:12 Илҷ 5:15

+ 19:13 Мф 12:27, Мк 9:38, Лк 9:49

+ 19:15 Лк 4:34, Иак 2:19

+ 19:18 Мк 1:5, Иак 5:16

+ 19:20 Илҷ 6:7, Илҷ 12:24

+ 19:21 Рим 15:26, 1 Кор 16:5, Рим 15:23-24

+ 19:22 Илҷ 16:1

* 19:24 Артемида грек кибірінде чир чайааның прай саринаң хозылып ӧзерінең устапчатхан ипчі худай полған. Ефесте Артемидаа улуғ храм турӌаң.

+ 19:29 Илҷ 19:29, Кол 4:10, Флм 1:24

* 19:35 Тигірдең тӱскен ызых тас – грек тілінде «диопет» тіп адалча.

+ 20:1 Илҷ 19:21

+ 20:3 Илҷ 9:23, Илҷ 23:30

+ 20:4 Илҷ 19:29, Еф 6:21, Кол 4:7, 2 Тим 4:12, 2 Тим 4:20, Тит 3:12

+ 20:5 Илҷ 16:8

* 20:6 Ачытпаан халас ӱлӱкӱні Апрель айда, Пасха ӱлӱкӱнінің пасталарына орта, иртірілче.

+ 20:6 Илҷ 12:3

+ 20:7 1 Кор 16:2, Аз.ч. 1:10

* 20:16 Пу пайрам Пасха ӱлӱкӱннің соонаң илігінӌі кӱнінде таныхталӌаң, ол арыс сапчаң туста иртчең.

+ 20:16 Илҷ 2:1

+ 20:18 Илҷ 18:19, 1 Фес 1:5

+ 20:23 Илҷ 9:16, Илҷ 21:33

+ 20:24 2 Тим 4:7

+ 20:28 Ин 21:16-17, 1 Пет 5:2, 1 Пет 1:18-19

+ 20:29 Мф 7:15, Ин 10:12

+ 20:30 2 Пет 2:1, 2 Кор 11:13, 1 Тим 4:1

+ 20:31 Мк 14:38

+ 20:32 Илҷ 14:23, 1 Пет 1:4

+ 20:33 2 Кор 7:2

+ 20:34 Илҷ 18:3

+ 20:35 Мф 10:8

+ 20:36 Илҷ 21:5

+ 21:4 Илҷ 20:23

+ 21:5 Илҷ 20:36

* 21:8 Олардаңар кӧр: «Худай илӌілерінің чуртастары» 6:1-7.

+ 21:8 Илҷ 6:5, Илҷ 8:5

+ 21:9 Лк 2:36, Илҷ 2:17-18

+ 21:10 Илҷ 11:28

+ 21:12 Мф 16:21-23

+ 21:13 Илҷ 20:24, Флп 2:17

+ 21:18 Илҷ 12:17, Иак 1:1

+ 21:20 Рим 10:2

+ 21:21 Рим 2:28-29, 1 Кор 7:19

+ 21:24 Илҷ 18:18

+ 21:25 Илҷ 15:29

+ 21:28 Илҷ 6:13,

+ 21:29 Илҷ 20:4

+ 21:33 Илҷ 20:23, Илҷ 21:11

+ 21:34 Илҷ 19:32

+ 21:39 Илҷ 9:11, Илҷ 22:3

+ 22:3 Илҷ 9:11, Илҷ 21:39, Илҷ 5:34, Флп 3:6

+ 22:4 Илҷ 8:3

+ 22:5 Илҷ 9:1-2

+ 22:6 Илҷ 9:3-6, Илҷ 26:12-18

+ 22:12 Илҷ 9:17

+ 22:15 Илҷ 9:15

+ 22:16 Илҷ 9:18

+ 22:17 Илҷ 9:26

+ 22:20 Илҷ 7:58

+ 22:25 Илҷ 16:37

+ 23:1 1 Кор 4:4, 2 Кор 1:12, 2 Тим 1:3, Евр 13:18

+ 23:2 Илҷ 24:1,

+ 23:4 Ин 18:22

* 23:6 Саддукейлер паза фарисейлер иудейлернің Худайға киртінчеткеннернің чӧрістері. Фарисейлер ӧлігдең тірілеріне киртінӌеңнер, саддукейлер тізең киртінмеӌеңнер.

+ 23:6 Илҷ 4:1, Флп 3:5, 1 Кор 15:13

+ 23:8 Мф 22:23, Лк 20:27

+ 23:9 Ин 12:29

+ 23:11 Илҷ 27:23

* 23:23 Грек тілінде ӱзінӌі час харааның теені пістің ииргі тоғыс часха килісче.

+ 23:24 Илҷ 24:3, Илҷ 25:14

+ 23:27 Илҷ 21:32-33, Илҷ 22:27

+ 23:28 Илҷ 22:30

+ 23:29 Илҷ 18:15

+ 23:30 Илҷ 9:23, Илҷ 20:3

+ 23:34 Илҷ 21:39

+ 24:1 Илҷ 23:2

+ 24:5 Лк 23:2

+ 24:6 Илҷ 21:27-29

+ 24:15 Аз.ч. 20:6, Аз.ч. 20:13

+ 24:16 Илҷ 23:1, Евр 13:18

+ 24:17 Рим 15:25-28, 1 Кор 16:1, Гал 2:10

+ 24:18 Илҷ 21:26

+ 24:21 Илҷ 23:6

+ 24:25 Илҷ 17:32

+ 25:3 Илҷ 23:12

+ 25:10 Рим 13:1

+ 25:12 Илҷ 23:11

+ 25:19 Илҷ 18:15, Илҷ 23:29

+ 25:24 Илҷ 22:22

+ 25:25 Лк 23:14, Илҷ 23:29

+ 26:1 Мф 10:18, Илҷ 9:15

+ 26:4 Гал 1:13

+ 26:5 Илҷ 23:6, Флп 3:5

+ 26:7 Мф 19:28, Иак 1:1

+ 26:8 1 Кор 5:12

+ 26:9 Ин 16:2, 1 Тим 1:13

+ 26:10 Илҷ 8:3

+ 26:11 Илҷ 9:1

+ 26:12 Илҷ 9:3-6, Илҷ 22:6-11

+ 26:18 Евр 2:14-15

+ 26:20 Илҷ 9:20

+ 26:21 Илҷ 21:27, Илҷ 21:30

* 26:22 Ухаанӌылар паза Моисей чоохтааны – пу сӧстер Худай Пічиин таныхтапчалар.

+ 26:23 1 Кор 15:20, Кол 1:18, Аз.ч. 1:5, Илҷ 13:47

+ 26:29 Илҷ 21:33

+ 26:31 Илҷ 23:29

+ 26:32 Илҷ 25:12

+ 27:1 Илҷ 25:12

+ 27:2 Илҷ 19:29

+ 27:6 Илҷ 28:11

+ 27:14 Мк 4:37

+ 27:18 Йона 1:5

+ 27:23 Илҷ 8:26

+ 27:24 Илҷ 23:11

+ 27:26 Илҷ 28:1

+ 27:34 Лк 21:18

+ 27:35 Мф 15:36

+ 27:43 Илҷ 27:3

+ 28:5 Мк 16:18, Лк 10:19

+ 28:6 Илҷ 14:11

+ 28:8 Илҷ 9:40, Иак 5:16

+ 28:11 Илҷ 27:6

+ 28:18 Илҷ 23:29, Илҷ 26:31-32

+ 28:23 Лк 24:27

+ 28:25 Мф 15:7

+ 28:27 Мф 13:15, Мк 4:12, Ин 12:40

+ 28:28 Лк 3:6

+ 28:31 Илҷ 4:29, Еф 6:19

+ 1:2 Лк 1:69-70, Тит 1:1-2

+ 1:3 Мф 1:1

+ 1:5 Илҷ 9:15

+ 1:7 1 Кор 1:2

+ 1:8 Рим 16:19, Флп 1:3, 2 Тим 1:3, Флм 1:4

+ 1:9 Рим 9:1, 2 Кор 1:23, Флп 1:8, 1 Фес 2:5

+ 1:10 Рим 15:32

+ 1:13 Рим 15:22-23, 1 Фес 2:18, Флп 4:17

+ 1:14 1 Кор 9:16

+ 1:16 Мк 8:38, Флп 1:20, Рим 2:9-10, 1 Кор 1:18

+ 1:17 Рим 3:21, Гал 3:11, Евр 10:38

+ 1:18 Еф 5:6, Кол 3:6

+ 1:19 Илҷ 14:17, Илҷ 17:24-27

+ 1:21 Еф 4:17-18

+ 1:22 1 Кор 1:20, 1 Кор 3:19

+ 1:26 Кол 3:5

+ 1:31 2 Тим 3:2-4

+ 1:32 Рим 6:21

+ 2:1 Мф 7:2, Лк 6:37, Ин 8:7

+ 2:4 2 Пет 3:9, 2 Пет 3:15, Аз.ч. 2:21

+ 2:5 Иак 5:3

+ 2:9 1 Пет 4:17, Рим 1:16,

+ 2:10 1 Пет 1:7

+ 2:11 Мф 22:16, Лк 20:21, Илҷ 10:34

+ 2:12 1 Кор 9:21

+ 2:13 Лк 11:28, Иак 1:22-23

+ 2:17 Рим 3:27, Рим 9:4-5

+ 2:19 Ин 9:40

+ 2:21 Мф 23:3

+ 2:25 Гал 5:3

+ 2:26 Еф 2:11

+ 2:27 2 Кор 3:6, Мф 12:41

+ 2:28 Рим 9:6-8, 1 Кор 7:19

+ 2:29 Еф 2:11, Флп 3:3, Кол 2:11, 2 Кор 10:18

+ 3:1 Ин 4:22

+ 3:3 Рим 9:6, 2 Тим 2:13

+ 3:7 Рим 9:19

+ 3:8 Рим 6:1, Рим 6:15, 2 Кор 6:8

+ 3:9 Рим 5:12, Гал 3:22, Рим 1:18-32, Рим 2

+ 3:20 Илҷ 13:39, Гал 2:16, Гал 3:11, Рим 7:7

+ 3:21 Рим 1:17, Гал 2:16, Лк 24:27, Илҷ 10:43

+ 3:23 1 Ин 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7

+ 3:25 Ин 1:29, 1 Ин 2:2, Илҷ 17:30, Рим 2:4

+ 3:27 Рим 2:17, 1 Кор 1:29, Еф 2:9

+ 3:28 Илҷ 13:39

+ 3:29 Рим 9:24, Рим 10:12

+ 3:30 Гал 3:20, Гал 3:8

+ 3:31 Мф 5:17

+ 4:3 Иак 2:23, Гал 3:6

+ 4:5 Рим 3:22

+ 4:8 2 Кор 5:19

+ 4:9 Рим 3:30

+ 4:13 Гал 3:16, Евр 7:6

+ 4:14 Гал 3:17-18

+ 4:15 1 Кор 15:56, Гал 3:10, Рим 7:7

+ 4:16 Гал 3:22

+ 4:17 Ин 5:21

+ 4:19 Евр 11:12,

+ 4:24 1 Кор 9:9-10, Рим 10:9

+ 4:25 Мф 20:28, Гал 1:4, 2 Кор 5:21

+ 5:1 Гал 3:28

+ 5:2 Рим 8:17, Еф 3:16, Флп 3:21

+ 5:3 Мф 5:11-12, 2 Кор 12:10, Иак 1:3-4

+ 5:5 Илҷ 2:17, Тит 3:6

+ 5:8 Ин 3:16, 1 Ин 4:10

+ 5:9 Рим 3:25, Мф 3:7, 1 Фес 1:10

+ 5:10 2 Кор 5:18-20, Еф 2:16, Кол 1:20-21

+ 5:12 Иак 1:15, Рим 6:23, Рим 3:9, Еф 2:3

+ 5:13 Рим 3:20

+ 5:14 1 Кор 15:45

+ 5:15 1 Кор 15:21, 2 Кор 5:14

+ 5:17 Аз.ч. 22:5

+ 5:18 Ин 12:32

+ 5:19 Евр 5:8

+ 5:20 Гал 3:19

+ 5:21 Ин 1:17

+ 6:2 1 Пет 2:24, Гал 2:19, Гал 5:24, Кол 2:20, Кол 3:3

+ 6:4 1 Пет 3:21, Гал 3:27, 2 Кор 5:17, Еф 4:24, Кол 2:12, Кол 3:10

+ 6:5 2 Кор 4:10, Флп 3:10

+ 6:6 Гал 2:19-20, Гал 5:24, Гал 6:14

+ 6:7 1 Пет 4:1

+ 6:8 2 Тим 2:11, Аз.ч. 20:4

+ 6:9 Рим 14:9, Аз.ч. 1:18

+ 6:10 Евр 7:27

+ 6:13 Кол 3:5, Рим 12:1

+ 6:16 Ин 8:34

+ 6:18 Ин 8:32, Ин 8:34, Иак 2:12, 1 Пет 2:16, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 6:22 1 Кор 7:22

+ 6:23 Иак 1:15, Рим 5:12

+ 7:2 1 Кор 7:39

+ 7:3 Мф 5:32

+ 7:4 Гал 5:22, Еф 5:19, Гал 2:19, Гал 5:18, Еф 2:15, Кол 2:14

+ 7:6 Рим 6:4

+ 7:7 Рим 3:20, Рим 4:15,

+ 7:8 1 Кор 15:56

+ 7:15 Гал 5:17

+ 7:16 1 Тим 1:8

+ 7:19 Гал 5:17

+ 7:23 1 Пет 2:11, Гал 5:17

+ 8:2 1 Кор 15:45

+ 8:3 Евр 7:18, Флп 2:7, 2 Кор 5:21

+ 8:4 Гал 5:16, Гал 5:25

+ 8:5 Гал 5:19-25

+ 8:7 Иак 4:4, 1 Кор 2:14

+ 8:9 1 Кор 3:16, 1 Кор 6:19, 2 Кор 6:16, 1 Ин 3:24, 1 Пет 1:11, Иуд 1:19

+ 8:11 Ин 5:21, Илҷ 2:24

+ 8:13 Кол 3:5,

+ 8:14 Мф 5:9, Ин 1:12, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1

* 8:15 Арамей тілінең «Авва» теені Пабам полча.

+ 8:15 2 Тим 1:7, 1 Кор 2:12

+ 8:16 1 Ин 3:2, Гал 3:26, Еф 1:5, 1 Ин 3:24, 2 Кор 1:22, Еф 1:13

+ 8:17 Гал 3:29, Гал 4:7, Еф 3:6, Тит 3:7, 2 Кор 1:5, Флп 3:10, Кол 1:24, 1 Пет 5:1, Рим 5:2, Еф 3:16, Флп 3:21

+ 8:18 2 Кор 4:17

+ 8:23 2 Кор 5:2, Гал 5:5

+ 8:24 2 Кор 4:18, Евр 11:1

+ 8:29 Мф 28:10, Ин 20:17, Кол 1:15, Евр 2:11, 1 Ин 3:2, 2 Кор 3:18, Флп 3:21

+ 8:30 Ин 17:22

+ 8:32 Ин 3:16

+ 8:33 Мк 13:20, Лк 18:7, Кол 3:12, Тит 1:1,

+ 8:34 Мк 16:19, Илҷ 7:55-56, 1 Ин 2:1, Рим 8:34, Евр 7:25

+ 8:36 1 Кор 4:9

+ 8:37 Ин 16:33, 1 Кор 15:57

+ 8:38 1 Пет 3:22, 1 Кор 15:24, Еф 1:21

+ 9:1 2 Кор 11:10, 1 Тим 2:7, Рим 1:9, Флп 1:8

+ 9:3 1 Кор 16:22, Гал 1:8

+ 9:6 Рим 3:3, Ин 1:47, Рим 2:28

+ 9:7 Евр 11:17

+ 9:8 Гал 4:23, Гал 4:28

+ 9:19 Рим 3:7

+ 9:21 2 Тим 2:20

+ 9:24 Рим 3:29

+ 9:25 1 Пет 2:10

+ 9:30 Гал 2:16, Гал 3:24

+ 9:31 Гал 5:4, Рим 11:7, Флп 3:9

+ 9:33 1 Пет 2:6-8, Рим 10:11

+ 10:2 Илҷ 21:20

+ 10:3 Рим 1:17, Рим 3:21

+ 10:4 Мф 5:17, Гал 3:24

+ 10:5 Гал 3:12, Флп 3:9

+ 10:7 Аз.ч. 9:1

+ 10:9 Мф 10:32, Лк 12:8, Мк 16:16, Илҷ 16:31

+ 10:11 1 Пет 2:6, Рим 9:33

+ 10:12 Илҷ 10:34-36, Рим 3:29

+ 10:13 Илҷ 2:21

+ 10:14 Илҷ 8:31

+ 10:16 Ин 12:38

+ 10:17 Гал 3:2

+ 11:1 2 Кор 11:22, Флп 3:5

+ 11:5 Рим 9:27

+ 11:7 Рим 9:31

+ 11:13 Илҷ 9:15, Рим 15:16

+ 11:15 Лк 15:24, Еф 2:1, Еф 2:5, Кол 2:13, Аз.ч. 3:1

+ 11:17 Ин 15:5

+ 11:21 1 Кор 10:12

+ 11:30 Еф 2:2, Кол 1:21, Тит 3:3

+ 11:33 Кол 2:3,

+ 11:34 1 Кор 2:16

+ 11:36 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Евр 2:10, 2 Пет 3:18, Еф 3:21

+ 12:1 Рим 6:13

+ 12:2 Еф 5:17, 1 Фес 4:3, 2 Кор 4:16, Еф 4:23

+ 12:3 Еф 3:2,

+ 12:4 1 Кор 12:12-14, Еф 4:16

+ 12:5 1 Кор 10:17, 1 Кор 12:27, Еф 4:25

+ 12:6 1 Пет 4:10, 1 Кор 12:4

+ 12:7 1 Кор 12:5

+ 12:8 1 Тим 5:17, 2 Кор 9:7

+ 12:9 1 Пет 1:22, 1 Тим 1:5,

+ 12:10 Ин 13:34, 1 Пет 1:22, 2 Пет 1:7, 1 Фес 4:9, Евр 13:1, Флп 2:3

+ 12:12 Лк 18:1, Лк 21:36, Еф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 12:13 Рим 15:25, 1 Кор 16:1, 1 Тим 6:18

+ 12:14 Мф 5:44, 1 Пет 3:9

+ 12:15 1 Кор 12:26

+ 12:16 1 Пет 3:8, Флп 2:2

+ 12:17 1 Пет 3:9, 1 Фес 5:15

+ 12:18 Мк 9:50, 2 Кор 13:11, 1 Фес 5:13

+ 12:19 Евр 10:30

+ 12:20 Мф 5:44,

+ 13:1 1 Пет 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Пет 2:14,

+ 13:7 1 Пет 2:17, Мф 17:27, Мф 22:21, Мк 12:17

+ 13:8 Ин 13:34

+ 13:10 Ин 14:15

+ 13:11 Еф 5:14

+ 13:12 Ин 1:9, Ин 8:12, 1 Ин 2:8, Еф 5:8, 1 Фес 5:5, Еф 5:11, Еф 6:11, 1 Фес 5:8

+ 13:13 1 Фес 4:12

+ 13:14 Гал 3:27, Иак 4:1, 1 Пет 2:11, Рим 7:23, Гал 5:16, Гал 5:24

+ 14:1 Рим 15:1, 1 Кор 8:9-11, 1 Кор 9:22

+ 14:2 1 Тим 4:3

+ 14:3 Кол 2:16

+ 14:4 Мф 7:1, Иак 4:11

+ 14:5 Гал 4:10, Кол 2:16

+ 14:6 Мф 15:36, 1 Кор 10:30-31

+ 14:7 Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Кол 3:3

+ 14:8 1 Пет 4:2, Гал 2:20, 2 Кор 5:15, Флп 1:20

+ 14:9 1 Фес 5:10

+ 14:10 Мф 7:1, Лк 6:37, 2 Кор 5:10

+ 14:11 Флп 2:10-11

+ 14:12 Мф 12:36, Мф 25:19, Гал 6:5

+ 14:13 Мф 7:1

+ 14:14 Мк 7:15-16, Илҷ 10:15, 1 Кор 8:8

+ 14:15 1 Кор 8:11

+ 14:17 Кол 2:16, Евр 9:10, Гал 5:22

+ 14:19 2 Тим 2:22

+ 14:20 Тит 1:15, 1 Кор 8:9-13

+ 14:24 Еф 1:9, Кол 1:26

+ 14:25 Кол 4:3-4

+ 14:26 Иуд 1:24-25

+ 15:1 Рим 14:1, Гал 6:2

+ 15:2 Флп 2:4-5

+ 15:3 Флп 2:5, Флп 2:8,

+ 15:4 Рим 4:23-24

+ 15:5 Рим 12:16

+ 15:9 Рим 3:29,

+ 15:16 Илҷ 9:15, Рим 11:13

+ 15:19 Илҷ 15:12, 2 Кор 12:12

+ 15:20 1 Кор 3:10-11

+ 15:22 Рим 1:13, 1 Фес 2:18

+ 15:23 Илҷ 19:21

+ 15:25 Илҷ 24:17, 1 Кор 16:3, 2 Кор 9:1

+ 15:26 Илҷ 19:21, 2 Кор 8:4

+ 15:27 1 Кор 9:11

+ 15:31 2 Кор 1:10-11, 2 Фес 3:2

+ 15:32 Рим 1:10

+ 15:33 2 Кор 13:11, Флп 4:9, 1 Фес 5:23, 2 Фес 3:16, Евр 13:20

+ 16:1 Илҷ 18:18

+ 16:2 Флп 2:29

+ 16:3 Илҷ 18:2, 1 Кор 16:19, 2 Тим 4:19

+ 16:5 Кол 4:15

+ 16:13 Мк 15:21

+ 16:16 1 Пет 5:14, 1 Кор 16:20, 2 Кор 13:12, 1 Фес 5:26

+ 16:17 1 Тим 6:3, 2 Ин 1:10

+ 16:18 2 Пет 2:3, Кол 2:4

+ 16:19 Рим 1:8

+ 16:20 Рим 15:33,

+ 16:21 Илҷ 16:1

+ 16:23 1 Кор 1:14

+ 1:2 Илҷ 18:1-17, Рим 1:7

+ 1:5 2 Кор 8:7, 2 Кор 9:11

+ 1:7 Лк 17:30, 1 Фес 3:13, 1 Фес 4:16-18, Флп 3:20

+ 1:8 Флп 1:6

+ 1:9 Ин 17:21, 1 Ин 1:3, 1 Фес 5:24, 2 Фес 3:3, Евр 10:23

+ 1:10 1 Кор 11:18

+ 1:11 1 Кор 3:3

+ 1:12 Илҷ 18:24, Илҷ 19:1, 1 Кор 3:4-5, 1 Кор 4:6, 1 Кор 6:12, Тит 3:13, Ин 1:42

+ 1:13 Еф 4:4-5

+ 1:14 Илҷ 18:8, Рим 16:23

+ 1:16 1 Кор 16:15

+ 1:17 2 Кор 10:10

+ 1:18 1 Кор 2:1, 2 Кор 2:15, Рим 1:16

+ 1:20 Рим 1:22, 1 Кор 3:19

+ 1:22 Мф 12:38, Мк 8:11, Ин 2:18, Ин 4:48, Ин 6:30

+ 1:23 Гал 5:11

+ 1:24 1 Кор 2:7, Кол 2:3

+ 1:28 Иак 2:5

+ 1:29 Рим 3:27, Еф 2:9

+ 1:30 Еф 1:7, Флп 3:9

+ 1:31 2 Кор 10:17

+ 2:1 1 Кор 1:18, 2 Кор 2:15

+ 2:2 Гал 6:14

+ 2:3 2 Кор 11:30, 2 Кор 12:5, Гал 4:13

+ 2:4 1 Кор 4:20

+ 2:5 2 Кор 4:7, 2 Кор 6:7

+ 2:6 Флп 3:15

+ 2:7 Кол 2:3

+ 2:8 Ин 7:48, Илҷ 13:27

+ 2:10 Мф 16:17, 1 Ин 2:20

+ 2:12 Рим 8:15

+ 2:13 2 Кор 1:12, Ин 6:45

+ 2:14 Ин 14:17, Рим 8:7

+ 2:16 Рим 11:34

+ 3:2 1 Пет 2:2, Евр 5:13

+ 3:3 1 Кор 1:10-11, Гал 5:19-20

+ 3:5 Илҷ 18:24, Илҷ 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 4:6, 1 Кор 16:12, Еф 3:7, Кол 1:25

+ 3:6 Илҷ 18:4-11, Илҷ 18:27-28, Ин 4:36-38

+ 3:7 Гал 6:3

+ 3:8 Мф 16:27, 2 Ин 1:8

+ 3:9 2 Кор 6:1, Еф 2:20-22

+ 3:10 Рим 15:20

+ 3:11 Еф 2:20, Кол 2:7, Аз.ч. 21:14

+ 3:13 1 Кор 1:7, 1 Кор 4:5, 1 Пет 1:7

+ 3:16 Рим 8:9, 1 Кор 6:19, 2 Кор 6:16

+ 3:17 Еф 2:21

+ 3:19 1 Кор 1:20,

* 3:22 Кифа ол Пётр илӌінің пасха ады. Кӧр: «Иоанның Чахсы Хабары» 1:42.

+ 3:23 2 Кор 10:7, Гал 3:29

+ 4:4 Илҷ 23:1,

+ 4:5 Мф 7:1, Рим 2:1, 2 Кор 10:18

+ 4:6 Илҷ 18:24, Илҷ 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5

+ 4:7 Ин 3:27

+ 4:8 Аз.ч. 3:17

+ 4:9 Рим 8:36

+ 4:10 2 Кор 11:19, 2 Кор 13:9

+ 4:11 2 Кор 11:27, Флп 4:12

+ 4:12 Илҷ 18:3, Мф 5:44, 1 Пет 3:9, Рим 12:14

+ 4:14 2 Кор 6:13

+ 4:15 Флм 1:10

+ 4:16 1 Кор 11:1, 1 Фес 3:7, 2 Фес 3:7

+ 4:17 Илҷ 16:1, 1 Кор 16:10, 1 Тим 1:2

+ 4:19 1 Кор 11:34, 1 Кор 16:5, 2 Кор 1:15-16

+ 4:20 1 Кор 2:4

+ 4:21 2 Кор 10:2, 2 Кор 13:2

+ 5:1 2 Кор 12:21,

+ 5:3 Кол 2:5

+ 5:5 2 Кор 2:6, 1 Тим 1:20,

+ 5:6 Мф 13:33, Лк 13:21, Гал 5:9

+ 5:8 Мк 8:15, Лк 12:1

+ 5:9 Еф 5:11, 2 Фес 3:14

+ 5:11 2 Фес 3:6

+ 5:12 Мк 4:11,

+ 6:1 Мф 18:17

+ 6:2 Мф 19:28

+ 6:5 1 Кор 15:34

+ 6:7 Мф 5:39-40

+ 6:9 Гал 5:21, Еф 5:5, Евр 13:4

+ 6:10 Мк 7:21-23, Гал 5:19-21

+ 6:11 Еф 2:2, Ин 13:8, Еф 5:26, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 6:12 1 Кор 10:23

+ 6:15 Еф 5:30

* 6:16 Аннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағның «Пастағлар» (Бытие) киндезі 2:24 .

+ 6:16 Мк 10:7-8, Еф 5:31

+ 6:17 Еф 4:4

+ 6:18 Гал 5:19, Еф 5:3, 1 Фес 4:3

+ 6:19 Рим 14:7

+ 6:20 2 Пет 2:1, 1 Кор 7:23

+ 7:5 Мф 4:3, 1 Фес 3:5

+ 7:6 2 Кор 8:8

+ 7:7 Мф 19:11-12, 1 Кор 12:4, 1 Пет 4:10

+ 7:9 1 Тим 5:14

+ 7:10 Мк 10:9

+ 7:11 Мк 10:11

+ 7:16 1 Пет 3:1

+ 7:18 Илҷ 15:1-2, Гал 5:2

+ 7:19 Рим 2:28-29, Гал 3:28, Гал 5:6, Кол 3:11

+ 7:22 Ин 8:32, Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 2 Кор 3:17, Гал 5:1, Флм 1:16, Рим 6:22

+ 7:23 1 Кор 6:20,

+ 7:25 2 Кор 8:10-11

+ 7:30 2 Кор 6:10

+ 7:31 1 Пет 4:7, 1 Ин 2:17

+ 7:32 Мф 6:25, Лк 10:41

+ 7:38 Евр 13:4

+ 7:39 Рим 7:2

+ 8:1 Илҷ 15:20, Илҷ 15:29, 1 Кор 13:4-13

+ 8:2 Гал 6:3

+ 8:3 Гал 4:9

+ 8:6 Еф 4:6, Ин 1:3, Рим 11:36, Кол 1:16, Евр 1:2

+ 8:7 1 Кор 10:28-29

+ 8:8 Мк 7:19, Илҷ 10:12-15, Рим 14:14

+ 8:10 Рим 14:1, Илҷ 15:29, 1 Кор 10:19, Аз.ч. 2:14

+ 8:11 Рим 14:15

+ 8:13 Рим 14:21

+ 9:1 1 Фес 2:6-7, Флм 1:8, Илҷ 9:3-6

+ 9:4 2 Фес 3:8-9

+ 9:5 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19, Мк 1:30

+ 9:6 Илҷ 4:36, Илҷ 13:2, Илҷ 15:36, Гал 2:9

+ 9:7 2 Кор 10:4, 2 Тим 2:3,

+ 9:9 1 Тим 5:18

+ 9:10 Рим 4:23-24, 2 Тим 2:6

+ 9:11 Рим 15:27, Гал 6:6

+ 9:14 Лк 10:7, 1 Тим 5:18

+ 9:15 Илҷ 18:3

+ 9:16 Рим 1:14

+ 9:17 Гал 2:7

+ 9:18 2 Кор 11:7, 2 Кор 11:9

+ 9:19 2 Кор 4:5

+ 9:20 Илҷ 16:3, Илҷ 21:23-26

+ 9:21 Рим 2:12, Рим 2:14, Гал 2:3

+ 9:22 2 Кор 11:29, 1 Кор 10:33

+ 9:24 Гал 5:7

+ 9:25 1 Пет 5:4, Флп 3:14, 2 Тим 2:5

* 10:1 Аннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Сығыс» (Исход) кинде 14; 40:36-37 .

* 10:7 Аннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Сығыс» (Исход) кинде 32 .

+ 10:11 Рим 4:23

+ 10:12 Рим 11:20-21

+ 10:13 1 Кор 1:9, 2 Пет 2:9

+ 10:14 1 Ин 5:21

+ 10:16 Мк 14:22-23, Ин 6:51, 1 Кор 11:23-26

+ 10:17 Рим 12:5, 1 Кор 12:12-13, Еф 4:25

+ 10:19 Илҷ 15:29, 1 Кор 8:4, Аз.ч. 2:14

+ 10:21 2 Кор 6:15

+ 10:23 1 Кор 6:12

+ 10:24 1 Кор 13:5, Флп 2:21

+ 10:25 1 Кор 8:7

+ 10:27 Лк 10:8

+ 10:30 Рим 14:6

+ 10:31 Кол 3:17

+ 10:32 1 Кор 8:13, Рим 14:13

+ 10:33 1 Кор 9:22, 2 Кор 12:14

+ 11:1 1 Кор 4:16, 1 Фес 1:6, 2 Фес 3:7

+ 11:3 Еф 1:22, Еф 4:15, Еф 5:23, Ин 14:28, 1 Кор 15:24

+ 11:5 Лк 2:36, Илҷ 21:9

* 11:8 Аннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Пастағлар» (Бытие) кинде 2:20-21 .

+ 11:11 Гал 3:28

+ 11:18 1 Кор 1:10-12

+ 11:19 1 Ин 2:19

+ 11:23 Гал 1:12

+ 11:24 Лк 22:19

+ 11:25 Лк 22:20

+ 11:27 Ин 6:53-56

+ 12:1 1 Кор 14:1

+ 12:2 Еф 2:12

+ 12:3 1 Ин 4:2-3

+ 12:4 Рим 12:6, Еф 4:4-6

+ 12:5 Рим 12:7

+ 12:6 Флп 2:13

+ 12:9 Мф 17:20, 1 Кор 13:2

+ 12:10 Мк 16:17, Илҷ 2:4, Илҷ 10:46, 1 Кор 14:2

+ 12:12 Рим 12:5, 1 Кор 10:17, Еф 4:25

+ 12:13 Гал 5:6, Еф 2:14, Кол 3:11

+ 12:26 Рим 12:15

+ 12:27 Рим 12:5, Еф 1:23, Еф 4:12, Кол 1:18, Кол 1:24

+ 12:28 Илҷ 11:27, Еф 4:11

+ 12:31 1 Кор 14:1, 1 Кор 14:39

+ 13:2 Илҷ 2:18, Мф 17:20, Мк 11:23, 1 Кор 12:9

+ 13:11 Еф 4:14

+ 13:12 Мф 5:8, 1 Ин 3:2, 1 Кор 8:3, Гал 4:9

+ 14:1 1 Кор 16:14, 1 Кор 12:1

+ 14:15 Иак 5:13, Еф 5:19

+ 14:16 2 Кор 1:20, Аз.ч. 3:14

+ 14:20 Еф 4:14, Мф 18:3, 1 Кор 2:6

* 14:21 Кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Исаийнің ухаан чоохтары» (Исаий) кинде 28:11 .

+ 14:22 Илҷ 2:6

+ 14:23 Илҷ 2:13

+ 14:26 2 Кор 12:19, 2 Кор 13:10

+ 14:29 1 Ин 4:1, 1 Фес 5:20-21

+ 14:34 1 Тим 2:11-12, 1 Пет 3:1, Еф 5:22, Кол 3:18

+ 14:39 1 Кор 12:31, 1 Кор 14:1

+ 14:40 Кол 2:5

+ 15:2 Гал 3:4

+ 15:3 Лк 24:27

+ 15:5 Лк 24:34, Лк 24:36

+ 15:7 Илҷ 12:17, Лк 24:50, Илҷ 1:3-4

+ 15:8 2 Кор 12:11

+ 15:9 Еф 3:7-8, Илҷ 8:3

+ 15:10 2 Кор 11:23, Кол 1:29

+ 15:12 Илҷ 23:8, 2 Тим 2:18

+ 15:17 Рим 4:25

+ 15:18 1 Фес 4:16, Аз.ч. 14:13

+ 15:20 1 Фес 4:14, 2 Тим 2:8, Илҷ 26:23, Кол 1:18, Аз.ч. 1:5

+ 15:21 Рим 5:12-18

+ 15:23 1 Фес 4:16

+ 15:24 1 Пет 3:22, Рим 8:38, Еф 1:21, Лк 1:33, Аз.ч. 11:15

+ 15:25 Евр 2:8

+ 15:27 Еф 1:22

+ 15:28 Ин 14:28, Еф 1:23, Кол 3:11

+ 15:30 2 Кор 11:26

+ 15:31 1 Фес 2:19

+ 15:34 1 Кор 6:5

+ 15:36 Ин 12:24

+ 15:42 Флп 3:21, Кол 3:1

+ 15:47 Ин 3:13, Ин 6:38

+ 15:51 Флп 3:21

+ 15:52 Мф 24:31, 1 Фес 4:16, Аз.ч. 11:15, 1 Фес 4:15, Флп 3:21

+ 15:53 2 Кор 5:2-4

+ 15:55 2 Тим 1:10, Евр 2:14-15

+ 15:56 Рим 4:15, Рим 7:8

+ 15:57 Рим 8:37

+ 16:1 Илҷ 24:17, Рим 15:25-28, Гал 2:10

+ 16:2 Илҷ 20:7, Аз.ч. 1:10, 2 Кор 8:3, 2 Кор 9:3

+ 16:3 Илҷ 18:27, 2 Кор 3:1, Илҷ 24:17, Рим 15:25-28

+ 16:5 Илҷ 19:21, 2 Кор 1:16

* 16:8 Пу пайрам Пасха ӱлӱкӱннің соонаң илігінӌі кӱнінде таныхталӌаң, ол арыс сапчаң туста иртчең.

+ 16:8 Илҷ 2:1

+ 16:10 Илҷ 16:1, 1 Кор 4:17

+ 16:12 Илҷ 18:24, Илҷ 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5, 1 Кор 4:6

+ 16:13 Мф 25:13, 2 Фес 2:15

+ 16:14 1 Кор 14:1

+ 16:15 1 Кор 1:16

+ 16:16 Флп 2:29, 1 Фес 5:12-13, 1 Тим 5:17

+ 16:19 Илҷ 18:2, Рим 16:3, 2 Тим 4:19

* 16:20 Еврей кибірі хоостыра иреннер охсанызып изенесчеңнер.

+ 16:20 Рим 16:16

+ 16:21 Гал 6:11, Кол 4:18, 2 Фес 3:17, Флм 1:19

+ 16:22 Рим 9:3, Гал 1:8, Аз.ч. 22:20

+ 1:1 Илҷ 18:1-17

+ 1:3 1 Пет 1:3, Еф 1:3

+ 1:5 Рим 8:17, Флп 3:10, Кол 1:24

+ 1:6 2 Тим 2:10

+ 1:8 Илҷ 19:23, 1 Кор 15:32

+ 1:9 2 Кор 4:14

+ 1:10 Илҷ 12:11, Илҷ 14:19-20, Илҷ 21:32-33, Илҷ 27:44

+ 1:11 Рим 15:31, 2 Фес 3:2, Илҷ 12:5, Еф 6:18

+ 1:12 Илҷ 23:1, 2 Тим 1:3, 1 Кор 2:4, 1 Кор 2:13

+ 1:13 1 Кор 1:8, 1 Фес 4:16-18, 1 Фес 2:19-20

+ 1:15 1 Кор 4:19

+ 1:16 Илҷ 19:21, 1 Кор 16:5

+ 1:18 1 Кор 1:9

+ 1:19 Илҷ 15:22, Илҷ 16:1

+ 1:20 1 Кор 14:16, Аз.ч. 3:14

+ 1:22 2 Кор 5:5, Евр 6:11, Еф 1:13

+ 1:23 Рим 1:9, Гал 1:20, Флп 1:8, 1 Фес 2:5

+ 2:2 2 Кор 7:8

+ 2:4 2 Кор 7:12

+ 2:6 1 Кор 5:4-5

+ 2:11 1 Пет 5:8

+ 2:12 Илҷ 16:8, Илҷ 20:6

+ 2:13 2 Кор 7:6, 2 Кор 8:6, 2 Кор 12:18

+ 2:14 Кол 2:15

+ 2:15 1 Кор 1:18, Еф 5:2, Флп 4:18

+ 3:1 Илҷ 18:27, 1 Кор 16:3

+ 3:6 Лк 22:20, Еф 3:7, Кол 1:23, Рим 2:27, Ин 6:63

+ 3:14 Мк 6:52, Илҷ 15:21

+ 3:17 Ин 4:24, Ин 8:32, Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, Гал 5:1

+ 3:18 1 Ин 3:2, Рим 8:29, Флп 3:21

+ 4:1 2 Кор 3:6

+ 4:2 2 Кор 2:17, 1 Фес 2:3

+ 4:3 2 Кор 3:14, 2 Кор 2:15

+ 4:4 Ин 12:31, Кол 1:15, Евр 1:3

+ 4:5 Мк 10:43, 1 Кор 9:19

+ 4:7 Рим 9:21-22, 1 Кор 2:5

+ 4:8 2 Кор 7:5

+ 4:9 Ин 15:20

+ 4:10 Рим 6:5

+ 4:11 2 Кор 6:9

* 4:13 Кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Ырлар» (Псалтирь) кинде 116:10.

+ 4:14 1 Фес 4:14

+ 4:16 Рим 12:2, Еф 4:23

+ 4:17 Рим 8:18

+ 4:18 Рим 8:24, Евр 11:1

* 5:1 «Ол пістің тигірдегі ит-ханыбыс полар» сӧстер грек пічіктерінде чоғыл, піс оларны пу стихтарның сағызын чарыдар ӱчӱн хосхабыс.

+ 5:2 Рим 8:23

+ 5:3 1 Кор 15:53

+ 5:5 2 Кор 1:22, Еф 1:14

+ 5:7 2 Кор 4:18

+ 5:9 Кол 1:10

+ 5:10 Мф 25:31-32, Илҷ 10:42, Рим 14:10

+ 5:11 2 Кор 4:2

+ 5:12 2 Кор 3:1, 2 Кор 11:16, 2 Кор 12:1

+ 5:13 Мк 3:21, 2 Кор 11:1

+ 5:14 Рим 5:15

+ 5:15 1 Пет 4:2, Рим 14:7-8

+ 5:17 Рим 6:4, Аз.ч. 21:5

+ 5:18 Рим 5:10-11, Кол 1:20

+ 5:19 Рим 4:8

+ 5:20 Еф 6:20

+ 5:21 Ин 8:46, 1 Пет 2:22, 1 Ин 3:5, Евр 4:15, Рим 8:3, Рим 1:17, Рим 4:25, 1 Кор 1:30

+ 6:1 1 Кор 3:9

+ 6:4 Илҷ 9:16, Илҷ 16:23, Илҷ 17:5, 2 Кор 11:23-27

+ 6:7 2 Кор 10:4, Еф 6:11-17

+ 6:8 Рим 3:8

+ 6:9 2 Кор 4:11

+ 6:10 Ин 16:22, Илҷ 3:6

+ 6:13 1 Кор 4:14

+ 6:14 Еф 5:7, 1 Ин 1:6

* 6:15 Еврей кинделерінде Велиар сайтанның аттарының пірсі.

+ 6:15 1 Кор 10:21

+ 6:16 Еф 2:21, 1 Кор 3:16-17,

+ 7:1 1 Ин 3:3

+ 7:2 Илҷ 20:33

+ 7:3 Флп 1:7

+ 7:4 Кол 1:24

+ 7:5 2 Кор 2:13, 2 Кор 4:8

+ 7:6 2 Кор 1:4, 2 Кор 2:13, 2 Кор 8:6, 2 Кор 12:18

+ 7:8 2 Кор 2:2-4

+ 7:10 Мф 5:4,

+ 7:12 1 Кор 5:1-2, 2 Кор 2:4

+ 8:2 Мк 12:44

+ 8:3 1 Кор 16:2

+ 8:4 Рим 15:26

+ 8:6 2 Кор 2:13, 2 Кор 7:6

+ 8:7 1 Кор 1:5

+ 8:8 1 Кор 7:6

+ 8:9 Иак 2:5, Флп 2:6-7

+ 8:10 1 Кор 7:25

+ 8:12 Мк 12:43-44, Лк 21:3

+ 8:14 Илҷ 4:34

+ 8:24 2 Кор 7:4

+ 9:1 Рим 15:25

+ 9:3 2 Кор 8:6, 1 Кор 16:2

+ 9:6 Лк 6:38, Гал 6:7

+ 9:8 Флп 4:19

+ 9:11 1 Кор 1:5

+ 9:13 Мф 5:16, 1 Пет 2:12

+ 10:1 Мф 11:29

+ 10:2 1 Кор 4:21, 2 Кор 13:2, 2 Кор 13:10

+ 10:4 2 Кор 6:7, Еф 6:11

+ 10:7 1 Кор 3:23, Гал 3:29

+ 10:8 2 Кор 13:10

+ 10:10 1 Кор 1:17

+ 10:17 1 Кор 1:31

+ 10:18 Рим 2:29, 1 Кор 4:5

+ 11:1 2 Кор 5:13

+ 11:2 Еф 5:27, Аз.ч. 14:4

+ 11:3 Ин 8:44, 1 Тим 2:14

+ 11:4 Гал 1:6

+ 11:5 2 Кор 12:11

+ 11:6 1 Кор 1:17, 2 Кор 10:10

+ 11:7 1 Кор 9:18

+ 11:9 2 Кор 12:13, Флп 4:15

+ 11:10 Рим 9:1, 1 Тим 2:7

+ 11:13 Флп 1:15, Илҷ 20:30, 2 Пет 2:1, Аз.ч. 2:2

+ 11:14 Гал 1:8

+ 11:15 Флп 3:19

+ 11:16 2 Кор 5:12

+ 11:18 Флп 3:3-4

+ 11:19 1 Кор 4:10

+ 11:20 Гал 2:4, Гал 4:3

+ 11:22 Рим 11:1, Флп 3:5

+ 11:23 1 Кор 15:10, 2 Кор 6:4-5

+ 11:25 Илҷ 16:22-23, Илҷ 14:19, Илҷ 27:41-44

+ 11:26 Гал 2:4

+ 11:27 Илҷ 18:3, 1 Фес 2:9, 2 Фес 3:8, 1 Кор 4:11

+ 11:29 1 Кор 9:22

+ 11:32 Илҷ 9:24-25

+ 12:1 2 Кор 5:12, 2 Кор 11:16, Гал 1:12, Гал 2:2, Еф 3:3

+ 12:10 Мк 10:30, Мф 5:11-12, Рим 5:3

+ 12:11 1 Кор 15:8-9, 2 Кор 11:5

+ 12:12 Илҷ 15:12, Рим 15:19

+ 12:13 2 Кор 11:9

+ 12:14 2 Кор 13:1, 1 Кор 10:33

+ 12:15 Флп 2:17, Кол 1:24, 1 Фес 2:8

+ 12:16 2 Кор 11:9

+ 12:18 2 Кор 8:6, 2 Кор 8:18

+ 12:19 Рим 1:9, Рим 9:1, 1 Кор 14:26

+ 12:21 1 Кор 5:1, 1 Кор 6:18

+ 13:1 2 Кор 12:14, Мф 18:16

+ 13:4 Рим 6:4

+ 13:9 1 Кор 4:10

+ 13:10 2 Кор 10:8

+ 13:11 Мк 9:50, Рим 12:18, 1 Фес 5:13, Рим 15:33, Рим 16:16

+ 13:12 Рим 16:16, Флп 4:22

+ 1:1 Гал 1:11-12

+ 1:2 Флп 4:21, Илҷ 16:6, Илҷ 18:23

+ 1:4 Мф 20:28, Рим 4:25, Мк 14:36

+ 1:6 Мк 4:17, Евр 6:4, 2 Кор 11:4

+ 1:7 Илҷ 15:24, Гал 5:10

+ 1:8 2 Кор 11:14, Рим 9:3, 1 Кор 16:22

+ 1:10 1 Фес 2:4

+ 1:12 Илҷ 9:6, Илҷ 26:16, 1 Кор 11:23

+ 1:13 Илҷ 26:5, Илҷ 8:3, Флп 3:6

+ 1:14 Мф 15:2, Мк 7:3

+ 1:15 Лк 1:15, Илҷ 9:15, Рим 1:5, 1 Тим 2:7

+ 1:17 Илҷ 9:19

* 1:18 Грек тілінде «Кифа» пазылған. «Кифа» Пётрның еврей ады. Кӧр ідӧк 2:11,[14].

+ 1:18 Ин 1:42, Илҷ 9:26-27

+ 1:19 Илҷ 12:17, Илҷ 15:13, Иак 1:1

+ 1:20 Рим 1:9, Рим 9:1, 2 Кор 1:23

+ 1:23 Илҷ 9:21

+ 2:1 Илҷ 4:36, 2 Кор 2:13, 2 Тим 4:10

+ 2:2 Гал 1:12, Еф 3:3, Флп 2:16

+ 2:3 Илҷ 16:3

+ 2:4 Илҷ 15:24, 2 Кор 11:26, 2 Кор 11:20, Гал 4:3, Гал 4:25

+ 2:7 Илҷ 9:15, 1 Кор 9:17

+ 2:9 Илҷ 4:36, Илҷ 9:27, Илҷ 13:2, Илҷ 15:36, 1 Кор 9:6

+ 2:10 Илҷ 24:17, Рим 15:25-28, 1 Кор 16:1

+ 2:11 Илҷ 11:20

+ 2:12 Илҷ 11:3, Илҷ 11:2, Илҷ 15:1

+ 2:14 1 Тим 5:20

+ 2:16 Гал 3:11, Илҷ 13:39, Рим 3:21, Гал 3:11, Рим 3:20

+ 2:19 Рим 14:8, Рим 6:6, Гал 6:14

+ 2:20 Ин 17:23

+ 3:2 Рим 10:17

+ 3:4 1 Кор 15:2

+ 3:5 1 Кор 12:10

+ 3:6 Иак 2:23, Рим 4:3

+ 3:8 Рим 3:30,

+ 3:10 Рим 4:15,

+ 3:11 Илҷ 13:39, Рим 3:20, Гал 2:16, Рим 1:17, Евр 10:38

+ 3:12 Рим 10:5

+ 3:14 Илҷ 1:5, Илҷ 2:33

+ 3:16 Рим 4:13, Евр 7:6,

+ 3:18 Рим 4:14

+ 3:19 Рим 4:13, Рим 5:20, Илҷ 7:53

+ 3:20 1 Тим 2:5, Евр 8:6, Рим 3:30

+ 3:22 Рим 3:9, Рим 4:16

+ 3:24 Рим 10:4

+ 3:26 1 Ин 3:2, Рим 8:15-16, Еф 1:5

+ 3:27 Рим 6:3-4, Рим 13:14

+ 3:28 1 Кор 12:13, Еф 6:6, 1 Кор 11:11

+ 3:29 1 Кор 3:23, 2 Кор 10:7, Рим 8:17, Еф 3:6

+ 4:4 Мк 1:15, Лк 2:7, Лк 2:27

+ 4:5 Гал 3:13

* 4:6 Арамей тілінең «Авва» теені Пабам полча.

+ 4:9 1 Кор 8:3, Кол 2:8, Кол 2:20, Евр 7:18

+ 4:10 Рим 14:5, Кол 2:16

+ 4:11 1 Фес 3:5

+ 4:13 1 Кор 2:3

+ 4:14 Лк 10:16, 1 Фес 2:13

+ 4:26 Евр 12:22, Аз.ч. 21:2

* 4:27 Кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Исаийнің ухаан чоохтары» (Исаий) кинде 54:1 .

+ 4:28 Рим 9:8

* 4:30 Кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Пастағлар» (Бытие) кинде 21:9-10 .

+ 5:1 Ин 8:32, Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 2:4, Гал 5:13, Илҷ 15:10

+ 5:2 Илҷ 15:1-2, 1 Кор 7:18

+ 5:3 Рим 2:25

+ 5:4 Рим 9:31

+ 5:5 Рим 8:23

+ 5:6 1 Кор 7:19, 1 Кор 12:13, Гал 6:15, Еф 2:14, Кол 3:11, Иак 2:18

+ 5:7 1 Кор 9:24

* 5:9 Кӧр: Павелнің коринфтегілерге 1-ғы пічии 5:6.

+ 5:9 Мф 13:33, Лк 13:21, 1 Кор 5:6

+ 5:10 Илҷ 15:24, Гал 1:7

+ 5:11 Илҷ 16:3, 1 Кор 1:23

+ 5:13 1 Пет 2:16, 2 Пет 2:19, 1 Кор 9:19

+ 5:14 Мф 7:12, Мф 22:40,

+ 5:16 Рим 8:4, Рим 13:14, Еф 2:3

+ 5:17 Рим 7:15, Рим 7:19, Рим 7:23

+ 5:18 Рим 7:4, Еф 2:15, Кол 2:14

+ 5:19 Мк 7:21-23, 1 Кор 3:3, 1 Кор 6:9-10, 1 Кор 6:18, Еф 5:3

+ 5:20 1 Кор 11:19

+ 5:21 1 Кор 6:9-10, Еф 5:5

+ 5:22 Еф 5:9

+ 5:23 1 Тим 1:9

+ 5:24 Иак 4:1, 1 Пет 2:11, Рим 7:23, Рим 13:14, Рим 6:2, Рим 6:6, Гал 2:19, Кол 2:20, Кол 3:3

+ 5:26 Флп 2:3

+ 6:1 1 Кор 2:15, Иак 5:19, 2 Тим 2:25, 1 Фес 5:14

+ 6:2 Рим 15:1, 1 Ин 4:21

+ 6:3 1 Кор 3:7, 1 Кор 8:2

+ 6:5 Рим 14:12

+ 6:6 Лк 10:7, 1 Кор 9:11, 1 Тим 5:18

+ 6:7 2 Кор 9:6

+ 6:8 Иак 3:18

+ 6:9 2 Фес 3:13, Мф 10:22

+ 6:10 3 Ин 1:5, Евр 13:1

+ 6:11 1 Кор 16:21, 2 Фес 3:17, Флм 1:19

+ 6:14 1 Кор 2:2, Гал 2:19, Рим 6:6

+ 6:15 1 Кор 7:19, 1 Кор 12:13, Гал 5:6, Еф 2:14, Кол 3:11

+ 1:3 1 Пет 1:3, 2 Кор 1:3

+ 1:4 Иуд 1:24, Кол 1:22, 1 Фес 4:7

+ 1:5 1 Ин 3:2, Рим 8:15-16, Гал 3:26

+ 1:7 Кол 1:14

+ 1:9 Рим 16:24, Еф 3:3-5, Еф 6:19

+ 1:10 Еф 2:14, Кол 1:20

+ 1:13 2 Кор 1:22, Еф 4:30

+ 1:15 Кол 1:3-4

+ 1:18 Кол 1:27

+ 1:20 Илҷ 7:55-56, Рим 8:34, Еф 2:6, Кол 3:1

+ 1:21 1 Пет 3:22, Рим 8:38, 1 Кор 15:24, Кол 2:10, Евр 1:4

+ 1:22 1 Кор 15:27, 1 Кор 11:3, Еф 5:23

+ 1:23 Еф 4:12, Еф 5:23, Еф 5:30, Кол 1:18, 1 Кор 15:28, Кол 3:11

+ 2:1 Лк 15:24, Рим 11:15, Кол 1:21, Кол 2:13

+ 2:2 Ин 12:31, Ин 14:30, Кол 3:7

+ 2:3 Гал 5:16

+ 2:4 Ин 3:16, 1 Ин 3:1, Рим 5:8

+ 2:5 Кол 2:13, Тит 3:5

+ 2:6 Еф 1:20

+ 2:8 Лк 7:50, Лк 8:48, Илҷ 15:11, 1 Пет 1:5, Тит 2:11, Тит 3:5

+ 2:9 Рим 3:27, Тит 3:5, Рим 3:27, 1 Кор 1:29

+ 2:10 Тит 2:14, Тит 3:8

+ 2:11 Рим 2:26, Рим 2:28, Кол 2:11

+ 2:12 Кол 1:21, Рим 9:4

+ 2:13 Илҷ 2:39

+ 2:14 Еф 1:10, Кол 1:22

+ 2:15 Рим 7:4, Кол 2:14

+ 2:16 Рим 5:10, Кол 1:20, Кол 3:15

+ 2:19 Флп 3:20

+ 2:20 Кол 2:7, Аз.ч. 21:14,

+ 2:21 1 Кор 3:16-17

+ 2:22 1 Пет 2:5

+ 3:1 Флп 1:7, Флм 1:1, 2 Тим 2:9

+ 3:2 Еф 4:7, Кол 1:25

+ 3:3 Гал 1:12, Гал 2:2

+ 3:6 Гал 3:29, Еф 2:16, Мф 8:11, Лк 13:29

+ 3:7 Кол 1:23

+ 3:8 1 Кор 15:9

+ 3:9 Кол 1:26

+ 3:10 Еф 1:21

+ 3:12 Евр 4:16, Евр 10:19

+ 3:13 2 Тим 2:10

+ 3:16 Еф 1:18, Кол 1:27, Кол 1:11

+ 3:17 Кол 2:7

+ 3:19 Флп 4:7, Кол 2:10

+ 3:20 Иуд 1:24, Рим 16:24

+ 3:21 Рим 11:36

+ 4:1 Еф 3:1, Флп 1:27, Кол 1:10

+ 4:2 Флп 2:3, Кол 3:13

+ 4:3 Кол 3:14

+ 4:4 Еф 2:16, 1 Кор 6:17

+ 4:5 1 Кор 1:13

+ 4:6 1 Кор 12:6

+ 4:7 Рим 12:3, Еф 3:2

+ 4:9 Ин 3:13

+ 4:10 Евр 4:14, Евр 7:26

+ 4:11 1 Кор 12:28

+ 4:12 1 Кор 12:27, Еф 1:23, Кол 1:18

+ 4:13 Евр 5:12-13, Евр 6:1

+ 4:14 1 Кор 13:11, 1 Кор 14:20

+ 4:15 2 Пет 3:18, Кол 1:10, Кол 2:19

+ 4:17 1 Пет 4:3-4, Кол 3:7

+ 4:18 Рим 1:21, Мк 3:5

+ 4:19 1 Пет 1:14, Рим 1:24-28

+ 4:22 Кол 3:8-9

+ 4:23 Рим 12:2, 2 Кор 4:16

+ 4:24 Рим 6:4, Кол 3:10

+ 4:25 Кол 3:9, Рим 12:5

+ 4:27 Иак 4:7

+ 4:28 1 Фес 4:11, 2 Фес 3:8, 2 Фес 3:10, 1 Тим 6:18

+ 4:29 Кол 3:8

+ 4:30 1 Фес 5:19, Еф 1:13

+ 4:31 1 Пет 3:8, Кол 3:8

+ 4:32 Мф 6:14, Мк 11:25-26, Лк 7:41-42, 1 Пет 3:8, Кол 3:12-13

+ 5:1 Мф 5:48

+ 5:2 Ин 10:11, Ин 15:13, 1 Ин 3:16, Рим 5:7-8, Евр 8:3, 1 Кор 13:1, Кол 3:14

+ 5:3 1 Кор 6:18, Гал 5:19, 1 Фес 4:3

+ 5:4 Еф 4:29

+ 5:5 Кол 3:5, 1 Кор 6:9-10, Гал 5:21

+ 5:6 Мк 13:5, Кол 2:8, 2 Фес 2:3, 1 Ин 3:7, Рим 1:18, Кол 3:6

+ 5:7 2 Кор 6:14

+ 5:8 Еф 2:1-2, Мф 5:14, Ин 12:35, 1 Ин 2:8, Рим 13:12, Флп 2:15, 1 Фес 5:5

+ 5:10 1 Фес 2:4

+ 5:11 Рим 13:12

+ 5:13 Ин 3:20-21

+ 5:14 Рим 13:11, Лк 1:78-79

+ 5:15 Кол 4:5

+ 5:17 Рим 12:2, 1 Фес 5:18

+ 5:18 1 Тим 5:23

+ 5:19 Илҷ 16:25, Иак 5:13, 1 Кор 14:15, Кол 3:16

+ 5:20 Кол 2:7, 2 Фес 1:3, 2 Фес 2:13

• 5:21 Кол 3:17

+ 5:22 1 Пет 3:1

+ 5:23 Еф 1:22-23, 1 Кор 11:3

+ 5:25 1 Пет 3:7

+ 5:26 Ин 13:8, 1 Кор 6:11, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 5:27 2 Кор 11:2, Аз.ч. 14:4

+ 5:30 1 Кор 6:15, Еф 1:23, Кол 1:18

+ 5:31 Мф 19:5, Мк 10:7-8, 1 Кор 6:16

+ 5:33 1 Пет 3:1-6

+ 6:5 1 Пет 2:18, Кол 3:22, 1 Тим 6:1, Тит 2:9

+ 6:6 Гал 3:28

+ 6:8 Кол 3:24

+ 6:11 2 Кор 6:7, 2 Кор 10:4, 1 Пет 5:8, 1 Ин 2:13

+ 6:12 Лк 22:53, Кол 1:13, Еф 1:21

+ 6:14 1 Фес 5:8

+ 6:15 Рим 10:15

+ 6:16 1 Ин 5:4

+ 6:17 Евр 4:12

+ 6:18 Лк 18:1, Лк 21:36, Иуд 1:20, Рим 12:12, Кол 4:2, 1 Фес 5:17, Мк 13:33

+ 6:19 Илҷ 4:29, Кол 4:3, 1 Фес 5:25, 2 Фес 3:1

+ 6:20 Илҷ 21:33, Илҷ 28:20, 2 Кор 5:20

• 6:21 Кол 4:7-8

+ 6:21 Илҷ 20:4

+ 6:22 Кол 2:2

+ 1:1 Илҷ 16:1

+ 1:3 Рим 1:8, Флм 1:4, 2 Тим 1:3

+ 1:5 Илҷ 16:12-40

+ 1:6 1 Кор 1:8

+ 1:7 2 Кор 7:3, Еф 3:1, Кол 4:18, 2 Тим 2:9, Флм 1:1, Флп 4:14

+ 1:8 Рим 1:9, Рим 9:1

+ 1:9 Кол 1:9, 1 Фес 3:12-13, Флм 1:6

+ 1:13 Илҷ 28:30

+ 1:14 Илҷ 4:31

+ 1:15 2 Кор 11:13

+ 1:19 Илҷ 16:7

+ 1:20 Мк 8:38, Рим 1:16, Рим 14:8, 2 Кор 5:15

+ 1:23 2 Тим 4:6

+ 1:27 Еф 4:1

+ 1:29 Мф 5:11-12

+ 1:30 Кол 1:29, 1 Тим 4:10

+ 2:2 Флп 4:2, 1 Пет 3:8, Рим 12:16

+ 2:3 Гал 5:26, Рим 12:10, Еф 4:2

+ 2:4 Рим 15:2-3

+ 2:6 Ин 1:1, Ин 5:18, Ин 10:33

+ 2:7 Мф 20:28, Рим 8:3, 2 Кор 8:9

+ 2:8 Мк 14:36, Евр 5:8

+ 2:9 Мф 28:18, Еф 1:21, Евр 1:4

+ 2:10 Рим 14:11

+ 2:13 1 Кор 12:6

+ 2:15 Иуд 1:24, Мф 5:14, Еф 5:8

+ 2:16 Гал 2:2

+ 2:17 Илҷ 21:13, 2 Тим 4:6

+ 2:19 Илҷ 16:1, 1 Фес 3:2

+ 2:21 1 Кор 10:24, 1 Кор 13:5

+ 2:22 1 Кор 14:7, 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 2:25 Флп 4:18

+ 2:29 Рим 16:2, 1 Кор 16:18, 1 Фес 5:12-13, 1 Тим 5:17

+ 3:1 Флп 4:4

+ 3:3 Рим 2:29, Еф 2:11, Кол 2:11

+ 3:4 2 Кор 11:18

+ 3:5 Рим 11:1, Илҷ 23:6, Илҷ 26:5

+ 3:6 Илҷ 8:3, Гал 1:13, Мк 10:20, Лк 1:6, Илҷ 22:3, Илҷ 26:5

+ 3:9 Рим 9:30-31, Рим 10:5

+ 3:10 Рим 8:17, 2 Кор 1:5, Кол 1:24, 1 Пет 4:13, Рим 6:5

+ 3:12 Евр 11:40

+ 3:14 1 Пет 5:4, 1 Кор 9:24-25, 2 Тим 2:5

+ 3:15 1 Кор 2:6

+ 3:17 1 Пет 5:3, 2 Фес 3:9, 1 Тим 4:12, Тит 2:7

+ 3:19 2 Кор 11:15, 1 Фес 5:3, Мк 8:33

+ 3:20 Еф 2:19, Илҷ 1:11, 1 Кор 1:7

+ 3:21 1 Кор 15:35-52, 1 Ин 3:2, Рим 8:29, 2 Кор 3:18, Кол 3:1

+ 4:2 Флп 2:2

* 4:3 Хабасчы – грек тілінең «сунзуг» полар. Ол сӧс ідӧк кізінің адын таныхтапча.

+ 4:3 Аз.ч. 3:5

+ 4:4 Флп 3:1, 1 Фес 5:16

+ 4:5 Иак 5:8

+ 4:6 Мф 6:25, 1 Пет 5:7

+ 4:7 Ин 14:27, Флп 4:7, Кол 3:15

+ 4:9 Рим 15:33, 2 Фес 3:16

+ 4:11 1 Тим 6:6, 1 Тим 6:8

+ 4:12 1 Кор 4:11, 2 Кор 11:27

+ 4:13 1 Тим 1:12

+ 4:14 Флп 1:7

+ 4:16 Илҷ 17:1

+ 4:17 Рим 1:13

+ 4:18 Флп 2:25,

+ 4:19 2 Кор 9:8

+ 4:21 Гал 1:2

+ 4:22 2 Кор 13:12

+ 1:1 Илҷ 16:1

+ 1:3 Еф 1:15-16

+ 1:5 Мф 6:20, 1 Пет 1:4

+ 1:6 Мф 24:14, Мф 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6

+ 1:7 Кол 4:12, Флм 1:23

+ 1:9 2 Фес 1:11, Флп 1:9, Флм 1:6

+ 1:10 2 Кор 5:9, Еф 4:1, Флп 1:27, 2 Пет 3:18, Еф 4:15

+ 1:11 Еф 3:16

+ 1:13 Илҷ 26:18, Еф 6:12, 2 Пет 1:11

+ 1:14 Еф 1:7

+ 1:15 2 Кор 4:4, Евр 1:3, Рим 8:29, Аз.ч. 3:14

+ 1:16 Ин 1:3, Рим 11:36, 1 Кор 8:6, Евр 1:2, Евр 2:10

+ 1:18 Еф 1:22-23, Илҷ 26:23, 1 Кор 15:20, Аз.ч. 1:4-5, Аз.ч. 3:14

+ 1:19 Кол 2:9

+ 1:20 2 Кор 5:18, Еф 1:10, Еф 2:14

+ 1:21 Еф 2:1-2, Еф 2:12

+ 1:22 Иуд 1:24, Еф 1:4, 1 Фес 4:7

+ 1:23 Илҷ 14:22, Мк 16:15, Еф 3:7

+ 1:24 2 Кор 7:4, 2 Кор 12:15, 2 Кор 1:5, Флп 3:10

+ 1:25 Еф 3:2

+ 1:26 Рим 16:24, Еф 3:9

+ 1:27 Еф 1:18, Еф 3:16, Кол 2:2, Рим 5:2, Рим 8:17, 1 Тим 1:1

+ 1:29 1 Кор 15:10, Флп 1:30, 1 Тим 4:10

+ 2:2 Кол 1:27, Еф 6:22, Кол 4:8

+ 2:3 Рим 11:33, 1 Кор 1:24, 1 Кор 2:7

+ 2:4 Рим 16:18

+ 2:5 1 Кор 5:3, 1 Кор 14:40

+ 2:6 1 Фес 4:1

+ 2:7 1 Кор 3:11, Еф 2:20, Еф 3:17, Аз.ч. 21:14, Еф 5:20, 2 Фес 1:3, 2 Фес 2:13

+ 2:8 Мк 7:3, Гал 1:14, Гал 4:9, Мк 13:5, 1 Ин 3:7, Еф 5:6, 2 Фес 2:3

+ 2:9 Ин 1:14, Кол 1:19

+ 2:10 Еф 1:21-22, Еф 3:19

+ 2:11 Еф 2:11, Рим 2:29, Кол 3:9

+ 2:12 Рим 6:4

+ 2:13 Еф 2:1, Еф 2:5, Илҷ 3:19

+ 2:14 Рим 7:4

+ 2:15 2 Кор 2:14, Ин 12:31, Ин 16:11

+ 2:16 Рим 14:5, Гал 4:10, Рим 14:3, Рим 14:17, Евр 9:10

+ 2:17 Евр 8:5, Евр 10:1

+ 2:19 2 Пет 3:18, Еф 4:15-16, Кол 1:10

+ 2:20 Рим 6:2, Кол 3:3, Гал 4:9

+ 2:21 1 Тим 4:3

+ 2:22 Мф 15:9, Мк 7:7

+ 3:1 Кол 2:12, Илҷ 7:55-56, Рим 8:34, Еф 1:20,

+ 3:3 Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Кол 2:20

+ 3:4 Ин 11:25

+ 3:5 Еф 5:5, Рим 8:13

+ 3:6 Рим 1:18, Еф 5:6

+ 3:7 Еф 2:2, Еф 4:17

+ 3:8 Иак 1:21, 1 Пет 1:21, Еф 4:22, Еф 4:31

+ 3:9 Еф 4:25, Кол 2:11

+ 3:10 Еф 4:24

* 3:11 Скифтер – кӧс чӧрӌең чон.

+ 3:11 Рим 2:28-29, 1 Кор 7:19, Гал 3:28, Гал 5:6, 1 Кор 12:13, Гал 5:6, Еф 2:14, 1 Кор 15:28, Еф 1:23

+ 3:12 Лк 18:7, Рим 8:33, Тит 1:1

+ 3:13 Еф 4:2, Мф 6:14-15, Мк 11:25-26, Лк 7:41-42, Еф 4:32

+ 3:14 1 Кор 13:1, Еф 4:3, Еф 5:2

+ 3:15 Ин 14:27, Ин 16:33, Флп 4:7, Еф 2:16

+ 3:16 Ин 15:3, Еф 5:19

+ 3:17 1 Кор 10:31

• 3:18 Еф 5:22

+ 3:18 1 Пет 3:1

+ 3:19 1 Пет 3:7

+ 3:22 1 Пет 2:18, 1 Тим 6:1, Тит 2:9

+ 3:24 Еф 6:8

+ 3:25 Мф 22:16

+ 4:2 Лк 18:1, Лк 21:36, Рим 12:12, Еф 6:18, 1 Фес 5:17

+ 4:3 Илҷ 4:29, Рим 16:24, Еф 6:19-20, Флп 1:7, Флм 1:1

+ 4:5 Еф 5:15-16

+ 4:6 1 Пет 3:15

• 4:7 Еф 6:21-22

+ 4:7 Илҷ 20:4

+ 4:8 Кол 2:2

+ 4:9 Флм 1:10, Флм 1:16

+ 4:10 Илҷ 19:29, Флм 1:24, Илҷ 12:12, Илҷ 15:37-38

+ 4:11 Илҷ 1:23, Илҷ 18:7

+ 4:12 Кол 1:7, Флм 1:23

+ 4:14 2 Тим 4:10-11, Флм 1:24

+ 4:15 Рим 16:5

+ 4:16 1 Фес 5:27

+ 4:17 Флм 1:2

+ 4:18 1 Кор 16:21, Гал 6:11, 2 Фес 3:17, Флм 1:19

+ 1:1 Илҷ 15:22, 1 Пет 5:12, 2 Фес 1:1, Илҷ 17:1, Флп 4:16

+ 1:2 Еф 5:20, 2 Фес 1:3, 2 Фес 2:13

+ 1:4 2 Пет 1:10

+ 1:5 Илҷ 20:18

+ 1:6 1 Кор 4:16, 1 Кор 11:1, 2 Фес 3:7, Илҷ 17:5-10, Илҷ 13:52

+ 1:9 Илҷ 14:15

+ 1:10 1 Кор 1:7, 2 Фес 1:10, Мф 3:7, Рим 5:9, 1 Фес 2:16, 1 Фес 5:9

+ 2:2 Илҷ 16:22-24

+ 2:3 2 Кор 4:2

+ 2:4 Гал 2:7, Гал 1:10, Еф 5:10

+ 2:5 Рим 1:9, Рим 9:1, Флп 1:8

+ 2:6 1 Кор 9:4-5, 2 Фес 3:9, Флм 1:8

+ 2:8 2 Кор 12:15

+ 2:9 Илҷ 18:3, 2 Кор 11:27, 2 Фес 3:8

+ 2:11 1 Кор 4:14-15

+ 2:12 2 Фес 2:14

+ 2:13 Гал 4:14

+ 2:14 1 Фес 1:6, Илҷ 17:5, 2 Фес 1:4-5

+ 2:15 Мф 23:34, Ин 15:20, Илҷ 13:50, Илҷ 17:5

+ 2:16 Илҷ 13:45, Илҷ 14:2, Мф 27:25, Лк 21:23, 1 Фес 1:10

+ 2:17 1 Кор 5:3, Кол 2:5

+ 2:18 Рим 1:13, Рим 15:22

+ 2:19 1 Кор 15:31, 2 Фес 1:4

+ 3:1 Илҷ 17:15-16

+ 3:2 Илҷ 16:1, Флп 2:19

+ 3:3 Илҷ 9:16, Илҷ 14:22, 1 Пет 5:9

+ 3:5 Мф 4:3, 1 Кор 7:5, Гал 4:11

+ 3:6 Илҷ 18:5

+ 3:10 2 Тим 1:3

+ 3:11 2 Фес 3:5

+ 3:12 Флп 1:9-10, 2 Фес 1:3

+ 3:13 Иуд 1:14, 2 Фес 2:17

+ 4:1 Кол 1:10, Кол 2:6

+ 4:3 1 Кор 6:18, Гал 5:19, Еф 5:3

* 4:4 Грек тілінде пу стих мындағ сӧстернең пазыл парған: «Полғаны ла позының ідізін ах-арығ паза аарлап тудынзын».

+ 4:5 1 Пет 4:3-4, Рим 1:26, Еф 4:17-19

+ 4:7 1 Пет 1:15, Иуд 1:24, Еф 1:4, Кол 1:22

+ 4:9 Евр 13:1, Ин 6:45

+ 4:11 Илҷ 18:3, Еф 4:28, 2 Фес 3:8, 2 Фес 3:10

+ 4:12 Рим 13:13

+ 4:13 Еф 2:12

+ 4:14 1 Кор 15:20, 2 Кор 4:14

+ 4:15 1 Кор 15:51-52

+ 4:16 Иуд 1:9, Аз.ч. 12:7, Мф 24:31, 1 Кор 15:52, Мф 16:27, 1 Кор 15:23

+ 4:17 Илҷ 1:9, Аз.ч. 11:12, Ин 14:3

+ 5:1 Илҷ 1:7

+ 5:2 Мф 24:43, 2 Пет 3:10

+ 5:3 Лк 21:34, Флп 3:19

+ 5:4 1 Ин 2:8

+ 5:5 Лк 16:8, Ин 12:36, Рим 13:12

+ 5:6 Мк 13:33-36, 1 Пет 1:13, Еф 6:18

+ 5:8 Еф 6:14, Еф 6:17

+ 5:9 1 Фес 1:10

+ 5:10 Рим 14:9

+ 5:12 1 Кор 16:16, 1 Кор 16:18, Флп 2:29, 1 Тим 5:17

+ 5:13 Мк 9:50, Рим 12:18, 2 Кор 13:11

+ 5:14 2 Фес 3:6-10, Гал 6:1

+ 5:15 1 Пет 3:9, Рим 12:17

+ 5:16 Флп 4:4

+ 5:17 Лк 18:1, Лк 21:36, Рим 12:12, Еф 6:18, Кол 4:2

+ 5:18 Рим 12:2, Еф 5:17, Еф 5:20

+ 5:19 Еф 4:30

+ 5:21 1 Ин 4:1, 1 Кор 14:29

+ 5:23 Рим 15:33, Флп 4:9, 2 Фес 3:16

+ 5:24 1 Кор 1:9, 2 Фес 3:3, Евр 10:23

+ 5:25 Еф 6:19, 2 Фес 3:1, Евр 13:18

+ 5:26 1 Пет 5:14, Рим 16:16

+ 5:27 Кол 4:16

+ 1:1 Илҷ 15:22, 1 Пет 5:12, 1 Фес 1:1, Илҷ 16:1

+ 1:3 Еф 5:20, 1 Фес 1:2, 2 Фес 2:13

+ 1:4 1 Фес 2:19

+ 1:5 Лк 20:35

+ 1:6 Аз.ч. 6:10

+ 1:7 Иуд 1:14

+ 1:8 2 Пет 3:7,

+ 1:10 1 Кор 3:13, 1 Фес 1:10

+ 1:11 Кол 1:9

* 1:12 Грек тілінде пу орынны «Худайыбыстың паза Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы» алай «Худай Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы» тіп оңнирға чарир.

+ 2:1 Мф 24:31, 1 Фес 4:15-17

+ 2:3 Мк 13:5, Кол 2:8, 1 Ин 3:7, Еф 5:6, Аз.ч. 13:4-5

+ 2:7 1 Ин 2:18, 1 Ин 4:3

+ 2:8 Аз.ч. 2:16

+ 2:9 Мф 24:24, Мк 13:22, Аз.ч. 13:14

+ 2:10 1 Кор 1:18

+ 2:13 Еф 5:20, 2 Фес 1:3, Иак 1:18, Аз.ч. 14:4

+ 2:14 1 Фес 2:12

+ 2:15 1 Кор 16:13

+ 2:16 1 Пет 1:3

+ 2:17 1 Фес 3:13

+ 3:1 1 Фес 5:25

+ 3:2 Рим 15:31, 2 Кор 1:10-11

+ 3:3 1 Кор 1:9, 1 Фес 5:24, Евр 10:23, Мф 16:13, Ин 17:12

+ 3:5 1 Фес 3:11

+ 3:7 1 Кор 4:16, 1 Кор 11:1, 1 Фес 1:6

+ 3:8 Илҷ 18:3, 1 Фес 2:9-10

+ 3:9 1 Кор 9:4-5, 1 Фес 2:6, Флм 1:8, 1 Пет 5:3, Флп 3:17, 1 Тим 4:12, Тит 2:7

+ 3:10 Еф 4:28, 1 Фес 4:11, 1 Фес 5:14

+ 3:11 1 Тим 5:13

+ 3:13 Гал 6:9

+ 3:15 Мф 18:15

+ 3:16 Рим 15:33, Флп 4:9, 1 Фес 5:23

* 3:17 Ол туста пічікті кізее пастырӌаң полғаннар. Пу сӧстері Павелнің позының холынаң пазыл парғаннар.

+ 3:17 1 Кор 16:21, Гал 6:11, Кол 4:18, Флм 1:19

+ 1:1 Кол 1:27

+ 1:2 Илҷ 16:1, Флп 2:22, 2 Тим 1:2, 2 Ин 1:3

+ 1:4 1 Тим 4:7, 2 Тим 4:4, Тит 1:14, Тит 3:9

+ 1:5 Рим 12:9, 2 Тим 2:22

+ 1:6 1 Тим 6:21, Тит 1:10

+ 1:8 Рим 7:16

+ 1:9 Гал 5:23

+ 1:11 Тит 1:3

+ 1:12 Илҷ 9:22, Флп 4:13

+ 1:13 Илҷ 8:3, Илҷ 3:17

+ 1:14 Рим 5:20

+ 1:15 1 Тим 3:1, 1 Тим 4:9, 2 Тим 2:11, Тит 3:8, Мф 9:13, Мк 2:17

+ 1:18 1 Тим 4:14, 2 Кор 10:4, 2 Тим 2:2-4

+ 1:20 2 Тим 2:17, 2 Тим 4:14, 1 Кор 5:5

+ 2:3 1 Тим 5:4

+ 2:4 2 Пет 3:9, Тит 1:2, Тит 2:11

+ 2:5 Гал 3:20

+ 2:6 Мф 20:28, Тит 1:3

+ 2:7 Илҷ 9:15, Рим 1:5, Гал 1:15-16, Еф 3:7-8, 2 Тим 1:11, Рим 9:1, 2 Кор 11:10

+ 2:9 1 Пет 3:3-4

+ 2:11 Тит 2:5

+ 2:12 1 Кор 14:34

+ 2:14 2 Кор 11:13

* 3:1 Грек тілінде пу сӧстер алнында чоохталғаннаң палғалыстығ поларлар даа.

+ 3:1 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Тит 3:8

* 3:2 Грек тілінде пу сӧстерні ӱс пасхали оңарарға чарир: 1) ипчізіне киртістіг, 2) чалғыс ипчізінің ирі, 3) пір ле ипчінің ирі.

+ 3:2 Тит 1:6-9

+ 3:3 Тит 3:2, Мф 6:19, 1 Тим 6:9, Евр 13:5

+ 3:7 2 Тим 2:26

* 3:8 Тигіриб тоғыстарында хайынчатхан кізілер, кӧр: «Худай илӌілерінің чуртастары» 6:1-6.

+ 3:8 Илҷ 6:3, 1 Пет 5:2, Тит 1:7

* 3:11 Грек тілінде ідӧк «полысчы ипчілер» тіп оңнирға чарир.

+ 3:11 Тит 2:3

* 3:12 Кӧр: Тимофейге 1-ғы пічии 3:2.

+ 3:16 Ин 1:14, 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, Евр 2:14, Мк 16:19, Лк 24:51, Илҷ 1:9

+ 4:1 1 Ин 2:18, 2 Тим 3:1, 1 Ин 4:6, Иак 3:15, 2 Пет 2:1, Аз.ч. 2:24

+ 4:3 Рим 14:2, Кол 2:16, Кол 2:21

+ 4:4 Мк 7:15-16, Илҷ 10:15, Тит 1:15

+ 4:7 1 Тим 1:4, 2 Тим 2:16

+ 4:9 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Тит 3:8

+ 4:10 Флп 1:30, Кол 1:29

+ 4:12 Тит 2:15, 1 Пет 5:3, Флп 3:17, 2 Фес 3:9, Тит 2:7

+ 4:14 1 Тим 1:18, Илҷ 6:6, 1 Тим 5:22, 2 Тим 1:6

+ 5:1 Тит 2:6

+ 5:4 1 Тим 2:3

+ 5:6 Аз.ч. 3:1

* 5:9-10 Грек тілінде пу сӧстер піди пазыл парғаннар: «ах-арығ кізілернің азахтарын чууп пир турған».

+ 5:10 Ин 13:14, Илҷ 9:36

+ 5:13 2 Фес 3:11

+ 5:14 1 Кор 7:9, Тит 2:8

* 5:17 Грек тілінде пу сӧстерні піди оңнирға кирек: «турыстыра чал ахчаа турыстығ».

+ 5:17 Рим 12:8, 1 Фес 5:12

+ 5:18 1 Кор 9:9, Лк 10:7

+ 5:20 Гал 2:14, 2 Тим 4:2, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 5:22 Илҷ 6:6, 1 Тим 4:14, 2 Тим 1:6, 2 Пет 3:14, 1 Ин 5:18, 2 Ин 1:10, 1 Тим 5:22

+ 5:23 Еф 5:18

+ 6:1 1 Пет 2:18, Еф 6:5, Кол 3:22, Тит 2:9

+ 6:2 Флм 1:16

+ 6:3 Рим 16:17

+ 6:4 2 Тим 2:14, 2 Тим 2:23, Тит 3:9

+ 6:5 2 Пет 2:3, Тит 1:11

+ 6:6 Флп 4:11

+ 6:9 Мф 6:19, Лк 12:15, Евр 13:5

+ 6:11 2 Тим 3:17

+ 6:12 2 Тим 4:7, Иуд 1:3

+ 6:13 Лк 3:1, Лк 23:1, Илҷ 3:13

+ 6:15 Аз.ч. 17:14, Аз.ч. 19:16, Ин 1:18

+ 6:18 Лк 12:21, Рим 12:13, Еф 4:28

+ 6:20 2 Тим 1:12, 2 Тим 2:16

+ 6:21 1 Тим 1:6

+ 1:1 Тит 1:2, Евр 9:15

+ 1:2 Илҷ 16:1, Флп 2:22, 1 Тим 1:2, 2 Ин 1:3

+ 1:3 1 Фес 3:10, Илҷ 23:1, 2 Кор 1:12, Рим 1:8, Флм 1:4

+ 1:5 Илҷ 16:1

+ 1:6 Илҷ 6:6, 1 Тим 4:14, 1 Тим 5:22

+ 1:7 Рим 8:15

+ 1:8 Мк 8:38, Рим 1:16, 2 Тим 2:3, 2 Тим 4:5

+ 1:9 Рим 3:27, Еф 2:4, Еф 2:8, Тит 3:5

+ 1:10 1 Кор 15:54-55, Рим 16:24

+ 1:11 1 Тим 2:7

* 1:12 «Мағаа пиргенні» теенін грек тілінде «мин Ағаа пиргенні» тіп оңнирға чарир.

+ 1:12 2 Тим 2:9, Мк 8:38, Рим 1:16, 1 Тим 6:20

+ 1:14 Рим 8:9

+ 1:15 Илҷ 19:10

+ 1:16 2 Тим 4:19, Илҷ 21:33, Илҷ 28:20, Мф 25:36

+ 2:3 1 Тим 1:18, 2 Тим 1:8, 2 Тим 4:5

+ 2:5 1 Кор 9:25

+ 2:6 1 Кор 9:10

+ 2:8 1 Кор 15:20, Мф 1:1

+ 2:9 Еф 3:1, Флп 1:7

+ 2:10 1 Пет 5:10, Еф 3:13, 2 Кор 1:6

+ 2:11 1 Тим 1:15, Тит 3:8, Рим 6:8, Аз.ч. 20:4

+ 2:12 Мф 10:33

+ 2:13 Рим 3:3,

+ 2:14 1 Тим 6:4, Тит 3:9

+ 2:16 1 Тим 4:7, 1 Тим 6:20, Тит 3:9

+ 2:17 1 Тим 1:20

+ 2:18 1 Кор 15:12

+ 2:20 Рим 9:21

+ 2:22 Мф 5:9, Рим 14:19, 1 Тим 1:5

+ 2:23 1 Тим 6:4

+ 2:25 Гал 6:1, Илҷ 8:22

+ 2:26 1 Тим 3:7

+ 3:1 1 Ин 2:18, 1 Тим 4:1

+ 3:2 Лк 16:14, 1 Тим 6:10

+ 3:3 Рим 1:28-31

+ 3:11 Илҷ 13:50, Илҷ 14:5, Илҷ 14:19,

+ 3:12 Ин 15:20, Илҷ 14:22, 1 Фес 3:3

+ 3:13 Аз.ч. 22:11

+ 3:15 Илҷ 16:1

+ 3:16 2 Пет 1:20-21

+ 3:17 1 Тим 6:11

+ 4:1 Ин 5:22, Илҷ 10:42, Илҷ 17:31, 1 Пет 4:5

+ 4:2 1 Тим 5:20, Тит 1:13, Тит 2:15

+ 4:5 Мк 13:33-34, 1 Пет 1:13, Еф 6:18, 1 Фес 5:6, 2 Тим 1:8, 2 Тим 2:3

+ 4:6 Илҷ 21:13, Флп 2:17, 2 Пет 1:14, Флп 1:23

+ 4:7 1 Тим 6:12, Иуд 1:3, Илҷ 20:24

+ 4:8 Иак 1:12

+ 4:10 Кол 4:14, Флм 1:24, Мк 4:19, 2 Кор 2:13, Гал 2:1, Кол 4:14, Флм 1:24

+ 4:11 Илҷ 12:12, Илҷ 15:37-38, Кол 4:10

+ 4:12 Илҷ 20:4, Тит 3:12

+ 4:13 Илҷ 16:8

+ 4:14 1 Тим 1:20,

+ 4:19 Илҷ 18:2, Рим 16:3, 1 Кор 16:19, 2 Тим 1:16

+ 4:20 Илҷ 20:4, Илҷ 21:29

+ 1:1 Мк 13:20, Лк 18:7, Рим 8:33, Кол 3:12, 1 Тим 2:4, Лк 1:69-70, Рим 1:2,

+ 1:3 1 Тим 2:6, 1 Тим 6:15, 1 Тим 1:11

+ 1:4 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 1:5 Илҷ 14:23

* 1:6 Грек тілінде пу сӧстерні ӱс пасхали оңарарға чарир: 1) ипчізіне киртістіг, 2) ипчізінең хаӌан даа чарылбаан, 3) пір ле ипчінің ирі.

+ 1:6 1 Тим 3:2-4

+ 1:7 1 Пет 5:2, 1 Тим 3:8

+ 1:10 1 Тим 1:6, Илҷ 11:2, Гал 2:12

+ 1:11 2 Пет 2:3, 1 Тим 6:5

+ 1:13 1 Тим 5:20, 2 Тим 4:2, Тит 2:15

+ 1:14 1 Тим 1:4

+ 1:15 Мк 7:15-16, Илҷ 10:15, Рим 14:20, 1 Тим 4:3-4

+ 1:16 1 Ин 2:4

+ 2:3 1 Тим 3:11

+ 2:5 1 Пет 3:1-2, Еф 5:22, 1 Тим 2:11

+ 2:6 1 Тим 5:1

+ 2:7 1 Пет 5:3, Флп 3:17, 2 Фес 3:9, 1 Тим 4:12

+ 2:8 1 Тим 5:14

+ 2:9 1 Пет 2:18, Еф 6:5, Кол 3:22, 1 Тим 6:1

+ 2:11 1 Тим 2:4

+ 2:12 1 Пет 4:2

+ 2:13 2 Пет 1:1, Евр 9:28

+ 2:14 Еф 2:10, Тит 3:8, Мф 20:28

+ 2:15 Тит 1:13, 1 Тим 4:12

+ 3:1 1 Пет 2:13, Рим 13:1

+ 3:2 1 Тим 3:3

+ 3:3 Ин 8:34, 2 Пет 2:19, Рим 6:16-20

+ 3:5 Рим 3:27, Еф 2:4, Еф 2:8, 2 Тим 1:9, Ин 13:8, 1 Кор 6:11, Еф 5:26, Евр 10:22, Ин 3:3, 1 Пет 1:3, Еф 2:5

+ 3:6 Илҷ 2:33, Илҷ 10:45, Рим 5:5

+ 3:7 Илҷ 15:11, Рим 3:24, Еф 2:8, Тит 2:11, Рим 8:17

+ 3:8 1 Тим 1:15, 2 Тим 2:11, Еф 2:10, Тит 2:14

+ 3:9 1 Тим 1:4, 2 Тим 2:14, 2 Тим 2:16

+ 3:10 Мф 18:15-17

+ 3:12 Илҷ 20:4, 2 Тим 4:12

+ 3:13 Илҷ 18:24, 1 Кор 1:12

+ 3:14 2 Пет 1:8

+ 1:1 Еф 3:1, Флп 1:7, Илҷ 16:1

+ 1:2 Кол 4:17

+ 1:4 Рим 1:8-9

+ 1:6 Флп 1:9, Кол 1:9

+ 1:8 1 Фес 2:6-7

* 1:10 Онисим ат «кирек, тузалығ» теенін таныхтапча.

+ 1:10 1 Кор 4:15, Кол 4:9

+ 1:16 Мф 23:8, 1 Кор 7:22, Кол 4:9

+ 1:19 1 Кор 16:21, Гал 6:11, Кол 4:18, 2 Фес 3:17

+ 1:23 Кол 1:7, Кол 4:12

+ 1:24 Илҷ 27:2, Кол 4:10, Кол 4:14, 2 Тим 4:10

+ 1:2 1 Пет 1:20, Мк 12:7, Ин 1:3, 1 Кор 8:6, Кол 1:16

+ 1:3 2 Кор 4:4, Кол 1:15, Мк 16:19, Илҷ 7:55-56, Рим 8:34

+ 1:4 Еф 1:21, Флп 2:9

+ 1:5 Илҷ 13:32-33, Евр 5:5,

+ 1:13 Евр 10:13

+ 2:4 Илҷ 2:22, Илҷ 2:43

+ 2:5 Евр 1:6

+ 2:8 1 Кор 15:25

+ 2:9 Ин 8:54, Ин 17:1, 1 Пет 1:21, 2 Пет 1:17

+ 2:10 Рим 11:36, Евр 5:9

* 2:11 Пу стихты піди дее оңарарға чарир: «Чазыхтаң арығлапчатхан Иисусты паза чазыхтаң арығланчатхан кізілерні хайзын даа пір Паба чайап салған».

+ 2:11 Евр 13:12, Мф 28:10, Мк 3:35, Ин 20:17, Рим 8:29

+ 2:14 Ин 1:14, 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, 1 Тим 3:16, 1 Ин 3:8, 1 Кор 15:54-55

+ 2:17 Флп 2:7

+ 2:18 Лк 22:28

+ 4:1 Евр 12:15

+ 4:3 Евр 3:11

+ 4:6 Евр 3:19

+ 4:12 Еф 6:17, Аз.ч. 1:16

+ 4:14 Евр 2:17-18, Еф 4:10, Евр 7:26

+ 4:15 Лк 23:41, Ин 8:46, 1 Пет 2:22, 1 Ин 3:5, 2 Кор 5:21

+ 4:16 Еф 3:12, Евр 10:19

+ 5:1 Евр 8:3

+ 5:2 Евр 7:28

+ 5:3 Евр 7:27

+ 5:5 Ин 8:54, Илҷ 13:32-33, Евр 1:5

+ 5:6 Евр 7:17, Евр 7:21

+ 5:7 Мф 26:39, Мк 14:35, Лк 22:41,

+ 5:8 Рим 5:19, Флп 2:8

+ 5:9 Евр 2:10

+ 5:11 2 Пет 3:16

+ 5:12 1 Пет 2:2, 1 Кор 3:1-2

+ 5:14 Еф 4:13

+ 6:1 Евр 9:14

+ 6:2 Илҷ 8:17, Илҷ 19:4-5, Илҷ 10:42, Илҷ 17:31

+ 6:4 Евр 10:29

+ 6:8 Мф 13:7, Мф 3:12

+ 6:10 Мф 10:42

+ 6:11 Рим 5:2-5, 2 Кор 1:22, 2 Кор 5:5, Еф 1:14

+ 6:12 Евр 13:7

+ 6:13 Лк 1:73-75

+ 6:19 Евр 9:7

+ 6:20 Евр 4:14, Евр 8:1, Евр 9:24-25

* 7:1 Мелхиседек – кӧр: Пурунғы Молӌағның «Пастағлар» (Бытие) киндезі.

+ 7:6 Рим 4:3, Гал 3:16

* 7:11 Аарон Левийнің тӧлінең полған. Иң улуғ абыстарны Ааронның на сӧбірезінең табарға чарадылӌаң.

+ 7:14 Мф 1:3, Лк 3:3

+ 7:17 Евр 5:6

+ 7:18 Рим 8:3, Гал 4:9

+ 7:19 Евр 9:9, Евр 10:1

+ 7:21 Евр 5:6

+ 7:22 Евр 6:11

+ 7:25 1 Ин 2:1, Рим 8:34

+ 7:26 Еф 4:10, Евр 4:14

+ 7:27 Евр 5:3, Евр 9:12, Евр 10:10

+ 7:28 Евр 5:2

+ 8:1 Мк 16:19, Евр 1:3

+ 8:2 Евр 9:24

+ 8:3 Евр 5:1, Еф 5:2

+ 8:5 Кол 2:17, Евр 10:1,

+ 8:6 2 Кор 3:6, Евр 9:15

+ 8:7 Евр 7:11

+ 8:8 Евр 10:16-17, Лк 22:20, 2 Кор 3:6

+ 9:7 Евр 6:19

+ 9:8 Евр 10:20

+ 9:9 Евр 7:19, Евр 10:1

+ 9:10 Мк 7:4

+ 9:11 Евр 7:27, Евр 10:10

+ 9:14 1 Пет 1:18-19, Евр 6:1, Аз.ч. 7:14, 1 Ин 1:7, Еф 5:26

+ 9:15 Евр 8:6, 2 Тим 1:1, Тит 1:2

* 9:16 Грек тілінде «хумартхы сӧс» паза «молӌағ» теенін пір сӧс таныхтапча.

+ 9:23 Евр 8:5

+ 9:24 Евр 8:2

+ 9:26 1 Ин 3:5, 1 Пет 3:18

+ 9:27 Мф 16:27

+ 9:28 1 Пет 2:24, 1 Пет 3:18, Тит 2:13, Илҷ 1:11, 1 Фес 4:16-18

+ 10:1 Кол 2:17, Евр 8:5, Евр 7:19, Евр 9:9

+ 10:10 Мф 26:26, 1 Кор 11:24, Евр 7:27, Евр 9:9

* 10:12 Пу стихты ідӧк піди оңарарға чарир: «Христос, тізең, чазыхтар ӱчӱн пір ле тайығ иткен. Анзын ит салғанда, Ол Худайның оң саринда саңайға одыр салған».

+ 10:12 Мк 16:19, Евр 1:3

+ 10:13 Евр 1:13

+ 10:17 Евр 8:10-12

+ 10:19 Еф 3:12, Евр 4:16

+ 10:20 Евр 9:8, Ин 14:6

+ 10:22 Ин 13:8, 1 Кор 6:11, Еф 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Евр 4:14, 1 Кор 1:9, 1 Фес 5:24, 2 Фес 3:3

+ 10:25 Илҷ 2:42, Рим 13:11, 1 Кор 3:13

+ 10:26 Мк 3:29, 1 Ин 5:16

+ 10:29 Евр 6:4-6

+ 10:30 Рим 12:19

+ 10:31 Лк 12:5

+ 10:34 Мф 25:36, Мф 5:12, Мф 6:20, Мф 19:21, 1 Пет 1:4, Кол 1:5

+ 10:38 Рим 1:17, Гал 3:11

+ 11:1 Рим 8:24, 2 Кор 4:18

+ 11:3 2 Пет 3:5

+ 11:4 Мф 23:35, 1 Ин 3:12

+ 11:10 Евр 12:22, Аз.ч. 21:2

+ 11:12 Рим 4:19,

+ 11:13 Мф 13:17, Лк 10:24,

+ 11:17 Рим 9:7

+ 11:19 Рим 4:17-19

+ 11:23 Илҷ 7:20

+ 11:25 1 Ин 2:17

+ 11:26 Евр 13:13

+ 11:31 Мф 1:5, Иак 2:25

+ 11:36 Мф 21:35, Мк 16:18

+ 11:40 Флп 3:12, Евр 12:23

+ 12:1 1 Кор 9:24

+ 12:2 Евр 2:10, Лк 24:26, Флп 2:8, Мк 16:19, Евр 1:3

+ 12:4 1 Тим 4:10

+ 12:7 Аз.ч. 3:19

+ 12:14 Мф 5:8

+ 12:15 Евр 4:1,

+ 12:16 Евр 13:4,

+ 12:22 Гал 4:26, Аз.ч. 14:1, Аз.ч. 21:2, Иуд 1:14

+ 12:23 Лк 10:20, Флп 3:12, Евр 11:40

+ 12:24 Евр 8:6, Евр 9:15, 1 Пет 1:2,

+ 12:25 Евр 2:3

+ 13:1 Ин 13:34, 1 Пет 1:22, 2 Пет 1:7, Рим 12:10, 1 Фес 4:9

+ 13:2 1 Пет 4:9,

+ 13:3 Мф 25:36, Евр 10:34

+ 13:4 1 Кор 7:38, 1 Кор 6:9

+ 13:5 Мф 6:19, Мф 6:25, 1 Тим 3:1, 1 Тим 6:7-9,

+ 13:7 Евр 6:12

+ 13:9 Кол 2:16

+ 13:12 Мф 21:39, Мк 12:8

+ 13:13 1 Пет 4:14, Евр 11:26

+ 13:18 Еф 6:19, 1 Фес 5:25, 2 Фес 3:1, Илҷ 23:1, Илҷ 24:16

+ 13:20 Рим 15:33, Ин 10:11, 1 Пет 5:4,

+ 13:23 Илҷ 16:1

* 1:1 Иаков «он ікі сӧӧктеңер» пазып, прай Худай чонынаңар чоохтапча.

* 1:1 Грек тілінде «изен-хазых» тир орнына «ӧрініңер» тіӌеңнер.

+ 1:1 Мф 13:55, Илҷ 12:17, Илҷ 15:13, Илҷ 21:18, Гал 1:19, Гал 2:9, Лк 22:30, Ин 7:35, Илҷ 26:7, 1 Пет 1:1

+ 1:2 Мф 5:11-12, 1 Пет 1:6-7

+ 1:3 Рим 5:3

+ 1:4 2 Пет 1:6, Мф 5:48

+ 1:6 Мф 21:21, Мк 11:24

+ 1:7 Иак 4:8

+ 1:9 1 Кор 1:31, 2 Кор 10:17

+ 1:11 1 Пет 1:24

+ 1:12 Мф 10:22, Мк 13:13, Иак 5:11, 2 Тим 4:8, Аз.ч. 2:10

+ 1:15 Рим 5:12, Рим 6:23

+ 1:16 Мк 13:5, 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 1:17 1 Ин 1:5

+ 1:18 2 Фес 2:13, Аз.ч. 14:4, Ин 1:13

+ 1:21 Кол 3:8

+ 1:22 Лк 11:28, Ин 13:17, 1 Ин 3:18, Рим 2:13

+ 1:25 Иак 2:12, Лк 11:28

+ 1:26 Иак 3:2-3

+ 1:27 Мф 25:36, 2 Пет 3:14, 1 Ин 5:18, 1 Тим 5:22

+ 2:1 Мф 22:16, Лк 20:21, Рим 2:11

+ 2:5 1 Кор 1:27-28, 2 Кор 8:9, Аз.ч. 2:9

+ 2:10 Мф 5:19, Гал 3:10

+ 2:12 Иак 1:25

+ 2:13 Мф 6:15, Мф 18:35, Лк 6:37

+ 2:16 Мф 25:35, Лк 3:11, 1 Ин 3:17-18

+ 2:18 Мф 7:16, Гал 5:6

+ 2:19 Мф 8:29, Мк 1:24, Мк 5:7, Илҷ 16:17, Илҷ 19:15

* 2:21 Аннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Пастағлар» (Бытие) кинде 22:1-18 .

+ 2:22 Евр 11:17-18

+ 2:23 Рим 4:3, Гал 3:6,

* 2:25 Аннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Навинің оолғы Иисус» (Иисус Навин) кинде 2:1-16 .

+ 3:1 Мф 23:8

+ 3:2 1 Ин 1:8-10, Рим 3:23, Иак 1:26

+ 3:6 Мф 12:34, Мф 15:18,

+ 3:13 Иак 2:18

+ 3:15 1 Тим 4:1, Аз.ч. 2:24

+ 3:18 Мф 5:9, Гал 6:8

+ 4:1 1 Пет 2:11

+ 4:4 Ин 15:19, 1 Ин 2:15, Рим 8:7

+ 4:5 1 Кор 6:19

+ 4:6 1 Пет 5:5

+ 4:7 1 Пет 5:8-9, Еф 4:27

+ 4:8 Иак 1:7-8,

+ 4:11 Рим 14:4, Рим 14:10

+ 4:12 Иак 5:9, Лк 12:5, Мф 7:1

+ 4:14 Лк 12:18-20,

+ 4:15 Илҷ 18:21

+ 4:17 Ин 9:41

+ 5:1 Лк 6:24

+ 5:2 Мф 6:19-20

+ 5:3 Рим 2:5

+ 5:8 1 Пет 4:7

+ 5:9 Мф 7:1, Иак 4:12

+ 5:10 Мф 5:12, Мф 23:34, Илҷ 7:52, Евр 11:32-38

+ 5:11 Мф 10:22, Мк 13:13, Иак 1:12, Аз.ч. 2:10,

+ 5:12 Мф 5:34-37

+ 5:13 1 Кор 14:15, Еф 5:19

+ 5:14 Мк 6:13

+ 5:16 Мк 1:5, Илҷ 19:18, Илҷ 9:40, Илҷ 28:8

+ 5:17 Лк 4:25

+ 5:19 Гал 6:1

+ 5:20 1 Пет 4:8

* 1:1 Понт, Галат, Каппадок, Асий паза Вифиний чирлері сағамғы Тӱрк чирінің аймахтары.

+ 1:1 Мф 4:18-21, Ин 1:40-42, Иак 1:1

+ 1:2 Евр 12:24, 2 Пет 1:2, Иуд 1:2

+ 1:3 2 Кор 1:3, Еф 1:3, 1 Пет 3:21, Ин 3:3, Тит 3:5

+ 1:4 Мф 6:20, Мф 19:21, Кол 1:5

+ 1:5 Еф 2:8

+ 1:6 Мф 5:11-12, Иак 1:2-3

+ 1:7 1 Кор 3:13, Рим 2:10

+ 1:8 Ин 20:29

+ 1:10 2 Пет 1:19

+ 1:11 Рим 8:9, Лк 24:26

+ 1:12 Илҷ 2:2-4

+ 1:13 Мк 13:33-34, Еф 6:18, 1 Фес 5:6

+ 1:14 Илҷ 17:30, Еф 4:18-19, Рим 12:2, Тит 3:3

+ 1:15 1 Ин 3:3, 2 Пет 3:11

+ 1:17 2 Кор 6:18

+ 1:18 Ин 1:29, Илҷ 20:28, Евр 9:14

+ 1:20 Евр 1:2

+ 1:22 Ин 13:34, Рим 12:9, Евр 13:1

+ 1:23 Ин 1:13, Евр 4:12

+ 1:25 Иак 1:10-11

+ 2:1 Еф 4:31, Кол 3:8

+ 2:2 Мф 18:3, 1 Кор 3:2, Евр 5:13

+ 2:4 1 Кор 10:4

+ 2:5 Еф 2:20-22,

+ 2:6 Рим 9:33, Рим 10:11

+ 2:7 Мк 12:11, Илҷ 4:11

+ 2:8 Рим 9:33

+ 2:9 Аз.ч. 1:6, Аз.ч. 5:10, Ин 1:9

+ 2:10 Рим 9:25

+ 2:11 Иак 4:1, Рим 7:23, Рим 13:14, Гал 5:24

+ 2:12 Мф 5:16, 2 Кор 9:13, Гал 1:24

+ 2:13 Рим 13:1, Тит 3:1

+ 2:14 Рим 13:3-4

+ 2:16 Ин 8:32, Иак 1:25, Иак 2:12, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1, Гал 5:13, 1 Кор 7:22

+ 2:17 Рим 13:7

+ 2:18 Еф 6:5, Кол 3:22, 1 Тим 6:1, Тит 2:9

+ 2:19 1 Пет 3:14, 1 Пет 3:17, 1 Пет 4:16

+ 2:21 Илҷ 14:22, Ин 13:15

+ 2:23 Мф 5:39, Лк 23:46

+ 2:24 Рим 6:2, Гал 2:19, Гал 5:24,

+ 2:25 Лк 15:6

+ 3:1 1 Кор 14:34, Еф 5:22, Кол 3:18, Тит 2:5

+ 3:4 1 Тим 2:9

+ 3:7 Еф 5:25, Кол 3:19

+ 3:8 Рим 12:16

+ 3:9 1 Фес 5:15, Рим 12:17, Мф 5:44, Рим 12:14, 1 Кор 4:12

+ 3:14 Мф 5:10, 1 Пет 2:19-20, 1 Пет 4:14-16,

+ 3:15 Кол 4:6

+ 3:16 1 Пет 2:12, Лк 13:17

+ 3:17 1 Пет 2:20

+ 3:18 1 Пет 2:21, 1 Пет 4:1, Евр 9:26-28

+ 3:19 2 Пет 2:5

+ 3:21 Рим 6:4, Мк 16:16, 1 Пет 1:3

+ 3:22 Лк 24:51, Илҷ 1:9, Мк 16:19, Рим 8:34, Рим 8:38, 1 Кор 15:24, Еф 1:21

+ 4:1 1 Пет 3:18, Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Кол 3:3

+ 4:2 Рим 6:14, Рим 14:7-8, 2 Кор 5:15, Тит 2:12

+ 4:4 Еф 4:17-19, 1 Пет 2:12, 1 Пет 3:16

+ 4:5 Ин 5:22, Илҷ 10:42, 1 Пет 4:5

+ 4:7 Иак 5:8, 1 Кор 7:29, 1 Кор 7:31, Мк 14:38

+ 4:8 Иак 5:20

+ 4:9 Евр 13:2

+ 4:10 Рим 12:6-8, 1 Кор 7:7, Лк 12:42-43

+ 4:11 Ин 13:31, 1 Кор 10:31, Иуд 1:24-25, Аз.ч. 1:6, Аз.ч. 5:13

+ 4:12 1 Пет 1:7

+ 4:13 Илҷ 5:41, Флп 3:11

+ 4:14 Мф 5:11

+ 4:16 1 Пет 2:19-20

+ 4:17 Рим 2:9,

+ 4:19 Лк 23:46

+ 5:1 Лк 24:48, Рим 8:17

+ 5:2 Ин 21:16-17, Илҷ 20:28, 1 Тим 3:8, Тит 1:7

+ 5:3 Мф 20:25-26, Флп 3:17, 2 Фес 3:9, 1 Тим 4:12, Тит 2:7

+ 5:4 Ин 10:11, Евр 13:20, 1 Кор 9:25

+ 5:5 Иак 4:6

+ 5:7 Мф 6:25, Флп 4:6

+ 5:8 Мк 13:33-34, 1 Пет 5:8, Еф 6:18, 1 Фес 5:6, 2 Кор 2:11, Еф 6:11

+ 5:9 Иак 4:7, Илҷ 14:22, 1 Фес 3:3

+ 5:10 2 Тим 2:10

+ 5:11 1 Пет 4:11

+ 5:12 Илҷ 15:22, Илҷ 15:40, 1 Фес 1:1, 2 Фес 1:1

+ 5:13 Илҷ 12:12, Илҷ 13:5, Илҷ 15:37

* 5:14 Еврей кибірі хоостыра иреннер охсанызып изенесчеңнер.

+ 5:14 Рим 16:16

+ 1:1 Мф 4:18-21, Ин 1:40-42, Тит 2:13

+ 1:2 1 Пет 1:2, Иуд 1:2

+ 1:4 2 Пет 2:18

+ 1:6 Иак 1:3-4

+ 1:7 1 Ин 4:16, 1 Кор 13:13, Евр 13:1

+ 1:8 Тит 3:14

+ 1:9 1 Ин 1:7, Еф 5:26, Евр 9:14

+ 1:10 1 Фес 1:4

+ 1:11 Кол 1:13

+ 1:12 Иуд 1:5

+ 1:14 Ин 21:18-19, 2 Тим 4:6

+ 1:16 1 Фес 2:19, 1 Фес 4:16, Лк 9:32, Ин 1:14

+ 1:17 Мф 3:17, Мф 17:5, Мк 1:11, Мк 9:7, Лк 9:35, Ин 8:54, Ин 17:1, Илҷ 3:13

+ 1:19 1 Пет 1:10, Ин 5:35, 2 Кор 4:6

+ 1:21 2 Тим 3:16,

+ 2:1 Мф 7:15, Илҷ 20:30, 2 Кор 11:13, 1 Тим 4:1, Иуд 1:4, 1 Кор 6:20, 1 Кор 7:23

+ 2:3 Рим 16:18, Кол 2:4

+ 2:4 Иуд 1:6

+ 2:5 1 Пет 3:19-20,

+ 2:8 Илҷ 17:16

+ 2:9 1 Кор 10:13, Аз.ч. 3:10

+ 2:10 Иуд 1:16, Иуд 1:8-9

+ 2:12 Иуд 1:10

+ 2:15 Иуд 1:11, Аз.ч. 2:14

+ 2:17 Иуд 1:12-13

+ 2:18 2 Пет 1:4

+ 2:19 Гал 5:13, Ин 8:34, Рим 6:16-20, Тит 3:3

+ 2:20 Мф 12:45, Лк 11:26

+ 2:21 Рим 7:12

+ 3:1 2 Пет 1:13

+ 3:2 Иуд 1:17-18

+ 3:9 Рим 2:4, 1 Тим 2:4, 1 Тим 2:6

+ 3:10 Мф 24:43, Лк 12:39, 1 Фес 5:2, Мк 13:31

+ 3:11 1 Пет 1:15

+ 3:12 Иуд 1:21

+ 3:13 Аз.ч. 21:1, Аз.ч. 21:27

+ 3:14 Иак 1:27, 1 Ин 5:18, 1 Тим 5:22

+ 3:15 Рим 2:4, Аз.ч. 2:21

+ 3:16 Евр 5:10

+ 3:18 Еф 4:15, Кол 1:10, Кол 2:19, Рим 11:36

+ 1:1 Лк 24:39, Ин 1:14, Ин 20:27, 2 Пет 1:16

+ 1:2 Ин 1:4, Ин 5:26, Ин 11:25, 1 Ин 5:11, Ин 15:27, Ин 1:1, Ин 1:18

+ 1:3 Ин 17:21, 1 Кор 1:9

+ 1:4 Ин 15:11

+ 1:5 Ин 1:4, Ин 8:12, Иак 1:17

+ 1:6 Ин 12:35, 2 Кор 6:16

+ 1:7 Еф 1:7, Евр 9:14

+ 1:8 Иак 3:2, Рим 3:23

+ 1:10 1 Ин 5:10, Ин 5:38, Ин 8:37

+ 2:1 Ин 14:26, Рим 8:34, Евр 7:25

+ 2:2 Ин 1:29, Ин 11:52, 1 Ин 4:10, Рим 3:25-26

+ 2:3 Ин 14:15, Ин 15:10, 1 Ин 5:3

+ 2:4 Тит 1:16

+ 2:5 1 Ин 4:12

+ 2:7 Ин 13:34, 2 Ин 1:5

+ 2:8 Ин 13:34, Ин 1:9, Ин 8:12, Рим 13:12, Еф 5:8, 1 Фес 5:5

+ 2:9 1 Ин 4:20

+ 2:10 Ин 11:10

+ 2:12 Илҷ 10:43, Илҷ 13:38

+ 2:13 Еф 6:11, Ин 14:7

+ 2:15 Иак 4:4

+ 2:17 1 Кор 7:31

+ 2:18 Мф 24:5, 1 Ин 4:3, 2 Ин 1:7, 1 Тим 4:1, 2 Тим 3:1

+ 2:19 Илҷ 20:30, 1 Кор 11:19

+ 2:20 Ин 14:26, Ин 16:13, 1 Кор 2:10

+ 2:22 1 Ин 4:3

+ 2:23 Мф 10:33

+ 2:24 1 Ин 3:11

+ 2:26 Мк 13:5, 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

* 2:27 «Ол ӱгреткен оңдайӌа чуртаңар» – пу сӧстерні «Ол ӱгреткен оңдайӌа Христосха киртініңер» тіп оңнирға чарир.

+ 2:27 Евр 8:11

+ 2:28 1 Ин 3:2, 1 Фес 2:19

+ 2:29 Мф 6:1, 3 Ин 1:11

+ 3:1 Ин 3:16, Рим 5:8, Еф 2:4, Мф 5:9, Ин 1:12, 1 Ин 5:1, Рим 8:14, Ин 16:3, Ин 17:25

* 3:2 «Пілдістіг пол парза» – пу сӧстернің орнына «Христос килзе» тіп оңнирға чарир.

+ 3:2 Рим 8:15-16, Гал 3:26, Еф 1:5, Рим 8:29, 2 Кор 3:18, Флп 3:21, 1 Кор 13:12, Аз.ч. 22:4

+ 3:3 2 Кор 7:1

+ 3:5 Ин 1:29, Евр 9:26, 1 Пет 2:22, 2 Кор 5:21, Евр 4:15

+ 3:6 3 Ин 1:11

+ 3:7 Мк 13:5, 1 Ин 2:26, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 3:8 Ин 8:44, Евр 2:14

+ 3:9 1 Ин 5:18

+ 3:10 1 Ин 4:8, 1 Ин 4:20

+ 3:11 Ин 13:34, 1 Ин 1:5, 1 Ин 2:24, 2 Ин 1:5

* 3:12 Каиннеңер паза аның харындазы Авельдеңер кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Пастағлар» (Бытие) киндезін 4:1-16 .

+ 3:12 Ин 8:44, Иуд 1:11, Евр 11:4

+ 3:13 Мк 13:13, Ин 7:7, Ин 15:18

+ 3:14 Ин 5:24

+ 3:15 Мф 5:22, Аз.ч. 21:8

+ 3:16 Ин 10:11, Ин 15:13

+ 3:17 Иак 2:15-16

+ 3:18 Иак 1:22, Рим 2:13

+ 3:21 1 Ин 2:28

+ 3:22 Мф 7:7-8, Ин 14:13-14

+ 3:23 Ин 6:29

+ 3:24 Ин 6:56, Ин 15:4-5, Рим 8:9, Рим 8:16

+ 4:1 1 Кор 14:29, 1 Фес 5:20-21, Аз.ч. 2:2, Мф 7:15, Мк 13:22, 2 Пет 2:1

+ 4:2 Ин 1:14, 1 Тим 3:16, Евр 2:14, 1 Кор 12:3

+ 4:3 1 Ин 2:18, 1 Ин 2:22, 2 Ин 1:7

+ 4:5 Ин 3:31, Ин 8:23, Ин 15:19

+ 4:6 Ин 18:37, Ин 14:17, 1 Тим 4:1

+ 4:7 1 Кор 13, 1 Ин 3:10-11

+ 4:9 Ин 3:16

+ 4:10 Ин 1:29, 1 Ин 4:10, Ин 3:16, Рим 5:8

+ 4:12 Ин 1:18, 1 Тим 6:16, 1 Ин 2:5

+ 4:13 1 Ин 3:24

+ 4:14 Ин 3:17

+ 4:15 Мф 14:33, 1 Ин 5:5

+ 4:17 1 Ин 2:28, 1 Ин 3:21

+ 4:20 1 Ин 2:9, 1 Ин 3:10

+ 4:21 Мф 19:19, Мф 22:39, Мк 12:31

+ 5:1 Ин 1:12

+ 5:2 1 Ин 2:5, 1 Ин 3:24, 1 Ин 4:13

+ 5:3 Ин 14:15, 2 Ин 1:6, Мф 11:30

+ 5:4 Ин 16:33, Еф 6:16

+ 5:5 Мф 14:33, 1 Ин 4:15

+ 5:6 Ин 14:17, Ин 15:26

+ 5:9 Ин 5:36

+ 5:10 1 Ин 1:10, Мф 3:17

+ 5:11 Ин 1:4, Ин 5:26, Ин 11:25, 1 Ин 1:2

+ 5:13 Ин 20:31

+ 5:14 Мф 7:7-8, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22

+ 5:16 Мф 12:31-32, Мк 3:29, Евр 6:4-6, Евр 10:26

+ 5:18 1 Ин 3:9

* 5:19 «Чабал нименең тол пар» сӧстерні грек тілінде «чабал» тіп оңнирға чарир. «Чабал» сӧснең грек тілінде пірееде сайтанны адапчалар. Аннаңар пу сӧстерні «сайтанның холында» тіп тілбестирге чарир.

+ 5:19 Лк 4:6, Гал 1:4

+ 5:20 Ин 1:1, Ин 20:28

+ 5:21 1 Кор 10:7, 1 Кор 10:14

* 1:1 «Іӌе паза палалар» теени мында тигірибні паза Худайға киртінчеткеннерні таныхтапчалар.

+ 1:1 1 Ин 3:1, Ин 8:32

+ 1:3 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 1:4 3 Ин 1:4

+ 1:5 Ин 13:34, Ин 15:12, 1 Ин 3:11

+ 1:6 Ин 14:15, 1 Ин 5:3

+ 1:7 Ин 1:14, 1 Ин 4:2, 1 Тим 3:16, Евр 2:14, 1 Ин 2:18, 1 Ин 4:3

+ 1:8 1 Кор 3:8

+ 1:9 1 Ин 2:23

+ 1:10 Рим 16:17, 1 Фес 5:22

+ 1:12 Ин 15:11, Ин 16:24, Ин 17:13, 3 Ин 1:13-14

+ 1:1 1 Ин 3:18, 2 Ин 1:1

+ 1:4 2 Ин 1:4

+ 1:5 Гал 6:10, Евр 13:1

+ 1:8 1 Тим 5:18

+ 1:11 1 Ин 2:29, 1 Ин 3:6

+ 1:12 Ин 21:24

+ 1:13 2 Ин 1:12

+ 1:1 Илҷ 12:17, Иак 1:1, Мф 13:55

+ 1:2 1 Пет 1:2, 2 Пет 1:2

+ 1:3 1 Тим 6:12, 2 Тим 4:7

+ 1:4 2 Пет 2:1

+ 1:5 2 Пет 1:12, Евр 3:17

+ 1:6 2 Пет 2:4

+ 1:7 2 Пет 2:6, Мф 25:41

+ 1:8 2 Пет 2:10

+ 1:9 1 Фес 4:16, Аз.ч. 12:7,

+ 1:10 2 Пет 2:12

+ 1:11 1 Ин 3:12, Евр 11:4, 2 Пет 2:15,

+ 1:12 2 Пет 2:17, Мф 15:13

+ 1:14 Илҷ 7:53, Гал 3:19, 1 Фес 3:13, Евр 12:22

+ 1:16 2 Пет 2:10

+ 1:17 2 Пет 3:2-3

+ 1:19 Рим 8:9

+ 1:20 Еф 6:18

+ 1:21 2 Пет 3:12

+ 1:23 Аз.ч. 3:4

+ 1:24 Флп 2:15, Кол 1:22, 1 Пет 4:11, Рим 11:36, Аз.ч. 1:6, Аз.ч. 5:13

+ 1:1 Аз.ч. 22:6

+ 1:2 Ин 19:35

+ 1:3 Аз.ч. 22:7, Аз.ч. 22:10

* 1:4 Асий чирі – Рим империязына кірчеткен чир, амғы Турцияның кидеркі чирі.

+ 1:4 Аз.ч. 3:1, Аз.ч. 4:5, Аз.ч. 5:6, Ин 3:11, 1 Тим 6:13, Илҷ 26:23, 1 Кор 15:20, Кол 1:18, 1 Пет 1:18-19

+ 1:6 1 Пет 2:9, Аз.ч. 5:10, Аз.ч. 20:6, 1 Пет 4:11, Иуд 1:24-25, Аз.ч. 5:13

* 1:8 «Альфа паза Омега» грек алфавидінің пастағы паза халғанӌы букваларының аттары.

+ 1:9 Мк 10:39

+ 1:10 Аз.ч. 4:2

+ 1:13 Аз.ч. 15:6

+ 1:14 Аз.ч. 2:18, Аз.ч. 19:12

+ 1:16 Евр 4:12, Аз.ч. 19:15, Мф 17:2

+ 1:17 Мф 28:4, Аз.ч. 2:8, Аз.ч. 22:13

+ 1:18 Рим 6:9, Рим 14:9, Аз.ч. 9:1, Аз.ч. 20:1

+ 2:1 Аз.ч. 1:13, Аз.ч. 1:16

+ 2:2 2 Кор 11:13, 1 Ин 4:1

+ 2:7 Мф 11:15, Мк 4:9, Лк 8:8, Аз.ч. 3:6, Аз.ч. 3:13, Аз.ч. 3:22, Аз.ч. 13:9, Аз.ч. 3:5, Аз.ч. 21:7, Лк 23:43, 2 Кор 12:4, Аз.ч. 22:2

+ 2:8 Аз.ч. 1:17-18

+ 2:9 Иак 2:5, 2 Кор 8:9, Аз.ч. 3:9

+ 2:10 Аз.ч. 12:11, Иак 1:12, Аз.ч. 3:11

+ 2:11 Аз.ч. 2:7, Аз.ч. 20:6, Аз.ч. 21:8

+ 2:12 Аз.ч. 1:16

* 2:14 Валаамнаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Саннар» (Числа) кинде (22– 24 ).

+ 2:14 2 Пет 2:15, Илҷ 15:29, 1 Кор 8:10, 1 Кор 10:19

+ 2:15 Аз.ч. 2:6

+ 2:16 2 Фес 2:8

* 2:17 «Тамах» – манна тіп адалчатхан чиис полча. Худай Израиль чонына маннаны хуу чазыда ӧзӧкчеткеннерінде пирген. Мыннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Сығыс» (Исход) 16 .

+ 2:17 Аз.ч. 2:7, Ин 6:48-50, Аз.ч. 3:12, Аз.ч. 19:12

+ 2:18 Аз.ч. 1:14-15

* 2:20 Иезавель – Фиатирдағы тигірибдегі ипчінің ады. Че пу ат Пурунғы Молӌағда Израиль ханының ипчізінің ады полған. Ол ипчі уғаа чабал, хара хорғыстығ хылыхтығ полған. Кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Ханнардаңар» (Царств) 3-ӌі кинде 16:31; 18:4 паза «Ханнардаңар» 4-ӌі кинде 9:22 .

+ 2:20 Аз.ч. 2:14

+ 2:21 2 Пет 3:9, 2 Пет 3:15

+ 2:23 Мф 16:27

+ 2:25 Аз.ч. 3:11

+ 2:26 Аз.ч. 12:5, Аз.ч. 19:15, Аз.ч. 22:16

+ 2:29 Аз.ч. 2:7

+ 3:1 Аз.ч. 1:4-5, Аз.ч. 1:16, Рим 1:15, Еф 2:1, Еф 2:5, Кол 2:13, 1 Тим 5:6

+ 3:3 Мф 24:43-44, 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2, Аз.ч. 16:15

+ 3:4 Иуд 1:23, Аз.ч. 6:11, Аз.ч. 7:9, Мф 10:11, Мф 22:8, Илҷ 13:46

+ 3:5 Аз.ч. 2:7, Аз.ч. 21:7, Лк 10:19, Мф 10:32

+ 3:6 Аз.ч. 2:7

+ 3:9 Аз.ч. 2:9

+ 3:10 2 Пет 2:9, 1 Кор 10:13

+ 3:11 Аз.ч. 22:7, Аз.ч. 22:12, Аз.ч. 22:20, Аз.ч. 2:25

+ 3:12 Аз.ч. 2:7, Аз.ч. 2:17

+ 3:13 Аз.ч. 2:7

+ 3:14 Кол 1:15, Кол 1:18, 1 Кор 14:16, 2 Кор 1:20

+ 3:17 1 Кор 4:8, Ин 9:39-41

+ 3:18 Аз.ч. 16:15

+ 3:19 Евр 12:5-6

+ 3:20 Лк 12:36, Ин 14:23

+ 3:21 Ин 16:33, Мк 16:19, Мф 19:28, Лк 22:30

+ 3:22 Аз.ч. 2:7

+ 4:1 Аз.ч. 1:10

+ 4:2 Аз.ч. 1:10,

+ 4:4 Аз.ч. 3:4

+ 4:5 Аз.ч. 8:5, Аз.ч. 11:19, Аз.ч. 16:18, Аз.ч. 1:4-5,

+ 4:6 Аз.ч. 15:2,

+ 4:11 Аз.ч. 5:12,

+ 5:1 Аз.ч. 10:4, Аз.ч. 22:10

* 5:5 Иуда Иаковтың 12 оолғының пірсі. Аның сӧӧгінең Мессий сығар полған.

* 5:5 Иуданың сӧӧгінең сыххан Давид Худайның иң хынчатхан Израиль ханы полған. Аның тӧлінең Мессий сығар полған.

+ 5:5 Аз.ч. 22:16,

+ 5:6 Ин 1:29, Ин 1:36, 1 Пет 1:19, Илҷ 8:32-33, Аз.ч. 1:4-5

+ 5:8 Аз.ч. 8:3-4

+ 5:9 Аз.ч. 14:3, Аз.ч. 7:9, Аз.ч. 11:9, Аз.ч. 14:6, Аз.ч. 14:3-4

+ 5:10 1 Пет 2:9, Аз.ч. 1:6

+ 5:11 Лк 2:13

+ 5:12 Аз.ч. 4:11

+ 5:13 1 Пет 4:11, Иуд 1:24-25, Аз.ч. 1:6, Аз.ч. 7:12

+ 5:14 Аз.ч. 4:10

+ 6:1 Аз.ч. 5:1, Аз.ч. 4:7, Аз.ч. 14:2, Аз.ч. 19:6

+ 6:4 Мк 13:8

* 6:6 Хиникс – гректерде пір килограммға килісче.

+ 6:6 Аз.ч. 7:3

+ 6:9 Аз.ч. 20:4

+ 6:10 Лк 18:7, 2 Фес 1:6, Аз.ч. 19:2

+ 6:11 Аз.ч. 3:4

+ 6:12 Мк 13:8, Аз.ч. 11:13,

+ 6:14 Аз.ч. 16:20

+ 6:16 Лк 23:30

+ 7:3 Аз.ч. 14:1, Аз.ч. 22:4

+ 7:9 Аз.ч. 3:4

+ 7:10 Аз.ч. 12:10, Аз.ч. 19:1

+ 7:11 Аз.ч. 4:6

+ 7:12 Аз.ч. 5:13-14

+ 7:14 Мф 24:21, Евр 9:14, Аз.ч. 19:8, Аз.ч. 22:14

+ 7:17 Ин 10:11, Аз.ч. 21:4

+ 8:1 Аз.ч. 5:1

+ 8:2 Мф 18:10-11

+ 8:3 Аз.ч. 5:8

+ 8:4 Илҷ 10:4

+ 8:5 Аз.ч. 4:5

+ 8:8 Аз.ч. 11:6

+ 8:10 Аз.ч. 9:1

+ 9:1 Лк 10:18, Аз.ч. 8:10, Аз.ч. 12:8-9, Аз.ч. 1:18

+ 9:4 Аз.ч. 7:2-4

+ 9:12 Аз.ч. 11:14

+ 9:14 Аз.ч. 16:12

+ 9:20 1 Кор 10:20,

+ 9:21 Аз.ч. 21:8, Аз.ч. 22:15

+ 10:1 Аз.ч. 4:3, Аз.ч. 1:15-16

+ 10:4 Аз.ч. 5:1, Аз.ч. 22:10

+ 10:7 Аз.ч. 11:15

+ 11:1 Аз.ч. 21:15

+ 11:2 Лк 21:24, Аз.ч. 12:6, Аз.ч. 13:5

* 11:3 1260 – пу сан 42 айға алай ӱс чыл чарымға тиңнелче. Кӧр: Иоанның азых чооғы 12:6; 12:14; 13:5.

+ 11:6 Аз.ч. 8:8

+ 11:7 Аз.ч. 9:1,

* 11:8 Содом – Худай пу саарны анда чуртапчатхан чоннарның чазыхтары ӱчӱн чох идібіскен. Пу саардаңар Пурунғы Молӌағдағы «Пасталғар» (Бытие) кинде 19 .

* 11:8 Египет – Худай чонының хул полып чуртапчатхан чирі. Пу нимедеңер кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Сығыс» (Исход) кинде 1– 13 .

+ 11:12 Аз.ч. 4:1, 1 Фес 4:17

+ 11:13 Аз.ч. 6:12

+ 11:14 Аз.ч. 8:13, Аз.ч. 9:12

+ 11:15 Мф 24:31, Аз.ч. 10:7, Лк 1:33, 1 Кор 15:24

+ 11:16 Аз.ч. 4:4

+ 11:17 Аз.ч. 1:4, Аз.ч. 16:5

+ 11:18 Аз.ч. 20:12

+ 11:19 Аз.ч. 15:5, Аз.ч. 16:21

+ 12:3 Аз.ч. 13:1, Аз.ч. 17:3, Аз.ч. 17:12

+ 12:5 Аз.ч. 2:27, Аз.ч. 19:15

+ 12:6 Аз.ч. 11:3, Аз.ч. 13:5

+ 12:7 Иуд 1:9

+ 12:9 Аз.ч. 20:2, Лк 10:18, Ин 12:31

+ 12:11 Аз.ч. 15:2, Лк 14:26, Ин 12:25, Аз.ч. 2:10

+ 12:14 Аз.ч. 13:5

+ 13:1 Аз.ч. 12:3

+ 13:2 Лк 4:6

+ 13:5 Аз.ч. 11:2, Аз.ч. 12:6

+ 13:7 Аз.ч. 11:7, Аз.ч. 12:17

+ 13:8 Аз.ч. 3:5

+ 13:9 Аз.ч. 2:7

+ 13:10 Аз.ч. 14:12

+ 13:13 Мк 13:22, Аз.ч. 16:13, Аз.ч. 19:20, Лк 9:54

+ 13:14 Мф 24:24, Мк 13:22, 2 Фес 2:9

+ 14:1 Евр 12:22, Аз.ч. 3:12, Аз.ч. 7:3-4

+ 14:2 Аз.ч. 1:15, Аз.ч. 6:1

+ 14:3 Аз.ч. 5:9

+ 14:4 2 Кор 11:2, Иак 1:18, 2 Фес 2:13

+ 14:8 Аз.ч. 18:2

+ 14:9 Аз.ч. 13:15

+ 14:10 Аз.ч. 14:10, Аз.ч. 20:10

+ 14:12 Аз.ч. 13:10

+ 14:13 Аз.ч. 20:6

+ 14:14 Аз.ч. 1:13

+ 14:15 Мк 4:29

+ 14:19 Аз.ч. 19:15

* 14:20 Пір стадий гректерде 185 метрге килісче. Аннаңар 1600 стадий 296 километрге килісче.

+ 15:1 Аз.ч. 16:1, Аз.ч. 17:1, Аз.ч. 21:9

+ 15:2 Аз.ч. 4:6, Аз.ч. 12:11, Аз.ч. 13:17

* 15:5 Отах – Пурунғы Молӌағда кӧс чӧрчеткен Израиль чоны тигіриб орнына улуғ отахта пазырӌаңнар. Худай анда полчатханы таныхталча.

+ 15:5 Аз.ч. 11:19

+ 15:6 Аз.ч. 1:13

+ 15:7 Аз.ч. 4:6

+ 16:1 Аз.ч. 15:1,

+ 16:2 Аз.ч. 13:16,

+ 16:3 Аз.ч. 8:8-9

+ 16:5 Аз.ч. 1:4, Аз.ч. 11:17,

+ 16:6 Мф 23:35, Аз.ч. 18:24,

+ 16:7 Аз.ч. 6:9

+ 16:9 Илҷ 12:23

+ 16:10 Аз.ч. 13:2,

+ 16:12 Аз.ч. 9:14,

+ 16:13 Аз.ч. 12:3, Аз.ч. 13:11

+ 16:14 Мк 13:22, Аз.ч. 13:13

+ 16:15 Мф 24:43-44, 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2, Аз.ч. 3:3, Аз.ч. 3:18

+ 16:18 Мк 13:19

+ 16:19 Аз.ч. 14:10

+ 16:20 Аз.ч. 6:14

* 16:21 Пір талант – гректерде 45 килограммға килісче.

+ 16:21 Аз.ч. 11:19

+ 17:1 Аз.ч. 15:1, Аз.ч. 21:9,

+ 17:2 Аз.ч. 14:8

+ 17:3 Аз.ч. 12:3

+ 17:6 Аз.ч. 16:6

+ 17:8 Аз.ч. 9:1, Аз.ч. 11:7

+ 17:12 Аз.ч. 12:3

+ 17:14 1 Тим 6:15, Аз.ч. 19:16,

+ 17:16 Аз.ч. 18:8

+ 18:2 Аз.ч. 14:8,

+ 18:3 Аз.ч. 17:2,

+ 18:5 Йона 1:2

+ 18:8 Аз.ч. 17:16

+ 18:24 Мф 23:35, Аз.ч. 16:6, Аз.ч. 17:6

+ 19:1 Аз.ч. 7:10

+ 19:2 Аз.ч. 6:10

+ 19:3 Аз.ч. 14:11, Аз.ч. 18:9

+ 19:4 Аз.ч. 4:4

+ 19:6 Аз.ч. 1:15, Аз.ч. 6:1,

+ 19:7 Мф 22:2, Мф 25:10, Аз.ч. 21:2

+ 19:8 Аз.ч. 7:14

+ 19:10 Илҷ 10:25-26, Аз.ч. 22:8-9

+ 19:12 Аз.ч. 1:14, Аз.ч. 2:17

+ 19:13 Ин 1:1

+ 19:15 Аз.ч. 1:16, Аз.ч. 2:27, Аз.ч. 12:5, Аз.ч. 14:19-20

+ 19:19 Аз.ч. 16:16

+ 19:20 Аз.ч. 13:11-15, Аз.ч. 16:13,

+ 19:21 Аз.ч. 1:16

+ 20:1 Аз.ч. 9:1

+ 20:2 Аз.ч. 12:9

+ 20:4 Мф 19:28, Аз.ч. 6:9, Аз.ч. 13:12-16,

+ 20:6 Аз.ч. 2:11, Аз.ч. 14:13, Аз.ч. 21:8, Аз.ч. 1:6

* 20:7 Пурунғы Молӌағдағы «Иезекииль ухаан чоохтары» киндезінде (38–39) Гог Магог чирінің ханының ады полча.

+ 20:8 Аз.ч. 16:14

+ 20:9 Аз.ч. 11:5

+ 20:10 Аз.ч. 19:20

+ 20:12 Мф 16:27

+ 20:13 Илҷ 24:15

+ 20:15 Мф 13:42, Мф 13:50

+ 21:1 2 Пет 3:13, Аз.ч. 20:11

+ 21:2 Гал 4:26, Евр 12:22, Аз.ч. 19:7

+ 21:4 Аз.ч. 7:17,

+ 21:5 2 Кор 5:17

+ 21:6 Аз.ч. 1:6, Аз.ч. 22:13, Ин 4:10, Ин 7:37

+ 21:7 Аз.ч. 2:7, Аз.ч. 3:5, Мф 25:34, 2 Кор 6:18

+ 21:8 1 Кор 6:9-10, Гал 5:19-21, Аз.ч. 22:15, Аз.ч. 2:11, Аз.ч. 20:6

+ 21:9 Аз.ч. 15:1, Аз.ч. 17:1

+ 21:10 Аз.ч. 17:3

+ 21:14 Еф 2:20

+ 21:15 Аз.ч. 11:1

* 21:16 Он ікі муң стадий – ол сағамғы туста ікі муң километрге тиңнелче.

+ 21:23 Аз.ч. 22:5

+ 22:2 Аз.ч. 2:7

+ 22:4 Мф 5:8, 1 Ин 3:2, Евр 12:14, Аз.ч. 7:3-4

+ 22:5 Аз.ч. 21:23

+ 22:6 Аз.ч. 1:1

+ 22:7 Аз.ч. 3:11, Аз.ч. 1:3

+ 22:8 Аз.ч. 19:10

+ 22:10 Аз.ч. 10:4, Аз.ч. 1:3

+ 22:11 2 Тим 3:13

+ 22:12 Мф 16:27

+ 22:13 Аз.ч. 1:8, Аз.ч. 21:6

+ 22:14 Аз.ч. 7:14

* 22:15 «Адайлар» – пу сӧс чӧреечі кізілерні таныхтапча.

+ 22:15 1 Кор 6:9-10, Гал 5:19-21, Аз.ч. 21:8

+ 22:16 Аз.ч. 5:5, Аз.ч. 2:26

+ 22:17 Аз.ч. 21:2, Аз.ч. 21:9, Ин 7:37, Аз.ч. 21:6

+ 22:20 1 Кор 16:22