# Кӧрманщи

Институт перевода Библии

## Пенщ к’ьтебед Муса


Пәймана Кәвьн

## Пенщ к’ьтебед Муса


Пенщ к’ьтебед Муса (Т’аwрәт)


Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари.

Института wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

Москва

2010

Пенщ к’ьтебед Муса Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари

Бона wәлгәр’андьна к’ӧрдийа кӧрманщи

Бь ве навнише бьньвисьн бьшиньн:

ibt_inform@.ibt.org.ru

© Horace Knowles © Тһә Брьтьсһ & Форәьгн Бьблә Сощьәтй, 1954, 1967, 1972

ISBN 978-5-93943-157-6

© Институт перевода Библии, Москва, 2010


Пешготьна һәр пенщ к'ьтебед Муса

Хwәндәванед дәлал! Щара ә'wльн ә кӧ әв һәр пенщ к'ьтебед Муса дәсте wәда йә, к'ижан кӧ дьк'әвьнә нава п'аред Библийайе. Әв к'ьтеб бь зараве кӧрманщийа к'ӧрди һатийә wәлгәр'андьне. Библийа к'ьтеба к'ьтеба йә, к'ьтеба һәрә һежа йә у гәләк те хwәндьне. Щьһу, мӧсӧлман у мәсиһи ван һәр пенщ к'ьтебед Муса qәбул дькьн чаwа к'ьтебед пироз.

Һәр мәрьве ль сәр т'опа дьнийайе, к'ижан qӧлбида кӧ дьминә, чь мьләти йан хwәйе чь һ'әбандьне бә, wи дьк'әвә кӧ ве к'ьтебе бь зьмане хwә бьхунә. Библийа щаба wан пьрса дьдә, к'ижана кӧ т'ьме сәре щьмә'те ешандьнә, мәсәлә: әм жь кӧ бунә, әм чьма дьжин, чьма дьнйайеда һаqас хьраби һәйә, пәй мьрьнер'а чь те сәре мерьв.

Библийа т'әвайийа хwәва шест шәш к'ьтеб ьн, к'ижан кӧ бь дәсте гәлә ньвиск'ара навбәра гәләк салада һатьнә ньвисаре. Әв к'ьтебана дәрһәqа сәрһатийед жь дәстпебуна дьнйайеда гьрти һ'әта qӧрна йәкейә пәй буйина Исар'а дьбежә. Библийа ль сәр дӧ п'ара п'арәвәдьбә. Пәймана Ну, к'ижан кӧ дәрһәqа буйин, кьред Иса у пәйчуйед wи, ӧса жи дәрһәqа пешдачуйина щьвина ә'wльн бәрбьч'әв дькә.

Пәймана Кәвьн нав хwәда дьтә'мьлинә һәр пенщ к'ьтебед Муса, ӧса жи к'ьтебед п'ехәмбәра у һьлбәста. Һәр пенщ к'ьтебед Муса нә т'әне йед ә'wльн ьн, ле ӧса жи йед ә'саси нә, бона т'әмамийа К'ьтеба Пироз. Әw бона пешдаһатьна дьне, инсен, пешдаһатьна гӧнаһ, һәләqәтийа Хwәде у инсен дьбежә.

Һәр пенщ к'ьтебед Муса жь текьста ибранийә кәвьн, аwа готи жь текьста Масорети бь зьмане к'ӧрди һатийә wәлгәр'андьне. Щи-щийа тьште жь текьсте дурк'әти шьровәкьрьнеда те ә'йанкьрьне. Хьлазийа к'ьтебе: фәрһәнгок у хәритә һәйә.

Института wәлгәр'андьна библийайе р'азибуна хwә дьдә: wәлгәр'а, сәрр'асткьра ӧса жи һ'әмуйед кӧ т'әви к'аре һазьркьрьн у хәбата чапкьрьна һәр пенщ к'ьтеба бунә.

Института wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз, Москва

## ДӘСТПЕБУН

### ДӘСТПЕБУН

ДӘСТПЕБУН


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


Дәстпебун


Пешготьн

Пәймана Кәвьн, к'ьтеба Дәстпебунеда дәстпедькә. Әва к'ьтеба пешьн ә, жь һәр пенщ к'ьтебед Муса, (бь ибрани ‹Тораһ› те готьне, аwа готи ‹Ширәт› йан ‹Qанун›). Наве к'ьтеба Дәстпебуне бь ибрани ‹Берешит› ә, аwа готи ‹Дәстпебун›, йан ‹Серида›, ле бь йунани ‹Генесис› ә, ‹Пешдаһатьн› йан ‹Чебун›. Ве к'ьтебеда бона пешдаһатьна т'опа дьне, ә'рде, мерьв у щьмә'та Исраел те готьне. Ве к'ьтеба Дәстпебунеда, Хwәде йә сәре сәра. Дәстпебуна к'ьтебеда сәре 1-11-а бона wе йәке те готьне, wәки чаwа бь хәбәра Хwәде т'әмамийа дьнйайе те ә'фьрандьне. Мәзьнайийа Хwәде нә т'әне веда йә, ле Хwәде wан мәрьвед хwәйә хӧльqанди жи пәй wе йәкер'а наһелә, гава әw дури Хwәде дьк'әвьн, гӧнә дькьн, Хwәде диса бона wан хәм дькә. Т'әмамийа сәрһатийа дьнйайейә майинә ве к'ьтебеда әw һәләqәти йә, йа кӧ нава Хwәде у мәрьвайеда дьqәwьмә. Пәйр'а жь сәре 12-50-и бона wан мәрьва дьбежә, к'ижана кӧ Хwәде бона хwә дьбьжерә, wәки зӧр'әтед wан бьбьнә щьмә'та wи. Ль нава сәрһатийа Бьраһим, Исһаq, Аqуб у һәр донздәһ кӧр'ед Аqубда, Хwәде wанр'а соз дьдә, wәки зӧр'әтед wане бе һ'әсаб бьн у ль ә'рде wар бьн, к'ижанар'а кӧ Хwәде соз да. Пе wан һ'әму мьләте бенә бьмбарәккьрьне. Р'астә, әw нә мәрьвнә к'амьл бунә, әм Дәстпебунеда бона кемасийед wан у кьрьнед wанә нә qәнщ дьхуньн. Ле диса Хwәде гази wан дькьр кӧ гӧһдарийа wи бькьн. Нәхш у стила к'ьтеба Дәстпебуне щур'ә-щур'ә йә, һәw дьньһер'и дәнг-бә'се бона шайе йә, һәw дьньһер'и сәрһатийа сахләмә ль бәр гӧһ ә, һәw дьньһер'и ньшкева р'әqәма мьләт у qәбила те навкьрьне, йан жи дӧа бь форма һьлбәсте те готьне. Әв йәк бона мә тьһәрәки йә, wәки т'әмамийа тек'сте бь листька готьнава дагьрти йә. Мәсәлә, хӧльqандьна мер (бь ибрани Адам), Хwәде әw жь ахе (бь ибрани адама, 2:7) хӧльqанд. Алийе дьнва жи мерьв гәрәке әв ә'рд бещәр кьра (2:5; 3:23), алики дьнва жи р'ожәке әw диса гәрәке вәгәр'ә дь wе хwәлийе (3:19). Әв йәка листька готьна йә у әв йәк нә т'әне сәрһатийа дьхәмьлинә, ле ӧса жи алик'арийе дьдә кӧ баш бе фә'мкьрьне, кӧ хӧдане сәрһатийе чь дьхwазә мәр'а бежә. Гәлә щара листька готьна, мә'нийа пешдаһатьна нава шьровәдькә, йан жи наве щи-wара дьдә к'ьфше. Мәсәлә, наве Бабилоне (бь ибрани Бабел) ә, әw фела балал (т'әвиһәвкьрьн) шьровәдькә, «Чьмки ль wьр Хӧдан зьманед һ'әму дьнйайе т'әвиһәв кьрьн у жь wьр Хӧдан әw ль сәр т'әмамийа дьнйайе бәла кьрьн» (11:9). Ле һ'әйф, wәки ль нава wәлгәр'андьнеда, листька готьна, т'ам найе wәлгәр'андьне. Ве wәлгәр'андьнеда, шьровәкьрьн, жь тьштед буйийә һәрә бәрбьч'ә'в нишан дькьн.

### 1


Сәрһатийа дәстпебуна ә'рд у ә'змен

1Дәстпебунеда Хwәде ә'рд у ә'зман ә'фьрандьн[+]. 2Ә'рди бещур'ә у вьки-вала бу, тә'ристанийе ль сәр р'уйе ава бебьни гьртьбу у Р'ӧһ'е[*] Хwәде ль сәр р'уйе аве дьгәр'ийа. 3Һьнге Хwәде гот: «Бьра бьбә р'онайи». У бу р'онайи. 4Хwәде дина хwә дайе кӧ р'онайи qәнщ ә, Хwәде р'онайи жь тә'ристанийе qәтанд. 5У Хwәде наве р'онайе дани Р'ож, наве тә'ристанийе жи Шәв. У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа ә'wльн.

6Һьнге Хwәде гот: «Бьра навбәра аведа синоре qәдимийе пешда бе у бьра навбьр'ийе бьде, аве жь аве бьqәтинә». 7У Хwәде синоре qәдимийе чекьр у ава ль бьн синоре qәдимийеда у ава ль сәр синоре qәдимийе жь һәв qәтандьн. У ӧса жи бу. 8У Хwәде наве синоре qәдимийе дани Ә'зман. У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа дӧда.

9Һьнге Хwәде гот: «Бьра авед бьн ә'зменда щики гол бьн, зьһайи к'ьфш бә». У ӧса жи бу. 10Хwәде наве зьһайе дани Ә'рд у наве ава голбуйи жи дани Бә'р. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә. 11Һьнге Хwәде гот: «Бьра Ә'рд шинайийе, п'ьнщар'а кӧ т'охьме хwә бьдә у дара хwәйибәрә кӧ мина щур'е хwә бәр бьдә, т'охьме wе жи нава wеда бә, ль сәр ә'рде бьгьһинә». У ӧса жи бу. 12Ә'рде шинайи, п'ьнщар'а кӧ мина щур'е хwә т'охьм бьдә у дара хwәйибәрә кӧ т'охьме мина щур'е wе навда бә дәрхьстьн. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә. 13У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа сьсийа.

14Һьнге Хwәде гот: «Бьра синоре qәдимийа ә'зменда р'онайидар дәрен, wәки р'оже жь шәве бьqәтиньн у wә'да, р'ож у сала нишан кьн 15у бьра әвана синоре qәдимийа ә'зменда р'онайидар бьн, wәки ә'рде р'онайи кьн». У ӧса жи бу. 16Хwәде дӧ р'онайидаред мәзьн чекьрьн: Р'онайа мәзьн wәки сәрwерийе ль р'оже бькә, р'онайа бьч'ук wәки сәрwерийе ль шәве бькә у ӧса жи стәйрк чекьрьн. 17Хwәде әвана ль синоре qәдимийа ә'зменда данин, кӧ р'онайе бьдьнә ә'рде, 18сәрwерийе ль р'оже у шәве бькьн, р'онайе жь тә'рийе бьqәтиньн. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә. 19У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа чара.

20Һьнге Хwәде гот: «Бьра ав һ'әйwанед бинбәрва бьк'ьмк'ьмә у тәйрәдә жи ль сәр ә'рде у синоре qәдимийа ә'зменда бьфьр'ьн». 21У Хwәде һ'утед мәзьн хӧльqандьн у һәр һ'әйwанед бинбәрә кӧ аведа дьшулькьн, кӧ ав жь щур'ед wанда к'ьм-к'ьми, ӧса жи тәйрәдед хwәйип'әр'ә бь щур'ед wанда. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә. 22Хwәде дӧа ль wан кьр у гот: «Шин бьн у ль һәв зедә бьн, авед бә'ра т'ьжи кьн, тәйрәдә жи ль сәр ә'рде зедә бьн». 23У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа пенща.

24Һьнге Хwәде гот: «Бьра ә'рд һ'әйwанед бинбәр щур'ед wанда, һ'әйwанед к'әди, шульки у тәрәwьлед ә'рде щур'ед wанда пешда бинә». У ӧса жи бу. 25У Хwәде тәрәwьлед ә'рде щур'ед wанда, һ'әйwанед к'әдийә щур'ед wанда, ӧса жи һ'әму щур'ә шулькийед ль сәр ә'рде щур'ед wанда чекьрьн. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә.


Хӧльqандьна мер

26Хwәде гот: «Әм мәри дьлqе хwәда у мина хwә бьхӧльqиньн, wәки һ'ӧкӧми ль сәр мә'сийед бә'ре, тәйрәдед ә'змен, һ'әйwанед к'әди у т'әмамийа ә'рде, ӧса жи һ'әму щур'ә шулькийед ль сәр ә'рде бькә».

27Хwәде мәри дьлqе хwәда хӧльqанд,
дьлqе Хwәдеда әw хӧльqанд,
qьсьме нер у ме хӧльqандьн[+].

28Хwәде дӧа ль wан кьр у Хwәде wанр'а гот: «Шин бьн у ль һәв зедә бьн, ә'рде т'ьжи кьн у хwәйитийе ле бькьн, һ'ӧкӧми ль сәр мә'сийед бә'ре, тәйрәдед ә'змен у һ'әму һ'әйwанед ль сәр ә'рдейә кӧ дьһ'әжьн бькьн». 29Хwәде гот: «Ва йә әз һ'әму п'ьнщар'ед ль сәр ә'рдейә т'охьмед wанва дьдьмә wә у һәр дара хwәйибәрә кӧ т'охьме wе нава wеда йә, wәр'а wе бьбә хӧрәк». 30Ле бона һ'әму тәрәwьлед ә'рде, һ'әму тәйрәдед ә'змен у һ'әму һ'әйwанед бинбәрә кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн, гиһайе шин бьбә хӧрәк. У ӧса жи бу. 31Хwәде дина хwә да һ'әму кьрьна хwә кӧ ва йе әw гәләки qәнщ бун. У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа шәша.

### 2

1Ә'рд у ә'зман т'әмамийа нәхшед хwәва ль сәр һәвда һатьн. 2У Хwәде бәри р'ожа һ'әфта шьхӧлед хwә хьлаз кьрьн у р'ожа һ'әфта жь wан һ'әму шьхӧлед хwәйә кьри р'ьһ'әт бу. 3У Хwәде дӧа р'ожа һ'әфта кьр у әw пироз кьр, чьмки wе р'ожеда Хwәде жь wан һ'әму кьрьнед хwә, к'ижан кӧ ә'фьрандьбун у кьрьбун р'ьһ'әт бу.

4Әвә сәрһатийа пешда һатьна ә'рд у ә'змен гава һатьнә ә'фьрандьне.


Сәрһатийа бахче Едене

Wе р'оже гава кӧ Хӧдан[†] Хwәде ә'рд у ә'зман чекьрьн, 5т'ӧ к'оләкә чоле һе т'ӧнәбуйә, т'ӧ гиһаки чоле һе шин нәбуйә, чьмки Хӧдан Хwәде һәла һе баран ль сәр ә'рдеда нәбарандьбуйә у мәри жи т'ӧнәбуйә кӧ ә'рде бещәр кә, 6һьнге һӧлм-гӧлм жь ә'рде дәрк'әтийә т'әмамийа р'уйе ә'рде шьл кьрийә. 7Хӧдан Хwәде жь аха ә'рде qальбе мер чекьр, бина жийине һӧлми поза кьр у мер бу бинбәрәки сах[+].

8Хӧдан Хwәде ль алийе р'оһьлате Еденеда бахчәк дач'ьканд у мере кӧ чекьрьбу дани ль wьр. 9Хӧдан Хwәде жь ә'рде һәр дар шин кьрьн, дитьнер'а һ'әwаск'ар у хwарьнер'а хwәш, нава бахчәда жи дара жийине, ӧса жи дара qәнщи у хьраби наскьрьне[+].

10У бона авдана бахчә, жь Едене ч'әмәк дәрдьк'әт у паше бәлайи чар ч'ә'ва дьбә. 11Наве ч'әме ә'wльн Пишон ә, әва т'әмамийа ә'рде Һ'аwилайева дьк'ьшә, wьр кӧ зер'е wе һәйә. 12Зер'е wи ә'рди жи сафи йә, бьдолах[†] у кәвьред qимәтә оникс[†] һәнә. 13Наве ч'әме дӧда Гиһ'он ә, әва т'әмамийа ә'рде К'ушева дьк'ьшә. 14Наве ч'әме сьсийа Дищлә[*] йә, әва р'оһьлата Ашурйайева дьк'ьшә у наве ч'әме чара жи Фьрат ә[+].

15Хӧдан Хwәде әw мер һьлда дани бахче Едене, wәки wе бещәр кә у хwәйитийе ле бькә. 16У Хӧдан Хwәде т'әми да мер у готе: «Жь һәр даред бахчәда, дьле тә дьк'ьшинә к'ижане бьхwә, 17ле жь дара qәнщи у хьраби наскьрьне нәхwә, чьмки wе р'ожа гава тӧ жь wе бьхwи, те ә'сә бьмьри».

18Хӧдан Хwәде гот: «Нә баш ә кӧ мер т'әне бьминә, к'омәкдарәк кӧ лайиqи wи бә чекьм». 19Һьнге Хӧдан Хwәде һ'әму тәрәwьлед чоле у һ'әму тәйрәдед ә'змен жь ахе чекьрьн у анинә щәм мер, wәки бьбинә к'а әwе чь нави ль wан кә у мер чь нав дани ль сәр һ'әйwане бинбәр, әw жи бу наве wан. 20Мер нав ль һ'әму һ'әйwанед к'әди, тәйрәдед ә'змен у тәрәwьлед чоле кьрьн, ле мерр'а к'омәкдарәк кӧ лайиqи wи буйа дәст нәк'әт. 21Һьнге Хӧдан Хwәде хәwәкә к'ур кьрә ч'ә'ве мер, гава әw хәwр'а чу, Хӧдан п'арханәкә wи һьлда у дәwсе гошт т'ьжи кьр[+]. 22У Хӧдан Хwәде жь wе п'архана кӧ жь мер һьлдабу к'ӧлфәтәк чекьр, ани щәм мер. 23Һьнге мер гот: «Ньһа әва һәстуйе жь һәстуйе мьн ә у гоште жь гоште мьн ә, әвайе жьн[*] бе готьне, чьмки жь мер һатә һьлдане». 24Ләма мере де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьна хwә бьгьрә у бьбьнә бәдәнәк[+]. 25Мер у жьна хwәва һәр дӧ жи тә'зи бун у шәрм нәдькьрьн.

### 3


Мәрьв жь гӧр'а Хwәде дәрте

1Жь нава wан һ'әму тәрәwьлед чолейә кӧ Хӧдан[†] Хwәде ә'фьрандьбун, йе һәри һ'ьләк'ар мә'р[*] бу. Әwи готә жьне: «Р'асти Хwәде готийә wәки жь һ'әму даред бахчә гәрәке нәхwьн?»[+] 2К'ӧлфәте готә мә'р: «Жь бәред даред бахчә әм дькарьн бьхwьн. 3Ле жь бәре wе дара кӧ нава бахчәда йә, Хwәде гот нәхwьн у дәст нәдьне, wәки һун нәмьрьн»[+]. 4Мә'р готә к'ӧлфәте: «На, һун т'ӧ щар намьрьн, 5ле Хwәде занә, wе р'ожа гава һун жь wе бьхwьн, ч'ә'вед wәйе вәбьн у бьбьнә мина Хwәде, qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрхьн». 6У к'ӧлфәте дина хwә дайе wәки бәре даре баш бу бона хwарьне, бәрбьч'ә'вә һ'әwаск'ар у дьлһавьжи бу бона занәбуне, дәст авитә бәре wе хwар у да мере т'әви хwә, әwи жи хwар[+]. 7Һьнге ч'ә'вед wан вәбун, хwә дәрхьстьн кӧ әwә тә'зи нә, бәлгед һежире дьрутьн у пе хwә сьт'ар кьрьн.

8Һенькайа р'ожеда, гава wан дәнге Хӧдан Хwәде бахчәда кӧ дьгәр'ийа бьһистьн, мер у жьнева хwә жь бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәде, нава даред бахчәда вәшартьн. 9Хӧдан Хwәде дәнг да мер у гот: «Тӧ к'ӧ йи?» 10Әwи гот: «Мьн дәнге тә бахчәда бьһист тьрсийам у хwә вәшарт, чьмки әз тә'зи бум». 11Һьнге Хwәде готе: «К'е дәрһәqа тә'зибуна тәда тәр'а гот? Гәло тә жь wе даре хwар, йа кӧ мьн т'әми дабу тә кӧ нәхwи?» 12Мер гот: «Әw жьна кӧ тә да мьн, әwе жь wе даре да мьн, мьн жи хwар». 13Хӧдан Хwәде готә к'ӧлфәте: «Тә чьма әв йәк кьрийә?» К'ӧлфәте гот: «Мә'р әз хапандьм у мьн хwар».

14Һьнге Хӧдан Хwәде готә мә'р:

«Бона ве кьрьна кӧ тә кьр,
жь нава һ'әму һ'әйwанед к'әди
у һ'әму тәрәwьлед чоле
ньфьр' ль сәр тә бә,
ль сәр зьке хwә бьк'ьши
у т'әмамийа ә'мьре хwәда
хӧре тә ах-хwәли бә.
15Әзе нава тә у к'ӧлфәте,
нава зӧр'әта тә у зӧр'әта wеда
дьжмьнатийе дайньм,
әwе[*] сәре тә бьһ'ьнщьр'инә
у те жи пә'нийа wе бьгәзи»[+].

16К'ӧлфәтер'а жи гот:

«Әзе еша һ'әмләбуна тә
гәләки ль тә зедә кьм,
бь еше зар'а бини,
ч'ә'ве тә ль дәсте мере тә бә
у әw жи һ'ӧкӧме ль сәр тә бькә»[+].

17Паше Хwәде готә мер:

«Тә кӧ гӧр'а жьна хwә кьр,
жь wе дара кӧ мьн т'әми дабу,
кӧ тә нәхwи, хwар,
р'уйе тәда ньфьр' ль ә'рде бьqәбьлә,
т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда
бь тә'ли-тәнгийе нане хwә бьхwи».
18Ә'рд жи тәр'а стьрийа
у дьр'ийа бьгьһинә
у п'ьнщар'а чоле бьхwи,
19бь худана ә'нийа хwә
нане хwә бьхwи,
һ'әта кӧ тӧ вәгәр'и ль wи ә'рди
жь к'ӧ һати һьлдане,
чьмки тӧ ах и
у те диса бьби ах.

20Мер, аwа готи Адәм[*], наве жьна хwә дани Һеwа[*], чьмки әwа бу дийа һ'әму бинбәри. 21У Хӧдан Хwәде Адәм у жьнер'а к'ьнщед ч'әрмин чекьрьн у ль wан кьрьн. 22Һьнге Хӧдан Хwәде гот: «Ва йә, мәрьв бу мина жь мә йәки, qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрдьхә. Ле ньһа нәбә кӧ әw дәсте хwә дьрежи дара жийине кә жи у һ'әта-һ'әтайе бьжи»[+]. 23Пәй ве йәкер'а Хӧдан Хwәде әw жь бахче Едене дәрхьст, wәки wи ә'рди бещәр кә, жь к'ижани кӧ һатьбу һьлдане. 24Бәри мәрьв да дәрхьст у жь алийе р'оһьлата бахче Еденева, херуб[†] у шуре агьрийи кӧ һәр алийава дьвьр'вьр'и данин, wәки р'ийа дара жийине хwәй кьн.

### 4


Һабил у Qайин

1Пәй ве йәкер'а мәрьв незики жьна хwә Һеwайе бу, әw һ'әмлә дәрк'әт у Qайин[*] жер'а бу, һьнге wе гот: «Мьн мәри жь Хӧдан[†] станд». 2Паше бьре wи Һабил бу. Һабил бу шьване пез, ле Qайин хwә дабу ә'рдбещәркьрьне. 3У хеләке шунда, Qайин жь бәред ә'рде Хӧданр'а һ'әди ани. 4Һабил хwәха жи чәнд һ'әб жь ньхӧрийед кәрийе пәзе хwә, бәзед wанва һ'әди анин. Хӧдан бәре хwә да Һабил у һ'әдийа wи, 5ле дина хwә нәда Qайин у һ'әдийа wи. Qайин гәләки һерс к'әт у мьр'узе хwә кьр. 6Һьнге Хӧдан Qайинр'а гот: «Тӧ чьма һерс к'әтийи? У тә чьма сәре хwә бәржер кьрийә? 7Һәгәр тӧ р'астийе бьки, гәло те сәре хwә бьльнд нәки? Ле wәки тӧ р'астийе нәки ва йә гӧнә ль бәр дери к'әтийә у хwәха жи һ'әйра тәда йә, ле бькә кӧ тӧ һ'ӧкӧми ль сәр бьки»[+].


Гӧне меркӧштьнейи ә'wльн

8Пәй ве йәкер'а Qайин бьре хwә Һабилр'а гот: «Әм һәр'ьнә к'әwшен»[*] у гава әw гьһиштьнә к'әwшен, Qайин р'абу гьһиштә бьре хwә Һабил у әw кӧшт. 9Һьнге Хӧдан жь Qайин пьрси гот: «К'ане йә бьре тә Һабил?» Әwи гот: «Әз ньзаньм, чьма әз нобәдаре бьре хwә мә?» 10Хӧдан готе: «Тә чь кьрийә? Дәнге хуна бьре тә жь ә'рде шькийате хwә ль мьн дькә». 11Ньһа ньфьр' жь wи ә'рди ль тә бә, к'ижани кӧ дәве хwә вәкьр хуна бьре тә жь дәсте тә фьр' кьр. 12Гава тӧ ә'рде бещәр ки, әw иро шунда иди к'аре нәдә тә, тӧ ль сәр ә'рде р'ьһ'әтийе нәбини у дәро-дәр би. 13Һьнге Qайин готә Хӧдан: «Әв щәзайе мьн жь qәwата мьн дәр ә. 14Аwа иро кӧ тӧ жь р'уйе ә'рде бәри мьн дьди, әзе хwә жь тә вәшерьм кӧ р'уйе тә нәбиньм у ль сәр ә'рде жи кӧ зерийайи у дәро-дәр бьм, һьнге к'е кӧ мьн бьбинә wе мьн бькӧжә». 15Хӧдан готе: «К'е кӧ Qайин бькӧжә һ'әфт qәт һ'әйф же бе һьлдане». У Хӧдан нишанәк Qайинва дани, wәки к'и кӧ р'асти wи бе, wи нәкӧжә[+].


Р'ьк'ьнйата Qайин

16Qайин жь бәр ч'ә'ве Хӧдан р'абу чу wәлате Ноде[*], ль алийе р'оһьлата Едене у ль wьр р'ьк'ьне хwә авите у ль wьр ма.

17Пәй ве йәкер'а Qайин незики жьна хwә бу у әw һ'әмлә дәрк'әт, Һәнох жер'а бу. Һьнге әwи бажарәк че дькьр у наве кӧр'е хwә Һәнох дани ль сәр бажер. 18Паше Һәнохр'а Ирад бу, Ирадр'а Мьһ'уйаел бу, Мьһ'уйаелр'а Мьтушайел бу, Мьтушайелр'а жи Ламәх бу. 19Ламәх дӧ жьн стандьн, наве йәке Ә'даһ бу у наве йа дьн жи Силаһ бу. 20Ә'даһе Йавал ани. Әва баве wан бу, йед конада дьман у шьван-гаванти дькьрьн. 21Наве бьре wи Йувал бу. Әва жи баве wан һ'әмуйа бу, йед кӧ чәнг у бьлуре дьхьстьн. 22Силаһе жи Тувал-Qайин ани, әва һ'әдаде һәр щур'ә һащәтед сьфьр у һ'әсьн бу. Хушка Тувал-Qайин жи Наһама бу.

23Ламәх жьнед хwәр'а гот:

«Ә'даһ у Силаһ бьбьһен дәнге мьн!
Жьнед Ламәх гӧһед хwә бьдьнә ве готьна мьн.
Мәрьвәки әз бьриндар кьрьм, мьн лехьст кӧшт,
бона ледана щаһьләки мьн һ'әйф һьлда.
24Һәгәр һ'әйфа Qайин һ'әфт qәт бе һьлдане,
һ'әйфа Ламәх һ'әфте һ'әфт щара wе бе һьлдане».


Буйина Сет' у Әнош

25Адәм диса незики жьна хwә бу, әwе кӧр'әк ани у наве wи дани Сет'[*]. Чьмки әwе гот: «Хwәде дәwса Һабил кӧ Qайин кӧшт, зӧр'әтәкә дьн да мьн». 26Сет'р'а жи кӧр'әк бу у наве wи дани Әнош. Һьнгеда дәстпебу кӧ гази наве Хӧдан кьн.

### 5


Р'әqәма р'ьк'ьнйата Адәм

1Әв ә р'әqәма р'ьк'ьнйата Адәм, wе р'ожә гава Хwәде мәри хӧльqанд, дьлqе Хwәдеда әw чекьр, 2әw qьсьме мер у жьнеда хӧльqандьн у дӧа ль wан кьр, р'ожа хӧльqандьна wанда наве wан дани Мәри[+]. 3Гава Адәм бу сәд си сали, кӧр'әки дьлqе wида у мина wи жер'а бу әwи наве wи дани Сет'[+]. 4Пәй буйина Сет'р'а, Адәм һ'әйсьд сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 5У т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда, Адәм нәсьд си сали ә'мьр кьр у мьр.

6Сет' жи кӧ бу сәд пенщ сали, Әнош жер'а бу. 7Пәй буйина Әношр'а, Сет' һ'әйсьд һ'әфт сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 8У т'әмамийа р'ожед хwәда Сет' нәсьд донздәһ сали ә'мьр кьр у мьр.

9Гава Әнош бу нод сали, Qенан жер'а бу. 10Пәй буйина Qенанр'а, Әнош һ'әйсьд панздәһ сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 11У т'әмамийа р'ожед хwәда Әнош нәсьд пенщ сали ә'мьр кьр у мьр.

12Гава Qенан бу һ'әфте сали, Маһалалел жер'а бу. 13Пәй буйина Маһалалелр'а Qенан һ'әйсьд чьл сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 14У т'әмамийа р'ожед хwәда Qенан нәсьд дәһә сали ә'мьр кьр у мьр.

15Гава Маһалалел бу шест пенщ сали, Йаред жер'а бу. 16Пәй буйина Йаредр'а Маһалалел һ'әйсьд си сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 17У т'әмамийа р'ожед хwәда Маһалалел һ'әйсьд нод пенщ сали ә'мьр кьр у мьр.

18Гава Йаред бу сәд шест дӧ сали, Һәнох жер'а бу. 19Пәй буйина Һәнохр'а Йаред һ'әйсьд сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 20У т'әмамийа р'ожед хwәда Йаред нәсьд шест дӧ сали ә'мьр кьр у мьр.

21Гава Һәнох бу шест пенщ сали, Мәтушәла жер'а бу. 22Пәй буйина Мәтушәлар'а Һәнох сесьд сали р'ийа Хwәдеда дьчу у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 23У т'әмамийа р'ожед хwәда Һәнох сесьд шест пенщ сали ә'мьр кьр. 24Һәнох р'ийа Хwәдеда дьчу у ньшкева бу qати, чьмки Хwәде әw һьлдабу[+].

25Гава Мәтушәла бу сәд һ'әйште һ'әфт сали, Ламәх жер'а бу. 26Пәй буйина Ламәхр'а, Мәтушәла һ'әфсьд һ'әйште дӧ сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 27У т'әмамийа р'ожед хwәда Мәтушәла нәсьд шест нәһә сали ә'мьр кьр у мьр.

28Гава Ламәх бу сәд һ'әйште дӧ сали, кӧр'әк жер'а бу, 29әwи наве wи дани Нӧһ[*] у гот: «Әве мә жь кьред мә у жь щәфед мәйә гьран ль сәр ви ә'рди р'ьһ'әт кә, к'ижан кӧ Хӧдан[†] ньфьр' ле кьрьбу»[+]. 30Пәй буйина Нӧһр'а, Ламәх пенсьд нод пенщ сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 31У т'әмамийа р'ожед хwәда Ламәх һ'әфсьд һ'әфте һ'әфт сали ә'мьр кьр у мьр.

32Гава Нӧһ бу пенсьд сали, Нӧһр'а Сам, Һам у Йәфәт бун.

### 6


Нәһәqийа зар'ед Хwәде у qизед мәрьвайе

1Гава дәстпебу мәрьв ль сәр дьне зедә бун у qиз wанр'а бун, 2зар'ед[*] Хwәде дитьн кӧ qизед мәрьвайе бәдәw ьн, жь wан к'е к'ижан бәгәм дькьр хwәр'а жьн дьстандьн[+]. 3Һьнге Хӧдан[†] гот: «Гәрәке р'ӧһ'е мьн һ'әта-һ'әтайе ль сәр мерьв нәминә, чьмки әw хун у гошт ә, ле р'оже ә'мьре wан сәд бист сал бьн»[+]. 4Wе һьнге ль сәр ә'рде ә'савә һәбун, ӧса жи wи чахи гава зар'ед Хwәде дәст давитьнә qизед мәрьвайе, әwана wанр'а зар' данин. Әвана әw мерхас бун, кӧ бәреда бь нав у дәнг бун[+].


Сәрһатийа Нӧһ

5Хӧдан дит кӧ хьрабийа мәрьва ль сәр ә'рде зедә дьбә у нет у фькьред дьле wан жи һәр р'ож хьраби йә[+]. 6Һьнге Хӧдан бәр хwә к'әт кӧ ль сәр ә'рде мәри хӧльqандийә у гәләки дьлтәнг бу. 7У Хӧдан гот: «Әз жь сәр р'уйе ә'рде мәрьвед кӧ мьн хӧльqандьнә бьдьмә һьлдане, жь мәрьвада гьрти һ'әта һ'әйwен, жь шулькийа һ'әта тәйрәдед ә'змен, чьмки әз п'ошман ьм ль хӧльqандьна wан». 8Ле Нӧһ бәр ч'ә'ве Хӧдан к'әрәм дит.

9Әв ә сәрһатийа р'ьк'ьнйата Нӧһ. Нӧһ нава мәрьвед wи зәманида мәрьвәки р'аст у к'амьл бу. Нӧһ р'ийа Хwәдеда дьчу. 10Нӧһр'а се кӧр' бун Сам, Һам, Йәфәт.

11Ә'рд ль бәр ч'ә'ве Хwәде һ'әр'ьми wеран бьбу у хьрабийава ә'рд т'ьжи бьбу. 12Хwәде дина хwә да дьнйайе, кӧ ва йә әw һ'әр'ьмийә wеран буйә, чьмки һәр бәдәнәкә ль сәр дьне р'ийа хwә һ'әр'ьмандийә. 13Һьнге Хwәде готә Нӧһ: «Qьр'а һ'әмуйед хwәйибәдән һатийә ль бәр ч'ә'ве мьн, чьмки р'уйе ванда ә'рд хьрабийава т'ьжи буйә у ва әзе wан т'әви ә'рде wеран кьм».


Т'әмийа Хwәде

14Ле тӧ хwәр'а жь даре гофер[*] гәмике чекә, һьндӧр'е гәмийе бь гоза чеки у дәр у һьндӧр'ва тӧ wе qир ки. 15Тӧ гәрәке wе аһа чеки. Дьрежайа гәмийе сесьд зәнд, бәрайи пенщи зәнд у бьльндайи жи си зәнд бә. 16У жорва wәкә зәндәке к'ӧләке гәмийер'а чеки, дәре гәмийе жи к'еләкева вәки у qате жор жер у бьни чеки. 17Ва әзе ава тофане ль сәр дьне р'акьм, wәки һәр бәдәна кӧ бин ль бәр һәйә бьн п'әр'е ә'зменда qьр' бә у ль сәр р'уйе ә'рде жи чь кӧ һәйә ӧнда бә. 18Ле әзе пәймана[†] хwә т'әви тә гьредьм, тӧ т'әви кӧр'ед хwә у т'әви жьна хwә у букед хwә бьк'әви гәмийе. 19Ӧса жи жь һәр бинбәри, жь һәр бәдәне щот-щот нер у ме бьки гәмийе, кӧ т'әви тә сах бьминьн. 20Жь һәр щур'ә тәйрәдә, жь һәр щур'ә һ'әйwан, жь һәр щур'ә шульки wе щот-щот бенә ль щәм тә кӧ сах бьминьн. 21Тӧ жи жь һ'әму хӧрәке кӧ те хwарьне т'әви хwә һьлди, ль щәм хwә бьди сәр һәв, кӧ бьбә хӧрәке тә у wан. 22У Нӧһ һәр тьшт кьр, Хwәде чаwа т'әми дабу wи, әwи ӧса жи кьр.

### 7

1Хӧдан[†] готә Нӧһ: «Р'абә т'әви нәфәред хwә бьк'әвә гәмийе, чьмки нава мәрьвед ви зәманида мьн тӧ ль бәр хwә р'аст дити. 2Жь һәр һ'әйwанед һ'әлал һ'әфт щота нер у ме т'әви хwә һьлди, ле жь һ'әйwанед һ'әрам щот-щот һьлди нер у ме, 3жь тәйрәдед ә'змен жи һ'әфт щот нер у ме, wәки т'ур'а[*] wан ль сәр р'уйе ә'рде бе хwәйкьрьне. 4Чьмки һ'әфт р'ожа шунда, әзе чьл р'ожи у чьл шәви баране бьбариньм у һәр һәйинед кӧ мьн чекьрьнә жь р'уйе ә'рде бьдьмә һьлдане». 5У Нӧһ һәр тьшт кьр, Хӧдан чаwа т'әми дабу wи.


Тофан

6Һьнге Нӧһ шәсьд сали бу, гава ава тофане ль сәр ә'рде р'абу. 7У жь бәр ава тофане Нӧһ т'әви кӧр'ед хwә у т'әви жьна хwә у букед хwә к'әтә гәмийе. 8Ӧса жи жь һ'әйwанед һ'әлал у нә һ'әлал, жь тәйрәда у жь һәр шулькийед ль сәр ә'рде, 9щот-щот нер у ме һатьнә щәм Нӧһ к'әтьнә гәмийе, чаwа кӧ Хwәде т'әми Нӧһ кьрьбу. 10У һ'әфт р'ожа шунда ава тофане ль ә'рде р'абу.

11Шәсьд салийа ә'мьре Нӧһда, р'ожа һ'ьвдәһе мәһа дӧда, һәма wе р'ожеда һ'әму канийед тәвәкед бебьнийе дәр бун у к'ӧләкед ә'змана вәбун, 12чьл р'ожи у чьл шәви ль сәр ә'рде баран бари. 13Хут wе р'ожеда Нӧһ кӧр'ед хwәва Сам, Һам, Йәфәт у жьна Нӧһ һәр се букава т'әви wан к'әтьнә гәмийе. 14Әwана у һәр тәрәwьлед щур'ед хwәда, һәр һ'әйwанед к'әдийә щур'ед хwәда, һәр шулькийед ль сәр ә'рдейә щур'ед хwәда, һәр тәйрәдед щур'ед хwәда у һәр тәйрәдед хwәйибаск, 15жь һ'әму һ'әйwанед бинбәр щот-щот к'әтьнә гәмийе ль щәм Нӧһ. 16Әwед кӧ к'әтьнә гәмийе, йе нер у ме к'әтьне жь һәр бинбәри, чаwа кӧ Хwәде т'әми wи кьрьбу. У пәй wир'а Хӧдан дәри гьрт.

17Тофане ль сәр ә'рде чьл р'ожи к'ьшанд, ав qайим бу гәми бьльнд кьр у әw жь ә'рде qәтийа. 18Чьqас дьчу ав qайим дьбу, ль сәр ә'рде бьльнд бу у гәми ль сәр р'уйе аве к'әт. 19Ав ль сәр ә'рде ӧса гәләки бьльнд бу, wәки һ'әму ч'ийайед бьльндә бьн п'әр'е ә'зменда ньхамтьн. 20Ав жь панздәһ зәнда жортьр сәр wан к'әт у ч'ийа-бани һатьнә ньхамтьне. 21У һ'әмуйед хwәйибәдәнә кӧ ль сәр ә'рде дьльвийан, тәйрәдә бун, һ'әйwанед к'әди бун, тәрәwьл бун, һ'әму шулькийед ль сәр ә'рде кӧ дьшулькин, мәрьв жи пер'а qьр' бун чун. 22Йед ль сәр бәжейә кӧ бина жийине ль бәр һәбун, һ'әму жи хәньqин. 23У һәр һәйине ль р'убари ә'рде һатә һьлдане, жь мерьв һ'әта һ'әйwанед к'әди, жь шулькийа һ'әта тәйрәдед ә'змана, әвана жь ә'рде һатьнә һьлдане, т'әне Нӧһ ма у йед т'әви wи гәмийеда. 24Сәд пенщи р'ожи ль сәр ә'рде ав wе бьльндайийе ма.

### 8


Хьлазийа тофане

1Хwәде Нӧһ бир ани, ӧса жи һ'әму тәрәwьл у һ'әму һ'әйwанед т'әви wи гәмийеда, һьнге Хwәде бак[*] ль ә'рде р'акьр у ав сәкьни. 2Канийед тәвәкед бебьнийе у к'ӧләкед ә'змана һатьнә гьртьне у барана ә'змен һатә бьр'ине. 3Бәрә-бәрә ав жь ә'рде дьк'ьшийа, пәй сәд пенщи р'ожир'а ав кем бу. 4Р'ожа һ'ьвдәһе мәһа һ'әфта гәми ль сәр ч'ийайед Арарате р'уньшт. 5Һ'әта мәһа дәһа чьqас дьчу ав кем дьбу у йәке мәһа дәһа сәред ч'ийа һатьнә к'ьфше.

6У чьл р'ожи шунда Нӧһ к'ӧләка гәмийа хwәйә чекьри вәкьр, 7у qар'qар' бәр'да, ле әw вьрда-wеда хwәр'а фьр'и һ'әта ава ль сәр ә'рде зьһа бу. 8Пәйр'а кәвотк жь щәм хwә бәр'да, кӧ бьбинә к'а ава ль р'уйе ә'рде кем буйә. 9Ле кәвотк щийе кӧ ньгед хwә ле данийа нәдит, бәр бь гәмийе ль сәр wида вәгәр'ийа, чьмки т'әмамийа р'уйе ә'рде һе ав бу, Нӧһ жи дәст авитә wе гьрт, ани щәм хwә кьрә гәмийе. 10Һ'әфт р'ожа жи сәбьр кьр, пәйр'а диса кәвотк жь гәмийе бәр'да. 11Бәре еваре кәвотк ль сәр wида вәгәр'ийа, wе бәлгәки зәйт'унейи ну нькӧлкьри девда, һьнге Нӧһ пе һ'әсийа кӧ ава ль сәр р'уйе ә'рде кем буйә. 12Һ'әфт р'ожед дьн жи сәбьр кьр, диса кәвотк бәр'да, ле әw иди ль сәр wида вәнәгәр'ийа.


Дәрк'әтьна жь гәмийе

13У шәсьд йәк салийа Нӧһда, йәке мәһа сәрсале ава ль сәр р'уйе ә'рде ч'ькийа. Нӧһ ар'ика гәмийе вәкьр у дина хwә дайе, кӧ ва йә ава ль сәр р'уйе ә'рде ч'ькийа йә. 14Бист һ'әфте мәһа дӧда ә'рд зьһа бу.

15Һьнге Хwәде Нӧһр'а хәбәрда у гот: 16«Тӧ т'әви жьна хwә, кӧр'ед хwә у жьнед wанва жь гәмийе дәре. 17Ӧса жи һ'әму бинбәред ль щәм тә, жь һ'әмуйед хwәйибәдән: Тәйрәдә, һ'әйwанед к'әди у һ'әму шулькийед кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн, т'әви хwә дәрхә, wәки әw ль сәр ә'рде бәла бьн, к'ока wан шин бә у ль һәв зедә бьн»[+]. 18Һьнге Нӧһ т'әви кӧр'ед хwә, жьна хwә у жьнед кӧр'ед хwә жь гәмийе дәрк'әт, 19һәр һ'әйwан, һәр шульки, һәр тәйрәдә, һәр чь кӧ ль сәр ә'рде дьльвьн щьсьнед хwәда жь гәмийе дәрк'әтьн.


Чекьрьна горигәһа сәле кәвьри

20Нӧһ горигәһәк[†] Хӧданр'а[†] чекьр у жь һәр һ'әйwанед һ'әлал у жь һәр тәйрәдед һ'әлал һьлдан ль сәр горигәһе, дийарийа т'әвайишәwате[†] дан. 21Һьнге Хӧдан бинәкә хwәш жь wе һьлда у дьле хwәда гот: «Иро шунда р'уйе мерьвда әз иди ньфьр'а ль ә'рде накьм, чьмки сьтqе дьле мерьв жь зар'отийеда хьраб ә у иди әз т'ӧ щар т'ӧ бинбәри нахьм чаwа мьн кьр[+].

22Иро шунда һ'әта кӧ ә'рд һәбә,
чандьн у дьрун,
сәрма у гәрмайи,
һавин у зьвьстан,
шәв у р'ож
гәрәке т'ӧ щар нәсәкьньн».

### 9


Пәймана т'әви Нӧһ

1Хwәде дӧа Нӧһ у кӧр'ед wи кьр гот: «Шин бьн, зедә бьн у ә'рде т'ьжи кьн[+]. 2Саw у тьрса wә жи ль сәр һ'әму тәрәwьлед ә'рде у һ'әму тәйрәдед ә'змен бә. Әвана бь т'әви wан һ'әмуйед ль сәр ә'рдейә дьшулькьн у һ'әму мә'сийед бә'рева данә дәсте wә. 3Һәр һ'әйwанед кӧ дьһ'әжьн хӧрәке wә бә, мина п'ьнщар'а шин гьшки дьдьмә wә[+]. 4Т'әне гошт сахийеда, аwа готи хунева нәхwьн[+]. 5Ле әзе ә'сә дә'wа хуна жийина wә бькьм, жь һәр тәрәwьли бьхwазьм. Әзе жийина мерьв, жь дәсте мерьв у жь дәсте бьре wи бьхwазьм.

6К'и кӧ хуна мерьв бьр'ежә,
хуна wи жи бь дәсте мерьв бьр'ьжә,
чьмки мәрьв дьлqе Хwәдеда хӧльqандийи йә[+].

7Һун шин бьн, зедә бьн, ль сәр ә'рде бәла бьн у ль сәр wе ль һәв зедә бьн».

8Хwәде готә Нӧһ у кӧр'ед wийә кӧ т'әви wи бун: 9«Ва әзе т'әви wә у пәй wәр'а жи т'әви зӧр'әта wә пәймана[†] хwә гьредьм, 10ӧса жи т'әви wан һ'әму һ'әйwанед бинбәрә т'әви wә: Т'әви тәйрәда, һ'әйwанед к'әди у һ'әму тәрәwьлед ә'рдейә т'әви wә, т'әви һ'әмуйед жь гәмийе дәрк'әти у һ'әму һ'әйwанед ә'рде. 11Әзе пәймана хwә т'әви wә гьредьм, wәки иди т'ӧ бәдән бь ава тофане нәйе һьлатьне у нә жи иди тофан р'абә кӧ ә'рде wеран кә». 12Хwәде гот: «Нишана пәймана нава Мьн у wәда у нава һ'әму һ'әйwанед бинбәрә т'әви wә, бона һ'әму дәwра гьредайи, wе әв бә. 13Әзе к'әскәсора хwә ә'wрава дәрхьм у әве бьбә нишана пәймана нава Мьн у дьнйайеда. 14Гава әз ль сәр дьнйайе ә'wрайи кьм, к'әскәсор ә'wрава хӧйа бә, 15һьнге әзе wе пәймана хwәйә нава мьн у wәда у нава һ'әму һ'әйwанед бинбәрә жь һәр бәдәнида бир биньм у аве иди нәбьнә тофан у һәр бәдәни ӧнда нәкьн. 16Әw к'әскәсоре нава ә'wрада бә, әзе wе бьбиньм у бир биньм wе пәймана Хwәдейә һ'әта-һ'әтайейә, нава һәр һ'әйwанед бинбәрә жь һәр бәдәни кӧ ль сәр ә'рде йә». 17Хӧдан[†] Хwәде Нӧһр'а гот: «Әв ә нишана wе пәймане, йа кӧ мьн нава хwә у һәр бәдәни ль сәр ә'рде гьреда».


Гӧнәйе Һам

18Кӧр'ед Нӧһә кӧ жь гәмийе дәрк'әтьн әв бун: Сам, Һам, Йәфәт. У Һам баве Кәнан[†] бу. 19Әв һәр се кӧр'ед Нӧһ бун у жь ван ль сәр т'әмамийа р'уйе ә'рде т'ьжи бун.

20Нӧһ кӧ ә'рдбещәркьр бу, әw йе ә'wльн бу кӧ р'әзе тьрийа авит. 21У паше шәраба wе вәхwар, хwә ӧнда кьр у коне хwәда хwә тә'зи кьр[+]. 22Һаме баве Кәнан, кӧ баве хwә тә'зи дит, дәрк'әтә дәрва у готә һәр дӧ бьрайед хwә[+]. 23Һьнге Сам у Йәфәт к'ьнщ һьлдан авитьнә ль сәр мьле хwә у пашопе чун тә'зитийа баве хwә ньхамтьн. Пьшта wан кӧ баве wанда бу, wан тә'зитийа баве хwә нәдит.

24Гава Нӧһ жь бьн хәwа шәраве дәрк'әт, пе һ'әсийа кӧ кӧр'е wийи бьч'ук чь ль сәре wи кьрьбу, 25һьнге гот:

«Ньфьр' ль Кәнан бә,
әw бьбә хӧламе хӧламед бьре хwә».

26Диса гот:

«Шькьр жь Хӧдан, Хwәдейе Сам,
Кәнан жер'а бьбә хӧлам.
27Бьра Хwәде т'ур'а Йәфәт дьреж кә,
конед Самда бьминә
у Кәнан жи жер'а бьбә хӧлам».

28Пәй тофанер'а Нӧһ сесьд пенщи сали ә'мьр кьр. 29Т'әмамийа ә'мьре Нӧһ бу нәсьд пенщи сали у мьр.

### 10


Р'ьк'ьнйата кӧр'ед Нӧһ

1Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата кӧр'ед Нӧһ: Сам, Һам у Йәфәт. Пәй тофанер'а зар'ед пәй wан к'әтьн.

2Кӧр'ед Йәфәт: Гомәр, Магог, Мадайи, Йаван, Тувал, Мәшәх у Тирас бун. 3Кӧр'ед Гомәр: Ашк'әназ, Р'ифат' у Тогармаһ бун. 4Кӧр'ед Йаван: Әлишаһ, Т'аршиш, к'итийа у р'оданийа бун[+]. 5Щьмә'тед дәве бә'ра wәлатед хwәда, жь ван щьһе бунә, һәр кәс ль гора зьман, бәрәк у мьләтед хwә.

6Кӧр'ед Һам: К'уш, Мьсьр, Пут у Кәнан[†] бун. 7Кӧр'ед К'уш: Шьба, Һ'аwила, Сабт'а, Р'амаһ у Сабт'ьха бун. Кӧр'ед Р'амаһ: Шева у Дедан бун[+]. 8К'ушр'а ӧса жи Нәмруд бу. Нәмруд ль сәр р'уйе ә'рде п'әләһwане[*] пешьн бу. 9Әва ль бәр Хӧдан[†] неч'ирванәки п'әләһwан бу. Ләма жи те готьне: «Фьлан кәс мина Нәмруд неч'ирванәки п'әләһwан ә ль бәр ч'ә'ве Хӧдан». 10П'адшатийа Нәмруд wәлате Шинареда, жь Бабилоне, Ерехе, Ак'аде у К'алнеһда дәстпебу. 11Нәмруд жь wи wәлати дәсте хwә авитә Ашурйа, Нинәwа, Р'әһ'обот'-Ир у Калаһ чекьрьн[+]. 12Р'әсәне жи навбәра Нинәwайе у Калаһеда чекьр. Әва бажарәки мәзьн бу. 13Жь Мьсьр пешда һатьн луди, ә'нами, льһаби, нафт'уһи, 14патруси, к'аслуһи (жь ван фьльстини[†] пешда һатьн) у к'апт'ори. 15Кәнанр'а ньхӧрийе wи Сайда у Һ'ит бун, 16ӧса жи йәбуси, әмори[†], гиргаши, 17һ'иwи, әрqи, сини, 18арвади, сьмари у һамати. Пәй ванр'а жи бәрәкед кәнанийа[†] бәла бун. 19Синоре кәнани жь Сайдайеда дәстпедькьр, дьгьһиштә Гераре һ'әта Газзайе, дәрбази Содоме, Гоморайе, Адмайе, Сьбойиме һ'әта Ләшайе дьбу. 20Әв ьн Кӧр'ед Һам ль гора бәрәк, зьман, wәлат у мьләтед хwәва.

21Бьрайе Йәфәти мәзьн Самр'а жи, кӧ баве т'әмамийа зӧр'әта Әбәр бу, wир'а жи зар' бун[+]. 22Кӧр'ед Сам: Әлам, Ашур, Арпәхшад, Луд у Арам бун. 23Кӧр'ед Арам: Ус, Һ'ул, Гәт'әр у Маш бун. 24Арпәхшадр'а Шәлаһ бу. Шәлаһр'а Әбәр бу. 25Әбәрр'а дӧ кӧр' бун. Наве йәки Пелег[*] бу (чьмки р'ожед wида р'уйе ә'рде щьһебун к'әте). Наве бьрайе wи жи Йоqтан бу. 26Йоqтанр'а Алмодад, Шәләф, Һ'әсәрмаwәт', Йараһ', 27Һадорам, Узал, Диqла, 28Обал, Абимаел, Шьба, 29Офир, Һ'аwила у Йовав бун. Әв һ'әму кӧр'ед Йоqтан бун[+]. 30Әвана жь Мешайеда гьрти, һ'әта Сьфаре ль ч'ийайед р'оһьлатеда щи-wар бун. 31Әв ьн кӧр'ед Сам ль гора бәрәк у зьманед хwә, wәлатед хwә у мьләтед хwәва.

32Әв ьн бәрәкед кӧр'ед Нӧһ, ль гора р'ьк'ьнйатед хwә у мьләтед хwәва. Жь ван пәй тофанер'а, ль сәр р'уйе ә'рде, мьләт бәла бун.

### 11


Бьльндщийа Бабилоне[*]

1Зьмане т'әмамийа дьнйайе йәк бу у хәбәрдан жи йәк бу. 2Гава кӧ к'оч' дькьрьн жь р'оһьлате дьчун, ә'рде Шинареда дәштәк дитьн у ль wьр щи-wар бун[+]. 3Паше һәвдӧр'а готьн: «Wәрьн, әм к'әлпич'а чекьн у әм wан агьрда бьqәлиньн». У бона wан к'әлпич' дәwса кәвьра бун у qир жи дәwса һ'әр'ийе бу. 4Һьнге готьн: «Wәрьн әм бона хwә бажарәки у бьльндщике чекьн, кӧ сәри бьгьһижә ә'змен у әм хwәр'а навәки qазьнщ кьн, кӧ нәбә әм ль сәр т'әмамийа т'опа дьне бәла бьн». 5У Хӧдан[†] пәйа бу, кӧ дина хwә бьдә wи бажари у бьльндщийе, к'ижан кӧ зар'ед мәрьвайе чедькьрьн. 6Һьнге Хӧдан гот: «Ва йә, әвана мьләтәк ьн у зьмане һ'әмуйа жи йәк ә. Әвана дәстпекьрьнә чедькьн у бона ван нәчәтьн ә чь кӧ шеwьринә бькьн. 7Wәрьн әм пәйа бьн у зьмане wан ль wьр т'әвиһәв кьн, кӧ йәк зьмане йәки фә'м нәкә». 8У Хӧдан әw жь wьр ль сәр т'әмамийа т'опа дьне бәла кьрьн. Wана дәст жь бажер чекьрьне к'ьшандьн[+]. 9Ләма жи wи щийир'а готьн «Бабилон[*]» чьмки ль wьр Хӧдан зьмане т'әмамийа т'опа дьне т'әвиһәв кьр. У Хӧдан әw жь wьр ль сәр т'әмамийа т'опа дьне бәла кьрьн.


Р'ьк'ьнйата Сам

10Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Сам. Дӧ сала пәй тофанер'а, Сам сәдсали бу, кӧ Арпәхшад жер'а бу. 11Сам пәй буйина Арпәхшадр'а, пенсьд сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

12Арпәхшад бу си пенщ сали Шәлаһ жер'а бу. 13Арпәхшад пәй буйина Шәлаһр'а, чарсьд се сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

14Шәлаһ бу си сали, Әбәр жер'а бу. 15Шәлаһ пәй буйина Әбәрр'а, чарсьд се сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

16Әбәр бу си у чар сали, Пелег жер'а бу. 17Әбәр Пәй буйина Пелегр'а, чарсьд си сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

18Пелег бу си сали, Р'еwо жер'а бу. 19Пелег пәй буйина Р'еwор'а, дӧсьд нәһә сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

20Р'еwо бу си у дӧ сали, Сәрух жер'а бу. 21Р'еwо пәй буйина Сәрухр'а, дӧсьд һ'әфте сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

22Сәрух бу си сали, Нәһор жер'а бу. 23Сәрух пәй буйина Нәһорр'а, дӧсьд сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

24Нәһор бу бист нәһә сали, Тераһ жер'а бу. 25Нәһор пәй буйина Тераһр'а, сәд ноздәһ сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

26Тераһ бу һ'әфте сали, Абрам, Нәһор у Һаран жер'а бун.


Р'ьк'ьнйата Тераһ

27Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Тераһ. Тераһр'а Абрам, Нәһор у Һаран бун. Һаранр'а жи Лут бу. 28Һаран ль wәлате кӧ жь дийа хwә бьбу, бажаре Ура к'ьлданийада, бәри баве хwә Тераһ мьр. 29Абрам у Нәһор зәwьщин жьн стандьн. Наве жьна Абрам Сарайи бу у наве жьна Нәһор Милк'а бу. Милка у Иск'а qизед Һаран бун. 30Сарайи бебәр бу у зар' нәданин.

31Тераһ кӧр'е хwә Абрам, нәвийе хwә Луте кӧр'е Һаран у бука хwә Сарайийа жьна кӧр'е хwә Абрам һьлдан, р'абун жь бажаре Ура к'ьлданийа чунә бәрбь wәлате кәнанийа[†], әw гьһиштьнә Һ'аране у ль wьр щи-wар бун.

32Тераһ дӧсьд пенщ сали ә'мьр кьр у Тераһ Һ'аранеда мьр.

### 12


Абрам дьчә Кәнане

1Хӧдан[†] Абрамр'а гот: «Жь wәлате хwә, жь пьсмамед хwә у жь мала баве хwә бьqәтә р'абә һәр'ә wи ә'рде кӧ әзе нишани тә кьм[+]. 2Әзе тә бькьмә мьләтәки мәзьн, дӧа ль тә бькьм, наве тә мәзьн кьм у те бьмбарәккьри би. 3Йед кӧ дӧа ль тә бькьн, әзе дӧа ль wан бькьм у йәки кӧ тә беһӧрмәт кә, әзе ньфьр'а ль wи бькьм. Бь тә дӧайе ль һ'әму бәрәкед дьнйайе бьбә»[+].

4Чаwа кӧ Хӧдан готә Абрам әw р'абу р'ек'әт, Лут жи т'әви wи р'абу чу. Гава Абрам жь Һ'аране дәрк'әт, әw һ'әфте пенщ сали бу. 5Абрам р'абу жьна хwә Сарайи, бьразийе хwә Лут, һ'әму һәбука хwәйә qазьнщкьри у һ'әму нәфсед[*] хwәйә Һ'аранеда һьлдан кӧ һәр'ә wәлате Кәнане[†]. У әw чунә wәлате Кәнане. 6Абрам wи wәлатир'а дәрбаз бу, чу һ'әта Шьхәме, һ'әта дара мә'зейә[*] Морәһ. Һьнге кәнани[†] ль wи wәлатида дьман. 7Ле һьнге Хӧдан Абрамва хӧйа бу у готе: «Әзе ви wәлати бьдьмә зӧр'әта тә». Һьнге Абрам, ль wи щийе кӧ Хӧдан wива хӧйа бу, горигәһәк[†] чекьр. 8Абрам жь wьр чу ч'ийайе алийе р'оһьлата Бет'-Еле, коне хwә ӧса лехьст, кӧ Бет'-Ел к'әтә р'оавайе, ле Ә'й к'әтьбу р'оһьлате. У ль wьр Хӧданр'а горигәһәк чекьр у гази наве Хӧдан кьр. 9Абрам бәрә-бәрә хwә ль Нәщәфе[†] дьгьрт дьчу.


Абрам дьчә Мьсьре

10У ль wи wәлатида бу хәлайи, Абрам бәржери Мьсьре бу, кӧ ль wьр фьрари бьминә, чьмки ль wи wәлатида хәлайикә зор бу[+]. 11Гава әw незики Мьсьре бу, жьна хwә Сарайир'а гот: «Ва йә, әз заньм кӧ тӧ жьнәкә бәрбьч'ә'вә бәдәw и, 12гава мьсьри тә бьбиньн, wе бежьн: ‹Әва жьна wи йә›, wе мьн бькӧжьн у тә сах бьһельн. 13Wәрә ве qәнщийе бькә, бежә кӧ тӧ хушка мьн и, wәки бона хатьре тә мьнр'а qәнщи же бе у пе тә әз сах бьминьм»[+]. 14Гава Абрам к'әтә Мьсьре, мьсьрийа дитьн кӧ әw к'ӧлфәта чьqаси бәдәw бу. 15Wәзир-wәк'илед Фьрәwьн жи әw дитьн у пәсьне wе бәр Фьрәwьн дан у Сарайи бьрьнә мала Фьрәwьн. 16Әwи бона хатьре Сәрайийе qәнщи ль Абрам кьр у Абрам бу хwәйе пез, деwер, к'әр, хӧлам, щари, к'әред ме у дәва. 17Ле бона жьна Абрам Сарайе, Хӧдан qәзиед гьран анинә сәре Фьрәwьн у мала wи. 18Һьнге Фьрәwьн гази Абрам кьр у готе: «Әв тә чь ани ль сәре мьн? Тә чьма мьнр'а нәгот, кӧ әва к'ӧлфәта тә йә? 19Тә бона чь гот: ‹Әва хушка мьн ә?› Мьн иди әw хwәр'а чаwа жьн дьстанд. Ле ньһа р'абә жьна хwә һьлдә у һәр'ә!» 20Һьнге Фьрәwьн т'әмийа wи да мәрьвед хwә, wана Абрам у жьна wи, һәбука wанва вәр'екьрьн.

### 13


Абрам у Лут жь һәв дьqәтьн

1Абрам, т'әви жьна хwә у т'әмамийа һәбука хwәва, Лут жи пер'а, жь Мьсьре һәвраз чу бәрбь Нәщәфе[†]. 2Абрам һ'әйwен, зер' у зивава гәләки дәwләти бу. 3У әw бь фьрарийе жь Нәщәфе чу һ'әта Бет'-Еле, wи щийе кӧ бәре wи коне хwә ль навбәра Бет'-Еле у Ә'йеда ле дани бу. 4К'идәре кӧ пешда горигәһ[†] чекьрьбу, Абрам ль wьр гази наве Хӧдан[†] кьр. 5Луте кӧ т'әви Абрам чубу, пәз, дәwар у конед wи жи һәбун. 6Ле wи ә'рди т'ера wан нәдькьр, кӧ т'әви һәв бьмана, чьмки һәбука wан ӧса гәләк бу, кӧ нькарьбун т'әви һәв бьмана. 7Wә һьнге шьванед һ'әйwанед Абрам у шьванед һ'әйwанед Лут qьр'ка һәв гьртьн (wе һьнге кәнани[†] у пьриззи wи wәлатида дьман).

8Абрам готә Лут: «Т'әwаqа мьн ль тә һәйә, бьра ль нава мьн у тәда у ль нава шьванед мьн у шьванед тәда дьлмайин нәк'әве, чьмки әм бьра нә[+]. 9Ва йә, т'әмамийа wәлат ль бәр тә йә. Әз һиви дькьм жь мьн бьqәтә. Һәгәр тӧ һәр'и алийе ч'әпе, әзе һәр'ьмә алийе р'асте, һәгәр тӧ һәр'и алийе р'асте, әзе һәр'ьмә алийе ч'әпе». 10Лут сәре хwә бьльнд кьр у дина хwә дайе т'әмамийа дәшта Урдӧне кӧ дьһатә авдане, wе һьнге һе Хӧдан Содом у Гомора wеран нә кьрьбу, һ'әта Соһаре әw мина бахче Хӧдан бу у мина wәлате Мьсьре[+]. 11Лут т'әмамийа дәшта Урдӧне хwәр'а бьжарт у к'оч' кьр чу алийе р'оһьлате. Әw аһа жь һәвдӧ qәтийан. 12Абрам wәлате Кәнанеда[†] ма, ле Лут ль бажаред дәштеда щи-wар бу у конед хwә һ'әта Содоме лехьстьн. 13Ле бьнәлийед Содоме гәләки хьраб у гӧнәк'ар бун ль бәр Хӧдан[+].


Чуйина Абрамә Һеброне

14Гава Лут жь Абрам qәтийа, Хӧдан Абрамр'а гот: «Ньһа сәре хwә бьльнд кә у жь ви щийе кӧ тӧ ле сәкьнийи, ль бакӧр, башуре у ль р'оһьлат, р'оавайе бьньһер'ә, 15чьмки wи wәлате кӧ тӧ дьбини, әзе һ'әта-һ'әтайе бьдьмә тә у зӧр'әта тә. 16Әзе зӧр'әта тә бькьмә wәкә т'оза ә'рде. Һәгәр йәк бькарьбә кӧ т'оза ә'рде бьжмьрә, wе зӧр'әта тә жи бькарьбә бьжмьрә. 17Р'абә ль сәр у бьне wи wәлати ль һәв дә. Чьмки әзе wи бьдьмә тә». 18Һьнге Абрам коне хwә һьлда чу Һеброне, нава мә'зед[*] Мамреда щи-wар бу у ль wьр Хӧданр'а горигәһәк чекьр.

### 14


Абрам Лут жь дилтийе аза дькә

1Һена Амрафәл п'адше Шинаре, Арйок' п'адше Әласаре, К'ьдорлаһомәр п'адше Әламе у Т'идә'л п'адше Гоиме, 2чунә ль бәр пенщ п'адша, Бәра п'адше Содоме, Бирша п'адше Гоморайе, Шинав п'адше Адмайе, Шәмевәр п'адше Сьбойиме у п'адше Бәлайе, аwа готи Соһарер'а кьрьнә шәр'. 3Әв һәр пенщ п'адша ль дәшта Сиддимеда щьвийан, wи щийе ньһа Бә'ра Мьри[*] ле йә. 4Әвана донздәһ сала бьндәсте К'ьдорлаһомәрда бун, ле сала сездәһада сәри һьлдан.

5Сала чардәһада К'ьдорлаһомәр у һ'әму п'адшайед кӧ т'әви wи һатьн Ә'штәрот'-Qарнайимеда ль р'ьфайийа, Хамеда ль зузийа, Шаве-Qирйатайимеда ль емийа хьстьн,[+] 6у ль сәре ч'ийайе wан Сеһире ль һ'орийа хьстьн, һ'әта Ел-Парана дәве бәр'ийе хьстьн. 7Паше әвана вәгәр'ийан һатьнә Ә'йн-Мишпате, аwа готи Qадеше, ль т'әмамийа qәза амалекийа[†] хьстьн, ӧса жи ль әморийед[†] Һ'ассон-Т'амареда дьман хьстьн[+].

8Һьнге п'адше Содоме, п'адше Гоморайе, п'адше Адмайе, п'адше Сьбойиме у п'адше Бәлайе, аwа готи Соһаре ль дәшта Сиддимеда жь ван һәр чар п'адшар'а дәрк'әтьнә шер',[+] 9аwа готи К'ьдорлаһомәре п'адше Әламер'а, Т'идә'л п'адше Гоимер'а, Амрафәле п'адше Шинарер'а у Арйок'е п'адше Әласарер'а, чар п'адшати мьqабьли пенща. 10Дәшта Сиддиме бь ч'ә'лед qирева т'ьжи бун. Һьнге гава р'әв к'әтә п'адшед Содоме у Гоморайе әw к'әтьнә wан ч'ә'ла, ле йед майин р'әвинә ч'ийа. 11Ван һәр чар п'адша һ'әму һәбук у хӧрәке Содом у Гоморайе т'алан кьрьн бьрьн. 12Ӧса жи Луте бьразийе Бьраһим, кӧ Содомеда дьма, һәбукева һьлдан бьрьн.

13Һьнге йәки р'әвийи хьлазбуйи һат у әв щаw да Бьраһиме ибрани[†]. Бьраһим нава мә'зед Мамрейе әморида дьма (Мамрейе бьрайе Әшк'ол у Ә'нер). Һәләqәтийа ван у Бьраһим һәвр'а һәбу. 14Гава Бьраһим бьһист кӧ бьразийе wи дил һатьйә бьрьне, р'абу сесьд һ'иждәһ хӧламед хwәйә һинкьри, кӧ мала wида ль һәв зедә бьбун, ч'әк кьрьн у һ'әта Дане п'е-п'е пәй wан к'әтьн, 15әw у хӧламед хwәва к'ом-к'ом бәла бун, шәв һ'ьщуми ль сәр wан кьрьн, ль wан хьстьн у һ'әта Һ'обайе ль бак'ура Шаме әw р'аqәтандьн 16у һ'әму т'алане бьри, бьразийе хwә Лут, һәбука wива т'әви жьн у щьмә'те, пашда анин.


Мәлк'и-Садьq дӧа ль Абрам дькә

17Гава Абрам ль К'ьдорлаһомәр у п'адшед пер'а хьстьн у вәгәр'ийа, п'адше Содоме ль дәшта Шаве, аwа готи Дәшта П'адшеда, пешийа wида чу. 18Һьнге п'адше Шәлиме Мәлк'и-Садьq, нан у шәраб дьреж кьре, әw к'аһине[†] Хwәдейе Жорьн бу[+]. 19Әwи дӧа ль Абрам кьр у гот:

«Бьра бьмбарәк бә Абрам
жь алийе Хwәдейе Жорьн,
хwәйе ә'рд у ә'зменда,
20у шькьр жь Хwәдейе Жорьнр'а,
кӧ дьжмьнед тә данә дәсте тә».

У Абрам жь һәр тьшти дәһәк[†] да Мәлк'и-Садьq[+]. 21П'адше Содоме готә Абрам: «Мәрьва бьдә мьн, ле т'алане пашда ани жь хwәр'а бьбә». 22Абрам готә п'адше Содоме: «Әз дәсте хwә бәр бь Хӧдан[†] Хwәдейе Жорьн, хwәйе ә'рд у ә'змен бьльнд дькьм, 23кӧ әз жь мале тә, жь т'ел һ'әта бәне чарьхәке жи дәст навежьме һьлнадьм, кӧ паше тӧ нәбежи: ‹Мьн Абрам дәwләмәнд кьр› 24пештьри жь хwарьна щаһьла у п'ара wан мәрьвед кӧ т'әви мьн һатьбун, аwа готи п'ара Ә'нер, Әшк'ол у Мамре, бьра әw п'ара хwә же һьлдьн».

### 15


Пәймана Хwәдейә т'әви Абрам

1Пәй ван йәкар'а, хәбәра Хӧдан[†] дитьнокеда Абрамр'а һат у гот: «Нәтьрсә, Абрам, әз жь тәр'а мәрт'ал ьм, хәлата тәйе гәләки мәзьн бә»[+]. 2Һьнге Абрам гот: «Йа Хwәй Хӧдан! Те чь бьди мьн? Әзи ва бе зӧр'әт мамә, сәрwере мала мьн Елийазере Шаме йә». 3Абрам диса гот: «Тә кӧ зӧр'әт нәда мьн, ва йә хӧламе мала мьнда буйи wе дәwса wаре мьн бьгьрә». 4У аwа хәбәра Хӧдан һатә wи у гот: «Әw дәwса wаре тә нагьрә, ле йе кӧ wе жь бәдәна тә бьбә, әwе бьбә wаре тә». 5Һьнге Хӧдан әw дәрхьстә дәрва у готе: «Ньһа дина хwә бьдә ә'змен у стәйрка бьжмьрә, һәгәр дькари бьжмьри. У готе: ‹Зӧр'әта тәйе жи wе һаqаса бә›»[+]. 6Абрам баwәрийа хwә Хӧдан ани у wи әw йәк жер'а р'асти һ'әсаб кьр[+].

7Хӧдан диса готе: «Әз ьм әw Хӧдане кӧ тӧ жь Ура к'ьлданийа дәрхьсти, кӧ ви wәлати чаwа щи-wар бьдьмә тә». 8Абрам гот: «Йа Хwәй Хӧдан! Әзе чаwа заньбьм, кӧ әзе ви wәлати чаwа щи-wар бьстиньм?»[+] 9Хӧдан готе: «Бона мьн ногьнәкә се сали, бьзьнәкә се сали, бәранәки се сали, фатьмокәке у кәвоткәкә фьр'ак'әти бинә». 10Абрам әв һ'әму жер'а анин у әw нивида кьрьнә дӧ qәти у һәр кәрики wан данә ль бәр кәрийе wан, ле тәйрәдә qәт нәкьрьн[+]. 11П'әр'анийа тәйрәда хwә дьда ль сәр wан щәндәка, ле Абрам бәри wан дьда.

12Гава р'о чу ава, хәwәкә к'ур к'әтә ч'ә'ве Абрам у аwа саwәкә шәвәр'әшайә тә'ри к'әтә сәр wи[+]. 13Һьнге Хӧдан готә Абрам: «Тӧ р'ьнд заньбә, кӧ зӧр'әта тәйе wәлатәкида бьк'әвә хәрибийе у wе хӧламтийе wанр'а бькьн, чарсьд сали әwе wан бьдьнә щәфе,[+] 14ле диwана wи мьләте кӧ wе wан бькьнә хӧлам әзе бькьм у пәй wе йәкер'а әwе бь хер-хьзне жь wьр дәрен,[+] 15те жи бь хер-хwәши һәр'и щәм кал-бавед хwә у каләки р'у-р'әман бейи дәфьн кьрьне. 16Ле зӧр'әта тәйә qӧр'на чарада wе вәгәр'ә вьр, чьмки к'аса гӧнәйед әморийа[†] һе т'ьжи нәбуйә»[+].

17У гава р'о чу ава у тә'ри к'әтә ә'рде, аwа дуки фьр'не у алавәкә егьр нава qәтед щәндәкар'а дәрбаз бу. 18Wе р'оже Хӧдан Абрамр'а пәйман[†] гьреда у гот: «Ва әз ә'рде жь ч'әме Мьсьре һ'әта ч'әме мәзьн, аwа готи Фьрате, дьдьмә зӧр'әта тә:[+] 19Wәлате qенийа, qьнизийа, qадмонийа, 20һ'итийа, пьриззийа, р'ьфайийа, 21әморийа, кәнанийа[†], гиргашийа у йәбусийа».

### 16


Һащәр у Исмайил

1Ле к'ӧлфәта Абрам, Сарайе, wир'а зар' нә данин. У щарийәкә Сарайе мьсьри һәбу, наве wе Һащәр бу. 2Сарайе готә Абрам: «Ва йә Хӧдан[†] зар'анин п'ара мьн нәдайә, аwа р'абә һәр'ә щәм щарийа мьн, бәлки жь wе зар'е п'ара мьн бьк'әвьн». Абрам гӧр'а Сәрайийе кьр. 3К'ӧлфәта Абрам Сарайе, пәй дәһә салар'а кӧ Абрам ә'мьре хwә ль wәлате Кәнанеда[†] дәрбаз кьр, щарийа хwәйә мьсьри, Һащәр ани кьрә жьна мере хwә Абрам. 4Абрам сәре хwә Һащәрер'а дани у әw пе ма. Әwе кӧ дит әw пе майә, ханьма wе ль бәр ч'ә'ва р'әш бу. 5Һьнге Сарайе готә Абрам: «Әв qара мьн гӧнәк'арийа тә йә, мьн щарийа хwә кьрә п'ашьла тә, ле әwе дит кӧ әw пе майә, әз ль бәр ч'ә'ве wе р'әш бум, бьра Хӧдан ль сәр мьн у тәда бьньһер'ә»[+]. 6Һьнге Абрам готә Сарайе: «Ва йә щарийа тә дәсте тәда йә, дьле тә чаwа дьхwазә ӧса жи бькә». Һьнге Сарайе иди р'у нәда wе у әw жь Сарайе р'әви чу.

7Мьлйак'әте[†] Хӧдан әw чоле ль сәр канике дит. Канийа ль сәр р'ийа Шуре[+]. 8У готе: «Һащәр! Щарийа Сарайе, тӧ жь к'ӧ тейи! Те к'ӧда һәр'и?» Әwе гот: «Жь ханьма хwә Сарайе әз дьр'әвьм». 9Һьнге Мьлйак'әте Хӧдан готә wе: «Вәгәр'ә щәм ханьма хwә у хwә ль бәр wе бьшкенә». 10У Мьлйак'әте Хӧдан диса готе: «Әзе зӧр'әта тә ӧса гәләки зедә кьм, кӧ жь дәст гәләкбуне wе нәйе жьмаре».

11Мьлйак'әте Хӧдан готе:

«Ва йә тӧ дӧһ'ала йи, те кӧр'әки бини,
те наве wи Исмайил[*] дайни,
чьмки Хӧдан зәлулийа тә бьһист.
12Әwе бьбә мәрьвәки ави.
Дәсте wийе ль бәр һ'әмуйа р'абә
у дәсте һ'әмуйа жи ль бәр wи р'абә.
У әwе ль бәр ч'ә'ве һ'әму бьрайед хwә бьжи wан ащьз кә».

13Һьнге Һащәре наве wи Хӧдани, к'ижани кӧ т'әви wе хәбәр дабу дани: «Тӧ йи Хwәдейе кӧ мьн дьбини», чьмки әwе гот: «Мьн р'аст әw ль вьр дит у әз диса сах мамә?» 14Ләма жи wе бирер'а Бир-Лаһай-Рои[*] те готьне. Әw бир навбәра Qадеше у Бәрәдда йә.

15Пәй ве йәкер'а Һащәре Абрамр'а кӧр'әк ани у Абрам наве wи кӧр'е кӧ жь Һащәре wир'а бьбу дани Исмайил. 16Wи чахи кӧ Һащәре Абрамр'а Исмайил ани, Абрам һ'әйште шәш сали бу.

### 17


Сьнәти чаwа нишана пәймане

1Чахе Абрам нод нәһә сали бу, Хӧдан[†] Абрамва хӧйа бу у готе: «Әз Хwәдейе Һәри Зор[*]ьм, р'ийа мьнда һәр'ә у беләк'ә бә. 2Әзе пәймана[†] хwә нава хwә у тәда дайньм у гәләки беһ'әсаб тә ль һәв зедә кьм». 3Абрам дәвәр'уйа чу. Хwәде хәбәрда у гот: 4«Ва йә пәймана мьн т'әви тә йә: Те бьби баве гәләк мьләта. 5Иро шунда наве тә нә Абрам[*] бә, ле Бьраһим[*], чьмки әз тә дькьмә баве гәләк мьләта[+]. 6Әзе тә гәләки ль һәв зедә кьм у жь тә мьләта пешда биньм, жь нава тәда жи п'адшайе дәрен. 7У Әзе пәймана хwә нава хwә у тәда у пәй тәр'а жи нава зӧр'әта тә у qӧр'нед wанда дайньм, чаwа пәймана һ'әта-һ'әтайе, әзе Хwәдейе тә бьм у пәй тәр'а жи Хwәдейе зӧр'әта тә бьм. 8әзе ви wәлате кӧ тӧ теда хәрибийеда йи бьдьмә тә у пәй тәр'а жи бьдьмә зӧр'әта тә, т'әмамийа wәлате Кәнане[†] чаwа мьлк'е һ'әта-һ'әтайе у бьбьмә Хwәдейе wан».

9У Хwәде готә Бьраһим: «Ле тӧ пәймана мьн хwәй кә, тӧ у зӧр'әта тәйә ль пәй тәр'а жи qӧр'нед хwәда пәймана мьн хwәй кьн. 10Әв ә әw пәймана Мьн, к'ижане кӧ һун гәрәке нава мьн у хwәда у пәй тәр'а жи нава зӧр'әта тәда бе хwәйкьрьне: Һәр зар'е wәйи нерин бе сьнәткьрьне. 11Һун жь qальбе хwәйи бесьнәт wәрьнә сьнәткьрьне, әве бьбә нишана пәймана нава мьн у wәда. 12Бьра һәр зар'е нерини нава wәда qӧр'нед хwәда, һ'әйштр'ожийеда бе сьнәткьрьне, һәгәр әw жь хӧламе мала тә буйи бә, йан жь һ'әму мьләтед хәрибә нә жь зӧр'әта тә бь п'әра к'ьр'и бә[+]. 13Әwе жь хӧламе мала тә буйи у йе кӧ тә бь п'әре хwә к'ьр'и, ә'сә гәрәке бенә сьнәткьрьне у ль сәр qальбе wә әв пәймана мьн бьбә пәймана һ'әта-һ'әтайе. 14Һәр зар'е нерини бесьнәт, к'ижан кӧ нәйе сьнәткьрьне, гәрәке әw жь нава щьмә'та хwә бе һьлатьне, чьмки әwи пәймана мьн т'әр'ьбанд».


Создайина бона буйина Исһаq

15Пәй ве готьнер'а Хwәде готә Бьраһим: «К'ӧлфәта хwә Сарайер'а нәбежи Сарай, ле наве wе Сәрайи[*] бә. 16Әзе дӧа ль wе бькьм у жь wе жи кӧр'әки бьдьмә тә, дӧайе мьне ль wе бә у мьләте жь wе пешда бен у п'адшед мьләта жи wе же дәрен». 17Бьраһим дәвәр'уйа чу ә'рде, к'әнийа у дьле хwәда гот: «Гәло зар'е пәй мере сәд сали к'әвә? У Сәрайе нод салийеда зар'а бинә?» 18Һьнге Бьраһим готә Хwәде: «Ах хwәзи һәма Исмайил ль бәр ч'ә'ве тә ә'мьр кьра!» 19У Хwәде готе: «Бәле! Һәма хут жьна тә Сәрайе кӧр'әки тәр'а бинә у те наве wи Исһаq[*] дайни, әзе т'әви wи у пәй wир'а жи т'әви зӧр'әта wи пәймане гьредьм, пәймана һ'әта-һ'әтайе. 20Бона Исмайил жи мьн дәнге тә бьһист. Ва әз дӧа wи жи дькьм у әзе wи шин кьм у гәләки ль һәв зедә кьм. Wе донздәһ мире жь wи дәрен у әзе wи бькьмә мьләтәки мәзьн. 21Ле пәймана хwә әзе т'әви Исһаqе кӧ Сәрайе тәр'а бинә гьредьм саләкә дьн ви чахи». 22Хwәде кӧ хәбәрдана хwәйә т'әви Бьраһим хьлаз кьр, жь щәм wи һьлатә жор.

23Бьраһим һьлда кӧр'е хwә Исмайил у һ'әмуйед кӧ мала wида дьне к'әтьбун у йед кӧ п'әрәти һатьбунә к'ьр'ине, һәма wе р'оже, чаwа кӧ Хwәде готьбуйе, һ'әму qьсьме нерини мала хwәда йә бесьнәт, сьнәт кьрьн. 24Гава Бьраһим жь нәсьнәтийа хwә һатә сьнәткьрьне, әw һьнге нод нәһә сали бу. 25Исмайиле кӧр'е wи сездәһ сали бу, гава әw жь нәсьнәтийа хwә һатә сьнәткьрьне. 26Бьраһим у кӧр'е хwә Исмайилва һәма wе р'оже һатьнә сьнәткьрьне. 27Һ'әму qьсьмед нерини мала wида, йед кӧ мала wида дьне к'әтьбун у йед кӧ п'әрәти жь хәриба һатьбунә к'ьр'ине, т'әви wи һатьнә сьнәткьрьне.

### 18


Се меване Бьраһим

1Хӧдан[†] нава даред Мамрейә мә'зеда wива хӧйа бу, гава әw гәрмайа р'ожеда ль бәр дәре кон р'уньштьбу. 2Әwи сәре хwә бьльнд кьр, дина хwә дайе, ва йә се мер пешбәри wи сәкьнинә. Гава әw дитьн, жь бәр дәре кон бь р'әв чу пешийа wан у һ'әта ә'рде ль бәр wан дәвәр'уйа чу, 3у гот: «Хwәйе мьн! Һәгәр мьн ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дит, һиви дькьм ль сәр мала хӧламе хwәр'а дәрбаз нәбә, 4бьра һьнәк ав биньн, ньгед хwә бьшон у бьн дареда р'ьһ'әт бьн, 5әз пә'ри нан биньм һун qьнйатәке бькьн, паше р'ийа хwәда һәр'ьн, чьмки һун кӧ һатьнә щәм хӧламе хwә». Һьнге wан гот: «Тә чаwа гот, ӧса жи бькә». 6Бьраһим ләзандә бәрбь кон, хwә Сәрайер'а гиһанд у готе: «Зу бькә се wарбеж аре хас бьстьре, нан лехә». 7Бьраһим хwәха жи ләз бәрбь һ'әйwен чу, голькәкә һ'ьлийә р'ьнд гьрт да хӧламәки, әwи жи әw зу һазьр кьр. 8У Бьраһим р'уне ньвишки, шир у гоште голька һ'ьлийә һазьркьри да бәр wан у wан хwар, әw хwәха жи бьн дареда щәм wан ма.

9Һьнге готьнә Бьраһим: «К'анейә Сәрайа жьна тә?» Әwи гот: «Әw ва йә конда йә». 10У йәки жь wан гот: «Саләкә дьн ви чахи әзе диса ль сәр тәда бем у кӧр'әки Сәрайа жьна тә wе һәбә». Ле Сәрайе ль бәр дәре кон, пьшт wива дьбьһист[+]. 11Бьраһим у Сәрайи кал пир бьбун у р'ожед хwә дәрбаз кьрьбун, Сәрайи жи иди жь кьраса һатьбу бьр'ине. 12Һьнге Сәрайи ль бәр хwәда к'әнийа у гот: «Ве мәзьнайа хwәда әзе чи хwә ша бьм, кӧ хwәйе мьн жи иди йәки кал ә?»[+] 13Хӧдан готә Бьраһим: «Чьма Сәрайи к'әнийа у гот: ‹Гәло р'асти әзе ве мәзьнайа хwәда зар'а биньм, кӧ әз иди пир бумә?› 14Гәло тьштәки чәтьн бона Хӧдан һәйә? Ви wә'дәйе к'ьфшкьрида, саләкә дьн ви чахи әзе ль сәр тәда бем у кӧр'әки Сәрайе wе һәбә»[+]. 15Һьнге Сәрайе жь тьрса инк'ар кьр у гот: «На, әз нә к'әнийамә». Ле Хӧдан готе: «На, тӧ к'әнийайи».


Бьраһим бона Содоме дьк'әвә бьн ә'нәна у лава дькә

16Әw мәри жь wьр р'абун, wана бәре хwә да Содоме, Бьраһим жи т'әви wан р'ек'әт, кӧ wан вәр'екә. 17Һьнге Хӧдан гот: «Гәло әзе wи тьште кӧ әзе бькьм жь Бьраһим вәшерьм? 18Нә бәле Бьраһиме ә'сә бьбә мьләтәки мәзьн у зор. У бь wи дӧа wе т'әмамийа мьләте ль сәр дьнйайе бьбә[+]. 19Чьмки мьн әw бона wе йәке бьжарт, wәки әw т'әмийе бьдә кӧр'ед хwә у пәй хwәр'а жи мала хwә, кӧ әw р'ийа Хӧданда һәр'ьн, р'астийе у һәqийе бькьн, wәки Хӧдан чь кӧ Бьраһимр'а соз дайә бинә сери». 20Хӧдан гот: «Чьмки qар'ә-qар'а Содом у Гоморайе зедә бунә у гӧнед wан гәләки гьран бунә,[+] 21әзе ньһа пәйа бьм дина хwә бьдьме, к'а әw р'аст wәкә wе qар'ә-qар'а хьрабийед wанә кӧ гьһиштьнә мьн дькьн, һәгәр на, кӧ әз заньбьм».

22Әw мәрьвана жь wьр вәгәр'ийан, чунә бәрбь Содоме. Ле Бьраһим һе ль бәр Хӧдан сәкьни мабу. 23Паше Бьраһим незик бу у гот: «Гәло т'әви нәqәнща те р'аста жи ӧнда ки? 24Бәлки wи бажарида пенщи кәсед р'аст һәбьн? Гәло те wи щийи ӧнда ки у нәди хатьре wан пенщи кәсед р'астә кӧ wе дәре нә? 25Һаша жь тә кӧ тӧ ве йәке бьки, wәки тӧ р'аста т'әви нәqәнща ӧнда ки, йан жи ӧса бини сәре р'аста, чаwа сәре нәqәнща, һаша жь тә! Әв йәк набә кӧ һ'акьме т'әмамийа дьнйайе диwана р'аст нәкә?»[+] 26Хӧдан готе: «Һәгәр әз Содомеда пенщи кәсед р'аст бьбиньм, әзе т'әмамийа wи щийи бьдьмә хатьре wан». 27Бьраһим ле вәгәр'анд у гот: «Әз кӧ т'оз у к'ози мә, мьн тӧрӧш кьр Хwәйир'а хәбәрда: 28Бәлки жь пенщи кәсед р'аст пенщ кем бьн, һьнге те т'әмамийа бажер wеран ки, бона пенща?» Хӧдан гот: «Һәгәр ль wе дәре чьл пенщ кәс һәбьн, әз wеран нәкьм». 29Бьраһим щарәкә дьн пьрси у гот: «Бәлки ль wе дәре чьл кәс һәбьн?» Хӧдан гот: «Бона чьли жи әз wе йәке нәкьм». 30Бьраһим гот: «Ле бәле бьра Хwәйе мьн ль сәр хәбәрдана мьн һерс нәк'әвә: Бәлки ль wе дәре си кәс һәбьн?» Хӧдан готе: «Һәгәр ль wе дәре си кәс һәбьн, әз wе йәке нәкьм». 31Бьраһим гот: «Ва йә мьн тӧрӧш кьр Хwәйир'а хәбәрда: Бәлки ль wе дәре бист кәс һәбьн?» Хӧдан готе: «Бона хатьре бист кәси жи әз wеран нәкьм». 32Һьнге Бьраһим диса гот: «Ле бәле бьра Хwәйе мьн һерс нәк'әвә әзе ве щаре жи бьпьрсьм: Бәлки ль wе дәре дәһә кәс һәбьн?» Хӧдан готе: «Бона хатьре дәһә кәси жи әзе wеран нәкьм». 33У Хӧдан ль пәй хәбәрдана т'әви Бьраһимр'а чу, Бьраһим жи вәгәр'ийа щийе хwә.

### 19


Бәла Содоме

1Әw һәр дӧ мьлйак'әт[†] бәре еваре чунә Содоме. Лут ль бәр дәргәһе Содоме р'уньштьбу. Лут кӧ ч'ә'в wан к'әт, р'абу чу пешийа wан у һ'әта ә'рде дәвәр'уйа чу 2гот: «Бәле хwәйед мьн! К'әрәм кьнә ль мала хӧламе хwә, шәва хwә дәрбаз кьн, ньгед хwә бьшон у сьбәһе зу р'абьн р'ийа хwәда һәр'ьн». Ле wан гот: «На, әме шәва хwә ль дәрва дәрбаз кьн». 3Лут бь лава-диләка зор ль wан кьр, әw ль сәр wида вәгәр'ийан чунә мала wи. Әwи сьфьрә wанр'а дани, нане шкәва лехьст у хwарьн. 4Ле һе нәк'әтьбунә нава щи-ньвина, меред бажер, аwа готи меред содомийа жь ч'ука һ'әта мәзьна, т'әмамийа щьмә'те һәр алийава дора мале гьртьн. 5Гази Лут кьрьн у готьне: «К'аненә әw меред кӧ ве еваре һатьнә мала тә? Wан дәрхә бьдә мә, кӧ әм дәст бавежьнә дохина wан». 6Лут дерива дәрк'әт у дәри ль пәй хwә гьрт, 7wанр'а гот: «Гәли бьра, һиви дькьм, нәһәqийе нәкьн. 8Ванә дӧ qизед мьнә бьк'ьр һәнә, әз wан дәрхьм бьдьмә wә, дьле wә чаwа дьхwазә ӧса т'әви wан дәрбаз кьн, ле т'әне дәст нәдьнә ван мәрьва, чьмки ван хwә данә ль бьн сийа бане мьн». 9Ле wана гот: «Бьщә'мә!» У готьн: «Һәла ви хәриби кӧ дьхwазә диwане жи бькә? Әме ньһа жь сәре ван хьрабтьр ль сәре тә бькьн». У һәвр'а-һәвр'а һатьнә ви мәрьви, аwа готи Лут. У кьрьн кӧ дери бьшкеньн. 10Ле wан мәрьвед меван дәст авитьнә Лут к'аши мале ль щәм хwә кьрьн у дәри гьртьн. 11Wана лехьст әw мәрьвед ль бәр дери сәкьни, жь ч'ука һ'әта мәзьна кор кьрьн, ӧса кӧ әwана һаqаси дәри гәр'ийан wәстийан.

12Һьнге wан мәрьва готьнә Лут: «Иди к'и тә ль вьр һәйә? Зә'вед тә бьн, кӧр'ед тә бьн, qизед тә бьн у бажерда к'и тә һәбә, һ'әмуйа жи жь ви щийи дәрхә. 13Әме ви щийи wеран кьн, чьмки qар'ә-qар'а хьрабийед wан ль сәр Хӧдан[†] гьран бунә у Хӧдан әм шандьнә кӧ әм ве wеран кьн». 14Лут дәрк'әт чу зә'вед хwәр'а, аwа готи дәргистийед qизед хwәр'а гот: «Р'абьн жь ви щийи дәрен, чьмки Хӧдане ви бажари wеран кә». Ле зә'вед wи т'ьре әw һ'әнәка дькә.

15Гава сьбәһ зәлал бу, мьлйак'әта Лут ләз хьстьн у готьне: «Р'абә бьләзинә, жьна хwә у һәр дӧ qизед ль щәм хwә һьлдә, wәки т'әви нәһәqийа бажер ӧнда нәби». 16Лут кӧ ньгед хwә пашда давит, wан мәрьва дәсте Лут, жьне, qизава гьртьн, бь р'ә'ма Хӧданә кӧ ль wан кьр, әw жь бажер дәрхьстьнә дәр у һьштьн. 17У гава әw дәрхьстьнә дәр, йәки жь wан гот: «Бьр'әвә хwә хьлаз кә, ль пәй хwә нәньһер'и у ве дәштеда жи т'ӧ щийи нәсәкьни. Бьр'әвә сәре ч'ийа, нәбә кӧ ӧнда би!» 18Һьнге Лут готә wан: «На, хwәйе мьн! К'әрәмә бькә! 19Аwа кӧ хӧламе тә ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә у тә әw qәнщийа хwәйә мәзьн һьндава мьнда да к'ьфше, ә'мьре мьн хьлаз кьр. Ле әз нькарьм бьр'әвьмә ч'ийа, кӧ әw бәла нәгьһижә мьн у нәмьрьм. 20Ва йә әв гӧнде һан незик у бьч'ук ә. Бь изьна тә әз бьр'әвьмә wьр кӧ ә'мьре мьн хьлаз бә, чьмки әw гӧндәки бьч'ук ә». 21У Әwи готә wи: «Аwа әзе ве хwәстьна тә жи бькьм, әw гӧнде бона к'ижани тә гот, сәробьниһәв накьм. 22Дә бьләзинә бьр'әвә wьр, чьмки һ'әта кӧ тӧ нәгьһижи wьр, әз нькарьм тьштәки бькьм». Ләма жи наве wи гӧнди Соһар[*] һатә данине.

23Тә'ве ль сәр ә'рде п'әнщ дьда, Лут хwә Соһарер'а гиһанд. 24Һьнге Хӧдан ль сәр Содом у Гоморайеда к'ьрк'ут[†] у агьр жорда жь Хӧданда баранд,[+] 25у әw бажар у т'әмамийа дор-бәред wан, һ'әму бьнәлийед wан бажара у тьштед ль сәр ә'рде шинбуйи qьр' кьр у сәробьниһәв кьр. 26Ле жьна Лут пьштева ль пәй хwә ньһер'и у бу һ'әйкәләки хwе.

27Бьраһим сьбәһе зу р'абу чу wи щийе кӧ ль бәр Хӧдан сәкьнибу. 28Әwи дина хwә да ль алийе Содом у Гоморайе у ль т'әмамийа дор-бәред wан ньһер'и, дит кӧ wе жь wи ә'рди дуки мина дуйе к'ура егьр дәрдьк'әт. 29У чахе кӧ Хwәде бажаред wе дәште wе wеран кьрана, Бьраһим һатә бира Хwәде. Гава wе әw бажаред кӧ Лут теда дьма wеран кьра, Лут жь wе хәзәбе хьлаз кьр.


Лут у qизед wи

30Лут тьрсийа кӧ Зоаре бьминә, әw т'әви һәр дӧ qизед хwә жь Соһаре дәрк'әтьн, р'абунә ч'ийе у ль шкәфтәкеда һеwьрин. 31Р'ожәке qиза мәзьн готә йа бьч'ук: «Баве мә кал буйә у ль ви ә'рди жи мер т'ӧнәнә кӧ мина ә'дәте дьне незики мә бьн. 32Wәрә әм баве хwә шәрабе бьдьнә вәхwарьне у сәре хwә wир'а дайньн, жь баве хwә бәдәна хwә шин кьн». 33Wе шәве баве хwә шәраб данә вәхwарьне, йа мәзьн чу сәре хwә баве хwәр'а дани, ле бав п'алдан-р'абуна wе пе нәһ'әсийа. 34Р'ожа дьн qиза мәзьн готә йа бьч'ук: «Ва йә мьн дӧһӧ сәре хwә баве хwәр'а данийә, wәрә ве шәве жи әм шәраве wи бьдьнә вәхwарьне, тӧ һәр'ә сәре хwә wир'а дайнә у әм жь баве хwә бәдәна хwә шин кьн». 35Wе шәве жи баве хwә шәраб данә вәхwарьне у qиза бьч'ук р'абу сәре хwә wир'а дани, ле бав п'алдан-р'абуна wе пе нәһ'әсийа. 36Бь ви аwайи һәр дӧ qизед Лут жь баве хwә пе ман. 37Qиза мәзьн кӧр'әк ани у наве wи Моwаб[†][*] дани. Әва һ'әта иро жи баве моwабийа йә. 38Qиза бьч'ук жи кӧр'әк ани у наве wи Бән-Ә'мми[*] дани. Әва һ'әта иро жи баве амонийа[†] йә.

### 20


Бьраһим у Абимәләх

1Бьраһим жь wе дәре к'оч' кьр чу бәр бь Нәщәфе[†], ль навбәра Qадеше у Шуреда ма у Герареда фьрари дәрбаз кьр 2Ль wе дәре Бьраһим бона жьна хwә Сәрайе гот: «Әва хушка мьн ә». П'адше Гераре Абимәләх шанд Сәрайи жь хwәр'а ани[+]. 3Ле Хwәде шәв һатә хәwна Абимәләх у готе: «Ва те бона wе к'ӧлфәта кӧ тә ани, те бьмьри, чьмки мере wе һәйә». 4Абимәләх һе дәст нәдабуйе у гот: «Йа Хwәйе мьн, гәло те к'ока мьләте бесущ бини? 5Әви нә гот: ‹Әва хушка мьн ә?› У әве жи гот: ‹Әва бьрайе мьн ә›. Әв йәк мьн бь дьле сах у дәсте паqьж кьр». 6У Хwәде хәwнеда wир'а гот: «Мьнва ә'йан ә, кӧ тә әв йәк бь дьле хwәйи сах кьр, ләма жи мьн тӧ жь wи гӧнәйе кӧ тәйе ль бәр ч'ә'ве мьн бькьра хwәйи кьри у нәһьшт кӧ тӧ дәст бьди wе. 7Ньһа жьне вәгәр'инә бьдә мере wе, чьмки әw п'ехәмбәр[†] ә у әwе бона тә дӧа бькә, те бьжийи. Ле һәгәр тӧ wе вәнәгәр'ини, заньбә кӧ тӧ у һ'әмуйед тәйе ә'сә бьмьрьн»[+].

8Абимәләх сьбәһе зу р'абу, гази һ'әму бәрдәстийед хwә кьрьн у һәр тьшт wанр'а гьли кьр, әв мәрьвана гәләки тьрсийан. 9Һьнге Абимәләх гази Бьраһим кьр у готе: «Әв тә чь ани ль сәре мә? Мьн һьндава тәда чь нәһәqи кьрьбу, кӧ тә гӧнәки мәзьн ль сәр мьн у п'адшатийа мьнда ани? Тә һьндава мьнда тьште нәбуйи кьр». 10У Абимәләх готә Бьраһим: «Тә чь р'е тер'а дит, кӧ тә әв тьшт кьр?» 11Бьраһим гот: «Чь р'аст ә, әз фькьрим мьн гот: ‹Ль ве дәре хофа Хwәде т'ӧнә, wе р'уйе жьна мьнда мьн бькӧжьн›. 12Йа дӧда жи әва р'асти хушка мьн ә, әм жь баве нә ле нә жь денә, мьн әw стандийә. 13Чахе Хwәде әз жь мала баве хwә дәрхьстьмә хәрибийе, мьн готә wе: ‹Ве qәнщийе мьнр'а бькә, һәр щийе кӧ әме һәр'ьне, бона мьн бежә, кӧ әва бьрайе мьн ә›».

14Һьнге Абимәләх р'абу, пәз у дәwар, хӧлам у щари анин данә Бьраһим у жьна wи Сәрайи жи ле вәгәр'анд. 15Ӧса жи Абимәләх готә Бьраһим: «Ва йә wәлате мьн ль бәр тә йә, к'идәре дьхwази ль wьр жи бьминә». 16Сәрайер'а жи гот: «Ва әз һ'әзар зиви дьдьмә бьрайе тә, кӧ әв йәк ль бәр ч'ә'ве һ'әмуйед т'әви тә бьбә хелийа нав-намусийе у р'успитийа ль бәр һ'әмуйа». 17Һьнге Бьраһим ль бәр Хwәде дӧа кьр у Хwәде Абимәләх, жьна wи у щарийед wи qәнщ кьрьн у зар'ок анин[+]. 18Чьмки Хӧдан[†] р'уйе жьна Бьраһим Сәрайеда, бәт'ьне һ'әму к'ӧлфәтед мала Абимәләхда дада бу.

### 21


Буйина Исһаq

1Хӧдан[†] сәрик ль Сәрайе хьст, чаwа кӧ готьбу у созе бона Сәрайе дабу ани сери. 2Сәрайи һ'әмлә дәрк'әт, Бьраһимр'а wе мәзьнайа wида кӧр'әк ани, wи wә'дәйида кӧ Хwәде жер'а готьбу. 3Бьраһим наве wи кӧр'е хwәйи кӧ Сәрайе жер'а ани, Исһаq[*] дани[+]. 4У Бьраһим чаwа кӧ Хwәде т'әми wи кьрьбу, кӧр'е хwә Исһаq р'ожа һ'әйшта сьнәт кьр[+]. 5Бьраһим сәд сали бу, гава кӧр'е wи Исһаq жер'а бу. 6Һьнге Сәрайе гот: «Хwәде әз дамә к'әнандьне, к'ижанед кӧ бона мьн бьбьһен, әwе жи т'әви мьн бьк'әньн». 7Ӧса жи гот: «Qәт к'е wе бьгота Бьраһим: ‹Сәрайи wе дәргушед кӧр'ин бьмежинә?› Чьмки мьн мәзьнайа wида wир'а кӧр' ани». 8Кӧр'ьк мәзьн бу, жь шир һатә бьр'ине, Бьраһим wе р'ожа кӧ Исһаq жь шир һатә бьр'ине, мәсрәфәкә мәзьн дани.


Дәрхьстьна Һащәре у Исмайил

9Сәрайе дина хwә дайе, wәки әw кӧр'е Һащәра мьсьри, йе кӧ wе Бьраһимр'а анибу, qәрфе хwә Исһаq дькә,[+] 10готә Бьраһим: «Бәри ве щарийе у кӧр'е wе дә, чьмки кӧр'е ве щарийе гәрәке т'әви кӧр'е мьн Исһаq wар нәстинә»[+]. 11Әв готьна һьндава кӧр'е wи Исмайилда, гәләки гьран ль сәр Бьраһим р'уньшт. 12Ле Хwәде готә Бьраһим: «Бьра әw готьна бона кӧр'ьке тә у щарийа тә ль сәр тә гьран р'унәни, чь кӧ Сәрайе тәр'а готийә гӧһдарийа готьна wе бькә, чьмки зӧр'әта тәйе Исһаqда бе навкьрьне[+]. 13Әзе кӧр'е щарийе жи бькьмә мьләтәки, чьмки әw жи зӧр'әта тә йә». 14Бьраһим сьбәһе зу р'абу, нан у мәшкә ав һьлда да Һащәре, да ль сәр мьле wе, кӧр'ьк жи пер'а дәрхьст. Һащәр чу гьһиштә чол-бәста Бир-Шева, р'е-дьрб ӧнда кьрьн.

15Ава мәшкда хьлаз бу, әwе кӧр'ьк бьне чалукеда һьшт 16у чу wәкә дурайа тиравитьнәке, пешбәри wи дур р'уньшт у гот: «Әз мьрьна кӧр'ьк нәбиньм». У әwа пешбәри wи р'уньшт, зарин кьр у гьрийа. 17Һьнге Хwәде дәнге кӧр'ьк бьһист, мьлйак'әте[†] Хwәде жь ә'змен дәнг да Һащәре у гот: «Чь буйә Һащәр? Нәтьрсә! Хwәде дәнге кӧр'ьк жь wи щийи бьһист. 18Ньһа р'абә, дәсте кӧр'ьк бьгьрә р'акә, чьмки әзе wи бькьмә мьләтәки мәзьн». 19Һьнге Хwәде ч'ә'ве Һащәре вәкьрьн, әwе бирәкә аве дит у чу мәшк ав дагьрт, кӧр'ьк да вәхwарьне.

20Хwәде т'әви кӧр'ьк бу, әw мәзьн бу, чол-бәстада ма у бу тиркәван. 21Бәр'ийа Паранеда ма у дийа wи qизәкә жь Мьсьре жер'а хwәст[+].


Ад-qьрара Бьраһим у Абимәләх

22У wе һьнге Абимәләх у сәрәкәскәред wи Пихол, Бьраһимр'а готьн: «Хwәде һәр тьштида т'әви тә йә, чь кӧ тӧ дьки. 23Ньһа ль ве дәре дәсте мьнда пе Хwәде сонд бьхwә, wәки те бебәхтийе ль мьн, кӧр'е мьн у зӧр'әта мьн нәки, ле бьди хатьре wе амьнийа мьнә һьндава хwәда, тӧ мьн у ви wәлатир'а бьки, к'ижанида кӧ тӧ хәриби дьмини». 24Бьраһим гот: «Әз сонд дьхwьм». 25Ле Бьраһим бона бирәке да р'уйе Абимәләх, йа кӧ хӧламед wи бь зорбәтийе зәфт кьрьбун. 26Абимәләх гот: «Әз һаш пе т'ӧнәбуне к'е әw йәк кьрийә, тә жи т'ӧ тьшт мьнр'а нәготийә у һ'әта р'ожа иро жи мьн нәбьһистьбу». 27Бьраһим пәз у дәwар анин данә Абимәләх у һәр дӧйа жи һәвр'а пәйман[†] гьредан. 28Бьраһим жь кәре пез һ'әфт бәрхед ме вәqәтанд башqә кьрьн. 29Абимәләх жь Бьраһим пьрси: «Әв һәр һ'әфт бәрхед мейә кӧ тә вәqәтанд башqә кьрьн, чь те һ'әсабе?» 30Бьраһим готе: «Гәрәке тӧ ван һәр һ'әфт бәрхед ме жь дәсте мьн бьгьри, wәки бьбьнә шә'дед мьн, кӧ мьн әв бир к'ола йә». 31Ләма жи наве wи щийи дани Бир-Шева[*], чьмки һәр дӧйа жи ль wьр сонд хwарьн[+]. 32Wана Бир-Шевайеда ад-qьрар кьрьн. Абимәләх у сәрәкәскәред wи Пихол р'абун вәгәр'ийан wәлате Фьльстине[†]. 33Бьраһим ль бәр бира Бир-Шевайе дарәкә кәнаре дач'ьканд у ль wе дәре гази наве Хӧдан, Хwәдейе Һ'әта-һ'әтайе кьр. 34Бьраһим wәхтәки дьреж ль wәлате фьльстинийеда хәрибийеда ма.

### 22


Щер'ьбандьна Бьраһим

1Пәй ван йәкар'а, Хwәде Бьраһим щер'ьбанд у гот: «Бьраһимо!» Бьраһим гот: «Ләбе, әзи ва мә»[+]. 2Хwәде готе: «Ньһа р'абә кӧр'е хwәйи тайе т'әнейи дәлал Исһаq һьлдә у һәр'ә wәлате Морийайе, ль wе дәре ль сәре ч'ийаки, к'ижани әзе тәр'а бежьм, бькә дийарийа т'әвайишәwате[†]». 3Бьраһим сьбәһе зу р'абу, бона дийарийа т'әвайишәwате дар шкенандьн, т'ер'а к'әре хwә гьреда, т'әви хwә дӧ хӧлам у кӧр'е хwә Исһаq һьлдан, р'абу чу wи щийе кӧ Хwәде готьбуйе. 4Р'ожа сьсийа Бьраһим сәре хwә бьльнд кьр, дурва әw щи дит. 5У һьнге Бьраһим готә хӧламед хwә: «Һун к'әрева ль вьр бьминьн, әз у кӧр'ьква һ'әта дәра һан һәр'ьн, һ'әбандьна хwә бькьн у диса ль сәр wәда вәгәр'ьн». 6Бьраһим qьрше дийарийа т'әвайишәwате һьлда, да пьшта кӧр'е хwә Исһаq у хwәха жи агьр у к'ер гьртьнә дәсте хwә у һәр дӧ һәвр'а чун. 7Р'еда Исһаq баве хwә Бьраһимр'а гот: «Баво!» Әwи гот: «Ләбе, әзи ва мә, кӧр'е мьн». Исһаq гот: «Ва нә qьрш у агьр, ле бәрха бона дийарийа т'әвайишәwате к'ане йә?» 8Һьнге Бьраһим готе: «Хwәде wе хwәха бәрха дийарийа т'әвайишәwате бона хwә р'е тер'а бьбинә, кӧр'е мьн» У һәр дӧ һәвр'а р'ийа хwәда чун.

9Гава гьһиштьнә wи щийе кӧ Хwәде готьбуйе, Бьраһим ль wьр горигәһ[†] чекьр, qьрш ль сәр wе щи кьрьн у кӧр'е хwә Исһаq гьреда, һьлда дани ль сәр qьршед горигәһе. 10У Бьраһим дәст авитә к'ере, кӧ кӧр'е хwә сәржекә 11ле мьлйак'әте[†] Хӧдан[†] жь ә'змен дәнг дайе у готе: «Бьраһим! Бьраһим!» Әwи гот: «Ләбе, әзи ва мә». 12Мьлйак'әт готе: «Дәст нәдә кӧр'ьк у тьштәки ль wи нәкә, ньһа әз заньм кӧ тӧ жь Хwәде дьтьрси, чьмки тә бона мьн кӧр'е хwәйи тайе т'әне на-на нәкьр». 13Бьраһим сәре хwә бьльнд кьр, дина хwә дайе wе пьшт wива, ва йә бәранәк стьруйед wи к'әтьбунә дьр'ийед сьх мабу. Бьраһим чу әw бәран ани у дәwса кӧр'е хwә горишәwьтанди кьр. 14Бьраһим наве wи щийи дани: «Хӧдане wе р'е тер'а бьбинә». Чаwа һ'әта ньһа те готьне: Ль сәре ч'ийайе Хӧдан, wе р'е тер'а бе дитьне.

15Мьлйак'әте Хӧдан щара дӧда жь ә'змен дәнг да Бьраһим 16у гот: «Әз бь нәфса хwә сонд дьхwьм, Хӧдан дьбежә, чьмки тә кӧ әв тьшт кьр у кӧр'е хwәйи тайе т'әне бона мьн на-на нәкьр, 17әзе жи дӧайе ль сәр дӧа ль тә бькьм, зӧр'әта тә мина стәйркед ә'змен у мина qума дәве бә'ре гәләки зедә кьм у зӧр'әта тәйе бажаред нәйаред хwә зәфти хwә кьн[+] 18у бь зӧр'әта тә wе дӧа ль һ'әму мьләтед дьнйайе бьбә, чьмки тә гӧһдарийа мьн кьр»[+]. 19У Бьраһим вәгәр'ийа щәм хӧламед хwә у р'абун һәвр'а чунә Бир-Шевайе, Бьраһим Бир-Шевайеда ма.


Зӧр'әта Нәһор

20Пәй ван йәкар'а щаб данә Бьраһим у готьне: «Милк'айе бьре тә Нәһорр'а зар' анинә, 21Ньхӧрийе wи Ус у бьре wи Буз, Qьмуеле бавә'шире Арам, 22К'әсәд, Һ'азо, Пилдаш, Идлаф у Бәт'уел». 23Бәт'уелр'а Р'евека бу. Әв һәр һ'әйшт кӧр' Милк'айе Нәһоре бьре Бьраһимр'а анин[+]. 24Щарийа wи Р'еумайе жи, Тәваһ', Гахам, Т'ахаш у Маһаха анин.

### 23


Мьрьна Сәрайе

1Сәрайе сәд бист һ'әфт сали ә'мьр кьр, ә'мьре Сәрайе һаqас сал бун. 2Сәра ль wәлате Кәнане[†], Qирйат-Арбайеда, аwа готи ль Һеброне, мьр. Бьраһим һат сәр Сәрайе гьрийа у шина wе кьр. 3Бьраһим жь мьрийа хwә дур к'әт, т'әви зар'ед һ'итийа хәбәрда у гот: 4«Әз нава wәда йәки р'еwи у хәриб ьм, ньһа мьлк'әки бона мәхбәр бьдьнә мьн, wәки әз мьрийа хwә жь бәр ч'ә'ве хwә дәфьн кьм». 5Һьнге зар'ед һ'итийа ль Бьраһим вәгәр'андьн у готьне: 6«Хwәйе мә, гӧһ бьдә мә, тӧ мирәки Хwәдейи нава мәда, тӧ дькари мьрийа хwә нава мәхбәред мәда, щийе һәри qәнщда дәфьн ки. Бона дәфьнкьрьна мьрийа хwә, жь мә т'ӧ кәсе мәхбәре хwә на-на накә». 7Бьраһим р'абу хwә ль бәр щьмә'та wи wәлати, зар'ед һ'итийа та кьр 8у wанр'а гот: «Һәгәр һун дьхwазьн, кӧ әз мьрийа хwә жь бәр ч'ә'ве хwә дәфьн кьм, кӧ ӧса йә бьбьһен у бона мьн Әфроне кӧр'е Сохарр'а хәбәрдьн бежьне, 9wәки әw шкәфта Махпелайейә сәре ә'рде хwә, чаwа мьлк' ль бәр wә чь һежа бә, бона мәхбәр бьфьрошә мьн». 10Әфрон жи кӧ нава зар'ед һ'итийа р'уньштьбу. Һьнге Әфроне һ'ити бь дәнг ль бәр зар'ед һ'итийа, аwа готи ль бәр һ'әмуйед кӧ дәргәһва[*] дьк'әтьнә һьндӧр', ль Бьраһим вәгәр'анд у гот: 11«На, хwәйе мьн, бьбьһе әз чь дьбежьм: Әзе ә'рде жи бьдьмә тә, шкәфта феза wеда жи. Әзе ль бәр ч'ә'ве зар'ед мьләте хwә бьдьмә тә, мьрийа хwә ль wе дәре дәфьн кә». 12Диса Бьраһим хwә ль бәр щьмә'та wи wәлати та кьр 13у бь дәнг ль бәр щьмә'та wи wәлати, Әфронр'а хәбәрда у готе: «Һәгәр те т'әви мьн qайл би, әз һәqе ә'рде тә бьдьмә тә, тӧ жь дәсте мьн бьгьрә, кӧ әз мьрийа хwә ль wьр дәфьн кьм». 14Әфрон ль Бьраһим вәгәр'анд у гот: 15«Хwәйе мьн! К'әрәма хwә бьбьһе: Әw ә'рд бь хwә һежайи чарсьд шекьл[*] зиви йә, нава мьн у тәда мәт'а wе чи йә? Мьрийа хwә дәфьн кә». 16Бьраһим готьна Әфрон qәбул кьр у Бьраһим һаqас зив к'ьшанд да Әфрон, чьqас кӧ wи ль бәр зар'ед һ'итийа готьбу, чарсьд шекьл зив, кӧ әв бу qимәте нава т'ӧщарәтийеда.

17Бь ви аwайи ә'рде Әфрони, Махпелада, пешбәри Мамре, әw ә'рд, шкәфта теда у һ'әму даред нава wи ә'рдида, 18ль бәр ч'ә'ве зар'ед һ'итийа у ль бәр һ'әмуйед кӧ дәргәһва дьк'әтьнә һьндӧр'е бажер, бу мьлк'е Бьраһим. 19Пәй ве йәкер'а Бьраһим жьна хwә Сәрайи шкәфта ә'рде Махпелайеда дәфьн кьр. Әва ә'рда ль wәлате Кәнанеда пешбәри Мамре бу (аwа готи ль Һеброне). 20Жь зар'ед һ'итийа әв ә'рд у шкәфта теда, чаwа мьлк'е бона гор'ьстан, аһа гьһиштә Бьраһим.

### 24


Зәwаща Исһаq

1Бьраһим иди кал бьбу у р'ожед хwә дәрбаз кьрьбун. Хӧдан[†] һәр алийада сәр Бьраһимда барандьбу. 2Һьнге Бьраһим готә хӧламе мала хwәдайи мәзьн, кӧ wәк'иле һ'әму һәбука wи бу: «Һиви дькьм, дәсте хwә бькә ль бьн р'ә'не һета мьн[*], 3әз тә бь Хӧдан дьдьмә сонде, кӧ Хwәдейе ә'рде у Хwәдейе ә'змен ә, wәки те кӧр'е мьнр'а жь qизед кәнанийа[†] нәхwәзи, нава к'ижанада әз дьминьм. 4Ле һәр'и wәлате мьн, жь нава пьсмамтийа мьн qизәке кӧр'е мьн Исһаqр'а бини». 5Хӧлам готе: «Бәлки qизьк нахwазә ль пәй мьн бе ви wәлати, тӧ дьхwази кӧ әз кӧр'е тә вәгәр'иньмә wи wәлате кӧ тӧ же дәрк'әти?» 6Бьраһим готә wи: «Һ'әвза хwә бьки кӧ кӧр'е мьн вәнәгәр'ини wьр. 7Хӧдан, Хwәдейе ә'змен, йе кӧ әз жь мала баве мьн у жь wи wәлате әз теда бьбум дәрхьст ьм у т'әви мьн хәбәрда у мьнр'а сонд хwар гот: ‹Әзе ви wәлати бьдьмә зӧр'әта тә›, әwе мьлйак'әте[†] хwә пешийа тәва бьшинә у те жь wьр qизе кӧр'е мьнр'а бини. 8Ле һәгәр qизьк нахwазә кӧ ль пәй тә бе, тӧ жь ве сонда мьн аза йи, т'әне кӧр'е мьн вәнәгәр'ини wьр». 9Һьнге хӧлам дәсте хwә кьрә бьн р'ә'не һета ахайе хwә Бьраһим у жь бәр wе йәкева сонд хwар.

10Хӧлем жь дәвәйед ахе хwә дәһә дәвә бар кьрьн. Чьмки һ'әму хер-хьзна ахайе wи дәсте wида бу. Әw р'абу чу Арам-Наһараиме[*], wи бажаре кӧ Нәһор дьма. 11Әwи бәре еваре, wи wәхте кӧ qиз у бук дәрдьк'әтьн ав дьк'ьшандьн, дәвә жь бажер дәр бәр бирәке данә мәхәле, 12у гот: «Йа Хӧдан, Хwәдейе ахайе мьн Бьраһим! Әз р'әща дькьм, те иро р'ийа мьн р'аст ки, ахайе мьн Бьраһимр'а һ'ӧба хwәйә амьн бьдә к'ьфше. 13Әзе ва ль сәр канийа аве бьсәкьньм у qиз-букед бьнәлийед ви бажари wе бенә аве, 14әз к'ижан qизер'а бежьм: ‹К'әрәма хwә, щер'е хwә дайнә әз аве вәхwьм› у гава әw бежә: ‹К'әрәм кә вәхwә у әз дәвәйед тә жи авдьм›, бьра һәма әw жи бьбә әw qиза кӧ тә бона хӧламе хwә Исһаq к'ьфшкьри йә. У бь ве йәке әз бьзаньбьм, кӧ тә ахайе мьнр'а һ'ӧба хwәйә амьн да к'ьфше».

15Әwи һәла һе хәбәрдана хwә к'ӧта нәкьрьбу, Р'евека qиза Бәт'уеле кӧр'е Милк'а жьна Нәһоре бьрайе Бьраһим щер' ль сәр мьла һат. 16Qизьк йәкә гәләки бәдәw у бьк'ьр бу, дәсте мера һе ле нәк'әтьбу. Әwа бәржери сәр канийе бу, щер'е хwә дагьрт у һәвраз һьлк'ьшийа. 17Хӧлам бь ләз чу пешийа wе у готе: «К'әрәма хwә, авәке жь щер'е хwә нади әз вәхwьм?» 18Әwе гот: «Вәхwә, хwәйе мьн». У ләзә-ләз щер' жь сәр мьле хwә дани у дайе кӧ вәхwә. 19Гава әwи ав т'ер вәхwар, кәч'ьке готе: «Әз аве дәвәйед тәр'а жи бьк'ьшиньм, wан жи т'ер авдьм». 20У пер'а-пер'а ава щер'да валайи к'ӧр'н кьр, диса бәзи чу жь бире аве бьк'ьшинә, әwе бона һ'әму дәвәйед wи ав к'ьшанд. 21Әв мәрьва ль сәр wе ә'щебмайи мабу, qәт дәнг нәдькьр, дьфькьри дьгот: гәло р'аст Хӧдан р'ийа wи р'аст кьрийә, йан на.

22У гава һ'әму дәва ава хwә вәхwарьн, һьнге wи мәрьви qәрәфиләкә зер'инә гьранийа нив шекьли[*] у дӧ базьнед зер'инә гьранийа дәһә шекьли* бона зәнде wе данә wе 23у же пьрси: «Бь к'әрәма хwә бәжә, тӧ qиза к'е йи? Гәло мала баве тәда щи һәйә, кӧ әм шәва хwә дәрбаз кьн?» 24Әwе готә wи: «Әз qиза Бәт'уеле кӧр'е Милк'айа жьна Нәһор ьм». 25Ӧса жи готе: «Шькьр ка у гиһайе мә гәләк ә у щийе шәвмайина wә жи һәйә». 26Һьнге әw мәрьва дәвәр'уйа чу у шькьри да Хӧдан 27у гот: «Шькьр жь Хӧдан, Хwәдейе Бьраһиме ахайе мьн, кӧ әwи т'ела ахайе мьн жь һ'ӧб у амьнийа хwә нәбьр'и! Гава әзи р'еда бум, Хӧдан бәре мьн да мала бьрайед ахайе мьн». 28Qизьк р'әви чу у әв йәка мала дийа хwәда гьли кьр.

29Бьраки Р'евекайе һәбу наве wи Лабан. Лабан хwә ль канийе гьрт, бәзи чу щәм wи мәрьви, 30чьмки әwи qәрәфил у әw базьнед дәстед хушка хwәда дитьбун, ӧса жи әw гьликьрьна хушка хwә Р'евекайе бьһистьбу кӧ готьбу: ‹Әwи мәрьви т'әви мьн аһа хәбәр дайә›, хwә wи мәрьвир'а гиһанд. Дина хwә дайе ва йә әw дәвәйед хwәва wе һе ль сәр канийе йә. 31У готә wи: «К'әрәм кә wәрә, бьмбарәке Хӧдан! Тӧ чьма ль дәрва сәкьни йи? Мьн бона тә мал һазьр кьрийә у щи жи бона дәвәйед тә». 32Әw мәрьва чу һьндӧр', Лабан баре дәва данин, ка у гиһа кьрә бәр wан, ав жи да кӧ ньгед wи у йед т'әви wи бенә шуштьн. 33Паше нан данин ль бәр wи, ле әwи гот: «Һ'әта әз нет-мәрәме хwә гьли нәкьм, әз нен нахwьм». Готьне: «К'әрәм кә бежә».

34Һьнге әwи гот: «Әз хӧламе Бьраһим ьм. 35Хӧдан гәләки ль сәр ахайе мьнда баранди йә, әw буйә йәки дәwләмәнд, Хӧдан гәләк пәз у дәwар, зер' у зив, хӧлам у щари, дәвә у к'әр данә wи. 36Сәрайа жьна ахайе мьн, пиртийа хwәда ахайе мьнр'а кӧр'әк ани, әwи һ'әму һәбука хwә да wи кӧр'и. 37Ахайе мьн әз дамә сонде гот: ‹Нәби-нәби кӧ тӧ жь qизед кәнанийа, wәлате к'ижанада әз дьминьм кӧр'е мьнр'а бьхwази. 38Ле һәр'и нава олк'а мала баве мьн у пьсмамед мьн, qизе кӧр'е мьнр'а бьхwази›. 39Һьнге мьн готә ахайе хwә: ‹Бәлки qизьк нәхwазә т'әви мьн бе› 40Әwи готә мьн: ‹Әw Хӧдане ль бәр ч'ә'ве к'ижани кӧ әз р'ийа wида р'аст дьчьм, wе мьлйак'әте хwә т'әви тә р'е дайнә у әwе р'ийа тә р'аст кә, те кӧр'е мьнр'а жь нава пьсмамтийа мьн у олк'а мала баве мьн qизе бьхwази, 41wи чахи те жь wи сонде кӧ мьн тӧ дайи сонде аза би, ле гава тӧ һәр'и нава пьсмамтийа мьн у әw qизе нәдьнә тә, тӧ иди жь wи сонде хwә аза йи›.

42Әз иро һатьмә ль сәр канийе у мьн гот: ‹Йа Хӧдан, Хwәдейе ахайе мьн Бьраһиме! Һәгәр әв р'ийа кӧ әз ньһа теда дьчьм тӧ р'аст дьки, 43әзе ва ль сәр канийа аве бьсәкьньм у гава qизәк бе аве бьк'ьшинә у әз wер'а бежьм: «К'әрәма хwә, жь wи щер'е хwә һьнәк ав бьдә әз вәхwьм», 44у к'ижан кӧ бежә: «Тӧ вәхwә у әз аве дәвәйед тәр'а жи бьк'ьшиньм», бьра һәма әw жи бьбә әw qиза кӧ Хӧдан бона кӧр'е ахайе мьн к'ьфш кьрийә›.

45Хәбәрдан һе дәве мьнда бу, ньшкева Р'евека щер' ль сәр мьла һат, бәржер чу канийе ав к'ьшанд, һьнге мьн готе: ‹К'әрәма хwә авәке нади мьн?› 46Әwе ләзә-ләз щер' жь сәр мьле хwә дани у гот: ‹Вәхwә у әз дәвәйе тә жи авдьм›, аwа мьн вәхwар у әwе дәвәйед мьн жи авдан. 47Һьнге мьн же пьрси: ‹Тӧ qиза к'е йи?› Әwе гот: ‹Әз qиза Бәт'уеле кӧр'е Милк'а жьна Нәһор ьм›, мьн дәрхьст qәрәфил кьрә поза у базьн жи кьрьнә дәста. 48Wи чахи әз та бум у дәвәр'уйа чум бәр Хӧдан, шькьри да Хӧдан Хwәдейе ахайе хwә Бьраһим, wәки р'ийа мьн р'аст кьр, кӧ әз нәбийа[*] бьрайе ахайе хwә кӧр'е wир'а бьхwазьм. 49Ньһа мьнр'а бежьн: ‹Тәме wә һәйә кӧ һун һ'ӧб у амьнийе ахайе мьнр'а бьдьнә к'ьфше, йан на?› Һәгәр на, мьнр'а бежьн кӧ әз йан р'аст һәр'ьм, йан жи ч'әп».

50Лабан у Бәт'уел ле вәгәр'андьн у готьне: «Әв йәк жь Хӧдан ә, әм нә qәнщ дькарьн бежьн, нә хьраб. 51Ва йә Р'евека ль бәр тә йә, р'абә һьлдә у һәр'ә, бьра wәкә готьна Хӧдан, әw бьбә жьна кӧр'е ахайе тә». 52Гава хӧламе Бьраһим хәбәрдана wан бьһист, һ'әта ә'рде дәвәр'уйа чу, сәре хwә ль бәр Хӧдан дани. 53Паше хӧлем хьшьред зер', зив у к'ьнщ дәрхьстьн данә Р'евекайе, хәлатед qимәтә бьһа жи данә бьре у дийа wе. 54Һьнге хӧлем т'әви wан мәрьвед кӧ пер'а һатьбун, хwарьн вәхwарьн у шәва хwә ль wьр дәрбаз кьрьн. Сьбәһе зу р'абун, хӧлем гот: «Мьн вәр'екьнә щәм ахайе мьн». 55Бьре у дийа кәч'ьке готьне: «Бьра кәч'ьк чәндәки, һәма дәһә р'ожа ль щәм мә бьминә, паше һәр'ьн». 56Ле хӧлем готә wан: «Мьн дәрәнги нәехьн, Хӧдан кӧ р'ийа мьн р'аст кьрийә, бьһельн әз һәр'ьм бьгьһижьмә ахайе хwә». 57Wана гот: «Әм гази кәч'ьке кьн у хәбәра дәве wе бьзаньбьн». 58Һьнге гази Р'евекайе кьрьн у готьне: «Те т'әви ви мәрьви һәр'и?» Әwе гот: «Бәле». 59Әвана хушка хwә Р'евека, хwәйкьрийа wе, хӧламе Бьраһим у мәрьвед wи вәр'екьрьн. 60Дӧа ль Р'евекайе кьрьн у готьне:

«Хушка мә, тӧ бьби дийа һ'әзар-һ'әзара
у зӧр'әта тә бажаред нәйаред хwә
зәфти хwә кьн».

61Р'евека у щарийед wе р'абун, ль дәва сийар бун у ль пәй wи мәрьви чун. Хӧлем Р'евека һьлда у чу.

62Исһаq жь Бир-Лаһай-Рои вәгәр'ийабу дьһат, чьмки әw ль Нәщәфе[†] дьма. 63Исһаq бәре еваре дәрк'әтьбу чоле к'әтьбу нава мьтала, сәре хwә бьльнд кьр, дина хwә дайе, ва йә дәвә тен. 64Р'евекайе кӧ сәре хwә бьльнд кьр Исһаq дит, жь дәве пәйа бу. 65У жь хӧлем пьрси: «Әw мәрьве дәштедайи кӧ бәр бь мә те, әw к'и йә?» Хӧлем готе: «Ахайе мьн ә» У әwе хелийа хwә һьлда авитә ль сәр хwә. 66Хӧлем һәр тьштед кӧ wи кьрьбун Исһаqр'а гьли кьрьн. 67Исһаq Р'евека бьрә коне дийа хwә Сәрайе, әw станд у әw бу кәванийа wи. Әwи әw һ'ьз кьр. У барьстани к'әтә дьла, ль пәй мьрьна дийа wир'а.

### 25


Зӧр'әта Бьраһимә майин

1Бьраһим жьнәк жи станд, наве wе Qьтура. 2Әве әв кӧр' Зимран, Йоqшан, Мьдан, Мьдйан, Ишбаq у Шуах жер'а анин. 3Йоqшанр'а Шьба у Дедан бун. Деданр'а ашури, льтуши у льуми бун. 4Мьдйанр'а Әйфа, Әфәр, Һәнох, Абида у Әлдаһа бун. Әв һ'әму жи зар'ед Qьтурайе бун.

5Бьраһим һ'әму һәбука хwә да Исһаq. 6Ле п'ешк'еш данә кӧр'ед щарийайә жь wи у сахийа хwәда әw жь кӧр'е хwә Исһаq дур хьстьн, бәре wанда р'оһьлате, әw шандьнә алийе wәлатед р'оһьлате.


Мьрьн у дәфьнкьрьна Бьраһим

7Р'ожед ә'мьре Бьраһимә кӧ wи дәрбаз кьрьн, сәд һ'әфте пенщ сал бун. 8Бьраһим бу каләки әхтйар, жь ә'мьре хwә т'ербуйи, р'ӧһ'е хwә да у мьр, чу гьһиштә щьмә'та хwә. 9Кӧр'ед wи Исһаq у Исмайил, баве хwә, шкәфта Махпелайейә ә'рде Әфроне кӧр'е Сохаре һ'итида дәфьн кьрьн, йа кӧ пешбәри Мамре бу, 10wи ә'рдида, к'ижан кӧ Бьраһим жь зар'ед һ'итийа к'ьр'и бу. Ль wьр Бьраһим у жьна wи Сәрайи һатьнә дәфьн кьрьне[+].

11Ль пәй мьрьна Бьраһимр'а, Хwәде дӧа кӧр'е wи Исһаq кьр. Исһаq незики Бир-Лаһай-Роийе щи-wар бу, ма.


Р'ьк'ьнйата Исмайил

12Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Исмайиле кӧр'е Бьраһим, кӧ щарийа Сәрайийә Һащәра мьсьри Бьраһимр'а ани. 13Наве кӧр'ед Исмайил әв ьн, бь навед хwә у р'ьк'ьнйата хwәва. Ньхӧрийе Исмайил Небайот бу, пәйр'а Qедар, Адбел, Мибсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Тема, Йәтур, Нафиш у Qедьма бун. 16Әв ьн кӧр'ед Исмайил у навед wан, щи-wаред хwә у конед хwәва. Әвана ль гора ел-ә'ширед хwәва донздәһ мир бун. 17Салед ә'мьре Исмайил сәд си у һ'әфт сал бун у р'ӧһ'е хwә да мьр, т'әви щьмә'та хwә бу. 18Исмайилийа жь Һ'аwилайе гьрти һ'әта Шуре щи-wар бун, кӧ пешбәри Мьсьре, ль сәр р'ийа кӧ дьчә Ашурйа. Әвана ль бәр ч'ә'ве һ'әму бьрайед хwә щи-wар бун, әw ащьз кьрьн.


Буйина Әсаw у Аqуб

19Әв ә сәрһатийа р'ьк'ьнйата кӧ пәй Исһаqе Бьраһим к'әт. Бьраһимр'а Исһаq бу. 20Исһаq кӧ бу чьл сали, qиза Бәт'уеле арами[†], жь Паддан-Араме[*] Р'евека станд, хушка Лабане арами. 21Исһаq бона жьна хwә лава-диләк жь Хӧдан[†] кьрьн, чьмки әwе зар' нәданин. Хӧдан дәнге wи бьһист, жьна wи Р'евека һ'әмлә дәрк'әт. 22Кӧр'ә һе бәт'ьне wеда бун һәвдӧр'а шәр' дькьрьн, һьнге әwе гот: «Әв чь һатә сәре мьн?» У чу кӧ жь Хӧдан бьпьрсә.

23Хӧдан готә wе:

«Бәт'ьне тәда дӧ мьләт һәнә,
у жь бәдәна тә, дӧ щьмә'те жь һәв щьһе бьн,
щьмә'тәке жь щьмә'та дьн qәwаттьр бә.
У йе мәзьн wе хӧламтийе йе бьч'ук бькә»[+].

24У гава р'ожа буйина wан пер'а гьһишт, ва йә әw щеwи бун бәт'ьне wеда. 25Йе пешьн кӧ бу, йәки сори пьр'ч' бу мина к'ӧрк, наве wи Әсаw[*] данин. 26Пәй wир'а, бьре wи бу, дәст авити пә'нийа Әсаw гьрти, у наве wи данин Аqуб[*]. Һьнге Исһаq шест сали бу, гава Р'евека әw анин.

27Әw зар' мәзьн бун, Әсаw бу мәрьвәки чоле, неч'ирванийеда йәки жири сәрхwә. Ле Аqуб мәрьвәки дурәшәр' у жь кона qәт дәрнәдьк'әт. 28Исһаq Әсаw һ'ьз дькьр, чьмки әwи неч'иред wи дьхwарьн, ле Р'евекайе Аqуб һ'ьз дькьр.


Әсаw ньхӧртийа хwә дьфьрошә

29Щарәке Аqуб шорбә чедькьр, Әсаw жь чоле к'әсьри һат. 30Әwи готә Аqуб: «Бькә qәнщи, жь wе шорба бәрк'әлейә сор, мьнр'а дагьрә әз бьхwьм, дьле мьн хава дьчә». Ләма жи wир'а готьн: «Әдом[†][*]». 31Ле Аqуб готә wи: «К'а ньһа ньхӧртийа хwә бьфьрошә мьн»[+]. 32Һьнге Әсаw гот: «Әз ва дьмьрьм, к'ара мьн чь ньхӧртийеда һәйә?» 33Аqуб готе: «Дә ньһа дәсте мьнда сонд бьхwә». Әwи дәсте wида сонд хwар у ньхӧртийа хwә фьротә Аqуб. 34Һьнге Аqуб нан у шорба ниська да Әсаw, әwи хwар у вәхwар, р'абу чу. Бь ви аwайи Әсаw ньхӧртийа хwә беһӧрмәт кьр[+].

### 26


Исһаq Герареда дьминә

1Ль wәлетда, ль сәр wе хәлайа кӧ һена Бьраһимда бьбу, хәлайикә дьн бу, Исһаq чу Гераре щәм п'адше фьльстинийа[†] Абимәләх[+]. 2Хӧдан[†] wива хӧйа бу у готе: «Бәржери Мьсьре нәбә, wи wәлатида бьминә, к'ижани әзе нишани тә кьм. 3Ви wәлатида хәрибийеда бьминә, әзе т'әви тә бьм у дӧа ль тә бькьм. Чьмки әзе т'әмамийа ван wәлата бьдьмә тә у зӧр'әта тә у wе сонда хwә, йа кӧ мьн баве тә Бьраһимр'а сонд хwарийә, биньмә сери[+]. 4Әзе зӧр'әта тә wәкә стәйркед ә'змен зедә кьм у т'әмамийа ван wәлата бьдьмә зӧр'әта тә у бь зӧр'әта тә wе дӧа ль һ'әму мьләтед дьнйайе бьбә[+]. 5Чьмки Бьраһим гӧһдарийа дәнге мьн кьр, фәрманед мьн, т'әмийед мьн, ә'рф-ә'дәтед мьн у һинкьрьнед мьн qәдандьн».

6Исһаq Герареда щи-wар бу. 7Бьнәлийед wи щийи кӧ пьрса жьна wи Р'евекайе же кьрьн, әwи гот: «Хушка мьн ә». Чьмки әw тьрсийа кӧ wи бьгота: «Жьна мьн ә», дьгот: «Нәбә р'уйе Р'евекайе да мьн бькӧжьн, чьмки Р'евека бәрбьч'ә'вә бәдәw бу»[+]. 8У гава әw wә'дәки дьреж ль wьр ма, п'адше фьльстинийа Абимәләх р'ожәке п'әнщәрер'а дина хwә дайе, wе Исһаq т'әви жьна хwә Р'евекайе к'еф-һ'әнәк дькьрьн. 9Һьнге Абимәләх гази Исһаq кьр у готе: «К'ьфш ә, кӧ әва жьна тә йә, тә чьма гот: ‹Әва хушка мьн ә›?» Исһаq ле вәгәр'анд у готе: «Мьн гот, кӧ нәбә р'уйе wеда әз бемә кӧштьне». 10Һьнге Абимәләх готе: «Әв тә чь дани ль сәре мә? Һьндьк мабу кӧ жь нава щьмә'те йәки дәст бавита жьна тә у гӧнә бьк'әта стуйе мә». 11Абимәләх т'әми да т'әмамийа щьмә'та хwә у гот: «К'е qәдьре ви мәрьви, йан жьна wи к'әвә, wе ә'сә бе кӧштьне».

12Исһаq wи wәлатида ә'рде хwә р'әшанд, Хӧдан сәрда баранд, әwи wе сале сәд щар бәр һьлда. 13Әви хwә р'ьнд гьрт, чьqас дьчу хwә дьгьрт у ӧса пешда дьчу, кӧ әwи готьна тә хwә гьрт. 14Бу хwәйе кәри у гар'анед пез-деwер у гәләк хӧламед wи һәбун, фьльстинийа һ'әвсудийа wи кьрьн. 15Һ'әму әw биред кӧ һена баве wида, хӧламед баве wи Бьраһим вәдабун, фьльстинийа хьтьмандьн, т'ьжи хwәли кьрьн[+]. 16Абимәләх готә Исһаq: «Бьһелә жь мә дур к'әвә һәр'ә, чьмки тӧ жь мә дәрбазтьр буйи». 17Исһаq жь wьр к'оч' кьр чу, конед хwә дәшта Герареда данин у ль wьр ма.

18Исһаq диса әw бир вәдан, йед кӧ һена баве wи Бьраһимда һатьбунә вәдане, к'ижан кӧ пәй мьрьна Бьраһимр'а фьльстинийа т'ьжи кьрьбун, әwи диса әw навед баве хwә данинә ль сәр wан. 19Хӧламед Исһаq wе дәштеда вәдан, р'асти ава канийе һатьн. 20Шьванед Гераре т'әви шьванед Исһаq шәр' дькьрьн, дьготьн: «Әва ава мә йә». Ләма наве wе бире дани Ә'сеq[*], чьмки бона wе бире шәр' кьрьн. 21Бирәкә дьн вәдан, ль сәр wе жи шәр' кьрьн, наве wе дани Ситна[*]. 22Әw жь wьр чу, бирәкә дьн вәда, ль сәр wе шәр' нәкьрьн, һьнге әwи наве wе дани Р'әһ'обот'[*] у гот: «Чьмки Хӧдан әм дәрхьстьнә фьреqәтийе у әме ль сәр ви ә'рди зедә бьн».

23Жь wьр жи Исһаq һәвраз чу Бир-Шевайе. 24Wе шәве Хӧдан wива хӧйа бу у готә wи: «Әз Хwәдейе баве тә Бьраһим ьм, нәтьрсә, чьмки әз т'әви тә мә, бона хатьре хӧламе хwә Бьраһим, әзе дӧа ль тә бькьм у зӧр'әта та зедә кьм». 25Исһаq ль wьр горигәһәк[†] чекьр, гази наве Хӧдан кьр. Коне хwә ль wьр вәгьрт, хӧламед wи ль wьр жи бирәк к'олан.


Пәймана Исһаq у Абимәләх

26Wи чахи, Абимәләх бь т'әви ширәтк'аре хwә Аһузат' у сәрәскәре хwә Пихол жь Гераре чунә щәм Исһаq. 27Исһаq готә wан: «Һун бона чь һатьнә щәм мьн, нә wә жәнандә мьн у бәри мьн да, әз жь хwә дур хьстьм?» 28Wана гот: «Әм баш дьбиньн кӧ Хӧдан т'әви тә йә, ләма мә гот: ‹Әм у тӧ дәсте һәвда сонд бьхwи у т'әви тә пәймане[†] гьредьн, 29wәки тӧ хьрабийе ль мә нәки, чаwа кӧ мә дәст нәдайә тә, пештьри qәнщийе, ӧса жи мә тӧ сах-сьламәт вәр'екьр и, жь иро шунда тӧ бьмбарәке Хӧдан и›»[+]. 30Һьнге Исһаq wанр'а мәсрәфәк дани, wана хwар-вәхwар. 31Сьбәһе зу р'абун, дәсте һәвда сонд хwарьн, Исһаq әw вәр'екьрьн. Әwана бь дьле р'ьһ'әт жь щәм wи чун. 32Һәма wе р'оже жи, хӧламед Исһаq һатьн бона wе бира кӧ вәдьдан щаб дане у готьне: «Мә ав дит». 33Әwи наве wе Шива[*] дани. Бона ве йәк жи наве wи бажари һ'әта ньһа Бир-Шева[*] йә.


Жьнед Әсаwә нә жь мьләте wи

34Әсаw чьл сали бу, гава wи Йеһудита qиза Берийе һ'ити у Басмәт'а Ейлоне һ'ити стандьн[+]. 35Әвана бунә кӧла дьле Исһаq у Р'евекайе.

### 27


Аqуб дӧайе п'ара Әсаw жь Исһаq дьстинә

1Гава Исһаq кал бу у р'онайа ч'ә'вада мә'рьм бу, әwи гази кӧр'е хwәйи мәзьн Әсаw кьр у готе: «Лаwо!» Әwи гот: «Әз ва мә, баво!» 2Исһаq готе: «Әзи ва кал бумә, ньзаньм к'ижан р'оже әзе бьмьрьм. 3Ньһа ч'әке хwә, тир у кәване хwә һьлдә дәре чоле, неч'ирәке бона мьн бькә у[+] 4хwарьна хwәшә кӧ әз же һ'ьз дькьм, бона мьн чекә бинә әз бьхwьм, кӧ бәри мьрьна хwә әз дӧа ль тә бькьм». 5Р'евекайе дьбьһист, гава Исһаq әв йәк кӧр'е хwә Әсаwр'а дьгот. Гава Әсаw чу чоле неч'ире бькә бинә,

6Р'евекайе готә кӧр'е хwә Аqуб: «Мьн һежа бьһист, кӧ баве тә чаwа т'әви бьре тә Әсаw хәбәрда у гот: 7‹Неч'ирәке мьнр'а бинә, пе хwарьнәкә хwәш чекә, кӧ әз бьхwьм у бәри мьрьна хwә, ль бәр Хӧдан[†] дӧа ль тә бькьм›, 8Ньһа бьбьһе лаwо, гӧһе хwә бьдә сәр мьн, әз чь тәр'а дьбежьм бькә. 9Р'абә һәр'ә нава кери, мьнр'а дӧ каред бьзьнайә р'ьнд бинә у әз пе wан баве тәр'а wе хwарьна хwәшә кӧ әw же һ'ьз дькә чекьм, 10тӧ жи бьбә бьдә баве хwә, кӧ әw бьхwә у бәри мьрьна хwә дӧа ль тә бькә». 11Аqуб готә дийа хwә Р'евекайе: «Әсаwе бьре мьн йәки пьр'ч' ә, әзи р'ути нәпьр'ч' ьм, 12бәлки баве мьн бь дәста мьн бьп'әлинә, әз бәр ч'ә'ве wи дәрәw дәрем, һьнге әзе ль сәр хwәда ньфьр'е биньм нә кӧ дӧайе». 13Де готе: «Лаwо! Әw ньфьр'а бьра ль сәр мьнда бе, т'әне тӧ гӧр'а мьн бькә, һәр'ә кара бинә». 14Аqуб чу кар анин данә дийа хwә. Де пе wан әw хwарьна хwәшә кӧ баве wи же һ'ьз дькьр чекьр. 15Р'евекайе к'ьнща Әсаwе р'ьнд, йа кӧр'е хwәйи мәзьн, кӧ малда ль щәм wе бу, һьлда ль кӧр'е хwәйи бьч'ук Аqуб кьр, 16у п'осте кара жи авитә ль сәр дәста у стӧкӧра wийә р'утә нәпьр'ч', 17хwарьна хwәшә чекьри, нане кӧ лехьстьбу да дәсте кӧр'е хwә Аqуб.

18Аqуб чу щәм баве хwә у гот: «Баво!». Әwи гот: «Әз ва мә, тӧ к'и йи лаwо?» 19Аqуб готә баве хwә: «Әз ньхӧрийе тә Әсаw ьм, тә чаwа мьнр'а гот, мьн ӧса жи кьр, к'әрәм кә, р'абә р'уни неч'ира мьн бьхwә у дӧа ль мьн бькә». 20Исһаq готә кӧр'е хwә: «Тә чаwа ӧса зу неч'ир дит, лаwо?» Аqуб готе: «Хӧдан, Хwәдейе тә неч'ир р'асти мьн ани». 21Исһаq готә Аqуб: «Незик wәрә, әз бь дәста тә бьп'әлиньм, лаwо, һәла к'а тӧ кӧр'е мьн Әсаw и, йан на?» 22Аqуб незики баве хwә бу, баве бь дәста әw п'әланд у готе: «Дәнг дәнге Аqуб ә, ле дәст дәстед Әсаw ьн». 23Әwи те дәрнәхьст к'ижан ә, чьмки дәстед wи жи мина дәстед бьре wи Әсаw пьр'ч' бун, һьнге дӧа ль wи кьр 24у готе: «Тӧ р'аст кӧр'е мьн Әсаw и?» әwи гот: «Әз ьм». 25Баве готе: «К'а бьдә неч'ира кӧр'е хwә әз бьхwьм, wәки дӧа ль тә бькьм». Аqуб дайе, әwи хwар, шәраб жи ани дайе әwи вәхwар. 26Баве wи Исһаq готе: «Ньһа wәрә незик у мьн р'амусә, лаwо». 27Аqуб чу незик, бав р'амуса. Исһаq к'ьнще wи бин кьр, дӧа ль wи кьр у гот:

«Ва йә бина кӧр'е мьн,
мина бина мерга Хӧдан дӧа ле кьри йә.
28Бьра Хwәде жь qьр'авийа ә'змен,
у жь qьнйата ә'рде,
гәньм у шәрабеда тә хьне кә[+].
29Бьра мьләт тәр'а хӧламтийе бькьн,
щьмә'т жи ль бәр тә дәвәр'уйа һәр'ьн.
Тӧ бьби ахе бьратийа хwә,
зар'ед дийа тә жи ль бәр тә дәвәр'уйа һәр'ьн.
Йе ньфьр'а ль тә бькә, ньфьр' ль wи бә,
йе дӧа ль тә бькә, дӧа ль wи бә».

30Гава Исһаq дӧа Аqуб кьр хьлаз кьр у әw гавәк бу кӧ әw жь баве хwә Исһаq дур к'әтьбу, бьре wи Әсаw жь неч'ире һат. 31Әwи жи хwарьна хwәш чекьр, ани да баве хwә у гот: «Дә бьра баве мьн р'абә у жь неч'ира кӧр'е хwә бьхwә, wәки дӧа ль мьн бькә». 32Баве wи Исһаq готә wи: «Тӧ к'и йи?» Әwи гот: «Әз кӧр'е тә, ньхӧрийе тә, Әсаw ьм». 33Исһаq бь хофәкә мәзьн ль сәр һәвда ләрьзи у гот: «Әwе кӧ неч'ир кьр у ани да мьн әw к'и бу? Мьн бәри һатьна тә, жь wан һ'әмуйа хwар у дӧа ль wи кьр. Әwе жи дӧакьри бә». 34Гава Әсаw әв готьнед баве хwә бьһистьн, кур'ин к'әте, к'әсәр-к'әсәр гьрийа у готә баве хwә: «Мьн жи баво! Дӧа ль мьн жи бькә!» 35Баве готе: «Бьре тә һат бь һ'ьләк'арийе дӧайе п'ара тә һьлданә ль сәр хwә». 36Әсаw гот: «Ләма наве wи данәнинә Аqуб![*] Әва дӧ щарә әw ньг дьдә бәр мьн һәqе ньхӧртийа мьн жь мьн станд у ньһа жи дӧайе п'ара мьн жь мьн станд». У дьгот: «Тә qәт бона мьн дӧа нәһьштийә?»[+] 37Һьнге Исһаq ль Әсаw вәгәр'анд у готе: «Ва йә мьн әw кьрә ахайе тә, у һ'әму бьратийа wи жи wир'а кьрьнә хӧлам, гәньм у шәрабева жи әw хьне кьрьн. Иди ньһа әз тә чаwа бькьм лаwо». 38Әсаw готә баве хwә: «Баво! Гәло һәма дӧаки тә т'әне һәбу? Мьн жи баво! Дӧа ль мьн жи бькә!» Әсаw кур'ә-кур' дани гьрийа.

39Һьнге Исһаqе баве wи ль wи вәгәр'анд у готе:

«Аwа те идара хwә жь qьнйата ә'рде
у qьр'авийа ә'змен бьки.
40Идара тә бь шуре тә бә,
хӧламтийе бьре хwәр'а бьки,
у wәхт жи кӧ бе, гава тӧ жь ве йәкеда сәри һьлди,
нире wи жь стуйе хwә бавежи».

41У бона ви дӧайе кӧ баве дӧа бьре wи кьрьбу, Аqуб жь бәр ч'ә'ве Әсаw к'әтьбу у дьле хwәда дьгот: «Р'ожед шина баве мьн незик бунә, әзе пәйр'а бьре хwә Аqуб бькӧжьм». 42Әв готьнед Әсаwә кӧр'е Р'евекайейи мәзьн, гиһандьнә wе. Әве жи шанд гази кӧр'е хwәйи бьч'ук Аqуб кьр у готе: «Ва йә Әсаwе бьре тә, гәф ль тә хwарийә, wәки тә бькӧжә. 43Ньһа бьбьһе лаwо әз чь тәр'а дьбежьм, р'абә бьр'әвә һәр'ә Һ'аране, бьгьһижә бьре мьн Лабан, 44wә'дәки ль щәм wи бьминә, һ'әта һерса бьре тә датинә. 45Гава һерса бьре тә дайнә у әw кьрьна кӧ тә ль сәре wи кьрийә бир бькә, паше әзе һьнге бьшиньмә пәй тә, тә жь wьр биньм, чьма нава р'ожәкеда әз wә һәр дӧйа ӧнда кьм?»


Исһаq Аqуб дьшинә щәм хале wи Лабан

46Паше Р'евекайе готә Исһаq: «Р'уйе ван qизед һ'итиада, әз жь ә'мьре хwә т'ер бумә, һәгәр Аqуб жи qизед һ'итийайә мина ванә ви wәлати бьстинә, иди әз чьма дьжим?»[+]

### 28

1Һьнге Исһаq гази Аqуб кьр, дӧа ль wи кьр, т'әми да wи у гот: «Qизед кәнани[†] нәстини. 2Ле р'абә һәр'ә Паддан-Араме, мала баве дийа хwә Бәт'уел у жь wьр жь qизед хале хwә Лабан, qизе хwәр'а бьхwазә[+]. 3У бьра Хwәдейе Һәри Зор тә бәрәк'әт кә, тә шин кә у ль һәв зедә кә, жь тә мьхӧлqәт пешда бен. 4Дә бьра әw хер-бәрәк'әта сәр Бьраһим ль сәр тә у зӧр'әта тәда бьбаринә, wәки әw wәлате кӧ тә теда хәриби дәрбаз кьрийә, бьбә мьлк'е тә, к'ижан кӧ Хwәде дабу Бьраһим». 5Исһаq Аqуб шанд, әw чу Паддан-Араме щәм хале хwә Лабане кӧр'е Бәт'уеле арами[†][*].


Әсаw qиза Исмайил дьстинә

6Әсаw дит кӧ Исһаq дӧа Аqуб кьр у әw шандә Паддан-Араме, кӧ жь wьр хwәр'а qизе бьхwазә, дәма кӧ дӧа wи дькьр, т'әми да wи у гот: «Жь qизед кәнанийа хwәр'а нәхwази», 7Аqуб жи гӧр'а де у баве хwә кьр, чу Паддан-Араме. 8Әсаw к'ьфш кьр, кӧ Исһаqе баве wи qизед кәнанийа бәгәм накә, 9һьнге Әсаw чу щәм Исмайил у qиза Исмайиле кӧр'е Бьраһим, Маһ'алата хушка Небайот хwәр'а хwәст, ани сәр жьнед хwә[+].


Хәwна Аqуб

10Аqуб жь Бир-Шевайе дәрк'әт, чу бәр бь Һ'аране. 11Әw гьһиштә щики, р'о ле чу ава, әwи кәвьрәки wан дәра һьлда дани бәр сәре хwә у ль wи щийи п'алда р'аза, шәва хwә ль wьр дәрбаз кьр. 12Әwи хәwнәк дит, дина хwә дайе wе п'епәлингәк сәр ә'рде данийә у сәре wе гьһиштийә ә'змен. У ва йә мьлйак'әтед[†] Хwәде сәр wер'а һьлдьк'ьшийан у пәйа дьбун. 13У аwа Хӧдан[†] сәр wир'а сәкьнибу у дьгот: «Әз Хӧдан Хwәдейе кал-баве тә Бьраһим у Хwәдейе Исһаq ьм. Әзе wи ә'рде кӧ тә ль сәр п'алдайә бьдьмә тә у зӧр'әта тә. 14Зӧр'әта тәйе wәкә т'оза ә'рде зедә бә, wе бәрбь р'оһьлат у р'оавайе, бакӧр у башуре бәла бә. Бь тә у зӧр'әта тә wе дӧа ль һ'әму бәрәкед дьнйайе бьбә[+]. 15Аwа әз т'әви тә мә, тӧ к'ӧда жи һәр'и әзе тә хwәйи кьм у тә диса вәгәр'иньмә ви wәлати. Чьмки әз жь тә дур нак'әвьм, һ'әта кӧ әw тьште мьн тәр'а готийә нәйньмә сери». 16Аqуб жь хәwа хwә һ'ьшйар бу у гот: «Р'асти Хӧдан ль вьр ә, ле мьн ньзаньбу!» 17Һьнге әw тьрсийа у гот: «Әв дәр чьqаси саw ә! Әв тьштәки дьн нинә, ле мала Хwәде йә у дәргәһе ә'змана йә».

18Аqуб сьбәһе зу р'абу, әw кәвьре бәр сәре хwә һьлда һ'әйкәл да сәкьнандьне бь р'ун кельк р'ун кьр[+]. 19Наве wи щийи дани «Бет'-Ел[*]», ле бәре наве wи бажари Луз бу[+]. 20Һьнге Аqуб ад-qьрар кьр у гот: «Һәгәр Хwәде т'әви мьн бә у ве р'ейеда мьн хwәй кә, йа кӧ әз теда дьчьм, ӧса жи нане хwарьна мьн у к'ьнща ль хwәкьрьна мьн бьдә,[+] 21у сах-сьламәт вәгәр'ьмә мала баве хwә, бьра Хӧдан бьбә Хwәде мьн, 22у әв кәвьре кӧ мьн чаwа һ'әйкәл да сәкьнандьне жи бьбә мала Хwәде. У жь һәр тьштед кӧ тӧ бьди мьн, әзе р'аст жь дәһа[*] йәки бьдьм тә»[+].

### 29


Аqуб р'асти Р'аһеле те

1Аqуб р'абу чу wәлате щьмә'тед ль р'оһьлате. 2Дәштеда әw р'асти бирәке һат, дина хwә дайе ва йә се кәри пәз доре мәхәл ьн, чьмки жь wе бире пәз дьһатә авдане. Кәвьрәки мәзьн жи ль сәр дәве бире бу. 3Чахе һәр кәрийед пез ль wьр т'оп дьбун, һьнге кәвьре дәве бире һол дькьрьн, пәзе хwә ав дьдан, кәвьр диса дьданә ль сәр дәве бире.

4Аqуб готә wан: «Гәли бьра һун жь к'ӧ нә?» Wана ле вәгәр'анд: «Әм жь Һ'аране нә». 5Әwи диса готә wан: «Һун Лабане кӧр'е Нәһор нас дькьн?» Әwана гот: «Әм нас дькьн». 6Әwи готә wан: «Әw сах-сьламәт ә?» У wана гот: «Сахи-сьламәт ә, ва йә Р'аһела qиза wи т'әви пез те». 7Һьнге wи гот: «Һе р'ож гәләк майә, нә wәхт ә кӧ кәри т'оп бьн, пәзе хwә авдьн, бьбьн бьч'ериньн». 8Ле wана гот: «Әм нькарьн, һ'әта һ'әму кәрийед пез т'оп нәбьн, әм һьнге бь һәвр'а кәвьре ль сәр дәве бире һол дькьн, пез ав дьдьн».

9Әwи һе т'әви wан хәбәр дьда, Р'аһел бь т'әви пәзе баве хwә һат, чьмки әwе шьванти дькьр. 10Гава Аqуб ч'ә'в Р'аһела qизхал у пәзе хале хwә Лабан к'әт, чу кәвьр жь дәве бире һол кьр у пәзе хале хwә Лабан авда. 11Һьнге Аqуб чу р'уйе Р'аһеле, кур'ин к'әте гьрийа. 12Паше Аqуб готә Р'аһеле кӧ әw пьсмаме баве wе йә, кӧр'е Р'евекайе йә. Әwа жи р'әви чу баве хwәр'а гьли кьр.

13Гава Лабан әв мьзгинийа һатьна кӧр'е хушка хwә Аqуб бьһист, р'әви чу пешийа wи. Әw һ'әмез кьр, чу р'уйе wи у әw бьрә мала хwә. Аqуб жи әв йәк гьшк Лабанр'а гьли кьр. 14Лабан готә wи: «Тӧ р'аст жь хун у qьнета мьн и!» Аqуб т'әмамийа мәһәке щәм wи ма.


Хӧламтийа Аqубә бона Леайе у Р'аһеле

15Пәй ван йәкара, Лабан готә Аqуб: «Зә'ф жи тӧ пьсмаме мьн и, гәрәке беһәq мьнр'а хӧламтийе бьки? Мьнр'а бежә, һәqе тә чи йә?» 16Дӧ qизед Лабан һәбун. Наве йа мәзьн Леа у наве йа бьч'ук Р'аһел бу. 17Леа ч'ә'вада назьк[*] бу, ле Р'аһел бәжьн-бале у сьфәтда хас у бәдәw бу. 18Дьле Аqуб к'әтә Р'аһеле у гот: «Әз бона qиза тәйә бьч'ук Р'аһеле һ'әфт сала тәр'а хӧламтийе бькьм». 19Лабан гот: «Йа п'акә әз wе бьдьмә тә, нә кӧ бьдьмә мәрьвәки дьн. Щәм мьн бьминә». 20Аqуб һ'әфт сала бона Р'аһеле хӧламти кьр. Бәр ч'ә'ве wи мина чәнд р'ожа дәрбаз бун, һаqаси же һ'ьз дькьр. 21Һьнге Аqуб готә Лабан: «К'а дәргистийа мьн бьдә мьн, чьмки р'ожед мьн т'әмам бунә, кӧ әз һәр'ьмә щәм wе». 22Лабан мәсрәфәк дани, һ'әму мәрьвед wе дәре щьвандьн. 23Ле гава бу евар qиза хwә Леа бьр да Аqуб, әwи сәре хwә wер'а дани. 24Лабан щарийа хwә Зилпа жи чаwа щари да qиза хwә Леайе. 25Сьбәһе зу, ва йә: әва Леа йә. Һьнге Аqуб готә Лабан: «Тә әв чь сәре мьн кьр? Мьн бона Р'аһеле тәр'а хӧламти нәкьр? Тә чьма әз хапандьм?» 26Лабан гот: «Ль щәм мә әв нә ә'дәт ә, кӧ йа бьч'ук бәри йа мәзьн бьдьнә мер. 27Һ'әфтийе т'әмам кә, әзе йа дьн жи бьдьмә тә, ль бәр һ'әфт салед дьнва кӧ тӧ мьнр'а хӧламтийе бьки». 28Аqуб ӧса жи кьр, әwи һ'әфте т'әмам кьр, Лабан qиза хwә Р'аһел жи чаwа жьн да wи. 29Лабан щарийа хwә Билһа жи чаwа щари да qиза хwә Р'аһеле. 30Аqуб сәре хwә Р'аһелер'а дани у Р'аһел жь Леайе зә'фтьр һ'ьз кьр. У Аqуб һ'әфт салед дьн жи хӧламти Лабанр'а кьр[+].


Зар'ед Аqуб

31Хӧдан[†] дит кӧ Леа бәр ч'ә'ва р'әш ә, бәт'ьне wе вәкьр. Ле Р'аһел бебәр бу. 32Леа пе ма кӧр'әк ани у наве wи дани Р'убен[*], чьмки wе гот: «Хӧдан зәлулийа мьн дит, иди ньһа мере мьне мьн һ'ьз кә». 33Диса пе ма, кӧр'әки дьн ани у гот: «Чьмки Хӧдан бьһист кӧ әз найемә һ'ьзкьрьне, ләма әв кӧр' жи да мьн». У наве wи дани Шьмһ'ун[*]. 34Диса пе ма кӧр'әки дьн жи ани у wе гот: «Ньһа иди мере мьне т'әви мьн йәк бә, чьмки мьн се кӧр' жер'а анин» бона ве йәке наве Леwи[*] һатә данин. 35Диса пе ма кӧр'әки дьн ани у гот: «Ньһа әзе пәсьне Хӧдан бьдьм». Ләма наве wи дани Щьһуда[*]. У жь зар'анине һатә бьр'ине.

### 30

1Р'аһеле дина хwә дайе кӧ әw Аqубр'а зар'а найнә, һ'әвсуди хушка хwә кьр у готә Аqуб: «К'а зар'а бьдә мьн, йан на әзе щандьм». 2Һерса Аqуб ль Р'аһеле р'абу у готе: «Чьма стәхӧла әз дәwса Хwәде дьгьрьм, кӧ бәре зька жь сәр тә бьр'ийә?» 3Әwе гот: «Ва йә щарийа мьн Билһа, һәр'ә щәм wе, бьра әw ль сәр чоке мьн бьwәльдә, кӧ зар'е мьн жь wе һәбьн». 4У wе щарийа хwә Билһа чаwа жьн да wи. Аqуб сәре хwә wер'а дани. 5Билһа пе ма у Аqубр'а кӧр'әк ани. 6Һьнге Р'аһеле гот: «Хwәде ль сәр һәqи у нәһәqиеда ньһер'и, дәнге мьн жи бьһист у кӧр'әк да мьн». Ләма наве wи дани Дан[*]. 7Щарийа Р'аһеле Билһа диса пе ма кӧр'е дӧда Аqубр'а ани. 8Р'аһеле гот: «Әз хушка хwәр'а к'әтьмә һ'ӧщәте у мьн зора wе бьр». У Наве wи дани Нәфтәли[*].

9Леайе гава дит кӧ жь зар'а һатә бьр'ине, щарийа хwә Зилпа чаwа жьн гьрт да Аqуб. 10Щарийа Леайе Зилпайе Аqубр'а кӧр'әк ани. 11Леайе гот: «Әз бәхтәwар ьм!» У наве wи дани Гад[*]. 12Щарийа Леайе Зилпайе кӧр'е дӧда Аqубр'а ани. 13Леайе гот: «Әз хwәзьли мә! К'ӧлфәте хwәзийа хwә ль мьн биньн». У Наве wи дани Ашер[*].

14Р'ожед нандьруне Р'убен чу нава зәвийа, әwи гьзеред бәйани[*] дитьн у ани да дийа хwә Леайе. Һьнге Р'аһеле готә Леайе: «К'әрәма хwә, һьнәк жь wан гьзеред бәйанийә кӧр'е хwә бьдә мьн жи». 15Ле Леайе гот: «Тә мере мьн жь мьн стандийә бәс нинә, гьзеред кӧр'е мьнә бәйани жи дьхwази?» Р'аһеле готе: «Бьра ишәв әw т'әви тә р'азе, жь бәр гьзеред кӧр'е тәйә бәйанива»[+]. 16Еваре Аqуб жь к'әwшен дьһат, Леа пешийа wида чу у готе: «Тӧ гәрәке т'әви мьн р'азейи, чьмки мьн тӧ бь гьзеред кӧр'е хwәйә бәйани к'ьрекьри йи». У әw wе шәве т'әви wе р'аза. 17Хwәде дәнге Леайе бьһист у Леа пе ма кӧр'е пенща Аqубр'а ани. 18Һьнге Леайе гот: «Хwәде һәqе мьн да мьн, чьмки мьн щарийа хwә да мере хwә». У наве wи дани Исахар[*]. 19Леа диса пе ма у Аqубр'а кӧр'е шәша ани. 20Һьнге Леайе гот: «Хwәде п'ешк'ешәкә баш да мьн, мере мьне иди щәм мьн бьминә, чьмки мьн wир'а шәш кӧр' анинә». У наве wи дани Зәбулон[*]. 21Хьлазийе qизәк ани у наве wе дани Дина.

22Хwәде Р'аһел бир ани у Хwәде дәнге wе бьһист бәт'ьне wе вәкьр. 23Әw пе ма кӧр'әк ани у гот: «Хwәде qара мьн да һьлдане». 24Наве wи дани Усьв[*] у гот: «Дә бьра Хӧдан[†] кӧр'әки дьн жи ль мьн зедә кә».


Пәймана нава Лабан у Аqубда

25Пәй ве йәкер'а, гава Р'аһеле Усьв ани, Аqуб готә Лабан: «Изьна тә һәбә, кӧ әз һәр'ьмә щи у wат'ане хwә. 26Жьн у зар'ед мьн бьдә мьн, бона к'ижана мьн тәр'а хӧламти кьр у әз һәр'ьм, чьмки хӧламтийа мьн тәва ә'йан ә, мьн чь хӧламти тәр'а кьрийә». 27Лабан готе: «Һәгәр мьн бәр ч'ә'ве тә к'әрәм дит, һиви дькьм! Мьн те дәрхьстийә кӧ Хӧдан бона хатьре тә ль сәр мьнда барандийә». 28У гот: «Һәqе хwә бежә әз бьдьм». 29Һьнге Аqуб готе: «Тӧ зани мьн чаwа тәр'а хӧламти кьрийә у һ'әйwанед тәйә ль бәр мьн чаwа бунә. 30Чьмки бәри һатьна мьн, мале тә һьндьк бу, ле ль һәв зедә бу, Хӧдан бь һатьна мьн ль сәр тәда баранд. Иди әзе к'әнге бона мала хwә бьхәбьтьм?» 31Лабан пьрси: «Әз чь бьдьмә тә?» Аqуб готе: «Тӧ тьштәки нәдә мьн. Һәгәр тӧ ве готьна мьн бьки, әзе диса кәрийе пәзе тә хwәй кьм у бьч'ериньм. 32Әз иро бьк'әвьмә нава т'әмамийа кәре тә, чьqас пәзе дәq-дәqи у бәләк һәнә, ӧса жи нава бәрха чьqас qәр һәнә у нава бьзьнада жи чьqаси бәләк у дәq-дәqи һәнә, әз вәqәтиньм. Бьра әвана бьбьнә һәqе мьн. 33Иро шунда р'астийа мьне ль бәр тә к'ьфш бә, гава тӧ бейи дина хwә бьди һәqе мьн. Һәгәр нава кәрийе ль бәр мьнда, бьзьнәк нә дәq-дәqи у нә бәләк бә у бәрх нә qәр бә, әw ль щәм мьн чаwа йед дьзийе бьн». 34Лабан готе: «Баш ә! Бьра wәкә готьна тә бә». 35Ле wе р'оже Лабан[*] чьqас нерийед шьв-шьви у бәләк у чьqас бьзьнед дәq-дәqи у бәләк, аwа готи чьqас йед дәq-дәqийә сьпи у бәрхед qәр һәбун, вәqәтандьн данә кӧр'ед хwә, 36у әw р'ийа се р'ожа дури Аqуб хьстьн. Аqуб кәрийе пәзе Лабани майин хwәй кьр.

37Аqуб хwәр'а жь дара сьпьндаре, бәһиве[*] у чинаре шьвдаред тәр' чекьрьн, әwи qалькед wан щи-щийа дат'әр'аштьн сьпи нәхш кьрьн, ӧса кӧ ль сәр шьвдара сьпикайи к'ьфш дьбу. 38Һьнге әwи шьвдаред хwәйә дат'әр'әшанди, данинә нава һ'әwзед аввәхwарьне, кӧ гава кәри бен аве вәхwьн, әw ль бәр пез бьн, дәма аввәхwарьне пәз бе фә'ла. 39Пәз ль бәр шьвдара дьһатьнә фә'ла у дьзан бәрхед шьв-шьви, дәq-дәqи у бәләк данин. 40Аqуб бәрх вәдьqәтандьн у бәре пез дьданә алийе йед шьв-шьви у qәрә кӧ нава кәре Лабанда һәбун. Аqуб кәре хwә вәqәтанд, т'әви пәзе Лабан нәкьр. 41У гава wәхте фә'ле пәзе к'окә-р'ьнд дьһат, Аqуб әw шьвдар даданинә нава һ'әwзе аве ль бәр ч'ә'ве пез, wәки әw ль бәр шьвдара фә'ле хwә бьстиньн. 42Ле ль бәр пәзе жарә-һур данәданин у йед хьрабә бь кемаси п'ара Лабан к'әтьн, йед к'окә-р'ьнд п'ара Аqуб. 43Ӧса әва мәрьва гәләки пешда чу. Бу хwәйе кәрийед пезә мәзьн, щарийа, хӧлама, дәва у к'әра.

### 31


Аqуб жь хале хwә дьр'әвә

1Аqуб хәбәрдана кӧр'ед Лабан бьһистьн кӧ дьготьн: «Аqуб һ'әму һәбука баве мә бьр у жь һәбука баве мә һаqас һәбук т'оп кьр». 2У Аqуб ч'ә'в Лабан к'әт, дина хwә дайе кӧ Лабани һьндава wида нә йе бәре йә. 3Һьнге Хӧдан[†] готә Аqуб: «Вәгәр'ә wәлате кал-бавед хwә, ль щи-мьск'әне хwә, әзе т'әви тә бьм». 4Аqуб чоле ль бәр пез бу, әwи шанд гази Р'аһеле у Леайе кьр 5у готә wан: «Әз дина хwә дьдьмә мьр'узе баве wә, әw һьндава мьнда нә йе бәре йә. Ле Хwәдейе баве мьн, т'әви мьн буйә. 6Wәва жи ә'йан ә, кӧ мьн бь т'әмамийа qәwата хwә баве wәр'а хӧламти кьрийә. 7Ле баве wә әз дьхапандьм, дәһә щара һәqе мьн гӧһаст, ле Хwәде нәһьшт кӧ әw зийанәке бьдә мьн. 8Гава wи дьгот: ‹Бьра йед дәq-дәqи бәр һәqе тәва бьн›, һьнге т'әмамийа пез, дьза дәq-дәqи данин. Ле гава wи дьгот: ‹Бьра йед шьв-шьви бәр һәqе тәва бьн›, һьнге т'әмамийа пез, дьза шьв-шьви данин. 9Бь ви аwайи Хwәде һ'әйwанед баве wә жь wи стандьн у данә мьн. 10Щарәке wәхте пез фә'ла бу, мьн сәре хwә бьльнд кьр у хәwнеда дина хwә дайе, ва йә кәри бь нерийед шьв-шьви, дәq-дәqи у бәләк дьһатьнә фә'ла. 11Һьнге мьлйак'әте[†] Хwәде хәwнеда мьнр'а гот: ‹Аqуб!› У мьн гот: ‹Ләбе, әзи ва мә›. 12Әwи гот: ‹К'әрәма хwә, сәре хwә бьльнд кә у дина хwә бьде, ванә һ'әму нерийед кӧ пәз бь wан тенә фә'ла, шьв-шьви, дәq-дәqи у бәләк ьн, чьмки мьн дит һәр тьштед кӧ Лабан сәре тә кьрьн. 13Әз Хwәдейе Бет'-Еле мә, wе дәра кӧ тә һ'әйкәл р'ун кьр у ль wьр мьнр'а ад-qьрар кьр, ньһа р'абә жь ви wәлати дәре у вәгәр'ә ль щи-мьск'әне хwә›»[+]. 14Һьнге Р'аһеле у Леайе ле вәгәр'андьн у готьне: «Гәло иди мала баве мәда, п'ар у wартийа мә һәйә? 15Гәло бона wи әм һ'әсаб набьн мина хәриба? Чьмки әwи әм фьротьн у п'әре мә жи хwарьн. 16Ләма жи әw һ'әму һәбука кӧ Хwәде жь баве мә станд, йа мә у зар'окед мә йә, ньһа һәр тьштед кӧ Хwәде готийә, бькә».

17Аqуб р'абу, жьн у зар'ед хwә ль дәва сийар кьрьн. 18Әwи һ'әму һ'әйwанед хwә, һ'әму һәбука хwәйә кӧ qазьнщ кьрьбу у һ'әйwанед хwәйе кӧ ль Паддан-Арамеда qазьнщ кьрьбу, һьлдан р'ек'әт, кӧ һәр'ә щәм баве хwә Исһаq, wәлате Кәнане[†]. 19Лабан чубу кӧ пәзе хwә бьбьр'ә, Р'аһел п'утед мала баве хwә дьзин. 20Аqуб жь Лабане арами[†] хwә вәдьзи р'әви, чьмки wива ә'йан нәкьрьбу, кӧ wе һәр'ә. 21У бь ви аwайи әw бь һ'әму һәбука хwәва р'әви у р'абу жь ч'әме Фьрате дәрбаз бу у бәре хwә да алийе ч'ийайе Гилә'де.


Лабан пәй Аqуб дьк'әвә

22Р'ожа сьсийа щаб данә Лабан, кӧ Аqуб р'әвийә. 23Лабан бьратийа хwә жи т'әви хwә һьлда у һ'әфт р'ожа ль пәй wи к'әт. Ль алийе ч'ийайе Гилә'де хwә wир'а гиһанд. 24Хwәде шәв һатә хәwна Лабане арами у готә wи: «Мьqати хwә би, кӧ тьштәки qәнщ йан хьраб Аqубр'а нәбежи».

25Лабан хwә Аqубр'а гиһанд. Аqуб коне хwә ль ч'ийе вәгьртьбу. Лабан у бьратийа хwә жи конед хwә ль ч'ийайе Гилә'де вәгьртьн. 26У Лабан готә Аqуб: «Әв тә чь кьр? Чьма тә хwә жь мьн вәдьзи р'әвийи у тә qизед мьн чаwа һесиред бьн шур бьрьн? 27Тә чьма жь мьн вәшарт, дьзива р'әвийи у мьнр'а нә гот? Мьне тӧ бь дьле ша вәр'екьрайи, пе стьрана, дәфа у чәнге зис. 28Тә нәһьшт кӧ әз бьһатама р'уйе qизед хwә у нәбийед хwә. Тә бе аqьли кьр. 29Дәсте мьнда qәwат һәйә, кӧ хьрабийе ль wә бькьм. Ле Хwәдейе баве wә шәва дәрбазбуйи т'әви мьн хәбәрда у гот: ‹Мьqати хwә би, кӧ тьштәки qәнщ йан хьраб Аqубр'а нәбежи›. 30Ле бәле тӧ дьчи-дьчи, фә'мдарийә wәки тә гәләки бира мала баве хwә кьрийә, ле чьма хwәдейед мьн дьзин?» 31Аqуб ль Лабан вәгәр'анд у гот: «Чьмки әз тьрсийам, мьн гот бәлки те qизед хwә жь мьн бьстини. 32Ле хwәдейед хwә ль щәм к'е бьбини, бьра әw нәжи. Ньһа ль бәр бьратийа мә бьгәр'ә у чи тә ль щәм мьн һәбә һьлдә хwәр'а». Чьмки Аqуб ньзаньбу кӧ Р'аһеле әw дьзинә. 33Лабан к'әтә коне Аqуб, коне Леайе у коне һәр дӧ щарийа, ле әw нәдитьн. Жь коне Леайе дәрк'әт, к'әтә коне Р'аһеле. 34Р'аһеле әw п'ут һьлдан кьрьнә т'ер'а дәве у ль сәр wан р'уньшт. Лабан т'әмамийа кон ль һәв хьст гәр'ийа, ле әw нәдитьн. 35Р'аһеле готә баве хwә: «Бьра хwәйе мьн һерса хwә ль мьн р'анәкә, wәки әз нькарьм ль бәр р'абьм, чьмки әз нәхwәшийа к'ӧлфәтада мә». Лабан гәр'ийа ле п'ут нәдитьн.

36Һьнге Аqуб һерс к'әт у бәзи Лабан. Аqуб ль Лабан вәгәр'анд у готе: «Суще мьн чи йә, гӧне мьн чи йә, wәки тӧ пәй мьн к'әт йи? 37Тӧ ль нав т'әмамийа һур-муред мьнда гәр'ийайи, тә тьштәки жь мала хwә дит? Дәрхә дайнә ль бәр бьратийа мьн у бьратийа хwә, бьра әw ве пьрсе нава мә һәр дӧйада сафи кьн. 38Әва бист сал ә, кӧ әз ль щәм тә дьмам, ми у бьзьнед тә бәрнәавитьнә у мьн бәранед кәрийе тә жи нәхwарьнә. 39Йед дә'ва дьгьртьн, мьн нәдани ль щәм тә, зьрара wе мьн дьк'ьшанд, р'оже бьһата дьзин, шәве бьһата дьзин тә жь мьн дьхwәст. 40Р'оже жь гәрме, шәве жи жь сәрме дьһ'әлийам-дьмашийам. Хәw жь ч'ә'ве мьн дьт'әqьси. 41Бист сали һ'але мьн мала тәда аһа буйә. Мьн чардәһ сала бона һәр дӧ qизед тә тәр'а хӧламти кьр, шәш сала жи бона пәзе тә. Ле тә дәһә щара һәqе мьн гӧһаст. 42Һәгәр Хwәдейе баве мьн, Хwәдейе Бьраһим у Хофа Исһаq нә т'әви мьн буйа, тәйе ньһа әз р'аст дәствала вәр'екьрама. Хwәде зәлулийа мьн у хәбат дәсте мьн дит у шәва дәрбазбуйи ль тә һьлат».


Пәймана Лабан у Аqуб

43Лабан ль Аqуб вәгәр'анд у готе: «Әв qиз qизед мьн ьн, әв зар' зар'ед мьн ьн, әв кәри кәрийед мьн ьн у һәр тьштед кӧ тӧ дьбини, әв т'әв йед мьн ьн. Әз иро чь дькарьм ль qизед хwә бькьм, йан жи ль зар'ед кӧ жь wан бунә? 44Ньһа wәрә әз у тӧ пәймане[†] гьредьн у бьра нава мьн у тәда бьбә шә'дәти». 45Аqуб кәвьрәк һьлда у әw һ'әйкәл да сәкьнандьне[+]. 46Аqуб готә бьратийа хwә: «Кәвьра т'оп кьн». Wан кәвьр анин qуч' кьрьн у ль wьр щәм qуч'е нан хwарьн. 47Лабан наве wе qуч'е дани Йьгар-Саһадут'а[*]. Аqуб наве wе дани Галед[*]. 48Һьнге Лабан гот: «Әва qуч'а иро нава мьн у тәда шә'дә йә». Ләма наве wе Галед һатә данине, 49ӧса жи Миспаһ[*] чьмки wи гот: «Хӧдан ль сәр мьн у тәда бьньһер'ә, гава р'уйе мә һәв дӧ нәк'әвә. 50Һәгәр тӧ дьле qизе мьн бешини, йан жи жьнед башqә сәр qизед мьнр'а бьстини, кәс нава мәда т'ӧнә, ле Хwәде нава мьн у тәда шә'дә йә». 51Лабан сәрда зедә кьр у готә Аqуб: «Ва йә әв qуч'а у әв һ'әйкәле кӧ мьн нава хwә у тәда да сәкьнандьне. 52Әва qуч'а шә'дә йә, әва һ'әйкәла шә'дә йә, кӧ әз жь ве qуч'е дәрбаз нәбьм, тӧ жи жь ве qуч'е у һ'әйкәли дәрбаз нәби бона хьрабийе. 53Бьра Хwәдейе Бьраһим у хwәдейе Нәһор (хwәдейе баве wан) нава мәда һ'акьм бьн[*]». Аqуб пе Хофа баве хwә Исһаq ад-qьрар кьр[+]. 54Аqуб ль сәре wи ч'ийайи qӧрбан да у гази бьратийа хwә ль сәр нан кьр. Нан хwарьн у wе шәве манә ль ч'ийе. 55Лабан сьбәһе зу р'абу, чу р'уйед нәвийед хwә у qизед хwә у дӧа ль wан кьр, Лабан вәгәр'ийа чу щийе хwә.

### 32


Аqуб р'ева р'асти мьлйак'әта те, паше жи р'асти Әсаw

1Аqуб р'ийа хwәда чу. Мьлйак'әтед[†] Хwәде р'асти wи һатьн. 2Гава Аqуб әw дитьн, гот: «Әва зома ордийа Хwәде йә». Наве wе дәре дани Маһ'анайим[*].

3Аqуб пешийа хwә qасьд шандьнә wәлате Сеһире, т'опрахе Әдоме[†], щәм бьре хwә Әсаw. 4У т'әми да wан у гот: «Аһа бежьнә хwәйе мьн Әсаw, кӧ хӧламе тә Аqуб аһа дьбежә: ‹Әз ль щәм Лабан бумә, һ'әта ньһа жи щәм wи хәрибийеда мамә. 5Га, к'әр, кәрийед пез, хӧлам у щари мьн qазьнщ кьрьнә. Ньһа әз дьшиньм, хwә хwәйе хwәва дьдьмә һ'әсандьне, кӧ әз бәр ч'ә'вед тә к'әрәме бьбиньм›».

6Qасьд ль сәр Аqубда вәгәр'ийан у готьне: «Әм чунә щәм бьре тә Әсаw, ва йә әw чарсьд мәрьвива пешийа тәда те». 7Аqуб гәләки тьрсийа у т'әвиһәв бу у р'абу мәрьвед т'әви хwә, пәз у дәwар, дәвә кьрьнә дӧ п'ара. 8Дьгот: «Һәгәр Әсаw ль сәр п'арәкеда бьгьрә у лехә, һәма п'ара дьн же хьлаз бә».

9Һьнге Аqуб гот: «Йа Хwәдейе баве мьн Бьраһим у Хwәдейе баве мьн Исһаq, Хӧдано[†]! Кӧ тә мьнр'а гот: ‹Вәгәр'ә wәлате хwә, ль wат'ане хwә, әзе qәнщийе ль тә бькьм!›[+] 10Әз нә һежайи т'әмамийа һ'ӧб у амьнийа тәйә qәдим ьм, к'ижан кӧ тә qуле хwәр'а кьрьнә, чьмки әз бь шьвдара дәсте хwә жь ве Урдӧне дәрбаз бум у ньһа бумә хwәйе дӧ п'ара. 11К'әрәма хwә, мьн жь дәсте бьре мьн Әсаw хьлаз кә, чьмки әз же дьтьрсьм, нәбә кӧ әw бе, мьн, де у зар'окава хә. 12Нә тә готийә: ‹Әзе ә'сәйи qәнщийе ль тә бькьм у зӧр'әта тә бькьмә wәкә qума бә'ре, кӧ жь гәләкбуне wе нәйе жьмаре›»[+].

13Аqуб шәва хwә ль wе дәре дәрбаз кьр, р'абу жь һәр тьште хwә, бьре хwә Әсаwр'а п'ешк'еш һазьр кьрьн. 14Дӧсьд бьзьн, бист нери, дӧсьд ми, бист бәран, 15си дәвед зайи щә'шькед wанва, чьл ч'еләк, дәһә бохә, бист к'әре ме у дәһә йе нер вәqәтандьн. 16Һәр кәри, башqә-башqә, данә дәсте хӧламед хwә у готә хӧлама: «Пешийа мьн һәр'ьн, бьра һәр кәри дури һәв, ль пәй һәв һәр'ьн». 17Ә'мьр ль йе пешийе кьр у готе: «Гава бьре мьн Әсаw р'асти тә бе у жь тә бьпьрсә: ‹Тӧ к'е йи у те к'ӧда һәр'и? У әвед ль пешийа тә йед к'е нә?› 18Һьнге тӧ бежә: ‹Әв йед хӧламе тә Аqуб ьн, әвана п'ешк'еш хwәйе хwә Әсаwр'а шандьнә, ва йә әw хwәха жи ль пәй мә те›». 19Аһа жи т'әми да йе дӧда, йе сьсийа у һ'әмуйед кӧ ль пәй кәрийа дьчун у гот: «Аһа бежьне гава һун р'асти Әсаw бен 20у бежьне: ‹Ва йә хӧламе тә Аqуб жи ль пәй мә те›». Чьмки әwи хwәха хwәр'а дьгот: «Бь ван п'ешк'ешед кӧ әз бәри хwә дьшиньм, әзе дьле wи бьк'ьр'ьм, паше р'уйе wи бьбиньм, бәлки әw мьн qәбул кә». 21П'ешк'еш пешийа wи чун, ле Аqуб шәва хwә зомеда дәрбаз кьр.


Дәстәгӧлаша Аqуб

22Аqуб wе шәве р'абу, һәр дӧ жьнед хwә, һәр дӧ щарийед хwә у һәр йанздәһ кӧр'ед хwә һьлдан у тәнькайийа Йабоqр'а дәрбаз бу 23у әw һьлдан аве хьстьн дәрбаз кьрьн, һәр тьштед хwә, чи wи һәбу дәрбаз кьрьн. 24Аqуб т'әне ма. Мәрьвәк һ'әта саре сьбәһе жер'а к'әтә дәстәгӧлаше. 25Әwи дит кӧ ль Аqуб нькарә, әw ль севька qарч'ька wи к'әт у дәма дәстәгӧлаше Аqуб qарч'ькеда сьст бу. 26Һьнге әwи готә Аqуб: «Мьн бәр'дә әз һәр'ьм, чьмки ва йә сьбәһ зәлал дьбә». Аqуб гот: «Һ'әта тӧ дӧа ль мьн нәки әз тә бәр'надьм». 27Әwи готә wи: «Наве тә чи йә?» Аqуб гот: «Аqуб ә». 28Әwи гот: «Иди наве тә Аqуб нәйе готьн, ле Исраел[†][*], чьмки тӧ Хwәде у мәрьвар'а к'әти һ'ӧщәте у тӧ сәр к'әти»[+]. 29Һьнге Аqуб пьрси у гот: «Һиви дькьм, наве хwә бежә». Әwи гот: «Тӧ чьма наве мьн дьпьрси?» У ль wи щийи дӧа ль wи кьр. 30Аqуб наве wи щийи дани Пьнийел[*] у гот: «Чьмки мьн Хwәде р'у бь р'у дит у әз сах мам»[+].

31У гава әw жь Пьнӧеле дәрбаз бу, р'о дәрк'әт у Аqуб qарч'ькеда дькӧлийа. 32Ләма жи һ'әта р'ожа иро, зар'ед Исраеле ч'иле сәр севька qарч'ьке нахwьн. Чьмки ль ч'иле севька qарч'ька Аqуб к'әт.

### 33


Льһәвһатьна Аqуб у Әсаw

1Аqуб сәре хwә бьльнд кьр, дина хwә дайе wе Әсаw те, чарсьд мер жи пер'а. Һьнге әwи зар' бәлайи ль сәр Леайе, Р'аһеле у һәр дӧ щарийа кьрьн. 2Щари зар'ед wанва авитьнә пешийе, Леа зар'ед wева авитьнә пәй wан, Р'аһел у Усьв жи авитьнә пашийе. 3Аqуб да пешийа wан у һ'әта гьһиштә бьре хwә, һ'әфт щара һ'әта ә'рде дәвәр'уйа чу. 4Һьнге Әсаw бәзи чу пешийа wи, әw һ'әмез кьр, дәсте хwә стӧкӧра wир'а бьр, әw р'амуса у ль сәр һәвда гьрийан. 5Әсаw сәре хwә кӧ бьльнд кьр, ч'ә'в к'ӧлфәта у зар'а к'әт, гот: «Әв чи тә нә?» Аqуб гот: «Әвана зар'ед кӧ Хwәде бь р'ә'ма хwә данә хӧламе тә әw ьн». 6Һьнге щари зар'ед хwәва незик буне у дәвәр'уйа чун. 7Леа зар'ед хwәва жи незик буне у дәвәр'уйа чун. Паше жи Р'аһел у Усьв незик буне у дәвәр'уйа чун. 8Әсаw пьрси: «Мәрәме wан к'омед кӧ әз р'ева р'асти wан һатьм чи йә?» Аqуб гот: «Бона ль бәр ч'ә'ве хwәйе хwә к'әрәм дитьнейә». 9Әсаw гот: «Һәбука мьн гәләкә бьре мьн, йа тә бьра тәр'а бә». 10Аqуб гот: «На, һиви дькьм, һәгәр мьн ль бәр ч'ә'ве тә к'әрәм дитийә, п'ешк'еша мьн жь дәсте мьн бьгьрә. Чьмки мьн р'уйе тә ӧса дит, те бежи йәк р'уйе Хwәде бьбинә у тӧ жь мьн р'ази йи. 11Һиви дькьм, ве бьмбарәкийе, йа кӧ мьн тәр'а анийә qәбул кә, әва дайина жь р'ә'ма Хwәде йә, һәр тьште мьн һәнә». У зор ле кьр әwи жи һьлда. 12Әсаw гот: «Әм р'абьн р'ек'әвьн, әзе ль пешийа тә һәр'ьм». 13Аqуб готә wи: «Хwәйе мьнва ә'йан ә, кӧ зар'ок назьк ьн у пәз дәwар жи зайи йә, һәгәр р'ожәке зу-зу бажон, һ'әму кәрийе qьр' бьн. 14Һиви дькьм, бьра хwәйе мьн пешийа хӧламе хwә һәр'ә, әзе хwәр'а һеди-һеди ньге һ'әйwанед ль бәр хwә у ньге зар'ар'а бем, һ'әта бьгьһижьмә Сеһире щәм хwәйе хwә».

15Әсаw гот: «Wәки ӧса йә, әз чәнд мәрьвед т'әви хwә, ль щәм тә бьһельм». Аqуб гот: «Бона чь? Т'әне бьра әз бәр ч'ә'ве хwәйе хwә к'әрәме бьбиньм». 16Wе р'оже Әсаw р'ийа хwәда вәгәр'ийа Сеһире. 17Аqуб к'оч' кьр чу Сукоте у хwәр'а мал чекьр, һ'әйwанед хwәр'а һ'ольк[*] чекьрьн. Бона ве йәке наве wи щийи дани Сукот[*].

18Гава Аqуб жь Паддан-Араме һат у сах-сьламәт гьһиштә wәлате Кәнане[†], бажаре Шьхәме, ль бәр бажер кон вәгьртьн[+]. 19Әw ә'рде кӧ кон ле вәгьртьбу, әw жь дәсте зар'ед Һаморе баве Шьхәм, бь сәд нале п'әра к'ьр'и. 20Ль wьр горигәһәк[†] чекьр у наве wе дани Ел-Әлоһе-Исраел[†][*].

### 34


Дина у Шьхәм

1Дина, qиза Леайе бу, кӧ Аqубр'а ани бу, әw дәрк'әт кӧ qизед wи wәлати бьбинә. 2Шьхәме кӧр'е Һаморе һ'иwи, ахе wи wәлати әw дит, дәст авитә wе у бь дәсте зоре әw р'ур'әш кьр. 3Дьле wи к'әтә qиза Аqуб Динайе, бь дьл у щан әw бәгәм кьр у дьле wер'а хәбәрда. 4Шьхәм готә Һаморе баве хwә: «Ве qизьке мьнр'а бьхwазә». 5Аqуб бьһист кӧ әwи qиза wи Дина р'ур'әш кьрийә, ле чьмки кӧр'ед wи чоле ль бәр кәрийа бун, qәт дәнг нәкьр һ'әта кӧ әw һатьн. 6Һаморе баве Шьхәм, чу Аqубр'а кӧ хәбәр дә. 7Кӧр'ед Аqуб гава бьһистьн әw жи жь чоле һатьн, бина хwә тәнг кьрьн у гәләки һерс к'әтьн. Чьмки әви намуса Исраелер'а[†] лист, wәки дәст авитә qиза Аqуб. Әwи тьштәки нәбуйи кьр. 8Һамор wанар'а к'әтә хәбәрдане у гот: «Дьле кӧр'е мьн Шьхәм к'әтийә qиза wә, һиви дькьм, әwе бьдьнә wи[+]. 9Бьбьнә хьзьме мә. Qизед хwә бьдьнә мә, qизед мә жи хwәр'а бьбьн. 10Т'әви мә бьминьн, әв wәлате бәр wә бә, навда бьминьн, т'ӧщарәтийе бькьн, навда хwәр'а хьзне qазьнщ кьн». 11Шьхәм готә бав у бьрайед кәч'ьке: «Бьра әз ль бәр ч'ә'ве wә к'әрәме бьбиньм, һун чь жь мьн бьхwазьн, әзе бьдьм. 12Qәлән у хәлатед гьран бькьнә сәр стуйе мьн, дәве wә чь бьхwазә жи әзе бьдьм, т'әне wе qизе бьдьнә мьн». 13Әwи кӧ хушка wан Дина р'ур'әш кьрьбу, кӧр'ед Аqуб бь һ'ьләк'ари щаба Шьхәм у баве wи Һамор дан 14у готьнә wан: «Әм нькарьн ве йәке бькьн, кӧ хушка хwә бьдьнә йәки нәсьнәт. Әва мәр'а qарәкә гьран ә. 15Ле бәле әме т'әне бь ви шәрти т'әви wә qайл бьн, һәгәр һун бьбьнә мина мә, жь wә һәр qьсьме мер бе сьнәткьрьне, 16һьнге әме qизед хwә бьдьнә wә у qизед wә жи хwәр'а биньн, әме т'әви wә бьминьн у бьбьнә щьмә'тәк. 17Ле һәгәр һун гӧһдарийа мә нәкьн, нәйенә сьнәткьрьне, әме qиза хwә һьлдьн у һәр'ьн». 18Әв готьна wан ль Һамор у кӧр'е wи Шьхәм хwәш һат. 19Әwи хорти әв йәк дәрәнги нәехьст, чьмки әwи гәләки qиза Аqуб бәгәм кьрьбу. Әw мала баве хwәда, йе һәри хwәйиqәдьр бу. 20Һамор, кӧр'е хwә Шьхәмва һатьнә ль бәр дәргәһе[*] бажаре хwә, т'әви меред бажер хәбәрдан у готьн: 21«Әв мәрьвана мәр'а достийе дькьн, аwа бьра wәлетда бьминьн, т'ӧщарәтийе теда бькьн, ва йә wәлати ль бәр wан мәзьн ә. Wәрьн әм qизед wан хwәр'а биньн, qизед хwә жи бьдьнә wан. 22Ле т'әне әw ви шәртида т'әви мә qайл ьн бьминьн у бьбьнә щьмә'тәк, һәгәр жь мә һәр qьсьме мер бе сьнәткьрьне, чаwа кӧ әw тенә сьнәткьрьне. 23Гәло кәрийед wан, һәбука wан, һ'әму һ'әйwанед wан wе нәбьнә йед мә? Т'әне дьминә кӧ әм wанр'а qайл бьн, әwе т'әви мә бьминьн». 24Һ'әмуйед кӧ жь дәргәһе бажаре wива дәрдьк'әтьн, гӧһдарийа Һамор у кӧр'е wи Шьхәм кьрьн у һ'әму зар'ед нерин кӧ жь дәргәһе бажаре wива дәрдьк'әтьн, һатьнә сьнәткьрьне.

25Р'ожа сьсийа, гава әwә һе ешеда бун, дӧ кӧр'ед Аqуб, бьред Динайе, Шьмһ'ун у Леwи, һәр йәки шуре хwә һьлда у к'әтьнә бажер, т'ӧ кәс дәрнәк'әтә пешийа wан, һ'әму зар'ед нерин кӧштьн. 26Һамор у кӧр'е wи Шьхәм авитьнә ль бәр дәве шура кӧштьн, жь мала Шьхәм Дина һьлдан у дәрк'әтьн. 27Кӧр'ед Аqуб сәр кӧштийада вәгәр'ийан, бажар т'алан кьрьн, бона кӧ хушка wан р'ур'әш кьрьбун. 28Р'аһьштьнә пәз у дәwаред wан, к'әр у һәр тьштед wанә кӧ ль бажер у зәвийада һәбу бьрьн. 29Һ'әму һәбука wан, зар' у жьнед wан һесир һьлдан у һәр тьштед малада т'алан кьрьн. 30Аqуб Шьмһ'ун у Леwир'а гот: «Wә әз ль бәр ч'ә'ве бьнәлийед кәнанийа[†] у пьриззи йа авитьм, әв бәла ани сәре мьн. Мәрьвед мьн һьндьк ьн, wе т'опи сәр мьн бьн у мьн хьн, әзе мала хwәва дәст у п'ийа һәр'ьм». 31Wана гот: «Ле щайиз бу кӧ мина qавәке анинә сәре хушка мә?»

### 35


Аqуб дьчә Бет'-Еле

1Хwәде готә Аqуб: «Р'абә һьлк'ьшә һәр'ә Бет'-Еле, ль wьр бьминә у горигәһәке[†] чекә бона Хwәдейе кӧ тәва хӧйа бу, гава тӧ жь бәр бьрайе хwә Әсаw р'әвийи»[+]. 2Аqуб готә нәфәред хwә у һ'әмуйед т'әви хwә: «Хwәдейед хәрибә нава хwәда бьгьрьн бавежьн, паqьж бьн у к'ьнще хwә бьгӧһезьн. 3У әм р'абьн бәрбь жор һәр'ьнә Бет'-Еле, ль wьр горигәһәке wи Хwәдейир'а чекьм, йе кӧ р'ожа тәнгасийа мьнда дәнге мьн бьһист у wе р'ийа кӧ әз теда чум т'әви мьн бу». 4Һьнге wан һ'әму хwәдейед хәриб, чь дәстед wанда һәбун у гӧһаред гӧһед хwәда данә Аqуб. Аqуб әw ль бьн дара мә'зейә[*] незики Шьхәме ч'ә'л кьр. 5У әw р'ек'әтьн, саwа Хwәде к'әтә ль сәр бажаред дәр-доред wан у пәй кӧр'ед Аqуб нәк'әтьн. 6Аqуб хwәха у һ'әму щьмә'та пер'а һатә Лузе, аwа готи Бет'-Еле, ә'рде Кәнане[†]. 7Ль wьр горигәһәк чекьр у наве wе дани Ел-Бет'-Ел[*]. Чьмки ль wьр Хwәде wива хӧйа бьбу, гава әw жь бәр бьрайе хwә р'әви бу[+].

8Хwәйкьрийа Р'евекайе, Дьвора мьр, әw бьнийа Бет'-Еле, бьн мә'зеда һатә дәфьнкьрьне у наве wьр һатә данин Алон-Баqут[*][+].

9Гава Аqуб жь Паддан-Араме дьһат, Хwәде диса wива хӧйа бу у дӧа ль wи кьр. 10У Хwәде готе: «Наве тә Аqуб ә! Ле иро шунда тәр'а Аqуб нәбежьн, ле наве тә Исраел[†] бә». У наве wи дани Исраел[+]. 11У Хwәде готә wи:

«Әз Хwәдейе Һәри Зор ьм,
шин бә у ль һәв зедә бә.
Wе жь тә мьләтәк у мьхӧлqәтед мьләта дәрен.
У жь бәдәна тә п'адшайе дәрен[+].
12Әw wәлате кӧ мьн дабу Бьраһим у Исһаq,
әзе бьдьмә тә,
пәй тәр'а жи wи wәлати әзе бьдьмә зӧр'әта тә».

13У Хwәде жь wи щийе кӧ пер'а хәбәр дьда, жорва һатә һьлатьне. 14Аqуб ль wи щийе кӧ Хwәде пер'а хәбәрда һ'әйкәләк да сәкьнандьне, һ'әйкәләки кәвьри. Сәр келькеда дийарийа сәрдакьрьне у р'ун р'етә сәр[+]. 15Аqуб наве wи щийе кӧ Хwәде пер'а хәбәр дабу дани Бет'-Ел[+].


Мьрьна Р'аһеле

16Жь Бет'-Еле к'оч' кьрьн, һьндьк мабу кӧ бьгьһиштана Әфрат'е, Р'аһел к'әтә ль бәр зар'е у гәләки щәфа к'ьшанд. 17Гава гәләки щәфа дьк'ьшанд, пирәдәргуше готә wе: «Нәтьрсә әва жи тәр'а кӧр' ә». 18Гава әwе р'ӧһ'е хwә дьда, ль бәр мьрьне наве wи дани «Бән-Они[*]». Ле баве наве wи дани Бьнйамин[*]. 19У Р'аһел мьр, әw ль сәр р'ийа Әфрат'е, аwа готи Бәйтләһ'ме һатә дәфьнкьрьне[+]. 20Аqуб ль сәр т'ьрба wе кәвьрәк да сәкьнандьне, кӧ һ'әта иро жи кәвьре т'ьрба Р'аһеле йә. 21Исраел к'оч' кьр чу, коне хwә ль пьшта Мигдал-Ә'дәр вәгьрт. 22Гава Исраел ль wи wәлати дьма, Р'убен чу дәст авитә щарийа баве хwә Билһайе. Исраел әв йәк бьһист[*].


Кӧр'ед Аqуб

Донздәһ кӧр'ед Аqуб һәбун[+]. 23Кӧр'ед Леайе: Ньхӧрийе Аqуб Р'убен, Шьмһ'ун, Леwи, Щьһуда, Исахар у Зәбулон бун. 24Кӧр'ед Р'аһеле: Усьв у Бьнйамин бун. 25Кӧр'ед щарийа Р'аһеле, Билһайе: Дан у Нәфтәли бун. 26Кӧр'ед щарийа Леайе, Зилпайе: Гад у Ашер бун. Әвана бун кӧр'ед Аqубә кӧ Паддан-Арамда жер'а бьбун.


Мьрьна Исһаq

27Аqуб һатә Мамре, Qирйат-Арбайе, аwа готи Һеброне ль щәм баве хwә Исһаq, wи щийе кӧ Бьраһим у Исһаq хәриби дәрбаз кьрьбун[+].

28Р'ожед ә'мьре Исһаq сәд һ'әйште сал бун. 29Исһаq кал бьбу, жь ә'мьре хwә т'ербуйи, р'ӧһ'е хwә да у мьр. Әw т'әви щьмә'та хwә бу, кӧр'ед wи Әсаw у Аqуб әw дәфьн кьрьн[+].

### 36


Сәрәщәма р'ьк'ьнйата Әсаw

1Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Әсаw, аwа готи Әдом[†][+]. 2Әсаw qизед кәнанийа[†] хwәр'а хwәстьн: Ә'даһа qиза Ейлоне һ'ити у Оһоливамайа qиза Ә'найе кӧр'е Сивоне һ'иwи. 3у qиза Исмайил, хушка Небайот, Басмәт'[+]. 4Ә'даһе Әсаwр'а Әлифаз ани. Басмәт'е Р'ьһуел ани, 5Оһоливамайе Йәһуш, Йалам у Qорах анин. Әв ьн кӧр'ед Әсаw, йед кӧ wәлате Кәнанеда[†] жер'а бун.

6Әсаw р'абу жьнед хwә, кӧр' у qизед хwә у һ'әму мәрьвед мала хwә, кәри у гар'анед хwә, һ'әму һ'әйwанед хwә у һ'әму һәбука хwәйә кӧ wәлате Кәнанеда qазьнщ кьрьбу һьлдан, жь р'уйе бьре хwә Аqубда чу wәлатәки дьн. 7Чьмки һәбука wан гәләк бу, нькарьбун һәвр'а бьмана, wәлате кӧ әw теда чаwа хәриб дьман, т'ера wан нәдькьр жь дәст кәри у гар'анед wан. 8Әсаw, аwа готи Әдом, ль ч'ийайе Сеһире щи-wар бу.

9Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Әсаwе баве әдомийа, ль сәре ч'ийайе Сеһире. 10Наве кӧр'ед Әсаw әв ьн: Әлифаз, кӧр'е Әсаwи жь Ә'даһе. Р'ьһуел, кӧр'е Әсаwи жь Басмәт'е. 11Кӧр'ед Әлифаз, Теман, Омар, Сьпо, Гәт'ам у Qьназ бун. 12Т'имна, щарийа Әлифазе кӧр'е Әсаw бу, әwе жи Әлифазр'а Амалек ани. Әв бун кӧр'ед Ә'даһа жьна Әсаw[+]. 13Кӧр'ед Р'ьһуел әв ьн: Наһ'ат, Зәраһ, Шамма у Мисаһ, әв бун кӧр'ед Басмәт'а жьна Әсаw. 14Кӧр'ед Әсаw, йед кӧ Оһоливамайа qиза Ә'найе кӧр'е Сивоне Әсаwр'а анин, әв ьн: Йәһуш, Йалам у Qорах.

15Әв ьн баве бәрәкед зар'ед Әсаw. Бавед бәрәкед зар'ед Әлифазе кӧр'е Әсаwи ньхӧри, әв бун: Баве бәрәка хwә Теман, баве бәрәка хwә Омар, баве бәрәка хwә Сьпо, баве бәрәка хwә Qьназ, 16баве бәрәка хwә Qорах, баве бәрәка хwә Гәт'ам, баве бәрәка хwә Амалек. Әвана ль wәлате Әдомеда бавед бәрәкед Әлифаз бун, кӧр'ед Ә'даһе бун. 17Әв ьн зар'ед Р'ьһуел кӧр'е Әсаw: Баве бәрәка хwә Наһ'ат, баве бәрәка хwә Зәраһ, баве бәрәка хwә Шамма, баве бәрәка хwә Мисаһ. Әвана ль wәлате Әдомеда бавед бәрәкед Р'ьһуел бун, кӧр'ед Басмәт'а жьна Әсаw бун. 18Әв ьн кӧр'ед Оһоливамайа жьна Әсаw: Баве бәрәка хwә Йәһуш, баве бәрәка хwә Йалам, баве бәрәка хwә Qорах. Әвана бун баве бәрәкед зар'ед Оһоливамайа жьна Әсаw, qиза Ә'найе. 19Әв ьн кӧр'ед Әсаw, аwа готи Әдом у әв ьн миред wан.


Кӧр'ед Сеһир

20Әв ьн кӧр'ед Сеһире һ'ори, кӧ ль wи wәлатида дьман: Лотан, Шовал, Сивон, Ә'на,[+] 21Дишон, Әсәр у Дишан. Әв ьн кӧр'ед Сеһир, баве бәрәкед һ'орийа wәлате Әдомеда. 22Кӧр'ед Лотан Һ'ори у Һеймам бун, хушка Лотан Т'имна бу. 23Кӧр'ед Шовал әв бун: Ә'лwан, Манаһ'ат', Әйбал, Шьфо у Онам. 24Кӧр'ед Сивон әв бун: Айа у Ә'на. Әва әw Ә'на бу, йе кӧ ль чоле канийед авед гәрм дитьбун, гава к'әред баве хwә Сивон дьч'ерандьн. 25Әв ьн зар'ед Ә'на, Дишон у Оһоливама qиза Ә'на. 26Әв ьн кӧр'ед Дишон: Һ'әмдан, Әшбан, Ит'ран у К'ьран. 27Әв ьн кӧр'ед Әсәр: Билһан, Заһаван у Әкан. 28Әв ьн кӧр'ед Дишан: Ус у Аран. 29Әв ьн баве бәрәкед һ'орийа: Баве бәрәка хwә Лотан, баве бәрәка хwә Шовал, баве бәрәка хwә Сивон, баве бәрәка хwә Ә'на, 30баве бәрәка хwә Дишон, баве бәрәка хwә Әсәр, баве бәрәка хwә Дишан. Әв ьн баве бәрәкед һ'орийа, ль wәлате Сеһиреда, ль гора бавә'ширед бәрәкед хwә.


П'адшайед Әдоме

31Әв ьн әw п'адшайед кӧ wәлате Әдомеда, бәри п'адшайе исраелийайи[†] ә'wльн, п'адшати кьрьн. 32Бәлайе кӧр'е Бәур ль сәр Әдоме п'адшати кьр. Наве бажаре wи Динһава бу. 33Бәла мьр, дәwса wи Йоваве кӧр'е Зәраһе Бозрайи п'адшати кьр. 34Йовав мьр, дәwса wи Һ'ушаме жь wәлате тәманийа п'адшати кьр[+]. 35Һ'ушам мьр, дәwса wи Һададе кӧр'е Бәдад п'адшати кьр, йе кӧ ль т'опраха Моwабеда[†] qьр'а Мьдйана ани. Наве бажаре wи Ә'wит' бу. 36Һадад мьр, дәwса wи Самлайе жь Масреqайә п'адшати кьр. 37Самла мьр, дәwса wи Шаwуле жь Р'әһ'обот'а дәве ч'ем п'адшати кьр. 38Шаwул мьр, дәwса wи Баә'л-Һәнане кӧр'е Әк'бор п'адшати кьр. 39Баә'л-Һәнане кӧр'е Әк'бор мьр, дәwса wи Һадар п'адшати кьр. Наве бажаре wи Паһу бу. Наве жьна wи Мьһетабел бу, әва qиза Матред, нәбийе Ме-Заһаве бу.

40Әв ьн наве бавед бәрәкед кӧ жь Әсаw бунә, ль гора бәрәк у щийед хwә навед хwәва: Баве бәрәка хwә Т'имна, баве бәрәка хwә Ә'лwаһ, баве бәрәка хwә Йәт'ет, 41баве бәрәка хwә Оһоливама, баве бәрәка хwә Елаһ, баве бәрәка хwә Пинон, 42баве бәрәка хwә Qьназ, баве бәрәка хwә Теман, баве бәрәка хwә Мибсар, 43баве бәрәка хwә Магдийел, баве бәрәка хwә Ирам. Әв ьн баве бәрәкед Әдоме ль гора щи-wаред хwә у wәлате мьлк'е хwәда. Әсаw баве әдомийа йә.

### 37


Усьв у бьратийа wи

1Аqуб ль wәлате хәрибийа баве хwә, wәлате Кәнанеда[†] щи-wар бу. 2Әв ә сәрһатийа р'ьк'ьнйата Аqуб: Усьв һ'ьвдәһ сали бу, т'әви бьрайед хwә ль бәр пез бу. Әw сьвьке нава кӧр'ед жьнбавед хwә Билһайе у Зилпайеда бу. Усьв щаб-саwед wанә хьраб баве хwәр'а данин. 3Исраел[†] жь нава кӧр'ед хwәда, жь һ'әмуйа зә'фтьр Усьв һ'ьз дькьр, чьмки әw кӧр', мәзьнайа wида бьбу у әwи к'ьнщәкә р'әнг-р'әнги у дьреж жер'а чекьр. 4Бьра дина хwә дане, кӧ баве wан, wи жь һ'әму бьра зә'фтьр һ'ьз дькә, әw ль бәр ч'ә'ве wан р'әш бу у нькарьбун заре хwәш пер'а хәбәрдана.

5Усьв хәwнәк дит, р'абу бьред хwәр'а гьли кьр, һьнге әw һе ль бәр ч'ә'ве wан к'әт. 6Әwи готә wан: «Һиви дькьм гӧһ бьдьнә ве хәwна кӧ мьн дитийә. 7Аwа әмә зәвийеда мә гӧр'з гьре дьдан, мьн дина хwә дайе wе гӧр'зе мьн р'абу т'ик сәкьни, ле аwа гӧр'зед wә дора wи гьртьн у ль бәр гӧр'зе мьн та бун». 8Бьрайед wи готьне: «Кӧ ӧса йә те ль сәр мә бьби п'адша? Йан ль сәр мә бьби һ'акьм?» У бона хәwн у хәбәред wи һе гәләки жәнандьнә wи. 9Хәwнәкә дьн жи диса дит, р'абу әw бьрайед хwәр'а гьли кьр у гот: «Аwа мьн хәwнәкә дьн жи дит: мьн дина хwә дайе wе һив у р'о у йанздәһ стәйркава ль бәр мьн та дьбун». 10Гава әwи бав у бьрайед хwәр'а гьли кьр, баве wи ле һьлат у готә wи: «Әв чь хәwн ә, кӧ тә дитийә? Чьма әз у дийа тә у бьрайед тәва, әме бен ль бәр тә һ'әта ә'рде та бьн?» 11Бьрайед wи һ'әвсудийа wи кьрьн, ле баве әв йәк дьле хwәда хwәй кьрьн.

12Бьрайед wи чунә Шьхәме ль бәр кәред пәзе баве хwә. 13Исраел готә Усьв: «Нә бьрайед тә ль Шьхәме ль бәр пез ьн? Wәрә әз тә бьшиньмә щәм wан». Усьв гот: «Әз һазьр ьм»[+]. 14Аqуб готә wи: «Һәла һәр'ә бьзаньбә к'а бьрайед тә сьламәт ьн у пәзи чаwа нә. Хәбәрәке мьнр'а бинә». Әw шандә дәшта Һеброне. Гава әw чу Шьхәме, 15мерәк р'асти wи һат, кӧ әw ль дәште бәр'ийеда дьгәр'ийа у wи мәрьви же пьрси: «Тӧ ль чь дьгәр'и?» 16Әwи готе: «Әз ль бьрайед хwә дьгәр'ьм, һиви дькьм бежә мьн, әw ль к'идәре пез дьч'ериньн?» 17Wи мәрьви гот: «Wан жь вьр бар кьр чун. Мьн бьһист кӧ wан дьготьн: ‹Әм һәр'ьнә Дот'ане›». Усьв пәй бьрайед хwә к'әт у әw ль Дот'ане дитьн. 18Гава әw дурва дитьн, һе незики wан нә бьбу, хәйба wи кьрьн кӧ wи бькӧжьн. 19У һәвр'а готьн: «Ва йә, йе хwәйе хәwна те! 20Дә wәрьн әм ви бькӧжьн у бавежьнә нава жь ван ч'ә'ла ч'ә'ләке. Әме бежьн кӧ р'ә'wьрәки бәйани әw хwарийә. Әме т'әсәлийа хәwнед wи кьн, к'а wе чаwа бьн!» 21Р'убен бьһист у әw жь дәсте wан хьлаз кьр у гот: «Әм ви нәкӧжьн». 22Р'убен готә wан: «Хуне нәр'ежьн, әwи бавежьнә ве ч'ә'ла чоле, дәсте хwә һьлнәдьнә ль сәр wи». Әwи әв йәк гот, wәки әw жь дәсте wан хьлаз кьра у ль баве вәгәр'анда. 23У гава Усьв һат гьһиштә бьрайед хwә, к'ьнща Усьв же ехьстьн, аwа готи әw к'ьнща wийә р'әнг-р'әнгийә дьреж кӧ ль wи бу. 24У әw гьртьн авитьнә ч'ә'ләке, әw ч'ә'л вала бу ав теда т'ӧнәбу. 25Р'уньштьн нане хwә бьхwьн.

Wана дина хwә дане wе к'арване исмайилийа жь Гилә'д те. Дәвәйед wан бь бьһарәта[†], мәлһ'әме у зьмьр[†] баркьри бун, бәржер дьбьрьнә Мьсьре. 26Һьнге Щьһуда готә бьрайед хwә: «Әме чь к'аре бьбиньн, һәгәр әм бьре хwә бькӧжьн у хуна wи вәшерьн? 27Wәрьн әм wи бьфьрошьнә исмайилийа у бьра дәсте мә ль wи нәк'әвьн. Чьмки әw бьрайе мә йә, жь хун у qьнета мә йә». Бьрайед wи гӧр'а wи кьрьн[+]. 28Мьдйанийед[*] базьрган кӧ дәрбаз дьбун, Усьв жь ч'ә'ле к'ьшандьн дәрхьстьн у Усьв бь бист зиви фьротьнә исмайилийа*. Wана жи Усьв бьрьнә Мьсьре.

29Р'убен сәр ч'ә'леда вәгәр'ийа, дина хwә дайе кӧ Усьв ч'ә'леда нинә. Һьнге әwи к'ьнще хwә qәлаштьн, 30ль сәр бьрайед хwәда вәгәр'ийа у гот: «Кӧр'ьк т'ӧнә! У әз, әз к'ӧда һәр'ьм?»

31Нерик сәржекьрьн у к'ьнща Усьв һьлдан хунеда кьрьн. 32Әw к'ьнща р'әнг-р'әнгийә дьреж шандьн, анин данә баве хwә у готьн: «Мә әв дитийә, һиви дькьм, дина хwә бьде, әва к'ьнща кӧр'е тә йә, те нас ки, йан на?» 33Әwи к'ьнщ нас кьр у гот: «Әва к'ьнща кӧр'е мьн ә! Р'ә'wьрәки бәйани әw хwарийә, Усьв һатийә дьр'андьне!» 34Аqуб к'ьнщед хwә qәлаштьн, к'ӧрх ль навк'елка хwә гьреда у гәләк р'ожа шина кӧр'е хwә кьр. 35Һ'әму кӧр'ед wи у һ'әму qизед wи р'абун кӧ дьл бьдьнә ль бәр wи, ле әwи qәбул нә дькьр у дьгот: «Әзе бь дьләки кӧл һәр'ьмә Дийаре Мьрийа, ль щәм кӧр'е хwә». У баве wи гьрийа бона wи. 36Мьдйанийа әw Мьсьреда фьротьнә Потифаре wәзире Фьрәwьни сәрwере нобәдара.

### 38


Щьһуда у Т'амара

1У ӧса qәwьми, кӧ wи чахи Щьһуда жь щәм бьрайед хwә бәржер бу, чу щәм мәрьвәки ә'дуллами, наве wи Һ'ира. 2Ль wе дәре Щьһуда qиза Шуа мәрьвәки кәнани[†] дит, әw станд сәре хwә wер'а дани. 3Әwа пе ма кӧр'әк ани, Щьһуда наве wи дани Әр. 4Әw диса пе ма кӧр'әк ани, наве wи дани Онан. 5Әwе диса кӧр'әк ани, наве wи дани Шелаһ. Гава әwе әw зар' ани, Щьһуда ль К'ьзибе бу.

6Щьһуда кӧр'е хwәйи ньхӧри Әрр'а qизәк ани, наве wе Т'амара. 7Кӧр'е Щьһудайи ньхӧри Әр, ль бәр ч'ә'ве Хӧдан[†] йәки хьраб бу у Хӧдан әw кӧшт. 8Щьһуда готә Онан: «Борще т'ийитийе бьqәдинә: т'әви жьна бьре хwә р'азе, wе бьстинә у зӧр'әте пәй бьре хwә хә»[+]. 9Онан фә'м кьр, кӧ әw зӧр'әта wи найе һ'әсабе, гава т'әви жьнбьра хwә р'адьза, әwи мәйа хwә дьр'етә ә'рде, кӧ зӧр'әте ль пәй бьре хwә нәхә. 10Әв кьрьна wи ль бәр ч'ә'ве Хӧдан хьраб к'ьфш кьр, әw жи кӧшт. 11Щьһуда готә бука хwә Т'амарайе: «Жьнәби мала баве хwәда р'уни, һ'әта кӧр'е мьн Шелаһ мәзьн бә». Чьмки дьгот: «Бәлки әw жи мина бьрайед хwә бьмьрә». Т'амара чу ль мала баве хwә р'уньшт.

12Гәләк wәхт дәрбаз бу, qиза Шуайе жьна Щьһуда мьр. Щьһуда барьстан бьбу, р'абу хwәха бь т'әви досте хwә Һ'ирайе ә'дуллами һәвраз чу Т'имнаһе, щәм пәзбьр'ед кәре пәзед хwә. 13Һьнге щаб данә Т'амарайе готьн: «Ва йә хәзуре тә һәвраз те Т'имнаһе пәзе хwә бьбьр'ә». 14Әве к'ьнща жьнәбитийа хwә жь хwә ехьст, хwә хели кьр у хwә п'еч'а у бәр дәргәһе Әйнайиме, ль сәр р'ийа Т'имнаһе р'уньшт. Чьмки әwе дит кӧ Шелаһ мәзьн буйә у әw нәданә wи. 15Гава Щьһуда ч'ә'в wе к'әт, wи т'ьре әw qавәк ә, чьмки әwе р'уйе хwә ньхамтьбу. 16Жь р'е дагәр'ийа бәрбь wе чу у готе: «Те qайл би кӧ сәре хwә мьнр'а дайни?» Чьмки wи ньзаньбу кӧ әw бука wи йә. Әwе гот: «Те чь бьди мьн кӧ тӧ сәре хwә мьнр'а дайни?» 17Әwи гот: «Әзе жь нава кери карәке тәр'а бьшиньм». Әwе гот: «Те чь к'әфил[†] бьһели һ'әта кӧ тӧ бьшини?» 18Әwи гот: «Әз чь к'әфил бьһельм?» Әwе гот: «К'а мора хwә, бәнпьшта хwә у даре дәсте хwә». Әwи жи әw тьшт данә wе у сәре хwә пер'а дани. У әw жь wи һ'әмлә дәрк'әт. 19Т'амара р'абу чу, хелийа ль сәр хwә һьлда у к'ьнща жьнәбитийа хwә ль хwә кьр.

20Щьһуда бь дәсте досте хwә ә'дуллами кар шанд, wәки к'әфил жь дәсте wе к'ӧлфәте бьстинә, ле әwи әw нәдит. 21Жь мәрьвед wьр пьрси у гот: «Әwа хwәфрошә[*] ль сәре р'ийа Әйнайиме к'ӧ йә?» Ле wана гот: «Ль вьр хwәфрош т'ӧнә буйә». 22Әw вәгәр'ийа щәм Щьһуда у готе: «Мьн әw нәдит, мәрьвед ль wьр жи готьн: ‹Ль вьр хwәфрош т'ӧнә буйә›». 23Щьһуда гот: «Бьра һәма жер'а бә, т'әне әм нәбьнә р'обәт. Ва йә мьн әв кара шанд, ле тә әw нәдит».

24Пәй се мәһар'а, готьнә Щьһуда: «Бука тә Т'амара qави кьрийә у ньһа жь wе qавийе гьран ә». Щьһуда гот: «Wе дәрхьн у бьра әw бе шәwьтандьне»[+]. 25Гава әw дәрдьхьстьнә дәрва, әwе щаб сәр хәзуре хwәда шанд у гот: «Әз жь әwи хwәйе ван тьшта гьран ьм» у гот: «Һиви дькьм бьра бьзаньбә ве море, бәнпьште у дар нас дьки?» 26Һьнге Щьһуда наскьрьн у гот: «Әw жь мьн р'асттьр ә, чьмки мьн әw нәда кӧр'е хwә Шелаһ». У иди нәчу щәм wе[+].

27У гава к'әтә ль бәр р'азане, хӧйа бу кӧ ва йә зькада щеwи нә. 28Чахе зар' дьбун, дәстәк хӧйа бу, пирәдәргуше бәнәки сор ль дәсте wива гьреда у гот: «Әва йе ә'wльн ә». 29Әwе кӧ дәсте хwә чаwа пашда к'ьшанд, бьрайе wийи дьн бу. Һьнге әwе гот: «Тә чь qәльшток бона хwә вәкьр!» Һьнге наве wи Перес[*] һатә данине. 30Пәйр'а бьре wийи кӧ бәне сор ль дәсте wива гьредайи бу. Һьнге наве wи Зәраһ[*] һатә данине.

### 39


Усьв Мьсьреда

1Усьв бәржери Мьсьре кьрьн. Wәзире Фьрәwьн, Потифаре мьсьрийи сәрwере нобәдара, әw жь дәсте исмайилийед кӧ әw бәржер бьрьбунә wьр к'ьр'и[+]. 2Хӧдан[†] т'әви Усьв бу, әw йәки хери жеһати бу у мала ахайе хwәйи мьсьрида дьма. 3Ахайе wи дит кӧ Хӧдан пер'а бу у һәр тьште кӧ әw дькә, Хӧдан бь дәсте wи ль һәв тинә. 4Усьв ль бәр ч'ә'ве wи к'әрәм дит у әw бу бәрдәстийе wи. Әwи әw кьрә бәрпьрсийаре мала хwә у һ'әму һәбука хwә да дәсте wи. 5Wи чахида гава әwи әw кьрә бәрпьрсийаре мала хwә, Хӧдан бона хатьре Усьв, дӧа һ'әму һәбука мала мьсьри кьр, чаwа кӧ йа малда, ӧса жи йа ә'рде. 6У чи wи һәбу һ'әму дәсте Усьвда һьшт у әw һаш тьштәки мала хwә т'ӧнә бу, пештьри wи нане кӧ дьхwар.

Усьв бәжьн у баледа йәки бәрбьч'ә'в у бәдәw бу. 7Пәй ван йәкар'а, ӧса бу кӧ жьна ахайе wи ч'ә'в бәрда Усьв у готе: «Сәре хwә мьнр'а дайнә». 8Ле әwи т'әхсир кьр у готә жьна ахайе хwә: «Ахайе мьн һаш жь пе т'ӧнә мала wида чи wи щәм мьн һәйә у һ'әму һәбука хwә дайә дәсте мьн. 9Ве маледа жи жь мьн мәзьнтьр кәс т'ӧнә у тьштәк жи әwи жь мьн на-на нәкьрийә пештьри тә, чьмки тӧ жьна wи йи, әзе чаwа ве хьрабийа мәзьн бькьм у ль бәр Хwәде гӧнә бькьм?»[+] 10Әве кӧ һәр р'о аһа дьготә Усьв, ле әwи гӧр'а wе нәдькьр, кӧ әw т'әви wе р'азе йан т'әви wе бә.

11У р'ожәке, гава әw к'әтә мале, кӧ шьхӧле хwә бькә у жь мәрьвед wе мале жи кәсәк нә малда бу, 12һьнге ханьме дәст авитә к'ьнща wи гьрт у гот: «Сәре хwә мьнр'а дайнә». Ле әwи к'ьнща хwә дәсте wева бәрда у р'әви дәрк'әтә дәрва. 13Чахе әwе дина хwә дайе, кӧ әwи к'ьнща хwә дества бәрда у р'әви дәрва, 14әwе гази мәрьвед мала хwә кьрьн, wанр'а гьли кьр у гот: «Һәла дина хwә бьдьне, әви чу ибраник[†] ани кӧ намуса мәр'а бьлизә. Әва һатә щәм мьн, кӧ дәст бавежә мьн, ле мьн бь дәнге бьльнд кьрә qар'ин. 15Әви кӧ бьһист мьн дәнге хwә бьльнд кьр у кьрә qар'ин, к'ьнща хwә ль щәм мьн һьшт у р'әви дәрк'әтә дәрва»[+].

16У әwе к'ьнща wи ль щәм хwә хwәй кьр, һ'әта кӧ хwәйе wе һатә мале. 17Диса әв готьна хwә wәк'ьланд готә wи: «Әw хӧламе ибранийи кӧ тә мәр'а анийә, һатә щәм мьн, кӧ намуса мьнр'а бьлизә. 18Ле гава мьн дәнге хwә бьльнд кьр у кьрә qар'ин, әwи к'ьнща хwә һьшт у р'әви дәрва».

19У гава ахайе wи әв хәбәр жь жьна хwә бьһистьн, кӧ жер'а гьли кьр гот: «Хӧламе тә әв йәк ани сәре мьн». Һерса wи р'абу. 20Ахайе Усьв әw гьрт авитә кәле, wи щийе кӧ гьртийед п'адше гьредайи бун. У әw ль wьр кәледа ма. 21Ле Хӧдан т'әви Усьв бу у һ'ӧба хwәйә амьн да к'ьфше, ӧса кӧ әwи бәр ч'ә'ве сәрwере кәле к'әрәм дит. 22Сәрwере кәле һ'әму гьртийед кәле данә дәсте Усьв. У чь кӧ ль wьр дьһатә кьрьне, әwи дьда кьрьне. 23Сәрwере кәле дина хwә нәдьда wан тьштед дәсте wида, чьмки Хӧдан т'әви wи бу у һ'әму шьхӧле wи Хӧдан жер'а ль һәв дани.

### 40


Усьв кәледа дӧ хәwна шьровәдькә

1У ӧса qәwьми, кӧ пәй ван йәкар'а, шәравдар у нанпеже п'адше Мьсьре, һьндава хwәйе хwә, п'адше Мьсьреда нәһәqи кьрьн. 2Һерса Фьрәwьн ль сәр дӧ wәзиред wи, аwа готи ль сәрwере шәравдар у сәрwере нанпеже wи р'абу 3у әw авитьнә гьртихана кәла мала сәрwере нобәдара, wи щийе кӧ Усьв теда гьрти бу. 4Сәрwере нобәдара Усьв кьрә wәк'иле wан у әwи хьзмәтк'арийа wан дькьр. У әвана һьнәк wәхт гьртиханеда ман.

5У шәвәкеда ван һәр дӧйа, шәравдар у нанпеже п'адше Мьсьре, йед кӧ кәледа гьрти бун, һәр йәки льгора фә'мина хәwна, хәwне хwә дитьн. 6Сьбәһе зу Усьв һатә щәм wан, дина хwә дайе кӧ әwә ва мә'дәкьри нә. 7У әwи жь wан wәзиред Фьрәwьн, йед кӧ мала хwәйе wида т'әви wи гьртиханеда бун пьрси: «Һун чьма иро мьр'уз кьри нә?» 8Wана готә wи: «Мә хәwн дитьнә у кәсәк т'ӧнә кӧ шьровәкә». Усьв wанр'а гот: «Шьровәкьрьн жь Хwәде йә! К'әрәм кьн, мьнр'а бежьн».

9Сәрwере шәравдара хәwна хwә Усьвр'а гьли кьр у гот: «Хәwна мьнда ва йә к'оләкә тьрийе бәр мьн бу, 10ль сәр wе к'оле се ч'ьqьл һәбун, әwе гӧпьк да, гӧлед wе вәбун у гушийед тьрийа гьһиштьн. 11К'аса Фьрәwьн жи дәсте мьнда бу, мьн тьри һьлдан, к'аса Фьрәwьнда гӧһаштьн у к'ас да дәсте Фьрәwьн». 12Усьв готә wи: «Шьровәкьрьна wе әв ә: се ч'ьqьл, әw се р'ож ьн. 13Се р'ожа шунда Фьрәwьне тә бьльнд кә у диса wе тә дайнә ль сәр qӧльха тә у чаwа тӧ щәм wи шәравдар буйи, те диса мина ә'дәте бәре, к'аса Фьрәwьн бьди дәсте wи. 14Ле гава дәргәһәки хере ль сәр тә вәбә, мьн бини бира хwә, qәнщике жи мьнр'а бьки у ль бәр Фьрәwьн мьн бир бини, мьн жь ве мале дәрхи. 15Чьмки р'аст әз жь wәлате ибранийа[†] һатьмә дьзине, ӧса жи вьра мьн тьштәки ӧса нәкьрьбу, кӧ бьк'әтама ве зьндане».

16Сәрwере нанпежа дит, кӧ шьровәкьрьна wи ль wи хwәш һат, готә Усьв: «Хәwна мьнда ва нә се сәлә нане сьпи ль сәр сәре мьн бун, 17сәла лапә жорьнда һәр щур'ә хwарьнед Фьрәwьн һәбун, йед кӧ нанпеж чедькә у тәйрәда жь сәла ль сәр сәре мьн нькӧл дькьрьн дьхwарьн». 18Усьв ле вәгәр'анд у готе: «Шьровәкьрьна wе әв ә: се сәлә, әw се р'ож ьн. 19Се р'ожа шунда Фьрәwьне тә бьльнд кә у тә дар хә, тәйрәдәйе жи тә нькӧл кьн гоште тә бьхwьн».

20Р'ожа сьсийа, кӧ р'ожа буйина Фьрәwьн бу, әwи мәсрәфәк бона һ'әму хӧламед хwә дани у жь нава хӧламед хwә, сәрwере шәравдара у сәрwере нанпежа бьльнд кьрьн[*][+]. 21Сәрwере шәравдара дани ль сәр qӧльха wи у әwи к'ас да дәсте Фьрәwьн, 22ле сәрwере нанпежа дар хьст, чаwа Усьв шьровәкьрьбу[+]. 23Иди Усьв нә к'әтә бира сәрwере шәравдара у әwи әw бир кьр.

### 41


Усьв хәwнед Фьрәwьн шьровәдькә

1У ӧса qәwьми, кӧ дӧ сала шунда Фьрәwьн хәwнәк дит, ва йә әw ль дәве ч'әме Ниле сәкьни бу 2у ва нә һ'әфт ногьнед бәдәwә к'ок жь Ниле дәрк'әтьн у нава qамишада ч'ерийан. 3Пәй wанр'а, дина хwә дайе, ва нә һ'әфт ногьнед дьн жи, һ'ьшколәкийә qав-qавки жь Ниле дәрк'әтьн, щәм wан ногьна ль дәве Ниле сәкьнин, 4у wан ногьнед һ'ьшколәкийә qав-qавки, әw һәр һ'әфт ногьнед бәдәwә к'ок хwарьн, һьнге Фьрәwьн һ'ьшйар бу.

5У ч'ә'ве wи диса чунә ль сәр һәв, әwи щара дӧда хәwн дит, ва йә ль сәр сапәке, һ'әфт сьмбьлед т'ьжи у р'ьнд дәрдьк'әтьн. 6Пәй wанр'а ва йә һ'әфт сьмбьлед валайә жь байе р'оһьлате[*] шәwьти шин бун, 7у wан сьмбьлед вала, әw һәр һ'әфт сьмбьлед т'ьжийә р'ьнд һ'уфи хwә кьрьн. Фьрәwьн һ'ьшйар бу, ва йә хәwн бу.

8Wе сьбәһе дьле Фьрәwьн кӧ нә р'ьһ'әт бу, әwи шанд гази һ'әму к'оч'әка у занәйед Мьсьре кьрьн у хәwнед хwә wанр'а гьли кьрьн, ле кәсәк т'ӧнәбу кӧ әw хәwн Фьрәwьнр'а шьровәкьрана.

9Һьнге сәрwере шәравдара Фьрәwьнр'а хәбәрда у готе: «Иро гӧнәк'арийа мьн һатә бира мьн. 10Wе һьнге гава Фьрәwьн һерса хwә ль сәр хӧламед хwә р'акьр, әз авитьмә гьртихана мала сәрwере нобәдара, т'әви сәрwере нанпежа. 11Мьн у wи шәвәкеда хәwн дитьн, мә һәр йәки ль гора фә'мина хәwна хwә, хәwн дитьн. 12Ль wьр хортәки ибрани[†] т'әви мә һәбу, әw хӧламе сәрwере нобәдара бу, мә хәwнед хwә wир'а гьли кьрьн, әwи мәр'а шьровәкьрьн, хәwнед мә һәр йәки әwи р'аст мәр'а шьровәкьрьн. 13Әwи чаwа мәр'а шьровәкьрьн, ӧса жи бу, әз вәгәр'ийамә ль сәр qӧльхе хwә, ле әwе дьн һатә дархьстьне».

14Һьнге Фьрәwьн шандә пәй Усьв. Әw бь ләз жь зьндане дәрхьстьн, р'уйе хwә кӧр' кьр, к'ьнщед хwә гӧһастьн у һатә щәм Фьрәwьн. 15Фьрәwьн готә Усьв: «Мьн хәwн дитийә, ле кәсәк т'ӧнә кӧ бькарьбә мьнр'а шьровәкә, мьн бьһистийә кӧ дьбежьн: тӧ хәwна дьбьһейи у шьровәдьки». 16Усьв ль Фьрәwьн вәгәр'анд у готе: «Әв һ'ӧньре мьн нинә, ле Хwәдейе щабәкә хер бьдә Фьрәwьн». 17Фьрәwьн Усьвр'а гот: «Мьн хәwн дит: ва йә әз ль дәве Ниле сәкьни бум, 18ва нә һ'әфт ногьнед бәдәwә к'ок жь Ниле дәрк'әтьн у нава qамишада ч'ерийан. 19Пәй wанр'а, мьн дина хwә дайе, ва нә һ'әфт ногьнед дьн жи, жар, һ'ьшколәки у qав-qавки, кӧ мьн т'әмамийа wәлате Мьсьреда йед мина wан ӧса һ'ьшколәки нәдитьнә, 20у wан ногьнед һ'ьшколәкийә qав-qавки, әw һәр һ'әфт ногьнед пешийейә к'ок хwарьн. 21Әw чунә зькед wан у qәт к'ьфш жи нәдьбу кӧ әw чунә зькед wан, әw ӧса жи һ'ьшколәки ман мина бәре. У әз һ'ьшйар бум. 22У диса хәwн дит, ва йә ль сәр сапәке һ'әфт сьмбьлед т'ьжи у р'ьнд дәрдьк'әтьн. 23Пәй wанр'а һ'әфт сьмбьлед һ'ьшк у валайә жь байе р'оһьлате шәwьти шин бун, 24у wан сьмбьлед вала, әw һәр һ'әфт сьмбьлед т'ьжийә р'ьнд һ'уфи хwә кьрьн. Мьн к'оч'әкар'а гьли кьр, ле кәсәки мьнр'а шьровәнәкьр».

25Һьнге Усьв готә Фьрәwьн: «Хәwнед Фьрәwьн йәк ьн. Тьште кӧ Хwәдейе бькә, әw ә'лами Фьрәwьн кьрийә. 26Әw һәр һ'әфт ногьнед р'ьнд, әw һ'әфт сал ьн, ӧса жи әw һәр һ'әфт сьмбьлед р'ьнд, һ'әфт сал ьн, әв хәwн йәк ьн. 27Әw һәр һ'әфт ногьнед һ'ьшколәкийә у qав-qавки, кӧ пәй wанр'а дәрк'әтьн, әw һ'әфт сал ьн у әw һәр һ'әфт сьмбьлед валайә жь байе р'оһьлате шәwьти, әw һәр һ'әфт салед хәлайе нә. 28Әз ве йәке дьбежьмә Фьрәwьн, wәки Хwәде тьште кӧ wе бькә, нишани Фьрәwьн кьрийә. 29Ва йә, һ'әфт сале бен, кӧ т'әмамийа wәлате Мьсьре wе т'ер у т'ьжи бә. 30Ле пәй wан салар'а, wе һ'әфт сала бьбә хәлайи у һ'әму т'ер у т'ьжибуна wәлате Мьсьре wе бе биркьрьне. Хәлайе wәлет даqӧртинә. 31У wе ӧса бә, кӧ жь дәст wе хәлайа кӧ wе пәйр'а бе, әw т'ер у т'ьжибуна wәлет иди нәйе биранине. Чьмки хәлайе гәләки гьран бә. 32Ле хәwна кӧ Фьрәwьнр'а дӧ щара һатийә wәк'ьландьне, те һ'әсабе, кӧ әв йәк алийе Хwәдеда ә'сәйикьри йә у Хwәде wе зутьрәке бькә. 33Бьра ньһа Фьрәwьн мәрьвәки билан у сәрwахт бьбинә у wи дайнә ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре. 34Бьра Фьрәwьн ве йәке бькә, бәрпьрсийар дайнә ль сәр wәлет у нава ван һ'әфт салед т'ер у т'ьжида, жь һ'әму дәрәмәтед wәлате Мьсьре жь пенща йәки бьстиньнә. 35У бьра һ'әму хӧрәкед нава ван салед qәнщда кӧ wе бен т'оп кьн, у бьн дәсте Фьрәwьнда гәньм бьдьнә сәрһәв у бажарада хӧрәк хwәй кьн, 36wәки хӧрәк к'исе wәлетда һәбә, бона wан һ'әфт салед хәлайейә кӧ wе wәлате Мьсьреда бьбә, кӧ wәлат жь хәлайе qьр' нәбә».

37Әв йәк ль Фьрәwьн у һ'әму хӧламед wи хwәш һат. 38Фьрәwьн готә хӧламед хwә: «Һун дькарьн мәрьвәки мина ви бьбиньн, кӧ Р'ӧһ'е Хwәде[*] теда бә?» 39Һьнге Фьрәwьн готә Усьв: «Хwәде кӧ әв йәк ль бәр тә вәкьрийә, билан у сәрwахте мина тә т'ӧнәнә. 40Тӧ ль сәр мала мьнр'а бә, т'әмамийа щьмә'та мьн жи гӧһдарийа готьнед дәве тә бькә, әз т'әне т'әхте хwәда жь тә мәстьр бьм»[+]. 41У Фьрәwьн сәрда зедә кьр у готә Усьв: «Ва әз тә датиньмә ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре». 42Һьнге Фьрәwьн гӧстила мора хwә жь т'ьлийа хwә дәрхьст, кьрә т'ьлийа Усьв, к'ьнщед к'ьтани зьрав лекьрьн у зьнщирәкә зер'ин авитә стуйе wи[+]. 43Әw ль ә'рәба хwәйә дӧда да сийаркьрьне у пешиа wи бь дәнге бьльнд дькьрьнә гази: «Чок бьдьн!» У әw дани ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре. 44Фьрәwьн готә Усьв: «Әз Фьрәwьн ьм, бейи тә т'ӧ кәс, т'әмамийа wәлате Мьсьреда нькарьбә дәсте хwә йан ньге хwә бьльнд кә». 45Фьрәwьн наве Усьв дани Сафьнат'-Панеа у Аснат'а qиза Поти-Пәрайе т'әреqе бажаре Оне да wи. Усьв р'абу ль wәлате Мьсьре бьгәр'ә[+]. 46Усьв си сали бу, гава әw ль бәр Фьрәwьн п'адше Мьсьре сәкьни. Усьв жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт, ль т'әмамийа wәлате Мьсьре гәр'ийа.

47Wан һ'әфт салед т'ер у т'ьжитийеда, ә'рде гәләк дәрәмәт да. 48Әwи һ'әму хӧрәкед wан һ'әфт салед кӧ ә'рде Мьсьре дьда, да сәр һәв, у әw хӧрәк бажарада щи-wар кьрьн, һәр хӧрәкед жь ә'рде дор у бәред бажара, нава wанда щи-wар кьрьн. 49Усьв мина qума бә'ре, һаqаси гәләк гәньм лод кьр, ӧса кӧ иди һ'әсаб нәкьрьн, чьмки нәдьһатә һ'әсабе.

50Бәри һатьна салед хәлайе, Усьвр'а дӧ кӧр' бун. Әвана Аснат'а qиза Поти-Пәрайе т'әреqе бажаре Оне жер'а анин. 51Усьв наве кӧр'е хwәйи ньхӧри дани Мьнашә[*] у гот: «Чьмки Хwәде һ'әму дәрд-кӧле мьн у мала баве мьн жь бира мьн дәрхьстьн». 52Наве йе дӧда дани Әфрайим[*] у гот: «Чьмки Хwәде wи wәлате зәлулийа мьнда, бәдәна мьн шин кьр».

53Әw һәр һ'әфт салед wәлате Мьсьредайә т'ер у т'ьжийе дәрбаз бун, 54у әw һәр һ'әфт салед хәлайе дәстпекьрьн, чаwа кӧ Усьв готьбу. Һ'әму wәлатада бу хәлайи, ле т'әмамийа wәлате Мьсьреда нан һәбу[+]. 55Гава бьр'чибун к'әтә т'әмамийа wәлате Мьсьре, щьмә'те бона нан һәwара хwә Фьрәwьн дани. Фьрәwьн готә һ'әму мьсьрийа: «Һәр'ьнә щәм Усьв, чь wәр'а бежә бькьн». 56Т'әмамийа р'уйе ә'рде бу хәлайи, Усьв һ'әму ә'мбар вәкьрьн у фьротә мьсьрийа. Хәлайи wәлате Мьсьреда гьран бу. 57У жь т'әмамийа т'опа дьне дьһатьнә Мьсьре, жь Усьв гәньм дьк'ьр'ин, чьмки ль сәр т'әмамийа р'уйе ә'рде хәлайи гьран бьбу.

### 42


Аqуб кӧр'ед хwә дьшинә Мьсьре

1Аqуб бьһист кӧ ль Мьсьре гәньм һәйә у Аqуб готә кӧр'ед хwә: «Һун чь ч'ә'ве һәв дьньһер'ьн?» 2Готә wан: «Аwа мьн бьһистийә кӧ ль Мьсьре гәньм һәйә, бәржери ль wьр бьн у жь wьр мәр'а бьк'ьр'ьн, кӧ әм бьжин нәмьрьн». 3Дәһә бьрайед Усьв бәржер чунә Мьсьре, кӧ гәньм бьк'ьр'ьн. 4Ле Аqуб бьрайе Усьв Бьнйамин, т'әви бьрайед wи нә шанд, дьгот: «Бәлки qәзик бе сәре wи». 5Кӧр'ед Исраел[†] һатьбун гәньм бьк'ьр'ьн, т'әви йед майинә һати, чьмки ль wәлате Кәнанеда[†] хәлайи бу.

6Усьв хwәха сәрwере wи wәлати бу. Әwи хwәха жи хӧрәк дьфьротә т'әмамийа щьмә'та wәлет. Бьрайед Усьв һатьн у ль бәр wи дәвәр'уйа чунә ә'рде[+]. 7Усьв бьрайед хwә кӧ дитьн әwи әw нас кьрьн. Ле хwә ӧса да к'ьфше йане әw wан нас накә, т'әви wан һерс хәбәрда у готә wан: «Һун жь к'ӧ һатьнә?» Wана гот: «Әм жь wәлате Кәнане бона хӧрәк к'ьр'ине һатьнә». 8Усьв бьрайед хwә нас кьрьн, ле wана әw нас нәкьрьн. 9Һьнге Усьв әw хәwнед кӧ ль сәр wан дитьбун бир анин у готә wан: «Һун щә'сус ьн, һун һатьнә кӧ щики сьстийа ви wәлати бьбиньн»[+]. 10Wана готә wи: «На хwәйе мә, хӧламед тә һатьнә кӧ хӧрәк бьк'ьр'ьн». 11Әм һ'әму кӧр'ед бавәки нә, әм мәрьвнә ширһ'әлал ьн, хӧламед тә нә щә'сус ьн. 12Әwи готә wан: «На, һун һатьнә кӧ щики сьстийа wәлет бьбиньн». 13Wана гот: «Әм хӧламед тә, донздәһ бьра нә, wәлате Кәнанеда кӧр'ед бавәки нә, йе бьч'ук ньһа ль щәм баве мә йә, ле йәк жи иди т'ӧнә». 14Усьв готә wан: «Һәма әв ә кӧ мьн готә wә: ‹Һун щә'сус ьн!› 15Һуне бь ве йәке бенә щер'ьбандьн: Әз сәре Фьрәwьн кьм, һун жь вьр дәрнак'әвьн һ'әта кӧ бьрайе wәйи бьч'ук нәйе ве дәре. 16Жь нав хwәда йәки бьшиньн, бьра һәр'ә бьрайе wә бинә, ле һуне гьрти бьн, кӧ аһа готьнед wә бенә щер'ьбандьне, wанда р'асти һәйә йан на. Ле һәгәр на. Әз сәре Фьрәwьн кьм: ‹Һун щә'сус ьн!›» 17Се р'ожа әw авитьнә гьртихана кәле.

18Р'ожа сьсийа Усьв готә wан: «Аһа бькьн кӧ һун сах бьминьн, чьмки әз жь Хwәде дьтьрсьм. 19Һәгәр һун мәрьвнә ширһ'әлал ьн, бьра жь бьрайед wә йәк ве мала кӧ һун теда гьрти нә, бьминә, ле йед майин гәньм хәлайа мала хwәр'а бьгьһиньн, 20бьрайе хwәйи бьч'ук жи мьнр'а биньн, wәки готьна wә р'аст дәре у һун нәмьрьн». Wана ӧса жи кьр. 21У һьнге һәвр'а готьн: «Бь р'асти әм һьндава бьрайе хwәда гӧнәк'ар ьн, чьмки мә тә'ли-тәнгийа wи дит, гава ль бәр мә лава-диләк дькьр, ле мә гӧһ нәдайе, ләма жи әв тә'ли-тәнги те сәре мә». 22Р'убен ль wан вәгәр'анд у гот: «Мьн wәр'а нәдьгот: ‹Һьндава кӧр'ькда гӧна нәкьн?› Ле wә гӧр'а мьн нәкьр, ньһа хуна wи жь мә те хwәстьне»[+]. 23Wана ньзанәбун, кӧ Усьв wан фә'м дькә, чьмки пе т'әрщьмәкьр wанр'а хәбәр дьда. 24Усьв жь wан дур к'әт, гьрийа. Диса ль сәр wанда вәгәр'ийа, т'әви wан хәбәрда у жь нава wанда Шьмһ'ун гьрт, ль бәр ч'ә'ве wан әw гьреда. 25Усьв фәрман кьр, кӧ баред wан гәньм дагьрьн, у п'әре wан һәр кәси текьнә т'ер'ед wан, нане р'е жи wанр'а дайньн. Ӧса жи һатә кьрьне. 26Wана гәньме хwә ль к'әред хwә бар кьрьн у жь wьр чун. 27К'арвансәреда йәки жь wан т'ер'а хwә вәкьр, кӧ кайе бьдә к'әре хwә, дина хwә дайе ва йә п'әре wи ль сәр дәве т'ер'е йә. 28У әwи готә бьрайед хwә: «П'әре мьн ль мьн вәгәр'андьнә, ва йә әw вьр т'ер'а мьн дайә». Һьнге дьле wан нава wанда р'ьщьфи у бь тьрс һәвр'а готьн: «Хwәде әв чь ани ль сәре мә?»

29Әw һатьнә wәлате Кәнане, щәм баве хwә Аqуб у һәр тьште кӧ һатьбу ль сәре wан, т'әв гьликьрьн у готьне: 30«Мәрьв кӧ хwәйе wи wәлати йә мәр'а һ'ьшк хәбәрда, әм данинә дәwса щә'сусед wәлет. 31Мә wир'а гот: ‹Әм мәрьвнә ширһ'әлал ьн, әм нә щә'сус ьн. 32Әм донздәһ бьранә, кӧр'ед бавәки нә, ле йәк жи иди т'ӧнә, ле йе бьч'ук ньһа ль wәлате Кәнане щәм баве мә йә›. 33Wи мәрьве хwәйе wи wәлати мәр'а гот: ‹Әзе бь ве йәке бьзаньбьм кӧ һун мәрьвнә ширһ'әлал ьн, бьраки хwә щәм мьн бьһельн, ле һун бона хәлайа мала хwә, хӧрәк һьлдьн һәр'ьн. 34Ле бьрайе хwәйи бьч'ук мьнр'а биньн, wәки әз бьзаньбьм, кӧ һун нә щә'сус ьн, ле мәрьвнә ширһ'әлал ьн, әзе бьрайе wә бьдьмә wә, һуне жи бькарьбьн ви wәлатида т'ӧщарәтийе бькьн›».

35Гава wана т'ер'ед хwә вала дькьрьн, дина хwә дане wе к'иське п'әре wан һәр кәси жи т'ер'ед wанда нә. Wан у бавед хwәва, гава әw к'иськед п'әред хwә дитьн, тьрсийан. 36Һьнге баве wан, Аqуб готә wан: «Wә дәсте мьн жь кӧр'ед мьн кьрьн, Усьв т'ӧнә, Шьмһ'ун т'ӧнә у Бьнйамин жи дьхwазьн жь мьн бьстиньн, әв һ'әму те сәре мьн!» 37Р'убен баве хwәр'а хәбәрда у гот: «Һәгәр әз wи нәйньм нәдьмә тә, тӧ ван һәр дӧ кӧр'ед мьн бькӧжә, к'а әwи бьдә дәсте мьн у әзе wи пашда биньм бьдьмә тә». 38Ле Аqуб гот: «Кӧр'е мьне т'әви wә бәржер найе, чьмки бьрайе wи мьрийә у әw т'әне майә, һәгәр wе р'ийа кӧ һун теда дьчьн qәзик бе сәре wи, һьнге һуне п'ор'е мьни сьпи, бь к'әдәр бькьнә Дийаре Мьрийа».

### 43


Бьра Бьнйамин т'әви хwә дьбьнә Мьсьре

1Хәлайе зор ль wәлет кьр. 2Гава гәньме жь Мьсьре анибун, хwарьн хьлаз кьрьн, баве wан готә wан: «Диса вәгәр'ьн бона мә һьнәк хӧрәк бьк'ьр'ьн». 3Ле Щьһуда ле вәгәр'анд у готе: «Әwи мәрьви гьлийе т'ам да дәсте мә у гот: ‹Һәгәр бьрайе wә т'әви wә нибә, р'уйе wә ль р'уйе мьн нәк'әвә›. 4Һәгәр те бьрайе мә т'әви мә бьшини, әме бәржер бьн тәр'а хӧрәк бьк'ьр'ьн, 5ле һәгәр тӧ нәшини, әм бәржер начьн. Чьмки әwи мәрьви мәр'а гот: ‹Һәгәр бьрайе wә т'әви wә нибә, р'уйе wә ль р'уйе мьн нәк'әвә›». 6Исраел[†] гот: «Чьма wә әв нәһәqи мьнр'а кьр: готә wи мәрьви кӧ бьраки wәйи дьн жи һәйә?» 7Wана гот: «Әwи мәрьви һ'але мә, һ'але пьсмамед мә бь һур-гьли пьрси гот: ‹Баве wә һе сах ә? Бьрайе wә диса һәнә?› Мә жи щаба ван пьрса да wи. Мә чь заньбу кӧ әwе бежә: ‹Бьрайе хwә бәржер биньн›?» 8Щьһуда баве хwә Исраелр'а гот: «Кӧр'ьк т'әви мьн бьшинә, әм р'абьн һәр'ьн, wәки әм сах бьминьн, нә әм бьмьрьн нә тӧ, нә жи зар'окед мә. 9Әз щабдарийа бона wи һьлдьдьмә ль сәр хwә, тӧ wи жь дәсте мьн бьхwазә, һәгәр әз wи нәйньм нәдьмә тә у ль бәр тә нәдьмә сәкьнандьне, т'әмамийа ә'мьре хwәда әз ль бәр тә гӧнәк'ар бьм. 10Һәгәр мә дәрәнги нәхьста, әм ньһа щара дӧда ле вәгәр'ийа бун». 11Баве wан Исраел wанр'а гот: «Һәгәр ӧса йә, ньһа аһа бькьн, т'әви хwә р'әзед башә ви wәлати хwәр'а һьлдьн у wи мәрьвир'а п'ешк'еш бәржер бьбьн, һьнәк мәлһ'әм, һьнгьв, бьһарәт[†], зьмьр[†], фьстәq у бәһив. 12Т'әви хwә жи дӧбарә п'әра һьлдьн, wан п'әред кӧ ль сәр дәвед т'ер'ед wә дани пашда һатьнә, бь дәстед хwә пашда бьбьн, дьбә кӧ шаш кьрьбьн, 13р'абьн бьре хwә һьлдьн у диса вәгәр'ьн щәм wи мәрьви. 14Бьра Хwәдейе Һәри Зор, бьдә wә кӧ һун ль бәр wи к'әрәме бьбиньн, wәки әw бьре wәйи дьн у Бьнйамин ль wә вәгәр'инә. Ле һәгәр әз дәсте хwә жь wан кӧр'ед хwә бькьм жи, бьра бекӧр' бьм».

15У вана әв п'ешк'еш у дәсте хwәда жи дӧбарә п'әрә, ӧса жи Бьнйамин һьлдан р'абун бәржери Мьсьре бун у ль бәр Усьв сәкьнин. 16Гава Усьв Бьнйамин т'әви wан дит, готә wәк'иле мала хwә: «Ван мәрьва бьбә мале, гошти сәржекә у һазьр кә, чьмки әwе фьравине т'әви мьн бьхwьн». 17У wи мәрьви, Усьв чаwа готьбуйе, ӧса жи кьр, әw мәрьв бьрьнә мала Усьв. 18Әв мәрьвана тьрсийан, кӧ әw бьрьнә мала Усьв һьнге готьн: «Бәре пешьн әм бона wан п'әред т'ер'ед хwәда тенә бьрьне, кӧ һ'ьщуми ль сәр мә бькә, ль сәр мәда бьгьрә мә бькә хӧлам, ӧса жи к'әред мә». 19Һьнге әw незики wи мәрьве wәк'иле мала Усьв бун у бәр дәре мале wир'а хәбәрдан, 20у готьне: « Хwәйе мә, щара пешьн әм бәржер һатьн кӧ хӧрәк бьк'ьр'ьн, 21гава әм гьһиштьнә к'арвансәрәке, мә т'ер'ед хwә вәкьрьн, мә дина хwә дайе, ва йә п'әре мә һәр кәси, wәкә к'ашед хwә, ль сәр дәве т'ер'ед мә бун. Мә бь дәсте хwә әw пашда анинә. 22У сәрда жи мә т'әви хwә диса п'әрә бәржер анинә, бона хӧрәк бьк'ьр'ьн. Әм ньзаньн к'е п'әред мә кьрьбунә т'ер'ед мә». 23Әwи гот: «Ә'дьл бьн, нәтьрсьн, Хwәдейе wә у Хwәдейе баве wә хьзнә т'ер'ед wәда да wә, wә п'әред хwә данә мьн» һьнге Шьмһ'ун дәрхьст ани щәм wан. 24Wәк'ил әw мәрьвана бьрьнә мала Усьв у ав да wан ньгед хwә шуштьн, к'әред wан альфкьрьн. 25Wана жи п'ешк'ешед хwә бона һатьна Усьвә нивро һазьр кьрьн, чьмки әw пе һ'әсийа бун, кӧ әwе ль wьр нен бьхwьн. 26Гава Усьв һатә мале, wана п'ешк'ешед дәсте хwәда анинә мале данә wи у һ'әта ә'рде ль бәр wи дәвәр'уйа чун. 27Усьв һ'ал-wәхте wан пьрси у гот: «Сьһ'әта каләмере баве wә, бона әwи кӧ wә мьнр'а гьли кьр, чаwа йә? Әwи һе сах ә?» 28Wана гот: «Хӧламе тә, баве мә һе сах ә, әwи һе ль сәр сьһ'әт у qәwата хwә йә». У ль бәр wи дәвәр'уйа чун, qәдьр кьрьн. 29Һьнге Усьв сәре хwә бьльнд кьр, кӧр'е дийа хwә, бьре хwә Бьнйамин дит у гот: «Әв ә бьре wәйи бьч'ук, бона к'ижани wә мьнр'а гьли кьр?» У гот: «Бьра Хwәде тә хwәй кә, лаwо!» 30Усьв бь ләз дәрк'әтә дәрва, чьмки бона бьре агьр дьла к'әтьбу у к'әтә ода һьндӧр' у ль wьр гьрийа. 31Р'уйе хwә шушт у дәрк'әтә дәрва, хwә гьрт у гот: «Нан дайньн». 32Wир'а башqә, wанр'а башqә у wан мьсьрийар'а жи, йед кӧ т'әви wан дьхwарьн башqә данин. мьсьрийа т'әви ибранийа[†] нан нә дьхwар, чьмки бона мьсьрийа әв йәк һ'әрами бу[+]. 33У бьра бәр wи р'уньштьн, йе ньхӧри льгора ньхӧртийа хwә, йе бьч'ук ль гора бьч'уктийа хwә, ван мәрьва һәвдӧ дьньһер'ин у ә'щебмайи мабун. 34Усьв жь хwарьна ль бәр хwә дьшанд дькьрә ль бәр wан, ле п'ара Бьнйамин жь п'ара йед дьн пенщ щара зедәтьр бу. Вана готьна тә вәхwарьн у т'әви Усьв к'ефхwәш бун.

### 44

1Усьв ә'мьр ль wәк'иле мала хwә кьр у гот: «Т'ер'ед ван мәрьва чьqаси кӧ әw дькарьн бьбьн хӧрәква дагьрә у п'әре һәр кәси жи дайнә ль сәр дәве т'ер'ед wан, 2ле к'аса мьн, к'аса зивин, т'әви п'әре хӧрәк дайнә ль сәр дәве т'ер'а йе һәри бьч'ук». Әwи wәкә готьна Усьв кьр. 3Сьбәһ кӧ зәлал бу, әw мәрьвана һатьнә вәр'екьрьне, әw у к'әред wан. 4Әwана жь бажер чун, ле һе дур нәк'әтьбун, гава Усьв готә wәк'иле мала хwә: «Р'абә пар'а пәй wан мәрьва к'әвә, хwә wанр'а бьгьһинә у wанр'а бежә: ‹Wә чьма жь бәр qәнщийева хьраби кьр? 5Чьма к'аса мьнә зивин дьзи[*]? Әва нә әw ә, йа кӧ хwәйе мьн пе вәдьхwә у пе wе жи дьньһер'и? Wә әв йәк кьрә хьраби›». 6Wәк'ил хwә ль wанр'а гиһанд у әв хәбәред Усьв wанр'а готьн. 7Wана wир'а гот: «Чьма хwәйе мьн тьштед һа дьбежә? Һаша жь хӧламед тә, кӧ әw тьште ӧса бькьн! 8Аwа мә кӧ әw п'әред ль сәр дәве т'ер'ед хwә дитьн, жь wәлате Кәнан[†] анин данә тә, иди wе чаwа бә, кӧ әм жь мала хwәйе тә зив йан зер' бьдьзьн? 9Щәм к'ижан хӧламед тә әw дәрк'әвә, бьра әw бе кӧштьне у әм жи бьбьнә хӧламед хwәйе хwә». 10Әwи гот: «П'ак, wә чаwа гот бьра ӧса бә, щәм к'ижани әw дәре бьра әw мьнр'а бьбә хӧлам, ле һун бесущ бьн». 11Аwа һәр йәки зу-зу т'ер'а хwә дани ә'рде у һәр йәки т'ер'а хwә вәкьр. 12Wәк'ил жь т'ер'а йе мәзьнда дәстпекьр гәр'ийа һ'әта йе бьч'укда хьлаз кьр, к'ас т'ер'а Бьнйаминда дит. 13Һьнге wана к'ьнще хwә qәлаштьн, һәр йәки к'әре хwә бар кьр у вәгәр'ийанә бажер.

14Щьһуда бьрайед хwәва һатьнә мала Усьв, әwи һе ль wьр бу у дәвәр'уйа ль бәр wи чунә ә'рде. 15Усьв готә wан: «Wә әв чь кьр? Wә ньзаньбу кӧ мәрьвәки мина мьн р'ә'мьлдарийе wе бькә?» 16Щьһуда гот: «Әм чь бежьнә хwәйе хwә? Әм чь бежьн? Йан әм чаwа хwә р'успи кьн? Хwәде нәһәqийа хӧламед тә ә'йан кьр, ва йә әм хӧламед хwәйе хwә нә, һьн әм, һьн жи әwи кӧ к'ас жь щәм wи дәрк'әт». 17Усьв гот: «Һаша жь мьн кӧ әз ве йәке бькьм! Әwи кӧ к'ас жь щәм wи дәрк'әт, бьра әw т'әне мьнр'а бьбә хӧлам, ле һун бь хер у сьламәт һәвраз сәр баве хwәда һәр'ьн».


Щьһуда бона Бьнйамин лава дькә

18Һьнге Щьһуда чу незик у готе: «Хwәйе мьн, изьна тә һәбә, бьра хӧламе тә гьлики бежә хәбәрәке бьгьһинә гӧһе хwәйе хwә у һерса тә ль сәр хӧламе тә р'анәбә, чьмки тӧ йәки мина Фьрәwьн и. 19Хwәйе мьн жь хӧламед хwә пьрсибу готьбу: ‹Бав йан бьре wә һәнә?› 20Һьнге мә хwәйе хwәр'а гот: ‹Бавәки мәйи каләмер һәйә у кӧр'әки wийи бьч'уки калтийа wида буйи һәйә, бьре wийи деда мьрийә, т'әне әw жь дийа хwә майә у баве wи, wи һ'ьз дькә›[+]. 21Тә хӧламед хwәр'а гот: ‹Әwи бәржер биньнә щәм мьн, кӧ әз wи бь ч'ә'ва бьбиньм›. 22Мә һьнге хwәйе хwәр'а гот: ‹Әw кӧр'ьк нькарә жь баве хwә бьqәтә, гава әw жь баве хwә бьqәтә, баве щандә›. 23Ле тә хӧламед хwәр'а гот: ‹Һәгәр һун бьрайе хwәйи бьч'ук т'әви хwә бәржер нәйньн, щарәкә дьн р'уйе wә р'уйе мьн нәк'әвә›. 24У гава әм һәвраз чунә щәм хӧламе тә, баве мьн, әw готьнед хwәйе хwә, мә wир'а гьли кьрьн. 25Гава баве мә гот: ‹Р'абьн диса вәгәр'ьн бона мә һьнәк хӧрәк бьк'ьр'ьн›. 26Һьнге мә гот: ‹Әм нькарьн бәржер һәр'ьн. Ле һәгәр бьрайе мәйи бьч'ук т'әви мә бе, әме һьнге бәржер һәр'ьн, чьмки әм нькарьн р'уйе wи мәрьви бьбиньн, һ'әта бьрайе мәйи бьч'ук т'әви мә нәйе›. 27Хӧламе тә, баве мьн готә мә: ‹Һун заньн жьна мьн дӧ кӧр' мьнр'а анин, 28йәк жь дәсте мьн чу у мьн гот: «Р'асти әw һатийә дьр'андьне» у һ'әта ньһа мьн әw нәдитийә. 29Ле wәки һун әви жи, жь бәр ч'ә'ве мьн дәрхьн бьбьн у qәзик бе сәре wи, һуне п'ор'е мьни сьпи, дәрд-кӧлава бькьнә Дийаре Мьрийа›. 30Һәгәр ньһа әз һәр'ьмә щәм хӧламе тә, баве хwә, кӧр'ьке wи нә т'әви мә бә, ә'мьре wи кӧ ә'мьре wива гьредайи йә, 31гава бьбинә кӧ кӧр'ьке wи т'ӧнә, wе щандә у хӧламед тә, wе баве хwәйи хӧламе тә, wи п'ор'ед сьпи бь к'әдәр бькьнә Дийаре Мьрийа. 32Чьмки әз, хӧламе тә щәм баве хwә бумә щабдаре кӧр'ьке wи у мьн готийе: ‹Һәгәр әз wи нәйньм нәдьмә тә, әз т'әмамийа ә'мьре хwәда ль бәр баве хwә гӧнәк'ар бьм›. 33Аwа әз ньһа т'әwаqә жь тә дькьм, бьра әз, хӧламе тә дәwса wи кӧр'ьки хwәйе хwәр'а бьбә хӧлам, кӧр'ьк бьра т'әви бьрайед хwә һәвраз һәр'ә. 34Чьмки, әзе чаwа р'абьм һәвраз һәр'ьмә щәм баве хwә, һәгәр кӧр'ьк нә т'әви мә бә? Нәбә кӧ әз wе qәзийа кӧ бе сәре баве мьн бьбиньм».

### 45


Усьв хwә дьда ә'йанкьрьне

1Һьнге Усьв нькарьбу хwә зәфт кьра, ль бәр һ'әмуйед кӧ щәм wи сәкьнибун кьрә qир'ин: «Һ'әму мәрьва жь щәм мьн дәрхьн!» Кәсәки хәриб щәм wи нәма, гава Усьв хwә бьрайед хwәва да наскьрьне. 2Кур'ин к'әте гьрийа, мьсьрийа бьһист, әв дәнг гьһиштә мала Фьрәwьн жи. 3Усьв готә бьрайед хwә: «Әз Усьв ьм. Баве мьн һе сах ә?» Ле бьрайед wи нькарьбун щаба wи бьдана, чьмки ль бәр wи бьбунә кәвьр мабун. 4Усьв готә бьрайед хwә: «К'әрәм кьн, wәрьнә незик», әw жи чунә щәм у wи гот: «Әз бьрайе wә Усьв ьм, йе кӧ wә фьротә Мьсьре. 5Ле ньһа бәр хwә нәк'әвьн у ль wә чәтьн нәйе, кӧ wә әз фьротьмә вьра, чьмки Хwәде әз бәри wә шандьмә вьра, бона хwәйкьрьна жийина wә. 6Чьмки әва дӧ салед хәлайинә ль сәр дьне, ле һе пенщ сал жи һәнә, кӧ wе вәдан у дьруне нәбә. 7Хwәде әз бәри wә шандьм, wәки ль сәр дьне к'ока wә бьһелә у жийина wә бь азайикә мәзьн хwәй кә. 8Аwа, йе кӧ әз шандьмә вьра һун нибун, ле Хwәде бу, әwи әз кьрьмә баве Фьрәwьн у хwәйе т'әмамийа мала wи, ӧса жи сәрwере т'әмамийа wәлате Мьсьре. 9Ньһа р'абьн зу һәвраз һәр'ьнә щәм баве мьн у жер'а бежьн: ‹Кӧр'е тә Усьв аһа дьбежә: «Хwәде әз кьрьмә хwәйе т'әмамийа Мьсьре, нәсәкьнә зу бәржер wәрә щәм мьн. 10Те т'опрахе Гошәнеда незики мьн бьмини, т'әви кӧр'ед хwә, кӧр'ед кӧр'ед хwә, пәз у дәwаред хwә у һ'әму һәбука хwәва»›. 11Әзе wьр тә т'ер кьм, чьмки һе пенщ салед хәлайе һәнә, wәки тӧ, мала хwә у һәбука хwәва т'ӧнәбуне нәбини. 12Ва йә, ч'ә'ве wә у ч'ә'ве бьрайе мьн Бьнйамин дьбиньн, кӧ дәве мьн ван тьшта wәр'а дьбежьн. 13Дәрһәqа т'әмамийа р'умәта мьнә Мьсьреда у һәр тьште кӧ wә дит баве мьнр'а гьликьн у зу баве мьн бәржер биньнә вьр». 14Хwә авитә стӧкӧра Бьнйамин у гьрийа. Бьнйамин жи сәр стӧкӧра wида гьрийа. 15Чу р'уйе һ'әму бьрайед хwә у сәр wанда дьгьрийа. Пәй ве йәкер'а бьрайед wи пер'а хәбәрдан.

16Дәнг гьһиштә мала Фьрәwьн, кӧ бьрайед Усьв һатьнә. Әв йәка ль Фьрәwьн у хӧламед wи хwәш һат. 17Фьрәwьн готә Усьв: «Бежә бьрайед хwә: ‹Бьра аһа бькьн: Һ'әйwанед хwә бар кьн у һәр'ьнә wәлате Кәнане[†], 18у баве хwә, нәфәред хwә һьлдьн у wәрьнә щәм мьн. Әзе wәлате Мьсьреда щийе һәри qәнщ бьдьмә wә у һуне жь хер-бәрәк'әта wәлет бьхwьн›. 19Әз ә'мьр ль тә дькьм кӧ wанр'а бе готьне: ‹Бьра аһа бькьн: Жь wәлате Мьсьре бона зар'окед хwә у жьнед хwә ә'рәба хwәр'а һьлдьн у һәр'ьн баве хwә һьлдьн у бен. 20Бьра ч'ә'ве wә һур-муред wәда нәминә, чьмки һ'әму хер-хьзна wәлате Мьсьре йа wәйә›».

21Кӧр'ед Исраел[†] ӧса жи кьрьн. Усьв ль гора ә'мьре Фьрәwьн ә'рәбә данә wан у нане р'ийа wан да wан. 22Һәр йәки жь wан дәстә к'ьнщ да wан, ле сесьд зив у пенщ дәст к'ьнщ данә Бьнйамин. 23Баве хwәр'а жи, дәһә к'әред хер-хьзна Мьсьрева баркьри у дәһә к'әред ме жи гәньм, нан у хӧрәква баркьри бона р'ийа баве хwә шанд. 24Гава бьрайед хwә шандьн, әw р'ек'әтьн, әwи гот: «Р'ева шәр' нәкьн».

25Әw жь Мьсьре һәвраз чун у һатьнә wәлате Кәнане, щәм баве хwә Аqуб. 26У wир'а гьли кьрьн готьн: «Усьви һе сах ә! Бәле! Әw сәрwере т'әмамийа wәлате Мьсьре йә». Дәст у п'ийед wи ле сар бун, чьмки әwи нькарьбу готьна wан баwәр бькьра. 27Гава әw һ'әму готьнед Усьв кӧ wанр'а готьбу wир'а гьли кьрьн у ә'рәбед Усьв бона wи шандьбун кӧ әw пе һәр'ә дитьн, р'ӧһ' ль бәр бина баве wан Аqубда һат. 28Исраел гот: «Бәс ә! Кӧр'е мьн Усьв һе сахә! Әз һәр'ьм кӧ бәри мьрьна хwә wи бьбиньм».

### 46


Аqуб мала хwәва дьчә Мьсьре

1Исраел[†] һ'әму һәбука хwә һьлда у һатә Бир-Шевайе. Ль wьр гори Хwәдейе баве хwә Исһаqр'а дан[+]. 2Хwәде шәв дитьнокеда Исраелр'а хәбәрда у гот: «Аqубо! Аqубо!» Әwи гот: «Әзи ва мә». 3Хwәде гот: «Әз Хwәде мә, Хwәдейе баве тә мә, жь бәржерчуйина Мьсьре нәтьрсә. Чьмки әзе тә ль wе дәре бькьмә мьләтәки мәзьн. 4Әзе хwәха т'әви тә бәржери Мьсьре бьм у әзе хwәха тә диса һәвраз биньм, Усьве дәстед хwә дайнә ль сәр ч'ә'вед тә»[+]. 5Аqуб жь Бир-Шевайе р'ек'әт, кӧр'ед Исраел баве хwә Аqуб, жьн у зар'окед хwә ль wан ә'рәбед кӧ Фьрәwьн wанр'а шандьбун кӧ пе һәр'ьн, һьлдан бьрьн. 6Аqуб т'әви т'әмамийа зӧр'әта хwә, һ'әйwанед хwә у әw һәбука хwә, йа кӧ ль wәлате Кәнанеда[†] т'оп кьрьбун һьлдан һатьнә Мьсьре. 7Әwи т'әви хwә кӧр' у qизед хwә нәбийед хwә, т'әмамийа зӧр'әта хwә хwәр'а анинә Мьсьре.

8Әв ьн наве wан кӧр'ед Исраел, йед кӧ һатьнә Мьсьре. Аqуб у кӧр'ед хwәва. Ньхӧрийе Аqуб Р'убен бу[+]. 9Кӧр'ед Р'убен: Һәнох, Паллу, Һәсрун у К'арми бун[+]. 10Кӧр'ед Шьмһ'ун: Йәмуел, Йамин, Оһад, Йахин, Сохар бун у кӧр'е жьна кәнани[†] Шаwул бу[+]. 11Кӧр'ед Леwи: Гершон, Qоһат' у Мерари бун[+]. 12Кӧр'ед Щьһуда: Әр, Онан, Шелаһ, Перес у Зәраһ бун (ле Ә'р у Онан wәлате Кәнанеда мьрьн[*]) у кӧр'ед Перес: Һәсрун у Һамул бун[+]. 13Кӧр'ед Исахар: Т'ола, Пуа, Йашув у Шимрон бун[+]. 14Кӧр'ед Зәбулон: Сәред у Елон у Йалйел бун[+]. 15Әв бун кӧр'ед Леайе, йа кӧ әwе Паддан-Арамда Аqубр'а анин, ӧса жи qиза wи Дина. Т'әмамийа кӧр' у qизава си у се нәфс бун.

16Кӧр'ед Гад: Сифйон, Һагги, Шуни, Әсбон, Ә'ри, Ароди у Арели бун[+]. 17Кӧр'ед Ашер: Имна, Ишwа, Ишwи, Бьриһа у хушка wан Сәрах бун. Кӧр'ед Бьриһа: Һ'әбәр у Малк'ийел бун[+]. 18Әв бун кӧр'ед Зилпайе, йа кӧ Лабан да qиза хwә Леайе у әwе шанздәһ нәфс Аqубр'а анин.

19Кӧр'ед Р'аһела жьнә Аqуб: Усьв у Бьнйамин бун. 20Усьвр'а жи ль wәлате Мьсьре, жь Аснат'а qиза Поти-Пәрайе т'әреqе бажаре Оне Мьнашә у Әфрайим бун[+]. 21Кӧр'ед Бьнйамин: Бәла, Бәк'ьр, Ашбел, Гера, Нә'ман, Еһи, Р'ош, Мупим, Һ'упим у Ард бун[+]. 22Әв бун кӧр'ед Р'аһеле, йед кӧ Аqубр'а бун, һ'әму ль сәрһәв чардәһ нәфс бун.

23Кӧр'е Дан: Һ'ушим бу[+]. 24Кӧр'ед Нәфтәли: Йасйел, Гуни, Йесәр у Шиллем бун[+]. 25Әв бун кӧр'ед Билһайе, йа кӧ Лабан дабу qиза хwә Р'аһеле. Әwе гьшк ль сәрһәв һ'әфт нәфс Аqубр'а анин. 26Һ'әму нәфсед кӧ жь бәдәна Аqуб бьбун һатьнә Мьсьре, пештьри жьнед кӧр'а шест у шәш нәфс бун. 27Усьвр'а жи дӧ кӧр' Мьсьреда бьбун, гава Аqуб нәфәред хwәва чу Мьсьре, әw һ'әфте[*] нәфс бун[+].

28Аqуб Щьһуда пешийе шандә щәм Усьв, кӧ әw р'ийа Гошәне нишани wи кә. У әw һатьнә т'опрахе Гошәне. 29Усьв ә'рәба хwә һазьр кьр, р'абу чу Гошәне пешийа баве хwә Исраел, гава ч'ә'в wи к'әт, хwә авитә стӧкӧра wи у еп'ещә wәхт стӧкӧра wида гьрийа. 30Һьнге Исраел готә Усьв: «Ньһа әз мьрьна хwә р'ази мә, чьмки ч'ә'ве мьн ль ч'ә'ве тә к'әт, кӧ тӧ һе сах-сьламәт и». 31Усьв бьрайед хwә у малбаванед хwәр'а гот: «Әз р'абьм һәвраз һәр'ьм, Фьрәwьнр'а гьли кьм у бежьме: ‹Бьрайед мьн у малбаванед мьн, кӧ Кәнанеда дьман, һатьнә щәм мьн. 32Әw мәрьвана шьван ьн, чьмки р'енщбәр ьн, пәз у дәwаред хwә у һ'әму һәбука хwә хwәр'а анинә›. 33Ле гава Фьрәwьн гази wә кә у жь wә бьпьрсә: ‹Һун хwәйе чь п'ешәйи нә?› 34Һун wир'а бежьн: ‹Әм, хӧламед тә, жь зар'отийа хwәда һ'әта ньһа, әм жи кал-бавед мә жи, р'енщбәр бунә›, wәки һун т'опрахед Гошәнеда бьминьн. Чьмки ль щәм мьсьрийа шьванти һ'әрами йә»[+].

### 47

1Усьв һат Фьрәwьнр'а гьли кьр у гот: «Бав у бьрайед мьн, пәз у дәwаред хwә у һ'әму һәбука хwәва жь wәлате Кәнане[†] һатьнә, әwә ньһа ль т'опрахед Гошәне нә». 2Әwи жь нав бьрайед хwәда, пенщ мәри бьрьн дәрхьстьнә диwана Фьрәwьн. 3Фьрәwьн жь бьрайед wи пьрси: «Һун хwәйе чь п'ешәйи нә?» Wана готә Фьрәwьн: «Әм, хӧламед тә шьван ьн, әм жи кал-бавед мә жи». 4У готьнә Фьрәwьн: «Әм һатьнә кӧ ви wәлатида фьрари бьминьн, чьмки ч'ерә бона һ'әйwанед хӧламед тә т'ӧнә, жь дәст хәлайа гьранә wәлате Кәнанеда, изьна тә һәбә хӧламед тә т'опрахед Гошәнеда бьминьн». 5Һьнге Фьрәwьн готә Усьв: «Бав у бьрайед тә һатьнә щәм тә, 6wәлате Мьсьре ль бәр тә йә, бав у бьрайед хwә wәлатда щийе һәри qәнщда щиwар кә, бьра әw т'опрахед Гошәнеда бьминьн, ле һәгәр тӧ зани нава wанда йед сәрхwә һәнә, wан бькә сәрwеред һ'әйwанед мьн».

7Усьв баве хwә Аqуб ани дәрхьстә диwана Фьрәwьн у Аqуб дӧа ль Фьрәwьн кьр. 8Фьрәwьн жь Аqуб пьрси: «Тӧ чәнд сали йи?» 9Аqуб ль Фьрәwьн вәгәр'анд у гот: «Салед мьнә фьрари сәд си сал ьн. Салед ә'мре мьн һьндьк у бехер бун у нәгьһиштьнә салед ә'мре кал-бавед мьнә нава р'ожед фьрарийа wанда»[+]. 10Аqуб дӧа ль Фьрәwьн кьр у жь диwана Фьрәwьн дәрк'әт. 11Усьв чаwа Фьрәwьн фәрман кьрьбу, бав у бьрайед хwә wәлате Мьсьреда, щийе һәри qәнщда, жь т'опрахе Р'амсесе, мьлк'әк да wан у әw щиwар кьрьн[+]. 12Усьв баве хwә, бьрайед хwә у т'әмамийа мала баве хwә, нәфәред wанва нан дькьрьн.


Кьрьна Усьв wә'де хәлайе

13Т'әмамийа wәлетда нан т'ӧнәбу, чьмки хәлайе гәләки зор дьда у жь дәст бьр'чибуне һ'але wәлате Мьсьре у Кәнане т'ӧнәбу. 14Усьв жь йед кӧ гәньм дьк'ьр'ин, һ'әму п'әред кӧ ль wәлате Мьсьре у Кәнанеда һәбун т'оп кьр. Усьв п'әрә анинә мала Фьрәwьн. 15Гава п'әре wәлате Мьсьре у Кәнане хьлаз бун, һ'әму мьсьри һатьнә щәм Усьв у готьне: «Нан бьдә мә! Чьма әм ль бәр ч'ә'ве тә бьмьрьн, wәки п'әре мә хьлаз бунә?» 16Һьнге Усьв гот: «Һәгәр п'әрә хьлаз бунә, һ'әйwанед хwә биньн, әзе бәр һ'әйwанед wәва хӧрәк бьдьмә wә». 17У wана һ'әйwанед хwә анинә щәм Усьв, Усьв бәр һәспед wанва, пәзед wанва, дәwаред wанва, к'әред wанва нан да wан, у wе сале әwи бәр һ'әму һ'әйwанед wанва нан да wан. 18Әw сал дәрбаз бу, сала дьн һатьнә щәм wи у готьне: «Әм жь хwәйе хwә вәнашерьн кӧ һ'әму п'әре мә хьлаз бунә, у һ'әйwанед мә жи бунә йед хwәйе мә, иди тьштәки мә бона хwәйе мә нәмайә пештьри бәдәнед мә у ә'рдед мә. 19Чьма әм у ә'рдед хwәва ль бәр тә бьмьрьн? Мә у ә'рдед мә жи бь нан бьк'ьр'ә, әм у ә'рдед хwәва бьбьнә хӧламед Фьрәwьн, у т'охьм бьдә мә, кӧ әм бьжин у нәмьрьн, wәки ә'рд вьки-вала нәбә».

20Һьнге Усьв т'әмамийа ә'рде Мьсьре Фьрәwьнр'а к'ьр'и, чьмки хәлайе зор дьда wан, мьсьрийа һәр йәки зәвийе хwә дьфьрот. Ә'рде Мьсьре бу йе Фьрәwьн. 21Әwи жь сәрики Мьсьре һ'әта сәре дьн, т'әмамийа щьмә'те кьрә хӧлам[*]. 22Т'әне ә'рде т'әреqа нә к'ьр'и, чьмки жь алийе Фьрәwьнда п'арәк т'әреqар'а дьк'әт у wана жь wе п'ара кӧ Фьрәwьн дьда wан дьжит, ләма жи ә'рдед хwә нәфьротьн. 23Һьнге Усьв готә щьмә'те: «Ва йә мьн һун у ә'рдед wә Фьрәwьнр'а к'ьр'ин, һане wәр'а т'охьм у ә'рде бьчиньн. 24Һун гәрәке нандьрунеда жь пенщ п'ара п'арәке бьдьнә Фьрәwьн, ле чар п'аре wәр'а бьминә, бона ә'рде бьчиньн у хwарьна хwә, йед мала хwәда у бона зар'окед хwә». 25Wана гот: «Тә әм хьлаз кьрьн! Бьра әм к'әрәме ль бәр ч'ә'ве хwәйе хwә бьбиньн у әм Фьрәwьнр'а бьбьнә хӧлам». 26Усьв әв йәк Мьсьреда кьрә qанун, һ'әта р'ожа иро жи жь пенща йәк йа Фьрәwьн ә, пештьри ә'рде т'әреqа, кӧ нәбу йе Фьрәwьн.


Т'әмийа Аqубә ахьрийе

27Исраел[†] ль wәлате Мьсьре, т'опрахед Гошәнеда дьма, ль wьр бу хwәйимьлк', шин бун у гәләки ль һәв зедә бун. 28Аqуб wәлате Мьсьреда һ'ьвдәһ сала сах ма. Т'әмамийа ә'мьре хwә Аqуб сәд чьл у һ'әфт сал бун. 29Гава р'ожед мьрьна Исраел незик бун, әwи гази кӧр'е хwә Усьв кьр у готә wи: «Һәгәр мьн ль бәр ч'ә'ве тә к'әрәм дитийә, һиви дькьм, дәсте хwә бькә ль бьн р'ә'не һета мьн[*]. К'әрәма хwә, бьди хатьре һ'ӧб у амьнийе, мьн Мьсьреда дәфьн нәки. 30Ле бьра әз т'әви кал-бавед хwә бьһеньжьм, тӧ мьн жь Мьсьре һьлди бьби нав т'ьрбед wанда дәфьн ки». Усьв гот: «Әзе wәкә готьна тә бькьм»[+]. 31У әwи гот: «Дә мьнр'а сонд бьхwә». Усьв wир'а сонд хwар. Һьнге Исраел сәре хwә ль сәрп'ийа ньвине дани[*].

### 48


Аqуб дӧа ль Әфрайим у Мьнашә дькә

1Пәй ве йәкер'а готьнә Усьв: «Баве тә нәхwәш ә». Әwи һәр дӧ кӧр'ед хwә Мьнашә у Әфрайим т'әви хwә һьлдан чу. 2Щаб данә Аqуб у готьне: «Ва йә кӧр'е тә Усьв сәр тәда те». Исраел[†] сәр qӧдуме хwәда һат у ль сәр ньвина хwә р'уньшт. 3Аqуб готә Усьв: «Хwәдейе Һәри Зор ль wәлате Кәнане[†] Лузеда мьнва хӧйа бу, дӧа ль мьн кьр 4у готә мьн: ‹Әзе тә шин кьм у ль һәв зедә кьм у жь тә мьхӧлqәта пешда биньм, әви wәлати жи пәй тәр'а әзе чаwа мьлк'е һ'әта-һ'әтайе бьдьмә зӧр'әта тә›[+]. 5Ньһа әw һәр дӧ кӧр'ед тәйә кӧ Мьсьреда, бәри һатьна мьнә щәм тә Мьсьре, кӧ тәр'а бунә, әw кӧр'ед мьн ьн, Әфрайим у Мьнашә, wе мина Р'убен у Шьмһ'ун бьбьнә кӧр'ед мьн, 6ле зар'ед пәй ванр'а кӧ жь тә бьбьн, тәр'а бьн, әwе wартийеда сәр навед бьратийа хwә бенә һ'әсабе. 7Чьмки гава әз жь Паддане дьһатьм, wәлате Кәнанеда, һьндьк мабу кӧ әм бьгьһиштана Әфрат'е, р'еда Р'аһела дийа тә мьнр'а бу дәрд мьр, мьн әw ль wе дәре, ль сәре р'ийа Әфрат'е, аwа готи Бәйтләһ'ме дәфьн кьр»[+].

8Исраел кӧр'ед Усьв дитьн у гот: «Әв к'е нә?» 9Усьв готә баве хwә: «Кӧр'ед мьн ьн, йед кӧ Хwәде ль вьр данә мьн». Аqуб гот: «К'әрәма хwә wан бинә щәм мьн, әз дӧа ль wан бькьм». 10Ч'ә'ве Исраел жь мәзьнайе мә'рьм бьбун, әwи нькарьбу зәлал бьдита, Усьв әw незики баве хwә кьрьн, әwи әw р'амусан у һ'әмез кьрьн. 11Исраел готә Усьв: «Гӧмана мьн т'ӧнәбу кӧ мьн р'уйе тә жи бьдита, ле ва йә Хwәде зӧр'әта тә жи нишани мьн кьр». 12Усьв әw жь сәр чока wи р'акьрьн у хwәха һ'әта ә'рде дәвәр'уйа чу. 13Усьв һәр дӧ кӧр'ед хwә һьлдан, Әфрайим да дәсте хwәйи р'асте, алийе Исраели ч'әпе у Мьнашә да дәсте хwәйи ч'әпе, алийе Исраели р'асте у незики wи кьрьн. 14Исраел qәста дәстед хwә щигӧһастьн у дәсте хwәйи р'асте дьреж кьр дани сәр сәре йе бьч'ук Әфрайим у дәсте ч'әпе дани сәр сәре Мьнашә. Ле бәле Мьнашә йе ньхӧри бу. 15У дӧа Усьв кьр у гот: «Әw Хwәдейе кӧ бавед мьн Бьраһим у Исһаq р'ийа wида чунә, әw Хwәдейе кӧ жь р'ожа буйина мьнда һ'әта иро шьванти ль мьн кьрийә, 16әw мьлйак'әте[†] кӧ әз жь һәр хьрабийе азад кьрьмә, бьра дӧа ван кӧр'а бькә у бь наве мьн у навед кал-бавед мьн Бьраһим у Исһаq бенә газикьрьне, нава дьнеда гәләки ль һәв зедә бьн». 17Гава Усьв дит кӧ баве wи дәсте хwәйи р'асте данийә сәр сәре Әфрайим, әва йәка ль wи хwәш нәһат, әwи дәсте баве хwә жь сәр сәре Әфрайим гьрт, wәки дайнә ль сәр сәре Мьнашә. 18Һьнге Усьв готә баве хwә: «Аһа на Баво, чьмки әв ә йе ньхӧри. Дәсте хwәйи р'асте, дайнә сәр сәре ви!» 19Ле баве wи qайл нәбу у гот: «Әз заньм лаwо, әз заньм. Әве жи бьбә мьләт, әвайе жи бьбә мәзьн. Ле бьрайе wийи бьч'ук, wе жь wи һе мәстьр бә у зӧр'әта wи wе бьбә мьхӧлqәта мьләта»[+]. 20Wе р'оже әwи дӧа wан кьр у гот: «Бьра Исраел пе тә бьмбарәк бькә у бежә: ‹Хwәде тә бькә мина Әфрайим у Мьнашә›», әв йәк гот у Әфрайим дани феза Мьнашә. 21У һьнге Исраел готә Усьв: «Ва йә әзе бьмьрьм. Ле Хwәде wе т'әви wә бә у wе wә вәгәр'инә wат'ане бавед wә. 22Әз п'аләкә ч'ийа сәр бьратийа тәр'а зедәтьр дьдьмә тә, к'ижан кӧ мьн әw жь дәсте әморийа[†] бь шур у тир-кәване хwә станд».

### 49


Аqубә дӧа кӧр'а дькә

1[•]Аqуб гази кӧр'ед хwә кьрьн у гот: «Т'оп бьн, әз wанр'а бежьм, кӧ р'оже бен wе чь бе сәре wә.

2Wәрьнә сәрһәв у гӧһдар бьн, гәли кӧр'ед Аqуб
у гӧһдарийа баве хwә Исраел[†] бькьн.

3Р'убено, ньхӧрийе мьно!
Сьһ'әт у дәстпебуна qәwата мьн,
хwәйе qәдьре мәзьн у хwәйе qәwата зор,
4мина ава сәр һәвр'а чуйи,
ле те нәби йе пешьн.
Чьмки һати щийе баве хwә,
тә һ'әр'ьманд ньвина мьн[*].
Әw к'әтә нава wе![+]

5Шьмһ'ун у Леwи бьра нә.
Шуред wан ч'әкед нәһәqийа нә,[+]
6бьра щанийа мьн нәк'әвә нав шеwьред wан,
qәдьре мьн т'әви щьвата wан нибә,
чьмки жь һерса хwә wан мәри кӧшт,
жь тәмсьстийе хwә ч'иле бох бьр'ин.
7Бьра ньфьр' ль һерса wан бә,
кӧ гәләки гьран бу,
у к'ин-боха wан бә
кӧ гәләки беисафи бу!
Әзе wан нав Аqубда п'аравәкьм,
у нав Исраелда бәла-бәлайи кьм[+].

8Щьһуда! Бьрайед тәйе пәсьне тә бьдьн.
Дәсте тә сәр стӧкӧра дьжмьне тә бә,
зар'ед баве тә ль бәр тә та бьн.
9Щьһуда щәwрьке шера йә.
Кӧр'е мьн, тӧ жь неч'иркьрьне р'абуйи.
Wи хwә авит у п'алда мина шера
у макәшер, к'и дькарә wи р'акә[+].
10Сәрwертийе жь Щьһуда кем нәбә,
нә жи шьва сә'витийе жь бәдәна wи,
һ'әта һатьна хwәйе wе[*],
у мьләте гӧһдарийа wи бькьн[+].
11Щә'шьке хwә wе к'ола тьрийева гьредә,
щә'шьке к'әра хwә к'ола тьрийейә һәрә qәнщва,
пе шәрабе кьрасе хwә wе бьшо,
у пе хуна тьрийе к'ьнщед хwә,
12ч'ә'вед wи жь шәрабе сортьр
у дьранед wи жь шир сьпитьр бьн.

13Зәбулоне дәве бә'ре бьминә,
у гәмиwаргәһа гәмийа бә,
синоре бьгьһижә һ'әта Сайдайе.

14Исахар, к'әрәки qәwат ә,
бьн т'ер'ада дьмәр'ьхә,
15дит р'ьһ'әти кӧ р'ьнд ә,
у wәлат жи п'ьр' хwәшә,
мьл хwә тәwанд бьн барә,
бу п'аләйе борщдарә.

16Дане диwана мьләте хwә бькә
мина жь qәбиләкә Исраел,[+]
17Дане мә'рәки сәре р'ийа бә,
тирәмә'рәки шьвәр'ийа бә,
кӧ ль сьма һәспе дьхә,
сийаре wе сәрпьште дьчә.

18Йа Хӧдан[†] әз һивийа хьлазкьрьна тә мә[+].

19Гад, мьхӧлqәтәке һ'ьщуми сәр wи кә,
ле әwе п'е-п'е һ'ьщум кә.

20Ашере нанда т'ер-т'ьжи бә,
тә'мә-тискед п'адше бьдә.

21Нәфтәли каре хәзалейи аза йә,
хwәйе готьнед гӧл у нурә.

22Усьв ч'ьqьле хwәйибәрә,
ч'ьqьле хwәйибәри сәр канийе йә,
п'әнщ авитийә сәр диwарә.
23Әw тә'л кьрьн, гӧлә авитьне,
тиркәвана к'ин ажотьне,
24ле кәване wи сәр зора хwә ма,
зәндед дәста ч'ил гьртьнә,
бь сайа дәсте Зоре Аqуб,
Шьван у Qәйайе Исраеле[+].
25Жь бав Хwәде тәйи кӧ али тә дькә,
жь Йе Һәри-Зори кӧ дӧа тә дькә,
бь дӧайед жорә ә'змана,
бь дӧайед бебьнийейә жер п'алдайи,
дӧа сәр мәмьк у бәт'ьне тә.
26Дӧайед баве тә,
жь дӧайед ч'ийайед бәре зортьр бун,
жь хwәшийа гьред һ'әта-һ'әтайе бьльндтьр бун,
бьра ль сәр сәре Усьв бьн,
у сәр т'әпа сәре wи, кӧ сәр бьрайед хwәр'а йә[+].

27Бьнйамин гӧрәки дәвхун ә,
сьбәһе зу неч'ире дьхwә,
ле еваре т'ален бәла дькә».

28Әв бун һәр донздәһ qәбилед Исраел, әв бу чь кӧ баве wан wанр'а гот у дӧа wан кьр, анәгори дӧайе wан һәр кәси, дӧа ль wан кьр. 29Т'әми да wан у готә wан: «Әзе т'әви щьмә'та хwә бьм, мьн т'әви кал-бавед мьн, wе шкәфтеда дәфьн кьн, йа кӧ ль ә'рде Әфроне һ'итида йә. 30Wе шкәфта wәлате Кәнанеда[†], ә'рде Махпелайи пешбәри Мамреда, йа кӧ Бьраһим ә'рдева, чаwа мьлк' бона гор'ьстен жь Әфроне һ'ити к'ьр'и бу. 31Бьраһим у Сәрайа жьна wива ль wьр дәфьнкьри нә, Исһаq у Р'евека жьна wива ль wьр дәфьнкьри нә, у мьн Леа жи ль wьр дәфьнкьри йә[+]. 32Әw ә'рд у шкәфта теда жь зар'ед һ'итийа һатьйә к'ьр'ине». 33Аqуб т'әмийед кӧ данә кӧр'ед хwә хьлаз кьрьн, ньгед хwә к'аши нава ньвине кьр, р'ӧһ'е хwә да у т'әви щьмә'та хwә бу.

### 50


Шина Аqуб

1Усьв хwә авитә сәр р'уйе баве хwә, гьрийа у р'амуса. 2Усьв ә'мьр ль хӧламед хwәйә һ'әким кьрьн, кӧ баве wи зьмьр[†] кьн[*], у һ'әкима Исраел[†] зьмьр кьрьн. 3Нава чьл р'ожида әw һатә зьмьр кьрьне, чьмки бона ве йәке һаqас wәхт лазьм ә. мьсьрийа һ'әфте р'ожи шина wи кьрьн.

4Гава р'ожед шина wи дәрбаз бун, Усьв т'әви мала Фьрәwьн хәбәрда у гот: «Һәгәр мьн ль бәр ч'ә'ве wә к'әрәм дитийә, һиви дькьм аһа бежьнә Фьрәwьн: 5‹Баве мьн әз дамә сонде у гот: «Ва әзе бьмьрьм, тӧ мьн wи мәзәлида дәфьн ки, к'ижан кӧ мьн хwәха бона хwә wәлате Кәнанеда[†] к'ола йә». Ньһа изьна тә һәбә, әз һәр'ьм баве хwә дәфьн кьм у вәгәр'ьм›». 6Фьрәwьн гот: «Р'абә баве хwә дәфьн кә, чаwа әwи тӧ дайи сонде». 7Һьнге Усьв р'абу чу баве хwә дәфьн кә. Һ'әму хӧламед Фьрәwьн, р'успийед мала wи у һ'әму р'успийед Мьсьре т'әви wи һәвраз чун, 8ӧса жи т'әмамийа мала Усьв у бьрайед wи у нәфәред мала баве wида. Т'әне зар'ед хwә, кәри у гар'анед хwә Гошәнеда һьштьн. 9Т'әви wи ә'рәбә у сийари жи һәвраз чун, ӧса кӧ бунә к'омәкә мәзьн. 10Әw һатьнә wи алийе Урдӧне, Горен-Атаде. Ль wе дәре гәләки гьрийан, кьрьн qар'ә-qар' у һеwәрзә у бона баве хwә һ'әфт р'ожа шин кьрьн. 11Гава кәнанийед[†] wи wәлатида кӧ дьман, шина Горен-Атадеда дитьн, готьн: «Әв шина гьран йа мьсьрийа йә!». Ләма жи наве wи щийе wи алийе Урдӧне данин: «Абел-Мисрайим[*]». 12Кӧр'ед Аqуб ӧса жи кьрьн, чаwа кӧ wи т'әми кьрьбу. 13Кӧр'а әw бьрьнә wәлате Кәнане у әw шкәфта ә'рде Махпелайә пешбәри Мамреда дәфьн кьрьн, йа кӧ Бьраһим ә'рдева, чаwа мьлк' бона гор'ьстен жь Әфроне һ'ити к'ьр'и бу[+]. 14Усьв пәй дәфьнкьрьна баве хwәр'а, бь т'әви бьрайед хwә у һ'әмуйед кӧ т'әви wи бона дәфьнкьрьна баве wи һәвраз һатьбун, вәгәр'ийа Мьсьре.


Усьв дьл дьдә ль бәр бьра

15Бьрайед Усьв дина хwә дане кӧ баве wан мьр, нава хwәда готьн: «Бәлки Усьв бона wе хьрабийа кӧ мә сәре wи кьрийә к'ине мәр'а бажо, әw жи сәре мә бькә». 16Һьнге wана Усьвр'а щаб шанд у гот: «Баве тә бәри мьрьна хwә т'әми да у гот кӧ 17аһа бежьнә Усьв: ‹Бь к'әрәма хwә нәһәqи у гӧне бьрайед хwә, бь к'әрәма хwә бьбахшинә, кӧ һьндава тәда хьраби кьрьнә› ньһа һиви дькьм нәһәqийа хӧламед Хwәдейе баве хwә бьбахшинә». Гава wан әв йәк гот, Усьв гьрийа. 18Бьрайед wи жи чун хwә ль бәр дәвр'уйа авитьн у готьн: «Аwа әм хӧламед тә нә». 19Усьв готә wан: «Нәтьрсьн, чьма әз дәwса Хwәде дьгьрьм? 20Р'аст ә һун һьндава мьнда хьраб фькьрин, ле Хwәде фькьри кӧ wе бькә qәнщи, wәки мина р'ожа ироин, ә'мьре гәләк мәрийа хwәй кә. 21Ньһа нәтьрсьн, әзе wә у зар'ед wә нан-ав кьм». Аһа бь заре ширьн хәбәрдане, бәр дьле wанда һат.


Мьрьна Усьв

22Усьв Мьсьреда ма, әw у мала бавед хwәва. Усьв сәд дәһә сала жит. 23Усьв ч'ьр'-ч'ьр'кед хwәйә жь Әфрайим дитьн, у зар'ед Махире Мьнашәйе жи Усьв сәр чокед хwә дитьн[*][+]. 24Усьв готә бьрайед хwә: «Әзе бьмьрьм, ле ә'сә Хwәдейе сәр wәда бе у wә жь ви wәлати һәвраз дәрхә. Wе wә бьбә wи wәлати, бона к'ижани әwи Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар»[+]. 25Усьв кӧр'ед Исраел да сонде у гот: «Ә'сә Хwәдейе сәр wәда бе, һәстуйед мьн жи жь вьр дәрхьн һәвраз бьбьн»[+]. 26Усьв сәд дәһә салийеда мьр. Әw зьмьр кьрьн у Мьсьреда әw кьрьнә qавәке.

## ДӘРК'ӘТЬН

### ДӘРК'ӘТЬН

ДӘРК'ӘТЬН


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]


Дәрк'әтьн


Пешготьн

Жь һәр пенщ К'ьтебед Муса к'ьтеба дӧда бь ван хәбәра дәстпедьбә: ‹Аwа навед› у жь вьр наве wейә ибрани те готьн: ‹Нав›. Пәйр'а wәлгәр'андьнед йунанида әв к'ьтеб навәки дьн дьстинә ‹Екседос› (Чуйин). Ве к'ьтебеда бона qәwьмандьнәкә сәре мьләте щьһуйа һати, те готьне, аwа готи азабуна жь хӧламтийе, к'ижанеда кӧ әw wә'дәки дьреж бьн дәсте wәлате Мьсьреда бун. Әва йәка ниве дӧһ'әзарсалийа бәри буйина Исада qәwьмийә. П'ара к'ьтебейә пешьн (с. 1-19) бона сәрһатийа ә'мьре Муса дьбежә, к'ижан кӧ Хwәде бьжарт, wәки исраелийа жь бьн нире мьсьрийа хьлаз кә. П'ара к'ьтебейә дӧда, (с. 20-40) дәстпебуна qануне йә, к'ижанеда пәймана т'әви мьләте Исраел ль сәр ч'ийайе Синайе гьредайи һ'имгьрти йә. Ль вьр ӧса жи дьдә к'ьфше, кӧ мьләт чаwа пәймана т'әв Хwәде гьредайи дьт'әр'ьбинә у бь һур гьли бона коне пироз те готьне, к'ижанида Хwәде нава мьләте хwәда дьһеwьри. П'ара ван qанунайә һәрә сәрәкә, әw һәр дәһә т'әми нә. Һәма хут әвана бунә һ'име wан һ'әму qанунед п'әргалийе, бь к'ижана иро гәлә мәри дьнеда ә'мьре хwә дьдьнә ль бәр һәв, чаwа баwәрмәнд ӧса жи нәбаwәр. Чаwа бь кьред хwәйә мәзьн, ӧса жи бь qанунед хwә, Хwәде Муса у Исраелр'а бьнйат'а хwә у наве хwәйи р'аст ә'йан дькә. Т'әне һ'ӧкӧме wи, нә кӧ һ'ӧкӧме хwәдейед майин, ль сәр т'әбийәте у мәрьва һәйә, бона ве йәке Хwәде дьхwазә, wәки мәрьв т'әне wи бьһ'әбиньн. Т'әне әw ә пироз, мәрьв бона гӧнәк'арийа хwә т'әне бь qьраред Хwәде дькарьн һәләqәтийа wан т'әви Хwәде һәбә. Әва к'ьтеба гӧһе мә вәдькә, wәки бь һ'ьзкьрьне гӧһдарийа Хwәде бькьн у һьндава мәрьвада сәр нета qәнщийе бьн, чаwа һьндава хwәда. Паше Иса Мәсиһе бежә, wәки ван һәр дӧ qанунда вәшартийә мә'на Пәйман Кәвьнә сәрәкә.

### 1


Ль һәв зедәбуна зар'ед Исраел у беисафийа мьсьрийа

1Наве кӧр'ед Исраелә[†] кӧ һәр кәс мала хwәва т'әви Аqуб һатьнә Мьсьре, әв ьн. 2Р'убен, Шьмһ'ун, Леwи у Щьһуда, 3Исахар, Зәбулон у Бьнйамин, 4Дан у Нәфтәли, Гад у Ашер[+]. 5Һ'әму нәфсед кӧ жь бәдәна Аqуб бьбун, һ'әфте[*] нәфс бун, Усьв жи ль Мьсьре бу[+]. 6Усьв һ'әму бьрайед хwәва у һ'әмуйед wи ньсьлида т'әмам пева мьрьн. 7Зар'ед Исраел шин бун, беһ'әсаб ль һәв зедә бун, гәләки qәwат гьртьн у әw wәлат бь wанва т'ьжи бу.

8Һьнге сәр Мьсьре йәки ну бу п'адша, кӧ дәрһәqа Усьвда тьштәк ньзаньбу[+]. 9Әwи готә щьмә'та хwә: «Ва йә щьмә'та зар'ед Исраел жь мә гәләктьр у qәwаттьр ә. 10Wәрьн әм һьндава wанда һ'ьләк'арийе бькьн, кӧ нәбә әw зедә бьн у һәгәр шәр'әк бьqәwьмә, әw жи т'әви дьжмьнед мә бьбьнә йәк у мьqабьли мә шәр' кьн у жь ви wәлати дәрк'әвьн һәр'ьн». 11Һьнге сәрк'ар сәр wан к'ьфш кьрьн, wәки бь шьхӧлед гьран wан бьчәрчьриньн. Фьрәwьнр'а бажаред ә'мбара, Пит'ом у Р'амсес чекьрьн[+]. 12Ле чьqас әw дьчәрчьрандьн, әw һе гәләк дьбун у ль һәв зедә дьбун, ӧса кӧ мьсьри жь зар'ед Исраел дьтьрсийан. 13мьсьрийа беисафи зар'ед Исраел дьданә хәбате. 14Ә'мьре wан бь шьхӧле гьран бь һ'әр'ийе у к'әлпич'а, ӧса жи бь һәр шьхӧлед чолева тә'л дькьрьн, һәр хәбата кӧ бьдана кьрьне беисафи дьданә кьрьне.

15П'адше Мьсьре т'әви пирәдәргушед ибранийа[†] хәбәрда кӧ наве жь wан йәке Шипраһ у наве йәке жи Пуһаһ бу. 16У гот: «Гава к'ӧлфәтед ибранийа бәр зар'ада бьн, һьнге һун ль сәр т'әхт дина хwә бьдьне, һәгәр кӧр' бә бькӧжьн, ле һәгәр qиз бә бьра сах бьминә». 17Ле пирәдәргуш жь Хwәде тьрсийан. Чаwа п'адше Мьсьре wанр'а готьбу нәкьрьн, ле йед кӧр'ин жи сах дьһьштьн. 18П'адше Мьсьре гази пирәдәргуша кьр у готә wан: «Wә чьма әв йәк аһа кьрийә, кӧ зар'е кӧр'ин жи сах һьштьнә?» 19Һьнге пирәдәргуша готә Фьрәwьн: «Чьмки к'ӧлфәтед ибранийа нә мина к'ӧлфәтед мьсьрийа нә, әwә сәрхwә нә, пирәдәргуш һ'әта хwә wанр'а дьгьһиньн әwана иди же хьлаз дьбьн». 20Ләма Хwәде пирәдәргушар'а кьрә qәнщи, щьмә'т ль һәв зедә бу у гәләки qәwат станд. 21Пирәдәргуш кӧ жь Хwәде тьрсийан, әwи жи малед wан ава кьрьн. 22Һьнге Фьрәwьн ә'мьри сәр т'әмамийа щьмә'та хwә кьр у гот: «Һәр зар'әкә кӧр'ини жь дийа хwә буйи бавежьнә ч'әме Ниле у һәр зар'а qизин сах бьһельн».

### 2


Буйина Муса

1Мәрьвәки жь мала Леwи, чу qизәкә леwийа хwәр'а хwәст[+]. 2Әw жьн һ'әмлә дәрк'әт кӧр'әк ани, әwе дина хwә дайе кӧ әw бәдәw бу, се мәһа әw вәшарт. 3Ле гава әwе иди нькарьбу әw вәшарта, һьнге сәпәтәкә жь щур'әки qамиша һьлда, әw хиж у qир кьр, әw кӧр'ьк кьре у дани нав qамишед дәве Ниле. 4Хушка зар'оке дур сәкьни, wәки бьзаньбә к'а wе чь бьqәwьмә сәре wи.

5У qиза Фьрәwьн бәрбь Ниле чу кӧ аве хwә кә, щарийед wе жи дәве ч'ем дьгәр'ийан. Әwе сәпәтәк нав qамишада дит у щарийа хwә шанд чу әw ани. 6Гава вәкьр кӧр'ьк дит. Кӧр'ьк дьгьрийа, дьле wе сәр шәwьти у гот: «Әва жь зар'ед ибранийа[†] йә». 7Һьнге хушка wе зар'е готә qиза Фьрәwьн: «Дьхwази әз һәр'ьм бона тә гази к'ӧлфәтәкә ибранийайә бәрдәргуш кьм, кӧ бе бона тә бьстен бьдә әве зар'е?» 8Qиза Фьрәwьн готә wе: «Һәр'ә». Qизьке жи чу гази дийа зар'оке кьр. 9Qиза Фьрәwьн готә wе к'ӧлфәте: «Һане ви кӧр'и мьнр'а хwәй кә, әзе һәqе тә бьдьм». К'ӧлфәте әw кӧр'ьк һьлда у хwәй кьр. 10Гава кӧр'ьк мәзьн бу, әwе ани да qиза Фьрәwьн, әwе жи әw хwәр'а кьрә кӧр' у наве wи дани Муса[*], гот: «Чьмки мьн әw жь аве дәрхьст».


Муса жь Мьсьре дьр'әвә

11Еп'ещә wәхт дәрбаз бу, гава Муса мәзьн бу[*], р'абу чу щәм бьратийа хwә, әwи дина хwә да шьхӧлед wани гьран, дит wе йәки мьсьри бьраки wийи ибрани дьк'ӧтә, 12дор хwә ньһер'и, дина хwә дайе кӧ кәс т'ӧнә, лехьст йе мьсьри кӧшт у qумеда вәшарт. 13Р'ожа дьне р'абу чу, дина хwә дайе wе дӧ мәрьвед ибрани һәвр'а шәр' дькьн, һьнге готә йе нәһәq: «Чьма тӧ ль һәвале хwә дьхи?» 14Әwи жи ле вәгәр'анд: «К'е тӧ сәр мә сәрwер у һ'акьм к'ьфш кьри? Дьбә кӧ дьхwази мьн жи бькӧжи чаwа тә йе мьсьри кӧшт?» Муса тьрсийа у гот: «Р'аст әв тьшта дәрк'әтийә». 15Фьрәwьн әв тьшт бьһист, хwәст кӧ Муса бькӧжә, ле Муса жь бәр Фьрәwьн р'әви чу wәлате Мьдйанеда ма, ль сәр бирәке р'уньшт.

16Һ'әфт qизед т'әреqе Мьдйане һәбун. Әвана һатьн ав к'ьшандьн, к'ӧр'н т'ьжи кьрьн кӧ пәзе баве хwә авдьн. 17Шьвана һат бәри wан дан. Һьнге Муса р'абу пьшта wан гьрт у пәзе wан авда. 18Әвана чунә щәм баве хwә Р'ьһуел[*], әwи пьрси: «Әв чаwа бу кӧ һун иро ӧса зу һатьн?»[+] 19Wана гот: «Мәрьвәки мьсьри әм жь дәсте шьвана хьлаз кьрьн, ав жи бона мә к'ьшанд у пәзе мә авда». 20Һьнге әwи готә qизед хwә: «Ле әw к'ане йә? Wә чьма әw мәри ӧса бәр'да? Гази wи кьн бьра бе нан бьхwә». 21Ль Муса хwәш һат кӧ щәм wи мәрьви бьминә у әwи qиза хwә Сиппораһ да Муса. 22Әwа һ'әмлә дәрк'әт, кӧр'әк ани у Муса наве wи дани Гершом[*], чьмки гот: «Әз wәлате хәлqеда к'әтьмә хәрибийе».

23Пәй гәләк wәхтр'а п'адше Мьсьре мьр. Зар'ед Исраел[†] жь дәст хӧламтийе кьрьнә зарин. У әw һәwар-газийа wанә жь дәст хӧламтийе гьһиштә Хwәде. 24Хwәде һеwәрза wан бьһист у Хwәде әw пәймана[†] хwә бир ани, йа кӧ т'әви Бьраһим, Исһаq у Аqуб гьредабу[+]. 25Хwәде дина хwә да зар'ед Исраел у һ'але wан пе һ'әсийа.

### 3


Хwәде гази Муса дькә

1Муса пәзе хәзуре хwә Ит'ройе т'әреqе Мьдйане дьч'еранд. Әwи кәри ажот чу бәр'ийе дәрк'әт у гьһиштә Һ'оребе[*], ч'ийайе Хwәде. 2Мьлйак'әте[†][*] Хӧдан[†] бь алава егьр нава дьр'ийеда wива хӧйа бу. Әwи дина хwә дайе wе алав дьр'ийе к'әтийә дьшьхӧлә, ле дьр'и нашәwьтә. 3Һьнге Муса гот: «Һәла вәгәр'ьм ве дитьна ә'щеб бьбиньм, к'а чьма дьр'и нашәwьтә?» 4Хӧдан дина хwә дайе, wәки әw вәгәр'ийа кӧ бьбинә, Хwәде жь нава дьр'ийе гази кьре у гот: «Муса, Муса!» Әwи гот: «Әз ва мә». 5Хwәде готе: «Незики вьр нәбә. Чарьхед ньгед хwә бехә, чьмки әw щийе кӧ тӧ ль сәр сәкьнийи ә'рде пироз ә». 6У гот: «Әз Хwәдейе баве тә, Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб ьм». Һьнге Муса р'уйе хwә ньхамт, чьмки тьрсийа кӧ Хwәде бьньһер'ә[+]. 7Хӧдан гот: «Бәле мьн щәфе щьмә'та хwәйә Мьсьреда дит у qар'ә-qар'а wан жь дәст сәрк'аред wан бьһист, чьмки әз һаш жь тәнгасийа wан һәмә. 8Әз пәйа бум wана жь дәсте мьсьрийа аза кьм у wан жь әwи wәлати дәрхьмә wәлатәки р'ьнд у бәрфьрә, wәлате кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, wи щийе кәнанийа[†], һ'итийа, әморийа[†], пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа[+]. 9У ньһа ва йә qар'ә-qар'а зар'ед Исраел[†] гьһиштийә мьн у әw зордарийа кӧ мьсьри ль wан дькьн мьн дит. 10Ньһа wәрә, әз тә бьшиньмә щәм Фьрәwьн, кӧ тӧ щьмә'та мьн, зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхи». 11Һьнге Муса готә Хwәде: «Әз к'и мә кӧ һәр'ьмә щәм Фьрәwьн у зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхьм?» 12Хwәде готе: «Әзе т'әви тә бьм. Әве тәр'а бьбә нишана кӧ мьн тӧ шандийи: гава тӧ щьмә'те жь Мьсьре дәрхи, сәр ви ч'ийайи һуне Хwәдер'а хӧламтийе бькьн». 13Муса готә Хwәде: «Ва әз дьчьмә щәм зар'ед Исраел у бежьмә wан: ‹Хwәдейе кал-бавед wә әз шандьмә щәм wә›. Ле гава әw жь мьн бьпьрсьн: ‹Наве wи чь йә?› Әз чь wанр'а бежьм?» 14Хwәде готә Муса: «ӘЗ ЙЕ ҺӘМӘ. Ве йәке бежә зар'ед Исраел, бежә кӧ: ‹ӘЗ ҺӘМӘ әз шандьмә щәм wә›»[+]. 15Диса Хwәде готә Муса: «Аһа бежи зар'ед Исраел: ‹Хӧдан[*], Хwәдейе кал-бавед wә, Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб әз шандьм щәм wә›. Һ'әта-һ'әтайе наве мьн әв ә у һ'әму ньсьлада әзе аһа бемә биранине. 16Һәр'ә р'успийед Исраел т'оп кә у бежә wан: ‹Хӧдан, Хwәдейе кал-бавед wә, Хwәдейе Бьраһим, Исһаq у Аqуб мьнва хӧйа бу у гот: Әз сәр wәда һатьмә у мьн дит кӧ Мьсьреда чь һатийә сәре wә›. 17У гот: ‹Әзе wә жь щәфе Мьсьре дәрхьм у бьбьмә wәлате кәнанийа, һ'итийа, әморийа, пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа, wи wәлате кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә›. 18Әwе гӧр'а тә бькьн һьнге тӧ т'әви р'успийед Исраел һәр'ә щәм п'адше Мьсьре у жер'а бежьн: ‹Хӧдан Хwәдейе ибранийа[†] мәва хӧйа бу, ньһа изьна тә һәбә, әм р'ийа се р'ожа бәрбь бәр'ийе һәр'ьн, Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧрбане бьдьн›. 19Бәле әз заньм, кӧ п'адше Мьсьре wе изьна wә нәдә кӧ һун һәр'ьн, һәгәр нә бь дәсте зор бә, 20ле әзе дәсте хwә дьреж кьм у бь wан һ'әму к'әрәмәтед хwә Мьсьре хьм, йед кӧ әзе нав wеда бькьм, паши һьнге әwе wә бәр'дә[+]. 21У әзе ль бәр ч'ә'ве мьсьрийа ве щьмә'те ширьн кьм, wәки гава кӧ һун дәрк'әвьн, дәствала дәрнәк'әвьн[+]. 22Ле бьра һәр к'ӧлфәт жь щинара хwә у жь к'ӧлфәта кӧ мала wеда дьминә, хьшьред зивин у хьшьред зер'ин, ӧса жи к'ьнща же бьхwазә у wан ль кӧр' у qизед хwәва кьн у мьсьрийа т'алан кьн».

### 4


Хwәде нишана дьдә Муса кӧ бькә

1Муса ле вәгәр'анд у гот: «Ле әwе мьн баwәр нәкьн у нә жи wе дәнге мьн бьбьһен, чьмки wе бежьн, Хwәде тәва хӧйа нәбу йә». 2Һьнге Хwәде готә Муса: «Әw чи йә дәсте тәда?» Әwи гот: «Шьвдар ә». 3Хwәде готе: «Wе бавежә ә'рде». Әwи авитә ә'рде, бу мә'р у Муса же р'әви. 4Хӧдан[†] готә Муса: «Дәсте хwә дьреж ке поч'е бьгьрә». Әwи жи дәсте хwә дьреж кьре әw гьрт у әw дәсте wида бу шьвдар. 5«Бь ве йәке wе баwәр бькьн, wәки Хӧдан Хwәдейе кал-бавед wан, Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб тәва хӧйа буйә».

6Хӧдан диса готә Муса: «Ньһа дәсте хwә текә п'ашьла хwә». Әwи дәсте хwә кьрә п'ашьла хwә дәрхьст у ва йә, дәсте wи бу мина бәрфа к'ӧни-к'ӧни буйи. 7Хwәде готе: «Дәсте хwә диса текә п'ашьла хwә». Әwи диса дәсте хwә кьрә п'ашьла хwә дәрхьст у ва йә, әw диса бу мина qальбе wи. 8«Һәгәр тә баwәр нәкьн у гӧһ нәдьнә нишана пешьн, wе баwәрийа хwә нишана дӧда биньн. 9Ле һәгәр ван һәр дӧ нишана жи баwәр нәкьн у гӧһ нәдьнә дәнге тә, һьнге жь ч'әме Ниле аве һьлдә у бьр'ежә сәр ә'рде. Әw ава кӧ тә жь Ниле һьлда wе сәр ә'рде бьбә хун».

10Муса готә Хӧдан: «Хwәйе мьн, һиви дькьм! Әзи хәбәрданеда нә сәрхwә мә, нә дӧһӧ нә жи пер у нә жи пәй ве хәбәрданер'а кӧ тә т'әв хӧламе хwә хәбәрда, ле әз йәки дәвqәр'ьми у зьменда гьран ьм». 11Һьнге Хӧдан готә wи: «К'е дәв да мерьв, йан к'е кәр' у лал чекьрьн, йан йе кӧ дьбинә, йан йе кор? Әз Хӧдан ниньм[+]? 12Аwа ньһа тӧ һәр'ә әзе т'әви дәве тә бьм у тә һин кьм, чь кӧ тӧ гәрәке бежи». 13Әwи готе: «Хwәйе мьн, һиви дькьм! К'әрәма хwә йәки дьне бьшинә». 14Һьнге һерса Хӧдан ль Муса р'абу у готе: «Һаруне леwи нә бьре тә йә? Әз заньм кӧ әwи хәбәрданеда сәрхwә йә, ва йә әwе пешийа тәда бе у гава әw тә бьбинә wе гәләки ша бә. 15Тӧ т'әви wи хәбәр дә у хәбәра бькә дәве wи, әзе дәве тә у дәве wир'а бьм, әзе wә һин кьм кӧ һуне чь бькьн. 16Бьра әw дәwса тә щьмә'тер'а хәбәр дә у әw тәр'а бьбә дәwса дәв у тӧ жи wир'а дәwса Хwәде. 17У wе шьвдаре бьгьрә дәсте хwә, wәки бь wе нишана бьки».


Муса вәдьгәр'ә Мьсьре

18Муса вәгәр'ийа чу щәм хәзуре хwә Ит'ро у жер'а гот: «Изьна тә һәбә әз вәгәр'ьмә щәм бьратийа хwәйә Мьсьреда бьбиньм, к'а әw һәнә йан т'ӧнәнә». Ит'ро готә Муса: «Һәр'ә тәр'а охьр бә». 19Хӧдан Мьдйанеда Мусар'а гот: «Һәр'ә вәгәр'ә Мьсьре, чьмки әw мәрьвед кӧ пәй ә'мьре тә к'әтьбун һ'әму жи мьрьнә»[+]. 20Муса р'абу жьна хwә, кӧр'ед хwә ль к'әре сийар кьрьн у вәгәр'ийа wәлате Мьсьре. Муса шьвдара Хwәде гьртә дәсте хwә. 21Һьнге Хӧдан готә Муса: «Гава тӧ вәгәр'и һәр'и Мьсьре, бьки кӧ тӧ wан һ'әму нишанед кӧ мьн данә дәсте тә, ль бәр Фьрәwьн бьки, ле әзе дьле wи бькьмә кәвьр у әwе щьмә'те бәр'нәдә. 22У бежә Фьрәwьн: ‹Хӧдан аһа дьбежә: Исраел[†] кӧр'е мьни ньхӧри йә. 23Әз тәр'а дьбежьм: Кӧр'е мьн бәр'дә кӧ әw хӧламтийа мьн бькә, ле һәгәр тӧ нәхwази wи бәр'ди, ва йә әзе кӧр'е тәйи ньхӧри бькӧжьм›».

24У ӧса qәwьми кӧ р'ева щики шәвбери кьрьн, Хӧдан р'асти Муса һат у хwәст кӧ wи бькӧжә. 25Һьнге Сиппораһе кәвьрәки туж һьлда, кӧр'е хwәйи нәсьнәткьри сьнәт кьр, п'ийед Муса хьст у готе: «Р'аст тӧ бона мьн мере хуне йи». 26У бь ви аwайи Хӧдан әw һьшт. Wи чахи бона сьнәтийе әwе гот: «Мере хуне».

27Хӧдан готә Һарун: «Һәр'ә бәр'ийе пешийа Мусада». Әw жи чу бәр ч'ийайе Хwәде р'асти wи һат у чу р'уйе wи. 28Муса һ'әму готьнед Хӧдан Һарунр'а гьли кьрьн кӧ әwи әw шандийә у т'әмийа wан һ'әму нишана дайә. 29Муса у Һарун чун һ'әму р'усьпийед зар'ед Исраел т'оп кьрьн. 30У Һарун әw һ'әму готьнед Хӧданә кӧ Мусар'а готьбу гьли кьрьн у ль бәр ч'ә'ве щьмә'те әw нишан кьрьн. 31Щьмә'те баwәр кьр. У гава бьһистьн кӧ Хӧдан сәр зар'ед Исраелда һатийә у дина хwә дайә әw зәлулийа wан, та бун у һ'әбандьн.

### 5


Муса у Һарун ль бәр Фьрәwьн

1Пәй һаqас тьштр'а Муса у Һарун чунә щәм Фьрәwьн у готьне: «Хӧдан[†] Хwәдейе Исраел[†] аһа дьбежә: ‹Изьна щьмә'та мьн бьдә кӧ бәр'ийеда мьнр'а щәжьне бькьн›». 2Фьрәwьн гот: «Хӧдан к'и йә кӧ әз гӧр'а готьна wи бькьм у изьна Исраел бьдьм? Әз Хӧдан нас накьм у изьна Исраел жи надьм». 3Wана готе: «Хwәдейе ибранийа[†] мәва хӧйа бу. Изьна тә һәбә әм р'ийа се р'ожа һәр'ьнә бәр'ийе у Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧрбане бьдьн, кӧ нәбә әw бь нәхwәшийа һ'ал йан шур qьр'а мә бинә». 4П'адше Мьсьре готә wан: «Муса у Һарун, һун чьма щьмә'те жь хәбата wан паш дехьн? Һәр'ьнә сәр борще хwә». 5Фьрәwьн гот: «Ва йә ньһа щьмә'та wәлет гәләк ә, ле һун наһельн кӧ әw борще хwә бьqәдиньн».

6Һәма wе р'оже Фьрәwьн кьрә сәр сәрwер у сәрк'аред щьмә'те, гот: 7«Мина һәр гав бона к'әлпич' чекьрьне кайе нәдьнә щьмә'те, бьра әwана хwәха һәр'ьн у хwәр'а кайе т'оп кьн. 8Һ'әсабе к'әлпич'а жь сәр wан кем нәкьн, һаqаси жи жь wан бьхwазьн, чьqас wан һәр гав чедькьрьн, чьмки әwә хwәр'анәдити нә, ләма дькьнә qар'ин у дьбежьн: ‹Әм һәр'ьн qӧрбане Хwәдейе хwәр'а бьдьн›. 9Бьра шьхӧл ль сәр ван мәрьва гьран бә, кӧ хәбатева гиро бьн у пәй готьнед дәрәw нәк'әвьн».

10Сәрwер у сәрк'аред щьмә'те дәрк'әтьн щьмә'тер'а хәбәрдан у готьн: «Фьрәwьн аһа дьбежә: ‹Әз кайе надьмә wә, 11һун хwәха һәр'ьн жь к'ӧ дьхwазьн хwәр'а кайе дәстхьн, ле жь шьхӧлед wә тьштәк же кем нәбә›». 12Һьнге щьмә'т ль т'әмамийа wәлате Мьсьре бәла бу, дәwса кайе хозан т'оп кьр. 13Сәрwера п'ейи ль сәр wан дькьрьн дьготьн: «Хәбата хwәйә һәр р'ож ӧса бьqәдиньн, чаwа һьнге кӧ кайа wә һәбу». 14К'аркәред Фьрәwьн сәрк'аред сәр зар'ед Исраел к'ьфшкьри к'ӧтан у готьн: «Wә чьма дӧһӧ у иро һ'әсабе к'әлпич'а мина һәр гав т'әмам нәкьрийә?» 15Сәрк'аред зар'ед Исраел һатьнә щәм Фьрәwьн газьне хwә кьрьн у готьне: «Тӧ чьма ӧса сәре хӧламед хwә дьки? 16Кайе надьнә хӧламед тә, ле мәр'а дьбежьн: ‹К'әлпич'а чекьн!› Ва йә әм һатьнә к'ӧтане, ле нәһәqи алийе щьмә'та тәда йә». 17Ле әwи гот: «Һун хwәр'анәдити нә! Хwәр'анәдити! Ләма дьбежьн: ‹Әм һәр'ьн Хӧданр'а qӧрбане бьдьн›. 18Дә ньһа һәр'ьн у бьхәбьтьн, кайе wәр'а нәйе дайине, ле һ'әсабе к'әлпич'а wе жь wә бе хwәстьне». 19Һьнге сәрк'аред зар'ед Исраел хwә охьрме гьранда дитьн гава һатә готьне: «Һ'әсабе к'әлпич'айә кӧ һәр р'ож жь wә те хwәстьне кем нәкьн». 20Гава әw жь щәм Фьрәwьн дәрк'әтьн, р'асти Муса у Һарун һатьн кӧ әw һивийа wан бун 21у готьнә wан: «Бьра Хwәде сәр wәда бьньһер'ә у диwана wә бькә, wәки wә әм бәр ч'ә'ве Фьрәwьн у хӧламед wи р'әш кьрьн у шур жи да дәсте wан кӧ мә бькӧжьн».


Муса газьне хwә Хӧдан дькә

22Һьнге Муса вәгәр'ийа щәм Хӧдан у гот: «Йа Хwәйе мьн! Тә чьма әв щьмә'та авитә нава охьрмед гьран? Тә бона чь әз шандьм? 23Чьмки wе һьнгева, гава әз һатьмә щәм Фьрәwьн у пе наве тә хәбәр дайә, әw хьрабийе ве щьмә'те дькә, ле бәле тә щьмә'та хwә хьлаз нәкьр».

### 6

1Хӧдан[†] готә Муса: «Те ньһа бьбини, кӧ әзе чь сәре Фьрәwьн бькьм. Wе wан бь дәсте зор бәр'дә у wе wан бь дәсте зор жь wәлате хwә дәрхә».


Щаба Хӧдан

2Хwәде т'әв Муса хәбәр да у готә wи: «Әз Хӧдан ьм. 3Әз чаwа Хwәдейе Һәри Зор, Бьраһим, Исһаq у Аqубва хӧйа бумә, ле бь наве хwә Хӧдан[*] wанва хӧйа нәбумә[+]. 4Мьн т'әви wан пәймана[†] хwә гьреда, кӧ wәлате Кәнане[†] бьдьмә wан, wәлате wани хәрибийе, wе дәра кӧ фьрари дәрбаз кьрьн. 5Мьн заринийа зар'ед Исраел[†] бьһист кӧ мьсьрийа әw кьрьнә хӧлам у мьн пәймана хwә бир ани. 6Аwа бежә зар'ед Исраел: ‹Әз Хӧдан ьм! Әзе wә жь бьн баред мьсьрийайә гьран дәрхьм у wә жь хӧламтийа wан аза кьм, пе зәнда бәрбьр'и wә дьрежкьри у диwанед гьран хьлаз кьм. 7У әзе wә бькьмә щьмә'та хwә у бьбьмә Хwәдейе wә. У һьнге һуне бьзаньбьн кӧ Хӧдан Хwәдейе wә әз ьм, йе кӧ һун жь бьн баред мьсьрийайә гьран дәрхьстьн. 8У әзе wә бьбьмә wи wәлати, бона к'ижани мьн сонд хwар кӧ бьдьмә Бьраһим, Исһаq, Аqуб, әзе wи чаwа wар бьдьмә wә. Әз Хӧдан ьм›»[+]. 9Муса әв йәк зар'ед Исраелр'а гот, ле wан жь дьлтәнгийе у жь дәст шьхӧлед гьран гӧһдарийа Муса нәкьрьн. 10Хӧдан т'әв Муса хәбәр да у готе: 11«Һәр'ә щәм Фьрәwьне п'адше Мьсьре бежә кӧ зар'ед Исраел жь wәлате хwә бәр'дә». 12Һьнге Муса ль бәр Хӧдан хәбәр да у готе: «Ва йә, зар'ед Исраел гӧһдарийа мьн накьн, иди к'ӧ ма кӧ Фьрәwьн гӧһдарийа мьн бькә? Әз жи зьменда гьран ьм». 13У Хӧдан бона зар'ед Исраел у Фьрәwьне п'адше Мьсьре т'әви Муса у Һарун хәбәрда у ә'мьри сәр wан кьр кӧ зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхьн.


Бәрәка Муса у Һарун

14Пешийед малбәтед wан әв ьн. Кӧр'ед Р'убен, ньхӧрийе Исраел, әв ьн: Һәнох, Паллу, Һәсрун у К'арми. Әв ьн малбәтед Р'убен[+]. 15Кӧр'ед Шьмһ'ун әв ьн: Йәмуел, Йамин, Оһад, Йахин, Соһар у кӧр'е к'ӧлфәта кәнани[†] Шаwул. Әв ьн малбәтед Шьмһ'ун[+]. 16Навед кӧр'ед Леwи, ль гора сәрәщәма р'ьк'ьнйатед хwәва, әв ьн: Гершон, Qоһат' у Мерари. Т'әмамийа салед ә'мьре Леwи сәд си у һ'әфт сал бун[+]. 17Кӧр'ед Гершон, ль гора малбәтед хwә, әв ьн: Либни у Шими. 18Кӧр'ед Qоһат' әв ьн: Ә'мрам, Исһар, Һеброн у Узиел. Т'әмамийа салед ә'мьре Qоһат' сәд си у се сал бун. 19Кӧр'ед Мерари әв ьн: Маһ'ли у Муши. Әв ьн малбәтед Леwи ль гора сәрәщәма р'ьк'ьнйатед хwәва[+]. 20Ә'мрам мәт'а хwә Йок'әбәд станд у әwе wир'а Һарун у Муса анин. Салед ә'мьре Ә'мрам сәд си у һ'әфт сал бун[+]. 21Кӧр'ед Исһар әв ьн: Qорах, Нәфәг у Зик'ри[+]. 22Кӧр'ед Узиел әв ьн: Мишаел, Әлсафан у Сит'ри[+]. 23Һарун Әлишәба, qиза Аминадав[†] хушка Нәһшон станд. Әwе wир'а Надаб, Абиһу, Елазар у Ит'амар анин[+]. 24Кӧр'ед Qорах әв ьн: Ассир, Әлqанаһ у Абиасаф. Әв ьн малбәтед qорахи[+]. 25Елазаре кӧр'е Һарун жь нав qизед Путиел йәк хwәр'а жьн хwәст, әwе жи wир'а Пинһас ани. Пешийед леwийа ль гора малбәтед хwәва әв ьн[+]. 26Әв ьн әw Муса у Һаруне, к'ижанар'а кӧ Хӧдан гот: «Зар'ед Исраел, р'әфед wанва жь wәлате Мьсьре дәрхьн». 27Әwед кӧ т'әв Фьрәwьн п'адше Мьсьре хәбәр дьн у бона зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхьн әв ьн: Муса у Һарун.


Хwәде фәрмане дьдә Муса кӧ һәр'ә щәм Фьрәwьн

28Чахе кӧ Хӧдан wәлате Мьсьреда т'әви Муса хәбәр да, 29wе һьнге Хӧдан Мусар'а хәбәр да у готе: «Әз Хӧдан ьм! Һәр тьште кӧ әз тәр'а дьбежьм, бежә Фьрәwьне п'адше Мьсьре». 30Муса жи ль бәр Хӧдан гот: «Ва йә әз зьменда гьран ьм, Фьрәwьне чаwа гӧһдарийа мьн бькә?»

### 7

1Хӧдан[†] готә Муса: «Һәла бьньһер'ә, әз тә дькьмә мина Хwәде бона Фьрәwьн, бьре тә Һарун жи wе бьбә п'ехәмбәре[†] тә. 2Һәр тьшти бежи, чь кӧ әзе ә'мьри ль тә бькьм у бьре тә Һарун бьра Фьрәwьнр'а бежә, кӧ зар'ед Исраел[†] жь wәлате хwә бәр'дә. 3Ле әзе дьле Фьрәwьн бькьмә кәвьр, нишан у к'әрәмәтед хwә ль нав wәлате Мьсьреда зедә кьм. 4Фьрәwьне гӧһдарийа wә нәкә. У әзе дәсте хwә дайньмә ль сәр Мьсьре у р'әфед хwә, щьмә'та хwә, зар'ед Исраел пе диwанед мәзьн жь wәлате Мьсьре дәрхьм. 5У һьнге мьсьрийе бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан ьм, гава әз дәсте хwә дьрежи ль сәр Мьсьре кьм у зар'ед Исраел жь нав wан дәрхьм». 6Муса у Һарун ӧса кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль wан кьр ӧса жи кьрьн. 7Муса һ'әйште сали бу, ле Һарун һ'әйште се сали бу, гава т'әв Фьрәwьн хәбәрдан.


Шьвдара Һарун дьбә мә'р

8Хӧдан т'әви Муса у Һарун хәбәр да у гот: 9«Гава Фьрәwьн т'әв wә хәбәр дә у бежә: ‹Һәла нишанәке бькьн›, wи чахи бежә Һарун: ‹Шьвдара хwә һьлдә бавежә бәр Фьрәwьн›. Әwе бьбә мә'р». 10Муса у Һарун к'әтьнә щәм Фьрәwьн у чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль wан кьрьбу ӧса жи кьрьн. Һарун шьвдара хwә авитә бәр Фьрәwьн у бәр хӧламед wи у әw бу мә'р. 11Фьрәwьн жи гази сәрwахт у к'оч'әка кьр у ван сербазед Мьсьре жи бь сербазийа хwә ӧса кьрьн. 12Һәр йәки шьвдара хwә давит у әw дьбунә мә'р, ле шьвдара Һарун шьвдаред wан даqӧртандьн. 13У дьле Фьрәwьн бу кәвьр гӧр'а wан нәкьр, чаwа кӧ Хӧдан готьбу.


Щәза ә'wльн: Ав дьбә хун

14Хӧдан готә Муса: «Дьле Фьрәwьн бу кәвьр, әw нахwазә щьмә'те бәр'дә. 15Сәре сьбәһе һәр'ә щәм Фьрәwьн. Ва йә әwе һәр'ә бәрбь аве у тӧ бәр дәве ч'әме Ниле ль бәр wи бьсәкьнә у әw шьвдара кӧ бьбу мә'р бьгьрә дәсте хwә. 16Wир'а бежә: ‹Хӧдан Хwәдейе ибранийа[†] әз шандьмә щәм тә у дьбежә: Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ бәр'ийеда хӧламтийа мьн бькә, ле ва йә һ'әта ньһа тә гӧһдари нәкьрийә. 17Хӧдан аһа дьбежә: «Бь ве бьзаньби кӧ әз Хӧдан ьм». Аwа әзе шьвдара дәсте хwә ава ч'әме Ниле хьм у wе бьбә хун. 18Мә'сийед ч'емда wе һ'ьшк бьн у бине бьк'әвә ч'ем, мьсьрийе зьвер бьн кӧ ава Ниле вәхwьн›». 19Хӧдан готә Муса: «Бежә Һарун: ‹Шьвдара хwә һьлдә у дәсте хwә дьрежи сәр авед Мьсьре, сәр ч'әмед wан, сәр щәwед wан, сәр голед wан у сәр һ'әму авед wанә т'опбуйи кә у wе бьбьнә хун. Wе т'әмамийа wәлате Мьсьреда, ава дәрданед дар у кәвьрида жи бьбә хун›». 20У чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль wан кьрьбу, Муса у Һарун ӧса жи кьрьн. Һарун[*] шьвдара хwә бьльнд кьр бәр ч'ә'ве Фьрәwьн у бәр ч'ә'ве хӧламед wи ава Ниле хьст, т'әмамийа ава ч'ем бу хун. 21Мә'сийед ч'емда һ'ьшк бун у бин к'әтә ч'ем, мьсьрийа нькарьбун жь ч'ем ав вәхwарана. У т'әмамийа wәлате Мьсьреда хун һәбу. 22Ле сербазед Мьсьре жи бь сербазийед хwә ӧса кьрьн. Дьле Фьрәwьн бу кәвьр, гӧһ нәда wан, чаwа кӧ Хӧдан готьбу. 23Фьрәwьн вәгәр'ийа чу мала хwә, әв йәк сәр дьле wи гьран р'унәньшт. 24У һ'әму мьсьри р'абун бона ав вәхwарьне дор-бәре ч'ем к'олан, чьмки ава Ниле нькарьбун вәхwарана.

25Пәй ч'ем хьстьна Хӧданр'а, һ'әфт р'ож дәрбазбун.

### 8


Щәза дӧда: Бәq

1Хӧдан[†] готә Муса: «Һәр'ә щәм Фьрәwьн у бежә wи: ‹Хӧдан аһа дьбежә: Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә. 2Ле һәгәр тӧ нәхwәзи бәр'ди, ва йә әзе пе бәqа т'әмамийа т'опрахед тә хьм. 3Ч'әме бәqава бьк'ьмк'ьмә у әwе р'абьн бьк'әвьнә мала тә, ода тәйә р'азане, ньвина тә, малед хӧламед тә, нава щьмә'та тә, тәндуред тә у шкәва тәйә һәвир. 4У бәqе р'абьнә ль сәр тә, ль сәр щьмә'та тә у ль сәр һ'әму хӧламед тә›». 5Һьнге Хӧдан готә Муса: «Бежә Һарун: ‹Дәсте хwә шьвдарева дьрежи ль сәр ч'әма, щәwа у гола кә у ль сәр wәлате Мьсьре, бәqа дәрхә›». 6У Һарун дәсте хwә дьрежи ль сәр авед Мьсьре кьр. Бәq дәрк'әтьн у wәлате Мьсьре ньхамтьн. 7Сербаза жи бь сербазийа хwә ӧса кьрьн у ль сәр wәлате Мьсьре бәq дәрхьстьн. 8Фьрәwьн гази Муса у Һарун кьр у гот: «Р'әща жь Хӧдан бькьн, кӧ бәqа жь мьн у жь щьмә'та мьн дур хә у әзе щьмә'те бәр'дьм кӧ Хӧданр'а qӧрбане бьдьн»[+]. 9Һьнге Муса готә Фьрәwьн: «Тӧ хwәха мьнр'а wә'дә к'ьфш кә, әз к'әнге бона тә, бона хӧламед тә у бона щьмә'та тә р'әща бькьм, кӧ бәq жь тә у жь малед тә ӧнда бьн, т'әне әwе ч'емда бьминьн». 10У әwи гот: «Сьбе». Муса гот: «Бьра wәкә готьна тә бә! Кӧ тӧ бьзаньби, йәки мина Хӧдан Хwәдейе мә т'ӧнә. 11Бәqе жь тә, жь малед тә, жь хӧламед тә у жь щьмә'та тә wе дур к'әвьн, т'әне ч'емда wе бьминьн». 12Муса у Һарун жь щәм Фьрәwьн дәрк'әтьн у Муса бона wан бәqа, к'ижан кӧ Хӧдан анибунә сәр Фьрәwьн гази Хӧдан кьр. 13Хӧдан wәкә готьна Муса кьр, у бәqед малада, һ'әwшада у к'әwшәнада һ'ьшк бун. 14Әw к'ом-к'ом т'оп кьрьн у бин к'әтә wәлет. 15Ле гава Фьрәwьн дина хwә дайе кӧ р'ьһ'әти к'әте, дьле хwә кьрә кәвьр у гӧр'а wан нәкьр, чаwа кӧ Хӧдан готьбу.


Щәза сьсийа: К'әрмеш

16Һьнге Хӧдан готә Муса: «Бежә Һарун: ‹Бьра шьвдара хwә дьреж кә т'оза ә'рде хә, кӧ әw ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре бьбә к'әрмеш›». 17У ӧса кьрьн. Һарун дәсте хwә шьвдара хwәва дьреж кьр, т'оза ә'рде хьст у к'әрмеш ль сәр мәрьва у һ'әйwен р'абун. Ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре һ'әму т'оза ә'рде бу к'әрмеш. 18Сербаза жи бь сербазийед хwә кьрьн кӧ к'әрмеша дәрхьн, ле нькарьбун. У аwа ль сәр мәрьва у һ'әйwен к'әрмеш бун. 19Сербаза готә Фьрәwьн: «Әва т'ьлийа[*] Хwәде йә». Ле дьле Фьрәwьн бу кәвьр у гӧр'а wан нәкьр, чаwа кӧ Хӧдан готьбу.


Щәза чара: П'әр'анийа меш-моза

20Хӧдан готә Муса: «Сәре сьбәһе зу р'абә һәр'ә ль бәр Фьрәwьн бьсәкьнә. Ва йә әwе бәрбь аве һәр'ә у бежә wи: ‹Хӧдан аһа дьбежә: Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә. 21Ле һәгәр тӧ щьмә'та мьн бәр'нәди, аwа әзе ль сәр тә, ль сәр хӧламед тә, ль сәр щьмә'та тә у ль сәр малед тә п'әр'анийа меш-моза бьшиньм у малед мьсьрийа бь п'әр'анийа меш-мозава wе т'ьжи бьн, ӧса жи сәр wи ә'рде кӧ әw дьминьн. 22Ле wе р'оже т'опраха Гошәнейә к'ӧ щьмә'та мьн ле дьминә, әзе башqә кьм у wе дәре п'әр'анийа меш-моза wе т'ӧнә бә, кӧ тӧ бьзаньби wәлетда әз Хӧдан ьм. 23У әзе ль нав щьмә'та хwә у щьмә'та тәда фьрqийе дайньм. Сьбе әв нишане бьqәwьмә›». 24Хӧдан ӧса жи кьр. П'әр'анийа меш-мозайә мәзьн һатә ль сәр мала Фьрәwьн, малед хӧламед wи у ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре, жь дәст п'әр'анийа меш-моза wәлат wеран бу.

25Фьрәwьн гази Муса у Һарун кьр, гот: «Һәр'ьн ви wәлатида Хwәдейе хwәр'а qӧрбане бьдьн». 26Ле Муса готе: «Нә щайиз ә кӧ әм ве йәке бькьн, чьмки әw qӧрбана кӧ әме Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бьдьн, әв йәк мьсьрийар'а һ'әрами йә. Һәгәр әм бь wе qӧрбандайина кӧ бона мьсьрийа һ'әрам ә, р'абьн ль бәр ч'ә'ве wан бьдьн, гәло әwе мә нәдьнә ль бәр кәвьра[+]? 27Әме р'ийа се р'ожа һәр'ьнә бәр'ийе у Хӧдан Хwәде хwәр'а qӧрбане бьдьн, чаwа кӧ әw мәр'а бежә». 28У Фьрәwьн гот: «Әзе wә бәр'дьм кӧ һун һәр'ьнә бәр'ийе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧрбане бьдьн, ле т'әне дур нәчьн. Бона мьн р'әща бькьн». 29Муса готе: «Ва йә әзе жь щәм тә дәрк'әвьм у р'әща жь Хӧдан бькьм, кӧ сьбе п'әр'анийа меш-моза жь Фьрәwьн, жь хӧламед wи у жь щьмә'та wи дур к'әвә, ле т'әне бьра Фьрәwьн иди щьмә'те нәхапинә у нәгьрә кӧ qӧрбане бьдьнә Хӧдан». 30Муса жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт у р'әща жь Хӧдан кьр. 31Хӧдан wәкә готьна Муса кьр. П'әр'анийа меш-моза жь Фьрәwьн, жь хӧламед wи у жь щьмә'та wи дур хьст, qәт йәк жи нәма. 32Фьрәwьн ве щаре жи дьле хwә кьрә кәвьр у щьмә'т бәр'нәда.

### 9


Щәза пенща: Нәхwәшийа һ'ал сәр һ'әйwен

1Хӧдан[†] готә Муса: «Һәр'ә щәм Фьрәwьн у бежә wи: ‹Хӧдан Хwәдейе ибранийа[†] аһа дьбежә: «Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә», 2ле һәгәр тӧ wана һе бьгьри у нәхwази бәр'ди, 3аwа дәсте Хӧдан wе ль сәр һ'әйwанед тәйә чоле: Һәспа, к'әра, дәва, пез у деwер бә у бь нәхwәшийа һ'алә мәзьн qьр'а wане бе. 4Ле Хӧдан wе һ'әйwанед Исраел[†] жь һ'әйwанед Мьсьре башqә кә у жь һ'әйwанед зар'ед Исраел, qәт йәке һ'ьшк нәбә›». 5Хӧдан wә'дә к'ьфш кьр у гот: «Сьбе Хӧдане ве йәке сәр wәлет бькә». 6Р'ожа дьн Хӧдан әв йәк кьр у һ'әму һ'әйwанед мьсьрийа һ'ьшк бун, ле жь һ'әйwанед зар'ед Исраел qәт йәк һ'ьшк нәбу. 7Һьнге Фьрәwьн шанд у пе һ'әсийа ва йә жь һ'әйwанед Исраел qәт йәк жи һ'ьшк нәбуйә. Дьле Фьрәwьн һе бу кәвьр у щьмә'т бәр'нәда.


Щәза шәша: Нәхwәшийа п'ьзька

8Хӧдан готә Муса у Һарун: «К'ӧлмед хwә т'ьжи к'озийа фьр'не кьн. У бьра Муса wе ль бәр ч'ә'ве Фьрәwьн бьр'әшинә бәрбь ә'змен. 9Әwе ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре бьбә т'оз, ль сәр һ'әму мәрьви у һ'әйwанед wәлате Мьсьреда кӧлед п'ьзька п'исе дәрен». 10Wана к'озийа фьр'не һьлда у ль бәр Фьрәwьн сәкьнин. Муса әw бәрбь ә'змен р'әшанд. Ль сәр мерьв у һ'әйwен кӧлед п'ьзька п'ис дәрк'әтьн. 11Һьнге сербаза нькарьбу жь дәст п'ьзька ль бәр Муса бьсәкьнийана, чьмки п'ьзьк ль сәр сербаз у һ'әму мьсьрийа жи дәрк'әтьбун. 12Хӧдан дьле Фьрәwьн кьрә кәвьр у әwи гӧр'а wан нәкьр, чаwа кӧ Хӧдан Мусар'а готьбу[+].


Щәза һ'әфта: Тәйрок

13Һьнге Хӧдан готә Муса: «Сәре сьбәһе зу р'абә һәр'ә ль бәр Фьрәwьн бьсәкьнә у wир'а бежә: ‹Хӧдан Хwәдейе ибранийа аһа дьбежә: Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә, 14чьмки ве щаре, әзе һ'әму щәзайед хwә бьдьмә сәр'а дьле тә, сәре хӧламед тә у щьмә'та тә, кӧ бьзаньби, ль сәр т'әмамийа дьнйайе йәки мина мьн т'ӧнә. 15Һәгәр мьн дәсте хwә дьреж кьра у бь нәхwәшийа һ'ал ль тә у щьмә'та тә хьста, те сәр дьне бьһатайи ӧндакьрьне. 16Ле бона ве йәке мьн тӧ хwәйкьри, wәки qәwата хwә нишани тә бькьм у ль сәр т'әмамийа дьнйайе наве мьн бе готьне[+]. 17Тӧ һе мьqабьли щьмә'та мьн дьсәкьни кӧ wе бәр'нәди? 18Аwа әзе сьбе ви чахи, тәйрокәкә ӧса qайим бьбариньм кӧ мина wе, р'ожа чебуна Мьсьреда һ'әта ньһа, тьште ӧса нәqәwьмийә. 19Ньһа бьшинә һ'әйwанед хwә т'оп кә чи тә кӧ чоле һәйә бьбьнә һьндӧр'. Чьмки һәр мәрьв, йан һ'әйwанед кӧ чоле бә, һәгәр нәк'әвьнә һьндӧр' тәйроке сәр wанда бьбарә у wе qьр'а wан бе›». 20Жь хӧламед Фьрәwьн, к'ижан кӧ жь готьна Хӧдан дьтьрсийа, хӧламед хwә у һ'әйwанед хwә бьрьнә һьндӧр', 21ле к'е гӧһдарийа готьна Хӧдан нәкьр, хӧламед хwә у һ'әйwанед хwә чоле һьштьн.

22Хӧдан готә Муса: «Дәсте хwә дьрежи бәрбь ә'змен кә у wе т'әмамийа wәлате Мьсьреда, ль сәр мерьв у һ'әйwен, ль сәр т'әмамийа шинайа ә'рде Мьсьреда тәйроке бьбарә». 23Муса шьвдара хwә дьрежи бәрбь ә'змен кьр, Хӧдан qьр'ч'ини у тәйрок шанд у бьруске[*] бьрq вәдьда ль сәр ә'рде. Хӧдан тәйрок ль сәр wәлате Мьсьреда баранд[+]. 24Тәйрок бари у т'әв тәйроке жи бьруске бьрq дьда, ӧса qайим бу, кӧ т'әмамийа wәлате Мьсьреда, жь р'ожа пешда һатьна wи мьләтида тьште ӧса нәqәwьми бу. 25Тәйроке т'әмамийа wәлате Мьсьре хьст, һ'әму тьштед чь кӧ чоле бу, жь мерьв гьрти һ'әта һ'әйwен. Тәйроке т'әмамийа шинайийа чоле хьст у һ'әму даред дәште һурдәхwәши кьрьн. 26Т'әне т'опраха Гошәнеда тәйрок нәбари, к'идәре зар'ед Исраел дьман. 27Фьрәwьн шанд гази Муса у Һарун кьр у wанр'а гот: «Ве щаре мьн гӧнә кьр, Хӧдан р'аст ә, ле әз щьмә'та хwәва әм нәһәq ьн. 28Р'әща жь Хӧдан бькьн, бьра qьрч'ин у тәйрока Хwәде бенә бьр'ине у әзе wә бәр'дьм, һуне иди вьра нәминьн»[+]. 29Муса готә wи: «Чаwа кӧ әз жь бажер дәрк'әвьм, әзе дәстед хwә бәрбь Хӧдан дьреж кьм у qьр'ч'инийе бьсәqьр'ьн, тәйроке иди нәбарә кӧ тӧ бьзаньби, ә'рд ә'рде Хӧдан ә[+]. 30Ле әз заньм, wәки тӧ у хӧламед хwә һәла һе жь Хӧдан Хwәде натьрсьн». 31К'ьтан у щәһә һатьнә ледане, чьмки щәһә сьмбьл дабу, к'ьтане жи гӧпьк дабу. 32Ле гәньм у ч'ади[*] нәһатьнә ледане, чьмки әw дәрәнг дьгьһиштьн. 33У Муса жь щәм Фьрәwьн жь бажер дәрк'әт у дәстед хwә бәрбь Хӧдан бьльнд кьр, qьрч'ин у тәйрок сәqьр'ин у баран ль сәр ә'рде иди нә бари. 34Ле гава Фьрәwьн дит кӧ баран, тәйрок у qьр'ч'ини сәqьр'ин, диса гӧнә кьр у дьле хwә кьрә кәвьр, әwи жи хӧламед wи жи. 35Дьле Фьрәwьн бу кәвьр у зар'ед Исраел бәр'нәдан, чаwа кӧ Хӧдан Мусар'а готьбу.

### 10


Щәза һ'әйшта: Кӧли

1Һьнге Хӧдан[†] готә Муса: «Һәр'ә щәм Фьрәwьн, чьмки мьн дьле wи у дьле хӧламед wи кьрә кәвьр, wәки ван нишанед хwә нав wанда бькьм 2у wәки тӧ зар'е хwәр'а у зар'ед зар'е хwәр'а гьли ки, кӧ мьн пе кьред хwә мьсьри чаwа кьрьн пек'әни у чь нишан мьн кьрьн, кӧ һун бьзаньбьн әз Хӧдан ьм». 3Муса у Һарун чунә щәм Фьрәwьн у готьнә wи: «Хӧдан Хwәдейе ибранийа[†] аһа дьбежә: ‹Һ'әта к'әнге те нәхwази бәр мьн хwә бьшкени? Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә. 4Ле һәгәр тӧ нәхwәзи щьмә'та мьн бәр'ди, ва йә әзе сьбе кӧлийа бьшиньмә ль сәр т'опраха тә,[+] 5әwе р'уйе ә'рде ӧса бьгьрьн, кӧ ә'рде иди нәйе к'ьфше чь жи пәй тәйрокер'а бона wә майә wе бьхwьн у ӧса жи һ'әму даред ә'рде wәда йә шинбуйи wе бьхwьн. 6Әwе малед тә, мале хӧламед тә у малед һ'әму мьсьрийа т'ьжи бьн, wәки нә бавед тә, нә жи баве бавед тә жь р'ожа р'убари дьне к'әтьнә һ'әта ньһа тьште ӧса нәдитьнә›». У пьшта хwә дайе жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт.

7Хӧламед Фьрәwьн готьнә wи: «Һ'әта к'әнге әве бьбә бәла сәре мә, ван меред wан бәр'дә бьра Хӧдан Хwәдейе хwәр'а хӧламтийе бькьн. Гәло тӧ һе набини кӧ Мьсьр wеран бу?» 8Муса у Һарун вәгәр'андьнә щәм Фьрәwьн у әwи готә wан: «Һәр'ьн Хӧдан Хwәдейе хwәр'а хӧламтийе бькьн. Ле к'и у к'е wе һәр'ьн?» 9Муса готе: «Әме бь бьч'ук у мәзьнед хwәва һәр'ьн, кӧр' у qизед хwәва, пәз у дәwаред хwәва һәр'ьн, чьмки бона мә щәжьна Хӧдан ә». 10Фьрәwьн готә wан: «Һәгәр әз дәстура wә у жьн-зар'ед wә бьдьм бьра Хӧдан т'әви wә бә. Ле ве йәке бьзаньбьн кӧ дьле wә qәлп ә. 11На, хер! Һун мер т'әне һәр'ьн хӧламтийе Хӧданр'а бькьн, нә wә әw йәк дьхwәст?» У бәри wан дан жь щәм Фьрәwьн дәрхьстьн.

12Хӧдан готә Муса: «Дәсте хwә дьрежи сәр wәлате Мьсьре кә, бьра кӧли р'абьнә ль сәр wәлате Мьсьре у һ'әму гиһайе ә'рде, чь кӧ пәй тәйрокер'а майә бьхwьн». 13Муса шьвдара хwә дьрежи сәр wәлате Мьсьре кьр у Хӧдан т'әмамийа wе р'оже у т'әмамийа wе шәве, байе р'оһьлате р'акьр. Сәре сьбәһе байе р'оһьлате кӧли анин. 14У кӧлийа т'әмамийа wәлате Мьсьре гьрт у ль сәр т'әмамийа т'опраха Мьсьре беһ'әсаб данин, ӧса кӧ нә бәри ве йәке һаqас кӧли һәбунә у нә жи пәй вер'а. 15Кӧлийа т'әмамийа р'уйе ә'рде гьрт у wәлат бу тә'ри, һ'әму шинайа ә'рде у бәред дарайә кӧ пәй тәйрокер'а мабун хwарьн. Т'әмамийа wәлате Мьсьреда т'ӧ тьште шин ль сәр дара у к'ола нә ма. 16Һьнге Фьрәwьн ләз гази Муса у Һарун кьр у гот: «Мьн һьндава Хӧдан Хwәдейе wәда у һьндава wәда гӧнә кьр,[+] 17ньһа һиви дькьм, т'әне ве щаре гӧне мьн бьбахшинә у р'әща жь Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн, т'әне ве мьрьне бьра жь сәр мьн һьлдә»[+]. 18Әw жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт у р'әща жь Хӧдан кьр. 19Хӧдан ба вәгәр'анд, баки р'оавайейи qайим р'акьр у бе әw кӧли ажотьн кьрьнә Бә'ра Сор. Т'әмамийа т'опраха Мьсьреда кӧлик нә ма. 20Ле Хӧдан дьле Фьрәwьн кьрә кәвьр у әwи зар'ед Исраел[†] бәр'нәдан.


Щәза нәһа: Тә'ристани

21Һьнге Хӧдан готә Муса: «Дәсте хwә бәрбь ә'змен дьреж кә, wәки ль сәр wәлате Мьсьре бьбә шәвәр'әшәкә дәстдайине». 22Муса дәсте хwә бәрбь ә'змен дьреж кьр у се р'ожа ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре бу шәвәр'әшәкә тә'ри. 23Кәсәки һәвдӧ нәдьдит у се р'ожа qәт йәк жь щийе хwә р'анәбу, ле щийед кӧ һ'әму зар'ед Исраел дьман р'онайи һәбу. 24Һьнге Фьрәwьн гази Муса кьр у готе: «Һәр'ьн Хӧдан бьһ'әбиньн, ле т'әне бьра пәз у дәwаред wә бьминьн, жьн-зар'ед wә жи бьра т'әв wә бен». 25Муса гот: «Гәрәке тӧ qӧрбан у дийарийед т'әвайишәwате жи бьди дәсте мә, кӧ әм бьдьнә Хӧдан Хwәдейе хwә. 26Әме һ'әйwанед хwә жи т'әв хwә бьбьн, qәт сьмәк жи гәрә нәминә, чьмки бона Хӧдан Хwәдейе хwәр'а хӧламти кьрьне, әм гәрәке жь wан һьлдьн. Һ'әта әм нәчьнә wьр, әм ньзаньн әме бь чь Хӧданр'а хӧламтийе бькьн». 27Ле Хӧдан дьле Фьрәwьн кьрә кәвьр у wи нәхwәст кӧ wан бәр'дә. 28У Фьрәwьн готә Муса: «Жь щәм мьн һәр'ә! Һаш хwә һәбә кӧ щарәкә дьн р'уйе мьн р'уйе тә нәк'әвә, чьмки wе р'ожа кӧ р'уйе мьн р'уйе тә к'әвә, те бьмьри». 29Һьнге Муса гот: «Тә р'аст гот, иди т'ӧ щар р'уйе тә р'уйе мьн нак'әвә».

### 11


Готьна бона мьрьна ньхӧрийа

1Хӧдан[†] готә Муса: «Бәлаке жи әзе биньм сәр Фьрәwьн у Мьсьре, паше wе wә жь вьр бәр'дә, гава һун бәр'дан wе бәри wә дә жь вьр дәрхә. 2Ньһа щьмә'тер'а бежә, бьра һәр мерәк жь щинаре хwә у һәр к'ӧлфәтәк жь щинара хwә хьшьред зив у зер'ин бьхwазә». 3Хӧдан ль бәр ч'ә'ве мьсьрийа, щьмә'т ширьн кьр. Муса жи wәлате Мьсьреда бәр хӧламед Фьрәwьн у бәр щьмә'те, мәрьвәки гәләки хwәйиqәдьр бу.

4Муса готә Фьрәwьн: «Хӧдан аһа дьбежә: ‹Незикийа ниве шәве әзе нава Мьсьрер'а дәрбаз бьм. 5Wәлате Мьсьреда һәр ньхӧрийе бьмьрә, жь ньхӧрийе Фьрәwьни кӧ сәр т'әхт р'уньштийә, һ'әта ньхӧрийе щарийа кӧ сәр дәстер' ә у ӧса жи һәр ньхӧрийе һ'әйwен. 6У wе зариникә к'ур бьк'әвә т'әмамийа wәлате Мьсьре, кӧ тьште ӧса нә qәwьмийә у нә жи wе бьqәwьмә. 7Ле һьндава зар'ед Исраелда[†], жь мәрьва гьрти һ'әта һ'әйwен, сәке жи зьмане хwә нәльпьтинә. Һьнге һуне бьзаньбьн, кӧ Хӧдан ль нав Мьсьре у Исраелда фьрqийе датинә. 8У әв һ'әму хӧламед тә wе бәржер бенә щәм мьн, бәр мьн табьн у бежьн: «Тӧ у т'әмамийа щьмә'та кӧ пәй тә те дәрк'әвә». Пәй ве йәкер'а әзе дәрк'әвьм›». У Муса гәләки һерс жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт.

9Хӧдан готьбу Муса: «Фьрәwьне гӧр'а wә нәкә, wәки wәлате Мьсьреда нишанед мьн бенә зедәкьрьне». 10Муса у Һарун әв һ'әму нишан ль бәр ч'ә'ве Фьрәwьн кьрьн, ле Хӧдан дьле Фьрәwьн кьрә кәвьр у әwи зар'ед Исраел жь wәлате хwә бәр'нәдан.

### 12


Готьна бона Щәжьна Дәрбазбуне

1[•]Хӧдан[†] wәлате Мьсьреда т'әв Муса у Һарун хәбәр да у гот: 2«Әва мәһа ль нава мәһада wәр'а бьбә йа пешьн[*], әw ль нава мәһед саледа wәр'а бьбә йа пешьн. 3Һ'әму щьвина Исраелр'а[†] хәбәр дьн у бежьн: ‹Дәһе ве мәһе, бьра һәр мәрьвәк бона мала хwә бәрхәки һьлдә, сәре һәр мале бәрхәк. 4Ле һәгәр нәфәре маләке һьндьк бьн, wе нькарьбьн бәрхәки бьхwьн, бьра т'әви wи щинаре незики мала хwә бьбә йәк, wи бәрхи һьлдә бавежә сәр һ'әсабе нәфәра, к'а һәр кәсе чьqаси бькарьбә бьхwә. 5Бәрхе wә бьра беqӧсур нер у йәксали бә, жь пез йан жи жь бьзьна һьлдьн. 6Wи хwәй кьн һ'әта чардәһе ве мәһе, паше т'әмамийа щьвина мьхӧлqәта Исраел, чахе р'о дьчә ава wе сәржекә[+]. 7Бьра жь wе хуне һьлдьн, һәр дӧ рәхдәрийа у дәрәзунга[*] дәре wе мале хьн, к'идәре wе wи бәрхи бьхwьн. 8Бьра wе шәве гоште wи бьхwьн, әwи сәр егьр бьпежьн, пе нане шкәва у п'ьнщар'а тә'л бьхwьн. 9Жь wи гошти, хав йан аведа к'әланди нәхwьн, ле сәр егьр пьжанди бә, т'әви сәр п'е у дьл һ'ьнава. 10Һ'әта сәре сьбәһе жь wи тьштәки нәһельн, ле чь жи бьминә һ'әта сьбәһе сәр егьр бьшәwьтиньн. 11Бь ви аwайи wи бьхwьн, бьра пьште wә гьредайи бьн чарьхед wә ньгед wәда бьн у шьв жи дәсте wәда бьн, һун wи зу бьхwьн. Әw Дәрбазбуна Хӧдан ә. 12Wе шәве әзе нава wәлате Мьсьрер'а дәрбаз бьм у һәр ньхӧрийе wәлате Мьсьре хьм, жь мерьв гьрти һ'әта һ'әйwен. Әзе диwана һ'әму хwәдейед Мьсьре бькьм. Әз Хӧдан ьм[+]. 13Хуне бона wә бьбә нишан ль сәр малед к'идәре һун дьминьн. Гава әз wәлате Мьсьре хьм у wе хуне бьбиньм, һьнге әзе сәр wәр'а дәрбаз бьм у бәлайе сәр wәда нәйе кӧ wә ӧнда кә. 14Бьра әw wәр'а бьбә р'ожәкә биранине, wе бона Хӧдан хwәй кьн, бьра әва щәжьна нава ньсьлед wәда бьбә ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе. 15Һ'әфт р'ожа нане шкәва бьхwьн. Һәма р'ожа пешьнда һәвиртьр'шк жь мала хwә дәрхьн, чьмки жь р'ожа пешьнда һ'әта р'ожа һ'әфта к'е кӧ тьштед һәвиртьр'шккьри бьхwә, wе жь нав Исраел бе р'аqәтандьне. 16Бьра р'ожа пешьн wәр'а бьбә щьвина пироз у р'ожа һ'әфта жи щьвина пироз. Wан р'ожада т'ӧ шьхӧл нәйе кьрьне, пештьри хwарьнед хwә кӧ һәр кәс хwәр'а дькарә һазьр кә. 17Щәжьна Нане Шкәва[†] хwәйи кьн, чьмки һәма wе р'ожеда мьн р'әфед wә жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, ӧса кӧ әве р'оже ль нав ньсьлед хwәда хwәйи кьн, чаwа ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе. 18Жь р'ожа чардәһе мәһа пешьн евареда, һун гәрәке нане шкәва бьхwьн һ'әта евара р'ожа бист йәке wе мәһе. 19Һ'әфт р'ожа һәвиртьр'шк малед wәда т'ӧнә бә, чьмки ки кӧ тьштед һәвиртьр'шккьри бьхwә, wе жь нав щьвина Исраел бе р'аqәтандьне, һәгәр хәриб бә йан бьнәли бә. 20Тьштәки һәвиртьр'шккьри нәхwьн. Wан һ'әму щийада к'идәре кӧ һун дьминьн нане шкәва бьхwьн›». 21Муса гази һ'әму р'успийед Исраел кьр у готә wан: «Анәгори сәре нәфәред хwә хwәр'а бәрхәки бьбьжерьн у Дәрбазбуне сәржекьн. 22Паше qәвр'әкә зоха һусопе[†] һьлдьн хуна т'әштеда кьн у жь wе хуна т'әште дәрәзунге у һәр дӧ р'әхдәрийа хьн. Бьра жь wә т'ӧ кәс һ'әта сәре сьбәһе жь дәре мала хwә дәрнәк'әвә[+]. 23Wе Хӧдане дәрбаз бә кӧ мьсьрийа хә, ле гава хуна дәрәзунге у һәр дӧ р'әхдәрийава бьбинә, һьнге Хӧдане сәр wи дәрийир'а дәрбаз бә у нәһелә кӧ мьлйак'әте[†] бәладар бьк'әвә мала wә. 24У ве йәке чаwа qанун, бона хwә у зар'ед хwә һ'әта-һ'әтайе хwәйкьн. 25Гава һун һәр'ьнә wи wәлате кӧ Хӧдане бьдә wә, чаwа кӧ әwи wәр'а соз дайә, ве дәрәще бькьн. 26Ле гава зар'ед wә жь wә бьпьрсьн: ‹Әв чь дәрәщәйә кӧ һун дәрбаз дькьн?›[+] 27һьнге бежьн: ‹Әва qӧрбана Дәрбазбуна Хӧдан ә кӧ Мьсьреда ль сәр малед зар'ед Исраелр'а дәрбаз бу, мьсьрийа хьст у малед мә хьлаз кьрьн›». Щьмә'т дәвәр'уйа чу у һ'әбанд. 28У зар'ед Исраел чун кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса у Һарун кьрьбу, ӧса жи кьрьн.


Щәза дәһа: Мьрьна ньхӧрийа

29У гава бу кӧ wәлате Мьсьреда Хӧдан ниве шәве һәр ньхӧрийи хьст, жь ньхӧрийе Фьрәwьни кӧ сәр т'әхте хwә р'уньшти, һ'әта ньхӧрийе гьртийе кәледа у ӧса жи һәр ньхӧрийе һ'әйwен. 30Wе шәве Фьрәwьн, һ'әму хӧламед wи у һ'әму мьсьри р'абун. Заринәкә к'ур к'әтьбу Мьсьре, чьмки мал т'ӧнәбу кӧ мьри теда т'ӧнәбуйа. 31Шәв гази Муса у Һарун кьр у гот: «Р'абьн жь нав щьмә'та мьн дәрк'әвьн һәр'ьн, һун жи зар'ед Исраел жи, һәр'ьн Хӧданр'а хӧламтийе бькьн чаwа wә гот. 32Пәз у дәwаред хwә жи һьлдьн һәр'ьн, чаwа wә гот у дӧа мьн жи бькьн».

33Мьсьрийа п'ейи ль сәр щьмә'те кьр, wәки wан зу жь wәлет дәрхьн, чьмки дьготьн: ‹Әме һ'әму бьмьрьн›. 34Һәвир һе һьлнәһати, щьмә'те һәвир шкәвава ль нав дәстәханада п'еч'ан у данә ль сәр мьле хwә. 35Чаwа Муса зар'ед Исраелр'а готьбу ӧса жи кьрьн, жь мьсьрийа хьшьред зив, хьшьред зер' у к'ьнщ хwәстьн[+]. 36Хӧдан щьмә'т ль бәр ч'ә'ве мьсьрийа ширьн кьр. У чь кӧ хwәстьн мьсьрийа данә wан. У мьсьри т'алан кьрьн[+].


Исраели жь Мьсьре дәрдьк'әвьн

37Зар'ед Исраел жь Р'амсесе к'оч'кьрьн чунә Сукоте, пештьри жьн у зар'а шәсьд һ'әзар меред пәйа бун[+]. 38Т'әви wан ә'лаләтәкә гьран жь гәләк мьләта жи һәвраз чун, пәз у дәwаред wан, кәре һ'әйwана гәләки зә'ф бун. 39Жь wи һәвире кӧ т'әви хwә жь Мьсьре анибун, тотьке шкәва пә'тьн, чьмки һе һьлнәһатьбу. Жь Мьсьре бәри wан дабун, wана нькарьбу хwә дәрәнги хьстана, һ'әта кӧ нане р'е жи хwәр'а һазьр нәкьрьн. 40Зар'ед Исраел чарсьд си сали Мьсьреда ман[+]. 41Һәма wе р'ожа хьлазийа чарсьд си салийе һ'әму р'әфед Хӧдан жь Мьсьре дәрк'әтьн. 42Әва шәвәкә Хӧдан хwәйи дькә кӧ wан жь Мьсьре дәрхә. Әва әw шәвайә бона Хӧдан, к'ижан кӧ гәрәке нава зар'ед Исраелда qӧр'нә-qӧр'нә бе хwәйикьрьне.


Ә'рф-ә'дәте Щәжьна Дәрбазбуне

43Хӧдан готә Муса у Һарун: «Әв ә ә'рф-ә'дәте Щәжьна Дәрбазбуне[†]. Т'ӧ кәси хәриб гәрәке жь wе нәхwә. 44Ле һәр хӧламе кӧ п'әрәти һатийә к'ьр'ине, wи сьнәт[*] ки, һьнге дькарә жь wе бьхwә. 45Йед хәриб у к'ьрекьри, гәрәке жь wе нәхwьн. 46Маләкеда гәрәке әw бе хwарьне, wи гошти жь мал дәрнәхи у qәт һәстуки wи жи нәшкеньн[+]. 47Т'әмамийа щьвина Исраел бьра ве йәке бькә. 48Ле гава мәрьвәки хәриб щәм тә бьминә у бьхwазә Дәрбазбуна Хӧдан бькә, бьра һәр qьсьме wийи нерин бе сьнәткьрьне, һьнге дькарә незик бә ве дәрәще бькә у бьнәлийе wәлет бе һ'әсабе, ле т'ӧ мәрьве бесьнәт гәрәке жь wе нәхwә. 49У бьра бона бьнәли у хәрибе кӧ нав wәда дьминә qанунәк бә»[+]. 50Һ'әму зар'ед Исраел ӧса кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса у Һарун кьрьбу, wана ӧса жи кьр. 51У ӧса бу кӧ һәма wе р'оже Хӧдан зар'ед Исраел р'әфед wанва жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн.

### 13


Ньхӧрийед к'ьфш кьри бона Хӧдан

1Хӧдан[†] т'әв Муса хәбәр да у гот: 2«Нав зар'ед Исраелда[†], жь һәр ньхӧрийе кӧ бәт'ьне вәдькә, һәгәр мәри бә йан һ'әйwан, мьнр'а нәдьр[†] кә. Әw п'ара мьн ә»[+].


Щәжьна Нане Шкәва

3Муса готә щьмә'те: «Бир биньн ве р'оже, гава кӧ һун жь Мьсьре, wе мала хӧламтийе дәрк'әтьн, чьмки Хӧдан бь дәсте хwәйи зор һун жь wьр дәрхьстьн. Нане һьлати нәхwьн. 4Һун иро мәһа Абибеда[*] дәрдьк'әвьн. 5У гава Хӧдан тә бьбә wәлате кәнанийа[†], һ'итийа, әморийа[†], һ'иwийа у йәбусийа, чаwа кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар кӧ wи wәлати бьдә тә, к'идәре шир у һьнгьв же дьк'ьшә, ве мәһеда әве дәрәще дәрбаз ки. 6Һ'әфт р'ожа нане шкәва бьхwи, р'ожа һ'әфта бьра щәжьна Хӧдан бә. 7Wан һ'әфт р'ожада, гәрәке нане шкәва бе хwарьне, тьштед һәвиртьр'шккьри гәрәке щәм тә т'ӧнә бә, нә жи нава т'әмамийа т'опраха тәда щәм тә һәвиртьр'шк һәбә[+]. 8Wе р'оже гәрәке зар'е хwәр'а гьли ки бежи: ‹Әв бона wе йәке йә кӧ чь Хӧдан мьнр'а кьр, гава әз жь Мьсьре дәрк'әтьм›. 9Бьра әв ль сәр дәсте тә чаwа нишан бә у ль сәр ә'нийа тә жи бона биранине бә, wәки һинкьрьна[*] Хӧдан сәр заре тә бә, чьмки бь дәсте зор Хӧдан тӧ жь Мьсьре дәрхьсти[+]. 10Ви ә'рф-ә'дәти сал-сал wә'дәда дәрбаз ки.


Ә'рф-ә'дәт бона ньхӧрийа

11У гава Хӧдан тә бьбә wәлате кәнанийа, чаwа тә у кал-бавед тәр'а сонд хwарийә кӧ wи бьдә тә, 12һьнге һәр ньхӧрийе кӧ бәт'ьне вәдькә, бьдә Хӧдан. Һәр ньхӧрийе нерин жь һ'әйwанед тә, п'ара Хӧдан бә. 13Ле жь бәр һәр ньхӧрийе к'әрева бәрхәки бьди, ле һәгәр бәрва нәди, стуйе wи бьшкени. Ль нав зар'ед хwәда жь бәр һәр ньхӧрийе мәрьвайева бьди. 14У гава зар'а тә сьбе жь тә бьпьрсә у бежә: ‹Әв чь йә?› жер'а бежи: ‹Хӧдан бь дәсте зор әм жь Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьстьн[+]. 15Гава Фьрәwьн бу кәвьр у нәхwәст мә бәр'дә, Хӧдан һәр ньхӧрийед wәлате Мьсьреда, жь ньхӧрийе мерьвда гьрти һ'әта ньхӧрийед һ'әйwен кӧштьн, бона wе йәке жи әз һәр ньхӧрийе нерини кӧ бәт'ьне вәдькә Хӧданр'а qӧрбан дькьм у жь бәр ньхӧрийед зар'ед хwәва дьдьм›. 16Бьра әв йәка нишанәк бә ль сәр дәсте тә у бәрә'ник бә ль бәр ч'ә'ве тә, чьмки бь дәсте зор Хӧдан әм жь Мьсьре дәрхьстьн».


Р'еwитийа Исраел бәрбь Бә'ра Сор

17Гава Фьрәwьн щьмә'т бәр'да, Хwәде әw ль р'ийа wәлате фьльстинийар'а[†] нәбьрьн, ле бәле әw һе незик бу, Хwәде гот: «Кӧ нәбә щьмә'т ч'ә'в шер' к'әвә п'ошман бә, пашда вәгәр'ә Мьсьре»[+]. 18Ле Хwәде щьмә'т дора бәр'ийева зьвьр'анд у бьрә алийе Бә'ра Сор[*], зар'ед Исраел сильһ'кьри жь wәлате Мьсьре дәрк'әтьн. 19Муса һәстуйед Усьв жи т'әви хwә һьлдан, чьмки Усьв зар'ед Исраел дабунә сонде у готьбу: «Ә'сә Хwәде wе сәр wәда бе, һьнге һәстуйед мьн жи т'әви хwә жь вьр һәвраз бьбьн»[+]. 20Әwана жь Сукоте р'ек'әтьн Ет'амеда, хьлазийа бәр'ийе конед хwә вәгьртьн[+]. 21У Хӧдан пешийа wанва дьчу, р'оже пе стунәкә ә'wр р'е нишани wан дькьр, ле шәве жи пе стунәкә агьр р'онайи дькьр, кӧ әw шәв у р'ож р'е һәр'ьн[+]. 22Р'оже стуна ә'wр, шәве жи стуна агьр жь бәр ч'ә'ве щьмә'те дур нә дьк'әтьн.

### 14


Дәрбазбуна Бә'ра Сорва

1Хӧдан[†] т'әв Муса хәбәр да у гот: 2«Бежә зар'ед Исраел[†] кӧ вәгәр'ьнә пешбәри Пи-Һаһирот'е, ль навбәра Мигдоле у бә'ре, пешбәри Баә'л-Сьпоне, незики бә'ре зома хwә лехьн[+]. 3Һьнге Фьрәwьне бона зар'ед Исраел бежә: ‹Әwана wәлетда хальфинә у бәр'ийе дора wан гьрти йә›. 4Әзе дьле Фьрәwьн бькьмә кәвьр, wе пәй wан к'әвә у әзе сәр Фьрәwьн у сәр т'әмамийа ордийа wи р'умәта хwә бьдьмә к'ьфше, һьнге мьсьрийе бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан ьм». Wана ӧса жи кьр.

5Щаб данә п'адше Мьсьре кӧ щьмә'т р'әвийә. Дьле Фьрәwьн у хӧламед wи һьндава щьмә'теда һатьнә гӧһастьне у готьн: «Мә чь кьр? Чьма изьна Исраел да кӧ әw жь хӧламтийа мә дәрк'әтьн?» 6Фьрәwьн ә'рәба хwә һазьр кьр, щьмә'та хwә жи т'әви хwә һьлда. 7Шәсьд ә'рәбед шер'ә жьбарә һьлдан у ӧса жи һ'әму ә'рәбед шер'ә Мьсьре, сәр wан һ'әмуйа жи сәрәскәр данин. 8Хӧдан дьле Фьрәwьн п'адше Мьсьре кьрә кәвьр у әw пәй зар'ед Исраел к'әт. Ле зар'ед Исраел бь мерк'ими дәрк'әтьбун[+]. 9мьсьри пәй wан к'әтьн, һ'әму һәсп у ә'рәбед Фьрәwьн, сийари у әскәред wи хwә wанр'а гиһандьн, Исраел жи пешбәри Баә'л-Сьпоне щәм Пи-Һаһирот'е незики бә'ре зома хwә лехьстьбу.

10Фьрәwьн кӧ незик бу зар'ед Исраел дина хwә дане, ва йә мьсьри пәй wан к'әтьнә, һьнге зар'ед Исраел гәләки тьрсийан у гази Хӧдан кьрьн. 11Готьнә Муса: «Гәло Мьсьреда т'ьрб т'ӧнәбун кӧ тә әм анин бәр'ийеда бьмьрьн? Тә әв чь ани сәре мә кӧ әм жь Мьсьре дәрхьстьн? 12Wәлате Мьсьреда мә әв йәк тәр'а нәдьгот: ‹Бьһелә әм хӧламтийе мьсьрийар'а бькьн›? Чьмки һе р'ьнд бу мә Мьсьреда хӧламти бькьра, нә кӧ бәр'ийеда бьмьрьн». 13Һьнге Муса готә щьмә'те: «Нәтьрсьн, бьсәкьньн һуне бьбиньн хьлазкьрьна Хӧдан, к'ижан кӧ бона wә әwе иро бькә! Чьмки wан мьсьрийед кӧ һун иро дьбиньн, иди һуне т'ӧ щар нәбиньн. 14Хӧдане дәwса wә шәр' кә, һун кәр' бьн»[+].

15Хӧдан готә Муса: «Тӧ чьма гази мьн дьки? Бежә зар'ед Исраел бьра р'ек'әвьн. 16Тӧ жи шьвдара хwә һьлдә у дәсте хwә дьрежи сәр бә'ре кә у бә'ре бьqәлешә кӧ зар'ед Исраел ль нава бә'ре, сәр зьһайер'а һәр'ьн. 17Ва йә әзе дьле мьсьрийа бькьмә кәвьр у wе пәй wан һәр'ьн у әзе сәр Фьрәwьн, һ'әму ордийа wи, ә'рәбед wи, сийарийед wи бемә р'умәткьрьне. 18Һьнге мьсьрийе бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан ьм, гава әз сәр Фьрәwьн, ә'рәбед wи у сийаред wи бемә р'умәткьрьне».

19Мьлйак'әте[†][*] Хwәде кӧ пешийа зома исраелийава дьчу, һатә пашийа wан у стуна ә'wре пешийа wан жи һатә пашийа wан сәкьни. 20У хwә да нава зома мьсьрийа у зома исраелийа, һьнге бона мьсьрийа ә'wрайи у шәвәр'әш бу, ле бона исраелийа шәв р'онайи дьда у т'әмамийа шәве әw незики һәв нәбун.

21Муса дәсте хwә дьрежи сәр бә'ре кьр, Хӧдан т'әмамийа шәве бь байе р'оһьлатейи qайим бә'р ажот у бә'р зьһа кьр. Ав һатә qәлаштьне 22у зар'ед Исраел, ль нава бә'ре сәр зьһайер'а чун, ав алийе wани ч'әп у р'астева бу диwар. 23мьсьри пәй wан к'әтьн у һ'әму һәспед Фьрәwьн, ә'рәбед wи, сийарийед wи чунә нава бә'ре. 24У дәсте бәрбанге, Хӧдан жь стуна агьри у ә'wри дина хwә да ордийа мьсьрийа у т'әвиһәвбун кьрә ль нав wан. 25Т'әкәрәкед ә'рәбед wан һатьнә дәрхьстьне[*] ӧса кӧ әw бь зоре пешда дьчун, һьнге мьсьрийа гот: «Әм бьр'әвьн жь исраелийа, чьмки Хӧдан дәwса wан мьсьрийар'а шәр' дькә».

26Хӧдан готә Муса: «Дәсте хwә дьрежи сәр бә'ре кә, wәки ав ль сәр мьсьрийа, ә'рәбед wан у сийарийед wанда вәгәр'ә». 27Муса дәсте хwә дьрежи сәр бә'ре кьр, сәре сьбәһе бә'р вәгәр'ийа сәр qьрара хwә, мьсьри дьр'әвийан бәрбь wе у Хӧдан мьсьри кәwки бә'ре кьрьн. 28Ав вәгәр'ийа у ә'рәбә, сийари у т'әмамийа ордийа Фьрәwьн ньхамт, әwед кӧ пәй wан к'әтьбунә бә'ре qәт йәк жь wан нәма.

29Ле зар'ед Исраел, бә'реда сәр зьһайер'а чубун, ав ль алийе wани ч'әп у р'астева wанр'а бьбу диwар. 30У wе р'оже Хӧдан исраели жь дәсте мьсьрийа хьлаз кьрьн. исраелийа дәве бә'ре мьсьри мьри дитьн. 31Исраел qәwата wи дәсти дит, к'ижан кӧ Хӧдан сәр мьсьрийа да к'ьфше. Щьмә'т жь Хӧдан тьрсийа у баwәрийа хwә Хӧдан у хӧламе wи Муса анин.

### 15


Стьрана Муса

1Һьнге әв стьрана Муса у зар'ед Исраел[†] Хӧданр'а[†] стьран у готьн:

«Хӧданр'а дьстьрем, чьмки әw хwәйе р'умәта мәзьн ә,
һәсп у сийари авитьнә бә'ре[+].
2Хӧдан ә qәwата мьн у р'успитийа мьн.
Әw мьнр'а бу хьлазбун.
Әw ә Хwәдейе мьн у әзе шькьрийе бьдьмә wи.
Әw ә Хwәдейе баве мьн у әзе wи бьльнд кьм[+].
3Хӧдан шәр'к'ар ә,
наве wи Хӧдан ә[+].
4Ә'рәбед шер' у ордийа Фьрәwьн авитьнә бә'ре,
сәрәскәред wийә жьбарә нӧqи Бә'ра Сор бун.
5Бебьнийа әw ньхамтьн,
мина кәвьр к'әтьнә к'урайе.
6Дәсте тәйи р'асте, йа Хӧдан, qӧдрәтева р'умәткьри йә,
дәсте тәйи р'асте, йа Хӧдан, дьжмьн һурдәхwәши дькә[+].
7Тӧ бь мәзьнайийа р'умәта хwә, мьqабьлед хwә дәвәр'у дьки,
тӧ һерса хwә дьшини, мина хозане wан дьшәwьтинә.
8Ав жь һәwа позе тә лод бун,
лейи мина диwер сәкьнин,
бебьни дьле бә'реда мәwьщин[+].
9Дьжмьн гот: ‹Пәй к'әвьм хwә пер'а бьгьһиньм,
т'ален п'арәвәкьм у нәфса мьне пе wан т'ер бә
әзе шуре хwә к'аш кьм у дәсте мьне qьр'а wан бинә›.
10Ле тә байе хwә р'акьр, бә'ре әw ньхамтьн,
ава qәwинда, мина гӧле к'әтьнә бьни.
11К'и йә мина тә нав хwәдейада, йа Хӧдан?
К'ижан ә мина тә пирозийеда хwәйир'умәт,
хwәйипәсьн-qӧдрәт у к'әрәмәткьр[+]?
12Дәсте хwәйи р'асте тә дьреж кьр,
ә'рде әw даqӧртандьн.
13Тӧ бь һ'ӧба хwәйә амьн р'ебәрийа ве щьмә'те дьки, йа кӧ тә хьлаз кьрийә.
Тӧ бь qәwата хwә wан дьби хана хwәйә пироз.
14Мьләта бьһист у дьләрьзьн,
тьрс к'әтә сәр бьнәлийед Фьләсәте.
15Һьнге саw к'әтә сәр миред Әдоме[†],
сәрwеред Моwабе[†] ләрьзин
у т'әмамийа бьнәлийед Кәнане[†] һ'әлийан[+].
16Хоф у тьрс к'әтә сәр wан,
жь мәзьнайийа зәнда тә, wе мина кәвьра сар бьн,
һ'әта кӧ дәрбаз бә щьмә'та тә, йа Хӧдан,
һ'әта кӧ дәрбаз бә әв щьмә'та, йа кӧ тә станд.
17Те wан бини ль ч'ийайе мьлк'е хwә дач'ькини,
wи щийи, йа Хӧдан, кӧ тә бона майина хwә чекьр.
Wе пирозгәһеда, Хwәйе мьн, кӧ дәстед тә чекьрьн[+].
18Хӧдане һ'әта-һ'әтайе п'адшатийе бькә»[+].

19Гава һәспед Фьрәwьн у ә'рәбед wи сийарийава к'әтьнә бә'ре, Хӧдан ава бә'ре сәр wанда вәгәр'анд, ле зар'ед Исраел, ль нав бә'ре сәр зьһайер'а чун.


Стьрана Мәрйәме

20Мәрйәма хушка Һарунә п'ехәмбәр[†] дәф гьртә дәсте хwә, һ'әму к'ӧлфәт жи дәф дәстада бь р'әqасе ль пәй wе дәрк'әтьн[+]. 21У Мәрйәме ль wан вәдьгәр'анд:

«Хӧданр'а бьстьрен, чьмки әw хwәйе р'умәта мәзьн ә,
һәсп у сийари авитьнә бә'ре»[+].


Ава тә'л

22Муса зар'ед Исраел жь Бә'ра Сор бьрьн, чун гьһиштьнә бәр'ийа Шуре, се р'ожа бәр'ийева чун у р'асти аве нәһатьн[+]. 23Гава гьһиштьнә Мараһе, нькарьбун ава Мараһе вәхwарана, чьмки тә'л бу, ләма наве wе Мараһ[*] һатә данине. 24Һьнге щьмә'те бина хwә ль Муса тәнг кьр у готе: «Әм чь вәхwьн?» 25Һьнге Муса гази Хӧдан кьр, Хӧдан жи дарәк нишани wи да, әwи авитә нава аве у ав хwәш бу.

Wе дәре Хӧдан qанун у т'әми данә wан, ль wе дәре әw щер'ьбандьн 26у гот: «Р'аст һәгәр тӧ гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә бьки у әw тьште кӧ wи хwәш тен бьки, гӧһ бьди т'әмийед wи у һ'әму qанунед wи хwәй ки, әзе жь wан нәхwәшийа qәт йәке нәйньмә сәре тә, чь кӧ мьн ани сәре мьсьрийа, чьмки әз Хӧдан ьм, һ'әкиме тә»[+].

27Пәй ван йәкар'а әwана гьһиштьнә Елиме, wе дәре донздәһ канийед ава у һ'әфте даред хӧрма һәбун, wе дәре щәм аве конед хwә вәгьртьн[+].

### 16


Qар'итк у мана

1Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] жь Елиме р'ек'әтьн, һатьнә бәр'ийа Сине, кӧ ль навбәра Елиме у Синайеда йә, панздәһе мәһа дӧда бу кӧ жь wәлате Мьсьре дәрк'әтьбун[+]. 2Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел бәр'ийеда, һьндава Муса у Һарунда бина хwә тәнг кьрьн. 3Зар'ед Исраел готьнә wан: «Хwәзи әм бь дәсте Хӧдан[†] ль wәлате Мьсьреда бьмьрана, гава әм бәр ситьле гошт р'удьньштьн у мә т'ер нан дьхwар, wә әм дәрхьстьнә ве бәр'ийе кӧ т'әмамийа щьвине бьр'чийа бькӧжьн»[+].

4Һьнге Хӧдан готә Муса: «Ва йә әзе wәр'а жь ә'змен нан бьбариньм, бьра щьмә'т һәр р'ож дәрк'әвә, чьqас лазьмә т'ера wе р'оже бәрәв кә, wәки wан бьщер'ьбиньм к'а әwе анәгори т'әмийа мьн бькьн йан на. 5У р'ожа шәша чь кӧ биньн бьра һазьр кьн, әw сәр т'опкьрьна һәр р'ожир'а дӧбарә бә». 6Муса у Һарун готьнә һ'әму зар'ед Исраел: «Ве еваре һуне бьзаньбьн кӧ Хӧдан һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьнә. 7Сәре сьбәһе һуне р'умәта Хӧдан бьбиньн, чьмки әwи бьһист әw бинтәнгийа wәйә һьндава Хӧданда. Әм к'и нә кӧ һун һьндава мәда бинтәнгийе дькьн?»[+] 8Муса гот: «Хӧдане еваре бона хwарьне гошт бьдә wә у сәре сьбәһе жи нан бьдә һ'әта кӧ һун т'ер бьхwьн, чьмки Хӧдан бьһист әw бинтәнгийа wә. Әм к'и нә? Һун бина хwә ль мә тәнг накьн ле ль Хӧдан».

9Муса готә Һарун: «Бежә т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел: ‹Ль бәр Хӧдан бьсәкьньн, чьмки әwи бинтәнгийа wә бьһист›». 10Гава Һарун т'әмамийа щьвина зар'ед Исраелр'а хәбәр дьда, wана дина хwә да бәр'ийе, ва йә р'умәта Хӧдан ль нав ә'wрда һатә хане. 11Хӧдан т'әв Муса хәбәр да у готе: 12«Мьн бинтәнгийа зар'ед Исраел бьһист. Т'әви wан хәбәр дә у бежә wан: ‹Бәре еваре һуне гошт бьхwьн у сәре сьбәһе жи һуне бь нан т'ер бьн, һьнге һуне бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›».

13Ӧса qәwьми кӧ еваре qар'итк[†] фьр'ин һатьн у зомә ньхамтьн, сәре сьбәһе дор-бәре зоме qьр'авийе дани[+]. 14Гава әw qьр'авийа дани һьлат, ва йә сәр р'уйе бәр'ийе тьштәки мина капәке һур, гьловәр', мина qьше ль сәр ә'рде һәбу. 15Гава зар'ед Исраел дитьн, готьнә һәв: «Әв чь йә?» Чьмки ньзаньбун әw чь йә. Муса готә wан: «Әв әw нан ә кӧ Хӧдан бона хwарьна wә да. 16Т'әмийа Хӧдан әв ә: ‹Бьра һәр кәси wә qаси хwарьна хwә жь wи бәрәв кә. Сәре һәр нәфәре омерәки[*] бәрәв кә, wәкә һ'әсабе wан нәфса, чьqас кӧ коне һәр кәсида һәнә›»[+]. 17Зар'ед Исраел ӧса жи кьрьн. Бәрәв кьрьн һьнәка гәләк, һьнәка һьндьк. 18У гава чап кьрьн[*], к'е гәләк т'оп кьр, зедә нәбу у к'е һьндьк т'оп кьр, кем нәбу. Һәр йәки qаси хwарьна хwә бәрәв кьр[+]. 19Муса готә wан: «Бьра т'ӧ кәс жь wи һ'әта сәре сьбәһе нәһелә». 20Wана гӧр'а Муса нәкьр, жь wан һьнәка һ'әта сәре сьбәһе жь wи һьштьн. Бин к'әте у кӧрми бу. Муса сәр wан һерс к'әт. 21Һәр сәре сьбәһе, һәр йәки т'ера хwарьна хwә жь wи бәрәв дькьр у чахе гәрмайийа тә'ве дьдайе әw дьһ'әлийа.

22Ле р'ожа шәша әw нан дӧбарә бәрәв кьрьн, аwа готи сәре һәр йәки дӧ омер. Һ'әму сәрwеред щьвине һатьн гиһандьнә Муса 23у wи готә wан: «Әв готьна Хӧдан ә: ‹Сьбе р'ожа р'ьһ'әтийе йә, шәмийа Хӧданә пироз ә, чь кӧ һуне бьпежьн, бьпежьн у чь кӧ һуне бьк'әлиньн, бьк'әлиньн у һәр чь кӧ зедә бә, бьһельн бона р'ожа дьн›»[+]. 24Әwе зедә буйи һ'әта сәре сьбәһе һьштьн, чаwа кӧ Муса готьбу, нә бин к'әте, нә жи кӧрми бу. 25Муса гот: «Иро wи бьхwьн, чьмки иро р'ожа р'ьһ'әтийейә бона Хӧдан ә, һуне иро жь wи чоледа нәбиньн. 26Һуне шәш р'ожа жь wи бәрәв кьн, ле р'ожа һ'әфта кӧ шәми йә, wе т'ӧнә бә».

27У ӧса qәwьми кӧ р'ожа һ'әфта жь щьмә'те һьнәк дәрк'әтьн кӧ бәрәв кьн, ле нәдитьн. 28Һьнге Хӧдан готә Муса: «Һ'әта к'әнге һуне нәхwазьн т'әми у һинкьрьнед мьн хwәй кьн? 29Бьньһер'ьн, Хӧдан шәми да wә, ләма р'ожа шәша нане дӧ р'ожа дьдә wә, бьра һәр кәс щийе хwәда бьминә, р'ожа һ'әфта, т'ӧ кәс жь щийе хwә нәләqә». 30Щьмә'т р'ожа һ'әфта р'ьһ'әт бу.

31Мала Исраел наве wи данин мана[*], әw мина жь к'ома т'охьме мехьке, сьпи у тә'ма wе мина к'ате пе һьнгьв бу. 32Муса гот: «Әв т'әмийа Хӧдан ә: ‹Жь wи омерәки дагьрьн кӧ нава ньсьлед wәда бе хwәйкьрьне, wәки әwана wи нани бьбиньн к'ижан кӧ мьн һун бәр'ийеда данә хwарьне, гава мьн һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн›». 33Муса готә Һарун: «Щер'әки һьлдә омерә манә т'ьжи кә у дайнә ль бәр Хӧдан, бона кӧ нав ньсьлед wәда бе хwәйикьрьне». 34Чаwа Хӧдан т'әми да Муса, Һарун ӧса әw дани ль бәр Шә'дәтийе[*] кӧ бе хwәйикьрьне. 35-36[*] Зар'ед Исраел чьл сали мана хwарьн, һ'әта кӧ гьһиштьнә wәлате шен. Мана хwарьн һ'әта кӧ гьһиштьнә синоре wәлате Кәнане[†][+].

### 17


Ав жь qәйайе

1Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†], ль гора готьна Хӧдан[†] жь фьрарийа бәр'ийа Сине чун ль Р'ьфидиме конед хwә вәгьртьн, ль wьр бона щьмә'те ава вәхwарьне т'ӧнә бу[+]. 2Һьнге щьмә'те qьр'ка Муса гьрт у готьне: «Аве бьдә мә әм вәхwьн». Муса готә wан: «Һун чьма qьр'ка мьн дьгьрьн? Чьма Хӧдан дьщер'ьбиньн?»[+] 3Щьмә'т wе дәре т'и бу, бина хwә ль Муса тәнг кьрьн у готьне: «Чьма тә әм жь Мьсьре дәрхьстьн, wәки мә, зар'ед мә у һ'әйwанед мә т'ибуна бькӧжи?» 4Муса гази Хӧдан кьр у гот: «Әз хwә ль ве щьмә'те чаwа бькьм? Һьндьк майә кӧ мьн бьдьнә ль бәр кәвьра!»[+] 5Һьнге Хӧдан готә Муса: «Дәрбази пешийа щьмә'те бә, жь р'успийед Исраел т'әви хwә һьлдә у wе шьвдара хwә, бь к'ижане тә ч'әме Ниле хьст, бьгьрә дәсте хwә у һәр'ә. 6Ва йә әзе ль wьр Һ'оребеда сәр qәйе, ль бәр тә бьсәкьньм у тӧ qәйе хә, wе жь wе аве дәре щьмә'те вәхwә». Муса ль бәр ч'ә'ве р'успийед Исраел ӧса кьр[+]. 7У наве wи щийи дани Массаһ у Мерибаһ[*], чьмки зар'ед Исраел wьр к'әтьнә дә'wе, Хӧдан щер'ьбандьн у готьн: «Гәло Хӧдан нав мәда йә йан на?»


Шәр'е мьqабьли Амалеки

8Амалеки[†] һатьн ль нав Р'ьфидиме т'әв Исраел шәр' кьрьн[+]. 9Муса готә Йешу: «Мәр'а мера бьбьжерә у һәр'ә т'әв Амалек шәр' кә, сьбе әзе ль сәре гьр бьсәкьньм у шьвдара Хwәде жи дәсте мьнда». 10Йешу ӧса кьр чаwа кӧ Муса гот, т'әви Амалек шәр' кьр. Муса, Һарун у Һур р'абунә сәре гьр. 11Гава Муса дәсте хwә бьльнд дькьр, исраелийа ль сәр дьк'әтьн, ле гава дәсте хwә бәр'дьда, амалеки ль сәр дьк'әтьн. 12Ле гава дәстед Муса wәстийан, һьнге кәвьрәк һьлдан данинә бьн wи у әw ль сәр wи р'уньшт. Һарун у Һур жи йәки аликива йе дьн жи алийе дьнва дәстед wи бьльнд хwәй кьрьн, һ'әта р'о чу ава дәстед wи qәwин сәкьнин. 13Йешу Амалек щьмә'тева дәве шурр'а дәрбаз кьр. 14Һьнге Хӧдан готә Муса: «Ве йәке бона биранине к'ьтебеда бьньвисә у бьгьһинә гӧһе Йешу кӧ әзе биранина Амалек, бьн п'әр'е ә'зманда лап бьдьмә һьлдане». 15Муса горигәһәк[†] чекьр у наве wе дани: Хӧдан ала мьн ә. 16У гот: «Ль сәр т'әхте Хӧдан дәст бьльнд бу![*] Хӧдане т'әв Амалек qӧр'нә-qӧр'нә шәр' кә»

### 18


Ит'ро пешийа Мусада те

1Хәзуре Муса, Ит'ройе т'әреqе Мьдйане әв һ'әму бьһистьн, кӧ Хwәде бона Муса у щьмә'та хwә Исраел[†] чь кьр у чаwа Хӧдан[†] Исраел жь Мьсьре дәрхьст[+]. 2Һьнге Ит'ройе хәзуре Муса, жьна Муса Сиппораһ, пәй пашдабьрьна wер'а һьлда, 3т'әви һәр дӧ кӧр'ед wе, наве йәки Гершом[*] бу, чьмки әwи готьбу: «Wәлате хәрибда фьрари мә» 4у наве йе дьн Елийазер[*] бу, чьмки әwи готьбу: «Хwәдейе баве мьн алик'аре мьн бу у әз жь шуре Фьрәwьн аза кьрьм». 5Хәзуре Муса Ит'ро т'әв һәр дӧ кӧр'ед wи у жьна wи һатә бәр'ийе щәм Муса, wе дәра кӧ әwи бәр ч'ийайе Хwәде зома хwә лехьстьбу. 6Әwи щаб да Муса у гот: «Әз хәзуре тә Ит'ро мә, т'әв һәр дӧ кӧр'ед тә у жьна тә темә щәм тә». 7Муса р'абу пешийа хәзуре хwәда чу, бәр wи та бу, әw р'амуса, һ'ал-һ'әwале һәв пьрсин у к'әтьнә кон. 8Муса әw һ'әму хәзуре хwәр'а гьликьрьн, чь кӧ Хӧдан бона Исраел анибун сәре Фьрәwьн у мьсьрийа, кӧ р'ева чьqас щәфа дитьбун у Хӧдан чаwа әw аза кьрьнә. 9Ит'ро ша бу бона wан кьред qәнщә кӧ Хӧдан Исраелр'а кьрьбун, гава әw жь дәсте мьсьрийа аза кьрьнә. 10У Ит'ро гот: «Бьмбарәк бә Хӧдан кӧ һун жь дәсте мьсьрийа у жь дәсте Фьрәwьн аза кьрьн, йе кӧ щьмә'та хwә жь бьндәстийа мьсьрийа аза кьр. 11Ньһа әз заньм кӧ Хӧдан жь һ'әму хwәдейа мәстьр ә, һәма wе йәкеда бь к'ижана әwана ль бәр исраелийа пе дьфьр'ин». 12У Ит'ройе хәзуре Муса дийарийа т'әвайишәwате[†] у qӧрбан Хwәдер'а анин. Һарун у һ'әму р'успийед Исраел т'әв хәзуре Муса һатьн бәр Хwәде нан бьхwьн.


Ширәта Ит'ро

13Р'ожтьра дьне Муса р'уньшт кӧ һ'акьмтийе щьмә'те бькә, щьмә'т сәре сьбәһе һ'әта еваре щәм Муса сәкьни ма. 14Гава хәзуре Муса әв һ'әму дит кӧ әw чь ль щьмә'те дькә, гот: «Әв чь тьштә кӧ тӧ ль щьмә'те дьки? Чьма тӧ т'әне р'удьнейи у т'әмамийа щьмә'те сәре сьбәһе һ'әта еваре щәм тә дьсәкьнә?» 15Муса готә хәзуре хwә: «Чьмки щьмә'т те щәм мьн кӧ жь Хwәде бьпьрсә. 16Гава ль нав wанда тьштәк дьqәwьмә әw тенә щәм мьн у әз ль нав һәр дӧ мәрьвада һ'акьмтийе дькьм у әз qанун у һинкьрьнед Хwәде ль бәр wан вәдькьм». 17Һьнге хәзуре Муса готә wи: «Кьрьна тә нә тьштәки qәнщ ә, 18бь ве йәке һьн те бьһ'әли-бьмаши, һьн жи әв щьмә'та кӧ т'әви тәйә, чьмки әв шьхӧла бона тә гәләки гьран ә, тӧ т'әне нькари ве йәке бьки[+]. 19Ньһа гӧһ бьдә готьна мьн, әзе ширәтәке бьдьмә тә у Хwәдейе т'әви тә бә. Бона щьмә'те тӧ һәр'ә ль бәр Хwәде у пьрсед wан дайнә ль бәр Хwәде. 20Qанун у һинкьрьна wан һин бькә у wе р'ийа кӧ әw гәрәке теда һәр'ьн бәр wан вәкә, ӧса жи wан кьред кӧ гәрәке бькьн. 21Ле тӧ, жь нава һ'әму щьмә'те, мәрьвед жеһати, Хwәдехоф, мәрьвед амьнә кӧ к'ара хwә нагәр'ьн бьбьжерә у жь ван, сәрһ'әзара, сәрсәда, сәрпенщийа у сәрдәһа сәр wан к'ьфш кә[+]. 22Бьра һәр гав әвана һ'акьмтийе ль щьмә'те бькьн, һәр тьштед чәтьн тәр'а бежьн, ле йед сьвьк, бьра хwәха һ'акьмтийе бькьн, бь ви аwайи wе жь сәр тә сьвьк бә у wи бари т'әви тә һьлдьн. 23Һәгәр тӧ ве йәке бьки у Хwәде жи ӧса тәр'а бежә, һьнге те бькарьби тәйах ки у т'әмамийа ве щьмә'те жи wе хер у сьламәт һәр'ә бьгьһижә щийе хwә».

24Муса готьна хәзуре хwә qәбул кьр у әw һәр тьште кӧ wир'а гот кьр. 25У Муса жь нава т'әмамийа исраелийа мәрьвед жеһати бьжартьн у әw сәр щьмә'те сәрwер, аwа готи сәрһ'әзар, сәрсәд, сәрпенщи у сәрдәһә к'ьфш кьрьн[+]. 26Һәр гав wана һ'акьмтийа щьмә'те дькьр, тьштед чәтьн дьгиһандьнә Муса, ле йед сьвьк хwәха һ'акьмти дькьрьн[+]. 27Муса хәзуре хwә вәр'екьр у әw чу wәлате хwә.

### 19


Исраел ль бәр ч'ийайе Синайе

1Мәһа сьсийада зар'ед Исраел[†] пәй дәрк'әтьна Мьсьрер'а, һәма wе р'оже гьһиштьнә бәр'ийа Синайе. 2Жь Р'ьфидиме р'ек'әтьн чунә бәр'ийа Синайе у бәр'ийеда конед хwә вәгьртьн. Исраел ль wе дәре бәр ч'ийе конед хwә вәгьртьн[+]. 3Муса һьлк'ьшийа щәм Хwәде у Хӧдан[†] жь ч'ийе гази wи кьр у готе: «Аһа бежә мала Аqуб у зар'ед Исраелва бьдә ә'йанкьрьне: 4‹Wә дит мьн чь ани сәре мьсьрийа у һун чаwа һьлдан ль сәр п'әр'ед тәйре симьр' анинә щәм хwә[+]. 5У ньһа һәгәр һун р'аст гӧр'а мьн бькьн у пәймана[†] мьн хwәйи кьн, һьнге һуне жь нав һ'әму мьләтада бьбьнә мьлк'е мьн, чьмки т'әмамийа дьне йа мьн ә[+]. 6Һуне жи мьнр'а бьбьнә п'адшатийа к'аһина[†] у мьләтәки бӧһӧрти›. Әв ьн әw готьн кӧ тӧ гәрәке зар'ед Исраелр'а бежи»[+].

7Муса һат гази р'усьпийед щьмә'те кьр у һ'әму хәбәред кӧ Хӧдан т'әми дабу wи бәр wан дани. 8У т'әмамийа щьмә'те һәвр'а щаб да у гот: «Һ'әму готьнед Хӧдан әме бькьн!» У Муса готьна щьмә'те гиһандә Хӧдан[+]. 9Хӧдан готә Муса: «Ва йә әзе нав ә'wрәки сьхда бемә щәм тә, wәки щьмә'т бьбьһе әзе чаwа т'әви тә хәбәр дьм у һәр гав тә баwәр бькә».

Муса готьна щьмә'те гиһандә Хӧдан 10у Хӧдан готә Муса: «Һәр'ә щәм щьмә'те у wан иро у сьбе паqьж кә, бьра к'ьнщед хwә бьшон[+]. 11Бона р'ожа сьсийа һазьр бьн, чьмки р'ожа сьсийа ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа щьмә'те, Хӧдане пәйайи сәр ч'ийайе Синайе бә. 12Һәр алийава, бона щьмә'те синор к'ьфш кә у бежә: ‹Мьqати хwә бьн, кӧ р'анәбьнә ч'ийе йан жи п'еше к'әвьн. Һәр кәсе кӧ незики ч'ийе бә, гәрәке бьмьрә. 13Бьра дәст wи нәк'әвә, ле wи бьдьнә бәр кәвьра йан жи пе тире лехьн, һәгәр һ'әйwан бә йан мәри бә гәрәке сах нәминә›, чахе дәнге бор'ийа жь стьруйе бәрен дьреж бе ледане, һьнге әw дькарьн һьлк'ьшьнә ч'ийе»[+]. 14Муса жь сәре ч'ийе пәйайи щәм щьмә'те бу, щьмә'т паqьж кьр у wана к'ьнщед хwә шуштьн. 15Әwи готә щьмә'те: «Бона р'ожа сьсийа һазьр бьн, незики к'ӧлфәта нәбьн». 16Р'ожа сьсийа, гава сьбәһ зәлал дьбу, бу qьр'ч'ин у бьруске бьрq вәдьда, ә'wрәки сьх ль сәр ч'ийе бу у дәнге бор'ийа жь стьру гәләки qайим һат, р'ьсасе ль т'әмамийа щьмә'та зоме гьрт. 17Муса щьмә'т жь зоме дәрхьстә ль бәр Хwәде у әw бьнат'ара ч'ийе сәкьнин. 18Т'әмамийа ч'ийайе Синайе ду дькьр, чьмки Хӧдан агьрда пәйайи сәр wи бу, дуйе wи мина дуйе фьр'не һьлдьк'ьшийа у т'әмамийа ч'ийе qайим дьһ'әжийа. 19Дәнге бор'ийа стьру чьqас дьчу qайим дьбу, Муса хәбәр да у Хwәде бь дәнг щаба wи да. 20Хӧдан пәйайи сәр сәре ч'ийайе Синайе бу, Хӧдан гази Муса ль сәр сәре ч'ийе кьр у Муса һьлк'ьшийа. 21Хӧдан готә Муса: «Пәйа бә у т'әмийе бьдә щьмә'те, кӧ нәбә бона дитьна Хӧдан жь синор дәрбаз бьн у гәләк жь wан ӧнда бьн. 22К'аһинед кӧ wе незики Хӧдан бьн, гәрә әw жи хwә паqьж кьн, кӧ Хӧдан qьр'а wан нәйнә»[+]. 23Муса готә Хӧдан: «Щьмә'т нькарә р'абә сәр ч'ийайе Синайе, чьмки тә т'әми да мә у гот: ‹Синор дайнә дор ч'ийе у wи пироз кә›». 24Хӧдан готә wи: «Һәр'ә пәйа бә у т'әви Һарун һьлк'ьшә, ле к'аһин у щьмә'т жь синор дәрбаз нәбьн кӧ һьлк'ьшьнә щәм Хӧдан у әw qьр'а wан бинә». 25Муса пәйайи щәм щьмә'те бу у әв йәк wанр'а гот.

### 20


Һәр дәһә т'әмийед Хwәде

1[•]Хwәде әв һ'әму хәбәр готьн:

2«Әз Хӧдан[†] Хwәдейе тә мә, йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти[+]. 3Пештьри мьн хwәдейед тәйә майин т'ӧнә бьн[+].

4Т'ӧ п'ути мина дьлqе тьштәкида хwәр'а ченәки, нә жор ль ә'змен, нә жер ль сәр ә'рде, нә жи нава авед бьн ә'рдеда[+]. 5Бәр т'ӧ п'ути та нәби у хӧламтийа wан нәки, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе тә Хwәдеки к'ӧмр'әш ьм, кӧ бона нәһәqийед бава тиньмә сәре зар'а, һ'әта ньсьле сьсийа у чара кӧ дьжәньнә мьн,[+] 6ле әwед кӧ мьн һ'ьз дькьн у т'әмийед мьн хwәй дькьн, әзе һ'әта һ'әзар ньсьли һьндава wанда һ'ӧба хwәйә амьн бьдьмә к'ьфше[+].

7Наве Хӧдан Хwәдейе хwә бадиһәwа нәди сәр заре хwә, чьмки Хӧдан wе йе кӧ наве wи бадиһәwа дьдә сәр заре хwә, бе щәза наһелә[+].

8Р'ожа шәмийе[†] бинә бира хwә, wәки wе пироз хwәй ки[+]. 9Шәш р'ожа бьхәбьтә у һ'әму шьхӧлед хwә бькә, 10ле р'ожа һ'әфта, шәмийа р'ьһ'әтийа бона Хӧдан Хwәдейе тә йә, т'ӧ шьхӧли нәки, нә тӧ, нә кӧр'е тә, нә qиза тә, нә хӧламе тә, нә щарийа тә, нә һ'әйwане тә, нә жи хәрибе нава тәда. 11Чьмки Хӧдан шәш р'ожада ә'рд у ә'зман, бә'р у һ'әмуйед нав wанда чекьрьн у р'ожа һ'әфта р'ьһ'әт бу, ләма Хӧдан дӧа р'ожа шәмийе кьр у әw пироз кьр.

12Qәдьре де у баве хwә бьгьри, wәки ә'мьре тә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тәйе бьдә тә дьреж бә[+].

13Нәкӧжи[+].

14Зьнийе нәки[+].

15Нәдьзи[+].

16Мьqабьли т'ӧ кәси шә'дәтийа дәрәw нәди[+].

17Дьлһавьжийа мала т'ӧ кәси нәки. Нә дьлһавьжийа к'ӧлфәта т'ӧ кәси, нә хӧламе wи, нә щарийа wи, нә гайе wи, нә к'әра wи, ӧса жи т'ӧ тьште т'ӧ кәси»[+].


Тьрса щьмә'те

18Т'әмамийа щьмә'те qьр'ч'ин у дәнге бор'ийа стьруйе бьһистьн, бьрq вәдана бьруске у дуйе жь ч'ийе дәрдьк'әт дитьн, р'ьсасе щьмә'т гьрт у дур сәкьнин. 19Һьнге готьнә Муса: «Тӧ т'әви мә хәбәр дә у әме гӧһдарийа тә бькьн, ле бьра Хwәде т'әви мә хәбәр нәдә, кӧ әм нәмьрьн»[+]. 20Муса готә щьмә'те: «Нәтьрсьн, чьмки Хwәде һатийә wә бьщер'ьбинә, wәки хофа wи сәр wә бә кӧ һун гӧна нәкьн». 21Щьмә'т дур сәкьни, ле Муса чу незики wе тә'рийа шәвәр'әш бу, wе дәра кӧ Хwәде ле бу.


Готьнед бона чекьрьна горигәһе

22Хӧдан готә Муса: «Аһа бежә зар'ед Исраел[†]: ‹Wә хwәха дит кӧ мьн жь ә'змен т'әви wә хәбәрда. 23Сәр мьнр'а хwәдейед зивин ченәкьн, нә жи хwәдейед зер'ин чекьн бона хwә. 24Жь ахе горигәһәке[†] мьнр'а чекә. Сәр wе дийарийед хwәйә т'әвайишәwате у йед һәләqәтийе, пәз у дәwаред хwә бьдә. Һәр щийе кӧ әз наве хwә бьдьмә биранине, әзе бемә щәм тә у дӧа тә бькьм. 25Һәгәр тӧ мьнр'а пе кәвьра горигәһе чеки, жь кәвьред т'әр'ьшанди ченәки, чьмки гава тӧ һащәт кәвьра хи, те wан бьһ'әр'ьмини[+]. 26У пе п'епәлинга һьлнәк'ьши сәр горигәһа мьн, wәки тә'зибуна тә сәр wе вәнәбә›.

### 21


Qанунед бона хӧлама

1Әв ьн әw qанунед кӧ тӧ гәрәке дайини ль бәр зар'ед Исраел[†]:

2Гава тӧ хӧламәки ибрани[†] бьк'ьр'и, бьра әw шәш сала тәр'а хӧламтийе бькә, ле сала һ'әфта[†] бьра бе һәq дәре азайе[+]. 3Һәгәр әw т'әне һатьбә, бьра әw т'әне жи дәре, ле һәгәр әw зәwьщибә, бьра жьн жи пер'а дәре. 4Һәгәр ахайе wи әw зәwьщандьбә у жьне кӧр' у qиз wир'а анибьн, һьнге бьра жьн у зар' ахер'а бьминьн у әw т'әне дәре. 5Ле һәгәр хӧлам ашкәрә бежә: ‹Әз ахайе хwә, жьн у зар'ед хwә һ'ьз дькьм, нахwазьм дәремә азайе› 6һьнге ахайе wи, бьра wи бьбә щәм һ'акьма[*] у wи незики дери, йан рәхдәри кә, ахайе wи бь дьреше гӧһе wи qӧл кә у һ'әта әw хwәш бә бьра хӧламе wи бә[+].


Qанунед бона щарийа

7Гава йәк qиза хwә чаwа щари бьфьрошә[*], гәрәке әw ӧса дәрнәйе чаwа хӧлам дәрте. 8Һәгәр әw ахайе хwә хwәш нәйе кӧ wе хwәр'а бьхwазә, бьра изьне бьдә пьсмаме wейи незик кӧ wе бьк'ьр'ьн, ле изьна wи т'ӧнә кӧ wе бьфьрошә малбәтәкә дьн, чьмки әwи әw хапандийә. 9Һәгәр wе кӧр'е хwәр'а бьхwазә, гәрәке әw wәкә дәрәща qиза хwә бона wе бькә. 10Һәгәр ахайе wе һеwике бинә сәр wе, гәрәке хwарьна wе, к'ьнща wе у т'әв р'азана wе сәр нәбьр'ә[+]. 11Һәгәр әw ван һәр се тьшта бона wе нәйнә сери, һьнге әwа бьра бе һәq, бе к'ьр'ин һәр'ә.


Qанунед ль бәр хьрабийева

12Йе кӧ мерьв бькӧжә, әw ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+]. 13Ле һәгәр әwи бь һ'әмде хwә нәкьр, ле Хwәде әw да дәсте wи, әзе бона тә щики к'ьфш кьм кӧ әw бьр'әвә wьр[+]. 14Ле һәгәр йәк бь һ'әмде хwә жь мьхәнәтийе йәки хә бькӧжә, әwи һ'әта жь горигәһа[†] мьн һьлди, кӧ бе кӧштьне.

15Йе кӧ де у баве хwә хә, ә'сә гәрәке бе кӧштьне.

16Йе кӧ мәрийа бьдьзә, һәгәр әw фьроти бә йан щәм wи бә, ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+].

17Йе кӧ де у баве хwә беһӧрмәт кә, ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+].


Qануна бьриндаркьрьне

18Гава мәрьв һәвр'а шәр' кьн у йәк бь кәвьр йан к'ӧлме йәки хә у әw нәмьрә, ле әw бьк'әвә щи-ньвине, 19паше һәгәр р'абә бь дар бьгәр'ә, йе лехьсти бещәза бә, т'әне гәрәке wе зьрара бехәбатийа wи бьк'ьшинә у wи бьдә qәнщкьрьне.

20Һәгәр йәк бь шьвдаре хӧлам йан щарийа хwә хә у әw бьн дәсте wида бьмьрә, ә'сә гәрәке бе щәзакьрьне. 21Ле һәгәр әw р'ожәке йан дӧда бьжи, һьнге бьра wи щәза нәкьн, чьмки әw һәqе wи йә.

22Гава мәрьв һәвр'а шәр' кьн у дәрб жьна дӧһ'али к'әвә, зар'а wе wә'дә зутьр бьбә у зьрарәкә майин т'ӧнәбә, һьнге бьра мере wе чьqас кӧ жь wан бьхwазә, бь qьрара һ'акьмтийе бе дайине. 23Ле һәгәр зьрарәк бьбә, һьнге гәрәке ә'мьр жь бәр ә'мьрва бә, 24ч'ә'в жь бәр ч'ә'вва, дьран жь бәр дьранва, дәст жь бәр дәства, ньг жь бәр ньгва, 25шәwат жь бәр шәwатева, бьрин жь бәр бьринева, дәрб жь бәр дәрбева бә[+].

26Һәгәр йәк ч'ә'ве хӧламе хwә йан ч'ә'ве щарийа хwә хә кор кә, бьра бона ч'ә'ве wи, wи аза кә. 27У һәгәр дьране хӧламе хwә йан щарийа хwә хә бьwаринә, бьра бона дьране wи, wи аза кә.


Щабдарийа хwәйе һ'әйwен

28Һәгәр гайе мәрьвәки мерәки йан жьнәке хә у әw бьмьрә, гәрәке ә'сә wи гайи бьдьнә бәр кәвьра у гоште wи нәйе хwарьне, ле хwәйе wи гайи бещәза бә[+]. 29Ле һәгәр бона лехьстьна wи гайи зува хwәйе wир'а һатийә готьне у хwәйе wи хәм нә кьрийә, һьнге әw га мер йан жьнәке хә бькӧжә, бьра wи гайи бьдьнә бәр кәвьра у хwәйе wи жи бе кӧштьне. 30Һәгәр бәрвадайин бе qьраркьрьне, һьнге бьра жь бәр ә'мьре хwәва һәq бьде, чьqас кӧ же те хwәстьне[+]. 31Һәгәр га кӧр'әки йан qизәке хә хут пе ве qануне жи ле бе ньһер'андьн. 32Һәгәр га хӧлам йан щарийәке хә, һьнге хwәйе га гәрәке си шекьл[*] зив бьдә хwәйе wан у га жи бьдьнә бәр кәвьра.

33Һәгәр йәк сәр ч'ә'ле вәкә йан ч'ә'ләке бьк'олә у сәр нәгьрә, га йан к'әрәк бьк'әве, 34һьнге бьра хwәйе ч'ә'ле щьрме бьк'ьшинә, п'әра бьдә хwәйи у щәндәк жи хwәр'а һьлдә[+].

35Гава гайе йәки, гайе йәки дьн хә у бькӧжә, бьра гайе сах бьфьрошьн у п'әре wи п'арәвәкьн, ӧса жи щәндәке кӧшти п'арәвәкьн. 36Ле һәгәр бона лехьстьна wи гайи зува хwәйе wир'а һатийә готьне у wи хәм нәкьрийә, бьра ль бәр wи гайива, гаки бьде у гайе кӧшти жи wир'а бьминә.

### 22


Qанунед ль сәр мьлк'

1Һәгәр йәк га йан пәзәке бьдьзә, сәржекә йан бьфьрошә, бьра жь бәр гайәкива пенщ га у жь бәр пәзәкева жи чар пәза бьдә.

2Һәгәр дьз сәр дьзийе бе гьртьне у лехьн бькӧжьн, һьнге бона wи хун нәйе р'етьне. 3Ле һәгәр тә'ве дайә сәр wи, бьра хуна wи сәре wи бә.

Жь бәр дьзийева гәрәке бе дайине, ле һәгәр тьштәки wи т'ӧнә, һьнге бьра wи бьфьрошьн жь бәр дьзийа wива. 4Ле һәгәр дьзийа wи дәсте wида сах бе гьртьне, һәгәр га бә, к'әр бә йан пәз, гәрәке дӧбарә бьдә[+].

5Һәгәр йәк һ'әйwанед хwә ә'рдәки йан р'әзе тьрийада бьч'еринә паше һ'әйwанед wи бьк'әвә ә'рде хәлqе, һьнге бьра жь дәрәмәта ә'рде у р'әзе тьрийе хwәйи һәрә qәнщ жь бәрва бьдә.

6Һәгәр агьр стьрийа к'әвә у бавежә гӧр'зед лодкьри йан зәвийа нәдьруйи[†] йан дәште бьшәwьтинә, бьра йе агьр авитийе щьрме бьк'ьшинә.

7Һәгәр йәк п'әра йан тьштәки qимәт бьдә йәки дьн кӧ хwәйи кә у жь мала wи бе дьзине, һәгәр дьз бе гьртьне бьра дӧбарә бьдә. 8Һәгәр дьз нәйе гьртьне, бьра хwәйе мале бьбьнә бәр һ'акьма[*], гәло р'аст дәсте wи һәбука wи мәрьви нә к'әтийә. 9Бона һәр нәһәqийе, бона га, йан к'әре, йан пез, йан к'ьнща у бона һәр тьштед ӧндабуйи, һәгәр йәк бежә: ‹Әw йа мьн ә›, шьхӧле һәр дӧйа жи һәр'ә бәр һ'акьма[*], һ'акьм* к'е кӧ нәһәq бьбинә, бьра әw дӧбарә бьдә wи мәрьви.

10Һәгәр йәк к'әре йан га, йан пәз, йан жи һ'әйwанәкә дьн бьдә йәки дьн кӧ хwәйи кә у әw һ'ьшк бә, йан зьрарәк ле бьбә, йан бе дьзине у кәсәки нәдитьбә, 11һьнге бьра ль бәр Хӧдан[†] сонд бьхwә, кӧ дәсте wи һәбука wи мәрьви нәк'әтийә у хwәйе һәбуке гәрәке баwәр бькә у йед дьн щьрме нәдә[+]. 12Ле һәгәр жь щәм wи һатийә дьзине, һьнге бьра һәqе wе бьдә хwәйе wи. 13Ле һәгәр һатийә дьр'андьне бьра бәрәт'е бинә у жь бәр wева нәдә.

14Һәгәр йәк жь йәки дьн һ'әйwен дәйни һьлдә у зьрарәк ле бьбә йан һ'ьшк бә, хwәйе wе нә wьр бә, гәрәке әw ә'сә щьрме бьдә. 15Һәгәр хwәйе wи ль wьр буйә, һьнге әw щьрме надә һәгәр әw бь к'ьре һьлдабу әwе бьк'әвә нава һәqе к'ьре.


Qанунед мә'рифәт у ә'рф-ә'дәта

16Һәгәр йәк qиза бьк'ьр бьхапинә у wе р'ур'әш кә, гәрәке ә'сә qәләне wе бьде у wе жи бьстинә[+]. 17Һәгәр баве wе qәт нәхwазә qиза хwә бьдә wи, әw гәрәке wәкә qәләне qиза бьдә.

18К'оч'әке сах нәһелә[+].

19К'е сәре хwә һ'әйwенр'а дайнә, гәрәке ә'сә бе кӧштьн[+].

20Пештьри Хӧдан к'е хwәдейед майинр'а qӧрбане бьдә әw бе ӧндакьрьне.

21Хәриба нәешинә у wан нәдә щәфе, чьмки һун жи wәлате Мьсьреда хәрибийеда бунә[+]. 22Сеwи у жьнәбийе т'ӧ щар нәдә щәфе[+]. 23Һәгәр wан бьди щәфе у әw газьне хwә ль мьн бькьн, әзе заринийа wан ә'сә бьбьһем 24у һерса хwә р'акьм, бь шур wә бькӧжьм, жьнед wәйе би бьминьн у зар'ед wә жи сеwи[+].

25Һәгәр п'әра дәйни бьди к'әсибәки жь щьмә'та мьнә щәм хwә, мина сәләфдара wи нәхәньqини у сәләфа нәди ль сәр wи[+]. 26Һәгәр тӧ к'ьнща йәки дьн бьһе һьлди, һ'әта р'очуйина ава ле вәгәр'ини,[+] 27чьмки т'әне әw ә сьт'ара wи у к'ьнща щане wи, әwе чьда р'азе? Нәбә кӧ әw һәwара хwә ль мьн дайнә у әз бьбьһем, чьмки әз р'ә'м ьм.

28Һ'акьма[*] беһӧрмәт нәкә у ньфьр'а сәрwере щьмә'та хwә нәкә[+]. 29Һ'әдийа бедәре у дәрәмәта хwәйә һ'ьнщьр'андьне дәрәнги нәйехи.

Ньхӧрийе кӧр'ед хwә бьдә мьн[+]. 30Ӧса жи бона га у пәзе хwә бькә. Һ'әфт р'ожа бьра бәр маке бә у р'ожа һ'әйшта wе бьдә мьн[+]. 31Һуне бона мьн мәрьвед пироз бьн, гоште чолейи кӧ һатийә дьр'андьне нәхwьн, бавежьнә бәр са[+].

### 23


Qанунед һәqийе

1Дәнг-бә'сед дәрәw бәла нәкә. Бь шә'дәтийа дәрәw алийе нәһәqа нәкә[+]. 2Бона хьрабийе дәсте п'ьр'анийева нәчә. У диwанеда пьшта п'ьр'анийе нәгьрә, һәqийе нәт'әр'ьбинә. 3Диwанеда пьшта йе к'әсиб нәгьрә[+].

4Һәгәр тӧ га йан к'әре дьжмьне хwәйә ӧндабуйи бьбини, ә'сә wан пашда бьбә[+].

5Һәгәр тӧ бьбини кӧ к'әре хернәхwазе тә бьн баре хwәда к'әтийә, пьшта хwә нәде нәчә, т'әви wи дәст бавеже р'акә.

6Диwанеда һәqийа к'әсибе хwә нәт'әр'ьбинә[+]. 7Жь дәрәwийе дур бә у йе бесущ у р'аст нәкӧжә, чьмки әз йе нәһәq бещәза наһельм[+]. 8Нә жи р'ӧшәте һьлдә, чьмки р'ӧшәт ч'ә'ве мәрьвед вәкьри кор дькә у хәбәред р'аста дәвәр'у дькә[+].

9Тәнгасийе нәдә хәриба, һун һаш жь дьле хәриба һәнә. Чьмки һун хwәха жи wәлате Мьсьреда хәрибийеда бунә[+].


Qанунед сала һ'әфта у р'ожа һ'әфта

10Шәш сала ә'рде хwә бьр'әшини у дәрәмәта wе т'оп ки, 11ле сала һ'әфта[†] р'ьһ'әт бьһели у дәст нәдейи, wәки к'әсибед ль нав щьмә'та тәда бьхwьн у чь кӧ бьминә жи һ'әйwанед чоле бьра бьхwьн. Р'әзе тьрийе хwә у даред зәйт'уне жи ӧса бьки[+].

12Шәш р'ожа хәбата хwә бьки у р'ожа һ'әфта р'ьһ'әт би, wәки га у к'әре тә р'ьһ'әт бьн у кӧр'е щарийа тә у хәриб бина хwә бьстиньн[+]. 13Әв һ'әмуйед кӧ мьн wәр'а готьн хwәй кьн, наве хwәдейед майин бир нәйньн, бьра жь дәве wә нәйе бьһистьне[+].


Qанунед һәр се щәжьнед мәзьн

14Сале се щара мьнр'а щәжьне бьки[+]. 15Щәжьна Нане Шкәва[†] хwәй ки. Чаwа кӧ мьн т'әми дайә тә у wи wә'де мәһа Абибедайә[*] к'ьфшкьри, һ'әфт р'ожа нане бе һәвиртьр'шк бьхwи, чьмки wе мәһеда тӧ жь Мьсьре дәрк'әти.

Бьра кәсәк дәствала дәрнәк'әвә бәр мьн[+].

16Щәжьна Нандьруна бәре пешьн бь к'әда хwәйә ә'рдеда чанди хwәй ки.

Ӧса жи Щәжьна Бәрт'опкьрьнейә хьлазийа сале, гава жь ә'рде к'әда хwә т'оп ки, хwәй ки[+].

17Сале се щара һ'әму qьсьме тәйә нерин бьра ль бәр Хӧдан[†] Хwәде бьсәкьньн[+].

18Хуна qӧрбана мьн т'әв нане һәвиртьр'шк нәди у бәзе щәжьна мьн бьра һ'әта сьбәһе нәминә, бьшәwьтинә.

19Бәред дәрәмәта пешьнә[†] ә'рде хwәда йә һәрә qәнщ бини мала Хӧдан Хwәдейе хwә.

Каре ль нав шире македа нәк'әлини[+].


Создайин у һинкьрьн

20Ва йә әзе мьлйак'әтәки[†] пешийа тәва бьшиньм, wәки р'еда хwәйитийе ль тә бькә у тә бьбә wи щийе кӧ мьн һазьр кьрийә[+]. 21Ль бәр wи һаш жь хwә һәбә у гӧһ бьдә готьна wи, ль бәр wи сәрһ'ьшкийе нәки, әwе нәһәqийед wә нәбахшинә, чьмки әw бь наве мьн дькә. 22Ле һәгәр тӧ р'асти гӧһдарийа дәнге wи бьки у һ'әму готьнед мьн бьqәдини, һьнге әзе бьбьмә дьжмьне дьжмьнед тә у мьqабьле мьqабьлед тә[+]. 23Чьмки мьлйак'әте мьне пешийа тәва һәр'ә у wе тә бьбә щәм әморийа[†], һ'итийа, пьриззийа, кәнанийа[†], һ'иwийа у йәбусийа у әзе qьр'а wан биньм[+]. 24Тӧ хwәдейед wан нәһ'әбинә у хӧламтийа wан нәкә, ч'ә'в нәдә кьре wан ле wан к'ав-к'ун кә у һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кә[+]. 25Һун хӧламтийа Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн, әwе дӧа нане тә у ава тә бькә у нәхwәшийе жь нав тә дәрхә[+]. 26Wәлате тәда жьна бебәр, йан йа ль бәр һәр'ә wе т'ӧнә бьн, әзе р'ожед ә'мьре тә т'әмам кьм[+]. 27Әзе саwа хwә пешийа тәва бьшиньм у wан һ'әму мьләтед кӧ те навр'а дәрбаз би т'әвиһәв кьм у һ'әму дьжмьнед тәйе жь бәр тә бьр'әвьн[+]. 28Әзе тьрс у хофе[*] пешийа тәва бьшиньм у әwе жь бәр тә һ'иwийа, кәнанийа, һ'итийа р'аqәтинә[+]. 29Нава саләкеда әзе wана жь бәр тә р'анәqәтиньм, кӧ нәбә ә'рд вала бьминә у тәрәwьлед чоле сәр тә зедәбьн[+]. 30Әзе һеди-һеди жь бәр тә wан р'аqәтиньм, һ'әта кӧ тӧ ль һәв зедә би у wи ә'рди wар би. 31Һьнге әзе синоре тә жь Бә'ра Сорда гьрти һ'әта Бә'ра Навбәре[*] у жь бәр'ийеда гьрти һ'әта ч'әме Фьрате дайньм, чьмки әзе бьнәлийед wи wәлати бьдьмә дәсте wә у те жь бәр хwә wан р'аqәтини[+]. 32Т'әви wан у т'әви хwәдейед wан пәймане[†] гьренәдә. 33Әw wәлате тәда гәрәке нәжин кӧ һьндава мьнда wә нәдьнә гӧнәкьрьне, чьмки һәгәр тӧ хӧламтийа хwәдейед wан бьки, әwе ә'сә тәр'а бьбә т'әлә»[+].

### 24


Исраел пәймане дьстинә

1Хwәде готә Муса: «Һьлк'ьшә бәрбь Хӧдан[†], тӧ, Һарун, Надаб, Абиһу, у һ'әфте р'успийед Исраел[†] у дурва бьһ'әбиньн[+]. 2Т'әне бьра Муса незики Хӧдан бә, ле әwана бьра незик нәбьн, нә жи бьра щьмә'т т'әви wи һьлк'ьшә».

3Муса вәгәр'ийа һат, һ'әму хәбәр у һ'әму qанунед Хӧдан готьнә щьмә'те. Т'әмамийа щьмә'те бь һәвр'а щаб да у гот: «Һ'әму хәбәред кӧ Хӧдан готийә, әме бькьн!»[+] 4Муса һ'әму хәбәред Хӧдан ньвисин. Сәре сьбәһе зу р'абу бьнат'ара ч'ийе горигәһ[†] чекьр, wәкә һ'әсабе донздәһ qәбилед Исраел донздәһ һ'әйкәл данә сәкьнандьне. 5У wи жь хортед зар'ед Исраел шандьн, wана Хӧданр'а дийарийед т'әвайишәwате кьрьн у бона дийарийед һәләqәтийе щанәга qӧрбан дан. 6Муса ниве хуне һьлда кьрә т'әшта у ниве дьн жи р'әшандә сәр горигәһе. 7У к'ьтеба пәймане[†][*] һьлда бәр щьмә'те хwәнд, wана гот: «Һ'әму чь кӧ Хӧдан гот әме бькьн у гӧр'а wида бьн». 8Һьнге Муса хун һьлда р'әшандә сәр щьмә'те у гот: «Ва йә хуна wе пәймане, йа кӧ Хӧдан анәгори ван һ'әму хәбәра т'әви wә гьреда»[+].

9Пәй ван йәкар'а Муса, Һарун, Надаб, Абиһу у һ'әфте р'успийед Исраел һьлк'ьшийанә жоре, 10һьнге wана Хwәдейе Исраел дит, бьн ньгед wида тьштәки мина к'әлпич'е сафир бу у мина ә'змен зәлал бу[+]. 11У әwи дәсте хwә ль сәр зар'ед исраелийайә бьжарти бьльнд нәкьр. Wана Хwәде дит, хwарьн у вәхwарьн.


Муса ль сәре ч'ийайе Синайе

12У Хӧдан готә Муса: «Һьлк'ьшә сәр ч'ийе щәм мьн wе дәре бьсәкьнә у әзе сәлед кәвьри т'әв qанун у т'әмийед кӧ мьн бона һинкьрьна wан ньвисин бьдьмә тә»[+]. 13Муса у бәрдәстийе wи Йешу р'абун, Муса кӧ wе һьлк'ьшийа сәр ч'ийайе Хwәде,[+] 14һьнге готә р'успийа: «Һун вьр һивийа мә бьминьн, һ'әта кӧ әм вәгәр'ьнә щәм wә. Ва Һарун у Һур щәм wә нә, пьрса к'е һәбә бьра һәр'ә щәм wан».

15Муса һьлк'ьшийа сәр ч'ийе у ә'wр ч'ийа ньхамт. 16Р'умәта Хӧдан пәйайи сәр ч'ийайе Синайе бу у ә'wр шәш р'ожа ч'ийа ньхамт, Хӧдан р'ожа һ'әфта жь нав ә'wрда гази Муса кьр. 17Р'умәта Хӧдан ль бәр ч'ә'ве зар'ед Исраел мина агьре п'әр'ьтандьне бу ль сәр сәре ч'ийе[+]. 18Муса к'әтә ль нава ә'wр у һьлк'ьшийа ч'ийе. Муса чьл р'ож у чьл шәви сәре ч'ийе ма[+].

### 25


Һ'әдийед бона Коне Шә'дәтийе

1[•]Хӧдан[†] т'әви Муса хәбәрда у готе: 2«Бежә зар'ед Исраел[†] кӧ һ'әдийе мьнр'а биньн, һ'әдийа мьн жь дәсте һәр мәрьви һьлдьн, йед кӧ бь р'әзәдьлийе тиньн. 3У әв ьн әw һ'әдийед кӧ һуне жь wан һьлдьн: Зер', зив у сьфьр, 4р'исе шин, ширк, соре гәвәз, к'ьтане зьрав у пьр'ч'а бьзьне, 5ч'әрмед[*] бәранайә сор р'әнгкьри, ч'әрмед га-мә'сийа[*], даред дарщеwийе, 6бьзьре бона р'онайе, бьһарәтед[†] бона р'уне р'ункьрьне у бона бьхура[†] бинхwәш, 7кәвьред оникс[†] у кәвьред qимәтә бона qашкьрьна ефод[†] у р'әхтсинг[†][*]. 8Бьра мьнр'а пирозгәһәке чекьн, кӧ әз нава wанда бьминьм[+]. 9Чаwа мьн т'әрзе Коне Шә'дәтийе[†] у һ'әму нав мала wева нишани тә кьр, хут ӧса гәрәке чекьн.


Сьндоqа Пәймане

10[•]Жь дара дарщеwийе[†] сьндоqәке чекьн, дьрежайийа wе дӧ зәнд у нив, бәрайийа wе зәнд у нив, зәнд у нив жи бьльндайийа wе бә[+]. 11Дәр у һьндӧр'е wе бь зер'е хальс зер' ки у дора лева wе т'оqәки зер'ин бавежейи. 12Бона wе чар хәлаqед зер'ин р'оки у һәр чар ньгава ки, wәки дӧ хәлаq аликива бьн, дӧ хәлаq жи алийе дьнва. 13Жь дара дарщеwийе дәстуйа чеки у wан зер' ки. 14Дәстуйа хәлаqед к'еләкед сьндоqер'а дәрбаз ки, кӧ бь wан сьндоq бе һьлдане. 15Бьра дәсту хәлаqед сьндоqеда бьминьн, нәйенә дәрхьстьне. 16У wе Шә'дәтийа кӧ әзе бьдьмә тә дайни һьндӧр'е сьндоqе.


Qалп'ахе сьндоqе, щийе бахшандьне

17Qалп'ахе бахшандьне жь зер'е хальс чеки, дьрежайийа wе дӧ зәнд у нив бә, бәрайийа wе жи зәнд у нив. 18У сәр һәр дӧ сәрийед qалп'ахе бахшандьне пе зер' дӧ херубе[†] к'оланди чеки. 19Херубәки сәрикива дәрхи, херубәки жи сәре дьнва, херуба жь qалп'ахе бахшандьне сәр һәр дӧ сәрийава дәрхи. 20Бьра п'әр'ед херуба бәрбь жор вәкьри бьн у бь п'әр'ед хwә qалп'ахе бахшандьне бьньхемьн. Бәре wан һәвдӧда бә у дина wан ль qалп'ахе бахшандьне бә. 21Qалп'ахе бахшандьне жорда бьди сәр сьндоqе у Шә'дәтийа кӧ әзе бьдьмә тә дайни һьндӧр'е сьндоqе. 22Әзе wьра р'асти тә бем т'әви тә хәбәр дьм, жь сәр qалп'ахе бахшандьне нава һәр дӧ херубед кӧ сәр Сьндоqа Шә'дәтийе нә, һ'әму т'әмийед бона зар'ед Исраел бьдьмә тә[+].


Т'әхте нане Хwәдер'а дайи

23[•]Жь дара дарщеwийе т'әхтәки чеки, дьрежайийа wи дӧ зәнд, бәрайийа wи зәндәк у бьльндайийа wи зәнд у нив бә. 24Wи бь зер'е хальс зер' ки у дора wи т'оqәки зер'ин бавежейи. 25У дора wи бьльндайийа чар т'ьлийа кәвийе чеки, дора кәвийа wи жи т'оqәки зер'ин бавежейи. 26Бона wи чар хәлаqед зер'ин чеки у wан хәлаqа бәр һәр чар ньга сәр һәр чар ә'нишкава ки. 27Гәрәке хәлаq кәвийава бьн, wәки щийед дәстуйа һәбьн кӧ т'әхт бе һьлдане. 28Дәстуйа жь дара дарщеwийе чеки, wан зер' ки, бь wан гәрә т'әхт бе һьлдане. 29Бона т'әхт сьни у т'аса, щер' у к'аса жь зер'е хальс чеки, wәки бь wан дийарийа сәрдакьрьне бе дайине. 30У т'ьме ль сәр т'әхт нане Хwәдер'а дайи[†] ль бәр мьн дайни[+].


Шәмдан

31[•]Жь п'арч'әки зер'е хальс шәмданәкә[†] бь к'оландьне бе чекьрьн, бьнгәһа wе, стуна wе, т'аськ, гӧл у севькед wе һ'әму жь wе дәрк'әвьн. 32К'еләка wева шәш ч'ьqьл дәрен, се ч'ьqьл алики шәмданева бьн у се ч'ьqьл жи алийе шәмданейи дьнва бьн. 33Се т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава ль сәр ч'ьqьләки бьн. Се т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава жи сәр ч'ьqьла дьн бьн, һәр шәш ч'ьqьлед кӧ жь шәмдане дәртен аһа бьн. 34Чар т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава стуна шәмданева бьн. 35Севькәк бьн һәр дӧ ч'ьqьлед шәмданейә жерьнва, севькәк бьн һәр дӧ ч'ьqьлед навбәрева, севькәк жи бьн һәр дӧ ч'ьqьлед жорьнва бә. Бона һәр шәш ч'ьqьлед стуна шәмдане жи аһа бьн. 36Севьк у ч'ьqьлед wе гәрәке жь wе дәрен. Һ'әму жь п'арч'әки зер'е хальс бь к'оландьне бе чекьрьн. 37Һ'әфт ч'ьра бона wе чеки у ӧса дайни кӧ әw пешийа хwә р'онайи кьн. 38Бьра дәстьк у сьнийед wе жь зер'е хальс бьн. 39Шәмдан һ'әму һащәтед wева жь тәлантәк[*] зер'е хальс бе чекьрьне. 40Дина хwә бьде мьн чь т'әрз сәре ч'ийе нишани тә кьр, ӧса жи чеки.

### 26


Коне Шә'дәтийе

1[•]Коне Шә'дәтийе[†] жь дәһә тәжед к'ьтане зьрав-бадайи у р'исе шин, ширк у соре гәвәз чеки, сәр wан жи бь хәбата ньтьрандьне херуба[†] дәрхи. 2Дьрежайийа һәр тәжи бист у һ'әйшт зәнд бә у бәрайийа һәр тәжи чар зәнд бә, чапа һ'әму тәжа wәкә һәв бә. 3Пенщ тәж һәвва бьн у пенщ жи һәвва. 4Жь р'исе шин п'әвгьрека бавежи ль кәвийа кәре тәжед пешьн ль сәр лева һәввабуне, ӧса жи бавежи лева кәвийа кәре тәжед майини һәввабуне. 5Пенщи п'әвгьреки бавежи сәр п'арч'е һәр пенщ тәже ә'wльн, пенщи п'әвгьреки жи бавежи сәр лева п'арч'е һәр пенщ тәже дӧда, wәки һ'әму п'әвгьрек һәвр'а хәбәр дьн. 6Пенщи qәмьтокед зер'ин чеки у һәр дӧ п'арч'ед пенщ тәжи пе wан qәмьтока һәвва ки, wәки Коне Шә'дәтийе бьбә йәк.


Сәргьртьна Коне Шә'дәтийе

7Бона сәргьртьна Коне Шә'дәтийе жь пьр'ч'а бьзьне йанздәһ тәжа чеки. 8Дьрежайийа һәр тәжи си зәнд бә у бәрайийа һәр тәжи чар зәнд бә, ӧса кӧ чапа һәр йанздәһ тәжа жи wәкә һәв бә. 9Пенщ тәжа башqә һәвва ки у шәш тәжа жи башqә. Тәже шәша жи нә'тька конва сәр пьштева qатки. 10Пенщи п'әвгьрека бавежи ль кәвийа кәре п'арч'е пенщтәжейи пешьнә ль сәр лева һәввабуне, пенщи п'әвгьрека жи бавежи ль кәвийа кәре п'арч'е шәштәжейи майини ль сәр лева һәввабуне. 11Пенщи qәмьтокед сьфьрин чеки у qәмьтока бавежи п'әвгьрека, п'әр'да һәвва ки кӧ бьбә конәк. 12Бәрмайийе тәже сәр кон, аwа готи ниве тәжа зедәбуйи пьшта конва дардакьри бә. 13Жь сәрк'еша сәр конә зедәмайи, зәндәк ви алийива зәндәк жи алийе дьнва һәр дӧ к'еләкава дардакьри бә, кӧ һәр дӧ к'еләкед Коне Шә'дәтийе бенә ньхамтьне. 14Жь ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри сәргьрәке чеки бона сәргьртьна кон, жь ч'әрмед га-мә'сийа жи сәрк'ешәке чеки, бона к'ьшандьна ль сәр wе[+].

15[•]Бона Коне Шә'дәтийе жь дара дарщеwийе[†] читед сәкьнанди чеки. 16Дьрежайийа һәр чити дәһә зәнд у бәрайийа wан жи зәнд у нивәк бә. 17Сәре һәр чити бьра дӧ к'әрт һәбьн, кӧ һәвда р'унен, һ'әму читед Коне Шә'дәтийе жи ӧса чеки. 18Коне Шә'дәтийер'а, бона алийе кӧ дьк'әвә башуре бист чита чеки, 19жь зив чьл бьнгәһа бона бист чита чеки, дӧ бьнгәһа чите ә'wльнр'а бона һәр дӧ к'әрта, ӧса жи бона йед майин. 20Бона алийе дьн бакӧра Коне Шә'дәтийе бист чита чеки, 21бона wан чьл бьнгәһед зивин чеки, дӧ бьнгәһ бьн чите ә'wльнр'а, дӧ бьнгәһ жи бьн һәр читед майинр'а. 22Бона пьшта Коне Шә'дәтийе алийе р'оавайева шәш чита чеки. 23Алийе пьштева бона ә'нишкед Коне Шә'дәтийе дӧ чита чеки. 24Әw алийе жерева щот бьн у жорва жи пе хәлаqәке һәввакьри бьн. Бона һәр дӧ ә'нишка һәр дӧйа жи ӧса чеки. 25Бьра һ'әйшт чит т'әви һәр шанздәһ бьнгәһед хwәйә зивинва бьн. Дӧ бьнгәһ бьн чите ә'wльнда бьн, дӧбьнгәһ-дӧбьнгәһ жи бьн һәр читед майинда бьн.

26Жь дара дарщеwийе дәстуйа чеки. Пенща бона читед алики Коне Шә'дәтийе, 27пенща бона читед алийе дьнейи Коне Шә'дәтийе у пенщ дәстуйа жи алийе р'оавайева бона читед пьшта Коне Шә'дәтийе. 28Дәстуйе наведа гәрәке нава читар'а жь ви сәри һ'әта сәре дьн дәрбаз бә. 29Чита зер' ки, хәлаqед wан, аwа готи щийед кӧ дәстуйед тер'а дәрбаз бьн, бь зер' чеки. Дәстуйа жи зер' ки. 30Коне Шә'дәтийе щур'е wеда бьди сәкьнандьне, чаwа кӧ ль сәр ч'ийе тәр'а һатә нишанкьрьне.

31[•]Жь р'исе шин, ширк у соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи п'әр'дәке бь хәбата ньтьрандьне херуба ль сәр чеки,[+] 32wе бавежи сәр чар стунед дарщеwийейә зер'кьри, кӧ чәнгәлед wан зер' бьн у бьнгәһед wан жи зив бьн. 33П'әр'де бь qәмьтока дардаки у Сьндоqа Шә'дәтийе бьби һьндӧр' wи алийе п'әр'де. Әw п'әр'дәйе wәр'а навбьр'ийе бьдә ль нав Щийе Пироз у Щийе Һәри Пироз[+]. 34Qалп'ахе бахшандьне бьди сәр Сьндоqа Шә'дәтийейә Щийе Һәри Пирозда. 35Т'әхт дайни ви алийе п'әр'де дәр. Шәмдане[†] жи алийе башура Коне Шә'дәтийева дайни пешбәри т'әхт, т'әхт кӧ дьк'әвә алийе бакӧре.

36Бона дәре кон п'әр'дәке жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи бь хәбата нәqьшандитийе чеки. 37Бона п'әр'де жь дара дарщеwийе пенщ стуна чеки у wан зер' ки, чәнгәлед wан жи зер' бьн у бона wан пенщ бьнгәһед сьфьр р'оки.

### 27


Горигәһ

1[•]Жь дара дарщеwийе[†] горигәһе[†] чеки, дьрежайийа wе пенщ зәнд, бәрайи пенщ зәнд, бьра горигәһ чар гошә бә, бьльндайийа wе се зәнд бә. 2Сәр һәр чар ә'нишкед wе стьруйа дәрхи, ӧса кӧ стьруйед wе жь wе бьн, wе сьфьр ки. 3Т'әбахед бона к'озир'етьна wе, мәр'ькед wе, т'әштед wе, гоштгьр у сьнийед wе чеки, һ'әму һащәтед wе жь сьфьр чеки. 4У бона wе жь сьфьр читәкә мина т'ор'а чеки у чар хәлаqед сьфьр сәр һәр чар ә'нишкед читва ки. 5У wе жерева дайни бьн кәвийа горигәһе, ӧса кӧ чит ниве горигәһеда бә. 6Бона горигәһе дәстуйа чеки, дәсту жь дара дарщеwийе бьн у wан сьфьр ки. 7Гәрә дәстуйед wе ль нав хәлаqар'а дәрбаз бьн, әw дәсту гәрә һәр дӧ к'еләкед горигәһева бьн, бона һьлдана wе. 8Wе жь т'әхта чеки у һьндӧр' вала, чаwа кӧ сәр ч'ийе тәр'а һатә нишандайине, ӧса жи чеки.


Һ'әwша Коне Шә'дәтийе

9[•]Алийе башуре һ'әwша Коне Шә'дәтийе[†] чеки у п'әр'дед wе жь к'ьтане зьрав-бадайи бә, дьрежайийа алики сәд зәнд бә. 10Бист стунед wе бьн т'әви бист бьнгәһед жь сьфьр, ле чәнгәлед стуна у шишед wе жь зив бьн. 11Ӧса жи бона һ'әwша алийе бакӧре, дьрежайийа п'әр'де бьра сәд зәнд бә у бист стуне wе бьн, т'әви бист бьнгәһед жь сьфьр, чәнгәлед стуна т'әви п'әвгьрека жи жь зив бьн. 12Бона бәрайийа һ'әwше, п'әр'дед алийе р'оавайе пенщи зәнд бә, дәһә стунед wан у дәһә бьнгәһед wан бьн. 13Бәрайийа пешийа һ'әwше кӧ wе бьк'әвә алийе р'оһьлате пенщи зәнд бә. 14П'әр'дед алики дери панздәһ зәнд бә, стунед wан сьсе у бьнгәһед wан сьсе бьн, 15п'әр'дед алийе дьн панздәһ зәнд бә, стунед wан сьсе у бьнгәһед wан сьсе. 16Бона дәре һ'әwше жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи, п'әр'дәкә бист-зәнди бь хәбата нәqьшандитийе чеки. Чар стун у чар бьнгәһед wе гәрә һәбьн. 17Һ'әму стунед дора һ'әwше гәрә бь шишед зивин һәвва гьредайи бьн. Чәнгәлед wан зив у бьнгәһед wан сьфьр бьн. 18Дьрежайийа һ'әwше сәд зәнд бә, бәрайи пенщи зәнд бә у бьльндайийа п'әр'дед доре пенщ зәнд бә. Әw гәрә жь к'ьтане зьрав-бадайи бьн, бьнгәһед стуна жь сьфьр бьн. 19Һәр һащәте бона һәр шьхӧле Коне Шә'дәтийе, һ'әму сьнгед wе у һ'әму сьнгед һ'әwше жь сьфьр бьн.


Р'уне бона р'онайе

20[•]Тӧ т'әмийе бьдә зар'ед Исраел[†], wәки тәр'а бона р'онайе р'уне зәйт'унейи зәлал к'ьшанди биньн, кӧ ч'ьра һәр т'ьм бьшхӧлә. 21Һарун зар'ед хwәва Коне Щьвинеда[*], ви алийе п'әр'да бәр Шә'дәтийе, ль бәр Хӧдан[†] еваре һ'әта сьбәһе хәме шьхӧландьне һьлдьнә ль сәр хwә. Әв йәк алийе зар'ед Исраелда нав ньсьлед wанда бьбә ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе[+].

### 28


К'ьнщед к'аһина

1Тӧ жь нав зар'ед Исраелда[†] Һаруне бьре хwә у кӧр'ед Һарун: Надаб, Абиһу, Елазар у Ит'амар, бинә щәм хwә, wәки мьнр'а к'аһинтийе[†] бькьн. 2Һаруне бьре хwәр'а к'ьнщед пироз бьдьруйи, бона qәдьр у р'умәте. 3Тӧ бежә һ'әму хwәйифьрасәта, йед кӧ мьн бь р'ӧһ'е занәбунева дагьртьнә, кӧ бона Һарун к'ьнща бьдьрун, бона бӧһӧрти-жьбарәбуна wи, кӧ мьнр'а к'аһинтийе бькә. 4Әв ьн әw к'ьнщед кӧ wе бьдьрун: Р'әхтсинг[†], ефод[†], чӧх у кьрасе нәqьшанди, п'ап'ах у бәнпьшт. Бьра бьре тә Һарун у кӧр'ед wир'а к'ьнщед пироз бьдьрун, кӧ мьнр'а к'аһинтийе бькьн. 5Бьра әw зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав һьлдьн.


Ефод

6[•]Ефод жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи, бь хәбата ньтьрандьне чекьн. 7Гәрәке сәр һәр дӧ сәрмьлка п'әвгьрек һәбьн кӧ бенә һәввакьрьне. 8Бәнпьшта ль сәр ефод жи мина ефод жь wан тьшта һунанди-ньтьранди, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи бе чекьрьне. 9Дӧ кәвьред оникс[†] һьлди у навед зар'ед Исраел ль сәр wан бьк'оли бьньвиси, 10шәш нава ль сәр кәвьрәки у шәш нава жи ль сәр кәвьрәки, анәгори пәйһәвбуйина wан. 11Мина һостатийа кәвьрк'ол чаwа кӧ море дьк'олә, ӧса жи тӧ навед зар'ед Исраел сәр һәр дӧ кәвьра бьк'оли у wан нава qавед зер'инда qаш ки. 12Wан һәр дӧ кәвьра сәр сәрмьлке ефодва ки, кӧ зар'ед Исраелр'а бьбьнә кәвьред биранине. У Һарун навед wан бона биранине ль бәр Хӧдан[†] һьлдә сәр һәр дӧ мьлед хwә. 13Qашед зер'ин чеки 14у жь зер'ед хальс дӧ зьнщиред бадайи вәгьрти чеки у wан зьнщиред вәгьрти бавежи qаша.


Р'әхтсинг

15[•]Р'әхтсинге һ'акьмтийе ньтьранди wи щур'е чекьрьна ефодда чеки. Wи жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи чеки. 16Бьра әw дӧ та qаткьри чаргошә бә, дьрежайийа wи бьһӧстәк у бәрайийа wи жи бьһӧстәк. 17У ль сәр wи чар щергә кәвьр qаш ки. Щерга ә'wльн: Сардийон[†], топаз[†] у зьмруд,[+] 18щерга дӧда: Карбункул[†], сафир у алмас, 19щерга сьсийа: Йахонит, агат[†] у аместис 20у щерга чара жи: Хризолит, оникс у йаспис[†], әвана гәрә нава qавед зер'да бенә qашкьрьне. 21Әw кәвьр гәрә донздәһ һ'әб бьн, анәгори навед кӧр'ед Исраел, мина море к'олайи сәр һәр кәвьри навәки wан бе к'оландьне бона донздәһ qәбила. 22Сәр р'әхтсинг зьнщиред бадайи чеки, әw вәгьрти жь зер'е хальс бә. 23Р'әхтсингр'а дӧ хәлаqед зер'ин чеки у wан һәр дӧ хәлаqа сәр һәр дӧ ньч'ед рәхтсингва ки. 24Wан һәр дӧ зьнщиред зер'ин, хәлаqед ньч'ед р'әхтсингва ки 25у һәр дӧ сәрийед зьнщирайә дьн һәр дӧ qавед сәрмьлке ефодва ки, пешийева сәр ефод бә. 26Дӧ хәлаqед зер'инә дьн чеки wан бьн р'әхтсингва һәр дӧ ньч'ед жерьнва алийе ефодва ки. 27Дӧ хәлаqед зер'инә дьн жи чеки, вана бьне һәр дӧ ньч'ед сәрмьлкед ефодва ки. Алийе пешийева бәр щийе һәввабунева сәр бәнпьшта ефодва ки. 28У бь qәйт'ана шин хәлаqед р'әхтсинг хәлаqед ефодва кьн, кӧ әw сәр бәнпьшта ефодва бьн у р'әхтсинг жь ефод нәqәтә. 29Һарун наве кӧр'ед Исраелә ль сәр р'әхтсинге һ'акьмтийе, т'ьме бьдә ль сәр дьле хwә, гава бьк'әвә Щийе Пироз, бона биранина wан ль бәр Хӧдан. 30Урим у Тумим[*] бькә р'әхтсинге һ'акьмтийе. Бьра әw сәр дьле Һарун бьн, гава әw һәр'ә бәр Хӧдан. Һарун һәр т'ьм һ'акьмтийа кӧр'ед Исраел ль бәр Хӧдан бьдә ль сәр дьле хwә[+].


Чӧх

31[•]Чӧхе ефод хӧр'у бь р'әнге шин чеки. 32Наведа бәрстуйа wи вәки кӧ сәри тер'а дәрбаз бә, дора wи щийе вәкьри мина бәрстуйа еләкзьрьһ' һунанди бәрсту ки, кӧ жь бәр һәв нәчә. 33Дора п'еша чӧх жь р'исе шин, ширк у соре гәвәз һ'ьнара чеки, нава жь wан һәр йәкида жи зәнгьлед зер'ин һәбә. 34Дора п'еша чӧхва бьра навбәра һәр зәнгьләки зер'ин һ'ьнарәк бә у зәнгьләки зер'ин һ'ьнарәк бә. 35Wә'де qӧльхкьрьне гәрәке чӧх сәр Һарун бә у гава әw бьк'әвә Щийе Пироз ль бәр Хӧдан у дәрк'әвә дәнге чӧх бе бьһистьне кӧ әw нәмьрә.


П'ап'ах у кьрас

36Бәрә'нике жь зер'е хальс р'о ки у бь щур'е морк'оландьне сәр wе бьк'оли: «Пироз Хӧданр'а». 37Wе бавежи сәр qәйт'анәкә шин п'ап'ахва ки, кӧ жорва сәр нә'тька п'ап'ахва бә. 38Бьра әw ль сәр ә'нийа Һарун бә, wәки һәр кемасийе һ'әдийед зар'ед Исраелә пироз кӧ тенә дайине, Һарун һьлдә ль сәр хwә. Гәрәке һәр т'ьм әw ль сәр ә'нийа Һарун бә, кӧ әw ль бәр Хӧдан бенә qәбулкьрьне[+].

39Кьрас бь к'ьтане зьрав бьһуньни, п'ап'ах бь к'ьтане зьрав чеки, бәнпьште жи бь хәбата нәqьшандитийе чеки[+].


К'ьнщед кӧр'ед Һарун

40Кӧр'ед Һарунр'а, бона qәдьр у р'умәта wан, кьраса, бәнпьшта у к'олоза чеки. 41Вана ль бьре хwә Һарун у кӧр'ед wийә т'әви wи ки. Wан р'ун ки, хьзмәтк'арийа wанда wан qәwин-qәдим[*] ки у бӧһӧрти-жьбарә ки кӧ мьнр'а к'аһинтийе бькьн. 42Wанр'а бь к'ьтан к'ьнщед бьни бьдьруйи, wәки qальбед хwә бьньхемьн, әw бьра жь навк'елке һ'әта чока дьреж бьн. 43Гава Һарун у кӧр'ед хwәва һәр'ьнә Коне Щьвине[†], йан незики горигәһе[†] бьн бона qӧльхкьрьна Щийе Пирозда, бьра wан ль хwә кьн, кӧ нәбә әw нәһәqийе бькьн у бьмьрьн. Бьра әw wир'а у зӧр'әта wийә пәй wир'а бьбә ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе.

### 29


Qәwин-qәдимкьрьна к'аһина

1[•]Ва йә чь кӧ тӧ гәрәке т'әви wан бьки, кӧ әw бӧһӧрти-жьбарә бьн у мьнр'а бьбьнә к'аһин[†]. Щанәгаки у дӧ бәранед беqӧсур, 2нане бе һәвиртьр'шк, к'атед бе һәвиртьр'шк пе р'ун стьрайи у лоше бе һәвиртьр'шк сәр р'ункьри һьлди. Вана жь аре гәньмийи хас чеки[+]. 3У wан бьки сәләке, wан ль сәр сәле т'әви щанәге у һәр дӧ бәрана һ'әди бьди. 4Һарун у кӧр'ед wива жи бини ль бәр дәре Коне Щьвине[†] у wан пе аве бьшойи. 5К'ьнща һьлди, аwа готи кьрас, чӧхе ефод[†], ефод у р'әхтсинг[†] Һарун ки, бь бәнпьште ефод жи пьшта wи гьреди. 6П'ап'ах бьди сәре wи у сәр п'ап'ахда жи к'офийа пироз дайни. 7Р'уне р'ункьрьне һьлди, сәр сәре wида ки у wи р'ун ки[+]. 8Кӧр'ед Һарун жи бини кьраса ль wан ки, 9бәнпьшта бьди пьшта wан у к'олоза ль сәре wан бьп'еч'и, к'аһинти бона wан бьбә ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе. Бь ви аwайи Һарун у кӧр'ед wи хьзмәтк'арийа wанда qәwин-qәдим ки.

10Щанәге бини ль бәр Коне Щьвине у Һарун кӧр'ед хwәва бьра дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре щанәге. 11У ль бәр дәре Коне Щьвине ль бәр Хӧдан[†] щанәге сәржеки. 12Жь хуна щанәге һьлди у бь т'ьлийа хwә стьруйед горигәһе[†] хи, һ'әму хуна майин бьр'ежи бьне горигәһе[+]. 13Һ'әму бәзе сәрзьк, бәтане щәгәре, һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе wанва һьлди у ль сәр горигәһе агьршәwати ки[+]. 14Ле гоште щанәге, ч'әрме wи у ә'дәба wи жь зоме дәрхи у бьшәwьтини. Әва дийарийа жь гӧнә паqьжбуне йә[+].

15Жь бәрана йәки һьлди, бьра Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре бәрен. 16Wи бәрани сәржеки, хуна wи һьлди у ль сәр һәр чар к'еләкед горигәһеда бьр'әшини. 17Бәрен һур ки, дьлһ'ьнава у ньгед wи бьшойи у wан дайни ль сәр гоште һуркьри у сәре wи. 18Т'әмамийа бәрен ль сәр горигәһе агьршәwати ки, әва дийарийа т'әвайишәwате[†] йә бона Хӧдан. Дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

19Бәране дьн жи һьлди, бьра Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре бәрен. 20Бәрен сәржеки, жь хуна wи һьлди гӧпька гӧһе Һарунә р'асте у гӧпька гӧһе кӧр'ед wийә р'асте хи, ӧса жи печ'ийа мәзьнә дәсте wани р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wани р'асте хи. Хуна майин ль сәр һәр чар к'еләкед горигәһеда бьр'әшини. 21Жь wе хуна сәр горигәһе у жь р'уне р'ункьрьне һьлди, бьр'әшини ль сәр Һарун, к'ьнщед wи у ль сәр кӧр'ед wи у к'ьнщед кӧр'ед wи. Һьнге Һарун, к'ьнщед wи у кӧр'ед wийә т'әви wи у к'ьнщед кӧр'ед wи wе пироз бьн.

22Паше бәзе бәрен, даwе, бәзе сәрзьк, бәтане щәгәре, һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе wанва у пила р'асте һьлди, чьмки әва бәране qәwин-qәдимкьрьне йә. 23Жь сәла нане бе һәвиртьр'шкә ль бәр Хӧдан, бок'онәки, к'атәки бь р'ун чекьри у лошәки һьлди 24у wан дайни ль сәр дәстед Һарун у дәстед кӧр'ед wи у wан ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] бьһ'әжини. 25Паше ван жь дәстед wан бьгьри, ль сәр горигәһе т'әви дийарийа т'әвайишәwате агьршәwати ки, бона бинхwәшийе ль бәр Хӧдан. Әва дийарийа шәwатейә бона Хӧдан[+]. 26Wи сәрсинге бәране кӧ бона qәwин-qәдимкьрьна Һарун бу һьлди у ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне бьһ'әжини. Әве бьбә п'ара тә. 27Сәрсинге һ'әжандьне у пила жорбьльндкьрьне жь бәране qәwин-qәдимкьрьне кӧ һатьбун һ'әжандьне у жорбьльндкьрьне, бона Һарун у кӧр'ед wи пироз ки, 28бьра әв йәк алийе зар'ед Исраелда[†] бона Һарун у кӧр'ед wи бьбә qануна һ'әта-һ'әтайе. Әва дийарийа жорбьльндкьрьне[†] йә у wе бьбә дийарийа жорбьльндкьрьне жь qӧрбанед һәләqәтийе кӧ зар'ед Исраел дийарийа жорбьльндкьрьне бьдьнә Хӧдан.

29Пәй Һарунр'а к'ьнщед wийә пироз кӧр'ед wир'а бьминьн, wәки гава әw бенә р'ункьрьне у бенә qәwин-qәдимкьрьне әw к'ьнщ ль wан бьн[+]. 30Жь зар'ед wи, йе кӧ wе дәwса wи бьбә к'аһин у бьк'әвә Коне Щьвине кӧ хьзмәтк'арийе Щийе Пирозда бькә, бьра һ'әфт р'ожа wан к'ьнща хwә кә.

31Бәране бона qәwин-qәдимкьрьне һьлди у щики пироз гоште wи бьк'әлини. 32Һарун у кӧр'ед wи ль бәр дәре Коне Щьвине wи гоште бәрен у нане сәледа бьхwьн. 33Әwана wан тьшта бьхwьн, бь чь һатьнә гӧнәк'әwандьне бона qәwин-qәдими у бӧһӧрти-жьбарәбуна wан. Кәсәки дьн гәрәке нәхwә, чьмки пироз ьн[+]. 34Ле һәгәр жь гошт у нане бона qәwин-qәдимкьрьне һ'әта сәре сьбәһе бьминә, әwед бәрмайи бьшәwьтини. Гәрә әw нәйенә хwарьне, чьмки пироз ьн.

35Һ'әму т'әмийед кӧ мьн чаwа бона Һарун у кӧр'ед wи данә тә ӧса бьки, нава һ'әфт р'ожда wан qәwин-qәдим ки. 36Р'оже щанәгаки qӧрбан бьди бона гӧнәк'әwандьне. Бь ве йәке горигәһе паqьж ки. Сәрда жи wе р'ун ки wәки пироз бә[+]. 37Һ'әфт р'ожа бона горигәһе к'әwандьне бьки wе пироз ки у горигәһе бьбә йа һәрә пироз. Һ'әму чь кӧ горигәһе к'әвә wе пироз бә[+].


Qӧрбана һәр р'ож

38[•]Ва йә чь кӧ тӧ гәрәке һәр т'ьм ль сәр горигәһе бьди, р'оже дӧ бәрхед йәк сали. 39Бәрхәки сәре сьбәһе бьди, йе дьн жи бәре еваре. 40Т'әви бәрхе ә'wльн п'арәкә чапе жь дәһа йәк[*] аре хаси стьрайи т'әви п'арәкә һине[*] жь чара йәк р'уне ледайи у п'арәкә һине жь чара йәк шәрав, чаwа дийарийа сәрдакьрьне бьди. 41Бәрхе дӧда жи бәре еваре бьди. Мина wе дийарийа нанийә[†] сәре сьбәһе у мина дийарийа сәрдакьрьне. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+]. 42Бьра әва ль нав ньсьлед wәда бьбә дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьм ль бәр Хӧдан, бәр дәре Коне Щьвине, wи щийе кӧ әзе р'асти wә бем, т'әви тә хәбәр дьм. 43Wе дәре әзе р'асти зар'ед Исраел бем у бь р'умәта мьнва әw щийе пироз бә. 44Әзе Коне Щьвине у горигәһе пироз кьм, ӧса жи Һарун у кӧр'ед wи пироз кьм, wәки мьнр'а к'аһинтийе бькьн. 45Әзе ль нав зар'ед Исраелда бьминьм у бьбьмә Хwәдейе wан[+]. 46Һьнге әwе бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан ьм, Хwәдейе wан, кӧ мьн әw жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, wәки ль нава wанда бьминьм. Әз Хӧдан ьм, Хwәдейе wан.

### 30


Горигәһа бьхуре

1[•]Горигәһа[†] бона бьхур[†] шәwьтандьне жь дара дарщеwийе[†] чеки. 2Дьрежайийа wе зәндәк, бәрайийа wе зәндәк, бьра әw чар гошә бә, бьльндайийа wе дӧ зәнд бә, стьруйед wе жь wе бьн[+]. 3Жора wе, дора wе у стьруйед wе бь зер'е хальс зер' ки у дора лева wе т'оqәки зер'ин бавежейи. 4Дӧ хәлаqед зер'ин бона wе чеки. Wана бавежи һәр дӧ алийа бьне т'оqва һәр дӧ к'еләкава, wәки гава wе һьлдьн щи һәбьн кӧ дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 5Дәстуйа жь дара дарщеwийе чеки у wан зер' ки. 6Wе дайни ль бәр wе п'әр'да кӧ бәр Сьндоqа Шә'дәтийе йә, пешбәри qалп'ахе бахшандьнейи сәр Шә'дәтийе, wе дәра кӧ әзе р'асти тә бем. 7У бьра Һарун ль сәр wе бьхура бинхwәш агьршәwати кә. Һәр сәре сьбәһе гава ч'ьра саз кә бьхуре агьршәwати кә. 8Гава Һарун бәре еваре ч'ьра вехә у дайнә сәр шәмдане[†], бьра бьхуре агьршәwати кә, wәки ль нава ньсьлед wәда һәр т'ьм ль бәр Хӧдан[†] бьхур һәбә. 9Ль сәр wе, бьхура башqә, йан дийарийа т'әвайишәwате[†], йан дийарийа нанийә[†] дьн нәдьн, нә жи дийарийа сәрдакьрьне сәр wеда кьн[+]. 10Һарун сале щарәке ль сәр стьруйед горигәһе гӧнәк'әwандьне бькә. Пе хуна qӧрбана бона гӧнәк'әwандьне, сале щарәке ль сәр wе гӧнәк'әwандьне бькә. Бьра әв йәк нава ньсьлед wәда бенә кьрьне. Горигәһ йа һәрә пироз ә бона Хӧдан»[+].


Дийарийед бона Хӧдан

11Хӧдан т'әви Муса хәбәр да у готе: 12«Гава тӧ зар'ед Исраел[†] бьжмьри у һ'әсабе wан заньби, бьра һьнге һәр йәк жь бәр нәфса хwәва һәq бьдә Хӧдан, wәки бәла нәйе сәре wан чахе кӧ тӧ wан бьжмьри[+]. 13Әв ә кӧ гәрәке әwана бьдьн, к'ижане кӧ дәрбаз дьбә те жьмаре, анәгори шекьле пирозгәһе кӧ бист гер[*] ә, нив шекьл зив бьра бьдә. Әва нив шекьле дийарийа Хӧдан ә[+]. 14Һәр кәсе бист сали у жор кӧ дәрбаз бә бе жьмаре, бьра ве дийарийе бьдә Хӧдан. 15Гава һун бәр нәфса хwәва бона гӧнәк'әwандьне дийарийе бьдьнә Хӧдан, бьра нә йе дәwләти жь нив шекьли зедәтьр бьдә у нә жи йе к'әсиб кем бьдә. 16Зиве гӧнәк'әwандьне жь зар'ед Исраел һьлди у бьди бона хьзмәтк'арийа Коне Щьвине[†]. Әве ль бәр Хӧдан бьбә биранина зар'ед Исраел, бона гӧнәк'әwандьна нәфсед wан[+].


Т'әшта жь сьфьр

17[•]Хӧдан т'әв Муса хәбәрда у готе: 18«Ӧса жи жь сьфьр т'әштәке бона ава шуштьн-вәшуштьне чеки. Бьра бьнгәһа wе жи жь сьфьр бә, wе дайни ль навбәра Коне Щьвине у горигәһе, аве дагьри[+]. 19Бьра Һарун у кӧр'ед хwәва дәст у п'ийед хwә жь wе бьшон. 20Гава әw бьк'әвьнә Коне Щьвине йан бона хьзмәтк'арийе незики горигәһе бьн, аwа готи дийарийа шәwате бьдьнә Хӧдан, бьра пе аве хwә бьшон кӧ нәмьрьн. 21Бь ви аwайи дәст у п'ийед хwә бьра бьшон wәки нәмьрьн. Бьра әв йәка бона wан бьбә qануна һ'әта-һ'әтайе, һьн бона wи, һьн жи бона зӧр'әта wи ль нав һ'әму ньсьлед wанда».


Р'уне бона р'ункьрьна пирозийе

22Хӧдан т'әви Муса хәбәр да у готе: 23«Ле тӧ хwәр'а бьһарәтед[†] һәрә р'ьнд һьлди, пенсьд шекьл[*] зьмьре[†] ну, qаси ниве wи, аwа готи дӧсьд пенщи шекьл[*] дарчина[†] бинхwәш у дӧсьд пенщи шекьл жи qамише бинхwәш, 24дӧсьд пенщи шекьл касийа[*] анәгори шекьле пирозгәһе у һинәк[*] р'уне зәйт'уне. 25Жь ван бь пьспорти т'әвдайи р'унәки р'ункьрьнейи пироз чеки, әw бьбә р'уне р'ункьрьнейи пироз[+]. 26Бь wи ван тьшта р'ун ки: Коне Щьвине, Сьндоqа Шә'дәтийе, 27т'әхт һ'әму дәрданед wева, шәмдан һащәтава, горигәһа бьхуре, 28горигәһа т'әвайишәwате һ'әму һащәтед wе, т'әшт у бьнгәһа wе[+]. 29Wан пироз ки, кӧ бьбьнә йед һәрә пироз. Чь кӧ wан к'әвә wе пироз бә[+]. 30Һарун у кӧр'ед wи р'ун ки у wан бӧһӧрти-жьбарә ки, wәки мьнр'а к'аһинтийе[†] бькьн[+]. 31Т'әви зар'ед Исраел хәбәрди у бежи: ‹Әве ль нава ньсьлед wәда мьнр'а бьбә р'уне пирози бона р'ункьрьне. 32Әw гәрәке ль сәр бәдәна һәр мәрьвида нәйе р'етьне у нә жи мина щур'е wе бе т'әвдайин, әв пироз ә, бьра wәр'а жи пироз бә. 33К'е кӧ бь щур'е wе т'әвдайнә, йан жи wе ль сәр нәк'аһинәкида кә, wе жь нава щьмә'та хwәда бе р'аqәтандьне›».


Бьхур

34Хӧдан готә Муса: «Хwәр'а бьһарәтед бинхwәш һьлди, аwа готи ширеза даре, qахькед бә'ре, тузька мәлһ'әме у бьхура ә'рәбийә хальс, бьра к'аше һ'әмуйа йәк бә. 35Вана бь пьспорти т'әвдайи бьхурәкә ледайийә хальс у пироз чеки[+]. 36Жь ве һьнәки һьлди һур-һур бьк'ӧти у ль бәр Шә'дәтийе, Коне Щьвинеда дайни, wе дәра кӧ әзе р'асти тә бем. Әв бьхуре бона wә йа һәрә пироз бә. 37Әw бьхура кӧ те анәгори т'әвдайина wе чеки, мина wе хwәр'а ченәкьн, бьра әw бона тә пироз бә ль бәр Хӧдан. 38К'е кӧ бона бинһьлдане анәгори wе хwәр'а т'әвдайнә чекә, әw жь нав щьмә'та хwә бе р'аqәтандьне».

### 31


К'ьфшкьрьна һостайед Коне Щьвине

1[•]Хӧдан[†] т'әви Муса хәбәр да у готе: 2«Ва йә мьн бь нав гази Бьсалеле кӧр'е Урийе Һуре жь qәбила Щьһуда кьр. 3Мьн әw Р'ӧһ'е Хwәдева, бь сәрwахтийе, билантийе, дәстә'мәлийе у фьрасәта һәр п'ешәк'арийева дагьрт, 4wәки бь зер', зив у сьфьр тьшта бьһ'ӧньринә, 5у кәвьра бьк'олә qаш кә, дара бьк'олә у һәр щур'ә шьхӧли бькә. 6Ва йә мьн Оһолиабе кӧр'е Аһисамахе жь qәбила Дан чаwа к'омәкдар да wи у фьрасәти кьрийә дьле хwәйифьрасәта, wәки һәр тьште кӧ мьн т'әми ль тә кьрьнә бькьн. 7Коне Щьвине[†], Сьндоqа Шә'дәтийе, qалп'ахе бахшандьнейи сәр wе у һ'әму навмала кон, 8ӧса жи т'әхт дәрданед wева, шәмдана[†] хальс һ'әму һащәтед wева у горигәһа[†] бьхуре[†], 9горигәһа дийарийа т'әвайишәwате[†] у һ'әму һащәтед wе, т'әшт у бьнгәһа wе, 10к'ьнщед qӧльхкьрьне, к'ьнщед пирозә к'аһин[†] Һарунр'а у к'ьнща кӧр'ед wир'а бона хьзмәтк'арийе, 11р'уне р'ункьрьне у бьхура бинхwәш бона Щийе Пироз, ван һ'әмуйа ӧса чекьн чаwа кӧ мьн т'әми да тә».


Шәми, р'ожа р'ьһ'әтийе

12[•]Хӧдан т'әви Муса хәбәрда у готе: 13«Тӧ т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә: ‹Һун гәрә ә'сә шәмийед мьн хwәй кьн, чьмки әва нишанәкә ль нава мьн у wә ньсьлед wәда, кӧ һун бьзаньбьн wәки әз Хӧдан ьм, йе кӧ wә бӧһӧрти-жьбарә дькьм. 14Аwа шәмийе хwәй кьн, чьмки әw бона wә пироз ә, к'е кӧ wе бьһ'әр'ьминә гәрәке бе кӧштьне. Һәгәр йәк wе р'оже шьхӧләки бькә, бьра әw мәрьва жь нав щьмә'та хwә бе р'аqәтандьне[+]. 15Бьра шәш р'ожа хәбат бе кьрьне, ле р'ожа һ'әфта шәмийа р'ьһ'әтийе йә, пироз ә бона Хӧдан. К'е кӧ р'ожа шәмийе[†] шьхӧләки бькә гәрәке бе кӧштьне. 16Бьра зар'ед Исраел шәмийе хwәйи кьн, wәки шәми ль нав ньсьлед wанда бе хwәйикьрьне, чаwа пәймана[†] һ'әта-һ'әтайе. 17Әw нишана һ'әта-һ'әтайе йә ль нав мьн у зар'ед Исраелда, чьмки Хӧдан ль нава шәш р'ожада ә'рд у ә'зман ә'фьрандьн у р'ожа һ'әфта дәсте хwә жь хәбате кьр у р'ьһ'әт бу›»[+].

18Гава Хwәде ль сәр ч'ийайе Синайе хәбәрдана хwәйә т'әви Муса сәр һәвда ани, дӧ сәлед Шә'дәтийе данә wи. Сәлед кәвьрийә бь т'ьлийа Хwәде ль сәр ньвисар[+].

### 32


Голька зер'ин

1[•]Гава щьмә'те дина хwә дайе кӧ Муса дәрәнги дьк'әвә жь сәр ч'ийе найе харе, һьнге щьмә'т т'опи щәм Һарун бу у готә wи: «Р'абә мәр'а хwәдейа чекә, кӧ пешийа мә к'әвьн, чьмки әw Мусайе мәрьв, йе кӧ әм жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әм ньзаньн чь һатә сәре wи»[+]. 2Һарун готә wан: «Гӧһаред зер'ә кӧ гӧһед жьнед wә, кӧр'ед wә у qизед wәда нә, дәрхьн у биньнә щәм мьн». 3У т'әмамийа щьмә'те гӧһаред гӧһед хwәда йә зер' дәрхьстьн у анинә щәм Һарун. 4Һарун әw жь дәсте wан һьлдан, qав к'оланд щур'ә дайе у голькәк р'о кьр. Готьн: «Әв ә хwәдейе тә Исраел[†]! Йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре дәрхьсти». 5Гава Һарун әв йәк дит, бәр wи горигәһәк[†] чекьр. Һарун кьрә гази у гот: «Сьбе щәжьна Хӧдан[†] ә». 6Р'ожа дьн сәре сьбәһе зу р'абун дийарийед т'әвайишәwате дан у дийарийед һәләqәтийе анин, щьмә'те р'уньшт хwар, вәхwар у р'абун намуса һәвр'а листьн[+].


Һерса Хwәде

7Һьнге Хӧдан готә Муса: «Пәйа бә һәр'ә, чьмки щьмә'та тәйә кӧ тә жь wәлате Мьсьре дәрхьст жь р'е шьһ'ьти. 8Әвана ӧса зу жь wе р'ийе шьһ'ьтин, йа кӧ мьн т'әми дабу wан. Бона хwә голькәк р'о кьрьн, әw һ'әбандьн, wир'а qӧрбан дан у готьн: ‹Әв ә хwәде тә Исраел! Йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре дәрхьсти›». 9Хӧдан готә Муса: «Мьн дина хwә да ве щьмә'те, ва йә әw щьмә'тәкә сәрһ'ьшк ә[+]. 10Ньһа бьһелә кӧ әз һерса хwә ль сәр ванда бьр'ежьм, qьр'а ван биньм. Ле әз тә бькьмә мьләтәки мәзьн»[+].


Навчетийа Мусайә пешьн

11Ле Муса хwә авитә Хӧдан Хwәдейе хwә у гот: «Йа Хӧдан чьма һерса тә ль сәр щьмә'та тә р'абә, йа кӧ тә жь wәлате Мьсьре бь qәwата мәзьн у бь дәсте зор дәрхьст? 12Чьма мьсьри бькьн гьли у бежьн: ‹Бона хьрабийе әw дәрхьстьн, кӧ сәре ч'ийа wан бькӧжә у р'убәри дьне wан нәһелә›? Жь алава һерса хwә вәгәр'ә у ве бәлайе жь сәр щьмә'та хwә пашда һьлдә. 13Хӧламед хwә Бьраһим, Исһаq у Исраел бир бинә, к'ижанар'а тә пе нәфса хwә сонд хwар у готә wан: ‹Әзе зӧр'әта wә qаси стәйркед ә'зман ль һәв зедә кьм у т'әмамийа ви ә'рди, бона к'ижани мьн гот әзе бьдьмә зӧр'әтед wә у әwе wанр'а бьбә мьлк'е һ'әта-һ'әтайе›»[+]. 14Һьнге Хӧдан готьна хwә гӧһаст у бәла кӧ готьбу нәани сәре щьмә'та хwә[+].


Бинтәнгийа Муса

15Муса вәгәр'ийа у жь ч'ийе һатә харе, һәр дӧ сәлед Шә'дәтийе жи дәстед wида бун. Сәр һәр дӧ алийа жи ньвисар бун, һьн ви алийи һьн жи wи алийи ньвисар бун. 16Сәл шьхӧле дәсте Хwәде бун у ньвисара сәр жи ньвисара Хwәде бу ль сәр сәла к'оланди. 17Гава Йешу дәнге qар'ә-qар'а щьмә'те бьһист, готә Муса: « Дәнге шер' жь зоме те». 18Муса готе:

«Әв нә дәнге qар'ә-qар'а сәрк'әтийа йә,
нә жи дәнге qар'ә-qар'а йед данә дәр,
ле әз дәнге һәвр'а листьне дьбьһем».

19Гава Муса незики зоме бу, ч'ә'в гольке у р'әqасе к'әт, һерса wи р'абу, әw сәлед дәстед хwәда авитьн у бьнат'ара ч'ийеда һурдәхwәши кьрьн. 20Голька wанә чекьри һьлда агьрда һ'әланд, һур-һури кьр кьрә т'оз р'әшандә сәр аве у зар'ед Исраел данә вәхwарьне[+].

21Муса готә Һарун: «Әве щьмә'те чь тә кьр, кӧ тә әв гӧнәйе мәзьн ани сәр wан?» 22Һарун готе: «Бьра хwәйе мьн һерс нәк'әвә. Тӧ ве щьмә'те нас дьки, әw хьрабийер'а һазьр ьн. 23Готьнә мьн: ‹Мәр'а хwәдейа чекә кӧ пешийа мә к'әвьн, чьмки әw Мусайе мәрьв кӧ әм жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әм ньзаньн чь һатә сәре wи›. 24Мьн жи готә wан: ‹Зер'е к'е һәйә бьра дәрхә›. Wан данә мьн, мьн жи әw авитьнә ль нав егьр әв голька дәрк'әт».

25Муса дина хwә дайе кӧ щьмә'те һ'әwла хwә жь дәwле авитийә, wе ль бәр дьжмьнед хwә бьбьнә р'обәт, (чьмки Һарун изьн дабу кӧ wана һ'әwла хwә жь дәwле авитьбун)[+]. 26Һьнге Муса бәр дәргәһе зоме сәкьни у гот: «К'е алийе Хӧдан ә, бьра бе щәм мьн!» Һ'әму зар'ед Леwи щьвийанә щәм wи. 27У готә wан: «Хӧдан Хwәдейе Исраел аһа дьбежә: ‹Бьра һәр мәрьв шуре хwә гьредә, зомеда жь дәргәһ һ'әта дәргәһ һәр'ьн wәрьн, һәр мәрьв бьре хwә, һәр мәрьв һәвале хwә, һәр мәрьв щинаре хwә бькӧжә›»[+]. 28Зар'ед Леwи wәкә готьна Муса кьрьн, wе р'оже жь щьмә'те се һ'әзар мәрьв к'әтьн. 29Муса гот: «Иро wә бона хьзмәтк'арийа Хӧдан хwә бь кӧштьна кӧр'е хwә у бьре хwә бӧһӧрти-жьбарә кьр. Ләма иро дӧайе ль сәр wәда бе».


Навчетийа Мусайә дӧда

30Р'ожа дьне Муса готә щьмә'те: «Wә гӧнәки мәзьн кьрийә. Ва йә әзе һьлк'ьшьмә щәм Хӧдан, бәлки бькарьбьм к'әwандьне жь бәр гӧнед wәва бьдьм кьрьне». 31Муса вәгәр'ийа щәм Хӧдан у готе: «Бәле! Әве щьмә'те гӧнәки мәзьн кьр хwәр'а хwәдеки зер'ин чекьр. 32Ньһа әз р'әща дькьм гӧне wан бьбахшинә! Ле һәгәр на, һиви дькьм наве мьн жь к'ьтеба хwәйә ньвисар р'әсит кә». 33Хӧдан готә Муса: «К'е ль бәр мьн гӧнә кьрийә, әзе wи жь к'ьтеба хwә р'әсит кьм. 34Ле ньһа тӧ һәр'ә щьмә'те бьбә wи щийе кӧ мьн тәр'а гот. Ва йә мьлйак'әте[†] мьне пешийа тәва һәр'ә, ле р'ожа щәза әзе бона гӧне wан, wан щәза кьм». 35У Хӧдан щьмә'те хьст бона wе голька wанә чекьри, йа кӧ Һарун чекьр.

### 33


Навчетийа Мусайә сьсийа

1Хӧдан[†] готә Муса: «Р'абә жь вьра тӧ у әw щьмә'та кӧ тә жь wәлате Мьсьре дәрхьст һәвраз ани, һьлдә һәр'ә wи ә'рде бона к'ижани мьн Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар у гот: ‹Әзе wи бьдьмә зӧр'әта тә›. 2Әзе пешийа тәва мьлйак'әтәки[†] бьшиньм у әwе кәнанийа[†], әморийа[†], һ'итийа, пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа р'аqәтинә[+]. 3Те һәр'и ә'рде шир у һьнгьв же дьк'ьшә, ле әзе хwәха т'әви тә һәвраз нәйем, чьмки тӧ мьләтәки сәрһ'ьшки кӧ нәбә әз р'ева qьр'а тә биньм»[+].

4Гава щьмә'те әв готьна гьран бьһист, шин кьрьн у qәт кәсәки хьшьре хwә хава нәкьр. 5Чьмки Хӧдан готьбу Муса: «Бежә зар'ед Исраел[†], һун мьләтәки сәрһ'ьшк ьн, һәгәр әз дәqәке т'әви тә һәвраз бем әзе qьр'а тә биньм. Ле ньһа хьшьред ль сәр хwә дәрхьн, кӧ әз дина хwә бьдьме к'а әз wә чаwа бькьм»[+]. 6Зар'ед Исраел хьшьред хwә һьнда ч'ийайе Һ'оребе жь сәр хwә дәрхьстьн.


Коне Щьвине

7Муса Кон һьлда, жь зоме дәр һьнәки жь зоме дур вәгьрт у наве wи дани Коне Щьвине[†]. У һәр кәсе кӧ гази Хӧдан дькьр, жь зоме дәрдьк'әт дьчу Коне Щьвине, кӧ жь зоме дәр бу[+]. 8Гава Муса дәрдьк'әт дьчу бәрбь Кон, һьнге һ'әму щьмә'т р'адьбу у һәр йәк ль бәр дәре коне хwә дьсәкьни у дина хwә дьданә Муса, һ'әта кӧ әw бьк'әта Кон. 9Чаwа кӧ Муса дьк'әтә Кон, стуна ә'wр пәйа дьбу ль бәр дәре Кон дьсәкьни у Хӧдан т'әви Муса хәбәр дьда. 10Гава т'әмамийа щьмә'те стуна ә'wрә ль бәр дәре Кон сәкьни дьдит, т'әмамийа щьмә'те р'адьбу у һәр йәк ль бәр дәре коне хwә дәвәр'уйа дьчу. 11Хӧдан р'у бь р'у т'әви Муса хәбәр дьда, чаwа кӧ мәрьвәк т'әви һәвале хwә хәбәр дьдә. Муса вәдьгәр'ийа зоме, ле хорте бәрдәстийе wи Йешуйе кӧр'е Нун жь Кон дур нәдьк'әт.


Дӧайе Муса

12Муса готә Хӧдан: «Бәле тә готә мьн: ‹Ве щьмә'те дәрхә›, ле бәле тә мьнва ә'йан нәкьр, те к'е т'әви мьн бьшини, тә гот: ‹Әз тә пе наве тә нас дькьм у тә ль бәр ч'ә'вед мьн к'әрәм дит›. 13Ле ньһа һиви дькьм, һәгәр мьн ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә, р'ийед хwә ль бәр мьн вәкә wәки әз тә нас бькьм у ль бәр тә к'әрәме бьбиньм, дина хwә бьде кӧ әв мьләт щьмә'та тә йә». 14У Хwәде гот: «Әзе т'әв тә бем у тә бьбьмә р'ьһ'әтийе». 15Муса готә wи: «Һәгәр тӧ нәйейи, мә жь вьра дәрнәхә. 16Wе чаwа бе к'ьфше wәки мьн у щьмә'та тә ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә, һәгәр тӧ т'әви мә нәйейи? Бь ви аwайи әз у щьмә'та тәйе ль р'убари дьне жь һ'әму мьләта бенә башqәкьрьне»[+].


Муса дьхwазә р'умәта Хӧдан бьбинә

17Хӧдан готә Муса: «Әзе ве йәке жи бькьм кӧ тә гот, чьмки тә ль бәр ч'ә'ве мьн к'әрәм дит у әз тә пе наве тә нас дькьм». 18Муса гот: «Һиви дькьм диндара хwә мьнва ә'йан кә». 19Һьнге Хwәде готе: «Әзе һ'әму qәнщийа хwә ль бәр тәва дәрбаз кьм у наве хwә Хӧдан[*] ль бәр тә бьдьмә ә'ламкьрьне, әз к'ижани бемә р'ә'ме, әзе бемә р'ә'ме у дьле мьн сәр к'е бьшәwьтә, wе бьшәwьтә»[+]. 20Гот: «Тӧ р'уйе мьн нькари бьбини, чьмки мәрьв нькарә мьн бьбинә у сах бьминә»[+]. 21У Хӧдан гот: «Ва йә щәм мьн щик һәйә, ль сәр wи qәйайи бьсәкьнә, 22гава диндара мьн дәрбаз бә, әзе тә бькьмә qәльштока qәйе у бь дәсте хwә тә бьньхемьм, һ'әта кӧ әз дәрбаз бьм. 23Паше әзе дәсте хwә һьлдьм у те пьштева мьн бьбини, ле р'уйе мьн wе тәва нәйе дитьне».

### 34


Wәк'ьландьна пәймана Хwәде

1[•]Хӧдан[†] готә Муса: «Дӧ сәлед кәвьри хwәр'а бьбьр'ә мина йед пешийе у әзе ль сәр wан сәла бьньвисьм wан хәбәра, йед кӧ ль сәр сәлед пешийе бун, к'ижан тә һурдәхwәши кьрьн. 2Бона сәре сьбәһе һазьр би. Сәре сьбәһе һьлк'ьши ч'ийайе Синайе у wе дәре ль сәр ч'ийе бәр мьн бьсәкьни. 3Т'ӧ кәс т'әви тә һьлнәк'ьшә у т'ӧ кәс ль сәр т'әмамийа ч'ийе нәйе к'ьфше, нә жи пәз у дәwар незики ч'ийе бьч'ерә»[+]. 4Муса дӧ сәлед кәвьри мина йе пешийе бьр'ин. Әw сәре сьбәһе р'абу, һәр дӧ сәлед кәвьри дестда һьлк'ьшийа сәр ч'ийайе Синайе, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу wи. 5У Хӧдан пе ә'wр пәйа бу, ль wьр щәм wи сәкьни у наве Хӧдан ә'лам кьр. 6Хӧдан ль бәр wир'а дәрбаз бу у ә'лам кьр:

«Хӧдан, Хӧдан ьм!
Хwәдейе р'ә'м у к'әрәме,
сәбьр-ськ'ане,
бь һ'ӧб у амьнийеда хьнейо,[+]
7кӧ бона һ'әзара хwәйе һ'ӧба амьн ә,
нәһәqийе, нәр'астийе у гӧна дьбахшинә,
ле сущдара бе щәза наһелә,
нәһәqийа бава тинә сәре
кӧр'а у кӧр'е-кӧр'а,
һ'әта ньсьле сьсийа у чара»[+].

8Муса бь ләз дәвәр'уйа чу ә'рде у һ'әбанд, 9у гот: «Хwәйе мьн, әва мьләтәки сәрһ'ьшк ә, ле һәгәр мьн ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә, һиви дькьм, бьра Хwәйе мьн т'әви мә бе. Нәһәqи у гӧнед мә бьбахшинә у мә бькә wаре хwә».

10У Хӧдан готе: «Ва йә әз пәймане[†] гьредьдьм, ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа щьмә'та тә к'әрәмәтед ӧса әзе бькьм, к'ӧ ль сәр р'убари дьне у ль нав һ'әму мьләтада тьштед ӧса нә бунә. Һ'әму мьләтед дор-бәред тә, wе кьрьнед Хӧдан бьбиньн, чьмки әзе бона тә кьрьнед һ'әйрә-хоф бькьм. 11Бира хwәда хwәй кә чь т'әмийе әз иро дьдьм тә, ва йә әзе ль бәр тә әморийа[†], кәнанийа[†], пьриззийа, һ'итийа, һ'иwийа у йәбусийа р'аqәтиньм. 12Мьqати хwә би, әw wәлате кӧ те һәр'и нәбә кӧ пәймане т'әви бьнәлийед wи гьреди у әw тәр'а бьбә т'әлә[+]. 13Ле һун горигәһед[†] wан wеран кьн, һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кьн у Ашераһед[*] wан жи бьбьр'ьн[+]. 14Тӧ хwәдейе башqә нәһ'әбини, чьмки наве Хӧдан К'ӧмр'әш ә, әw Хwәдеки к'ӧмр'әш ә[+]. 15Нәбә кӧ тӧ т'әви бьнәлийед wи wәлати пәймане гьреди, гава әw пәй хwәдейед хwә һәр'ьн беә'сьлийе бькьн, qӧрбана хwәдейед хwәр'а бьдьн у тә т'әглиф кьн, тӧ жи жь wе qӧрбана wан бьхwи,[+] 16qизед wан кӧр'ед хwәр'а бьхwази у гава qизед wан пәй хwәдейед хwә һәр'ьн беә'сьлийе бькьн, wе кӧр'ед тә жи беә'сьлийе бьдьнә кьрьне у ль пәй хwәдейед хwә бьдьнә бьрьне[+].

17Хwәдейа хwәр'а р'онәки[+].

18Щәжьна Нане Шкәва[†] хwәй ки. Wи wә'де к'ьфшкьрийә мәһа Абибеда[*], һ'әфт р'ожа нане шкәва бьхwи, чаwа кӧ мьн т'әми дайә тә, чьмки тӧ мәһа Абибеда жь Мьсьре дәрк'әти[+].

19Һәр ньхӧрийе жь дийа хwә дьк'әвә п'ара мьн ә, ӧса жи һәр ньхӧрийе нерини ль нав һ'әйwанед тәда, һәгәр дәwар бә йан жи пәз бә[+]. 20Жь бәр ньхӧрийе к'әрева бәрхәки бьди, ле һәгәр бәрва нәди, стуйе wи бьшкени. Жь бәр һәр ньхӧрийе кӧр'ед хwәва жи бьди.

Бьра qәт йәк дәствала дәрнәк'әвә ль бәр мьн[+].

21Шәш р'ожа бьхәбьти у р'ожа һ'әфта р'ьһ'әт би, wә'де чандьн у дьруне жи р'ьһ'әт би[+].

22Щәжьна Һ'әфтийа[†][*] пе бәре нандьруна ә'wльн у Щәжьна Бәрт'опкьрьна хьлазийа сале хwәй ки. 23Сале се щара һ'әму qьсьме тәйә нерин бьра ль бәр Хӧдан Хwәде, Хwәдейе Исраел[†] бьсәкьньн[+]. 24Чьмки әзе ль бәр тә мьләта р'аqәтиньм у синоре тә бәрфьрә кьм. Wә'де кӧ тӧ сале се щара ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бьсәкьни, т'ӧ кәсе ч'ә'в нәвежә wәлате тә.

25Хуна qӧрбана мьн т'әв нане пе һәвиртьр'шк нәди у нә жи qӧрбана Щәжьна Дәрбазбуне[†] һ'әта сәре сьбәһе бьминә[+].

26Бәред дәрәмәта пешьнә[†] ә'рдед хwәда йә һәрә qәнщ бинә мала Хӧдан Хwәдейе хwә.

Каре ль нав шире македа нәк'әлини»[+].

27Хӧдан готә Муса: «Ван хәбәра хwәр'а бьньвисә, чьмки мьн анәгори ван хәбәра пәйман т'әви тә у т'әви Исраел гьреда».

28Муса wе дәре ль щәм Хӧдан чьл р'ожи у чьл шәви ма, нә нан хwар у нә жи ав вәхwар. Ль сәр wан сәлед кәвьри хәбәред пәймане ньвисин, аwа готи һәр дәһә т'әми[+].


Р'уйе Муса дьч'ьрусә

29Гава Муса һәр дӧ сәлед Шә'дәтийе дестда жь ч'ийайе Синайе дьһатә хwаре. Муса ньзаньбу кӧ жь wе хәбәрдана хwәйә т'әви Хӧдан, р'уйе wи дьч'ьруси[+]. 30Һарун у һ'әму зар'ед Исраел ч'ә'в Муса к'әтьн, ва йә р'уйе wи дьч'ьрусә, әw тьрсийан кӧ незики wи буна. 31Һьнге Муса гази wан кьр, Һарун у һ'әму сәрwеред щьвине вәгәр'ийан һатьнә щәм wи у Муса т'әви wан хәбәрда. 32Пәй ве йәкер'а һ'әму зар'ед Исраел һатьнә незик. Әwи һ'әму т'әмийед кӧ Хӧдан сәр ч'ийайе Синайе т'әви wи хәбәр дабу, данә wан. 33Муса хәбәрдана т'әви wан хьлаз кьр, әwи хели авит ль сәр р'уйе хwә. 34Ле чахе Муса дьчу ль бәр Хӧдан кӧ т'әви wи хәбәр да, әwи хели жь сәр р'уйе хwә һьлдьда, һ'әта кӧ wе дәрк'әта, паше дәрдьк'әт у чь т'әми wир'а һатьбунә дайине, зар'ед Исраелр'а дьгот[+]. 35Зар'ед Исраел ч'ә'в Муса к'әтьн, дина хwә дане кӧ р'уйе Муса дьч'ьрусә. Муса хели давитә ль сәр р'уйе хwә, һ'әта кӧ дьчу бәр Хӧдан кӧ т'әви wи хәбәр да[+].

### 35


Т'әмийед бона р'ожа шәмийе

1Муса т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] щьванд у готә wан: «Әв ьн әw тьштед кӧ Хӧдан[†] т'ами да кӧ wан бьqәдиньн: 2шәш р'ожа хәбата хwә бькьн, ле р'ожа һ'әфта wәр'а бьбә шәмийа р'ьһ'әтийейә пироз бона Хӧдан. К'е wе р'оже шьхӧләки бькә wе бе кӧштьне[+]. 3Р'ожа шәмийе[†] һ'әму щи-wаред хwәда агьр венәхьн».


П'ешк'ешед бона Коне Шә'дәтийе

4[•]Муса т'әви т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел хәбәр да у гот: «Әв ә чь кӧ Хӧдан т'әми да у гот: 5‹Жь нав һәбука хwә һ'әдийе бона Хӧдан дәрхьн. Бьра һәр кәсе р'әзәдьли Хӧданр'а һ'әдийе бинә: Зер', зив у сьфьр, 6р'исе шин, ширк, соре гәвәз, к'ьтане зьрав у пьр'ч'а бьзьне, 7ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри, ч'әрмед га-мә'сийа[*], даред дарщеwийе,[+] 8бьзьре бона р'онайийе, бьһарәтед[†] бона р'уне р'ункьрьне у бона бьхура[†] бинхwәш, 9кәвьред оникс[†] у кәвьред qимәтә бона qашкьрьна ефод[†] у р'әхтсинг[†].

10Һәр хwәйифьрасәтед ль нав wәда бьра бен у һ'әму тьштед кӧ Хӧдан т'әми данә чекьн: 11Коне Шә'дәтийе[†], сәргьра сәр гьртьна wе у сәрк'еша wе, qәмьтокед wе, читед wе, дәстуйед wе, стунед wе у бьнгәһед wе, 12сьндоq у дәстуйед wе, qалп'ахе бахшандьне у п'әр'да навбьр'ийе, 13т'әхт дәстуйава у һ'әму дәрданед wе, нане Хwәдер'а дайи[†], 14шәмдана[†] р'онайе у һащәтед wе, ч'ьред wе у р'уне р'онайе, 15горигәһа[†] бьхуре у дәстуйед wе, р'уне р'ункьрьне, бьхура бинхwәш у п'әр'да бәр дәре Коне Шә'дәтийе, 16горигәһа дийарийа т'әвайишәwате[†] у чита wейә сьфьрин, дәстуйед wе у һ'әму һащәтед wе, т'әшт у бьнгәһа wе, 17п'әр'дед һ'әwше, стунед wе бьнгәһава у п'әр'да бәр дәре һ'әwше, 18сьнгед кон у сьнгед һ'әwше һәбьнед wанва, 19к'ьнщед qӧльхкьрьнейә бона хьзмәтк'арийа Щийе Пирозда, к'ьнщед пирозә к'аһин[†] Һарунр'а, ӧса жи к'ьнщед кӧр'ед wи кӧ к'аһинтийе бькьн›».

20Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел жь щәм Муса чу. 21Һ'әму бь р'әзәдьлийа хwә у бь дьл-щан һатьн, бона шьхӧлед Коне Щьвине у бона т'әмамийа хьзмәтк'арийа wи у бона к'ьнщед пироз Хӧданр'а һ'әди анин. 22Жьне у меред мәр'д һатьн, мәнгьк, гӧһар, гӧстил, хьшьр у һәр щур'ә нәхшед зер'ин анин, һәр кәси һьндава хwәда һ'әдийед зер'ин данә Хӧдан. 23У щәм к'е р'исе шин, ширк, соре гәвәз, к'ьтане зьрав, пьр'ч'а бьзьне у ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри у ч'әрмед га-мә'сийа[*] һәбун анин[+]. 24Һәр кәсе кӧ зив, сьфьр һ'әди дьда, чаwа һ'әди Хӧданр'а анин у щәм к'е кӧ даре дарщеwийе бона чекьрьна һ'әму тьшта һәбун анин. 25Һ'әму к'ӧлфәтед хwәйифьрасәт бь дәстә'мәлийа хwә р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав р'ьстьн у анин. 26Һ'әму к'ӧлфәтед кӧ дьле wан дьхwәст бь дәстә'мәлийа хwә пьр'ч'а бьзьне р'ьстьн. 27Сәрwера жи кәвьред оникс у кәвьред qимәтә бона qашкьрьна ефод у р'әхтсинг, 28ӧса жи бьзьре бона ч'ьре, бьһарәтед бона р'уне р'ункьрьне у бьхура бинхwәш анин. 29Һәр жьне у мере зар'ед Исраел кӧ дьле wан дьхwәст, бона һәр тьште кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса бе чекьрьне, бь р'әзәдьлийа хwә Хӧданр'а һ'әди анин.


Һостәйед Коне Щьвине

30[•]Муса готә зар'ед Исраел: «Дина хwә бьдьне, Хӧдан бь нав гази Бьсалеле кӧр'е Урийе Һур кьр, жь qәбила Щьһуда. 31Әw Р'ӧһ'е Хwәдева, бь сәрwахтийе, билантийе, дәстә'мәлийе у фьрасәта һәр п'ешәк'арийева дагьрт, 32wәки бь зер', зив у сьфьр тьшта бьһ'ӧньринә 33у кәвьра бьк'олә qаш кә, дара бьк'олә у һәр щур'ә шьхӧли бь һостатийе бькә. 34Дьле wида жи дани кӧ һин бькә, дьле wи у дьле Оһолиабе кӧр'е Аһисамахе жь qәбила Дан. 35Хwәде әw фьрасәтийева дагьртьн, wәки һәр шьхӧле һостатийе, һ'ӧнӧрмәндитийе, нәqьшандитийе бь р'исе шин, ширк, соре гәвәз ль сәр к'ьтане зьрав, шьхӧле ньтьрандьне у һәр щур'ә шьхӧли бькьн.

### 36

1Һьнге Бьсалел, Оһолиаб у һәр кәсед хwәйифьрасәтә йе кӧ Хӧдан[†] фьрасәти у биланти дабу wан, бона һәр щур'ә шьхӧлед пирозгәһе бьзаньбьн у анәгори т'әмийа Хӧдан бькьн.

2Муса гази Бьсалел, Оһолиаб у һ'әмуйед хwәйифьрасәт кьр, дьле к'ижанада Хӧдан фьрасәти данибу, аwа готи гази wан, дьле к'ижани дьк'ьшандә wи к'ари, кӧ wе хәбате бькә. 3Һьнге wана әw һ'әму һ'әди, к'ижан кӧ зар'ед Исраел[†] бона хәбата пирозгәһе анибун, жь щәм Муса һьлдан. У һәр сәре сьбәһе щьмә'те бь р'әзәдьлийа хwә һе һ'әдийед хwә данинә щәм wи. 4Һ'әму хwәйифьрасәтед кӧ һ'әму хәбата пирозгәһе дькьрьн, һәр кәс жь хәбата хwә һат, 5т'әви Муса хәбәрдан у готьне: «Бона ви шьхӧли чьqас кӧ Хӧдан т'әми дабу бькьн, щьмә'т жь wе зедәтьр тинә». 6Муса т'әми да кӧ зомеда ә'лам кьн бежьн: «Жь вьр шунда нә мер нә жьн бона һ'әдийа пирозгәһе иди т'ӧ тьшти нәкә». У щьмә'те дәст жь анине к'ьшанд. 7Әw тьштед анибун т'ера һ'әму шьхӧле кӧ wе бькьрана кьр у бәр жи ма.

Чекьрьна п'әр'да 8[•]Һ'әму хwәйифьрасәтед нава хәбатк'ара, жь к'ьтане зьрав-бадайи, р'исе шин, ширк, соре гәвәз дәһә тәж бь хәбата ньтьрандьне херуб[†] сәр дәрхьстьн бона Коне Шә'дәтийе[†]. 9Дьрежайийа һәр тәжи бист у һ'әйшт зәнд бу, бәрайийа һәр тәжи жи чар зәнд бу, чапа һ'әму тәжа wәкә һәв бу. 10Пенщ тәж һәвва кьрьн у пенще жи һәвва. 11Жь р'исе шин п'әвгьрек авитьнә ль кәвийа кәре тәжед пешьн ль сәр лева һәввабуне, ӧса жи авитьнә лева кәвийа кәре тәжед майини һәввабуне. 12Пенщи п'әвгьрек авитьнә сәр п'арч'е һәр пенщ тәже ә'wльн, пенщи п'әвгьрек жи авитьнә сәр лева п'арч'е һәр пенщ тәже дӧда, ӧса кӧ һ'әму п'әвгьрека һәвр'а хәбәр дьдан. 13Пенщи qәмьтокед зер'ин чекьрьн у һәр дӧ п'арч'ед пенщ тәжи пе wан qәмьтока һәвва кьрьн у Коне Шә'дәтийе бу йәк.

14Бона сәр гьртьна Коне Шә'дәтийе жь пьр'ч'а бьзьне йанздәһ тәж чекьрьн. 15Дьрежайийа һәр тәжи си зәнд бу у бәрайийа һәр тәжи жи чар зәнд бу, ӧса кӧ чапа һәр йанздәһ тәжа wәкә һәв бу. 16Пенщ тәж башqә һәвва кьрьн у шәш тәж жи башqә. 17Пенщи п'әвгьрек авитьнә ль кәвийа кәре п'арч'е пенщтәжийи пешьнә ль сәр лева һәввабуне, пенщи п'әвгьрек жи авитьнә ль кәвийа кәре п'арч'е шәштәжейи майин ә ль сәр лева һәввабуне. 18Бона һәввакьрьна кон жь сьфьр пенщи qәмьток чекьрьн кӧ бьбә йәк. 19Жь ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри сәргьрәк чекьрьн бона сәргьртьна кон, жь ч'әрмед га-мә'сийа[*] жи сәрк'ешәк чекьрьн, бона к'ьшандьна ль сәр wе[+].


Чекьрьна чита

20Бона Коне Шә'дәтийе жь дара дарщеwийе[†] читед сәкьнанди чекьрьн. 21Дьрежайийа һәр чити дәһә зәнд бу, бәрайийа wан жи зәнд у нивәк бу. 22Сәре һәр чити дӧ к'әрт бун, кӧ һәвда р'удьньштьн, һ'әму читед Коне Шә'дәтийе жи ӧса чекьрьн. 23Коне Шә'дәтийер'а, бона алийе кӧ дьк'әвә башуре, бист чит чекьрьн, 24жь зив чьл бьнгәһ бона бист чити чекьрьн, дӧ бьнгәһ чите ә'wльнр'а, бона һәр дӧ к'әрта, ӧса жи бона йед майин. 25Бона алийе дьн бакӧра Коне Шә'дәтийе бист чит чекьрьн, 26бона wан чьл бьнгәһед зивин чекьрьн, дӧ бьнгәһ бьн чите ә'wльнр'а, дӧ бьнгәһ жи бьн һәр читед майинр'а. 27Бона пьшта Коне Шә'дәтийе алийе р'оавайева шәш чит чекьрьн. 28Алийе пьштева бона ә'нишкед Коне Шә'дәтийе дӧ чит чекьрьн. 29Әw алийе жерева щот бун у жорева жи пе хәлаqәке һәввакьри бун. Бона һәр дӧ ә'нишка һәр дӧ жи ӧса чекьрьн. 30Һ'әйшт чит у шанздәһ бьнгәһед wанә зивин бун, бьне һәр читида дӧ бьнгәһ бун.

31Жь дара дарщеwийе дәсту чекьрьн. Пенщ бона читед алики Коне Шә'дәтийе, 32пенщ жи бона читед алийе дьнейи Коне Шә'дәтийе у пенщ дәсту жи алийе р'оавайева бона читед пьшта Коне Шә'дәтийе. 33Дәстуйе наве чекьрьн кӧ нава читар'а жь ви сәри дәрбази сәре дьн бә. 34Чит зер' кьрьн, хәлаqед wан, аwа готи щийед кӧ дәсту тер'а дәрбаз дьбьн, бь зер' чекьрьн. Дәсту жи зер' кьрьн.


Чекьрьна п'әр'да навбьр'ийе

35Жь р'исе шин, ширк у соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи п'әр'дә бь хәбата ньтьрандьне херуб ль сәр чекьрьн. 36Әw авитьнә сәр чар стунед дарщеwийейә зер'кьри, кӧ чәнгәлед wан зер' бун, бона wан чар бьнгәһед зивин р'окьрьн. 37Бона дәре кон п'әр'дә жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи бь хәбата нәqьшандитийе чекьрьн, 38бона wе пенщ стун чәнгәлед wанва чекьрьн, сәред wан у шишед wан зер' кьрьн. Һәр пенщ бьнгәһед wан жи жь сьфьр бун.

### 37


Сьндоqа Пәймане

1[•]Бьсалел жь дара дарщеwийе[†] сьндоq чекьр, дьрежайийа wе дӧ зәнд у нив, бәрайийа wе зәнд у нив, зәнд у нив жи бьльндайийа wе бу[+]. 2Дәр у һьндӧр'е wе бь зер'е хальс зер' кьр у дора лева wе т'оqәки зер'ин авите. 3Бона һәр чар ньгед wе чар хәлаqед зер'ин р'о кьрьн, дӧ хәлаq аликива, дӧ хәлаq жи алийе дьнва. 4Жь дара дарщеwийе дәсту чекьрьн у әw зер' кьрьн. 5Дәсту хәлаqед к'еләкед сьндоqер'а дәрбаз кьрьн, wәки сьндоq бе һьлдане. 6Qалп'ахе бахшандьне жь зер'е хальс чекьр, дьрежайийа wе дӧ зәнд у нив, бәрайийа wе жи зәнд у нив бу. 7У сәр һәр дӧ сәрийед qалп'ахе бахшандьне пе зер' дӧ херубед[†] к'оланди чекьрьн. 8Херубәк сәрикива дәрхьст, херубәки жи сәре дьнва, херуб жь qалп'ахе бахшандьне сәр һәр дӧ сәрийава дәрхьстьн. 9П'әр'ед херуба бәрбь жор вәкьри бун у бь п'әр'ед хwә qалп'ахе бахшандьне дьньхамтьн. Бәре wан һәвдӧда бу у дина wан qалп'ахе бахшандьнеда бу.


Т'әхте нане Хwәдер'а дайи

10[•]Жь дара дарщеwийе т'әхт чекьр, дьрежайийа wе дӧ зәнд, бәрайийа wе зәндәк у бьльндайийа wе зәнд у нив бу. 11Әw бь зер'е хальс зер' кьр у дора wе т'оqәки зер'ин авите. 12У дора wе бьльндайийа чар т'ьлийа кәви чекьр, дора кәвийа wе жи т'оqәки зер'ин авите. 13Бона wе чар хәлаqед зер'ин р'окьрьн у әw хәлаqана бәр һәр чар ньга, сәр һәр чар ә'нишкава кьрьн, 14Хәлаq кәвийава бун, wәки щийед дәстуйа һәбьн кӧ т'әхт бе һьлдане. 15Дәсту жь дара дарщеwийе чекьрьн, әw зер' кьрьн кӧ бь wан т'әхт бе һьлдане. 16Дәрданед ль сәр т'әхт сьни, т'ас, к'ас у щер' пе зер'е хальс чекьрьн, wәки бь wан дийарийа сәрдакьрьне бе дайине.


Шәмдан

17[•]Жь п'арч'әки зер'е хальс шәмдан[†] к'оланди чекьр, бьнгәһа wе, стуна wе, т'аськ, гӧл у севькед wе һ'әму жь wе дәрдьк'әтьн. 18К'еләкава шәш ч'ьqьл дәрдьк'әтьн, се ч'ьqьл алики шәмданева бун у се ч'ьqьл жи алийе шәмданейи дьнва бун. 19Се т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава ль сәр ч'ьqьләки бун. Се т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава жи сәр ч'ьqьле дьн бун, һәр шәш ч'ьqьлед кӧ жь шәмдане дәрдьк'әтьн аwа бун. 20Чар т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава стуна шәмданева бун. 21Севькәк бьн һәр дӧ ч'ьqьлед шәмданейе жерьнва, севькәк бьн һәр дӧ ч'ьqьлед орт'ева, севькәк жи бьн һәр дӧ ч'ьqьлед жорьнва бу. Ӧса бона һәр шәш ч'ьqьлед стуна шәмдане һәбун. 22Севьк у ч'ьqьлед wе жь wе дәрдьк'әтьн. Һ'әму жь п'арч'әки зер'е хальс к'оланди һатьбу чекьрьне. 23Һ'әфт ч'ьра, дәстьк у сьнийед wе жь зер'е хальс жер'а чекьрьн. 24Әw у һ'әму һащәтед wе, жь тәлантәк[*] зер'е хальс чекьр.


Горигәһа бьхуре

25[•]Горигәһа[†] бьхуре[†] жь дара дарщеwийе чекьр, дьрежайийа wе зәндәк, бәрайийа wе зәндәк, әw чар гошә бу, бьльндайийа wе дӧ зәнд, стьруйед wе жи жь wе бун. 26Жора wе, дора wе, стьруйед wе бь зер'е хальс зер' кьр у дора лева wе т'оqәки зерин авите. 27Дӧ хәлаqед зер'ин бона wе чекьр. Әw бьне т'оqва авитьнә һәр дӧ алийа, wәки гава wе һьлдьн щи һәбьн кӧ дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 28Дәсту жь дара дарщеwийе чекьрьн у әw зер' кьрьн.


Р'уне р'ункьрьне у бьхура бинхwәш

29Р'уне р'ункьрьнейи пироз у бьхура хальсә бинхwәш бь пьспорти т'әвдайи чекьр[+].

### 38


Горигәһа дийарийа т'әвайишәwате

1[•]Жь дара дарщеwийе[†] горигәһа[†] дийарийа т'әвайишәwате[†] чекьр, дьрежайийа wе пенщ зәнд, бәрайийа wе пенщ зәнд әw чар гошә бу, бьльндайийа wе жи се зәнд. 2Сәр һәр чар ә'нишкед wе стьру дәрхьстьн, ӧса кӧ стьруйед wе жь wе бун у әw сьфьр кьрьн. 3Һ'әму һащәтед горигәһе, аwа готи, т'әбахед wе, мәр'ькед wе, т'әштед wе, гоштгьр у сьнийед wе чекьрьн. Һ'әму һащәт жь сьфьр чекьрьн. 4Бона горигәһе һ'әта ниве wе бьне т'оqва жь сьфьр читәкә мина т'ор'е чекьр. 5Сәр һәр чар ә'нишкед чита сьфьр, чар хәлаq р'окьрьн кӧ дәсту тер'а бенә дәрбазкьрьне. 6Дәсту жь дара дарщеwийе чекьрьн у әw сьфьр кьрьн. 7Әw дәсту хәлаqед к'еләка горигәһер'а дәрбаз кьрьн, wәки бь wан бе һьлдане. Горигәһ вала пе т'әхта әw чекьр.


Т'әшта сьфьр

8Т'әшта сьфьр у бьнгәһа wейә сьфьр жь wан нәйнькед[*] к'ӧлфәтед кӧ бәр дәре Коне Щьвине[†] хӧламти дькьрьн чекьр[+].


Һ'әwша Пирозгәһе

9[•]Һ'әwш жи чекьр. Дьрежайа п'әр'дед жь к'ьтане зьрав-бадайи кӧ дьк'әтьнә алийе башуре һ'әму бь һәвр'а сәд зәнд бу. 10Бист стунед wан бист бьнгәһава жь сьфьр бун. Чәнгәлед стуна у шишед wан жь зив бун. 11Дьрежайийа п'әр'дед алийе бакӧре һ'әму бь һәвр'а сәд зәнд бу, бист стунед wан бист бьнгәһава жь сьфьр бун. Чәнгәлед стуна у шишед wан жь зив бун. 12Дьрежайийа п'әр'дед алийе р'оавайе һ'әму бь һәвр'а пенщи зәнд бу, стунед wан дәһә у бьнгәһед wан жи дәһә бун. Чәнгәлед стуна у шишед wан жь зив бун. 13Дьрежайийа п'әр'дед алийе р'оһьлате һ'әму һәвр'а пенщи зәнд бу. 14П'әр'дед алики дәри һ'әму бь һәвр'а панздәһ зәнд бу, стунед wан сьсе у бьнгәһед wан жи сьсе бун. 15Бона алийе дьне, аwа готи п'әр'дед бәр дәре һ'әwше һьн ви али, һьн жи алийе дьне панздәһ зәнд, стунед wан сьсе у бьнгәһед wан сьсе бун. 16Һ'әму п'әр'дед дора һ'әwше жь к'ьтане зьрав-бадайи бун, 17бьнгәһед стуна жь сьфьр бун, ле чәнгәле стуна шишед wанва жь зив бун, сәред стуна зивкьри бун. Һ'әму стунед һ'әwше бь шишед зив гьредайи бун. 18П'әр'да бәр дәре һ'әwше, жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи бь хәбата нәqьшандитийе бу. Дьрежайа wе бист зәнд, бәрайийа п'әр'де пенщ зәнд бу, wәкә п'әр'дед һ'әwше. 19Чар стунед wейә сәред wан зивкьри бун, чар бьнгәһед wейә сьфьр бун, чәнгәлед wе у шишед wе жь зив бун. 20Сьнгед бона Коне Шә'дәтийе у дора һ'әwше һ'әму жь сьфьр бун.


Һ'әсабед Пирозгәһе

21Әв бун һ'әсабе Коне Шә'дәтийе, чаwа кӧ Муса т'әми дабу, wәки леwи бь сәрwерийа Ит'амаре кӧр'е к'аһин[†] Һарун һ'әсаб кьрьн[+]. 22Бьсалеле кӧр'е Урийе Һур, жь qәбила Щьһуда әв һ'әму тьшт кьр, чь кӧ Хӧдан[†] т'әми дабу Муса. 23Т'әви wи Оһолиаб кӧр'е Аһисамахе жь qәбила Дан, кӧ һостә, һ'ӧнӧрмәнд у нәqьшандаре бь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав бу. 24Һ'әму зер'ед кӧ бона шьхӧле чекьрьна пирозгәһе һатьбу хәбате, аwа готи зер'е кӧ чаwа дийари һатьбу дайине, бист нәһә тәлант у һ'әфсьд си шекьл[*] бу, анәгори шекьле[*] пирозгәһе. 25Зивед һ'әсабкьрьна щьвине[*] сәд тәлант у һ'әзар һ'әфсьд һ'әфте пенщ шекьл[*] бу анәгори шекьле пирозгәһе,[+] 26сәре һәр мәрьве бист сали у жор кӧ дьһатә жьмаре нив шекьл[*] бу, аwа готи шәсьд се һ'әзар пенсьд пенщи мәрьв[+]. 27Бона р'окьрьна бьнгәһа пирозгәһе у бьнгәһа п'әр'да, сәд тәлант[*] зив чу у бь wи сәд бьнгәһ һатьнә чекьрьне, тәлантәк[*] бона һәр бьнгәһе. 28Бь һ'әзар һ'әфсьд һ'әфтепенщ шекьл[*] зив чәнгәл у шишед стуна чекьрьн, сәре стуна зив кьрьн. 29Сьфьре кӧ чаwа дийари һатьбу дайине, һ'әфте тәлант у дӧ һ'әзар чарсьд шекьл[*] бу. 30Бь wи бьнгәһед бәр дәре Коне Щьвине, горигәһа сьфьр чита wейә сьфьр у һ'әму һащәтед горигәһе, 31бьнгәһед дора һ'әwше, бьнгәһед бәр дәре һ'әwше, һ'әму сьнгед Коне Шә'дәтийе у һ'әму сьнгед дора һ'әwше чекьрьн.

### 39


Ефод

1[•]Бона qӧльхкьрьна Щийе Пирозда, к'ьнщед хьзмәтк'арийе, жь р'исе шин, ширк у соре гәвәз чекьрьн, ӧса жи бона Һарун к'ьнщед пироз чекьрьн, чаwа кӧ Хӧдан[†] т'әми дабу Муса, 2Ефод[†] жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи чекьр. 3Зер' зьрав пә'н кьрьн у әw мина р'ис бьр'ин, wәки хәбата ньтьрандьнеда т'әви р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав бьдьнә хәбате. 4Сәрмьлкед һәввабуне жер'а чекьрьн, кӧ әw һәр дӧ сәрийава дьһатьнә һәввакьрьне. 5Бәнпьшта ль сәр ефод жи мина ефод һунанди-ньтьранди, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи wева һатьбу чекьрьне, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 6Кәвьред оникс[†] һазьр кьрьн, нава qавед зер'инда qаш кьрьн у ль сәр wан чаwа мор те к'оландьне, ӧса навед зар'ед Исраел[†] һатьнә к'оландьне. 7У әw ль сәр сәрмьлке ефодва кьрьн, кӧ зар'ед Исраелр'а бьбьнә кәвьред биранине, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса.


Р'әхтсинг

8Р'әхтсинг[†] ньтьранди wи щур'е чекьрьна ефодда чекьрьн. Әw жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи чекьрьн. 9Р'әхтсинг дӧ та qаткьри чаргошә бу, дьрежайа wе бьһӧстәк у бәрайа wе жи бьһӧстәк, дӧ та qаткьри. 10Ль сәр wе чар щергә кәвьр qаш кьрьн. Щерга ә'wльн: Сардийон[†], топаз[†] у зьмруд, 11щерга дӧда: Карбункул[†], сафир у алмас, 12щерга сьсийа: Йахонит, агат[†] у аместис, 13щерга чара: Хризолит, оникс у йаспис[†], әвана qаве зер'да qашкьри бун. 14Әв кәвьр донздәһ һ'әб бун, анәгори навед зар'ед Исраел, мина море к'олайи сәр һәр кәвьри навәки wан һатьбу к'оландьне бона донздәһ qәбила. 15Сәр р'әхтсинг зьнщиред бадайи чекьрьн, әw вәгьрти жь зер'е хальс бун. 16Дӧ qавед зер' у дӧ хәлаqед зер' чекьрьн у әw һәр дӧ хәлаq, сәр һәр дӧ сәре р'әхтсингва кьрьн. 17Әw һәр дӧ зьнщиред зер', һәр дӧ хәлаqед сәр р'әхтсингва кьрьн. 18У һәр дӧ сәрийед зьнщирайә дьн һәр дӧ qавава кьрьн, паше алийе пешийева сәрмьлке ефодва кьрьн. 19Дӧ хәлаqед зер'инә дьн чекьрьн әw бьн р'әхтсингва һәр дӧ ньч'ед жерьнва алийе ефодва кьрьн. 20Дӧ хәлаqед зер'инә дьн жи чекьрьн, әw бьн һәр дӧ ньч'ед сәрмьлкед ефодва кьрьн. Алийе пешийева бәр щийе певакьрива сәр бәнпьшта ефодва кьрьн. 21Бь qәйт'ана шин хәлаqед р'әхтсинг хәлаqед ефодва кьрьн, кӧ әw сәр бәнпьшта ефод бә у р'әхтсинг жь ефод нәqәтә, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса.


Чӧх

22Чӧхе ефод хӧр'у бь р'әнге шин һунандьн. 23Нава wи вәкьри бу мина бәрстуйе еләкзьрьһ', дора wи дьрути бу кӧ жь бәр һәв нәчә. 24П'еша чӧх жь р'исе шин, ширк, соре гәвәзи бадайи һ'ьнар р'иши кьрьн. 25Жь зер'е хальс зәнгьл чекьрьн, әw зәнгьл ль навбәра һәр һ'ьнареда, ль сәр п'еша чӧхва кьрьн. 26Ль сәр п'еша чӧхе хьзмәтк'арийе, навбәра һәр һ'ьнареда зәнгьләк һәбу. Чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса.


К'ьнщед Һарун у зар'ед wи

27Бона Һарун у кӧр'ед wи бь хәбата һунандитийе жь к'ьтане зьрав кьрас чекьрьн. 28Ӧса жи жь к'ьтане зьрав п'ап'ах, к'олоз чекьрьн у жь к'ьтане зьрав-бадайи к'ьнщед бьни чекьрьн. 29Бәнпьшт жи жь к'ьтане зьрав-бадайи, жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз, бь хәбата нәqьшандитийе чекьр, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 30Бәрә'нийа к'офийа пироз жь зер'е хальс чекьрьн у сәр wе мина мор к'оландьне ньвисин: «Пироз Хӧданр'а». 31Әw авитьнә ль сәр qәйт'ана шин, wәки жорва ль сәр п'ап'ахва бе гьредане, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса.


Хьлазкьрьна хәбате

32Бь ви щур'әйи һ'әму шьхӧлед ль сәр Коне Шә'дәтийе[†], аwа готи Коне Щьвине һатә сери. Зар'ед Исраел һәр тьшт, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса, ӧса жи кьрьн. 33У Коне Шә'дәтийе анинә щәм Муса, аwа готи: Кон у һ'әму навмала wе, qәмьтокед wе у читед wе, дәстуйед wе, стун у бьнгәһед wе, 34сәргьртьна жь ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри у сәрк'еша жь ч'әрмед га-мә'си у п'әр'да навбьр'ийе,[+] 35Сьндоqа Шә'дәтийе у дәстуйед wе, qалп'ахе бахшандьне, 36т'әхт у һ'әму дәрданед wе у нане Хwәдер'а дайи[†], 37шәмдана[†] жь зер'е хальс ч'ьрайед сәрә щи бь щи р'ез кьри, һ'әму һащәтед хwәва у бьзьре р'онайе, 38горигәһа[†] зер'ин, р'уне р'ункьрьне, бьхура[†] бинхwәш, п'әр'да бәр дәре кон, 39горигәһа сьфьр у чита wейә сьфьр, дәстуйед wе у һ'әму һащәтед wе, т'әшт у бьнгәһа wе, 40п'әр'дед һ'әwше, стунед wе, бьнгәһед wе, п'әр'да бәр дәре һ'әwше, һәбьнед wе у сьнгед wе, һ'әму һащәтед хьзмәтк'арийе, бона Коне Шә'дәтийе, аwа готи Коне Щьвине, 41к'ьнщед qӧльхкьрьнейә бона хьзмәтк'арийа Щийе Пирозда, к'ьнщед пироз к'аһин[†] Һарунр'а, ӧса жи к'ьнща кӧр'ед wир'а кӧ к'аһинтийе бькьн. 42Зар'ед Исраел һәр тьшт чаwа Хӧдан т'әми дабу Муса, ӧса жи кьрьн. 43Муса дина хwә да һ'әму тьште чекьри, кӧ ва йә чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу wана, ӧса жи кьрьнә. Муса дӧа wан кьр.

### 40


Т'әмийед Хӧдан бона Коне Шә'дәтийе

1Хӧдан[†] т'әви Муса хәбәр да у готе: 2«Р'ожа йәкейә мәһа пешьн, Коне Шә'дәтийе[†], аwа готи Коне Щьвине вәгьри. 3Сьндоqа Шә'дәтийе бьби һьндӧр' у п'әр'де к'аши бәр ки. 4Т'әхт бини һьндӧр' у һәр тьште wи сәр щи бь щи р'ез ки, шәмдане[†] бини һьндӧр', ч'ьрайед wе вехи у дайни сәр шәмдане. 5Горигәһа[†] бьхурейә[†] зер'ин дайни пешбәри Сьндоqа Шә'дәтийе у п'әр'де бавежи бәр дәре Коне Шә'дәтийе. 6Горигәһа дийарийа т'әвайишәwате[†] дайни ль бәр дәре Коне Шә'дәтийе, аwа готи Коне Щьвине. 7Т'әште дайни ль навбәра Коне Щьвине у горигәһе, аве дагьри. 8Дора wе һ'әwше чекә у п'әр'де бавежә бәр дәре һ'әwше. 9Р'уне р'ункьрьне һьлди, Коне Шә'дәтийе у һ'әму чь кӧ һьндӧр'да һәйә р'ун ки, wе у һ'әму нав мала wе пироз ки, wәки әw пироз бә. 10Ӧса жи горигәһа дийарийа т'әвайишәwате у һ'әму һащәтед wе р'ун ки, горигәһе пироз ки, wәки горигәһ бьбә йа һәрә пироз. 11Т'әште у бьнгәһа wе р'ун ки у wе пироз ки. 12Һарун у кӧр'ед wи бини ль бәр дәре Коне Щьвине у wан бь аве бьшойи. 13К'ьнщед пироз Һарун ки, wи р'ун ки у wи пироз ки, кӧ к'аһинтийе[†] мьнр'а бькә. 14Кӧр'ед wи жи бини у кьраса ль wан ки. 15Wан жи ӧса р'ун ки, чаwа тә баве wан р'ун кьр, кӧ әw мьнр'а к'аһинтийе бькьн. Әв р'ункьрьна wан ль нав ньсьлед wанда бьбә бона к'аһинтийа wанә һ'әта-һ'әтайе».


Вәгьртьн у пирозкьрьна Коне Шә'дәтийе

16Муса һәр тьшт чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу ӧса жи кьр. 17Сала дӧда, йәке мәһа пешьн, Коне Шә'дәтийе һатә вәгьртьне. 18Муса Коне Шә'дәтийе вәгьрт, бьнгәһед wан данин, читед wан данин, дәсту дәрбаз кьрьн у стун данә сәкьнандьне. 19Сәргьр авитә сәр Коне Шә'дәтийе у сәрк'еш жорда к'ьшандә сәр кон, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 20Шә'дәти һьлда у кьрә сьндоqе, дәсту хәлаqед сьндоqер'а дәрбаз кьрьн у qалп'ахе бахшандьне жорва дани ль сәр сьндоqе. 21Сьндоq бьрә һьндӧр'е Коне Шә'дәтийе, п'әр'дә к'аши бәр кьр у Сьндоqа Шә'дәтийе вәшарт, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 22Т'әхт дани һьндӧр'е Коне Щьвине, алийе бакӧра кон ви алийе п'әр'де дәр. 23У сәр wе ль бәр Хӧдан нан щи бь щи р'ез кьр, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 24Шәмдан дани һьндӧр'е Коне Щьвине, пешбәри т'әхт алийе башура кон 25у ль бәр Хӧдан ч'ьра вехьстьн у данинә сәр шәмдане, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 26Горигәһа зер'ин дани һьндӧр'е Коне Щьвине пешбәри п'әр'де 27у ль сәр wе бьхура бинхwәш агьршәwати кьр, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 28П'әр'дә авитә ль бәр дәре Коне Шә'дәтийе. 29Горигәһа дийарийа т'әвайишәwате дани ль бәр дәре Коне Шә'дәтийе, аwа готи Коне Щьвине у ль сәр wе дийарийа т'әвайишәwате у дийарийа нани[†] да, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 30Т'әшт дани ль навбәра Коне Щьвине у горигәһе у бона шуштьн-вәшуштьне ав дагьрт. 31Муса, Һарун у кӧр'ед wи дәст у п'ийед хwә жь wе дьшуштьн. 32Гава кӧ дьк'әтьнә Коне Щьвине у незики горигәһе дьбун хwә дьшуштьн, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 33Һ'әwша дорбәре Коне Шә'дәтийе у горигәһе дада у п'әр'дә авитә ль бәр дәре һ'әwше. Бь ви аwайи Муса шьхӧл хьлаз кьр.


Ә'wр ль сәр Коне Щьвине

34Ә'wр Коне Щьвине ньхамт у р'умәта Хӧдан Коне Шә'дәтийе дагьрт[+]. 35Муса нькарьбу бьк'әта Коне Щьвине, чьмки ә'wр данибу ль сәр кон у р'умәта Хӧдан Коне Шә'дәтийе дагьртьбу. 36Һәр гава ә'wр жь сәр Коне Шә'дәтийе р'адьбу, һьнге зар'ед Исраел[†] т'әмамийа р'еwитийа хwәда р'едьк'әтьн,[+] 37ле һәгәр ә'wр р'анәдьбу әw р'е нәдьк'әтьн, һ'әта wе р'ожа кӧ ә'wр р'абуйа. 38Ә'wре Хӧдан р'оже ль сәр Коне Шә'дәтийе бу, шәв жи ә'wрда агьр һәбу, ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа мала Исраел, нава т'әмамийа р'еwитийа wанда.

## Q. К'АҺИНТИЙЕ

### Q. К'АҺИНТИЙЕ

Q. К'АҺИНТИЙЕ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]


Qануна К'аһинтийе


Пешготьн

Наве ве к'ьтебе Библийа ибранида жь хәбәра пешьнә жь ве тек'сте пешда те, аwа готи ‹У гази кьр›. Навкьрьна ‹Qануна К'аһинтийе›, жь wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн те, анәгори wе тек'сте һатийә һьлдане. Ве к'ьтебеда гәләк qәйдә-qанунед р'ӧһ'ани һәнә, к'ижан кӧ бона к'аред к'аһинед Исраелейә жь qәбила Леwи нә. Qәwьмандьна к'ьтебеда дьдә нишанкьрьне, чаwа думайикьрьна qануна Хwәде, к'ижан кӧ ль сәр ч'ийайе Синайе Мусар'а һатә дайине, йа кӧ к'ьтеба Дәрк'әтьнеда дәстпедьбу. Дәстпебуна к'ьтебе (с.1-10) бона борще к'аһина те готьне, кӧ чаwа әw гәрә qӧльх кьн, qӧрбана бьдьн. Мә'на qӧрбандайинейә пешьн ве йәкеда бу, wәки мәрьв бькә кӧ йәктийа хwәйә т'әви Хwәдейе хwә, бьдә к'ьфше. Р'азибуна хwә бьдә Хwәде бона п'ешк'ешед wи у пәсьна бьдә wи у ӧса жи бькә кӧ һерса Хwәде бона гӧнә у нәһәqийед wи р'анәбә. Паше (с.11-16) Исраелр'а т'әми тенә дайине, wәки бькарьбьн пироз у нә пироз, һ'әлал у нәһ'әлал жь һәв дәрхьн. Ә'мьре wанда нә т'әне гәрә qӧрбан бьһатана дайине, йан хwә паqьж хwәйкьрана, ле ӧса жи борще гәләк тьштед майинә һьндава мале, щьмә'те у малһәбунеда стуйе wанда бу. Бона wан хьлазийа к'ьтебеда (с.17-27) ньвисар ә. Qәдандьна ван борща, гәрә алик'арийа щьмә'та Исраел бькьра, кӧ әw лайиqи Хwәде бьмана, к'ижан кӧ әw жь нава һ'әму мьләтед дьне бьжарт у әw кьрә мьләте хwә. Исраел бьмбарәк-пирозикә мәзьн станд: Һ'ьзурийа Хwәдейе пироз т'әви мьләте wи бу. Нишана ве һ'ьзурийе Пирозгәһ бу, йа кӧ дьһатә щигӧһастикьрьне, аwа готи Коне Щьвинә бу. Мәрьвед кӧ жь мьләте пироз һатьбунә газикьрьне, нә кӧ т'әне гәрәке qәйдә-qанун бьqәдандана, ле ӧса жи гәрәке һьндава һәвдӧда р'аст бьн, хәме ә'рд у һ'әйwанед хwә жи бьк'ьшиньн. Һьнәк qанунед wан мьләтед Р'оһьлата Незикә бәре мина qанунед ве к'ьтебедайә ньвисар ьн. Ле Qануна К'аһинтийеда ә'сә нәһәqийед мьqабьли Хwәде тенә пешгьртьне у бь мьрьне дьһатьнә щәзакьрьне у ӧса жи нәһәqийед һьндава һәбукеда, кӧ бь щьрма дьһатьнә к'ьшандьне. Хенщи ве йәке, һ'име ван qануна дьдә щә'дандьне, кӧ һәр тьштида гәрәке Хwәде хwәш бен. Бьжарәбуна мьләте Исраел мәщале дьдә Исраел, wәки әw бьбә т'әрзе п'әргалийе у wи щур'ә жийине, к'ижан кӧ Хwәде жь һ'әму мәрьва дьхwазә. Әв йәк һәма ньшкева нибу, кӧ пәйр'а Иса Мәсиһ бәрбьр'и к'ьтеба Qануна К'аһинтийе 19:18 дьбә, дьбежә: «...һәвале хwә wәкә хwә һ'ьз кә», чаwа йәк жь һәр дӧ т'әмийед сәрәкәйә т'әмамийа qануна пироз, т'әви т'әмийа, Хwәде хwә һ'ьз кә.

### 1


Qануна qӧрбандайине

1Хӧдан[†] жь Коне Щьвине[†] гази Муса кьр у готә wи: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава йәки жь wә qӧрбанәке Хӧданр'а бьдә, бьра әw qӧрбана wә жь гар'ане бә йан жь кери[+]. 3Һәгәр qӧрбана wийә дийарийа т'әвайишәwате[†] жь гар'ане йә, бьра әw йе нер у беqӧсур бинә ль бәр дәре Коне Щьвине, кӧ ль бәр Хӧдан бе qәбулкьрьне. 4Бьра әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре дийарийа т'әвайишәwате кӧ бе qәбулкьрьне, бона к'әwандьна гӧнед wи. 5Бьра әw щанәга ль бәр Хӧдан сәржекә у кӧр'ед Һаруннә к'аһин[†] хуне һьлдьн бьр'әшиньнә ль сәр һәр алийед горигәһа[†] ль бәр дәре Коне Щьвине. 6Бьра дийарийа т'әвайишәwате п'ост кә у чити-чити һур кә. 7Һьнге кӧр'ед Һаруне к'аһин агьр дайньнә ль сәр горигәһе у qьрша бьдьнә ль сәр егьр. 8Кӧр'ед Һаруннә к'аһин бьра wан читийа, сәри у донва бьдьнә ль сәр wан qьршед агьре ль сәр горигәһе. 9Ле навдьл у ньга жи, бьра йе дийардар пе аве бьшо у к'аһин гьшки ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, чаwа дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

10Һәгәр qӧрбана wийә дийарийа т'әвайишәwате жь кери йә, аwа готи жь пез йан бьзьна йә, бьра әw йе нер у беqӧсур бьдә. 11Wи ль бәр Хӧдан алийе бакӧра горигәһе сәржекә у кӧр'ед Һаруннә к'аһин хуна wи ль сәр һәр алийед горигәһе бьр'әшиньн. 12У чити-чити һур кә, сәри у донва к'аһин дайнә ль сәр qьршед агьре ль сәр горигәһе. 13Ле навдьл у ньга жи, бьра йе дийардар пе аве бьшо у к'аһин гьшки бинә ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, чаwа дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәшә бона Хӧдан[+].

14Һәгәр qӧрбана wийә дийарийа т'әвайишәwате бона Хӧдан жь тәйрәда йә, һьнге бьра qӧрбана хwә жь фатьмока йан жи жь щущукед кәwа бьдә[+]. 15Бьра к'аһин wе бинә бәр горигәһе, сәри ле һьлqәтинә у башqә ль сәр горигәһе бьшәwьтинә у хун к'еләка горигәһеда һәр'ә. 16У qаqар'ушка[*] wе ә'дәбева дәрхә алийе р'оһьлата горигәһева бавежә к'озиданге. 17Әwе жь баскада вәжәнә, бейи жь һәв qәтандьн, бьра к'аһин ль сәр горигәһе, ль сәр даре сәр егьр бьшәwьтинә. Әва дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

### 2


Дийарийед нани

1Һәгәр йәк дийарийа нани[†] Хӧданр'а[†] бьдә, дийарийа wи бьра жь аре хас бә, р'ун сәрда кә у бьхуре[†] дайнә сәр[+]. 2Wе биньн щәм кӧр'ед Һаруннә к'аһин[†], бьра к'аһин жь wе к'ӧлмәк т'ьжи ар т'әви wи р'уни у һ'әму бьхуре һьлдә у бона биранине ль сәр горигәһе[†] бьшәwьтинә, чаwа дийарийа т'әвайишәwате[†], дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+]. 3Ле п'ара дийарийа нанийә майи, бьра Һарун у кӧр'ед wир'а бьминә. Әва п'ара жь дийарийед шәwатейә Хӧданр'а дайийә һәрә пироз ә[+].

4Һәгәр нане тәндуреда лехьсти дийарийа нани бьди, әw гәрәке жь аре хас р'унда стьрайи бок'онед бе һәвиртьр'шк бьн, йан жи гәрәке лошед бе һәвиртьр'шк р'ункьри бьн[+]. 5Ле һәгәр дийарийа тә жь нане ль сәр селе лехьсти йә, әw гәрәке жь аре хас р'унда стьрайи у бе һәвиртьр'шк бә[+]. 6Wи кәр-кәри ки, р'ун сәрда ки. Әва дийарийа нани йә.

7Һәгәр дийарийа тәйә нани т'аwеда пьжанди бә, бьра әw жь аре хас р'унда стьрайи бә. 8Жь ван тьшта дийарийа нани Хӧданр'а бьби, ль бәр к'аһин дайни у әw незики горигәһе кә. 9К'аһин бьра п'арәке бона биранине жь дийарийа нани һьлдә у ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+]. 10Ле п'ара дийарийа нанийә майи, бьра Һарун у кӧр'ед wир'а бьминә. Әва п'ара жь дийарийед шәwатейә Хӧданр'а дайийә һәрә пироз ә.

11Т'ӧ щар нава дийарийа нанийә кӧ һун Хӧданр'а бьдьн, һәвиртьр'шк т'ӧнәбә. Нә һәвиртьр'шк, нә һьнгьв чаwа дийарийа шәwате бона Хӧдан нәдьн[+]. 12Һәвиртьр'шк у һьнгьв чаwа дийарийед бәре пешьн Хӧданр'а дькарьн биньн, ле ль сәр горигәһе гәрәке нәйе шәwьтандьне бона бинхwәшийе[+]. 13Һ'әму дийарийед хwәйә нани хwе ки у хwейа[*] пәймана[†] Хwәдейе хwә жь нава дийарийед хwә кем нәки, т'әви һ'әму һ'әдийед хwә хwе жи бьди[+].

14Һәгәр дийарийа нанийә бәред дәрәмәта пешьн[†] Хӧданр'а бьди, бона дийарийа бәре пешьн жь сьмбьлед шинә фьрькандийә ль сәр егьр qәланди бьдә[+]. 15Р'ун сәрда ки у бьхуре бьди сәр. Әва дийарийа нани йә. 16К'аһин чаwа дийарийа шәwатейә бона Хӧдан, wе п'арәкә жь дийарийе, аwа готи жь qәйнокед, р'ун т'әви һ'әму бьхуре чаwа дийарийа бир анин бьшәwьтинә[+].

### 3


Дийарийа һәләqәтийе

1Һәгәр qӧрбана йәки дийарийа һәләqәтийе[†][*] йә у әw дәwара нер бә йан ме бә, әw гәрәке һ'әйwана бе qӧсур Хӧданр'а[†] бьдә[+]. 2Бьра әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре qӧрбана хwә у wе ль бәр дәре Коне Щьвине[†] сәржекә, кӧр'ед Һаруннә к'аһин[†] хуне бьр'әшиньнә ль сәр һәр алийед горигәһе[†]. 3У жь дийарийа һәләqәтийе, чаwа дийарийа шәwате Хӧданр'а ван тьшта бьдә: Бәзе сәрзьк, һ'әму бәзе навдьл, 4һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә. 5Кӧр'ед Һарун вана ль сәр горигәһе т'әви дийарийа т'әвайишәwатейә[†] ль сәр qьршед ль сәр егьр бьшәwьтиньн. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

6Ле һәгәр әw жь кәре пез qӧрбана дийарийа һәләqәтийе Хӧданр'а бьдә, әw нер йан ме бә, гәрәке беqӧсур бә. 7Һәгәр әw бәрхәке хwәр'а бькә qӧрбан, бьра әw ль бәр Хӧдан бьдә. 8Бьра әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре qӧрбана хwә у wе ль бәр Коне Щьвине сәржекә у кӧр'ед Һарун хуне ль сәр һәр алийед горигәһе бьр'әшиньн. 9У жь дийарийа һәләqәтийе чаwа дийарийа шәwате Хӧданр'а ван тьшта бьдә: Бәзе wе, даwа wе пева qарч'ькеда бьр'и, бәзе сәрзьк у һ'әму бәзе навдьл, 10һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә. 11У к'аһин вана ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, чаwа дийарийа хӧре шәwатейә бона Хӧдан[+].

12Ле һәгәр qӧрбана wи бьзьн ә, бьра бинә ль бәр Хӧдан, 13дәсте хwә дайнә ль сәр сәре wе у ль бәр Коне Щьвине wе сәржекә. Кӧр'ед Һарун хуне ль сәр һәр алийед горигәһе бьр'әшиньн. 14У әw жь wе qӧрбана хwәйә дийарийа шәwате Хӧданр'а ван тьшта бьдә: Бәзе сәрзьк, һ'әму бәзе навдьл, 15һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә. 16К'аһин вана ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, әва бьбә дийарийа хӧре шәwатейә бинхwәш. Һ'әму бәз п'ара Хӧдан ә[+]. 17Әва нава ньсьлед wәда, щи-wаред wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе, кӧ т'ӧ щар нә бәз бьхwьн, нә жи хуне›»[+].

### 4


Qӧрбанед бона гӧнед бе һ'әмде хwә кьри

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә: ‹Һәгәр кәсәк бе һ'әмде хwә гӧнә бькә у жь wан т'әмийед Хӧданә дайи шаш бә, йәки жь wан нәqәдинә,[+] 3йан һәгәр сәрәкк'аһин[†][*] гӧнә бькә, щьмә'те хwәр'а гӧнәк'ар кә, гәрәке әw бона гӧне хwәйи кьри, жь деwер щанәгаки беqӧсур, чаwа дийарийа паqьжбуне[†] бьдә Хӧдан. 4Щанәге бьра бинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†] ль бәр Хӧдан, дәсте хwә дайнә ль сәр сәре щанәге у ль бәр Хӧдан щанәге сәржекә. 5Сәрәкк'аһин бьра жь хуна щанәге һьлдә бинә Коне Щьвине, 6у әw к'аһин[†] т'ьлийа хwә хунеда кә, хуне һ'әфт щара ль бәр Хӧдан бьр'әшинә ль бәр п'әр'да пирозгәһе. 7У сәрәкк'аһин бьра жь wе хуне ль стьруйед wе горигәһа[†] бьхурейә[†] бинхwәш хә, йа кӧ Коне Щьвинеда ль бәр Хӧдан ә. Хуна щанәгейә майи жи бьр'ежә жера горигәһа т'әвайишәwатейә ль бәр дәре Коне Щьвине[+]. 8У һ'әму бәзе щанәге бона дийарийа паqьжбуне же бе дәрхьстьн: Бәзе сәрзьк, һ'әму бәзе навдьл, 9һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә, 10чаwа жь щанәге дийарийа һәләqәтийе[†] тенә дәрхьстьне. Сәрәкк'аһин вана ль сәр горигәһа т'әвайишәwате бьшәwьтинә. 11Ле ч'әрме щанәге, т'әмамийа гошт, сәр-п'и, навдьл, ә'дәбева,[+] 12аwа готи жь щанәге чь мабә, бьбә жь зоме дәр щики паqьж, щийе к'ози кӧ те р'етьне, ль сәр qьрша пе егьр бьшәwьтинә. Щийе к'ози кӧ те р'етьне бьра бе шәwьтандьне.


Qӧрбана бона гӧне т'әмамийа щьмә'те

13Ле һәгәр т'әмамийа щьвина Исраел пева бе һ'әмде хwә шаш бә у әв йәк жь щьвине вәшарти бьминә, жь wан һ'әму т'әмийед Хӧданә дайи йәки нәqәдиньн у гӧнәк'ар дәрен,[+] 14гава әw гӧне wани кьри дәре, бьра щьвин жь деwер щанәгаки бона дийарийа паqьжбуне бьдьн у биньн ль бәр Коне Щьвине. 15Р'успийед щьмә'те бьра ль бәр Хӧдан дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре щанәге у ль бәр Хӧдан щанәга бе сәржекьрьне. 16У сәрәкк'аһин жь хуна щанәге һьлдә бинә Коне Щьвине. 17Әw к'аһин т'ьлийа хwә хунеда кә ль бәр Хӧдан һ'әфт щара бьр'әшинә ль бәр п'әр'де[+]. 18У жь wе хуне стьруйед wе горигәһа ль бәр Хӧдан хә, йа кӧ дь Коне Щьвинеда йә у хуна майи жи бьр'ежә жера горигәһа т'әвайишәwатейә ль бәр дәре Коне Щьвине. 19У һ'әму бәзе wи жь wи дәрхә у ль сәр горигәһе бьшәwьтинә. 20Ви щанәгайи жи ӧса бькә, чаwа кӧ щанәгайе бона дийарийа паqьжбуне кьр, сәрәкк'аһин бона wан бьра к'әwандьне бькә у ль wан wе бе бахшандьне. 21Паше щанәге жь зоме дәрхә дәр бьшәwьтинә, чаwа щанәгайе пешьн шәwьтанд. Әва дийарийа паqьжбуне йә бона щьмә'те.


Дийарийа бона гӧне сәрwера

22Һәгәр сәрwерәк беһ'әмде хwә гӧнә бькә у жь wан һ'әму т'әмийед Хӧдан Хwәдейе хwә йәки нәqәдинә, әw гӧнәк'ар дәрте, 23гава гӧне wи wива бе ә'йанкьрьне, һьнге бона хwә бьра жь бьзьна нерики беqӧсур qӧрбан бинә. 24Әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре нери у ль бәр Хӧдан wи щийе кӧ дийарийа т'әвайишәwате[†] те сәржекьрьне сәржекә. Әва дийарийа паqьжбуне йә. 25К'аһин бьра т'ьлийа хwә хуна дийарийа паqьжбунеда кә у ль стьруйед горигәһа т'әвайишәwате хә у хуна майи жи бьр'ежә жера горигәһа т'әвайишәwате. 26Һ'әму бәзе wи, мина бәзе дийарийа һәләqәтийе ль сәр горигәһе бьра бьшәwьтинә. Бь ви аwайи к'аһин бона гӧне wи к'әwандьне бькә у wе ль wи бе бахшандьне.


Qӧрбана бона гӧне кәсәки

27Һәгәр йәки жь мьләт беһ'әмде хwә гӧнә бькә, жь wан т'әмийед Хӧдане хwә йәки нәqәдинә, әw гӧнәк'ар дәрте[+] 28у гава гӧне wи wива бе ә'йанкьрьне, бьра бона гӧне хwәйи кьри бьзьнәкә беqӧсур qӧрбан бинә. 29Әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре дийарийа паqьжбуне у дийарийа паqьжбуне wи щийе дийарийа т'әвайишәwате бе сәржекьрьне. 30К'аһин бьра т'ьлийа хwә wе хунеда кә у ль стьруйед горигәһа т'әвайишәwате хә у хуна майи жи бьр'ежә жера горигәһе. 31Һ'әму бәзе бьзьне дәрхә, чаwа бәзе дийарийа һәләqәтийе те дәрхьстьне у к'аһин wи бәзи ль бәр Хӧдан ль сәр горигәһе бона бинхwәшийе бьшәwьтинә. Бь ви аwайи к'аһин бона wи к'әwандьне бькә у ль wи wе бе бахшандьне[+].

32Ле һәгәр бәрхе бона дийарийа паqьжбуне бьдә, бьра йәкә мейә бе qӧсур бинә. 33Дәсте хwә дайнә ль сәр сәре дийарийа паqьжбуне, дь wи щийе дийарийа т'әвайишәwате те сәржекьрьне, wе дийарийа паqьжбуне сәржекә. 34К'аһин т'ьлийа хwә хуна дийарийа паqьжбунеда кә у ль стьруйед горигәһа т'әвайишәwате хә у хуна майи жи бьр'ежә жера горигәһе. 35Һ'әму бәзе wе дәрхә, чаwа бәзе бәрха дийарийа һәләqәтийе те дәрхьстьне у к'аһин wи бәзи т'әви дийарийед шәwатейә бона Хӧдан ль сәр горигәһе бьшәwьтинә. Бь ви аwайи к'аһин бона гӧне wийи кьри к'әwандьне бькә у ль wи wе бе бахшандьне.

### 5


Мәщалед бона гӧна паqьжбун

1Һәгәр йәк бе газикьрьне ль бәр диwане, әwи тьштәк бьһистьбә йан шә'дә бә у ве йәке вәшерә, һьнге әw wи гӧнәйи дькә стуйе хwә.

2Һәгәр йәк жь нәзанийа хwә тьштәки нәпаqьж к'әвә, аwа готи щәндәке р'ә'wьрәки, щәндәке һ'әйwанәки йан щәндәке шулькики нәһ'әлал к'әвә, әw хwә дьһ'әр'ьминә у сущдар дькә[+]. 3Һәгәр йәк жь нәзанийа хwә к'ьретийа мерьв к'әвә, тьштәки к'ьрет кӧ мерьв дькарә бьһ'әр'ьминә, гава әw бьзаньбә һьнге әwе сущдар бә[+]. 4Һәгәр йәк жь нәзанийа хwә, пе дәве хwә бона qәнщийе йан хьрабийе сонд бьхwә, (чаwа мәрьв пе сондед хwә тьштед п'уч' дьбежьн), гава әw бьзаньбә, һьнге жь ван йәкида әwе сущдар бә. 5Һәгәр жь ван йәка тьштәкида сущдар бә у хwә мькӧр' бе, гӧне хwә бьдә р'уйе хwә, 6бьра бона гӧне хwәйи кьри Хӧданр'а[†] жь кери бәрхәкә ме, йан жи карәкә ме бона нәһәqийа хwә чаwа дийарийа паqьжбуне[†] бинә. Бьра к'аһин[†] бона гӧне wи к'әwандьне бькә.

7Һәгәр дестда т'ӧнә, нькарә жь бәр нәһәqийа хwәва пез бинә, бьра дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа Хӧданр'а бинә, йәк бона дийарийа паqьжбуне, йәк жи бона дийарийа т'әвайишәwате[†][+]. 8Бьра әw вана бинә ль бәр к'аһин, пешийе дийарийа паqьжбуне бьдә, сәри жь стӧкӧре һьлqәтинә, ле же нәqәтинә. 9У жь хуна дийарийа паqьжбуне бьр'әшинә диwаре горигәһе[†], хуна майи жи бьра бьньqьтә жера горигәһе. Әва дийарийа паqьжбуне йә. 10Йа дьн жи анәгори qьрара дийарийа т'әвайишәwате бьдә у к'аһин бона гӧне wийи кьри к'әwандьне бькә у wе ль wи бе бахшандьне. 11Ле һәгәр дестда т'ӧнә, әw нькарә дӧ фатьмока йан дӧ щущукед кәwа жи бинә, һьнге бьра йе гӧнә кьрийә бона һ'әдийа хwә п'арәкә ефайе жь дәһа йәк[*] аре хас чаwа дийарийа паqьжбуне бинә. Нә р'ун бькә сәр нә жи бьхуре[†], чьмки әва дийарийа паqьжбуне йә[+]. 12Әw ви ари бинә щәм к'аһин, к'аһин бона биранине бь к'ӧлма хwә т'ьжи аре хас һьлдә, ль сәр горигәһе т'әви дийарийед шәwатейә бона Хӧдан бьшәwьтинә. Әва дийарийа паqьжбуне йә. 13У к'аһин бона гӧне wийи кьри к'әwандьне бькә, чь дәрәщеда жи чь кьрьбә wе ль wи бе бахшандьне. У йе майи жи мина дийарийа нани[†] к'аһинр'а бьминә»[+].


Qануна дийарийа жь бәрвадайине

14Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 15«Һәгәр йәк борще хwә нәqәдинә у бе һ'әмде хwә һьндава тьштед Хӧданә пирозда[*] гӧнә бькә, бьра жь бәр нәһәqийа хwәва жь кери бәранәки беqӧсур, wәкә wи qимәте тәйи пе шекьлед[*] зивин к'ьфшкьри, анәгори шекьлед пирозгәһе Хӧданр'а дийарийа жь бәрвадайине бинә[+]. 16Бьра щьрма wе зийана кӧ дайә тьштед пироз бьк'ьшинә, ӧса жи п'арәкә жь пенщ п'ара ль сәрда зедә кә, бьдә к'аһин. У к'аһин бьра пе wи бәране дийарийа жь бәрвадайине к'әwандьне бькә у wе ль wи бе бахшандьне[+]. 17Һәгәр йәк бе һ'әмде хwә гӧнә бькә у жь wан т'әмийед Хӧданә дайи шаш бә, йәки жь wан нәqәдинә, әw сущдар дьбә у гӧнә дькә стуйе хwә. 18Бьра әw wәкә wи qимәте тәйи к'ьфшкьри, жь кери бәранәки беqӧсур бона дийарийа жь бәрвадайине к'аһинр'а бинә, к'аһин бьра бона wе нәһәqийа wийә беһ'әмде хwә кьри к'әwандьне бькә у wе ль wи бе бахшандьне. 19Әва дийарийа жь бәрвадайине йә, бона нәһәqийа кӧ әwи ль бәр Хӧдан кьрьбу».

### 6

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Һәгәр йәк борще хwә ль бәр Хӧдан нәqәдинә бь ви аwайи хwә гӧнәк'ар кә, аwа готи анәмәте йәки инк'ар кә, йан тьште ль wи һатьбә дайине, йан тьштәк шеландьбә, йан qәлпи ль wи кәси кьрьбә,[+] 3йан тьштәки ӧндабуйи дитьбә инк'ар кә у дәрәw сонд бьхwә, жь ван һ'әмуйа йәкида гӧнә бькә, к'ижан кӧ мәрьв дькьн, 4бона гӧне кьри у сущдарийа хwә гәрәке әw тьште шеланди, qәлпийа кьри, йан әw анәмәте кӧ зәфт бьрьбу, йан әw тьште ӧндабуйи кӧ дитьбу, 5йан һәр тьшти, һьндава чьда дәрәw сонд хwарийә, гьшки ле вәгәр'инә. Бьра чарика пенща жи сәрда зедә кә бьдә wи к'ер'а дьк'әвә, ль wе р'ожа кӧ гӧне хwә нас кә[+]. 6У бьра әw бона нәһәqийа хwә жь кери бәранәки беqӧсур, wәкә wи qимәте тәйи к'ьфшкьри, дийарийа жь бәрвадайине Хӧданр'а бинә щәм к'аһин[†]. 7К'аһин бьра бона wи ль бәр Хӧдан к'әwандьне бькә, чь тьштида wи нәһәqи кьрьбә wе ль wи бе бахшандьне».


Дийарийа т'әвайишәwате

8Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 9«Ә'мьри ль Һарун у кӧр'ед wи бькә у бежә: ‹Әв ә qануна дийарийа т'әвайишәwате[†]. Т'әмамийа шәве дийарийа т'әвайишәwате бьра ль сәр агьре сәр горигәһе[†] бә һ'әта сәре сьбе у агьре горигәһе бьра т'ьме ль сәр бьшхӧлә[+]. 10К'аһин бьра чӧхе хwәйи к'ьтани бавежә ль сәр хwә у һәвалкьрасе к'ьтани жи ль хwә кә, паше wе к'озийа шәwьтийә жь дийарийа т'әвайишәwате майи, бьра жь сәр горигәһе һьлдә бькә к'еләка горигәһе[+]. 11Пәй ве йәкер'а бьра к'ьнще хwә бьгӧһезә, дәстәки майин ль хwә кә, к'озийе жь зоме дәрхә дәр бьбә щики паqьж[+]. 12Агьре ль сәр горигәһе гәрәке бьшхӧлә у венәсе, к'аһин бьра һәр сьбәһе qьрша бьдә сәр, дийарийа т'әвайишәwате у доне дийарийед һәләqәтийе ль сәр wе бьшәwьтинә. 13Агьр т'ьме гәрәке ль сәр горигәһе бьшхӧлә у венәсе.


Дийарийа нани

14Әв ә qануна дийарийа нани[†] кӧ гәрәке кӧр'ед Һарун ль бәр Хӧдан пешбәри горигәһе бьдьн[+]. 15Бьра әw к'ӧлма хwә т'ьжи аре хаси дийарийа нанида кә т'әви р'уне wе у һ'әму бьхура[†] ль сәр дийарийа нани һьлдә, ль сәр горигәһе бона биранине бьшәwьтинә. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан. 16Ле һәрч'е майи бьра Һарун у кӧр'ед wи бьхwьн. Әw гәрәке әwи бе һәвиртьр'шк ль щийе пироз һ'әwша Коне Щьвинеда[†] бьхwьн. 17Әw гәрәке пе һәвиртьр'шк нәйе пә'тьне, мьн әва жь дийарийед хwәйә шәwате п'ар да wан. Әва йа һәрә пироз ә, мина дийарийа паqьжбуне[†] у дийарийа бәрвадайине[†][+]. 18Һәр qьсьме мерини жь р'ьк'ьнйата Һарун дькарә же бьхwә. Жь дийарийед шәwатейә бона Хӧдан әва п'ара wә бә, нава р'ьк'ьнйатед wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. Һәр чь кӧ лек'әвә wе пироз бә›».[*][+]


Дийарийа р'ожа к'ьфшкьрьна к'аһин

19Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 20«Әв ә дийарийа Һарун у кӧр'ед wи, йа кӧ гәрәке әw ль р'ожа к'ьфшбуна хwәда бьдьнә Хӧдан: Жь дәһә п'ара п'арәкә ефайе аре хас бона дийарийа нанийә һәр р'ож, ниви сәре сьбе у ниви жи бәре еваре биньн. 21Ар нав р'унда стьрайи бә, ль сәр селе р'ьнд пьжанди бә, паше к'ер ки у чаwа дийарийа нани йә бинхwәш бона Хӧдан бьди[+]. 22У жь кӧр'ед Һарун, к'ижан кӧ дәwса wи к'аһин бе р'ункьрьне, әw гәрәке ве йәке бькә, әва qәйдә-qануна Хӧданә һ'әта-һ'әтайе йә. Әw т'әмам гәрәке бе шәwьтандьне[+]. 23У һәр дийарийа нанийә к'аһин дайи, гәрәке т'әмам бе шәwьтандьне, нә кӧ бе хwарьне».


Дийарийа паqьжбуне

24Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 25«Т'әви Һарун у кӧр'ед wи хәбәр дә у бежә: ‹Әв ә qануна дийарийа паqьжбуне: ль бәр Хӧдан к'идәре кӧ дийарийа т'әвайишәwате те сәржекьрьне, wе дәре жи гәрәке дийарийа паqьжбуне бе сәржекьрьне. Әва йа һәрә пироз ә[+]. 26Әw к'аһине кӧ дийарийа паqьжбуне дьдә әw бьра wе бьхwә. Әw гәрәке Щийе Пирозда бе хwарьне, һ'әwша Коне Щьвинеда. 27Һәр чь кӧ ль гоште wе к'әвә wе пироз бә[*]. Ле һәгәр хуна wе бьпәкә ль сәр к'ьнщәке, әwе ләк'е дь щийе пирозда бьшойи. 28У әw дизе кӧ әw гошт теда к'әлийайә гәрәке бе шкенандьне, ле һәгәр дәрдана сьфьрда һатийә к'әландьне, әw гәрәке бе чьр'кьрьне у пе аве бе шуштьне[+]. 29Һ'әму зар'ед к'аһинайә кӧр'ин дькарьн же бьхwьн. Әва йа һәрә пироз ә. 30Ле һәр дийарийа паqьжбуне, хуна wе биньнә Коне Щьвине Щийе Пирозда бона к'әwандьн бе кьрьне, әw т'ӧ щар нәйе хwарьне, ле ль сәр егьр әw бе шәwьтандьне›»[+].

### 7


Дийарийа жь бәрвадайине

1Әв ә qануна дийарийа бәрвадайинейә[†] һәрә пироз[+]. 2К'и дәре кӧ дийарийа т'әвайишәwате[†] те сәржекьрьне, гәрәке дийарийа бәрвадайине жи wе дәре бе сәржекьрьне у хуна wе ль сәр һәр алийе горигәһе[†] бе р'әшандьне. 3У к'аһин[†] һ'әму бәзе wе, аwа готи даwе, бәзе навдьл дийари кә, 4һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә. 5К'аһин вана ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, чаwа дийарийа шәwатейә Хӧданр'а[†]. Әва дийарийа жь бәрвадайине йә. 6Һәр зар'әкә к'аһинайи кӧр'ин дькарә жь ве бьхwә. Гәрәке щийе пирозда бьхwә, әва йа һәрә пироз ә.

7Qануна дийарийа паqьжбуне[†] у йа дийарийа бәрвадайине йәк ә, к'аһине кӧ к'әwандьне дькә бьра wир'а бьминә[+]. 8Ӧса жи к'аһинәк кӧ дийарийа йәкийә т'әвайишәwате бьдә, ч'әрме wе дийарийа т'әвайишәwатейә кӧ да, бьра wир'а бьминә. 9Һәр дийарийа нанийә[†] кӧ тәндуреда пә'ти, йан т'аwеда йан ль сәр селе пьжанди кӧ бе дайине, әw к'аһине дайир'а бьминә[+]. 10Ле һәр дийарийа нанийә р'унда стьрайи йан бе р'ун, һ'әму кӧр'ед Һарунр'а wәкә һәв бе п'арәвәкьрьне[+].


Дийарийа һәләqәтийе

11Әв ә qануна дийарийа һәләqәтийе[†], кӧ йәк Хӧданр'а бьдә:[+] 12Һәгәр бона р'азидарийе wе бьдә, һьнге бьра т'әви дийарийа р'азидарийе к'атед р'унда стьрайи бе һәвиртьр'шк у лошед бе һәвиртьр'шкә р'ункьри, к'атед жь аре хаси р'унда стьрайи бьдә[+]. 13Пештьри к'ата, бьра әw нане хwәйи һьлати жи дийари бинә, т'әви wе дийарийа хwәйә һәләqәтийе кӧ бона р'азидарийе дьдә. 14Жь wан һ'әму дийарийа, йәке гәрәке чаwа дийарийа бәрбьр'икьрьне бьдә Хӧдан. Әва п'ара wи к'аһини йә, йе кӧ хуна дийарийа һәләqәтийе дьр'әшинә. 15У гоште дийарийа һәләqәтийа р'азидарийе, һәма wе р'ожа дайида бе хwарьне, жь wе гәрәке һ'әта сьбәһе нәминә[+]. 16Ле һәгәр дийарийа wи бона соз ә, йан дийарийа р'әзәдьлийе йә, һьнге qӧрбан wе р'ожа дайида бе хwарьне, чь ма жи р'ожа дьн бе хwарьне[+]. 17Ле әw гоште qӧрбанейи кӧ ма р'ожа сьсийа, сәр агьр бе шәwьтандьне. 18Һәгәр йәк гоште дийарийа һәләqәтийе р'ожа сьсийа бьхwә, әw найе qәбулкьрьне. Әw ль бәр щәфе дайи нак'әвә, wе бьбә һ'әрами, йе же бьхwә әw гӧнә дькә стуйе хwә. 19Әw гоште кӧ тьштәки нәпаqьж к'әвә, гәрәке нәйе хwарьне, әw ль сәр агьр гәрәки бе шәwьтандьне. Һәр кәсе паqьж дькарә гоште дийарийе бьхwә, 20ле әw кәсе чахе нә паqьж ә, жь гоште дийарийа һәләqәтийа Хӧдан бьхwә, әw кәса гәрәке жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне[+]. 21У әw мәрьве кӧ тьштәки нәпаqьж к'әвә, аwа готи нәпаqьжийа мерьв, йан һ'әйwане нәпаqьж йан һәр тьште һ'әрам к'әвә у жь гоште дийарийа һәләqәтийа Хӧдан бьхwә, әw мәрьва гәрәке жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне›».


Кьрьнед нәщайиз

22Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 23«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә: ‹Т'ӧ щар бәзе га йан пез йан бьзьна нәхwьн[+]. 24Бәзе һ'әйwане һ'ьшкбуйи у бәзе дә'вәхwари, һәр тьштед дьнда дькари бьди хәбате, ле т'ӧ щар же нәхwьн[+]. 25Һәр кәсе кӧ бәзе дийарийа шәwате Хӧданр'а дайи бьхwә, әw мәрьва гәрәке жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне. 26У т'ӧ хуне һәр щи-wаред хwәда нәхwьн, нә хуна тәйрәда нә жи һ'әйwана[+]. 27Ле к'е чь хуне бьхwә, әw гәрәке жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне›».


П'ара к'аһина жь дийарийа һәләqәтийе

28Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 29«Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә: ‹Әwе кӧ дийарийа хwәйә һәләqәтийе дьдә Хӧдан, гәрәке жь wе дийарийа һәләqәтийе п'ара Хӧдан дәрхә. 30Гәрәке әw пе дәсте хwә дийарийед Хӧданә шәwате бинә, бәз сәрсингва бинә, кӧ сәрсинг ль бәр Хӧдан бе һ'әжандьне чаwа дийарийа һ'әжандьне[†]. 31К'аһин бәз ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, ле сәрсинг Һарун у кӧр'ед wир'а бьминә[+]. 32Жь дийарийед хwәйә һәләqәтийе, гәрәке пиле р'асте бьдьнә к'аһин, бона дийарийа бәрбьр'икьрьне. 33Жь кӧр'ед Һарун к'ижан кӧ хуна дийарийа һәләqәтийе у бәзе wе бьдә, пиле р'асте п'ара wи бә. 34Чьмки мьн жь дийарийед һәләqәтийа зар'ед Исраел сәрсинге дийарийа һ'әжандьне у пиле дийарийа бәрбьр'икьрьне һьлдан у данә Һаруне к'аһин у кӧр'ед wи, чаwа qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе жь зар'ед Исраел›». 35Әва п'ара Һарун у кӧр'ед wи йә, жь дийарийед Хӧданә шәwате, wе р'ожа к'ьфшбуна wанә к'аһинтийеда бона Хӧдан. 36Әв п'ара кӧ р'ожа к'ьфшбуна wанда Хӧдан ә'мьр ль зар'ед Исраел кьр бьдьнә wан, әва бона ньсьлед wан qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе йә.

37Әв ә qануна дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа нани, дийарийа паqьжбуне, дийарийа жь бәрвадайине, дийарийа qәwин-qәдимийе у дийарийа һәләqәтийе, 38йа кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийайе Синайе ә'мьр ль Муса кьр, wе р'оже гава бәр'ийа Синайеда т'әми ль зар'ед Исраел кьр, кӧ дийарийед хwә бьдьнә Хӧдан.

### 8


Qәwин-qәдимкьрьна к'аһина

1[•]Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Һарун у кӧр'ед wи, к'ьнщед wан, р'уне р'ункьрьне, щанәге дийарийа паqьжбуне[†], дӧ бәрана у сәлә нане бе һәвиртьр'шк һьлдә 3у т'әмамийа щьвине т'опи ль бәр дәре Коне Щьвине[†] кә». 4Муса ӧса кьр, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль wи кьр у щьвин ль бәр дәре Коне Щьвине щьвийа.

5Муса готә щьвине: «Ва йә әw тьште кӧ Хӧдан ә'мьр кьр кӧ бькьн». 6Муса Һарун у кӧр'ава анинә незик у әw пе аве шуштьн. 7Кьрас ль Һарун кьр, бәнпьшт да пьште, чӧх ль wи кьр, ефод[†] жорда авитә сар, qәйт'ана ефод да сәр пьште у пе qәйт'ана ефод әw шьданд. 8Паше р'әхтсинг[†] авитә сәр wи у Урим у Тумим[*] жи кьрьнә бәр р'әхтсинг[+]. 9П'ап'ах да сәре wи, бәрә'никә зер'ин аwа готи к'офийа пироз авитә нә'тька п'ап'ах, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу[+]. 10У Муса р'уне р'ункьрьне һьлда, Коне Шә'дәтийе у һәр тьштед теда р'ун кьрьн у әw пироз кьрьн,[+] 11һ'әфт щара жь wи р'уни р'әшандә сәр горигәһе[†], горигәһ у һ'әму һащәтед wе, т'әшт бьнгәһа wева р'ун кьрьн бона пирозбуна wан. 12Паше Муса әw р'уне р'ункьрьне һьлда р'етә ль сәр сәре Һарун у әw р'ун кьр, бона пирозбуна wи[+]. 13Муса кӧр'ед Һарун анин, кьрас ль wан кьрьн, бәнпьшт данә пьшта wан у к'олоз данә ль сәре wан, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу.

14У щанәге дийарийа паqьжбуне ани, Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә данинә ль сәр сәре щанәге дийарийа паqьжбуне. 15Муса әw сәржекьр, т'ьлийа хwә хунеда кьр у ль стьруйед һәр алийед горигәһе хьст, горигәһ паqьж кьр у хуна майи р'етә жера горигәһе, әw пироз кьр бона к'әwандьне ль сәр wе бькә[+]. 16У һ'әму бәзе навдьл, бәтане щәгәре, һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе wанва Муса һьлда у ль сәр горигәһе шәwьтанд[+]. 17Ле тьште жь щанәга майи: Ч'әрме wи, гошт ә'дәбева жь зоме дәр ль сәр егьр шәwьтанд, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса[+].

18Пәй ве йәкер'а Муса бәране дийарийа т'әвайишәwате[†] ани, Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә данинә ль сәр сәре бәрен. 19Муса әw сәржекьр у хуна wи р'әшандә ль сәр һәр алийед горигәһе. 20Бәран чити-чити кьр, Муса сәри, т'әви wан кәрийа бәзва шәwьтандьн, 21чахе навдьл у ньг пе аве шуштьн, Муса т'әмамийа бәрен ль сәр горигәһе шәwьтанд. Әв бу дийарийа т'әвайишәwатейә бинхwәш, дийарийа шәwате бона Хӧдан, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу[+].


Бәране qәwин-qәдимкьрьне

22Муса бәране дьн ани, бәране qәwин-qәдимкьрьне, Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә данинә ль сәр сәре бәрен. 23Муса әw сәржекьр, жь хуна wи һьлда гӧпька гӧһе Һарунә р'асте у т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте хьст, ӧса жи печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте[+]. 24Муса кӧр'ед Һарун жи анин, әw хун гӧпька гӧһе wани р'асте у печ'ийа мәзьнә дәсте wани р'асте, ӧса жи печ'ийа мәзьнә ньге wани р'асте хьст у хуна майин жи р'әшандә ль сәр һәр алийед горигәһе. 25У Муса бәзе бәрен, даw, һ'әму бәзе навдьл, бәтане щәгәре, һәр дӧ гӧр'ч'ьк бәзва, пиле р'асте һьлдан 26у жь сәла нане бе һәвиртьр'шкә ль бәр Хӧдан жи к'атәки бе һәвиртьр'шк у к'атәки р'унда стьрайи у лошәк һьлдан, данинә ль сәр бәз у пиле р'асте. 27У әв һ'әму данинә ль сәр к'әфа дәстед Һарун у кӧр'ед wи, әw чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] ль бәр Хӧдан һ'әжандьн. 28У Муса әв жь дәстед wан гьрт, т'әви дийарийа т'әвайишәwатейә ль сәр горигәһе шәwьтанд. Әва дийарийа qәwин-qәдимкьрьне йә бинхwәш ә, дийарийа шәwате бона Хӧдан. 29Муса сәрсинг һьлда у ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне һ'әжанд. Әва п'ара Муса к'әт, жь wи бәрене дийарийа qәwин-qәдимкьрьне, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу. 30Паше Муса жь р'уне р'ункьрьне у жь хуна сәр горигәһе һьлда р'әшандә ль сәр Һарун у к'ьнщед wи у ль сәр кӧр'ед wи у к'ьнщед wан. Бь ви аwайи Һарун к'ьнщава у кӧр' к'ьнщед wанва пироз кьрьн.

31Муса готә Һарун у кӧр'ед wи: «Гошт ль бәр дәре Коне Щьвине бьк'әлиньн у ль wьр пе нане жь сәла дийарийа qәwин-qәдимкьрьне бьхwьн, чаwа ль мьн һатә ә'мьркьрьн у готьн кӧ т'әне гәрәке Һарун у кӧр'ава бьхwьн. 32У әw гошт у нане бәрмайи ль сәр егьр бьшәwьтиньн. 33Һ'әфт р'ожа жь дәре Коне Щьвине дәрнәк'әвьн, һ'әта кӧ р'ожед qәwин-qәдимкьрьна wә т'әмам нәбьн, чьмки qәwин-qәдимкьрьна wәйе һ'әфт р'ожа бьк'ьшинә. 34Хӧдан ә'мьр кьр аһа бькьн, чаwа кӧ иро бона к'әwандьна wә һатә дәрбазкьрьне. 35Аwа һ'әфт р'ожа, шәв у р'ож гәрәке һун ль бәр дәре Коне Щьвине р'унен у нобәдарийа Хӧдан бькьн кӧ һун нәмьрьн, чьмки аһа ль мьн һатийә ә'мьркьрьне». 36Һарун у кӧр'ава һәр тьшт ӧса кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан бь дәсте Муса ә'мьр кьрьбу.

### 9


Дийарийед ә'wльнә Һарун у кӧр'ава

1Р'ожа һ'әйшта Муса гази Һарун кӧр'ава у р'успийед Исраел[†] кьр, 2готә Һарун: «Хwәр'а жь гар'ане бона дийарийа паqьжбуне[†] тә'нәки беqӧсур һьлдә у бәранәки беqӧсур жи бона дийарийа т'әвайишәwате[†] у ван бинә ль бәр Хӧдан[†]. 3Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә: ‹Нерики жь бьзьна бона дийарийа паqьжбуне һьлдьн, тә'нә у бәрхе йәксалийә беqӧсур жи бона дийарийа т'әвайишәwате, 4ӧса жи щанәга у бәранәк жи чаwа дийарийа һәләqәтийе[†] ль бәр Хӧдан бе дайине у дийарийа нанийә[†] р'унда стьрайи, чьмки иро Хӧдане wәва хӧйа бә›». 5Әw тьште кӧ Муса ә'мьр ль wан кьр, һьлдан анинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†] у т'әмамийа щьвине һат ль бәр Хӧдан сәкьни. 6Муса гот: «Ва чь кӧ Хӧдан ә'мьр кьр кӧ бькьн wәки р'умәта Хӧдан wәва хӧйа бә». 7Муса готә Һарун: «Незики горигәһе[†] бә у дийарийа хwәйә паqьжбуне у дийарийа хwәйә т'әвайишәwате бьдә, бона хwә у щьмә'те к'әwандьне бькә, дийарийед жь щьмә'те бьдә у бона wан к'әwандьне бькә, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр кьр».

8Һьнге Һарун незики горигәһе бу у тә'не бона дийарийа паqьжбуна хwә сәржекьр. 9Кӧр'ед Һарун хун незики wи кьрьн, әwи т'ьлийа хwә хунеда кьр у ль стьруйед горигәһе хьстьн, хуна майи жи р'етә жера горигәһе. 10Ле бәз, гӧр'ч'ьк у бәтане щәгәра дийарийа паqьжбуне ль сәр горигәһе шәwьтанд, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу, 11гошт у ч'әрм жи жь зоме дәр ль сәр егьр Һарун шәwьтанд[+]. 12Дийарийа т'әвайишәwате сәржекьр, кӧр'ед Һарун хун анин данә wи, Һарун әw р'әшандә ль сәр һәр алийед горигәһе. 13Дийарийа т'әвайишәwат кәр-кәри кьри сәрива анин данә wи у әwи ль сәр горигәһе шәwьтанд. 14У әwи навдьл ньгава шуштьн у т'әви дийарийа т'әвайишәwате ль сәр горигәһе шәwьтандьн.

15Паше qӧрбана щьмә'те да, жь щьмә'те нерик бона дийарийа паqьжбуне һьлда сәржекьр мина йа пешьн дийарийа паqьжбуне да. 16Дийарийа т'әвайишәwате ани, әw анәгори qьраре да. 17Дийарийа нани ани, к'ӧлма хwә т'ьжи кьр у ль сәр горигәһе шәwьтанд, хенщи дийарийа т'әвайишәwатейә сәре сьбәһе. 18У бона щьмә'те щанәга у бәране дийарийа һәләqәтийе сәржекьр, кӧр'ед Һарун хун анин данә wи, әwи р'әшандә ль сәр һәр алийед горигәһе. 19Ӧса жи бәзе щанәге у бәрен, даw, бәзе навдьл, һәр дӧ гӧр'ч'ьк бәзва у бәтане щәгәре анин, 20әw бәз данинә ль сәр сәрсинг у Һарун бәз ль сәр горигәһе шәwьтанд. 21Паше Һарун сәрсинг у пиле р'асте һьлда чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] ль бәр Хӧдан һ'әжанд, чаwа кӧ Муса ә'мьр кьрьбу.

22Һарун дәстед хwә бьльнд кьрьн бәрбьр'и щьмә'те бу, дӧа ль wан кьр. Пәй дийарийа паqьжбуне, дийарийа т'әвайишәwате у дийарийа һәләqәтийер'а пәйа бу. 23Муса у Һарун к'әтьнә Коне Щьвине у жь wьр дәрк'әтьн дӧа ль щьмә'те кьрьн. Р'умәта Хӧдан т'әмамийа щьмә'тева хӧйа бу[+]. 24Һьнге жь Хӧдан агьр дәрк'әт, дийарийа т'әвайишәwате у бәзе ль сәр горигәһе шәwьтанд, щьмә'те кӧ әв йәк дит шабуна кьрә qар'ин у дәвәр'уйа к'әтьн.

### 10


Гӧне Надаб у Абиһу

1Кӧр'ед Һарун, Надаб у Абиһу һәр йәки агьрданга хwә һьлда, агьр кьрьне, бьхур[†] кьрьнә сәр у ль бәр Хӧдан[†] шаш агьр дан, кӧ әв нә ль гора qьрара Хӧдан бу[+]. 2У жь Хӧдан агьр дәрк'әт, wан хьст у әw ль бәр Хӧдан мьрьн[+]. 3Wи чахи Муса готә Һарун: «Ай бона чь Хӧдан хәбәрда у гот:

‹Әзе нава йед незики мьн дьбьн пироз бьм
у ль бәр т'әмамийа щьмә'те бемә пәсьндайине›».

Һарун хwә кәр' кьр[+].

4Һьнге Муса гази Мишаел у Әлсафане кӧр'ед Узиеле апе Һарун кьрьн у готә wан: «Һәр'ьн бьрайед хwә жь бәр пирозгәһе һьлдьн бьбьн жь зоме дәрхьн»[+]. 5Әw чун, чаwа кӧ Муса готьбу әwана кьрасед wанва жь зоме дәрхьстьн. 6Муса готә Һарун у кӧр'ед wи Елазар у Ит'амар: «П'ор'е сәре хwә сәр хwәда нәйньн у к'ьнще хwә нәqәлешьн, wәки нәмьрьн у хәзәба Хӧдан нәйе сәре т'әмамийа щьвине. Ле бьра бьрайед wә, ӧса жи т'әмамийа мала Исраел[†] ль сәр wан бьгьрин, к'ижан кӧ Хӧдан шәwьтандьн[+]. 7Һун жь дәре Коне Щьвине[†] дәрнәк'әвьн кӧ нәмьрьн, чьмки р'уне Хӧдани р'ункьрьне ль сәр wә йә». Wана жи анәгори готьна Муса кьр[+].


Qануна бона к'аһина һьндава шәраб-араqеда

8Хӧдан Һарунр'а хәбәрда у гот: 9«Гава тӧ йан кӧр'ед тә бьк'әвьнә Коне Щьвине, шәраб-араqе вәнәхwьн кӧ нәмьрьн. Нава ньсьлед wәда әв йәк qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә, 10wәки фьрqийа пироз у нәпироз йан паqьж у нәпаqьж жь һәв дәрхьн[+] 11у wан һ'әму qәйдә-qануна ль зар'ед Исраел һин кьн, к'ижанед кӧ Хӧдан бь дәсте Муса ә'мьр ль wан кьрийә».


Qануна бона хwарьна к'аһина

12Муса готә Һарун у кӧр'ед wийә майи, Елазар у Ит'амар: «Жь дийарийед шәwатейә Хӧданр'а дайи, дийарийа нани[†] һьлдьн у һьнда горигәһе[†] бе һәвиртьр'шк бьхwьн. Чьмки әва йа һәрә пироз ә. 13Әwи ль щийе пироз бьхwьн, әва п'ара тә у п'ара кӧр'ед тә йә, жь дийарийед шәwатейә Хӧданр'а дайи, чьмки мьнр'а аһа һатийә ә'мьр кьрьне[+]. 14Сәрсинге дийарийа һ'әжандьне[†] у пиле дийарийа бәрбьр'икьрьне тӧ щики ль паqьж т'әви кӧр' у qизед хwә бьхwә. Чьмки әвана жь qӧрбанед дийарийед һәләqәтийе нә, алийе зар'ед Исраелда дайи, әw п'ара тә у кӧр'ед тә нә. 15Пиле дийарийа бәрбьр'икьрьне у сәрсинге дийарийа һ'әжандьне т'әви бәзе дийарийа шәwате бьра биньн ль бәр Хӧдан бьһ'әжиньн, чаwа дийарийа һ'әжандьне. У бьра әва бь qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе п'ара тә у кӧр'ед тә бә, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр кьр».

16У Муса нерийе дийарийа паqьжбуне[†] гәр'ийа, ле әw иди шәwьтанди бу, әwи һьнге һерса хwә ль кӧр'ед Һарунә майи Елазар у Ит'амар р'акьр у готә wан:[+] 17«Wә чьма дийарийа паqьжбуне ль щийе пирозда нәхwарийә? Нә әва йа һәрә пироз ә? Wәр'а һатийә дайине кӧ гӧнә жь сәр щьвине бьдьнә һьлдане у ль бәр Хӧдан к'әwандьне бона wан бькьн. 18Аwа хуна wе нәк'әтийә пирозгәһе, кӧ wә гәрәке әw qӧрбан ль щийе пирозда бьхwара, чаwа мьн ә'мьр ль wә кьрьбу»[+]. 19Һьнге Һарун ль Муса вәгәр'анд у готе: «Аwа иро wана дийарийа паqьжбуна хwә у дийарийа т'әвайишәwата хwә ль бәр Хӧдан дан, әв йәк кӧ һатә сәре мьн, һәгәр иро мьн дийарийа паqьжбуне бьхwара, гәло wе ль Хӧдан хwәш бьһата?» 20Муса әв йәк бьһист у ль wи хwәш һат.

### 11


Һ'әйwанед һ'әлал у нә һ'әлал

1[•]Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у готә wан: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәрдьн у бежьнә wан: ‹Ванә әw һ'әму һ'әйwанед ль сәр ә'рде жь к'ижана һун дькарьн бьхwьн,[+] 3һәр һ'әйwане дӧсьми у сьмвәкьри кӧ дьк'айен бьхwьн. 4Ле жь йед дьк'айен йан йед сьмвәкьри, гәрәке вана нәхwьн, дәвә, р'аст ә дьк'айе, ле нә сьмвәкьри йә, әw бона wә нә һ'әлал бә. 5Qотьк[†] р'аст ә дьк'айе ле нә сьмвәкьри йә, әw бона wә нә һ'әлал бә. 6К'еврушк р'аст ә дьк'айе ле нә сьмвәкьри йә, әw бона wә нә һ'әлал бә. 7Бәраз р'аст ә сьмqәльши у сьмвәкьри йә, ле кӧ нак'айе әw бона wә нә һ'әлал бә. 8Гоште wан нәхwьн, щәндәкед wан нәк'әвьн, әw бона wә нә һ'әлал бьн.

9Жь һ'әму һ'әйwанед нава авада, аwа готи һ'әму һ'әйwанед нава бә'ра у ч'әмада кӧ хwәйимьл у хwәйипач' ьн бьхwьн. 10Ле әw һ'әмуйед кӧ бә'ра у ч'әмада йә бе мьл у бе пач'ә жь һәр һ'әйwанед авада дьшулькә әw бона wә һ'әрам бьн. 11Әwана бона wә һ'әрам бьн, гоште wан нәхwьн у жь щәндәкед wан зьвер бьн. 12Һ'әму һ'әйwанед кӧ аведа нә бе мьл у бе пач' бона wә һ'әрам бьн.

13Жь нава тәйрәда жи жь ван зьвер бьн у нәхwьн, әw һ'әрам ьн: Тәйр, тәйре бази, тәйре бә'ре, 14qуш у баwике һәр щур'ед wанва, 15һәр qар'qар' щур'ед wанва, 16дәвәqуш, буме шәве, мә'сигьр у qәрqә һәр щур'ед wанва, 17кӧнде кори бьч'ук, qазе мә'сийа, кӧнде кори мәзьн, 18кӧнде кори сьпи, пеликан, qьрqе Мьсьре[†], 19ләгләге, qӧльнг щур'ед wанва, пупу, бач'әрмок.

20Һәр меш-моред хwәйип'әр'ә кӧ ль сәр чар ньга дьчьн, бона wә һ'әрам бьн. 21Ле ван һ'әму меш-моред хwәйи п'әр'ә кӧ ль сәр чар ньга дьчьн бьхwьн, к'ижан кӧ феза чокада һет һәнә бона банздана ль сәр ә'рде. 22Жь ван һун дькарьн бьхwьн: Кӧли һәр щур'ед wанва, һәспе гиһе һәр щур'ед wанва, ч'ьр'ик һәр щур'ед wанва, сийаре буке һәр щур'ед wанва[+]. 23Ле меш-моред хwәйип'әр'ә майинә чарньги, бона wә һ'әрам бьн.

24Пе wан һуне бьһ'әр'ьмьн, һәр кәсе кӧ ль щәндәкед wан к'әвә, һ'әта еваре нә паqьж бә. 25Һәр кәсе кӧ жь wан щәндәкәки һьлдә бьра к'ьнще хwә бьшо у һ'әта еваре нә паqьж бә[+]. 26Һәр һ'әйwанед сьмвәкьри ле нә сьмqәльшинә у нак'айен әw бона wә һ'әрам бьн, һәр кәсе кӧ ль wан к'әвә нә паqьж бә. 27Һәр һ'әйwанед чарньгийә кӧ ль сәр ләпе хwә дьгәр'ьн әw бона wә һ'әрам бьн, һәр кәсе кӧ ль щәндәкед wан к'әвә, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 28Һәр кәсе кӧ щәндәкед wан һьлдә, бьра к'ьнще хwә бьшо у һ'әта еваре нә паqьж бә. Әw бона wә һ'әрам ьн.

29Әв ьн әw һ'әйwанед кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн, к'ижанед кӧ бона wә һ'әрам бьн: Мьшке кор, мьшк, мә'рәгиск һәр щур'ед wанва, 30мә'рәгиске ләпьки, тимсаһ, макәмә'р, qумqумок, мә'рәгиске р'әнг-р'әнги. 31Әв ьн бона wә һ'әрам, жь wан һ'әму шулькийа, һәр кәсе кӧ щәндәкед wанә кӧшти к'әвә, һ'әта еваре нә паqьж бә. 32Кӧштики жь wан ль сәр чь тьштида кӧ бьк'әвә, һәгәр тьштәки дарин бә, йан к'ьнщ бә, йан ч'әрм, йан т'ер', йан тьштәки кӧ бона шьхӧл бьк'ар тиньн дьһ'әр'ьминә, wан бькьнә аве, һ'әта еваре нә паqьж бә, пәй ве йәкер'а паqьж бә[+]. 33Һәгәр жь ван р'ә'wьра йәк бьк'әвә нава дәрданәкә ахин, чь тьшт кӧ wеда бә әw һ'әрам дьбә у әwе дәрдане бьшкеньн[+]. 34Һәр тьште хwарьнейә кӧ ава жь ве дәрдане бьпәкә wе, әwе бьһ'әр'ьмә у ӧса жи һәр тьштед вәхwарьнейә кӧ пе ве дәрдане вәхwьн дьһ'әр'ьмә. 35Һәр тьштед кӧ бәрәт'е ван р'ә'wьра лек'әвьн wе бьһ'әр'ьмьн, һәгәр тәндур бә йан бәхир бә гәрәке бе һьлшандьне, әвана һ'әр'ьминә у бона wә әвана нә паqьж бьн. 36Т'әне кани у һ'әwзе аве паqьж дьминьн, ле йе кӧ щәндәке wан к'әвә әw дьһ'әр'ьмә. 37Һәгәр бәрәт'е wан бьк'әвә ль сәр т'охьмәки чандьне, әw паqьж ә. 38Ле гава ав к'әтьбә ль сәр т'охьм у бәрат'әки жь wан р'ә'wьра сәрда бьк'әвә, әw бона wә һ'әрам бә.

39Ле һәгәр һ'әйwанәки кӧ те хwарьне һ'ьшк бә, әwе кӧ ль щәндәке wи к'әвә, һ'әта еваре нә паqьж бә[+]. 40Әwе кӧ жь wи щәндәки бьхwә, гәрәке к'ьнщед хwә бьшо у һ'әта еваре нә паqьж бә, ӧса жи әwе кӧ щәндәк һьлдә гәрәке к'ьнщед хwә бьшо, һ'әта еваре нә паqьж бә.

41Жь һәр шулькийе кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн зьвер бьн, wан гәрәке нәхwьн. 42Һ'әму шулькийед ль сәр ә'рдейә кӧ дьшулькьн, йед ль сәр зьк дьчьн, йан йед сәр чар ньга, йан йед пьр'ньг нәхwьн, чьмки әwә һ'әрам ьн. 43Һун жь шулькийед ль сәр ә'рде зьвер бьн, пе wан хwә нәһ'әр'ьминьн кӧ р'уйе wанда һун нәһ'әр'ьмьн. 44Чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, аwа нәфса хwә пироз кьн у пироз бьн, чьмки әзи пироз ьм, нәфса хwә пе т'ӧ шулькийе ль сәр ә'рде дьльпьтә нәһ'әр'ьминьн[+]. 45Чьмки әз Хӧдан ьм, кӧ мьн һун жь ә'рде Мьсьре һәвраз анин, кӧ әз бьбьмә Хwәдейе wә. Аwа пироз бьн, чьмки әзи пироз ьм.

46Әв ә qануна һьндава һ'әйwен, тәйрәда, һ'әму һ'әйwанед аведа дьһ'әжьн у һ'әму һ'әйwанед кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн, 47wәки фьрqийе бькьнә нава һ'әлал у нәһ'әлал у нава һ'әйwане кӧ те хwарьне у һ'әйwане кӧ найе хwарьне›»[+].

### 12


Qануна паqьжайа к'ӧлфәте пәй зар'анинер'а

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у готе: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Һәгәр к'ӧлфәт пе бьминә кӧр'әки бинә, һьнге әw һ'әфт р'ожа нәпаqьж бә, wәкә wан р'ожед кӧ әw ә'дәте нәхwәшийа к'ӧлфәтеда йә, әw нәпаqьж бә[+]. 3У р'ожа һ'әйшта кӧр'ьк бе сьнәткьрьне[+]. 4К'ӧлфәт жи гәрәке си у се р'ожа хwә хwәйи кә, һ'әта жь хуна хwә паqьж бә, т'ӧ щар тьштәки пироз нәк'әвә, нә жи бьк'әвә пирозгәһе, һ'әта р'ожед паqьжбуна wе хьтьм бьн[+]. 5Ле һәгәр qизәке бинә, дӧ һ'әфтийа нәпаqьж бә wәкә ә'дәте нәхwәшийа хwә, шест шәш р'ожа хwә хwәйи кә һ'әта жь хуна хwә паqьж бә. 6У гава әw р'ожед паqьжбуна бона кӧр' йан qиз анине хьтьм бьн, һьнге бьра әw бәрхәкә йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате[†] бинә у щущукәкә кәwе йан фатьмокәке жи бона дийарийа паqьжбуне[†] бинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†] щәм к'аһин[†]. 7У к'аһин ван бинә ль бәр Хӧдан, к'әwандьне бона wе бькә у әw жь канийа хуне паqьж бә. Әв ә qануна бона к'ӧлфәта кӧр' йан qиз анине. 8Ле һәгәр дәсте wеда т'ӧнә кӧ бәрхе бинә, һьнге бьра дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа бинә, йәке бона дийарийа т'әвайишәwате, йәке жи бона дийарийа паqьжбуне у к'аһин бона wе к'әwандьне бькә у әw паqьж бә›»[+].

### 13


Qануна к'ьфшбуна нәхwәшийа к'отибун у гӧр'ибуне

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 2«Һәгәр ч'әрме бәдәна мәрьвәки бьдә ль бәр гьлейа, йан гьр'а, йан р'ишийа у ль ч'әрме бәдәне бьбә мина п'ьзька к'оти[†][*], һьнге гәрәке wи бьбьнә щәм Һаруне к'аһин[†] йан к'аһинәки жь кӧр'ед wи. 3К'аһин бьра дина хwә бьдә п'ьзька ч'әрме бәдәна wи, һәгәр р'әнге пьр'ч'а ль сәр п'ьзьке сьпи дькә у п'ьзька ч'әрме бәдәне к'ур хӧйа дькә, әва п'ьзька к'оти йә, к'аһин ве йәке бьбинә у wи мәрьви нәпаqьж ә'лам кә[+]. 4Ле һәгәр р'ишийе ч'әрме бәдәна wи сьпи йә, ле ч'әрмда к'ур нәчуйә у пьр'ч' жи сьпи нәбуйә, һьнге бьра к'аһин һ'әфт р'ожа йе хwәйип'ьзьк башqә кә. 5У р'ожа һ'әфта к'аһин бьра дина хwә бьдә wи, һәгәр п'ьзьк мина хwә майә у ль сәр ч'әрм бәла нәбуйә, һьнге к'аһин бьра щара дӧда жи wи башqә кә. 6У р'ожа һ'әфта к'аһин бьра диса ле бьньһер'ә, һәгәр п'ьзьк к'әwйа йә у ль ч'әрм бәла нәбуйә, бьра к'аһин wи паqьж ә'лам кә, әва гьр' ә. Бьра әw мәрьв к'ьнще хwә бьшо у wе паqьж бә[+]. 7Ле һәгәр бона паqьжбуне хwә нишани к'аһин кә у паше гьр' ль ч'әрм бәла бә, гәрәке әw диса хwә нишани к'аһин кә. 8К'аһин дина хwә бьде wәки гьр' ль ч'әрм бәла буйә, һьнге к'аһин диса wи нәпаqьж ә'лам кә, әw п'ьзька к'оти йә.

9Һәгәр ль сәр йәки п'ьзька к'оти һәбә, гәрәке wи бьбьнә щәм к'аһин. 10Бьра к'аһин дина хwә бьде, һәгәр гьлейа сәр ч'әрм сьпи йә у пьр'ч'а сәр жи сьпи буйә, гьледа жи гоште сахләм һәйә, 11әва к'отибуна кәвьн ә ль сәр ч'әрме бәдана wи майә, бьра к'аһин wи нәпаqьж ә'лам кә у wи башqә кә, чьмки әw нәпаqьж ә. 12У һәгәр к'отибун ль ч'әрм бәла буйә у т'әмамийа ч'әрме нәхwәш жь сери һ'әта ньга, аwа готи ль wан щийед кӧ ч'ә'ве к'аһин дьбинә к'отибуне һьлда йә, 13к'аһин гава бьбинә wәки к'отибуне тәмамийа бәдәна wи гьртийә, һьнге әw йе нәхwәш паqьж ә'лам кә, чьмки т'әмамийа хwәва сьпи буйә, әw паqьж ә. 14Ле гава сәр бәдәна wи гоште сахләм к'ьфш бә, әw нәпаqьж бә. 15К'аһин гоште сахләм кӧ бьбинә wи мәрьви нәпаqьж ә'лам кә. Гоште сахләм нәпаqьж ә, әw к'отибун ә. 16Ле һәгәр гоште сахләм диса бе гӧһар'тьне сьпи бә, һьнге әw мәрьв гәрәке бе щәм к'аһин. 17У к'аһин бьра дина хwә бьдә wи, һәгәр п'ьзька wи сьпи буйә, һьнге к'аһин бьра әwи хwәйип'ьзьк паqьж ә'лам кә, әw паqьж ә.

18Һәгәр сәр ч'әрме йәки бьдә дәр у п'ак бә, 19пәйр'а дәwса дәрбуне гьлейа сьпи, йан р'ишийа сорә-сьпи бьминә, гәрәке әw хwә нишани к'аһин кә. 20К'аһин кӧ дина хwә бьде, wәки р'иши ч'әрмда к'ур чуйә у пьр'ч'а сәр жи сьпи буйә, к'аһин wи нәпаqьж ә'лам кә. Әва п'ьзька к'оти йә жь дәрбуне бәла буйә. 21Ле һәгәр к'аһин дина хwә бьде wәки пьр'ч'а сәр нә сьпи йә у ч'әрмда жи к'ур нәчуйә ле qарийа йә, һьнге к'аһин бьра wи һ'әфт р'ожа башqә кә. 22У һәгәр әw р'иши ль ч'әрм бәла бә, һьнге бьра к'аһин нәпаqьжийа wи ә'лам кә, әва п'ьзька к'оти йә. 23Ле һәгәр р'иши щийе хwәда бьминә у бәла нәбә, әва дәхмә йә дайә дәр, к'аһин бьра wи паqьж ә'лам кә.

24Йан һәгәр ч'әрме бәдәна йәки бьшәwьтә у дәwса дәхма шәwате р'ишийа сорә-сьпи йан хӧр'у сьпи ле бьдә дәр, 25к'аһин бьра дина хwә бьде, һәгәр пьр'ч'а ль сәр р'ишийе р'әнге хwә гӧһастийә сьпи буйә у ч'әрмда жи к'ур чуйә, әва иди к'отибун ә жь шәwате пешда һатьйә. Бьра к'аһин wи нәпаqьж ә'лам кә, әва п'ьзька к'оти йә. 26Ле һәгәр к'аһин дина хwә бьде, wәки пьр'ч'а ль сәр р'ишийе сьпи нәбуйә у ч'әрмда к'ур нәчуйә, ле һьнәки qарийа йә, һьнге к'аһин wи һ'әфт р'ожа башqә кә. 27Р'ожа һ'әфта к'аһин дина хwә бьде, һәгәр әwа ль ч'әрм бәла буйә, һьнге к'аһин wи нәпаqьж ә'лам кә, әва п'ьзька к'оти йә. 28Ле һәгәр р'иши дь щийе хwәда майә у ль ч'әрм бәла нәбуйә, һьнәки qарийа йә, әва гьлейа шәwате йә. К'аһин бьра wи паqьж ә'лам кә, чьмки әва һәwа шәwате йә.

29Һәгәр п'ьзьк ль сәри йан чәна мерәки йан жьнәкеда дәре, 30бьра к'аһин дина хwә бьдә wе п'ьзьке, һәгәр әwа ч'әрмда к'ур к'ьфш дьбә у пьр'ч'а сәр жи зьрав у зәр ә, һьнге бьра к'аһин wан нәпаqьж ә'лам кә. Әва гәwрька к'отийе йә ль сери йан чәне дайә дәр. 31Ле һәгәр к'аһин дина хwә бьдә п'ьзька гәwрьке wәки әw ч'әрмда к'ур нәчуйә, ле пьр'ч'а р'әш жи ль сәр т'ӧнә, һьнге к'аһин бьра әwи кӧ п'ьзька гәwрьке ле дәрк'әтийә һ'әфт р'ожа башqә кә. 32Р'ожа һ'әфта бьра к'аһин дина хwә бьдә гәwрьке, һәгәр гәwрьк бәла нәбуйә у пьр'ч'а зәр сәр т'ӧнә, гәwрьк жи ч'әрмда к'ур нәчуйә, 33һьнге бьра әw мәрьва пьр'ч'а дора гәwрьке кӧр' кә, ле йа ль сәр гәwрьке кӧр' нәкә у к'аһин щара дӧда әви мәрьви һ'әфт р'ожа башqә кә. 34Р'ожа һ'әфта к'аһин дина хwә бьдә гәwрьке, һәгәр гәwрьк ль ч'әрм бәла нәбуйә у ч'әрмда жи к'ур нәчуйә, һьнге к'аһин бьра паqьжийа wи ә'лам кә, әw жи к'ьнщед хwә бьшо у паqьж бә[+]. 35Ле һәгәр пәй паqьжбунер'а гәwрьк ль ч'әрме wи бәла бә, 36бьра к'аһин дина хwә бьде, һәгәр гәwрьк ль ч'әрм бәла буйә, һьнге к'аһин бьра иди пьр'ч'а зәр нәгәр'ә, әw нә паqьж ә. 37Ле бәле һәгәр гәwрьк мина хwә майә у пьр'ч'а р'әш ле дәрк'әтийә, кӧ ӧса йә гәwрьк qәнщ буйә, әw паqьж ә, к'аһин wи паqьж ә'лам кә.

38Ле һәгәр ль сәр ч'әрме мерәки йан жьнәке р'иши, аwа готи р'ишийед сьпи ле п'әйдә бьн, 39һьнге к'аһин бьра ле бьньһер'ә, һәгәр р'ишийед ль сәр ч'әрме бәдәна wан сьпич'олки нә, әw гьр' ә ль ч'әрм бәла буйә, әw паqьж ә.

40Һәгәр п'ор'е сәре йәки бьwарә, әва wарандьн ә, әw паqьж ә. 41Ле һәгәр п'ор'е сәре wи нә'тькеда бьwарә әва к'әчәлбун ә, әw паqьж ә. 42Ле һәгәр щийе wарйайи йан к'әчәл п'ьзькәкә п'исә сорә-сьпи һәбә, әва п'ьзька к'оти йә, щийе wарийайи йан к'әчәлда дайә дәр. 43Һьнге к'аһин бьра дина хwә бьде һәгәр п'ьзька щийе wарийайи у к'әчәлда һьнәки сор-сьпи йә у мина wе п'ьзька к'оти йә ль сәр ч'әрме бәдәне хӧйа дькә, 44әва мәрьва п'ьзька к'оти йә, нәпаqьж ә, к'аһин ә'сә нәпаqьжийа wи ә'лам кә, п'ьзька п'ис ль сәре wи дәрк'әтийә.

45Әwи хwәйип'ьзька к'оти гәрәке к'ьнщед wи п'ьзьни бьн, п'ор'е сери сәрда һати у дәве wи ньхамти бә: ‹Нә паqьж ьм! Нә паqьж ьм!› бькә гази. 46Һ'әта кӧ п'ьзьк сәр wи һәбә әw нәпаqьж бе һ'әсабе. Әw нә паqьж ә, әw т'әне гәрәке бьминә у щийе майина wи жь зоме дәр бә[+].


Qануна бона к'әфькийе

47Һәгәр к'әфьк ль сәр к'ьнщәке к'ьфш бә, ль сәр к'ьнща һьри йан к'ьнща к'ьтан, 48п'арч'ә йан тьштәки һунанди жь һьрийе йан к'ьтан чекьри, йан ль сәр ч'әрм, йан жи ль сәр тьштәки пе ч'әрм чекьри бә, 49йан һәгәр ләк'ә ль сәр к'ьнщ йан ч'әрм, йан ль сәр п'арч'ә йан ль сәр тьштәки һунанди, йан жи ль сәр тьштәки жь ч'әрм к'әск йан сор лехә, әва к'әфькибун ә, гәрәке нишани к'аһин кьн. 50К'аһин бьра дина хwә бьдә ләк'е у wи тьшти к'ижан кӧ жь к'әфькийе ләwьт'ийә һ'әфт р'ожа башqә кә. 51У р'ожа һ'әфта к'аһин бьра дина хwә бьдә wи тьште ләwьт'и, һәгәр ләк'ә ль wи к'ьнщи бәла буйә, һәгәр п'арч'ә бә, йан тьштәки һунанди, йан ч'әрм, йан жи тьштәки кӧ бь ч'әрм чекьри бә, кӧ ӧса йә әва к'әфькибуна жь һәвһьлдане йә, әв нәпаqьж ьн. 52Әw гәрәке wи к'ьнщи, йан п'арч'ә, йан тьштәки һунанди жь һьрийе йан к'ьтан чекьри, йан тьштәки кӧ жь ч'әрм чекьри бә, ль сәр к'ижани әва ләк'а һәбә бьшәwьтинә, чьмки әва к'әфькайа жь һәвһьлдане йә, гәрәке әw сәр агьр бе шәwьтандьне. 53Ле һәгәр к'аһин дина хwә бьде wәки к'әфьк ль wи к'ьнщи, йан п'арч'ә йан тьштәки һунанди, йан ль тьштәки бь ч'әрм чекьри бәла нәбуйә, 54һьнге к'аһин бьра ә'мьр кә, кӧ wи тьште ләwьт'и бьшон у һ'әфт р'ожа диса wи башqә хwәй кә. 55Гава к'аһин пәй шуштьна wи тьштир'а дина хwә бьде, һәгәр к'әфьке р'әнге хwә нәгӧһастийә у әw к'әфьк бәла жи нәбуйә, әw диса нәпаqьж ә, wи тьшти сәр егьр бьшәwьтини, әва к'әфькибун ә хwә авитийә р'у йан жи р'уйе важи. 56У һәгәр к'аһин дина хwә бьде, wәки пәй шуштьнер'а ләк'ә qарийа йә, һьнге к'аһин бьра wи щийи жь wи к'ьнщи, йан жь wи ч'әрми, йан жь wи п'арч'әйи, йан жь wи тьште һунанди бьqәлешә. 57Ле wәки әw диса ль сәр wи к'ьнщи, йан п'арч'әйи, йан тьштәки һунанди, йан тьштәки жь ч'әрм чекьри к'ьфш бә, әва к'әфька жь һәвһьлдане йә, wи тьште ләк'ә сәр бьшәwьтинә. 58Ле һәгәр әw к'ьнщ, йан п'арч'ә, йан тьштәки һунанди, йан тьштәки жь ч'әрм чекьри пәй шуштьнер'а ләк'ә же һәр'ә, бьра әw диса бе шуштьне у wе паqьж бә». 59Әв ә qануна бона к'әфькибуне, йа кӧ ль сәр к'ьнща һьри йан к'ьтани, йан п'арч'ә, йан тьштәки һунанди, йан ль сәр һәр тьште жь ч'әрм чекьри дәрте, кӧ әw паqьж йан нәпаqьж бенә ә'лам кьрьне.

### 14


Qануна паqьжбуне

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Qануна йе жь к'отибуне[†] паqьжбуйи әв ә: Wе р'ожа паqьжбуйи гәрәке wи бьбьнә щәм к'аһин[†][+]. 3К'аһин жь зоме дәрк'әвә у к'аһин гава бьбинә кӧ ва йә йе к'оти жь к'отибуна хwә qәнщ буйә, 4һьнге к'аһин бьра ә'мьр кә, бона мәрьве кӧ гәрә бе паqьжкьрьне дӧ тәйрәдәйед һ'әлал бь сахи, дара әрзе, р'исе соре гәвәз у зоха һусопе[†] биньн,[+] 5к'аһин ә'мьр кә кӧ тәйрәдәки сәр ава жь ч'ә'вканийейә дәрдана ахинда бе сәржекьрьне. 6Паше әw wе тәйрәда дӧдайә сах т'әви дара әрзе, р'исе соре гәвәз у зоха һусопе һьлдә. Вана т'әви тәйрәда сах, хуна wе тәйрәдеда кә, йа кӧ ль сәр ава жь ч'ә'вканийеда һатә сәржекьрьне. 7Һ'әфт щара бьр'әшинә ль сәр йе кӧ гәрә жь к'отибуне бе паqьжкьрьне, wи паqьж ә'лам кә у тәйрәда сах бәр'дә чоле[+]. 8Әw мәрьве кӧ паqьж дьбә бьра к'ьнщед хwә бьшо, пьр'ч'а сәр хwә һьлдә, аве ль хwә кә у wе паqьж бә. Пәй ве йәкер'а бьк'әвә зоме у һ'әфт р'ожа нәк'әвә коне хwә[+]. 9Р'ожа һ'әфта диса һ'әму п'ор'е хwә кӧр' кә, п'ор'е сәре хwә, р'удана хwә, бьрийед хwә, аwа готи һ'әму пьр'ч'а сәр хwә һьлдә у к'ьнщед хwә бьшо, аве хwә кә паqьж бә. 10У р'ожа һ'әйшта дӧ бәрхед нерә беqӧсур, бәрхәкә мейә йәксалийә беqӧсур у бона дийарийа нани[†] жь дәһә п'ара се п'ар[*] аре хас р'унда стьрайи у логәк[*] жи р'ун бьра һьлдә, 11к'аһине кӧ паqьж дькә, мәрьве паqьж дьбә дийарийава ль бәр Хӧдан бәр дәре Коне Щьвине[†] бьдә сәкьнандьне. 12У к'аһин бәрхәке һьлдә бона дийарийа бәрвадайине[†] бьдә, wи р'уне[*] дәрданеда жи һьлдә, вана ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әже бьһ'әжинә. 13Бәрхе жи ль wи щийи сәржекә, к'идәре дийарийа паqьжбуне[†] у дийарийа т'әвайишәwате[†] тенә сәржекьрьне, дь щийе пирозда, чьмки дийарийа паqьжбуне мина дийарийа бәрвадайине к'аһинр'а дьк'әвә. Әва йа һәрә пироз ә[+]. 14К'аһин жь хуна дийарийа бәрвадайине һьлдә у гӧпька гӧһе wи мәрьвийи р'асте хә кӧ паqьж дьбә, ӧса жи т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте[+]. 15У к'аһин жь wи р'уне дәрданеда һьлдә бькә ль сәр к'әфа дәсте хwәйи ч'әпе. 16У к'аһин т'ьлийа хwәйә р'асте, wи р'уне дәсте хwәйи ч'әпеда кә у пе т'ьлийа хwә әwи р'уни һ'әфт щара ль бәр Хӧдан бьр'әшинә. 17К'аһин жь wи р'уне дәсте wида майи, гӧпька гӧһе wи мәрьвийи р'асте хә кӧ паqьж дьбә, ӧса жи т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте, ль сәр хуна дийарийа бәрвадайине хә. 18Паше к'аһин wи р'уне дәсте wида майи бькә сәр сәре мәрьве кӧ паqьж дьбә у бона wи ль бәр Хӧдан к'әwандьне бькә. 19К'аһин дийарийа паqьжбуне бьдә у бона мәрьве жь нәпаqьжийа хwә кӧ паqьж дьбә к'әwандьне бькә, паше дийарийа т'әвайишәwате сәржекә. 20Һьнге к'аһин дийарийа т'әвайишәwате у дийарийа нани дайнә ль сәр горигәһе[†]. К'аһин бона wи к'әwандьне бькә у әwе бьбә паqьж.

21Ле һәгәр әw к'әсиб ә, дәсте wида т'ӧнә һаqас тьшт бьдә, һьнге бьра әw бона гӧнәк'әwандьна хwә бәрхәке чаwа дийарийа бәрвадайине бьдә кӧ бе һ'әжандьне. Ӧса жи бона дийарийа нани жь дәһә п'ара п'арәк[*] аре хаси р'унда стьрайи у логәк[*] р'ун, 22дӧ фатьмока, йан жи дӧ щущукед кәwа, жь ван к'ижан кӧ дьк'әвьнә дест, йәк жь ван бона дийарийа бәрвадайине бә, йәк жи бона дийарийа т'әвайишәwате. 23У р'ожа һ'әйшта әw бона паqьжбуна хwә вана бинә щәм к'аһин, ль бәр дәре Коне Щьвине бәр Хӧдан. 24У к'аһин бәрха дийарийа бәрвадайине у wе дәрдана р'ун һьлдә, вана ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] бьһ'әжинә. 25Паше к'аһин бәрха дийарийа бәрвадайине сәржекә у жь хуна бәрха дийарийа бәрвадайине һьлдә гӧпька гӧһе wи мәрьвийи р'асте хә кӧ паqьж дьбә, ӧса жи т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте[+]. 26К'аһин жь wи р'уни бькә к'әфа дәсте хwәйи ч'әпе 27у пе т'ьлийа хwәйә р'асте к'аһин жь wи р'уне дәсте хwәйи ч'әпеда кә, һ'әфт щара ль бәр Хӧдан бьр'әшинә. 28У к'аһин жь wи р'уне дәсте хwәда гӧпька гӧһе wи мәрьвийи р'асте хә кӧ паqьж дьбә, ӧса жи т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте, ль сәр хуна дийарийа бәрвадайине хә. 29Ле әw р'уне дәсте к'аһинда майи бьра әw ль бәр Хӧдан бькә ль сәр сәре мәрьве кӧ паqьж дьбә у бона wи к'әwандьне бькә. 30У жь фатьмока йан щущукед кәwа йәки, к'ижан кӧ бьк'әвә дест, 31к'ижан кӧ к'әтә дест, йәке бона дийарийа паqьжбуне йәке жи бона дийарийа т'әвайишәwате т'әви дийарийа нани бьдә. У к'аһин бона мәрьве паqьж дьбә к'әwандьне бькә ль бәр Хӧдан». 32Әв ә qануна бона нәхwәшед п'ьзька к'оти у бона паqьжбуна әwед кӧ дәсте wанда т'ӧнә.


Qәнщкьрьна к'әфька мале

33Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 34«Гава һун бьк'әвьнә wи wәлате Кәнане[†], к'ижани кӧ әз чаwа мьлк' дьдьмә wә у әз пе к'әфькийе бәлайе биньмә сәре мала wәлате мьлк'е wәда, 35һьнге хwәйе мале гәрәке һәр'ә гӧһе к'аһин пехә у беже: ‹Мала хwәда әз чаwа бежи к'әфькийе к'ьфш дькьм›. 36К'аһин ә'мьр кә кӧ мале вала кьн, һе бәри кӧ әw бьк'әвә мале кӧ к'әфькийе бьбинә, wәки һәр тьштед малда тьштәк нәпаqьж һ'әсаб нәбә. Пәй ве йәкер'а к'аһин бьк'әве дина хwә бьдә мале. 37Һәгәр әw дина хwә бьдә к'әфьке у бьбинә, wәки к'әфьке р'әнге к'әск йан сорда хwә авитийә диwаред мале к'урда чунә у әw жь р'уйе диwер к'ур к'ьфш дькьн, 38һьнге к'аһин жь мале дәрк'әвә ль бәр дәре мале у һ'әфт р'ожа мале к'ьлит кә. 39Р'ожа һ'әфта к'аһин диса бе дина хwә бьде, һәгәр к'әфьк ль диwаред wе мале бәла буйә, 40һьнге к'аһин ә'мьр кә, кӧ wан кәвьред к'әфьке хwә авитийе дәрхьн у бавежьнә жь бажер дәр щики нә паqьж. 41Мале һьндӧр'ва һәр чар алийа бьдә т'әр'ьшандьне у хwәлийа т'әр'ьшанди жи бьр'ежьнә жь бажер дәр щики нә паqьж. 42Паше кәвьрнә дьн һьлдьн дайньнә дәwса wан кәвьра у хwәликә дьн һьлдьн диwер сиwах кьн.

43Ле һәгәр пәй кәвьрдәрхьстьнер'а, малт'әр'ьшандьн у сиwахкьрьнер'а к'әфьк диса хwә бавежә мале к'ьфш бә, 44һьнге к'аһин бьра бе дина хwә бьде, һәгәр к'әфьк ль мале бәла буйә, әва иди к'әфька жь һәвһьлдане йә малда, әw нә паqьж ә. 45Гәрәке әw мал бе хьрабкьрьне, кәвьред wе, даред wе у һ'әму хwәлийа wе жь бажер дәр бе дәрхьстьн у авитьне щики нә паqьж. 46У к'ижан жи wан р'ожед әw мал к'ьлиткьри бьк'әвә wе мале, һ'әта еваре нә паqьж бә. 47У к'ижан wе маледа р'адьзе гәрәке к'ьнщед хwә бьшо, ӧса жи йе wе маледа нан дьхwә гәрәке к'ьнщед хwә бьшо[+].

48Ле гава к'аһин бе дина хwә бьде wәки пәй малсиwахкьрьнер'а к'әфьк ль мале бәла нәбуйә, һьнге к'аһин wе мале паqьж ә'лам кә, чьмки к'әфьк дәрбаз буйә. 49У бона паqьжбуна wе мале, к'аһин дӧ тәйрәда, дара әрзе, р'исе соре гәвәз у зоха һусопе һьлдә,[+] 50тәйрәдәки сәр ава жь ч'ә'вканийейә дәрдана ахинда сәржекә. 51Дара әрзе, зоха һусопе у р'исе соре гәвәз т'әви тәйрәда сах һьлдә, вана хуна wе тәйрәда сәржекьри у ава ч'ә'вканийеда кә у һ'әфт щара ль мале бьр'әшинә. 52Мале пе хуна тәйрәда сәржекьри, пе wе ава ч'ә'вканийе у пе тәйрәда сах, т'әви дара әрзе, зоха һусопе у р'исе соре гәвәз паqьж кә. 53Ле тәйрәда сах жь бажер дәр дәштеда бәр'дә, бона wе мале к'әwандьне бькә у wе паqьж бә».

54Әв ә qануна һәр п'ьзька к'оти у гәwреке, 55йан к'әфькийа ль сәр к'ьнща йан ль мале, 56ӧса жи йа гьле, гьр' у р'ишийа. 57Әв ә һинкьрьна бона qануна жь к'отибун у к'әфькийе паqьжбуне йан нә паqьжбуне[+].

### 15


Qануна нәпаqьжийа qальбе инсен у паqьжбуна wи

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәрдьн у бежьнә wан: ‹Һәгәр бәдәна йәки сәр гәмаре вәбә, әв гәмаржечуйина wи нәпаqьж ә. 3Нәпаqьжийа wи дәма гәмаржечуйина wида әва бә: Гава жь бәдәна wи гәмар же һәр'ә йан жи бәдәна wи жь гәмаре бе бьр'ине, әва нәпаqьжайа wи йә. 4Әw ньвина кӧ гәмаржечуйи бьк'әве, әw нәпаqьж ә, ль сәр чь тьшти жи кӧ р'уни әw нәпаqьж ә. 5Әw кәсе кӧ ньвина wи к'әвә, гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә[+]. 6Әw кәсе кӧ ль сәр wи тьшти р'уни, ль сәр к'ижани гәмаржечуйи р'уньштьбә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 7Әw кәсе кӧ бәдәна гәмаржечуйи к'әвә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 8Һәгәр гәмаржечуйи т'уйи ль сәр кәсәки паqьж кә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 9Әw зине кӧ йе гәмаржечуйи ль сәр р'уни, әw нәпаqьж бә. 10Әw кәсе кӧ тьштәки бьн wи к'әвә, һ'әта еваре нәпаqьж бә у әw кәсе wан тьшта һьлдә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 11У әw кәсе кӧ гәмаржечуйи дәстнәшушти лек'әвә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 12Әw дәрдана ахин, к'ижан кӧ гәмаржечуйи лек'әвә гәрәке бе шкенандьне, ле дәрдана дарин гәрәке пе аве бе шуштьне[+].

13Ле гава гәмаржечуйи жь гәмаре хьлаз бә, әw гәрәке бона паqьжбуна хwә һ'әфт р'ожа хwәр'а бьжмьрә, к'ьнщед хwә бьшо у бәдәна хwә жи пе ава ч'ә'вканийе бьшо у wе бьбә паqьж. 14У р'ожа һ'әйшта әw гәрәке бона хwә дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа һьлдә ль бәр Хӧдан бәр дәре Коне Щьвине[†] бьсәкьнә у вана бьдә к'аһин[†][+]. 15К'аһин жь ван йәке бькә дийарийа паqьжбуне[†], йәке жи бькә дийарийа т'әвайишәwате[†] у к'аһин бона гәмаржечуйина wи к'әwандьне бькә ль бәр Хӧдан.

16Һәгәр т'охьме мерәки же һәр'ә, әw гәрәке бәдәна хwә пева пе аве бьшо у һ'әта еваре әw нәпаqьж бә[+]. 17У әw т'охьме жечуйи чь к'ьнщи йан чь ч'әрми к'әвә, әw гәрәке пе аве бе шуштьне у һ'әта еваре нәпаqьж бә. 18Һәгәр мер сәре хwә к'ӧлфәтер'а дайнә у т'охьм же һәр'ә, әwана гәрәке пе аве хwә бьшон у һ'әта еваре нә паqьж бьн.

19Һәгәр к'ӧлфәтәк пьшта wе вәбә у хун же һәр'ә, гәрәке һ'әфт р'ожа әwа нава кьрасада хwә хwәйи кә у һәр кәсе кӧ wе к'әвә, һ'әта еваре нә паqьж бә[+]. 20Һ'әму wәхте нава кьрасада әwа ль сәр чь п'алдә әw тьшт нә паqьж бә у ль сәр чь тьшти жи кӧ р'уни, әw тьшт нә паqьж бә. 21Һәр кәсе кӧ ньвина wе к'әвә, гәрәке к'ьнще хwә бьшо, хwә жи пе аве бьшо у һ'әта еваре нәпаqьж бә. 22У әw кәсе кӧ ль wи тьшти к'әвә ль сәр чь әwа р'уньшти йә, гәрәке к'ьнще хwә бьшо, хwә жи пе аве бьшо у һ'әта еваре нәпаqьж бә. 23Әw кәсе кӧ тьштәки ньвина wе йан жи wи тьшти к'әвә ль сәр чь әwа р'удьне, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 24Һәгәр мер сәре хwә wер'а дайнә, әw хwә дьләwьт'инә, һ'әфт р'ожа әw нәпаqьж бә у ль сәр чь ньвине әw п'алдә әw нәпаqьж бә[+].

25Һәгәр к'ӧлфәтәк нә wәхте хwәда гәләк р'ожа хуне бьбинә, йан жи жь чапе дәр кьраса бьбинә, әw һ'әму р'ожед нәпаqьжайа wе гәрәке мина wан р'ожед пьштвәбуна wе бьн, әwа нәпаqьж ә[+]. 26Ль сәр чь ньвине әw п'алдә, дь нава wан р'ожед кӧ әw хуне дьбинә, мина ньвина пьштвәбуна wе нәпаqьж бә у ль сәр чь тьшти кӧ әw р'уне, мина нәпаqьжийа пьштвәбуна wе нәпаqьж бә. 27У һәр кәсе кӧ ль wан тьшта к'әвә, wе нәпаqьж бә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 28Ле гава әw жь гәмаре бе бьр'ине, һьнге гәрәке әwа һ'әфт р'ожа хwәр'а һ'әсаб кә у паше паqьж бе һ'әсабе. 29Р'ожа һ'әйшта әва дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа хwәр'а һьлдә у вана бинә щәм к'аһин ль бәр дәре Коне Щьвине[+]. 30К'аһин йәке бькә дийарийа паqьжбуне у йәке жи бькә дийарийа т'әвайишәwате, к'аһин к'әwандьне ль бәр Хӧдан бькә бона паqьжбуна жь гәмара wе.

31Бь ви аwайи зар'ед Исраел жь нәпаqьжайа wан хwәй кьн, wәки Коне мьни Шә'дәтийейи нава хwәда нәһ'әр'ьминьн, нава нәпаqьжайа хwәда нәмьрьн›»[+]. 32Әв ә qануна бона йе гәмар же дьчә, ӧса жи бона нәпаqьже кӧ т'охьм же дәрте 33у нәхwәша кӧ сәр кьраса вәдьбә, мер йан к'ӧлфәта гәмар жь wан дьчә у мере кӧ сәре хwә т'әви к'ӧлфәта нәпаqьж датинә.

### 16


Р'ожа салейә к'әwандьне

1Хӧдан[†] пәй мьрьна һәр дӧ кӧр'ед Һарунр'а, йед кӧ бәр Хӧдан сәкьнин у мьрьн, Мусар'а хәбәрда[+]. 2Хӧдан готә Муса: «Бежә бьре хwә Һарун, кӧ һәр гав нәк'әвә щийе пироз пьшт п'әр'де, ль бәр qалп'ахе бахшандьнейи ль сәр сьндоqе кӧ нәмьрә. Чьмки әзе нава ә'wрда ль сәр qалп'ахе бахшандьне к'ьфш бьм[+]. 3Аwа пе чь Һарун дькарә бьк'әвә дь щийе пироз: Пе щанәгаки бона дийарийа паqьжбуне[†] у пе бәранәки бона дийарийа т'әвайишәwате[†]. 4Кьрасе к'ьтанийи пироз гәрәке ль хwә кә у һәвалкьрасе к'ьтани ль wи бә, бәнпьшта к'ьтани бьдә пьшта хwә у п'ап'ахе к'ьтани бьдә сәре хwә. Әвана к'ьнщед пироз ьн, гәрәке хwә пе аве бьшо у паше ван к'ьнща ль хwә кә[+]. 5У жь щьвина зар'ед Исраел[†] жи дӧ нерийа һьлдә бона дийарийа паqьжбуне у бәранәки жи бона дийарийа т'әвайишәwате.

6Һарун wи щанәгайе дийарийа паqьжбуне бона хwә бьдә у к'әwандьне бона хwә у мала хwә бькә. 7У дӧ нерийа һьлдә ль бәр Хӧдан ль бәр дәре Коне Щьвине[†] бьдә сәкьнандьне. 8Һьнге Һарун ль сәр wан һәр дӧ нерийа п'әшк бавежә, п'әшкәке бона Хӧдан, йәке жи бона азабәрдана[*] нери. 9У Һарун wи нерийе кӧ бь п'әшкавитьне Хӧданр'а к'әт, бькә дийарийа паqьжбуне. 10Ле әw нерийе кӧ п'әшк жер'а к'әт бе азакьрьне, wи ль бәр Хӧдан сах бьдә сәкьнандьне кӧ бь wи к'әwандьн бе кьрьне у wи аза бәр'ди бәр'ийе.

11У Һарун wи щанәгайе дийарийа паqьжбуне бона хwә бьдә, к'әwандьне бона хwә у мала хwә бькә у щанәгайе дийарийа паqьжбуна хwә сәржекә. 12Паше жь сәр wе горигәһа[†] ль бәр Хӧдан агьрданге т'ьжи к'ура агьр кә у дӧ к'ӧлм т'ьжи бьхура[†] бинхwәшә һурледайи кә, бьбә пьшт п'әр'де. 13Бьхуре ль бәр Хӧдан бькә ль сәр wи агьри, һьнге дуйе бьхуре wе ль сәр qалп'ахе бахшандьнейи ль сәр дәве Сьндоqа Шә'дәтийе бьгьрә, wәки әw нәмьрә[+]. 14У хуна wи щанәгайи һьлдә пе т'ьлийа хwә алийе р'оһьлатева бьр'әшинә ль сәр qалп'ахе бахшандьне, һ'әфт щара пе т'ьлийа хwә хуне бьр'әшинә ль бәр qалп'ахе бахшандьне.

15Паше нерийе дийарийа паqьжбуне жь бәр гӧне щьмә'тева сәржекә у хуна wи бьбә пьшт п'әр'де, пе хуна wи жи ӧса бькә, чаwа пе хуна щанәга кьр, wе бьр'әшинә ль сәр qалп'ахе бахшандьне у ль бәр qалп'ахе бахшандьне. 16У щийе пироз жь нәпаqьжи у һ'әму нәһәqийед гӧнед зар'ед Исраел паqьж кә. Аһа жи гәрәке әw бона Коне Щьвине бькә кӧ щәм wан нава нәпаqьжайа wанда йә. 17Т'ӧ кәс гәрәке Коне Щьвинеда т'ӧнәбә, гава әw бона к'әwандьне бьк'әвә щийе пироз һ'әта кӧ әw дәре. Бь ви аwайи әw хwә мала хwә у т'әмамийа щьвина Исраел паqьж кә. 18Паше дәре бәр горигәһа ль бәр Хӧдан у бона wе к'әwандьне бькә у жь хуна щанәге у нери һәр чар алийава стьруйед горигәһе хә[+] 19у хуне пе т'ьлийа хwә һ'әфт щара бьр'әшинә ль сәр горигәһе у жь нәпаqьжайед зар'ед Исраел wе паqьж кә у пироз кә.

20Бона щийе пироз, Коне Щьвине у горигәһе кӧ к'әwандьне бькә хьлаз кә, пәйр'а бьра нерийе сах бинә, 21Һарун бьра һәр дӧ дәстед хwә дайнә ль сәр сәре нерийе сах у ль сәр wида һ'әму беолитийед зар'ед Исраел, һ'әму нәһәqийед wан, һ'әму гӧнед wанва бьдә р'уйе хwә. У вана бьдә ль сәре нери, бь дәсте мәрьвәки к'ьфшкьри бьшинә бәр'ийе. 22Нери бьра һ'әму беолитийед wан ль сәр хwә бьбә ә'рдәки хьки-хwәли у әw нери ль бәр'ийе бе бәр'дан[+].

23У пәй ве йәкер'а Һарун бьк'әвә Коне Щьвине, wан к'ьнщед к'ьтани к'ижан кӧ әwи хwәкьрьн к'әтә щийе пироз, жь хwә бехә у wан ль wьр бьһелә[+]. 24Әw бәдәна хwә дь щики пироз пе аве бьшо у к'ьнщед хwә ль хwә кә, дәрк'әвә дийарийа хwәйә т'әвайишәwате у дийарийа т'әвайишәwатейә бона щьмә'те бьдә, бь ви аwайи бона хwә у щьмә'те к'әwандьне бькә. 25Бәзе дийарийа паqьжбуне жи ль сәр горигәһе бьшәwьтинә. 26У әwе кӧ нерийе азадийе дьбә бәр'дьдә, гәрәке к'ьнще хwә бьшо у бәдәна хwә жи пе аве бьшо, паше бьк'әвә зоме[+]. 27Ле wи щанәгайе бона дийарийа паqьжбуне у нерийе бона дийарийа паqьжбуне, хуна к'ижана бона к'әwандьне к'әтә щийе пироз, гәрәке вана жь зоме дәрхьн у ч'әрмед wан, гоште wан у ә'дәба wан сәр агьр бьшәwьтиньн[+]. 28Әwе кӧ wан бьшәwьтинә, гәрәке к'ьнщед хwә бьшо у бәдәна хwә жи пе аве бьшо, паше бьк'әвә зоме.

29Бьра әв йәк wәр'а бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе, дәһе мәһа һ'әфтада та бьн хwә бьшкеньн у т'ӧ шьхӧли нәкьн, нә бьнәлийе wәлет у нәжи хәрибе кӧ нава wәда дьминә[+]. 30Чьмки wе р'оже к'аһине[†] бона wә к'әwандьне бькә кӧ wә паqьж кә, wәки һун жь һ'әму гӧнед хwә ль бәр Хӧдан паqьж бьн. 31Әва бона wә мина р'ьһ'әтийа р'ожа шәмийа бә, qәйдә-qануне һ'әта-һ'әтайе йә, нәфса хwә та кьн хwә бьшкеньн. 32К'әwандьне гәрә әw сәрәкк'аһин[†] бькә, к'ижан кӧ һатийә р'ункьрьн у qәwин-qәдимкьрьне, wәки дәwса баве хwә к'аһинтийе бькә. Әw гәрә к'ьнщед к'ьтани аwа готи к'ьнщед пироз ль хwә кә[+] 33у к'әwандьне бькә бона щийе һәри пироз, бона Коне Щьвине у горигәһе, ӧса жи бона к'аһина у т'әмамийа щьвина мьхӧлqәте. 34Әв йәка бона wә бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе, сале щарәке һ'әму гӧнед зар'ед Исраел бе к'әwандьне». У Һарун ӧса кьр, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу.

### 17


Qануна һ'әйwан сәржекьрьне

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви Һарун, кӧр'ед wи у һ'әму зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан, кӧ әв ә әw тьште кӧ Хӧдан ә'мьр кьр у гот: 3‹һәгәр жь мала Исраел кәсәк га йан пез йан бьзьне зомеда сәржекә, йан жь зоме дәр сәржекә 4у нәйнә ль бәр дәре Коне Щьвине[†], ль бәр Коне Шә'дәтийа Хӧдан, кӧ Хӧданр'а бькә qӧрбан, әw хуне ль сәр wи мәрьви бе һ'әсабе, әwи хун р'етийә, әw мәрьва жь нава щьмә'та хwә гәрәке бе ӧндакьрьне. 5Әв йәк бона wе йәке йә, кӧ зар'ед Исраел әw qӧрбанед кӧ ль чоле сәржедькьн, Хӧданр'а биньнә ль бәр дәре Коне Щьвине щәм к'аһин[†], чаwа дийарийед һәләqәтийе бона Хӧдан сәржекьн[+]. 6У к'аһин хуне бьр'әшинә ль сәр горигәһа[†] Хӧданә ль бәр дәре Коне Щьвине у бәз жи бона бинхwәшийе Хӧданр'а бьшәwьтинә[+]. 7Qӧрбанед хwә жи әw иди бьра щьнар'а нәкьн qӧрбан, кӧ пәй wан дьчьн беә'сьлийе дькьн. Әв йәка нава ньсьлед wанда бьра бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе›.

8У бежә wан: ‹һәгәр йәки жь мала Исраел йан жи хәрибәки кӧ нава wанда дьминә дийарийа т'әвайишәwате[†] йан qӧрбане бькә 9у нәйнә ль бәр дәре Коне Щьвине кӧ Хӧданр'а бьдә, әw мәрьва жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне[+].


Хунхwарьн qәдәхә йә

10Һәгәр йәки жь мала Исраел, йан жи хәрибәки кӧ нава wанда дьминә хуна һ'әйwанәки бьхwә, әзе бәре хwә бьдьмә әw кәсе хунхwар у wи жь нава щьмә'та wи ӧнда кьм[+]. 11Чьмки ә'мьре һәр бинбәри хунеда йә у мьн әw да wә кӧ һун пе wе ль сәр горигәһе к'әwандьне бона ә'мьре хwә бькьн, чьмки хун бона ә'мьр к'әwандьне дькә[+]. 12Ләма мьн готә зар'ед Исраел: «Жь wә т'ӧ кәс хуне нәхwә, ӧса жи хәрибе кӧ нава wәда дьминә хуне нәхwә». 13Һәгәр кәсәки жь зар'ед Исраел, йан жи хәрибәки кӧ нава wанда дьминә неч'иреда һ'әйwанәки йан тәйрәдәкә кӧ те хwарьне бьгьрә, гәрәке бьһелә хун же һәр'ә у пе хwәлийе хуне бьньхемә[+]. 14Чьмки ә'мьре һәр бинбәри хуна wи йә, хуна wи ә'мьре wи йә. Ләма мьн готә зар'ед Исраел: «Хуна т'ӧ бинбәри нәхwьн, чьмки хуна һәр бинбәри ә'мьре wи йә, к'е кӧ бьхwә wе бе ӧндакьрьне». 15У әw кәсе кӧ мьрар йан дә'вәхwари бьхwә, һәгәр бьнәли бә йан хәриб, гәрәке к'ьнщед хwә бьшо, пе аве хwә бьшо у һ'әта еваре нәпаqьж бә, паше паqьж бе һ'әсабе[+]. 16Ле һәгәр әw к'ьнщед хwә нәшо у хwә нәшо, һьнге әw гӧнә дькә стуйе хwә›».

### 18


Һәләqәтийа щи-ньвинейә нәщайиз

1[•]Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә. 3Мина wан кьред wәлате Мьсьре, к'ижанида кӧ һун теда дьман нәкьн, мина wан кьред wәлате Кәнане[†], к'ижани кӧ әзе wә бьбьме, нәкьн у ль пәй ә'рф-ә'дәтед wан нәчьн. 4Qьраред мьн бьqәдиньн у qәйдә-qанунед мьн хwәй кьн пе wан һәр'ьн, әз Хӧдан Хwәдейе wә мә. 5Qәйдә-qанун у qьраред мьн хwәй кьн, әw мәрьве кӧ бьqәдинә бь wан wе бьжи, әз Хӧдан ьм[+].

6Т'ӧ кәс незики пьсмама хwәйә незик нәбә кӧ шәрма wе вәкә, әз Хӧдан ьм. 7Шәрма баве хwә йан шәрма дийа хwә вәнәки. Әwа дийа тә йә шәрма wе вәнәки. 8Шәрма жьнбава хwә вәнәки, әw шәрма баве тә йә[+]. 9Шәрма хушка хwә, qиза баве хwә, йан qиза дийа хwә, һәгәр малда буйи бә йан дәрва шәрма wан вәнәки[+]. 10Шәрма qиза кӧр'е хwә, йан шәрма qиза qиза хwә вәнәки, чьмки әw шәрма тә йә. 11Шәрма qиза жьнбава хwә, кӧ жь баве тә буйә әw хушка тә йә, шәрма wе вәнәки. 12Шәрма мәт'а хwә вәнәки, чьмки әwа жь хуна баве тә йә. 13Шәрма хатийа хwә вәнәки, чьмки әwа жь хуна дийа тә йә. 14Шәрма апе хwә вәнәки у незики жьна wи нәби, әw жьнапа тә йә. 15Шәрма бука хwә вәнәки, әwа жьна кӧр'е тә йә, шәрма wе вәнәки[+]. 16Шәрма жьнбьра хwә вәнәки, әw шәрма бьре тә йә[+]. 17Шәрма к'ӧлфәтәке qизева вәнәки у qиза кӧр'е wе йан qиза qиза wе нәстини кӧ шәрма wан вәки, әвана хунәк ьн, әв йәка к'ьрети йә[+]. 18Хушкәке нәйни ль сәр хушке сахийа wеда шәрма wе вәки, бьки һеwи[+].

19Незики к'ӧлфәте нәби кӧ шәрма wе дәма нәпаqьжайа wеда вәки, гава ль сәр кьраса вәдьбә[+]. 20Сәре хwә жьна т'ӧ кәсир'а данәйни кӧ т'әви wе бьһ'әр'ьми[+]. 21Зар'ед хwә т'ӧ щар Молохр'а[*] нәкьн qӧрбан, наве Хwәдейе хwә беһӧрмәт нәкьн. Әз Хӧдан ьм. 22Сәре хwә qьсьме мерар'а данәйни чаwа мина qьсьме жьне, әв йәк к'ьрети йә[+]. 23Сәре хwә т'ӧ һ'әйwанер'а данәйни кӧ т'әви wе бьһ'әр'ьми у к'ӧлфәт т'ӧ щар хwә нәдә ль бәр һ'әйwен кӧ һ'әйwан лек'әвә, әв йәк к'ьрети йә[+].

24Пе т'ӧ тьштәки жь ван хwә нәһ'әр'ьминьн, чьмки пе ван һ'әму тьшта wан мьләта хwә һ'әр'ьмандьнә, к'ижана кӧ әзе бәр'дьме wан жь бәр wә р'аqәтиньм. 25Ә'рд һ'әр'ьми, әзе бәла wи биньмә сәре wи, ә'рде жи мә'де хwә жь бьнәлийед хwә ль һәв хьст[+]. 26Ле һун qәйдә-qанун у qьраред мьн хwәй кьн у жь ван к'ьретийа т'ӧ тьшти нәкьн, нә йе бьнәли, нә жи хәрибе кӧ нава wәда дьминә. 27Чьмки бәри wә, wан мәрьвед wи wәлати әв һ'әму һ'әрами кьрьн у wәлат һ'әр'ьми. 28Нәбә кӧ wәлат мә'де хwә жь wә жи ль һәв хә, гава һун wи бьһ'әр'ьминьн, чаwа бәри wә мә'де wи жь wан мьләта льһәв к'әт. 29Чьмки к'и кӧ жь ван һ'әму к'ьретийа йәки бькә, хwәйе ван кьра гәрәке жь нава щьмә'та хwә ӧнда бә. 30Аwа т'әмийед мьн хwәй кьн, wәки wан ә'дәтед к'ьретә кӧ бәри wә һатьнә кьрьне һун нәкьн у пе wан нәһ'әр'ьмьн. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›».

### 19


Qәйдә-qанунед һәqи у пирозийе

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Пироз бьн, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә пироз ьм[+]. 3Жь wә һәр кәс qәдьре де у баве хwә бьгьрә у р'ьһ'әтийа шәмийед мьн хwәй кьн, әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+]. 4Ль п'ута вәнәгәр'ьн у хwәр'а хwәдейед р'окьри ченәкьн, әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+].

5Гава һун Хӧданр'а дийарийа һәләqәтийе[†] бьдьн, ӧса бьдьн кӧ бе qәбулкьрьне[+]. 6Wе р'ожа кӧ wә дийари да у р'ожтьра дьнда гәрәке әw бе хwарьне у чь жи ма р'ожа сьсийа әw гәрәке бе шәwьтандьне. 7Ле һәгәр р'ожа сьсийа жь wе бе хwарьне әw һ'әрами йә, найе qәбулкьрьне. 8К'и кӧ жь wе бьхwә, әw гӧнә дькә стуйе хwә, чьмки әw тьштед Хӧданә пироз дьһ'әр'ьминә, әw кәса жь нава щьмә'та хwә гәрәке бе ӧндакьрьне.

9Гава һун зәвийа хwә бьдьрун, дәве зәвийе һ'әта хьлазийе нәдьруйи[†] у сьмбьлед жь зәвийа тә к'әти бәрәв нәки[+]. 10Тьрийед хwә кӧ дьчьни пашьн нәки, тьрийед жь дәсте тә к'әти һьлнәдә, wана йе к'әсиб у хәрибр'а бьһелә, әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+]. 11Дьзийе нәкьн, дәрәwа нәкьн у һәвдӧ нәхапиньн[+]. 12Пе наве мьн дәрәw сонд нәхwьн у наве Хwәде хwә беһӧрмәт нәкьн. Әз Хӧдан ьм[+].

13Дьле кәсәки нәешини у т'алан нәки, һәqе хәбата п'аләйе тә һ'әта сьбәһе ль щәм тә нәминә[+]. 14Ньфьр'а ль йе кәр' нәки, тьштәки нәди ль бәр ньге йе кор, ле жь Хwәдейе хwә бьтьрсә. Әз Хӧдан ьм. 15Диwанеда нәр'астийе нәкьн, пьшта бәләнгаза нәгьрьн нә жи qәдьр ль йе мәзьн бькьн, р'аст ль сәр ише wанда бьньһер'ьн[+]. 16Нава щьмә'та хwәда бӧхданбийе нәки, нәби байисе сәре һәвале хwә. Әз Хӧдан ьм[+].

17Дьле хwәда нәжәни бьре хwә, һәвале хwә һьлейи, кӧ гӧне wи тӧ нәк'ьшини[+]. 18Һ'әйфе һьлнәди у к'ине зар'ед щьмә'та хwәр'а нәжойи, ле һәвале хwә wәкә хwә һ'ьз бьки. Әз Хӧдан ьм[+].

19Qәйдә-qанунед мьн хwәй кьн, һ'әйwанәки хwә т'әви һ'әйwанәки щур'әки майин нәди кәлкьрьне, зәвийа хwә дӧ щур'ә т'охьм нәр'әшини, к'ьнща бь дӧ щур'ә т'ела чекьри хwә нәкә[+].

20Һәгәр йәк сәре хwә к'ӧлфәтәкә хӧламока мәрьвәкир'а дайнә кӧ йәкир'а нишанкьри бә, йа кӧ һәла һе нәһатийә к'ьр'ине йан азади жер'а нәһатийә дайине, гәрәке һәр дӧ жи бенә щәзакьрьне, ле мьрьн жь wанр'а нак'әвә, чьмки к'ӧлфәт нә аза бу. 21У мер бьра дийарийа жь бәрвадайина хwә бәранәки Хӧданр'а бинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†]. 22К'аһин[†] бона wи пе бәране дийарийа жь бәрвадайине ль бәр Хӧдан бона гӧне wийи кьри к'әwандьне бькә у гӧне wийи кьри wе ле бе бахшандьне.

23Гава кӧ һун бьк'әвьнә wи wәлате Кәнане[†] у һәр щур'ә даред хwәйибәр дач'ькиньн, бәред wан нәпаqьж[*] һ'әсаб кьн. Се сала гәрәке әw бәр бона wә нәпаqьж һ'әсаб бьн у әw нәйенә хwарьне. 24Ле сала чара һ'әму бәре wан дара пироз һ'әсаб кьн у бона пәсьндайина Хӧдан бьдьн. 25Сала пенща һун паше дькарьн бәре wан бьхwьн. Бь ви аwайи бәре даред wе ль wә зедә бьн. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә.

26Т'ӧ тьшти хунева нәхwьн. Р'ә'мьлдарийе йан пирәсертийе нәкьн[+]. 27П'ор'е дора сәре хwә кӧр' нәкә у сәре р'удана хwә нәбьр'ә[+]. 28Бона мьри бьрина ль сәр хwә че нәкьн у ньвисаред к'ӧтайи ль хwә дәрнәхьн. Әз Хӧдан ьм[+].

29Qиза хwә нәһ'әр'ьмини, wе бона п'ут нәди qавийе[*], wәки wәлат qавийе нәкә у к'ьретийева т'ьжи нәбә[+]. 30Р'ьһ'әтийа шәмийед мьн хwәй кьн, qәдьре пирозгәһа мьн бьгьрьн, әз Хӧдан ьм[+].

31Нәчьнә щәм йед гази р'ӧһ'а дькьн у жь мьщеwьре[*] щьна нәпьрсьн, кӧ жь wан һун нәһ'әр'ьмьн. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+].

32Ль бәр йе п'ор'сьпи р'абә у qәдьре ә'мьре мәзьн бьгьрә, жь Хwәдейе хwә бьтьрсә. Әз Хӧдан ьм[+].

33Һәгәр хәрибәк ә'рде wәда щи-wар бә бьминә, тәнгасийе нәдьнә wи[+]. 34Хәрибе кӧ нава wәда бьминә бона wә бьра мина бьнәлийе wәлате wә бә, wәкә хwә wи һ'ьз бьки, чьмки һун жи wәлате Мьсьреда хәрибийеда бунә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+].

35Диwанкьрьнеда нәһәqийе нәкьн, нә чапе, нә мезине нә жи пиванеда. 36Бьра мезина wә р'аст бә, кәвьре мезине р'аст, кода[*] wә р'аст, щер'е[*] wә р'аст бә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, йе кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн[+]. 37Һ'әму qәйдә-qанунед мьн у qьраред мьн хwәй кьн у wан бьqәдиньн. Әз Хӧдан ьм›».

### 20


Бәлайед п'утп'арьстийе

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ӧса жи бежә зар'ед Исраел[†]: ‹К'и жь зар'ед Исраел йан жи хәрибәки нава Исраелда кӧ дьминә зар'а хwә Молохр'а бькә qӧрбан, әw гәрәке ә'сә бе кӧштьне, щьмә'та wи wәлати әwи бьдә ль бәр кәвьра[+]. 3Әзе бәре хwә бьдьмә ль wи мәрьви у әwи жь нава щьмә'та wи бьдьмә ӧндакьрьне, чьмки әwи жь зар'ед хwә данә Молох, wәки Пирозгәһа мьн бьһ'әр'ьминә у наве мьни пироз беһӧрмәт кә[+]. 4Ле гава әw мәрьва жь зар'ед хwә бьдә Молох у щьмә'та wи wәлати ч'ә'ве хwә бьгьрә wәки wи нәкӧжьн,[+] 5һьнге әзе бәре хwә бьдьмә ль wи мәрьви у мала wи, әwи у wан мәрьвед кӧ ль пәй wи дьчьн кӧ т'әви Молох беә'сьлийе бькьн жь нав щьмә'та wан бьдьмә ӧндакьрьне.


Р'ӧһ'газикьрьн у мьщеwьре щьна

6У әwе кӧ хwә ль йе гази р'ӧһ'а дькә у мьщеwьре щьна бьгьрә кӧ р'ийа wанда һәр'ә беә'сьлийе бькә, әзе бәре хwә бьдьмә wи, әwи жь нава щьмә'та wи бьдьмә ӧндакьрьне[+]. 7Аwа хwә пироз кьн у пироз бьн, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+]. 8Qәйдә-qанунед мьн хwәй кьн у бьqәдиньн, чьмки әз Хӧдан ьм пирозкьре wә. 9Әwе кӧ ньфьр'а де у баве хwә бькә, ә'сә әw гәрәке бе кӧштьне. Әwи ньфьр' ль де у баве хwә кьрьнә, хуна wи ль сәре wи бә[+].


Зьнек'ари

10Әwе кӧ дәст бавежә к'ӧлфәтәкә меркьри, йан жи дәст бавежә жьна йәки, ә'сә әw гәрәке бе кӧштьне, йе кьри жи йа кьри жи[+]. 11У әwе кӧ сәре хwә жьнбава хwәр'а дайнә, әwи шәрма баве хwә вәкьр, ә'сә әw һәр дӧ жи гәрәке бенә кӧштьне, хуна wан ль сәре wан бә[+]. 12Һәгәр йәк сәре хwә бука хwәр'а дайнә, ә'сә һәр дӧ жи гәрәке бенә кӧштьне, вана к'ьрети кьрийә, хуна wан ль сәре wан бә[+]. 13Һәгәр йәк чаwа т'әви к'ӧлфәте сәре хwә мерәкир'а дайнә, һәр дӧйа жи к'ьрети кьрийә, ә'сә гәрәке бенә кӧштьне, хуна wан ль сәре wан бә[+]. 14Һәгәр йәк жьнәке бьстинә у де жи пер'а, әва беолити йә, әwи жи wана жи агьр бәрдьне бьшәwьтиньн, кӧ нава wәда беолити т'ӧнәбә[+]. 15Һәгәр йәк сәре хwә һ'әйwенр'а дайнә, ә'сә әw гәрәке бе кӧштьне, һ'әйwан жи гәвәр ки[+]. 16Һәгәр жьнәк хwә бьдә ль бәр һ'әйwанәки кӧ әw ль wе к'әвә, жьне жи һ'әйwан жи бькӧжи, ә'сә әwана гәрәке бенә кӧштьне, хуна wан ль сәре wан бә.

17Һәгәр йәк хушка хwә бьстинә, аwа готи qиза баве хwә, йан жи qиза дийа хwә, әwи кӧ шәрма wе дитийә, әwе жи шәрма wи, әв йәк к'ьрети йә, әвана жь бәр ч'ә'ве щьмә'та хwә гәрәке бенә ӧндакьрьне. Әwи кӧ шәрма хушка хwә вәкьр, гәрәке әw гӧне хwә бьк'ьшинә[+]. 18Һәгәр йәк дәма нәхwәшийа к'ӧлфәте сәре хwә wер'а дайнә, шәрма wе вәкә, әw wе ль сәр кьраса вәдькә, жьн жи хwә ль сәр кьраса вәдькә, әв һәр дӧ жи гәрәке жь нава щьмә'та хwә бенә ӧндакьрьне[+]. 19Шәрма хатийа хwә, йан шәрма мәт'а хwә вәнәки, к'е ве йәке бькә әw нәфәре хwә тә'зи дькә, гӧне хwә әw гәрәке бьк'ьшиньн[+]. 20Һәгәр йәк сәре хwә жьнапа хwәр'а дайнә, әwи шәрма апе хwә вәкьр, әw гәрәке гӧне хwә бьк'ьшиньн у wе безӧр'әт бьмьрьн[+]. 21Һәгәр йәк жьна бьре хwә бьстинә, әва к'ьрети йә, әw шәрма бьре хwә вәдькә, әwе безӧр'әт бьн[+].


Т'әмийа пирозбуне

22Һ'әму qәйдә-qанун у qьраред мьн хwәй кьн у wан бьqәдиньн, wәки әw ә'рде кӧ әз wә дьбьм кӧ сәр бьжин мә'де хwә ль wә льһәв нәхә. 23У пәй qәйдә-qанунед wан мьләта нәчьн, к'ижана әзе бәр'дьме wан жь wә р'аqәтиньм, чьмки вана әв һ'әму тьшт кьрьн у әз жь wан зьвер бум. 24У мьн wәр'а гот: «Һуне ль wәлате wан wар бьн, әзе wи чаwа мьлк' бьдьмә wә, wәлатәки кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә». Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә кӧ мьн һун жь һ'әму мьләта башqә кьрьн[+]. 25Аwа фьрqийе бькьнә нава һ'әйwанед һ'әлал у нә һ'әлал у нава тәйрәдед нә һ'әлал у һ'әлал у хwә пе һ'әйwен йан тәйрәда, йан жи пе wан һ'әму шулькийед ә'рде нәһ'әр'ьминьн, к'ижан кӧ мьн бона wә чаwа нә паqьж башqә кьрьн[+]. 26Һун бона мьн пироз бьн, чьмки әз Хӧдан пироз ьм, мьн һун жь нава мьләта башqә кьрьн, кӧ һун п'ара мьн бьн[+].

27Мер йан жьн, һәгәр гази р'ӧһ'а кә йан мьщеwьртийа щьн бькә, ә'сә гәрәке бенә кӧштьне, wан бьдьнә бәр кәвьра, хуна wан ль сәре wан бә›»[+].

### 21


Qануна к'аһинтийе

1Хӧдан[†] готә Муса: «Т'әви к'аһинед[†], кӧр'ед Һарун хәбәр дә у бежә wан: ‹Бьра жь wан т'ӧ кәс мьрийе мьләте хwә нәк'әвә у хwә нәһ'әр'ьминә, 2пештьри нәфәре мала хwә, аwа готи де у баве хwә, кӧр' у qизед хwә у бьре хwә, 3ӧса жи хушка хwәйә нәмеркьрийә щәм хwә, әw дькарә бона wан ван к'әвә у хwә нә паqьж кә. 4Әw гәрә хwә нәһ'әр'ьминә, аwа готи дәсте хwә нәдә щьнйазе пьсмамтийа хwәйә алийе һ'ал-зәwащеда кӧ нәпаqьж дәре. 5К'аһин бьра п'ор'е сәре хwә бәләк-бәләки кӧр' нәкьн, сәре р'удана хwә нәбьр'ьн у ль сәр хwә дәхма че нәкьн[+]. 6Гәрәке бона Хwәдейе хwә пироз бьн у наве Хwәдейе хwә беһӧрмәт нәкьн, чьмки к'аһин дийарийед Хӧданә шәwате, нане Хwәдейе хwә дьдьн, ләма жи әwана гәрәке пироз бьн[+]. 7Әw гәрәке к'ӧлфәта qав йан бе намус нәстиньн, йан жи йа мербәр'дайи, чьмки әwана пирозе Хwәдейе хwә нә. 8Щьмә'т к'аһина пироз һ'әсаб кә, чьмки әw нане Хwәдейе wә дьдә, әw бона wә бьра пироз бә, чьмки әз пироз ьм, Хӧдане кӧ wә пироз дькә[+]. 9Һәгәр qизәкә к'аһинәки qавийе бькә бьһ'әр'ьмә, әw баве хwә дьһ'әр'ьминә, гәрәке агьр бәрдьнә wе бьшәwьтиньн[+].

10Ле сәрәкк'аһине[†] нава бьрайед хwәда, ль сәр сәре к'ижанида р'уне р'ункьрьне һатийә р'етьне у qәwин-qәдимкьрьне кӧ к'ьнщед пироз ль хwә кә, әw гәрәке п'ор'е хwә сәр хwәда нәйнә у к'ьнщед хwә нәqәлешә[+]. 11Әw гәрәке незики т'ӧ мьрийи нәбә, һ'әта незики щьнйазе де у баве хwә жи нәбә, кӧ хwә нәһ'әр'ьминә[+]. 12Әw гәрәке жь Пирозгәһе нәqәтә у Пирозгәһа Хwәдейе хwә нәһ'әр'ьминә, чьмки р'уне Хwәдейи бона бьжартьне ль сәр wи йә. Әз Хӧдан ьм[+]. 13Әw гәрәке qизәкә бьк'ьр бьстинә. 14Жьнәбийе, мербәр'дайе йан йа бенамус йан qав нәстинә. Ле жь qәбила хwә qизәкә бьк'ьр бьстинә. 15Изьна wи т'ӧнә кӧ әw р'ьк'ьнйата хwә нава щьмә'та хwәда бьһ'әр'ьминә, чьмки әз Хӧдан ьм, йе кӧ wи пироз дькьм›».

16Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 17«Т'әви Һарун хәбәр дә у беже: ‹Жь р'ьк'ьнйата тә һәгәр кәсәк нава ньсьлед хwәда qӧсурәкә wи һәбә, бьра незик нәбә кӧ нане Хӧдане хwә бьдә. 18Әw кәсе кӧ qӧсура wи һәбә, һәгәр кор бә, йан бькӧлә, йан ә'блу, йан бещур'ә[+] 19йан йе ньгшкәсти, йан дәстшкәсти, 20йан кузьк, йан бощи, йан ч'ә'вшелу, йан гӧр'и, йан р'иши, йан т'аqӧр'и бә. 21Жь р'ьк'ьнйата Һаруне к'аһин, qӧсура к'ижани кӧ һәбә, т'ӧ кәс незик нәбә кӧ дийарийед Хӧданә шәwате бьдә. Qӧсура wи кӧ һәйә бьра әw незик нәбә кӧ нане Хӧдане хwә бьдә. 22Нане Хwәдейе хwә әw дькарә жь тьште һәрә пироз у жь тьште пироз бьхwә. 23Ле т'әне незики п'әр'де нәбә у горигәһе[†] нәк'әвә, qӧсура wи кӧ һәйә, әw гәрәке тьштед мьнә пироз нәһ'әр'ьминьн, чьмки әз Хӧдан ьм, йе кӧ wан пироз дькьм›». 24Муса аһа готә Һарун, кӧр'ед wи у һ'әму зар'ед Исраел[†].

### 22


Qәйдә-qанунед qӧрбана

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Бежә Һарун у кӧр'ед wи, кӧ әwана жь wан дийарийед пирозә кӧ зар'ед Исраел[†] мьнр'а дьдьн, һ'әвза хwә бькьн, кӧ к'аһин[†] наве мьни пироз нәдьнә беһӧрмәткьрьне. Әз Хӧдан ьм. 3Бежә wан: ‹Нава т'әмамийа ньсьлед wәда, әw кәсе нава р'ьк'ьнйата wәда, к'ижан кӧ нава нәпаqьжайа хwәда незики wан тьштед пироз бә, йед кӧ зар'ед Исраел Хӧданр'а дийари дьдьн, әw кәс гәрәке ль бәр ч'ә'ве мьн бе ӧндакьрьне. Әз Хӧдан ьм[+]. 4К'ижан кӧ жь р'ьк'ьнйата Һарун к'оти[†] бә, йан гәмар же һәр'ә, әw гәрәке жь тьштед пироз нәхwә һ'әта кӧ паqьж бә. Ле әwе кӧ тьштәки к'әвә, к'ижан кӧ жь мьри һ'әр'ьмийә, йан жи йәки кӧ т'охьме wи же чуйи к'әвә,[+] 5йан шулькәки к'әвә, к'ижан кӧ wи дьһ'әр'ьминә, йан мәрики к'әвә бьһ'әр'ьмә, йе кӧ тьштәкида нава нәпаqьжайеда йә, 6әw мәрьве кӧ ван тьшта к'әвә һ'әта еваре әw нәпаqьж һ'әсаб бә у жь тьштед пироз жи нәхwә һ'әта кӧ хwә пе аве нәшо. 7Ле гава р'о һәр'ә ава, һьнге әw паqьж бе һ'әсабе у паше жь тьштед пироз бьхwә, чьмки әw нане wи йә. 8Әw мьрар йан дә'вә хwари гәрәке нәхwә, кӧ бь wан нәһ'әр'ьмә. Әз Хӧдан ьм[+]. 9Бьра т'әмийед мьн хwәй кьн wәки гӧнә ль сәр хwәда нәйньн, нәһ'әр'ьмьн у нәмьрьн. Әз Хӧдан ьм, йе кӧ wан пироз дькьм.

10Т'ӧ кәс пештьри к'аһина жь тьште пироз гәрәке нәхwә, меване к'аһин у п'аләйе wи жи жь тьште пироз гәрәке нәхwьн[+]. 11Ле әw кәсе кӧ к'аһин пе п'әре хwә к'ьр'ийә у йе мала wида буйә әвана дькарьн нане wи бьхwьн[+]. 12Ле һәгәр qиза к'аһин йәки нә жь мала к'аһина стандийә, әwа жь дийарийед пироз гәрәке нәхwә. 13Ле гава qиза к'аһин жьнәби йан мербәр'дайи у безӧр'әт ль сәр мала баве хwәда вәгәр'ийайи бә, һьнге әw мина qизтийа хwә жь нане баве хwә дькарә бьхwә. Ле бәле йе нә жь мала к'аһина гәрәке нәхwә. 14Ле һәгәр йәк бе һ'әмде хwә жь тьштед пироз бьхwә, һьнге гәрәке п'арәкә пенща ль сәр wан тьштед пирозда зедәкә у бьдә к'аһин[+]. 15К'аһин дийарийед зар'ед Исраелә пироз кӧ Хӧданр'а дьдьн гәрәке нәһ'әр'ьминьн, 16нәбә кӧ зар'ед Исраел тьштед пироз бьхwьн гӧнә бькьнә стуйе хwә, чьмки әз Хӧдан ьм, йе кӧ wан пироз дькьм›».


Qӧрбан гәрәке беqӧсур бә

17Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 18«Т'әви Һарун, кӧр'ед wи у һ'әму зар'ед Исраел хәбәр дә у wанр'а бежә: ‹Гава кәсәк жь мала Исраел йан хәрибәки нава Исраелда кӧ дьминә, жь бәр создайинәкева йан бь р'әзәдьлийа хwә qӧрбане Хӧданр'а бьдә чаwа дийарийа т'әвайишәwате[†], 19бона кӧ бе qәбулкьрьне әw qӧрбан гәрәке нер у беqӧсур бьн, пәз-дәwар йан нери бьн. 20Т'ӧ тьште бь qӧсур нәкьнә qӧрбан, чьмки әw найе qәбулкьрьне[+].

21К'е дәwарәке йан пәзәке жь бәр создайинәкева йан бь р'әзәдьлийа хwә Хӧданр'а дийарийа һәләqәтийе[†] бьдә, әw гәрәке беqӧсур бә, wәки бе qәбулкьрьне, т'ӧ qӧсур гәрәке ль сәр wе т'ӧнәбә. 22Кор, йан сәqәт, йан дәхмә, йан гьле, йан гӧр'и, йан к'ос, йед һа Хӧданр'а нәйньн, жь ван нәкьнә дийарийа шәwате Хӧданр'а, данәйньнә ль сәр горигәһе[†]. 23Ле дәwар йан бәрха кӧ ль сәр wан тьштәки кем йан зедә һәбә, дькари чаwа п'ешкеша р'әзәдьлийе бьди, ле бона создайине әw найе qәбулкьрьне. 24Һ'әйwане батиледайи, йан һ'ьнщьр'анди, йан qәльши, йан жекьри Хӧданр'а нәдьн, wәлате хwәда ве йәке нәкьн. 25У жь дәсте хәриба жи жь ван һ'әму һ'әйwана чаwа хӧрәк Хӧдане хwәр'а п'ешкеш нәдьн, чьмки wанда кемаси у qӧсур һәйә, әвана найенә qәбулкьрьне›».

26Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 27«Гава гольк, йан бәрх, йан кар бьбьн, һ'әфт р'ожа бьра әw ль бәр маке хwә бьн у р'ожа һ'әйшта у пәйр'а wе бона дийарийа шәwате Хӧданр'а бенә qәбулкьрьне[+]. 28Ч'еләке т'әви голька wе йан мийе т'әви бәрха wе, һәр дӧйа т'әвайи р'ожәкеда сәрже нәкьн[+]. 29Гава һун дийарийа р'азидарийе бьдьн, бь ви аwайи гәрәке бьдьн, wәки жь wә бе qәбулкьрьне[+]. 30Wе р'ожеда әw гәрәке бе хwарьне, һ'әта сәре сьбе жь wе нәһельн. Әз Хӧдан ьм[+]. 31У т'әмийед мьн хwәйи кьн у wан бьqәдиньн. Әз Хӧдан ьм. 32Наве мьни пироз беһӧрмәт нәкьн, wәки әз нава зар'ед Исраелда пироз бьм. Әз Хӧдан ьм, йе кӧ wә пироз дькьм. 33Мьн һун жь Мьсьре дәрхьстьн, кӧ бьбьмә Хwәдейе wә. Әз Хӧдан ьм»[+].

### 23


Щәжьнед Хӧдан

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Әв ьн әw щәжьнед Хӧдан, к'ижанед кӧ һуне һ'әсаб кьн чаwа щьвинед пироз, әв ьн щәжьнед мьн. 3Шәш р'ожа дькарьн шьхӧл бькьн, ле р'ожа һ'әфта шәмийа р'ьһ'әтийе йә, щьвина пироз ә, т'ӧ шьхӧли нәкьн, әва шәмийа р'ьһ'әтийе йә бона Хӧдан һ'әму щи-wаред wәда[+].


Щәжьна Нане Шкәва

4Әвана нә щәжьнед Хӧдан, к'ижана кӧ һуне wәхте wанда дәрбаз кьн. 5Чардәһе мәһа йәке бәре еваре Щәжьна Хӧданә Дәрбазбуне йә[+]. 6У һәма панздәһе wе мәһе жи Щәжьна Хӧданә Нане Шкәва йә. Һ'әфт р'ожа гәрәке һун нане шкәва бьхwьн. 7Р'ожа пешьн wәр'а щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧле хәбате нәкьн. 8Һ'әфт р'ожа дийарийед шәwате Хӧданр'а бьдьн, р'ожа һ'әфта диса wәр'а щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧле хәбате нәкьн›»[+].


Щәжьна Бәре Пешьн

9Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 10«Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун бьк'әвьнә wи wәлати, к'ижани кӧ әзе бьдьмә wә у һун ә'рде wи бьдьрун, гӧр'зе дьрунейи ә'wльн биньнә щәм к'аһин[†][+]. 11Әw гәрәке wи гӧр'зи ль бәр Хӧдан бьһ'әжинә, кӧ әw бона wә бе qәбулкьрьне. К'аһине әви гӧр'зи р'ожа пәй шәмийер'а бьһ'әжинә. 12У р'ожа кӧ гӧр'зе хwә бьһ'әжиньн, гәрәке бәрхәки йәксалийи беqӧсур жи бона дийарийа т'әвайишәwате[†] Хӧданр'а бьдьн. 13У ӧса жи т'әви бәрхе, жь дәһә п'ара дӧ п'аре ефайе[*] аре хаси р'унда стьрайи, чаwа дийарийа шәwатейә бинхwәш Хӧданр'а бьдьн у дийарийа wейә сәрдакьрьне жи п'арәкә һине[*] шәрав бә. 14Һ'әта wе р'ожа кӧ һун дийарийед хwә дьдьнә Хӧдане хwә, нан йан qәйнок, йан гәньме сьмбьлада нәхwьн. Әв йәка нава ньсьлед wә у щи-wаред wәда qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә.


Щәжьна Һ'әфтийа

15Пәй р'ожа шәмийер'а[†], гава wә гӧр'зе дийарийа һ'әжандьне[†] ани, хwәр'а һ'әфт һ'әфтиед т'ам һ'әсаб кьн[+]. 16Һ'әта р'ожа пәй һәр һ'әфт һ'әфтийар'а пенщи р'ожи һ'әсаб кьн у дийарийа нанийә[†] ну Хӧданр'а биньн. 17Жь щи-wаред хwә бона дийарийа һ'әжандьне дӧ нана биньн, әw гәрәке жь аре хаси жь дәһә п'ара дӧ п'аред ефайе[*] һьлати у пьжанди бә, әва бәре пешьн ә бона Хӧдан. 18Т'әви wи нани һ'әфт бәрхед йәксалийә беqӧсур, щанәгаки у дӧ бәрана жи чаwа дийарийа т'әвайишәwате, т'әви дийарийед wанә нани у дийарийед wанә сәрдакьрьне Хӧданр'а бьдьн. Әве Хӧданр'а бьбә дийарийа шәwате йә бинхwәш. 19Бона дийарийа жь бәр гӧнава жь бьзьна нерики у бона дийарийа һәләqәтийе[†] дӧ бәрхед йәксали бьдьн. 20К'аһин т'әви нане бәре бешьн бона дийарийа һ'әжандьне дӧ бәрха ль бәр Хӧдан бьдә, әванайе Хӧданр'а пироз бьн, бона к'аһин бьн. 21Һәма хут wе р'оже ә'лам кьн, кӧ wәр'а бьбә р'ожа щьвина пироз, т'ӧ шьхӧли нәкьн, бьра әв йәка нава щи-wаред wә у ньсьлед wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. 22Гава һун нане wәлате хwә бьдьрун, дәма дьруне дәве зәвийе һ'әта хьлазийе нәдьруйи[†] у сьмбьлед дьруйә к'әти т'оп нәки, вана йе к'әсиб у йе хәрибр'а бьһели. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›»[+].


Щәжьна Бор'ийа

23Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 24«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Йәке мәһа һ'әфта wәр'а бьбә р'ожа р'ьһ'әтийе, щьвина пирозә бона р'ожа биранина дәнге бор'ийе[+]. 25Т'ӧ шьхӧли нәкьн, ле бәле дийарийа шәwате Хӧданр'а биньн›».


Щәжьна Р'ожа К'әwандьне

26Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 27«Дәһе ве мәһа һ'әфта жи р'ожа к'әwандьне бә, бьра wәр'а бьбә щьвина пироз, хwә бьшкеньн та бьн у Хӧданр'а дийарийа шәwате биньн[+]. 28Wе р'ожеда т'ӧ шьхӧли нәкьн, чьмки әв р'ож бона wә р'ожа гӧнәк'әwандьне йә, wәки һун гӧнед хwә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бьк'әwиньн. 29Ле әwе кӧ wе р'оже хwә нәшкенә та нәбә, жь нава щьмә'та хwә гәрәке бе р'аqәтандьне. 30Ле һәгәр кәсәк wе р'ожеда шьхӧләки бькә, wи кәси әзе жь нава щьмә'та wи бьдьмә ӧндакьрьне. 31Т'ӧ шьхӧли нәкьн, бьра әв йәка нава ньсьлед wә у щи-wаред wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. 32Әв йәка бона wә мина шәмийа р'ьһ'әтийе бә, һун гәрәке евара нәһе мәһе хwә бьшкеньн та бьн, жь wе еваре һ'әта евара дьн р'ьһ'әтийа шәмийа хwә хwәй кьн».


Щәжьна Һ'олькчекьрьне

33Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 34«Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә wан: ‹Панздәһе ве мәһа һ'әфтада, һ'әфт р'ожа Щәжьна Һ'олькайә бона Хӧдан[+]. 35Р'ожа пешьн щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧли гәрәке нәкьн. 36Нава ван һ'әфт р'ожада дийарийа шәwате бьдьнә Хӧдан, р'ожа һ'әйшта wәр'а щьвина пироз бә у Хӧданр'а дийарийа шәwате биньн. Әва щьвина ә'зиз ә, т'ӧ шьхӧли нәкьн.

37Әвана нә әw щәжьнед Хӧдан, к'ижана кӧ гәрәке һун щьвинед пироз һ'әсаб кьн, wәки Хӧданр'а дийарийе шәwате, дийарийе т'әвайишәwате, дийарийе нани, qӧрбан у дийарийе сәрдакьрьне кӧ һәр йәк р'оже wанда бенә дайине, 38пештьри шәмийед Хӧдан, пештьри һ'әдийед wә, пештьри һ'әму создайинед wә, пештьри wан һ'әму дийарийед wәйә р'әзәдьлийе кӧ һуне бьдьнә Хӧдан. 39Ӧса жи панздәһе мәһа һ'әфта, гава һун дәрәмәтед ә'рде т'оп кьн, һ'әфт р'ожа щәжьна Хӧдан дәрбаз кьн, р'ожа ә'wльн у р'ожа һ'әйшта р'ожед р'ьһ'әтийе бьн[+]. 40Р'ожа ә'wльн хwәр'а бәред даред р'ьнд, ч'ьqьле даред хӧрма, ч'ьqьле даред бәлгсьх у ч'ьqьле даред бийейә дәве ава һьлдьн у һ'әфт р'ожа ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ша бьн. 41Әве щәжьне саледа һ'әфт р'ожа Хӧданр'а дәрбаз кьн. Әва нава ньсьлед wәда qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә. Мәһа һ'әфтада гәрәке ве щәжьне дәрбаз кьн. 42Һ'әфт р'ожа гәрәке һ'олькада бьминьн, һәр бьнәлийе Исраеле гәрәке һ'олькада бьминә, 43wәки ньсьлед wә бьзаньбьн, гава кӧ мьн зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхьстьн, әw һ'олькада щи-wар кьрьн. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›».

44Муса аһа щәжьнед Хӧдан зар'ед Исраелва ә'йан кьрьн.

### 24


Хәмкьрьна бона р'уне ч'ьре у нане Хwәдер'а дайи

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у готе: 2«Т'әмийе бьдә зар'ед Исраел[†], wәки тәр'а бона р'онайе бьзьре ледайийи паqьж биньн, кӧ ч'ьра т'ьме бьшхӧлә[+]. 3Һарун гәрәке Коне Щьвинеда[†], алийе п'әр'да шә'дәтийе дәр, ч'ьре саз кә, жь еварда һ'әта сьбәһе ль бәр Хӧдан т'ьме бьшхӧлинә. Әва нава ньсьлед wәда qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә. 4Ч'ьре гәрәке ль сәр шәмдана[†] зер'е хальс ль бәр Хӧдан т'ьме һазьр кьн. 5Аре хас һьлди у пе wи ари донздәһ нана лехи, һәр нанәк гәрәке дӧ п'ар жь дәһә п'аред ефайе[*] бә. 6У wан дӧ щергә, шәш-шәш дайнә ль сәр т'әхте бь зер'е хальс зер'кьри ль бәр Хӧдан[+]. 7У бьхура[†] сафи дайни ль сәр һәр дӧ щерга, кӧ ль сәр нан бона Хӧдан бьбә биранин чаwа дийарийа шәwате. 8Һәр р'ожед шәмийе т'ьме донздәһ нана гәрәке алийе зар'ед Исраелда бьдьнә ль бәр Хӧдан, чаwа пәймана[†] һ'әта-һ'әтайе. 9Әванайе п'ара Һарун у кӧр'ед wи бьн, гәрәке әw вана дь щийе пирозда бьхwьн, чьмки әва бона wан жь дийарийед шәwатейә Хӧданә һәрә пироз ә. Әва qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе йә»[+].


Бәла к'ьфьрийа һьндава Хwәдеда

10Кӧр'е жьнәкә исраели кӧ баве wи мьсьри бу, чу нава зар'ед Исраел, әwи зомеда т'әви йәки исраели шәр' кьр. 11У кӧр'е wе жьна исраели к'ьфьри наве Хӧдан кьр у ньфьр' кьр, әw гьртьн анинә щәм Муса. (Наве дийа wи Шьломит бу, жь бәрәка Дан qиза Дибри). 12Әw гьрти һьштьн һ'әта кӧ qьрара Хӧдан wанва ә'йан бә[+].

13Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 14«Wи мәрьве кӧ к'ьфьри жь зоме дәрхә у һ'әмуйед кӧ бьһистьнә бьра дәстед хwә бьдьнә ль сәр сәре wи у т'әмамийа щьмә'те wи бьдьнә ль бәр кәвьра бькӧжьн[+]. 15Бежә зар'ед Исраел: ‹К'и кӧ ньфьр'а Хwәдейе хwә бькә, әwе гӧне хwә бьк'ьшинә[+]. 16К'и к'ьфьрийа наве Хӧдан бькә әw ә'сә гәрәке бе кӧштьне, т'әмамийа щьмә'те гәрәке wи бьдә ль бәр кәвьра бькӧжә. Һәгәр хәриб бә йан бьнәли, к'ижани к'ьфьри наве Хӧдан кьр әw гәрәке бе кӧштьне. 17К'и кӧ мәрьвәки хә бькӧжә, әw ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+]. 18К'ижан кӧ һ'әйwанәки хә бькӧжә, жь бәр wи һ'әйwанива гәрә бьдә: Һ'әйwан жь бәр һ'әйwенва[+]. 19Һәгәр йәк зәдәке ль йәки дьн хә, әwи чаwа кьрийә ӧса жь ль wи бькьн:[+] 20Шкенандьн жь бәр шкенандьнева, ч'ә'в жь бә ч'ә'вва, дьран жь бәр дьранва, әwи чаwа зәдә мәрьв хьстьбә, ӧса жи гәрәке ль wи бькьн. 21Йе һ'әйwан кӧшт гәрәке жь бәрва бе дайине, ле йе мәри кӧшт гәрәке бе кӧштьне. 22Бона хәриба жи, бона бьнәлийа жи qануна wә гәрәке йәк бә, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›»[+].

23Муса әв йәк готә зар'ед Исраел у әw мәрьве ньфьр' кьр жь зоме дәрхьстьнә дәр у данә ль бәр кәвьра. Зар'ед Исраел ӧса кьрьн чаwа кӧ Хӧдан готьбу Муса.

### 25


Qануна сала һ'әфта

1[•]Хӧдан[†] ль сәр ч'ийайе Синайе Мусар'а хәбәрда у готе: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун бьк'әвьнә wи ә'рде кӧ әзе бьдьмә wә, әw ә'рд гәрәке шәмийа Хӧдан хwәй кә, р'ьһ'әт бә. 3Шәш сала ә'рде хwә бьр'әшинә у шәш сала тьрийед хwә бьбьр'ә у дәрәмәта wан һьлдә,[+] 4ле сала һ'әфта[†] бона ә'рде мина шәмийа р'ьһ'әтийе бә, шәмийа Хӧдан бә. Ә'рде хwә нәр'әшини у тьрийед хwә нәбьр'и. 5Wе зәвийа кӧ ә'рде тәда хwәха дәрк'әвә нәдьруйи[†] у wан тьрийед р'әзе тәда кӧ тә нәбьр'ибьн ә'мбар нәки. Әw сал бона ә'рде сала р'ьһ'әтийе бә. 6Дәрәмәта сала р'ьһ'әтийейә хwәха дәрк'әти бьра һ'әму т'әне бьбә хӧре wә, хӧре тә, хӧламе тә, щарийа тә, п'аләйед тә у хәрибе кӧ нава тәда дьминә, 7ӧса жи һ'әму дәрәмәте ә'рде бьбә хӧре һ'әйwане тә у wан р'ә'wьред wәлате тәда.


Сала р'аwастийе

8Тӧ хwәр'а һ'әфт салед шәмийе һ'әсаб кә, аwа готи һ'әфт щара һ'әфт сал у wәхте һ'әфт салед шәмийе wе бьбә чьлнәһә сал. 9У дәһе мәһа һ'әфта бор'ийе бьди лехьстьне, әw р'ожа к'әwандьне йә т'әмамийа wәлате хwәда бор'ийе бьдьнә ледане[+]. 10Сала пенщи һун пироз кьн у ль сәр ә'рде бона һ'әму бьнәлийед сәр ә'рде азадийе ә'лам кьн. Әва wәр'а бьбә сала р'аwастийе[†]. Һәр кәс бьра вәгәр'ә һәр'ә ль сәр мьлк'е хwә, һәр кәс бьра вәгәр'ә һәр'ә нава малбәта хwә. 11Әв сала пенщи бьра wәр'а бьбә сала р'аwастийе. Нә гәрәке бьр'ашиньн нә жи чь кӧ хwәха дәрк'әтийә бьдьрун у тьрийе ль сәр к'олед нәбьр'и жи ә'мбар нәки. 12Чьмки сала р'аwастийе йә, әw бона wә пироз бә. Ә'рдеда дәрәмәте хwәха дәрк'әти бьра т'әне бьбә хӧре wә. 13Ве сала р'аwастийе һәр кәс бьра вәгәр'ә һәр'ә ль сәр мьлк'е хwә. 14Һәгәр тьштәки бьфьроши мәрьвәки, йан тьштәки жь мәрьвәки бьк'ьр'и, һәвдӧ нәхапиньн. 15Тӧ жь мәрьвәки пе wи qимәте салед майи бьк'ьр'ә, чьqас сал мабьн һ'әта сала р'аwастийе, әw жи пе һ'әсабе wан салед дьруне гәрәке бьфьрошә тә[+]. 16Чьqаси зә'ф бьн әw салед һ'әтани сала р'аwастийе, һаqаси тӧ гәрәке бьһа бьк'ьр'и, чьqаси сал һьндьк бьн һаqаси жи гәрәке qимәт кем ки, чьмки әw давежә ль сәр һ'әсабе салед нандьруне дьфьрошә тә. 17Һәвдӧ нәхапиньн, ле жь Хwәдейе хwә бьтьрсьн, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә мә.

18Аwа qьраред мьн бьqәдиньн, qанунед мьн хwәй кьн у бьqәдиньн, һьнге һуне ль сәр wи ә'рди р'ьһ'әт бьжин. 19Ә'рде дәрәмәта хwә бьдә һ'әта кӧ һун т'ер бьхwьн у ль сәр жи р'ьһ'әт бьжин. 20Һәгәр һун бежьн: ‹Сала һ'әфта әме чь бьхwьн, wәки әм нәр'әшиньн у әк'ьне хwә т'оп нәкьн?› 21Сала шәша әзе хер-бәрәк'әта хwә ль сәр wәда бьшиньм, әwе р'ьсqе се сала бьдә wә[+]. 22Сала һ'әйшта һун кӧ бьр'әшиньн, һуне жь дайина дьрунед кәвьн бьхwьн һ'әта сала нәһа. Һуне жь wе дайина кәвьн бьхwьн һ'әта кӧ зәви бьгьһижьн. 23Ә'рд гәрәке һ'әта-һ'әтайе нәйе фьротане, чьмки ә'рд ә'рде мьн ә у һун жи щәм мьн хәриб у меван ьн.

24Бона т'әмамийа wи ә'рде мьлк'е хwә, гәрәке һун изьне бьдьн кӧ ә'рд пашда бе к'ьр'ине. 25Һәгәр бьрайе тә бьк'әвә дәсттәнг бә у п'арәке жь мьлк'е хwә бьфьрошә, пьсмамәки wийи незик дькарә бе, чь кӧ бьре тә фьротьбә пашда бьк'ьр'ә[+]. 26Ле һәгәр кәсәки wи т'ӧнәбә кӧ бьк'ьр'ә, ле әw хwәха р'е тер'а бьбинә, кӧ дәсте wида һәйә әw бькарьбә пашда бьк'ьр'ә. 27Һьнге бьра әw р'ожа фьротида һ'әсаб кә у бавежә ль сәр qимәте салед дәрбазбуйи, чьqас мабә ль йе к'ьр'и вәгәр'инә у мьлк'е хwә диса бьбә хwәйи. 28Ле һәгәр дәсте wида һаqас т'ӧнә бә кӧ ль wи вәгәр'инә, һьнге чь кӧ wи фьротийә дәсте йе к'ьр'ида бьминә һ'әта сала р'аwастийе, сала р'аwастийе йе к'ьр'и дур к'әвә у йе фьроти диса бьбә хwәйе мьлк'е хwә[+].

29Һәгәр йәк бажаре суркьрида маләке бьфьрошә, пәй фьротанер'а мӧхдаре саләкеда әw дькарә диса пашда бьк'ьр'ә, саләкеда изьна wи һәйә пашда һьлдә. 30Һәгәр һ'әта хьлазийа сале әw пашда нәк'ьр'ә, һьнге әw мала бажаре суркьрида һ'әта-һ'әтайе кӧр'е-кӧр'ар'а бьминә, сала р'аwастийе ль wи нәйе вәгәр'андьне. 31Ле малед гӧндайә кӧ бе сур ьн, әw мина к'әwшәне чоле бьн, әw пашда бенә к'ьр'ине, сала р'аwастийе әw бенә вәгәр'андьне. 32Ле бәле бажаред леwийада, әw малед мьлк'е wанә бажарада, леwи т'ьме дькарьн пашда бьк'ьр'ьн[+]. 33Һәгәр кәсәки мал жь леwийа к'ьр'ибә, әw мала мьлк'е wийи бажерда фьроти, сала р'аwастийе гәрәке ле бе вәгәр'андьне, чьмки нава зар'ед Исраелда малед бажаред леwийада мьлк'е wан ьн. 34У әw к'әwшәне ә'рде дора бажаред леwийа гәрәке нәйе фьротане, чьмки әw мьлк'е wани һ'әта-һ'әтайе йә.

35Һәгәр исраелик дәсттәнг бә у щәм тә бьк'әвә нькарьбә сәре хwә хwәй кә, алик'арийе бьде чаwа хәрибәки йан р'еwики, кӧ ль щәм тә бьжи[+]. 36Жь wи маш йан к'аре нәстини, жь Хwәдейе хwә бьтьрсә, кӧ әwе исраели ль щәм тә бьжи[+]. 37П'әре хwә пе сәләфа нәдейи у нане хwә жи нәдейи кӧ к'аре же һьлди. 38Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, wәки wәлате Кәнане[†] бьдьмә wә у бьбьмә Хwәдейе wә.

39Гава йәки исраели щәм тә бьк'әвә к'әсиб бә у хwә бьфьрошә тә, тӧ wи мина хӧламтийа хӧламәки нәди хәбате[+]. 40Әw гәрәке щәм тә мина п'аләки йан хәрибәки бә, һ'әта сала р'аwастийе щәм тә бьхәбьтә[+]. 41Паше бьра әw жь щәм тә дәре, әw нәфәред хwәва вәгәр'ә бьгьһижә малбәта хwә, диса һәр'ә ль сәр мьлк'е кал-бавед хwә. 42Чьмки әw хӧламед мьн ьн, йед кӧ мьн жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әw гәрәке ӧса нәйенә фьротане, чаwа кӧ хӧлам тенә фьротане[+]. 43Һ'ьшк ль сәр wи һ'ӧкӧм нәки, ле жь Хwәдейе хwә бьтьрси[+]. 44Хӧлам у хӧламокед тә кӧ һәбьн, әw гәрәке жь мьләтед дор-бәред wә бьн, жь wан хӧлам у хӧламока бьк'ьр'ьн. 45Ӧса жи зар'ед хәрибайә кӧ ль щәм wә дьминьн, жь wан дькарьн бьк'ьр'ьн у жь нәфәред wанә кӧ wәлате wәда бунә, әw бьбьнә мал у мьлк'е wә. 46Пәй хwәр'а жи wан чаwа мьлк'е wартийе зар'ед хwәр'а бьһельн, кӧ т'ьме әw хӧламе wә бьн. Ле ль сәр бьрайед хwә, зар'ед Исраел, йәк ль сәр йәки һ'ьшк һ'ӧкӧм нәкә. 47Һәгәр хәрибәк йан р'еwики щәм тә дәwләти бә, ле йәки исраели щәм wи бьк'әвә к'әсиб бә у хwә бьфьрошә wи хәрибе кӧ щәм тә дьминә, йан пьсмамәки wи хәриби, 48паше пәй хwә фьротанер'а, изьна wи һәйә кӧ әw пашда бе к'ьр'ине, жь бьратийа wи йәк дькарә wи пашда бьк'ьр'ә. 49Апе wи, йан кӧр'е апе wи, дькарьн wи бьк'ьр'ьн, йан жь пьсмамтийа wи, йан жь р'ьк'ьнйата wи дькарә wи бьк'ьр'ьн, йан һәгәр жь дәсте wива те бьра хwәха ха бьк'ьр'ә. 50Т'әви йе әw к'ьр'ийә һәq-һ'әсабе хwә р'аст кә, wе сала хwә фьротида һ'әта сала р'аwастийе, wан п'әре кӧ жь бәр хwәва стандийә бавежә ль сәр сала, бьдә wи, хwә хьлаз кә. Wәхте wи гәрәке мина wәхте п'аләки бе һ'әсабе. 51Һәгәр һе гәләк сал мабьн, wәкә wан салед майи п'әре жь бәр хwәва дайи бьдә хwә хьлаз кә. 52Ле һәгәр һьндьк сал мабьн һ'әта сала р'аwастийе, бьра һәq-һ'әсабе хwә т'әви wи бькә у wәкә wан салед майи qимәт жь бәр хwәва бьдә хwә хьлаз кә. 53Гәрәке әwе исраели мина п'аләки йәксали гьрти щәм wи бе һ'әсабе, әw дәwләтийе хәриб ль бәр ч'ә'ве тә һ'ьшк һ'ӧкӧми ль сәр wи нәкә. 54Һәгәр бь ви аwайи әw нькарьбә бе к'ьр'ине, сала р'аwастийе әw нәфәред хwәва дәре хьлаз бә[+]. 55Чьмки зар'ед Исраел хӧламед мьн ьн. Әw хӧламед мьнә жь wәлате Мьсьре дәрхьсти нә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә.

### 26


Дӧа-дьрозге ль сәр гӧһдарийе

1[•]Хwәр'а п'ута у һ'әйкәла че нәкьн, хwәр'а стуна нәдьнә сәкьнандьне, wәлате хwәда бь кәвьра тьштәки дьлqшьбандийе нәдьнә чекьрьне, бона һ'әбандьне, чьмки әз Хӧдан[†] Хwәдейе wә мә[+]. 2Р'ьһ'әтийа шәмийед мьн хwәй кьн, qәдьре пирозгәһа мьн заньбьн. Әз Хӧдан ьм[+]. 3Һәгәр һун пе qәйдә-qанунед мьн р'абьн-р'унен у т'әмийед мьн хwәй кьн у wан бьqәдиньн, 4әзе жи wәр'а баране wә'дәда бьбариньм, ә'рде дәрәмәта хwә бьдә у даред дәште жи бәред хwә бьдьн[+]. 5Бедәра wәйе бьк'ьшинә һ'әтани тьричьнине, тьричьнине жи бьк'ьшинә һ'әтани вәдан-чандьне, һуне нане хwә т'ер бьхwьн, wәлате хwәда бехоф бьжин. 6Әзе ә'дьлайе бьдьмә wәлате wә, һуне р'ьһ'әт п'алдьн, т'ӧ кәсе зә'мәте нәдә wә, р'ә'wьред хьраб әзе жь wәлет бьдьмә һьлдане у шуре wәлате wәр'а дәрбаз нәбә. 7Һуне бәри нәйаред хwә дьн, әwе пе шур ль бәр wә бьк'әвьн. 8Жь wә пенще бәри сәди дә у сәде жь wә бәри дәһә һ'әзара дә у нәйаред wәйе ль бәр wә пе шур бьк'әвьн[+]. 9Бәре мьне wәда бә, wә шин кьм зедә кьм у пәймана[†] хwә т'әви wә qәдим кьн. 10Һуне хӧрәке кәвьн бьхwьн, жь дәст йе нуда һуне йе кәвьн дәрхьнә дәр. 11Әзе коне хwә нава wәда ледьм у нәфса мьне жь wә зьвер нәбә. 12У әзе нава wәда бьгәр'ьм, әзе бьбьмә Хwәдейе wә у һуне жи бьбьнә щьмә'та мьн[+]. 13Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, кӧ мьн һун жь wәлате мьсьрийа дәрхьстьн, wәки нәбьнә хӧламе wан у мьн qәйде нире wә шкенандьн у һун сәрфьнйаз бьрьн[+].


Щәзайе нәгӧһдарийе

14[•]Ле һәгәр һун гӧр'а мьн нәкьн у ван һ'әму т'әмийа нәqәдиньн 15у qанунед мьн беһӧрмәт кьн, нәфса wә жь qьраред мьн зьвер бә, кӧ һун һ'әму т'әмийед мьн нәqәдиньн у пәймана мьн бьт'әр'ьбиньн. 16Һьнге жи әзе аһа сәре wә бькьм: Р'ьсасе бьшиньмә сәр wә, һ'иле у гәрме, кӧ р'онайийа ч'ә'ва кем дькьн у щанийа мерьв дьһ'әлинә дьмашинә, һуне бадиһәwа т'охьм бьр'әшиньн, чьмки дьжмьнед wәйе к'әда wә бьхwьн[+]. 17Әзе ль сәр wәда бьньһер'ьм у ль бәр ч'ә'ве дьжмьнед wә qьр'а wәйе бе, хернәхwазе wәйе һ'ӧкӧми ль сәр wә бькьн, бейи пәйк'әтьн р'әве бьк'әвә wә[+]. 18Ле һәгәр пәй һаqас тьштир'а һун гӧр'а мьн нәкьн, һьнге әзе жь бәр гӧне wәва һ'әфт щар зедә wә щәза кьм. 19Әзе к'ӧбар-бабахийа wә бьшкеньм, ә'змане wә бькьмә һ'әсьн у ә'рде wә бькьмә сьфьр[*]. 20Qәwата wәйе щики бадиһәwа п'уч' бә һәр'ә, ә'рде wәйе дәрәмәта хwә нәдә у даред ә'рде жи бәре хwә нәдьн. 21Һәгәр пәй һаqас тьштр'а жи һун мьqабьли мьн бьн у нәхwазьн гӧр'а мьн бькьн, һьнге әзе анәгори гӧне wә, һ'әфт щара зедә бәла ль сәр wәда биньм[+]. 22Р'ә'wьред чоле әзе бьшиньм ль сәр wә, әwе wә безӧр'әт бьһельн, qьр'а һ'әйwанед wә биньн, wә бьхwьн кем кьн у р'ийед wәйе вала бьн[+]. 23Һәгәр пәй ве йәкер'а жи һун ль сәр һ'ьше хwәда нәйен у мьqабьли мьн һәр'ьн, 24һьнге жи әзе мьqабьли wә бьм, жь бәр гӧне wәва әзе жи һ'әфт щара зедә бәла wә бьдьме. 25Әзе шуре һ'әйфа пәймана мьн һьлдане ль сәр wәда бьшиньн, һәгәр һун бажаред хwәда жи бьщьвьн, әзе нәхwәшийа һ'ала бьшиньмә нава wә у һуне бьк'әвьнә дәсте дьжмьн. 26Гава әз нан ль wә бькьмә һ'ьзрәт, һьнге дәһә к'ӧлфәте тәндурәкеда нане wә лехьн у пе мезине нане wә бьдьнә wә, һуне бьхwьн у т'ер нәбьн. 27Ле һәгәр пәй ван йәкар'а жи һун гӧр'а мьн нәкьн у мьqабьли мьн һәр'ьн, 28һьнге жи әзе бь һерс мьqабьли wә бьсәкьньм у жь бәр гӧне wәва һ'әфт щара зедә wә бьдьмә щәза. 29Һьнге һуне гоште кӧр' у qизед хwә бьхwьн[+]. 30Һеланед wәйә жорьн әзе wеран кьм, п'утед wәйә тә'ве әзе хьраб кьм, щьнйазед wә бьдьмә ль сәр кәрийед п'утед wәйә һурдәхwәши буйи, нәфса мьне жь wә зьвер бә. 31Бажаред wә әзе бькьмә хьрабә у пирозгәһед wә бькьмә хьки-хwәли у бина qӧрбанед wәйә бинхwәшийе әзе һьлнәдьм. 32Ә'рде wә әзе бекәс бькьм, дьжмьнед wәйә кӧ ле дьминьн wе ә'щебмайи бьн[+]. 33Әзе wә бәлайи нава мьләта кьм, шур ль пәй wә бьшиньм, wәлате wәйе бекәс бьминә у бажаред wәйе вала бьн[+]. 34Һьнге ә'рде т'әмамийа wан р'ожед валамайина хwәда, шәмийед р'ьһ'әтийа хwә дәрбаз кә, гава һун wәлате дьжмьнед хwәда бьн, һьнге ә'рде кӧ р'ьһ'әт бьминә wе шәмийед хwә дәрбаз кә[+]. 35Т'әмамийа wан р'ожед валамайина хwәда ә'рде р'ьһ'әт бә, чьмки шәмийед wәда әw р'ьһ'әт нәбуйә, гава һун ле дьман. 36Һәрч'е жь wә сах майи жи әзе wәлате дьжмьнед wанда ләрзәке бькьмә дьле wан у дәнге бәлге һ'әжйайи wе wан бьдә р'әве, ӧса wе бьр'әвьн чаwа кӧ жь бәр дәве шур у бе пәйк'әти wе бьк'әвьн. 37Чаwа жь бәр шур р'әви, wе бе пәйк'әти ль сәр һәвда бьк'әвьн у qәwата wәйе т'ӧнәбә кӧ ль бәр дьжмьн бьсәкьньн. 38Нава мьләтада һуне ӧнда бьн у ә'рде дьжмьнед wәйе wә бьхwә. 39Һәрч'е жь wә майи жи wе жь дәст беолитийе хwә wәлате дьжмьнед wәда бьһ'әльн һәр'ьн, ӧса жи дәст беолитиед кал-бавед хwә бьһ'әльн һәр'ьн. 40Ле һәгәр әwана беолитийед хwә у беолитийед кал-бавед хwә бьдьнә р'уйе хwә, кӧ чь нәһәqи һьндава мьнда кьрьнә, чаwа мьqабьли мьн сәкьнинә, 41у чьма әз мьqабьли wан чум у мьн чьма әw бьрьнә wәлате дьжмьнед wан, һәгәр һьнге дьле wани кәвьри бьшке у щәзайе беолитийа хwә бь дьл qәбул кьн. 42Һьнге әзе wе пәймана кӧ мьн т'әви Аqуб гьреда бир биньм, ӧса жи йа т'әви Исһаq у Бьраһим гьредайи бир биньм у wи wәлати жи бир биньм. 43Әw wәлат кӧ бейи wан бьминә wе шәмийед р'ьһ'әтийа хwә дәрбаз кә, чьмки жь wан вала ма, әwана гәрәке щәзайе беолитийа хwәр'а qайл бьн, кӧ wана qьраред мьн беһӧрмәт кьрьн у нәфса wан жь qәйдә-qанунед мьн зьвер бу. 44Ле бәле чаwа кӧ әwанайе wәлате дьжмьнед хwәда бьн, әзе wан т'әхсир нәкьм у жь wан зьвер набьм кӧ wан лап ӧнда кьм, кӧ пәймана хwәйә т'әви wан бьт'әр'ьбиньм, чьмки әз Хӧдан ьм, Хwәдейе wан. 45Бона wан әзе wе пәймана т'әви кал-бавед wан бир биньм, к'ижан кӧ мьн ль бәр ч'ә'ве мьләта әw жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн кӧ бьбьмә Хwәдейе wан. Әз Хӧдан ьм. 46Әв ьн әw qәйдә-qанун, qьрар у һинкьрьнед кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийайе Синайе пе дәсте Муса данинә навбәра хwә у зар'ед Исраел[†]».

### 27


Qәдандьна ад-qьрара

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у готе: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Һәгәр йәк бьхwазә бь ад-qьрар кәсәки Хӧданр'а к'ьфш кә, әw гәрәке анәгори qимәте тә бе к'ьфшкьрьне[*][+]. 3Qимәткьрьна тәйә бона меред жь бистсалийе гьрти һ'әта шестсалийе, гәрәке пенщи шекьл[*] зив бә, анәгори шекьле пирозгәһе. 4Ле һәгәр әw жьн бә, qимәткьрьна тә гәрәке си шекьл бә. 5Һәгәр тӧ мәрьва жь пенщсалийе һ'әта бистсалийе qимәт ки, гәрәке тӧ qьсьме мер бист шекьли qимәт ки, ле qьсьме жьне дәһә шекьли. 6Ле жь йәкмәһе һ'әта пенщсалийе, гәрәке qьсьме мер пенщ шекьл зив qимәте ки, qьсьме жьне се шекьл зив qимәт ки. 7Ле һәгәр әw жь шестсалийе жортьр бьн, һьнге qьсьме мер панздәһ шекьли гәрәке һ'әсаб ки, ле qьсьме жьне дәһә шекьли. 8Һәгәр әw к'әсиб ә у qәwата wи нагьһижә wе qимәткьрьна тә, һьнге бьра әw ль бәр к'аһин[†] бьсәкьнә, к'аһин wи qимәт кә. К'аһин wәкә qәwата йе ад-qьраркьри qимәте wи к'ьфш кә.

9Ле һәгәр әw ад-qьрара Хӧданр'а кьри жь һ'әйwен бә у qӧрбандайинер'а qәбул ә, жь ван чь кӧ Хӧданр'а бе дайине wе пироз бә. 10Гәрәке гӧһар'тьн т'ӧнәбә, нә qәнщ хьрабр'а, нә жи хьраб qәнщр'а бьгӧһер'ә, ле һәгәр йәк һ'әйwан һ'әйwенр'а бьгӧһер'ә, һьнге гәрәке һ'әйwане ад-qьраркьри у йе т'әв гӧһар'ти һәр дӧ жи пироз һ'әсаб бьн. 11Ле һәгәр әw һ'әйwане кӧ Хӧданр'а ад-qьрар кьрийә, жь һ'әйwане нәһ'әлал ә, кӧ жь wана Хӧданр'а qӧрбан найенә дайине, һьнге гәрәке wи һ'әйwани ль бәр к'аһин бьдьнә сәкьнандьне. 12К'аһин бьра дина хwә бьдә qәнщ у хьрабийа һ'әйwан у qимәт к'ьфш кә, к'аһин чь qимәт да сәр гәрәке һаqас бә. 13Ле һәгәр әw кәсе ад-qьрар кьрийә бьхwазә пашда бьк'ьр'ә, һьнге бьра п'арәкә жь пенща бькә ль сәр qимәте к'ьфшкьри[+].

14Һәгәр йәк бьхwазә мала хwә Хӧданр'а к'ьфш кә, һьнге к'аһин бьра дина хwә бьдә һ'але мале, qәнщи у хьрабийе у qимәт к'ьфш кә, к'аһин чь qимәт да сәр гәрәке һаqас бә. 15Ле һәгәр әw кәсе к'ьфшкьри бьхwазә мала хwә пашда бьк'ьр'ә, һьнге бьра п'арәкә жь пенщ п'ара ль сәр qимәте тәйи к'ьфшкьрида зедә кә, һьнге мале wир'а бә.

16Һәгәр йәк ә'рде мьлк'е хwә Хӧданр'а к'ьфш кә, һьнге гәрәке qимәткьрьна тә wәкә qимәте т'охьме ль сәр те р'әшандьне бә, бона һомерәк[*] т'охьме щә пенщи шекьл зив бә. 17Һәгәр йәк ә'рде хwә сала р'аwастийеда[†] бьдә, бьра wәкә qимәткьрьна тә бьминә[+]. 18Ле һәгәр йәк ль пәй сала р'аwастийер'а ә'рде хwә бьдә, һьнге к'аһин гәрәке бавежә ль сәр wан сала, к'ижан кӧ һ'әта сала р'аwастийе манә, т'әви йе дайи һ'әсаб кә у жь qимәте тәйи к'ьфшкьри ньмьзтьр бә. 19У һәгәр әw бьхwазә ә'рде хwә пашда бьк'ьр'ә, һьнге бьра п'арәке жь пенща п'әрә бькә ль сәр qимәте тәйи к'ьфшкьри у әw ә'рд wир'а бьминә. 20Ле һәгәр әw ә'рд пашда нәк'ьр'ә, йан йәки дьнр'а фьроти бә, әwе иди нькарьбә пашда бьк'ьр'ә[+]. 21Әw ә'рд кӧ сала р'аwастийе аза дьбә, мина ә'рде п'ешк'ешкьри Хӧданр'а пироз бә. Әw бьбә мьлк'е к'аһина[+]. 22Ле һәгәр йәк ә'рде к'ьр'ийи нә мьлк'е хwә Хӧданр'а к'ьфш кә, 23һьнге к'аһин т'әви wи пе һ'әсабе qимәте тә һ'әсаб бькә һ'әта сала р'аwастийе у wе р'оже qимәте тәйи һ'әсабкьри мина чаwа тьштәки пироз бьдә Хӧдан. 24Сала р'аwастийе әw ә'рд ль wи те вәгәр'андьне, жь к'е һатьбу к'ьр'ине, к'ижан кӧ хwәйе wи мьлк'и буйә. 25Бьра һ'әму qимәткьрьнед тә wәкә к'аше шекьлед Пирозгәһе бьн, бист гера шекьләк[*] бә[+].

26Т'әне ньхӧрийе һ'әйwен, чаwа кӧ йе пешийе буйи п'ара Хӧдан ә, кәсәк нькарә к'ьфш кә, һәгәр щанәга бә йан пәз әw иди п'ара Хӧдан ьн[+]. 27Һәгәр әw жь һ'әйwанед нәһ'әлал ә, гәрәке пе wе qимәткьрьна тә бьк'ьр'ә у п'арәкә жь пенща жи ль сәрда зедә кә. Ле һәгәр әw пашда нәк'ьр'ә, бьра wәкә qимәткьрьна тә бе фьротане[+].

28Ле әw п'ешкешед, к'ижан кӧ мәрьв жь һәбука хwә п'ешкеши Хӧдан дькә, һәгәр инсан бә, һ'әйwан бә йан ә'рде мьлк'е wи бә, әw гәрәке нәйенә фьротане у нәйенә пашда к'ьр'ине, һәр п'ешкеш һәрә пироз ьн, әw п'ара Хӧдан ьн. 29Һәр инсане кӧ Хӧданр'а һатийә п'ешкешкьрьне, әw пашда найе к'ьр'ине, әw ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+]. 30Һ'әму дәһәкед[†] дәрәмәта ә'рде, бәред дара п'ара Хӧдан ьн, әвана Хӧданр'а пироз ьн[+]. 31Ле һәгәр йәк бьхwазә жь дәһәкед хwә тьштәки пашда бьк'ьр'ә, бьра п'арекә жь пенща жи бькә ль сәр qимәте тьште дайи у пашда бьк'ьр'ә[+]. 32Һ'әму дәһәкед жь деwер йан пез, жь ван һ'әму һ'әйwана к'ижан бьн шьвдарер'а дәрбаз бә бе жьмаре у бьк'әвә бьн һ'әсабе дәһа, әw Хӧданр'а пироз ьн. 33Гәрәке дина хwә нәдьнә qәнщ у хьраб у жь бәр һәвва нәйенә гӧһар'тьне. Ле һәгәр йәк бьгӧһер'ә, һьнге әw жи у йа т'әв гӧһар'ти һәр дӧ жи пироз ьн, әw пашда найенә к'ьр'ине›».

34Әв ьн әw т'әмийед кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийайе Синайе, бона зар'ед Исраел т'әми ль Муса кьр.

## ЖЬМАР

### ЖЬМАР

ЖЬМАР


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]


Жьмар


Пешготьн

Әве к'ьтебе наве хwә: ‹Жьмар› жь дӧ щаред навньвисара щьмә'та Исраел стандийә, к'ижан кӧ wәхте р'еwитийа жь Мьсьре ә'рде Кәнанеда һатьнә навньвисаре. Бь ибрани наве ве к'ьтебе те wәлгәр'андьне, чаwа ‹Ль бәр'ийеда›. Бь ван хәбәра тек'ста ибранийә к'ьтеба Жьмар дәстпедьбә у әw дьдә к'ьфше к'идәре сәрһатийед wе qәwьми нә. Пәй wе йәкер'а гава Хӧдан ль сәре ч'ийайе Синайе qанун да щьмә'та Исраел, Муса һ'әсабе щьмә'та Исраел ньвиси, йед кӧ шер'р'а һазьр бун (һ'әсабе леwийа жи башqә), ӧса жи анәгори т'әмийа Хӧдан, чәнд qанун зедә кьрьн у щьмә'та Исраел бона чуйина wи ә'рде кӧ Хӧдан соз дабу, һазьр кьрьн (с. 1-9). Ле гава әw ль Qадеш-Барнеайе бун (алийе башура синоре Кәнане), щьмә'та Исраел жь дәст сальхед щә'сусайә дәрәw, йане ль wьр ә'савә дьжин, тьрсийан кӧ һәр'ьнә Кәнане кӧ wи ә'рди бь ә'мьре Хӧдан зәфти хwә кьн. Бона ве йәке әw һатьнә щәзакьрьне, чьл сали т'әркәсәри wе бәр'ийе бун (с. 10-19). Һ'әта һ'әму ньсьле Исраелейи кӧ нә гӧр'а Хwәдеда нә нәмьр. Пәй мьрьна wи ньсьлир'а, паше щьмә'те һеди-һеди ә'рдед дор-бәре Кәнане зәфт кьр. Бь ви аwайи исраелийа к'аре хwә кьрьн у гьһиштьнә ә'рде Моwабе, алийе р'оһьлата ч'әме Урдӧне (с. 20-36). Т'әмамийа wи зәманида, щьмә'та Исраел гәләк щара һьндава Мусада бина хwә тәнг дькьрьн у һьмбәри Хwәде р'адьбун, т'ьме бешекьр у нә сәр йа хwә бунә, чаwа ль бьнйат'а мерьв дьк'әвә. Ле гава дьбу кӧ Хӧдан мәрьвед нәгӧһдар щәза дькьр, диса һьндава мьләте хwәйи бьжартида амьн дьма, бона wан хәм дькьр, мьqабьли дьжмьнед Исраел дьсәкьни, әw сәр дьжмьн дьхьстьн. Һ'әта wи һ'алида жи, гава сәрwере мьләт, Муса у Һарун жи гӧр'а Хwәде нәдькьрьн, ле диса Хwәде сәр йа хwә бу, wи дькьр кӧ щьмә'та Исраел бьбә wи ә'рде кӧ соз дабу, бьда кал-бавед wан.

### 1


Навньвисара Исраел

1Хӧдан[†] ль бәр'ийа Синайе Коне Щьвинеда[†] йәке мәһа дӧда, дӧсалийа зар'ед Исраелә[†] кӧ жь ә'рде Мьсьре дәрк'әтьбун, Мусар'а хәбәрда у гот:[+] 2«Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел анәгори малбәтед wан, олк'ед wан, наве һәр мери йәко-йәко бьжмьрә[+]. 3Тӧ у Һарун һәр кәсе әскәрийер'а һазьр жь бистсалийе жортьр анәгори ордийед wан нава Исраелда бьжмьрьн. 4Т'әви wә гәрә мәрьвәк жь һәр qәбиле һәбә. Мәрьве кӧ сәрwере олк'а хwә йә. 5Әв ьн навед мәрьвед кӧ wе т'әви wә бьсәкьньн: Жь Р'убен Әлисуре кӧр'е Шьдейур[+]. 6Жь Шьмһ'ун Шьлумийеле кӧр'е Суришадай[+]. 7Жь Щьһуда Нәһшоне кӧр'е Аминадав[†][+]. 8Жь Исахар Ньт'анеле кӧр'е Суһар[+]. 9Жь Зәбулон Әлйабе кӧр'е Һ'елон[+]. 10Жь qәбила зар'ед Усьв: Жь Әфрайим Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуд. Жь Мьнашә Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсур[+]. 11Жь Бьнйамин Абидане кӧр'е Гидони[+]. 12Жь Дан Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадай[+]. 13Жь Ашер Пагийеле кӧр'е Ок'ран[+]. 14Жь Гад Әлйасафе кӧр'е Дьһуйел[+]. 15Жь Нәфтәли Аһ'ирайе кӧр'е Әйнан»[+]. 16Әв ьн бьжартийед жь щьвине, сәрwеред qәбилед бавед wан, сәрwеред ә'лаләтед Исраел.

17Муса у Һарун әв мәрьвед бь нав к'ьфшкьри һьлдан. 18У йәке мәһа дӧда wана т'әмамийа щьвине щьванд у әw анәгори малбәтед wан, олк'ед wан, наве йед жь бистсалийе жортьр йәко-йәко жьмартьн, 19чаwа кӧ Хӧдан т'әми Муса кьр wан бьжмьрә ль бәр'ийа Синайеда.

20Зар'ед Р'убене ньхӧрийе Исраел, зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 21һ'әсабе qәбила Р'убен 46500 нәфс бун[+].

22Зар'ед Шьмһ'ун зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 23һ'әсабе qәбила Шьмһ'ун 59300 нәфс бун[+].

24Зар'ед Гад зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 25һ'әсабе qәбила Гад 45650 нәфс бун[+].

26Зар'ед Щьһуда зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 27һ'әсабе qәбила Щьһуда 74600 нәфс бун[+].

28Зар'ед Исахар зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 29һ'әсабе qәбила Исахар 54400 нәфс бун[+].

30Зар'ед Зәбулон зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 31һ'әсабе qәбила Зәбулон 57400 нәфс бун[+].

32Жь qәбила зар'ед Усьв, зар'ед Әфрайим зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 33һ'әсабе qәбила Әфрайим 40500 нәфс бун[+]. 34Зар'ед Мьнашә зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 35һ'әсабе qәбила Мьнашә 32200 нәфс бун[+].

36Зар'ед Бьнйамин зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 37һ'әсабе qәбила Бьнйамин 35400 нәфс бун[+].

38Зар'ед Дан зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 39һ'әсабе qәбила Дан 62700 нәфс бун[+].

40Зар'ед Ашер зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 41һ'әсабе qәбила Ашер 41500 нәфс бун[+].

42Зар'ед Нәфтәли зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 43һ'әсабе qәбила Нәфтәли 53400 нәфс бун[+].

44Әв ьн һ'әсабед wан мәрьвед кӧ Муса, Һарун у һәр донздәһ сәрwеред жь олк'ед Исраел кӧ жьмартьн. 45Һ'әму зар'ед Исраел анәгори олк'ед хwә, жь бистсалийе жортьр, һ'әмуйед әскәрийер'а һазьр Исраелда һатьнә жьмартьне 46у т'әмамийа һ'әсабе wан 603550 нәфс бун[+]. 47Ле леwи qәбила бавед хwәва т'әви wан нәһатьнә жьмартьне.


Борще леwийа

48Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 49«Qәбила Леwи нәжмьрә, wан т'әви зар'ед Исраел һ'әсаб нәкә. 50Ле тӧ леwийа ль сәр Коне Шә'дәтийе, ль сәр һ'әму һащәтед wе у ль сәр һ'әму тьштед wе к'ьфш кә. Әw бьра кон у һ'әму һащәтед wе бьбьн, wеда qӧльх кьн у зомед хwә дора wе лехьн. 51У чахе щигӧһастьна Коне Шә'дәтийе, леwи бьра wе һәвдьн у вәгьртьна Коне Шә'дәтийе жи бьра леwи бькьн, йәки дьн кӧ незик бә wе бе кӧштьне. 52Гава зар'ед Исраел зомед хwә лехьн, һәр кәс гәрә ль зома хwәда у һәр кәс ль бәр ала хwә бә анәгори ордийед хwә. 53Ле леwи гәрә зоме дора Коне Шә'дәтийе лехьн, wәки һерса мьн ль сәр щьвина зар'ед Исраел р'анәбә. У леwийе хwәйитийа Коне Щьвина Шә'дәтийе бькьн»[+]. 54Зар'ед Исраел анәгори wан һ'әму т'әмийед кӧ Хӧданә данә Муса, ӧса жи кьрьн.

### 2


Щиwаркьрьна зоме

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәр да у гот: 2«Зар'ед Исраел[†] бьра зомед хwә һәр кәс т'әви ала хwә, бь нишанед олк'ед хwә лехә. Әw гәрә ль дора Коне Щьвине[†] һьнәки дур зомед хwә лехьн. 3Пешийева алийе р'оавайе Щьһуда гәрә зома хwә т'әви ала хwә анәгори ордийед хwә лехә. Сәрwере зар'ед Щьһуда Нәһшоне кӧр'е Аминадав[†] бу[+]. 4Һ'әсабе ордийа wи 74600 нәфс бун.

5Р'әх wида бьра qәбила Исахар зомед хwә лехә. Сәрwере зар'ед Исахар Ньт'анеле кӧр'е Суһар бу. 6Һ'әсабе ордийа wи 54400 нәфс бун.

7Пәйр'а бьра qәбила Зәбулон бә. Сәрwере зар'ед Зәбулон Әлйабе кӧр'е Һ'елон бу. 8Һ'әсабе ордийа wи 57400 нәфс бун.

9Т'әмамийа һ'әсабе зома Щьһуда анәгори ордийед хwә 186400 нәфс бун. Әвана гәрә пешийе р'е к'әвьн[+].

10Ала зома Р'убен анәгори ордийед хwә гәрә алийе башуре бә. Сәрwере зар'ед Р'убен Әлисуре кӧр'е Шьдейур бу. 11Һ'әсабе ордийа wи 46500 нәфс бун.

12Р'әх wида бьра qәбила Шьмһ'ун зомед хwә лехә. Сәрwере зар'ед Шьмһ'ун Шьлумийеле кӧр'е Суришадай бу. 13Һ'әсабе ордийа wи 59300 нәфс бун.

14Пәйр'а бьра qәбила Гад бә. Сәрwере зар'ед Гад Әлйасафе кӧр'е Р'ьһуел бу. 15Һ'әсабе ордийа wи 45650 нәфс бун.

16Т'әмамийа һ'әсабе зома Р'убен анәгори ордийед хwә 151450 нәфс бун. Әw гәрә йе дӧда р'ек'әвьн[+].

17Һьнге wе Коне Щьвине р'е к'әвә, зома леwийа бьра нава зомада бә. Чаwа кӧ зомед хwә wе лехьн ӧса жи р'ек'әвьн. Һәр кәс щийе хwәда бә анәгори алед хwә[+].

18Ала зома Әфрайим анәгори ордийед хwә гәрә алийе р'оавайе бә. Сәрwере зар'ед Әфрайим Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуд бу. 19Һ'әсабе ордийа wи 40500 нәфс бун.

20Р'әх wида бьра qәбила Мьнашә бә. Сәрwере зар'ед Мьнашә Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсур бу. 21Һ'әсабе ордийа wи 32200 нәфс бун.

22Пәйр'а бьра qәбила Бьнйамин бә. Сәрwере зар'ед Бьнйамин Абидане кӧр'е Гидони бу. 23Һ'әсабе ордийа wи 35400 нәфс бун.

24Т'әмамийа һ'әсабе зома Әфрайим анәгори ордийед хwә 108100 нәфс бун. Әw гәрә йе сьсийа р'е к'әвьн[+].

25Ала зома Дан анәгори ордийед wан гәрә алийе бакӧре бә. Сәрwере зар'ед Дан Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадай бу. 26Һ'әсабе ордийа wи 62700 нәфс бун.

27Р'әх wида qәбила Ашер бьра зоме лехә. Сәрwере зар'ед Ашер Пагийеле кӧр'е Ок'ран бу. 28Һ'әсабе ордийа wи 41500 нәфс бун.

29Пәйр'а бьра qәбила Нәфтәли бә. Сәрwере зар'ед Нәфтәли Аһ'ирайе кӧр'е Әйнан бу. 30Һ'әсабе ордийа wи 53400 нәфс бун.

31Т'әмамийа һ'әсабе зома Дан 157600 нәфс бун. Әw гәрә хьлазийе р'е к'әвьн анәгори алед хwә[+].

32Әв ьн һ'әсабе зар'ед Исраел анәгори олк'ед хwә. Т'әмамийа һ'әсабе зома анәгори ордийед хwә 603550 нәфс бун[+]. 33Ле леwи нә һатьнә жьмартьне т'әви зар'ед Исраел, чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль Муса кьрьбу[+].

34Зар'ед Исраел һ'әму ӧса дькьрьн чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль Муса кьрьбу. Wана зомед хwә анәгори алед хwә ле дьдан у ӧса жи р'е дьк'әтьн, һәр кәс т'әви малбәтед хwә анәгори олк'ед хwә.

### 3


Навньвисара леwийайә пешьн

1Әв ьн зӧр'әтед Һарун у Муса, wе р'оже гава Хӧдан[†] т'әви Муса ль ч'ийайе Синайе хәбәрда. 2Әв ьн наве кӧр'ед Һарун, ньхӧрийе wи Надаб пәйр'а Абиһу, Елазар у Ит'амар,[+] 3әw к'аһинед[†] р'ункьри йед кӧ Һарун әw к'аһинтийер'а qәwин-qәдим кьрьн. 4Надаб у Абиһу ль бәр Хӧдан мьрьн, гава wан бәр'ийа Синайеда шаш[*] агьр ль бәр Хӧдан дан у әw безӧр'әт бун. Елазар у Ит'амар ль бәр ч'ә'ве Һаруне баве хwә к'аһинти дькьрьн[+].

5Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 6«Qәбила Леwи бинә у ль бәр Һаруне к'аһин бьдә сәкьнандьне кӧ бәрдәстийа wи бькьн[+]. 7Бьра әw борще нобәдарийе бона wи у һ'әму щьвине ль бәр Коне Щьвине[†] бьqәдиньн, хьзмәтк'арийа пирозгәһе бькьн. 8Хwәйитийа һәр тьштед Коне Щьвине у борще зар'ед Исраел[†] бькьн аwа готи хьзмәтк'арийа пирозгәһе бькьн. 9Тӧ гәрә леwийа бьди Һарун у кӧр'ед wи. Әw wир'а һатьнә дайине жь нава зар'ед Исраел[+]. 10Тӧ гәрә Һарун кӧр'ава к'ьфш ки бона кӧ әw qӧльхе к'аһинтийа хwә бьqәдиньн. Ле гава йәки дьн незики пирозгәһе бә, гәрә бе кӧштьне»[+].

11Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 12«Аwа мьн Леwи жь нава зар'ед Исраел һьлдан, дәwса wан һ'әму ньхӧрийед кӧ бәт'ьне вәдькьн жь нава зар'ед Исраел. Аwа леwийе бона мьн бьн 13чьмки һәр ньхӧри п'ара мьн ә. Wе р'ожа кӧ мьн һ'әму ньхӧрийед wәлате Мьсьре хьстьн һьнге мьн һ'әму ньхӧрийед Исраелда жь мерьв һ'әта һ'әйwен хwәр'а бӧһӧрти-жьбарә кьрьн. Әwе п'ара мьн бьн, әз Хӧдан ьм»[+].

14Хӧдан диса т'әви Муса ль бәр'ийа Синайеда хәбәрда, гот: 15«Зар'ед Леwи анәгори олк'ед wан, малбәтед wан бьжмьрә. Һәр qьсьме нерини жь йәкмәһе бьжмьрә». 16Муса анәгори хәбәра Хӧдан, чаwа кӧ wир'а һатьбу готьне әw жьмартьн.

17Әв бун наве зар'ед Леwи: Гершон, Qоһат' у Мерари[+]. 18Әв жи наве зар'ед Гершон ә, малбәтед wанва: Либни у Шими. 19Зар'ед Qоһат' жи малбәтед wанва әв ьн: Ә'мрам, Исһар, Һеброн у Узиел. 20Зар'ед Мерари малбәтед wанва әв ьн: Маһ'ли у Муши. Әвана малбәтед леwийа нә анәгори олк'ед wан.

21Малбәта либни у малбәта шими дьгьһижьнә Гершон. Әвана малбәтед гершонийа нә. 22Һ'әсабе wан, аwа готи һ'әсабе һәр qьсьме нерини жь йәкмәһе 7500 нәфс бун. 23Малбәтед гершонийа бьра пьшт пирозгәһе, аwа готи алийе р'оавайе, зома хwә лехьн[+]. 24Сәрwере олк'а гершонийа Әлйасафе кӧр'е Лайел бу. 25Борще зар'ед Гершон ль Коне Щьвинеда хwәйитийа Пирозгәһ, сәргьра сәр гьртьне у сәрк'еша wе у п'әр'да бәр дәре Коне Щьвине йә,[+] 26п'әр'дед һ'әwше у п'әр'да бәр дәре һ'әwше кӧ дора пирозгәһ у горигәһе[†] йә, ӧса жи һәбьнед wе, ӧса жи һ'әму шьхӧле wе йә. 27Малбәта ә'мрамийа, малбәта Исһарийа, малбәта һебронийа у малбәта узиелийа дьгьһижьнә Qоһат'. Әвана малбәтед qоһат'ийа нә. 28Һ'әсабе һәр qьсьме нерини жь йәк мәһе 8600 нәфс бун. Вана хwәйитийа щийе пироз дькьр. 29Малбәтед зар'ед Qоһат' бьра зомед хwә алийе башура пирозгәһе лехьн. 30Сәрwере олк'а малбәтед qоһат'ийа Әлисафане кӧр'е Узиел бу. 31Борще хwәйитийа wан: сьндоq, сьфьрә, шәмдан[†], горигәһ у һащәтед пироз бона хәбата wан, ӧса жи п'әр'дә у һ'әму шьхӧле wе нә[+]. 32Сәроке сәрwеред леwийа Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин бу. Әw сәрwере wан бу йед кӧ хwәйитийа щийе пироз дькьрьн[+].

33Малбәта маһ'лийа у малбәта мушийа дьгьһижьнә Мерари. Әвана малбәтед меарийа нә. 34Һ'әсабе һәр qьсьме нерини жь йәкмәһе 6200 нәфс бун. 35Сәрwере олк'а малбәтед Мерари Сурийеле кӧр'е Абихайил бу. Әw бьра алийе бакӧра пирозгәһе зоме хwә лехьн. 36Борще хwәйитийа кӧр'ед Мерари: Читед пирозгәһе, дәстуйе wе, стунед wе, бьнгәһед wе, һ'әму һащәтед wе у һ'әму шьхӧле wан,[+] 37ӧса жи стунед дора һ'әwше, бьнгәһед wан, сьнгед wан у һәбьнед wан ә.

38Муса, Һарун у кӧр'ед wи зомед хwә бьра алийе р'оһьлата пирозгәһе, пешбәри Коне Щьвине лехьн. Әw гәрә хwәйитийа щийе пироз бькьн бона бехофийа зар'ед Исраел. Гава йәки дьн незик бә, гәрә бе кӧштьне. 39Муса у Һарун анәгори хәбәра Хӧдан һ'әму леwи анәгори малбәтед wан жьмартьн. Һ'әсабе һ'әму qьсьме нерини жь йәкмәһе 22000 нәфс бун[+].


Леwи жь бәр ньхӧрийе Исраелва тенә дайине

40Хӧдан готә Муса: «Һ'әму ньхӧрийед qьсьме нерини зар'ед Исраел жь йәкмәһе бьжмьрә. Р'әqәма навед wан чекә. 41У леwийа дәwса һ'әму ньхӧрийе зар'ед Исраел мьнр'а к'ьфш кә ӧса жи һ'әйwане леwийа дәwса һ'әму ньхӧрийе һ'әйwане зар'ед Исраел. Әз Хӧдан ьм». 42Муса һ'әму ньхӧрийед зар'ед Исраел жьмартьн, чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль wи кьрьбу. 43Һ'әсабе һ'әму ньхӧрийе qьсьме нерини йәк мәһи у жор анәгори р'әqәма навед wан 22273 нәфс бун.

44Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 45«леwийа дәwса һ'әму ньхӧрийе зар'ед Исраел к'ьфш кә ӧса жи һ'әйwане леwийа дәwса һ'әйwане wан. У леwийе п'ара мьн бьн, әз Хӧдан ьм. 46У бона ван 273 ньхӧрийед зар'ед Исраел кӧ жь леwийа зедәтьр ьн, 47жь бәр wан һәр кәсива пенщ шекьли[*] һьлдә, анәгори шекьле пирозгәһе кӧ бист гер[*] ә[+]. 48У әw п'әре бәр йед зедәва дайи бьдә Һарун у кӧр'ед wи». 49Муса п'әре жь бәрвадайи бона йе жь леwийа зедәтьр һьлдан, 50аwа готи әwи жь ньхӧрийед зар'ед Исраел 1365 шекьл анәгори шекьле пирозгәһе һьлдан. 51Муса әв п'әред бәрвадайине анәгори хәбәра Хӧдан, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса, данә Һарун у кӧр'ед wи.

### 4


Борще малбәтед леwийа

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 2«Зар'ед Qоһат' анәгори малбәтед wан у олк'ед wан жь нава зар'ед Леwи бьжмьрә, 3аwа готи һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе к'ижан qӧльхкьрьнер'а һазьр ә, кӧ хәбата Коне Щьвине[†] бькә[+]. 4Шьхӧле зар'ед Qоһат' ль Коне Щьвине хwәйитийа тьштед һәрә пироз ә. 5Wәхте р'ек'әтьна зоме Һарун у кӧр'ед wи бьра бен п'әр'да навбьр'ийе вәкьн у бь wе Сьндоqа Пәймане[†] бьньхемьн. 6Бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа әw бьньхемьн, тәже шин бавежьнә сәр у дәстуйа тер'а дәрбаз кьн[+]. 7Тәже шин бавежьнә сәр т'әхте нане Хwәдер'а дайи[†] у сьнийа, т'аса, к'аса, щер'ед бона дийарийа сәрдакьрьне дайньнә сәр. У нане кӧ һәр т'ьм сәр ә ль бәр Хӧдан, гәрә ль сәр жи бьминә. 8Тәже сори гәвәз бавежьнә ль сәр wан, бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа wе бьньхемьн у дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 9Бьра әw тәже шин һьлдьн шәмдан[†], ч'ьред wе, дәстькед wе, сьнийед wе у һ'әму дәрданед бона бьзьре wе кӧ бона шәмдан дьдьнә хәбате, бьньхемьн. 10Wе у һ'әму һащәтед wе бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа бьп'еч'ьн у дайньнә ль сәр чите. 11Тәже шин бавежьнә ль сәр горигәһа[†] зер'ин у бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'си бьньхемьн у дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 12Һ'әму һащәтед бона хәбата щийе пироз һьлдьн, дайньнә ль нава тәже шин, бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа бьньхемьн у дайньнә ль сәр чите. 13К'озийа горигәһе т'әмьз кьн у тәже сори гәвәз бавежьнә ль сәр. 14У һ'әму һащәтед wейә хәбате дайньнә ль сәр wе: Сьнийа, гоштгьра, мәр'ька у т'әшта аwа готи һ'әму һащәтед горигәһе. Сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа бавежьнә ль сәр у дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 15Гава Һарун у кӧр'ед wи ньхамтьна щийе пироз у һәр тьштед щийе пироз хьлаз кьн, wәхте р'ек'әтьна зоме зар'ед Qоһат' wе бен кӧ һьлдьн, ле бьра әw дәст нәдьнә пирозийе wәки нәмьрьн. Әв ә баре зар'ед Qоһат' ль Коне Щьвине.

16Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин[†] щабдаре: Бьзьре бона р'онайе, бьхура[†] бинхwәш, дийарийа нанийә[†] һәр гав, р'уне р'ункьрьне йә. Щабдаре т'әмамийа пирозгәһе у һәр тьштед навда, ӧса жи Щийе Пироз у һащәтед wе йә»[+].

17Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәр да у гот: 18«Һаш жь хwә һәбә qәбила малбәтед qоһат'ийа жь нава леwийа нәйе ӧндакьрьне. 19Аwа һун чь гәрә бона wан бькьн кӧ әw сах бьминьн у нәмьрьн гава әw незики Щийе Һәри Пироз бьн: Һарун у кӧр'ед wи бьра бен у һәр кәси ль бәр хәбата wи у борще wи бьдьнә сәкьнандьне. 20Каһати т'ӧ щар бәри ньхамтьна тьштед пироз бьра нәк'әвьне кӧ бьбиньн, wәки нәмьрьн».

21Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 22«Зар'ед Гершон жи анәгори олк'ед wан у малбәтед wан бьжмьрә, 23аwа готи һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр ә шьхӧле Коне Щьвине бькә, бьжмерә. 24Әв ә хәбата малбәтед гершонийа, чь гәрә бькьн у чь һьлдьн:[+] 25Әw гәрә тәже пирозгәһе, Коне Щьвине у сәргьра wе, сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа кӧ ль сәр ә у п'әр'да ль бәр дәре Коне Щьвине, 26п'әр'дед һ'әwше, п'әр'да бәр дәре һ'әwше кӧ дора пирозгәһ у горигәһе йә, һәбьнед wан у һ'әму һащәтед бона хәбата wан һьлдьн. У һәр шьхӧле кӧ бона ван тьшта лазьм ә бьра әw бькьн. 27Һ'әму хәбата зар'ед гершонийа, аwа готи һәр чь кӧ әw һьлдьн у һәр чь кӧ әw бькьн, әw гәрәке бь готьна Һарун у кӧр'ед wи бе кьрьне. Һәр тьштед һьлдане бькьнә бьн сә'витийа wан. 28Әв ә хәбата малбәтед зар'ед гершонийа Коне Щьвинеда. Әw гәрә ве йәке бь сәрwерийа Ит'амаре кӧр'е Һаруне к'аһин бькьн.

29Зар'ед Мерари анәгори малбәтед wан у олк'ед wан бьжмерә, 30аwа готи һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр ә, шьхӧле Коне Щьвине бькә, бьжмерә. 31Әв ә баре wан кӧ әw гәрә һьлдьн анәгори т'әмамийа шьхӧле wани Коне Щьвинеда, аwа готи читед пирозгәһе, дәстуйед wе, стунед wе, бьнгәһед wе,[+] 32стунед дора һ'әwше, бьнгәһед wан, сьнгед wан у һәбьнед wан у һ'әму һащәтед wан бона т'әмамийа хәбата ван тьшта. Һун наве һащәте кӧ әw гәрә һьлдьн бькьнә р'әqәм бьжмьрьн. 33Әв ә һ'әму шьхӧлед малбәтед зар'ед Мерари Коне Щьвинеда, бь сәрwерийа Ит'амаре кӧр'е Һаруне к'аһин».

34Муса, Һарун у сәрwеред щьвине зар'ед qоһат'ийа анәгори малбәтед wан у олк'ед wан жьмартьн, 35һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр ә шьхӧле Коне Щьвине бькә, 36һ'әсабе wан анәгори малбәтед wан 2750 нәфс бун. 37Әв ә һ'әсабе малбәтед Каһатийа һ'әмуйед кӧ Коне Щьвинеда дьхәбьтин, к'ижан кӧ Муса у Һарун жьмьрин, чаwа кӧ Хӧдан пе Муса т'әми кьрьбу.

38Һ'әсабе зар'ед Гершон анәгори малбәтед wан у олк'ед wан, 39һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр бу шьхӧле Коне Щьвине бькьра, 40һ'әсабе wан анәгори малбәтед wан, олк'ед wан 2630 нәфс бун. 41Әв ә һ'әсабе малбәтед зар'ед Гершон һ'әмуйед кӧ Коне Щьвинеда дьхәбьтин, к'ижан кӧ Муса у Һарун анәгори т'әмийа Хӧдан әw жьмартьн.

42Һ'әсабе малбәтед зар'ед Мерари анәгори малбәтед wан у олк'ед wан, 43һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр бу шьхӧле Коне Щьвине бькьра, 44һ'әсабе wан анәгори малбәтед wан 3200 нәфс бун. 45Әв ә һ'әсабе малбәтед Мерари к'ижан кӧ Муса у Һарун анәгори т'әмийа Хӧдан әw жьмартьн.

46Т'әмамийа леwийа анәгори малбәтед wан у олк'ед wан кӧ Муса, Һарун у сәрwеред Исраел[†] әw жьмартьн, 47һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ һазьр бу шьхӧл у һьлдана Коне Щьвине бькьра, 48һ'әсабе wан 8580 нәфс бун. 49Әвана wәкә готьна Хӧдан, һәр кәс бь дәсте Муса анәгори qӧльхе хwә у барһьлдане аһа һатьнә жьмаре, чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль Муса кьрьбу.

### 5


Паqьжкьрьна зоме

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ә'мьри зар'ед Исраел[†] кә кӧ һ'әмуйед к'оти[†], һ'әмуйед гәмар же дьчә у һ'әмуйед нәпаqьж кӧ дәст данә щьнйаз жь нава зоме дәрхьн[+]. 3Чаwа мер ӧса жи жьн жь зоме дәрхьнә дәр wәки әw зомед хwә, нава к'ижана әз һеwьримә нәһ'әр'ьминьн»[+]. 4Зар'ед Исраел хут ӧса кьрьн әw жь нава зоме дәрхьстьнә дәр. Чаwа кӧ Хӧдан готьбу Муса зар'ед Исраел хут ӧса кьрьн.


Жь бәр гӧнава дайин

5Хӧдан т'әви Муса хәбәрда у гот: 6«Бежә зар'ед Исраел, һәгәр мер йан жьнәк, ль бәр Хӧдан беә'сьлийе бькә, аwа готи гӧнәки һьндава йәки дьнда бькә у әw мәрьв гӧне хwә фә'м бькә,[+] 7бьра әw гӧне хwәйи кьри бьдә р'уйе хwә, бьра әw жь бәр гӧне хwәва т'ам бьдә у бьра чарика пенща жи сәрда зедәкә у бьдә wи ль бәр к'е гӧнә кьрийә[+]. 8Ле һәгәр пьсмаме wи мәрьви т'ӧнә бә[*] кӧ жь бәр гӧнәва бьдьнә wи, һьнге дайина жь бәр гӧнәва, дьгьһижә Хӧдан бона к'аһин[†], сәрда жи бәране гӧнәк'әwандьне, бь к'ижани гӧнәк'әwандьн wе бона wи бе кьрьне. 9У һ'әму һ'әдийед жь һ'әму тьштед пирозә зар'ед Исраел кӧ әwе биньнә ль щәм к'аһин, бьра п'ара wи бә. 10Тьштед пирозә һәр кәси п'ара к'аһин ьн, к'е чь кӧ бьдә wи әw п'ара wи йә».


Мере к'ӧмр'әш

11Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 12«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Һәр мере кӧ жьна wи жь р'ийа хwә дәре у һьндава мере хwәда ширһ'әлал нибә, 13мерәк сәре хwә wер'а дайнә у әва йәка жь мере wе вәшарти бьминә, ле әw дьзива һ'әр'ьмийә, шә'дә жи мьqабьли wе т'ӧнәйә, әw нәһатийә гьртьне[+]. 14Һәгәр р'ӧһ'е к'ӧмр'әшийе бе ль сәр мере wе у әw к'ӧмр'әшийе жьна хwә бькә, жьн жи һ'әр'ьми йә, йан жи һәгәр р'ӧһ'е к'ӧмр'әшийе бе ль сәр wи у әw к'ӧмр'әшийе жьна хwә бькә ле жьн нә һ'әр'ьмийә, 15бьра мер жьна хwә бинә ль щәм к'аһин. Бьра бона wе qӧрбане бьдә аwа готи п'арәк жь дәһа ефа[*] аре щәһә, ле бьра р'ун нәр'ежә ль сәр wе у нә жи бьхуре[†], чьмки әв дийарийа нанийә[†] к'ӧмр'әшийе йә, дийарийа нанийә биранине йә бона ә'йанкьрьна нәһәqийе[+]. 16К'аһин бьра wе бьбә у ль бәр Хӧдан бьдә сәкьнандьне. 17К'аһин бьра ава пироз бькә дәрдана ахин, аха ә'рде Коне Шә'дәтийе[†] һьлдә у бькә нава wе аве. 18Пәйр'а к'аһин бьра жьне ль бәр Хӧдан бьдә сәкьнандьне у лач'ька сәре wе вәкә[*], дийарийа нанийә биранине бьдә дәсте wе аwа готи дийарийа нанийә к'ӧмр'әшийе. Ле дәсте к'аһинда жи гәрә ава тә'лә ньфьр' кьрьне һәбә. 19К'аһин гәрә wе бьдә сонде у бежә жьне: ‹Һәгәр т'ӧ мери сәре хwә тәр'а данәнийә хенщи мере тә йан һәгәр тӧ р'ийа хwә дәрнәк'әтийи, нәһ'әр'ьмийи, тӧ азайи жь ве ава тә'лә ньфьр' кьрьне, 20ле һәгәр тӧ жь бьн qоле мере хwә дәрк'әтийи, һ'әр'ьмийи у мерәки дьн хенщи мере тә сәре хwә тәр'а данийә...› 21(Һьнге бьра к'аһин жьне бь сонда ньфьр'е бьдә сонде у бежә жьне) ‹...бьра Хӧдан тә бькә ньфьр' у сонд ль нава мьләте тәда, бь дайина Хӧдан бәт'ьне тә п'уч' бә у зьке тә жи бьwәрьмә. 22Бьра әва ава һанә ньфьр' кьрьне бьк'әвә зьке тә wәки зьке тә бьwәрьмә у бәт'ьне тә жи п'уч' бә›. Бьра жьн жи бежә: ‹Амин[†], амин›[+]. 23К'аһин бьра ван ньфьр'а ль сәр к'ахазе бьньвисә у ль ава тә'лда бьшо р'әсит кә[*]. 24У ава тә'лә ньфьр' кьрьне бьдә жьне кӧ вәхwә, ава ньфьр' кьрьне wе бьк'әвә зьке wе у wе тә'лайе пешда бинә. 25Паше к'аһин бьра жь дәсте жьне дийарийа нанийә к'ӧмр'әшийе һьлдә, wе дийарийа нани ль бәр Хӧдан бьһ'әжинә у wе дайнә ль сәр горигәһе[†]. 26К'аһине к'ӧлмәке жь wе дийарийа нанийә биранине һьлдә у ль сәр горигәһе агьршәwати кә у паше әwе аве ль жьне бьдә вәхwарьне. 27К'әнге әw жьне бь wе аве бьдә вәхwарьне һәгәр әw һ'әр'ьмибә, мере хwәр'а ширһ'әлал нибуйә әw ава ньфьр' кьрьне зьке wеда wе тә'лайе пешда бинә у зьке wе wе бьwәрьмә, бәт'ьне wе п'уч' бә у әw жьне ль нава мьләте хwәда бьбә ньфьр' лебуйи. 28Ле һәгәр әw жьна нә һ'әр'ьмийә, һ'әлал ә, әwе аза бә wе бькарьбә зар'а бинә›». 29Әва һинкьрьна бона к'ӧмр'әшийе йә, гава жьн бьн qоле мере хwә дәре у бьһ'әр'ьмә, 30йан жи һәгәр р'ӧһ'е к'ӧмр'әшийе бе ль сәр мер у әw к'ӧмр'әшийе ль жьна хwә бькә у жьна хwә бьбә ль бәр Хӧдан, һьнге к'аһине һ'әму анәгори ве һинкьрьне бькә. 31Мере бесущ бә жь гӧна, ле жьне бона гӧне хwә сущдар бә.

### 6


Qануна бона нәзирийе

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Зар'ед Исраелр'а[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Һәгәр мер йан жьн бона нәзирийе дьхwазә ад-qьрар кә, кӧ әw бьбә нәзире Хӧдан, 3Гәрәке әw хwә жь шәрав у араqе дур бьгьрә, сьрка шәраве у сьрка араqе вәнәхwә, т'ӧ щар жь тьште тьрийа чекьри вәнәхwә у нә тьрийе гьһишти бьхwә у нә жи к'ьшмиша. 4Һ'әму р'ожед нәзирийа хwәда, әw гәрәке һәр тьште жь тьрийа чекьри нәхwә, жь дәндькада гьрти һ'әта qалька. 5Һ'әму р'ожед ад-qьрарейә нәзирийа хwәда, гәрәке дузан сәре wи нәк'әвә, һ'әта т'әмамбуна р'ожед кӧ әwи хwә Хӧданр'а нәзир кьрийә әw бьра пироз бә, п'ор'е сәре хwә бьра бьһелә дьреж бьн. 6Һ'әму р'ожед кӧ wи хwә Хӧданр'а нәзир кьрийә әw бьра незики т'ӧ щьнйази нәбә,[+] 7нә щьнйазе баве хwә, нә дийа хwә, нә бьре хwә нә жи хушка хwә. Һ'әта бона мьрьна wан жи әw бьра паqьжийа хwә нәһ'әр'ьминә, чьмки нәзирийа бона Хwәдейе wи ль сәр сәре wи йә. 8Һ'әму р'ожед wийә нәзирийе бьра әw Хӧданр'а пироз бә.

9Ле һәгәр йәк ньшкева ль бәр wи бьмьрә у әw сәре хwәйи нәзирийе бьһ'әр'ьминә, һьнге әw гәрә п'ор'е хwә р'ожа хwәйә паqьжбуне кӧр' кә. Р'ожа һ'әфта бьра әw п'ор'е хwә кӧр' кә 10у ль р'ожа һ'әйшта бьра дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа бинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†] ль щәм к'аһин[†][+]. 11К'аһине йәки бьдә чаwа дийарийа гӧнәк'әwандьне йе дьне жи чаwа дийарийа т'әвайишәwате[†] у wи жь гӧнәйе wийи бона дәстдайина йе мьри бьк'әwинә. Ль wе р'оже сәре wи пироз бькә. 12У диса р'оже хwәйә нәзирийе Хӧданр'а к'ьфш кә, бәрхәки йәксали Хӧданр'а бьдә чаwа дийарийа жь бәр нәһәqийева. Р'ожед wийә бәри ве йәке ӧнда дьбьн, чьмки нәзирийа wи һ'әр'ьмийә.

13Әв ә qануна бона нәзирийе: Чахе р'ожед нәзирийа wи т'әмам бьн, бьра wи биньнә ль бәр дәре Коне Щьвине. 14Әwе дийарийа хwә бәрхәки йәксалийи бе qӧсур Хӧданр'а т'әвайишәwат кә у бәрхәкә мейә йәк салийә бе qӧсур бона паqьжбуне дийари кә, ӧса жи бәранәки бе qӧсур бона дийарийа һәләqәтийе[†] бьдә,[+] 15сәлә нане бе һәвиртьр'шк, аwа готи к'атед жь аре хас р'унда стьрайи у лошед бе һәвиртьр'шкә сәр р'ункьри, т'әви дийарийа wанә нани у дийарийа wанә вәхwарьне бьдә[+]. 16К'аһин бьра ван дайнә ль бәр Хӧдан у дийарийа wийә паqьжбуне у т'әвайишәwате бьдә. 17Ле бәран т'әви сәла нане бе һәвиртьр'шк чаwа дийарийа һәләqәтийе бьдә Хӧдан, ӧса жи к'аһин бьра дийарийа wийә нани у вәхwарьне бьдә. 18Һьнге йе нәзир ль бәр дәре Коне Щьвине п'ор'е хwәйи нәзирийе кӧр' кә. П'ор'е сәре хwәйи нәзирийе һьлдә у дайнә ль сәр агьре бьне дийарийа һәләqәтийе. 19К'аһин жи бьра пила бәране к'әланди, к'атәки бе һәвиртьр'шк, лошәки бе һәвиртьр'шк жь сәле һьлдә у бьдә дәстед нәзир, пәй кӧр'кьрьна п'ор'е нәзирийа wир'а[+]. 20К'аһин гәрә wан чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] ль бәр Хӧдан бьһ'әжинә, әва йәка пироз ә у п'ара к'аһин ә т'әви синге дийарийе у пиле дийарийе. Пәйр'а нәзир дькарә шәраве вәхwә[+]. 21Әв ә qануна бона нәзирийе. Ле һәгәр әw ад-qьрар дькә кӧ ль сәр qануна нәзирр'а һ'әдике зедә бьдә Хӧдан, чь кӧ жь дәсте wива те, әw гәрә хут ӧса бькә, чаwа кӧ ад-qьрар кьр бә›».


Бьмбарәкийа к'аһин

22Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 23«Һарун у кӧр'ед wир'а хәбәр дә, бежә: ‹Аһа зар'ед Исраел бьмбарәк кьн, бежьнә wан:[+]

24Бьра Хӧдан тә бьмбарәк кә
у хwәйи кә![+]
25Бьра ч'ә'ве Хӧдан ль сәр тә бә
у р'ә'ме ль тә бькә![+]
26Бьра Хӧдан бәре хwә бьдә тә
у хер у хwәшийе бьдә тә!›

27Бь ви аwайи наве мьне зар'ед Исраелва бе гьредьн у әзе wан бьмбарәк кьм».

### 7


Дийарийед сәрwеред qәбила

1Гава Муса пирозгәһ да сәкьнандьне хьлаз кьр, әw у һәр тьштед wе р'ун кьрьн у пироз кьр, һьнге горигәһ[†] у һ'әму һащәтед wе жи р'ун кьрьн у пироз кьр[+]. 2Сәрwеред Исраел[†], сәрwеред олк'ед wан, аwа готи сәрwеред qәбилед wан, йед кӧ сәрwерийа навньвисаре дькьрьн, дийари анин. 3Дийарийед хwә анинә ль бәр Хӧдан[†]: Шәш ә'рәбе гьрти, донздәһ га, һәр ә'рәбәк дӧ сәрwер бун у һәрәкир'а гак, вана әв анинә ль бәр Пирозгәһе. 4Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 5«Жь wан һьлдә, әwе бона хьзмәтк'арийа Коне Щьвине[†] бенә хәбате. Wан бьдә леwийа, һәр кәсир'а анәгори хәбата wи». 6Муса ә'рәбә у га һьлдан у әw данә леwийа. 7Дӧ ә'рәбә у чар га данә зар'ед Гершон, анәгори хәбата wан[+]. 8Чар ә'рәбә һ'әйшт га данә зар'ед Мерари, анәгори хәбата wанә бь сәрwерийа Ит'амаре кӧр'е Һаруне к'аһин[†][+]. 9Ле нәда кӧр'е Qоһат' чьмки хәбата Щийе Пироз ль сәр wан бу, wана әw гәрә ль сәр мьле хwә бьбьрана[+].

10Сәрwера дийарийа пирозкьрьна[*] горигәһе р'ожа р'ункьрьне анин. Сәрwера дийарийед хwә анинә ль бәр горигәһе. 11Хӧдан готә Муса: «Р'оже сәрwерәк бьра дийарийа хwә бинә, бона пирозкьрьна горигәһе».

12Р'ожа пешьн Нәһшоне кӧр'е Аминадав[†] жь qәбила Щьһуда дийарийа хwә ани[+]. 13Дийарийа wи әв бу: т'әштәкә зивинә 130 шекьле[*], т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани[†], 14кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева[†] дагьрти,[+] 15щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате[†],[+] 16нерики бона дийарийа паqьжбуне[†],[+] 17дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе[†]. Әва дийарийа Нәһшоне кӧр'е Аминадав бу[+].

18Р'ожа дӧда Ньт'анеле кӧр'е Суһар сәрwере Исахар дийарийа хwә ани[+]. 19Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 20кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 21щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 22нерик бона дийарийа паqьжбуне, 23дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Ньт'анеле кӧр'е Суһар бу.

24Р'ожа сьсийа Әлйабе кӧр'е Һ'елон сәрwере зар'ед Зәбулон ани[+]. 25Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 26кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 27щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 28нерик бона дийарийа паqьжбуне, 29дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Әлйабе кӧр'е Һ'елон бу.

30Р'ожа чара Әлисуре кӧр'е Шьдейур сәрwере зар'ед Р'убен ани[+]. 31Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 32кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 33щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 34нерик бона дийарийа паqьжбуне, 35дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Әлисуре кӧр'е Шьдейур бу.

36Р'ожа пенща Шьлумийеле кӧр'е Суришадайе сәрwере зар'ед Шьмһ'ун ани[+]. 37Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 38кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 39щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 40нерик бона дийарийа паqьжбуне, 41дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Шьлумийеле кӧр'е Суришадай бу.

42Р'ожа шәша Әлйасафе кӧр'е Дьһуйеле сәрwере зар'ед Гад ани[+]. 43Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 44кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 45щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 46нерик бона дийарийа паqьжбуне, 47дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Әлйасафе кӧр'е Дьһуйел бу.

48Р'ожа һ'әфта Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуде сәрwере зар'ед Әфрайим ани[+]. 49Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 50кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 51щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 52нерик бона дийарийа паqьжбуне, 53дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуд бу.

54Р'ожа һ'әйшта Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсуре сәрwере зар'ед Мьнашә ани[+]. 55Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 56кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 57щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 58нерик бона дийарийа паqьжбуне, 59дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсур бу.

60Р'ожа нәһа Абидане кӧр'е Гидонийе сәрwере зар'ед Бьнйамин ани[+]. 61Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 62кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 63щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 64нерик бона дийарийа паqьжбуне, 65дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Абидане кӧр'е Гидони бу.

66Р'ожа дәһа Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадайе сәрwере зар'ед Дан ани[+]. 67Дийарийа wи жи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хwәси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 68кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 69щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 70нерик бона дийарийа паqьжбуне, 71дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадай бу.

72Р'ожа йанздәһа Пагийеле кӧр'е Ок'ране сәрwере зар'ед Ашер ани[+]. 73Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 74кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 75щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 76нерик бона дийарийа паqьжбуне, 77дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Пагийеле кӧр'е Ок'ран бу.

78Р'ожа донздәһа Аһ'ирайе кӧр'е Әйнане сәрwере зар'ед Нәфтәли ани[+]. 79Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 80кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 81щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 82нерик бона дийарийа паqьжбуне, 83дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Аһ'ирайе кӧр'е Әйнан бу.

84Әв ә дийарийа кӧ сәрwеред Исраел бона пирозкьрьна горигәһе, р'ожа р'ункьрьна wе анин: Донздәһ т'әштед зивин, донздәһ т'асед зивин, донздәһ кәвч'ийед зер'ин. 85Һәр т'әштәкә зивин 130 шекьл бу, һәр т'асәк 70 шекьл бу, һ'әму бь һәвр'а 2400 шекьл бу, анәгори шекьле пирозгәһе. 86Донздәһ кәвч'ийед зер'ин бьхурева дагьрти, һәр кәвч'ик 10 шекьл бу, анәгори шекьле пирозгәһе, һ'әму бь һәвр'а 120 шекьл бу. 87Һ'әму һ'әйwане бона дийарийа т'әвайишәwате әв бун: Донздәһ щанәга, донздәһ бәран, донздәһ бәрхед йәксали т'әви дийарийа wанә нани. У донздәһ нери бона дийарийа паqьжбуне. 88Т'әмамийа һ'әйwане бона дийарийа һәләqәтийе әв бун: Бистчар га, шест бәран, шест нери у шест бәрхед йәксали. Әва дийарийа пирозкьрьна горигәһе бу, пәй р'ункьрьна wер'а.

89Гава Муса дьк'әтә Коне Щьвине бона кӧ т'әви Хӧдан хәбәр да, әwи дәнге кӧ wир'а хәбәр дьда, жь сәр qалп'ахе бахшандьнейи ль сәр Сьндоqа Шә'дәтийейә нава һәр дӧ херубада[†] дьбьһист. У Хӧдан т'әви wи хәбәр дьда[+].

### 8


Ч'ьрайед шәмдане

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Һарунр'а хәбәр дә у бежә wи: ‹Гава тӧ ч'ьра саз ки, һәр һ'әфт ч'ьра гәрә пешийа шәмдане[†] р'онайи кьн›. 3Һарун хут ӧса жи кьр, әwи ч'ьрайед шәмдане пешийа wе саз кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу. 4Шәмдан һа һатьбу чекьрьне: Жь бьнгәһа wе һ'әта кӧлиркед wе әw жь зер'е к'оланди бу. Анәгори щур'е кӧ Хӧдан нишани Муса кьрьбу хут ӧса әwи шәмдан чекьр».


Паqьжкьрьна леwийа

5Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 6«леwийа жь нава зар'ед Исраел[†] башqә кә у wан паqьж кә. 7Бона паqьжбуна wан аһа бькә: Ава паqьжкьрьне бьр'әшинә ль сәр wан, бьра әw бь дузен һ'әму пьр'ч'а ль сәр хwә һьлдьн, к'ьнщед хwә бьшон у әwе паqьж бьн[+]. 8Бьра әw щанәгаки т'әви дийарийа wийә нани жь аре хаси р'унда стьрайи һьлдьн у щанәге дӧда жи бона дийарийа паqьжбуне[†] тӧ һьлдә[+]. 9Пәйр'а леwийа бинә ль бәр Коне Щьвине[†] у т'әмамийа щьвата зар'ед Исраел бьщьвинә. 10леwийа бинә ль бәр Хӧдан у зар'ед Исраел бьра дәстед хwә дайньнә ль сәр леwийа. 11Һарун леwийа жь нава зар'ед Исраел ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] бьдә, кӧ әw бьбьнә хьзмәтк'аре хәбата Хӧдан. 12Леwи жи бьра дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре щанәга у бона к'әwандьна леwийа йәке чаwа дийарийа паqьжбуне бьдә, йе дьн жи чаwа дийарийа т'әвайишәwате[†] Хӧданр'а. 13леwийа ль бәр Һарун у кӧр'ед wи бьдә сәкьнандьне у чаwа дийарийа һ'әжандьне бьдә Хӧдан. 14Бь ви аwайи леwийа жь нава зар'ед Исраел башqә кә. леwийе п'ара мьн бьн[+]. 15Пәй ве йәкер'а леwийе бен Коне Щьвинеда бьхәбьтьн, гава тӧ wан паqьж ки у чаwа дийарийа һ'әжандьне бьди. 16Әw т'ам жь нава зар'ед Исраел мьнр'а һатьнә дайине, жь бәр һ'әму ньхӧрийед кӧ бәт'ьне вәдькьн аwа готи һ'әму ньхӧрийед жь зар'ед Исраел мьн әw хwәр'а һьлдан[+]. 17Чьмки һ'әму ньхӧриед Исраел, жь мерьв гьрти һ'әта һ'әйwен п'ара мьн ьн. Ль wе р'ожа кӧ мьн һ'әму ньхӧрийед ә'рде Мьсьре qьр' кьрьн, мьн һьнге әw хwәр'а к'ьфш кьрьн. 18Мьн леwи жь бәр һ'әму ньхӧрийед зар'ед Исраелва һьлдан. 19У мьн леwи жь нава зар'ед Исраел данә Һарун у кӧр'ед wи, әw wанр'а һатьнә дайине бона кӧ дәwса зар'ед Исраел хьзмәтк'арийа Коне Щьвине бькьн, бона к'әwандьна гӧне зар'ед Исраел, wәки бәла ль нава зар'ед Исраел т'ӧнә бә wәхте кӧ зар'ед Исраел незики пирозийе бьн»[+].

20Муса, Һарун у т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел бона леwийа ӧса жи кьрьн. Анәгори һ'әму ә'мьред кӧ Хӧдан бона леwийа ль Муса кьрьбун, зар'ед Исраел ӧса жи кьрьн. 21леwийа хwә паqьж кьрьн, к'ьнщед хwә шуштьн у Һарун әw чаwа дийарийа һ'әжандьне ль бәр Хӧдан данә сәкьнандьне. Бона паqьжбуна wан Һарун к'әwандьн кьр. 22Пәй ве йәкер'а леwи һатьн хьзмәтк'арийа хwә бәр Һарун у кӧр'ед wи ль Коне Щьвинеда бькьн. Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу бона леwийа, ӧса жи кьрьн.

23Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 24«Әва жь Леwийа дьк'әвә: Әw гәрәке жь бистпенщсалийе жортьр бен бьхәбьтьн, хьзмәтк'арийа Коне Щьвине бькьн[+]. 25У пенщисалийа хwәда бьра әw хьзмәтк'арийе бьһельн у иди нәхәбьтьн. 26Әw дькарьн Коне Щьвинеда бь нобәдарийе бәрдәстийа бьрайед хwә бькьн, ле хьзмәтк'арийе нәкьн. Аһа бькә бона борще стуйе леwийа».

### 9


Щәжьна Дәрбазбуне ль бәр'ийа Синайеда

1Мәһа йәкейә сала дӧда пәй дәрк'әтьна жь ә'рде Мьсьре, Хӧдан[†] ль бәр'ийа Синайеда Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Бьра зар'ед Исраел[†] Щәжьна Дәрбазбуне[†] wә'де wеда бькьн[+]. 3Ль бәре еваре р'ожа чардәһе ве мәһе wә'де wеда, анәгори һ'әму qәйдә-qанун у qьраред wе, бькьн». 4Муса зар'ед Исраелр'а хәбәрда кӧ Щәжьна Дәрбазбуне бькьн. 5Wана Щәжьна Дәрбазбуне ль бәре еваре р'ожа чардәһе мәһа йәке ль бәр'ийа Синайеда кьрьн. Анәгори һ'әму чь кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу, зар'ед Исраел ӧса жи кьрьн.

6Һәбун мәри кӧ дәст дабунә щьнйаз у нәпаqьж бун у нькарьбун Щәжьна Дәрбазбуне wе р'оже бькьрана. Әw wе р'оже незики Муса у Һарун бун[+] 7у wан мәрьва готьнә Муса: «Әмә нә паqьж ьн чьмки мә дәст дайә щьнйаз, чьма әм гәрә хwә жь wе йәке бьгьрьн кӧ дийарийа Хӧдан wә'де wеда т'әви зар'ед Исраел нәдьн?» 8Муса готә wан: «Һәла бьсәкьньн, әз бьзаньбьм к'а Хӧдане бона wә чь ә'мьр кә».

9Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 10«Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә: ‹Һәгәр йәк жь wә йан жь зӧр'әта wә р'ийа дурда бә йан нәпаqьж бә чьмки дәст дайә щьнйаз, әw жи бьра Щәжьна Дәрбазбуне Хӧданр'а бькә, 11ле бьра бәре еваре р'ожа чардәһе мәһа дӧда wе бькә. Бьра бь нане шкәва у п'ьнщар'а тә'л Щәжьна Дәрбазбуне бьхwә,[+] 12жь wе һ'әта сьбәһе нәһелә, нә жи һәстуйед wе бьшкенә. Бьра анәгори һ'әму qәйдә-qанунед Щәжьна Дәрбазбуне бькә[+]. 13Һәгәр мәрьв паqьж бә у ль р'еwитийе нибә ле Щәжьна Дәрбазбуне нәкә әw нәфса гәрә жь нава мьләте хwә бе бьр'ине, чьмки дийарийа Хӧдан wә'де wеда нә дайә, әw мәрьве гәрәке гӧне хwә бьк'ьшинә. 14Һәгәр нава wәда хәрибәк бьжи у әw бьхwазә Щәжьна Дәрбазбуне Хӧданр'а бькә, бьра анәгори qәйдә-qануне Щәжьна Дәрбазбуне у qьрара wе бькә. Qәйдә-qанун бона wә, бона хәриб у бона бьналийе wи ә'рди гәрә йәк бә›»[+].


Ә'wр ль сәр Пирозгәһе

15Ль р'ожа сәкьнандьна Пирозгәһе ә'wр Пирозгәһ аwа готи Коне Щьвине[†] ньхамтьбу у еварда һ'әта сьбәһе әw мина агьр ль сәр Пирозгәһе бу[+]. 16Һәр гав ӧса бу: Р'оже ә'wр әw дьньхамт, шәве жи әw мина агьр бу. 17Һәр щар гава ә'wр жь сәр кон р'адьбу һьнге зар'ед Исраел р'е дьк'әтьн у ль wи щийе кӧ ә'wр датини ль wьр зар'ед Исраел зомед хwә ле дьдан[+]. 18Бь готьна Хӧдан зар'ед Исраел р'е дьк'әтьн у бь готьна Хӧдан зомед хwә ле дьдан, һ'әму р'ожед кӧ ә'wр данийа ль сәр Пирозгәһе әw ль wьр дьман. 19Гава ә'wр дьреж ль сәр Пирозгәһе бьма зар'ед Исраел гӧһ дьданә нишана Хӧдан у р'е нәдьк'әтьн. 20Дьбу wәки ә'wр чәнд р'ожа ль сәр Пирозгәһе дьма. Бь готьна Хӧдан wана зомед хwә ле дьдан у бь готьна Хӧдан әw р'е дьк'әтьн. 21Дьбу wәки ә'wр жь еваре һ'әта сьбәһе дьма у сьбәһе кӧ ә'wр бьльнд дьбу әw р'е дьк'әтьн. Р'ож буйа йан шәв, гава ә'wр бьльнд буйа әw жи р'е дьк'әтьн. 22Һәгәр дӧ р'ожа, йан мәһәке, йан саләке ә'wр ль сәр Пирозгәһе бьма, зар'ед Исраел жи ль wьр дьман у р'е нәдьк'әтьн. Ле к'әнге ә'wр р'абуйа, әw һьнге р'е дьк'әтьн. 23Бь готьна Хӧдан зомед хwә ле дьдан у бь готьна Хӧдан р'е дьк'әтьн. Готьна Хӧданә бь дәсте Муса хwәйи дькьрьн.

### 10


Дӧ бор'ийед зивин

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Хwәр'а дӧ бор'ийед зивинә к'оланди чекә, әwе тәр'а бьбьн бона газикьрьна щьвине у бона р'ек'әтьна зома. 3Гава дьреж wан һәр дӧ бор'ийа хьн т'әмамийа щьвине wе бьщьвә ль щәм тә ль бәр дәре Коне Щьвине[†]. 4Ле гава жь wан йәке хьн, сәрwер, аwа готи сәрәкед ә'лаләтед Исраел[†] wе бьщьвьнә ль щәм тә. 5Ле һәгәр һун кьн лехьн һьнге зомед алийе р'оһьлате ледайи р'е к'әвьн[+]. 6Ле гава щара дӧда кьн лехьн һьнге зомед алийе башуре р'е к'әвьн. Әв ледана кьн бона р'е к'әтьна wан ә[+]. 7Бона щьвандьна щьвине дьреж ледьн, нә кьн. 8Зар'ед Һарунә к'аһин[†] wе бор'ийа хьн, әве wәр'а бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе ль нава зӧр'әтед wәда. 9Гава һун ль нава ә'рде хwәда һәр'ьнә шер' мьqабьли дьжмьне кӧ wәр'а дьжмьнатийе дькә, һьнге кьн бор'ийа хьн, һуне ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бенә биранине у жь дьжмьнед хwә бенә хьлазкьрьне[+]. 10Ӧса жи р'ожа шабуна хwәда, щәжьнед хwәйә к'ьфшкьрида у дәстпебуна мәһед хwәда бор'ийа хьн, wәхте т'әвайишәwатед хwә у дийарийед хwәйә һәләqәтийе жи. Әве wәр'а бьбә чаwа биранин ль бәр Хwәдейе wә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә»[+].


Р'ек'әтьна жь Синайе

11Бисте мәһа дӧдайә сала дӧда ә'wр жь сәр Пирозгәһа Шә'дәтийе бьльнд бу 12һьнге зар'ед Исраел жь бәр'ийа Синайе р'ек'әтьн чун у ль бәр'ийа Паране ә'wр дани[+]. 13Әв щара пешийе бу кӧ әw ль гора готьна Хӧдан бь дәсте Муса р'ек'әтьн, 14у ала зома зар'ед Щьһуда анәгори ордийед хwә пешийе чу. Сәрwере ордийа wи Нәһшоне кӧр'е Аминадав[†] бу[+]. 15Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Исахар Ньт'анеле кӧр'е Суһар бу. 16Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Зәбулон Әлйабе кӧр'е Һ'елон бу. 17Ле гава Пирозгәһ дьһатә һәвдане һьнге зар'ед Гершон у зар'ед Мерари дьчун у Пирозгәһ дьбьрьн[+].

18Пәйр'а ала зома Р'убен анәгори ордийед хwә дьчу у Әлисуре кӧр'е Шьдейур сәрwере ордийа wи бу[+]. 19Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Шьмһ'ун Шьлумийеле кӧр'е Суришадай бу. 20Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Гад Әлйасафе кӧр'е Дьһуйел бу. 21Пәйр'а Каһати дьчун, йед кӧ тьштед пироз дьбьрьн. Пирозгәһ гәрә бәри һатьна wан бьһата вәгьртьне[+].

22Пәйр'а ала зома зар'ед Әфрайим анәгори ордийед хwә дьчу у Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуд сәрwере ордийа wи бу[+]. 23Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Мьнашә Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсур бу. 24Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Бьнйамин Абидане кӧр'е Гидони бу.

25Пәйр'а чаwа пьштгьре һ'әму зома, ала зома зар'ед Дан анәгори ордийед хwә дьчу у Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадай сәрwере ордийа wи бу[+]. 26Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Ашер Пагийеле кӧр'е Ок'ран бу. 27Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Нәфтәли Аһ'ирайе кӧр'е Әйнан бу. 28Әв ьн qәйдед чуйина зар'ед Исраел анәгори ордийед wан. Әw бь ви аwайи дьчун.

29Һьнге Муса готә Һ'оваве кӧр'е Р'ьһуеле мьдйанийи хәзуре хwә: «Әм дьчьнә ль wи щийе кӧ Хӧдан гот: ‹Әзе wи бьдьмә wә›. Т'әви мә wәрә әме qәнщийе бона тә бькьн, чьмки Хӧдан qәнщи соз дайә Исраел»[+]. 30Ле әwи щаба Муса да: «Әз найем, ле әзе вәгәр'ьм һәр'ьмә ль ә'рде хwә у нава мәрийед хwә». 31Муса гот: «Жь к'әрәма хwә мә нәһелә, чьмки тӧ зани кӧ бәр'ийеда әм к'идәре зомед хwә ледьн, те бьби р'ебәре мә. 32Аwа һәгәр тӧ т'әви мә бейи, әw qәнщийа кӧ Хӧдане бона мә бькә, әме жи бона тә бькьн».

33Ӧса әw жь ч'ийайе Хӧдан р'ийа се р'ожа чун. Сьндоqа Пәймана[†] Хӧдан жи пешийа wанва р'ийа се р'ожа дьчу, wәки щийе р'ьһ'әтбуне wанр'а р'ач'ә'в кә. 34Ә'wре Хӧдан р'оже ль сәр wан бу чахе әw жь зоме р'едьк'әтьн[+].

35У дәма бьрьна сьндоqе, Муса дьгот: «Р'абә Хӧдан! У бьра дьжмьнед тә бәла бьн, йед дьжәньнә тә бьра жь бәр тә бьр'әвьн»[+]. 36Ле чахе сәкьнандьне әwи дьгот: ‹Хӧдан ль һ'әзар-һ'әзаред Исраел вәгәр'ә!›

### 11


Бинтәнгийа Т'аберайеда

1У бу wәки щьмә'те тәнгасийеда һьндава Хwәдеда бина хwә тәнг кьр. Хӧдан[†] бьһист, һерса wи р'абу у агьре Хӧдан нава wанда алав пек'әт у п'еша зоме һ'уфи хwә кьр[+]. 2Һьнге щьмә'те һәwара хwә Муса ани. Муса бь дӧа хwә авитә Хӧдан у агьр весийа[+]. 3Наве wи щийи Муса данин Т'авә'ра[*], чьмки агьре Хӧдан ль нава wанда алав пек'әт.


Бинтәнгийа Qиброт-Һат'аwайеда

4Мьләтед башqәйә бе п'әргал нава wанда дьлһавьжи кьрьн. Зар'ед Исраел[†] жи диса гьрийан у готьн: «К'е wе гошт бьдә мә әм бьхwьн[+]? 5Те бира мә әw мә'сийед Мьсьреда кӧ мә бе һәq дьхwарьн. Ӧса жи хьйар, зәвәш, пивазок, пиваз у сир. 6Ле ньһа нәфса мә ч'ьла буйә, т'ӧ тьшт т'ӧнә, т'әне манайә ль бәр ч'ә'вед мә»[+].

7(Мана[*] жи мина жь к'ома т'охьме мехьке бу, р'әнге wе жи мина бьдолахе[†] бу. 8Щьмә'т дьгәр'ийа, т'оп дькьрьн у бь дәстар' дьһеран, йан жи щонида дьк'ӧтан, бәрошда дьк'әландьн у жь wе к'атә чедькьрьн. Тә'ма wе мина тә'ма к'ате р'ун бу[+]. 9У гава шәв qьр'авийе ль нава зоме дадани, манайе жи сәрда датини).

10Муса бьһист wәки щьмә'т нәфәред хwәва, һәр кәс ль бәр дәре коне хwә, дьгьри. Һьнге һерса Хӧдан гәләки р'абу, кьрьна ван ль сәр Муса жи гьран р'уньшт. 11Муса готә Хӧдан: «Тә чьма ә'вде хwә авитә нава охьрмед гьран? Чьма мьн к'әрәм ль бәр ч'ә'вед тә нә дит? Тә чьма нире һ'әму ви мьләти авитә стуйе мьн? 12Дьбә әз ви мьләтида пе мамә, йан әw жь мьн дьне к'әтьнә, wәки тӧ мьнр'а дьбежи: ‹Wан һ'әмеза хwәда бьбә›, чаwа дәстдәргуш зар'а ширхӧр дьбә, һ'әта wи ә'рде кӧ тә бавед wанр'а сонд хwарийә? 13Әзе гошт жь кӧ биньм wәки бьдьмә т'әмамийа ви мьләти? Чьмки әw ль бәр мьн дьгьрин, дьбежьн: ‹Гошт бьдә мә әм бьхwьн!› 14Әз нькарьм т'әне т'әмамийа ви мьләти бьбьм, чьмки гьран ә бона мьн![+] 15Wәки тӧ ӧса тини сәре мьн, дьһа р'ьнд ә мьн бькӧжә, һәгәр мьн ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә. Әзе бәләнгазийа хwә нәбиньм!»[+]


Һ'әфте р'успи

16Хӧдан готә Муса: «Жь нава р'успийед Исраел мьнр'а һ'әфте мәрьви бьбьжерә, йед кӧ тӧ зани әwә р'успи у сәрwеред мьләт ьн. Wана бинә ль Коне Щьвине[†] у бьра әw ль wьр т'әви тә бьсәкьньн[+]. 17Әзе жи пәйа бьм, ль wьр т'әви тә хәбәр дьм у жь Р'ӧһ'е кӧ ль сәр тә йә һьлдьм у дайньмә ль сәр wан. Wәки әw жи т'әви тә нире ви мьләти һьлдьбьн у тӧ т'әне һьлнәди. 18Мьләтр'а жи бежә: ‹Хwә паqьж кьн бона сьбе у һуне гошт бьхwьн, чьмки һун ль бәр Хӧдан гьрийан, wә гот: «К'е wе гошт бьдә әм бьхwьн? Чьмки ль Мьсьре мәр'а qәнщ бу». Хӧдане гошт бьдә wә һуне бьхwьн[+]. 19Нә р'ожәке һуне гошт бьхwьн, нә дӧ р'ожа, нә пенщ р'ожа, нә дәһә р'ожа, нә жи бист р'ожи, 20ле хут мәһәке, һ'әта әw фьнщьке wәр'а нәйе у мә'де wә ль һәв нәк'әвә, чьмки wә Хӧдан т'әхсир кьр, йед кӧ нава wәда йә, ль бәр wи гьрийан, гот: «Чьма әм жь Мьсьре дәрк'әтьн?»›»

21Ле Муса гот: «Мьләте кӧ әз навда мә, 600000 мер ьн, тӧ дьбежи: ‹Гошт әзе бьдьмә wан у әwе мәһәке бьхwьн›[+]. 22Һәгәр пәз-дәwар бе сәржекьрьне бона wан, гәло wе т'ера wан бькә? Йан һ'әму мә'сийед бә'ре бенә гьртьне бона wан, гәло wе т'ера wан бькә?»

23Хӧдан готә Муса: «Чьма жь дәсте Хӧдан найе? Ньһа те бьбини, хәбәра кӧ мьн готә тә, wе бе сери йан на»[+]. 24Муса дәрк'әт у хәбәред Хӧдан готә мьләт. Һ'әфте мәри жь р'успийед мьләт щьвандьн у әw ль дора Кон данә сәкьнандьне. 25У Хӧдан ль ә'wрда пәйа бу у т'әви Муса хәбәрда, жь Р'ӧһ'е ль сәр wи һьлда у дани ль сәр һ'әфте меред р'успи. Гава р'ӧһ' дани ль сәр wан, wана п'ехәмбәрти[†] кьр, ле думайи нәкьрьн. 26У ль нава зоме дӧ мәри мабун, наве йәки Әлдад бу, наве йе дьн Мейдад бу. Р'ӧһ' дани ль сәр wан жи, чьмки әw жь wан бун йед кӧ һатьбунә ньвисаре, ле дәрнәк'әтьбунә бәр Кон. Wана зомеда п'ехәмбәрти дькьр. 27Хортәк бәзи, ә'лами Муса кьр, гот: «Әлдад у Мейдад зомеда п'ехәмбәртийе дькьн!» 28Һьнге Йешуйе кӧр'е Нун, кӧ жь щаһьлтийа хwәда бәрдәстийе Муса бу, гот: «Хwәйе мьн, Муса, wан һьле!» 29Муса готә wи: «Әw тӧ дәwса мьн һ'әвсудийе дьки? Хwәзи т'әмамийа мьләте Хӧдан п'ехәмбәр буна, кӧ Хӧдан Р'ӧһ'е хwә данийа ль сәр wан». 30Муса у һ'әму р'успийед Исраел вәгәр'ийанә зоме.


Qар'итк

31Һьнге бь qьрара Хӧдан ба р'абу у qар'итк[†] жь алийе бә'ре ажотьн анинә зоме, wәкә р'ийа р'ожәке ль дора зоме у дӧ зәнд жь ә'рде бьльндтьр дьфьр'ин[+]. 32Мьләт р'абу у т'әмамийа wе р'оже, т'әмамийа wе шәве у т'әмамийа р'ожтьра дьн qар'итк дьданә һәв. Йе лапи һьндьк дәһә һомер[*] т'оп кьрьн у wана әw ль дора зоме р'ахьстьн[*]. 33Гошт һе бәр дьране wанда бу, һе нә щутьбун, гава һерса Хӧдан ль мьләт р'абу у Хӧдан бь бәлакә гәләки мәзьн ль мьләт хьст. 34У наве wи щийи данин Qиброт-Һат'аwа[*], чьмки ль wьр мәрьвед дьлһавьжи дәфьн кьрьн. 35Жь Qиброт-Һат'аwайе мьләт р'е к'әт чу Һ'асероте у әw ль Һ'асероте ман[+].

### 12


Мәрйәм у Һарун һ'әвсуди Муса кьрьн

1Мәрйәм у Һарун мьqабьли Муса хәбәр дан, бона жьна к'ушийә[*] станди (чьмки әwи жьна к'уши стандьбу). 2Wана гот: ‹Дьбә Хӧдан[†] т'әне бь дәве Муса хәбәр да? Нә бь дәве мә жи хәбәр да?› У Хӧдан әw йәк бьһист. 3(Муса мәрьвәки гәләки шкәсти бу, жь һ'әму мәрьвед ль сәр р'уйе ә'рде гәләктьр).

4Ньшкева Хӧдан Муса, Һарун у Мәрйәмер'а хәбәр да: «Һун һәр сьсе дәренә ль Коне Щьвине[†]» у һәр сьсе жи дәрк'әтьн. 5Хӧдан ль стуна ә'wрда пәйа бу ль бәр дәре Кон сәкьни, гази Һарун у Мәрйәме кьр у әw һәр дӧ жи дәрк'әтьн. 6Хӧдан гот:

«Ньһа гӧһ бьдьнә хәбәред мьн.
Һәгәр нава wәда п'ехәмбәр[†] һәбә жи,
әз, Хӧдан дитьнокеда wива ә'йан дьбьм
у хәwнеда wир'а хәбәр дьдьм,[+]
7ле т'әви Мусайе ә'вде хwә, ӧса ниньм,
әw ль нава т'әмамийа мала мьнда йәки амьн ә[+].
8Т'әви wи әз р'у бь р'у хәбәр дьдьм,
ашкәрә, нә бь мәсәла
у әw дьлqе Хӧдан дьбинә.
Һун чаwа нәтьрсийан
кӧ мьqабьли ә'вде мьн Муса хәбәрдьн?»[+]

9Һьнге һерса Хӧдан ль wан р'абу у һьшт чу. 10Гава ә'wр жь сәр Кон чу, аwа Мәрйәм мина бәрфа сьпи бь к'отибуне[†] һатә ледане. Һарун дина хwә да Мәрйәме, ва йә әw к'оти буйә[+]. 11Һарун готә Муса: «Хwәйе мьн, һиви дькьм! Мәр'а гӧнә һ'әсаб нәкә, гӧне кӧ мә бефә'мийа хwә кьр. 12К'әрәма хwә, бьра Мәрйәм нәбә мина wи мьрийе, кӧ чахе жь бәт'ьна дийа хwә дьк'әвә, ниве qальб иди п'уч'буйи йә». 13Муса ль бәр Хӧдан гьрийа, гот: «Йа Хӧдан, к'әрәма хwә, әз т'әwаqә дькьм, wе qәнщ кә!»

14Хӧдан готә Муса: «Һәгәр баве wе т'уйи р'уйе wе бькьра, гәло һьнге әw һ'әфт р'ожа гәрә шәрмийеда нәбуйа? Бьра әw һ'әфт р'ожа жь зоме дәр бе хwәйикьрьне, пәйр'а әwе бе qәбулкьрьне»[+]. 15У Мәрйәм һ'әфт р'ожа жь зоме дәр һатә хwәйикьрьне, мьләт р'е нәдьк'әт һ'әта кӧ Мәрйәм һатә qәбулкьрьне. 16[•]Паше мьләт жь Һ'асероте р'е к'әт, һатә бәр'ийа Паране у зомед хwә ледан[+].

### 13


Щә'сусийа Кәнане

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда гот: 2«Хwәр'а мәрьва бьшинә кӧ щә'сусийа ә'рде Кәнане[†] бькьн, к'ижани кӧ әз дьдьмә зар'ед Исраел[†]. Жь һәр qәбиләкә бавед wан мәрьвәки бьшинә, аwа готи жь сәрwере нава wанда». 3Һьнге Муса әw анәгори готьна Хӧдан жь бәр'ийа Паране шандьн. Әw һ'әму мәрьв сәрwере зар'ед Исраел бун[+]. 4Әв ьн навед wан: Жь qәбила Р'убен Шамуайе кӧр'е Зак'ур бу.

5Жь qәбила Шьмһ'ун Шафате кӧр'е Һ'ори бу.

6Жь qәбила Щьһуда К'алебе кӧр'е Йьфунәһ бу[+].

7Жь qәбила Исахар Игале кӧр'е Усьв бу.

8Жь qәбила Әфрайим Һошейайе кӧр'е Нун бу.

9Жь qәбила Бьнйамин Палтийе кӧр'е Р'афу бу.

10Жь qәбила Зәбулон Гаддийеле кӧр'е Соди бу.

11Жь qәбила Мьнашә (qәбиләкә жь Усьв) Гаддийе кӧр'е Суси бу.

12Жь qәбила Дан Ә'мийеле кӧр'е Гьмалли бу.

13Жь qәбила Ашер Сьт'уре кӧр'е Мьхайил бу.

14Жь qәбила Нәфтәли Наһ'бийе кӧр'е Вофси бу.

15Жь qәбила Гад Гәйуеле кӧр'е Махи бу.

16Әв ьн навед wан мәрьвед кӧ Муса шандьн щә'сусийа ә'рде бькьн. Муса наве Һошейайе кӧр'е Нун дани Йешу[*][+].

17Муса әw шандьн кӧ щә'сусийа ә'рде Кәнане бькьн у готә wан: «Р'абьн һәр'ьнә Нәщәфе[†] у һ'әта ә'рде ч'ийа-банийа һьлк'ьшьн. 18Бьньһер'ьн ә'рд чаwа йә. Мәрьвед ль wи ә'рди дьжин qәwат ьн йан сьст ьн, п'ьр' ьн йан һьндьк ьн? 19Ә'рде кӧ әw ле нә чаwа йә, qәнщ ә йан хьраб ә? Бажаред әw ле дьжин вәкьри нә йан суркьри нә? 20Ә'рд чаwа йә, хwәйи дәрәмәт ә йан бе бәр ә, бах һәнә йан т'ӧнәнә? Сәрхwә бьн у жь бәре wи ә'рди биньн». (Әв wә'де тьрийед пешьн бу.) 21У әw р'абун щә'сусийа wи ә'рди кьрьн, жь бәр'ийа Сине[*] гьрти һ'әта Р'ьһ'ове ль Льбо-Һамате. 22Әw р'абун һьлк'ьшийанә Нәщәфе у гьһиштьнә Һеброне у ль wьр Ахиман, Шешай у Т'алмай, зар'ед әнаqийа[†] дьман. (Һеброн һ'әфт сала бәри Зойана мьсьрийа һатьбу чекьрьне)[+]. 23Әw гьһиштьнә нәwала Әшк'оле у ль wьр wана гушики тьрийе ч'ьqьлва чьнин дарәк навр'а кьрьн у дӧ мәрийа әw һьлдан, ӧса жи чәнд һ'ьнар у һежир һьлдан[+]. 24Наве wи щийи данин нәwала Әшк'ол[*], бона гушийе ль wьр зар'ед Исраел чьнин. 25Пәй чьл р'ожир'а әw жь щә'сусийа wи ә'рди вәгәр'ийан.

26Әw һатьн у чунә ль щәм Муса, Һарун у тә'мамийа щьвина зар'ед Исраел ль бәр'ийа Паран, Qадеше. Wан у т'әмамийа щьвинер'а хәбәр анин у бәред wи ә'рди нишани wан кьрьн. 27Мусар'а сальх кьрьн у готьн: «Әм чунә wи ә'рде кӧ тә әм шандьне, бь р'асти шир у һьнгьв же дьк'ьшә, әвана жи бәре wи нә. 28Ле мьләте ль wи ә'рди дьжи, qәwат ә, бажар жи бь суред гәләки мәзьн ьн, ӧса жи мә зар'ед әнаqийа ль wьр дитьн. 29Амалеки[†] ль Нәщәфе дьжин, һ'ити, йәбуси у әмори[†] ль сәр ч'ийа-банийа дьжин, кәнани[†] жи дәве бә'ре у к'еләка Урдӧне дьжин»[+]. 30Ле К'алеб щьмә'т ль бәр Муса да кәр'кьрьне у гот: «Р'абьн әм һәвраз һәр'ьн у wи бькьнә мьлк'е хwә, чьмки әме ә'сә wи зәфти хwә кьн»[+]. 31Ле мәрьвед кӧ т'әви wи һәвраз чубун дьготьн: «Әм нькарьн һәвраз һәр'ьн мьqабьли wан, чьмки әw жь мә qәwаттьр ьн». 32Wана щаб-саwед хьраб бәла дькьрьн нава зар'ед Исраел бона ә'рде щә'суси кьри, дьготьн: «Ә'рде кӧ әмә чубуне wәки щә'сусийа wе бькьн, әw ә'рд бьнәлийед хwә һ'уфи хwә дькә у һ'әму мәрьвед кӧ мә ль сәр wе дитьн мәрьвнә бәжьн-бьльнд ьн. 33Ль wьр мә ә'савә дитьн (зар'ед әнаqийа п'арәкә жь ә'сава бун) у әм ль бәр ч'ә'вед хwә мина кӧлийа бун ӧса жи ль бәр ч'ә'вед wан бун»[+].

### 14


Сәрһьлдан у щәзайе щьмә'те

1[•]Т'әмамийа щьвине дәнге хwә һьлда у wе шәве мьләт гьрийа. 2Т'әмамийа зар'ед Исраел[†] мьqабьли Муса у Һарун бина хwә тәнг кьр, т'әмамийа щьвине готә wан: «Хwәзи әм ә'рде Мьсьреда бьмьрана йан хwәзи әм ль ве бәр'ийеда бьмьрана![+] 3Гәло чьма Хӧдан[†] мә дьбә ль wи ә'рди? Wәки әм бь шур бенә qьр'е? Жьн у зар'ед мә т'алан һәр'ьн. Гәло мәр'а нә qәнщ ә әм вәгәр'ьнә Мьсьре?» 4Готьнә һәвдӧ: «Wәрьн әм сәрwерәки к'ьфш кьн у вәгәр'ьнә Мьсьре». 5Һьнге Муса у Һарун ль бәр т'әмамийа щьвина зар'ед исраелейә щьвийайи дәвәр'уйа чунә ә'рде[+]. 6Йешуйе кӧр'е Нун у К'алебе кӧр'е Йьфунәһ жь wан йед кӧ щә'сусийа wи ә'рди кьрьбун к'ьнщед хwә qәлаштьн[+] 7у готьнә т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел: «Ә'рде кӧ әм навр'а дәрбазбун бона щә'сусийе, әw ә'рдәки п'ьр' хwәш ә. 8Һәгәр Хӧдан һ'ьз кә, әwе мә бьбә wьр у wи ә'рди бьдә мә, к'ижан кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә. 9Т'әне мьqабьли Хӧдан р'анәбьн у жь мәрьвед wи ә'рди нәтьрсьн, чьмки әwе бьбьнә хӧре мә. Сийа сәр wан жь сәр wан һатә һьлдане. Хӧдан т'әви мә йә, жь wан нәтьрсьн»[+]. 10Ле т'әмамийа щьвине гот: «Wан бьдьнә ль бәр кәвьра!» Һьнге р'умәта Хӧдан ль Коне Щьвинеда[†] т'әмамийа зар'ед Исраелва хӧйа бу[+]. 11Хӧдан готә Муса: «Һ'әта к'әнге әв мьләте мьн т'әхсир кә? Һ'әта к'әнге әwе баwәрийа хwә мьн нәйнә, һәqа жи нишан мьн ль нава wида кьрьн? 12Әзе бь нәхwәшийа һ'ал wан хьм у мьлк' жь wан бьстиньм у тә бькьмә мьләтәки жь wан мәзьнтьр у qәwаттьр»[+]. 13Муса готә Хӧдан: «Мьсьри, жь нава к'ижанада тә әв мьләт бь qәwата хwә дәрхьст wе бьбьһен 14у wе бежьнә бьнәлийед wи ә'рди. Әwед кӧ бьһистьнә wәки тӧ йа Хӧдан, ль нава ви мьләтийи, кӧ р'у бь р'у тӧ йа Хӧдан, хӧйа буйи. Ә'wре тә ль сәр wан ә у р'оже ль стуне ә'wрда пешийа wанва дьчи, шәв жи бь стуна агьр[+]. 15Һәгәр тӧ ви мьләти чаwа мәрьвәки qьр' ки, һьнге әw мьләтед кӧ бона тә бьһистьнә wе бежьн: 16‹Хӧдан нькарьбу әв мьләта бьбьра ль ә'рде кӧ бь сонд соз дабу wан, ләма әw ль бәр'ийеда qьр' кьр›[+]. 17Дә бьра ньһа qәwата Хwәйе мьн мәзьн бә, чаwа кӧ тә гот:[+] 18‹Хӧдан сәбьр-ськ'ан ә у хwәйе һ'ӧба амьн ә, нәһәqийе у нәр'астийе дьбахшинә. Ле сущдара бе щәза наһелә, нәһәqийа бава тинә сәре зар'а, һ'әта ньсьле сьсийа у чара› 19Жь к'әрәма хwә нәһәqийа ви мьләти анәгори һ'ӧба хwәйә амьнә п'ьр' бьбахшинә, чаwа кӧ тә жь Мьсьре һ'әта ньһа бахшандийә ви мьләти». 20[•]Хӧдан гот: «Мьн анәгори готьна тә бахшанд. 21Әз сахийа хwә кьм, чаwа бь р'умәта Хӧдан wе т'әмамийа ә'рде т'ьжи бә[+]. 22Һ'әму мәрьвед кӧ р'умәт у нишанед мьн дитьн, к'ижан кӧ мьн Мьсьре у бәр'ийеда кьрьн у wан дәһә щара әз щер'ьбандьм у гӧһ нәданә дәнге мьн, 23әw ә'рде кӧ мьн бь сонд соз дабу бавед wан, әw набиньн. Һ'әмуйед кӧ әз т'әхсир кьрьм wи ә'рди набиньн,[+] 24пештьри К'алебе ә'вде мьн, чьмки р'ӧһ'әки дьн нав wида бу у т'ам гӧр'а мьн кьр, әзе wи бьбьмә wи ә'рде кӧ әw чуйе у зӧр'әта wи wе ле wар бә[+]. 25Амалеки[†] у кәнани[†] нәwалада[*] дьжин. Һун сьбе р'абьн р'ек'әвьн р'ийа Бә'ра Сорр'а һәр'ьнә бәр'ийе».

26Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 27«Һ'әта к'әнге әв щьвина һанә хьраб wе һьндава мьнда бина хwә тәнг кә? Бинтәнгийа зар'ед Исраел кӧ һьндава мьнда бина хwә тәнг дькьн, мьн бьһист. 28Бежә wан: ‹Әз сахийа хwә кьм, Хӧдан дьбежә, мьн бьһист чь wә гот, хут ӧса әзе биньмә сәре wә. 29Ль ве бәр'ийеда щьнйазе wәйе бьминьн. Йе wан һ'әмуйед жьмартийә wәкә һ'әсабе wә, жь бистсалийе жортьр, к'ижана кӧ һьндава мьнда бина хwә тәнг кьрьнә[+]. 30Әвана wе нак'әвьнә ль ә'рде кӧ мьн сонд хwар wәки wә ле wар кьм. Пештьри К'алебе кӧр'е Йьфунәһ у Йешуйе кӧр'е Нун[+]. 31Хьшимед wәйә бона к'ижана wә дьгот кӧ әwе т'алан һәр'ьн, әзе wан бьбьмә wьр у әwе wи ә'рди тә'м кьн, к'ижан кӧ wә т'әхсир кьр. 32Ле щьнйазед wә wе ль ве бәр'ийеда бьминьн. 33Зар'ед wә жи wе чьл сали т'әркәсәри бәр'ийе бьн у wе бьчәрчьрьн р'уйе беә'сьлийа wәда, һ'әта щьнйазед wә бәр'ийеда бьр'ьзьн[+]. 34Wә чьл р'ожи щә'сусийа wи ә'рди кьр, ле һуне щәзайе бона гӧнәйед хwә чьл сали бьстиньн. Саләке жь бәр р'ожәкева. Wәки һун бьзаньбьн мьqабьли мьн чуйин чьйә. 35Мьн Хӧдан гот, хут ӧса жи әзе биньмә сәре т'әмамийа ве щьвина һанә хьраб йа кӧ р'абуйә мьqабьли мьн. Ль ве бәр'ийеда qьр'а wане бе у ль wьр wе бьмьрьн›». 36Әw мәрьвед кӧ Муса шандьбун wәки щә'сусийа wи ә'рди бькьн, гава вәгәр'ийан, т'әмамийа щьвине р'акьрьнә мьqабьли Муса, щаб-саwе хьраб бона wи ә'рди бәла дькьрьн, 37һ'әму әw мәрьвед кӧ щаб-саwе хьраб бона wи ә'рди бәла дькьрьн бь бәла һатьнә кӧштьне ль бәр Хӧдан. 38Жь wан мәрьвед кӧ чубун щә'сусийа wи ә'рди бькьн т'әне Йешуйе кӧр'е Нун у К'алебе кӧр'е Йьфунәһ сах ман[+]. 39[•]Гава Муса әв хәбәр гиһандьнә т'әмамийа зар'ед Исраелр'а, мьләт шинәкә гьран кьр. 40Сьбәһе зу әw р'абун кӧ һьлк'ьшинә сәр ч'ийа-банийа, дьготьн: «Әм һазьр ьн һьлк'ьшьнә ль wи щийе кӧ Хӧдан готьбу, чьмки мә гӧнә кьр». 41Муса гот: «Һун чьма гӧр'а Хӧдан накьн? Йәкә әw йәк бефәйдә йә. 42Һьлнәк'ьшьн кӧ һун жь дьжмьнед хwә нәйенә qьр'е, чьмки Хӧдан т'әви wә нинә. 43Амалеки у кәнани ль wьр пешийа wә нә, һуне бь шур бьк'әвьн, чьмки wә пьшта хwә да Хӧдан у Хӧдане т'әви wә нибә»[+]. 44Wана хwә һ'ьшьр кьр, һьлк'ьшийанә сәре ч'ийа-банийа, ле Сьндоqа Пәймана[†] Хӧдан у Муса жь зоме дәрнәк'әтьн. 45Һьнге амалеки у кәнани бьнәлийед wан ч'ийа-банийа бәржер бун у qьр'а wан анин, һ'әта Һ'ормайе әw һурдәхwәши кьрьн[+].

### 15


Qануна дийарийа

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда гот: 2«Зар'ед Исраелр'а[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун һәр'ьнә wи ә'рде щи-wаред хwә, к'ижани кӧ әз бьдьмә wә 3у һун Хӧданр'а дийарийед шәwате бьдьн, һәгәр әw йа т'әвайишәwате бә, йан qӧрбанәкә жь пез-деwер бә бона ад-qьрар qәдандьне, йан дийарийед р'әзәдьлийе бә, йан жи йа щәжьнед wәда бә, wәки Хӧданр'а дийарийа бинхwәш бьдьн, аһа бькьн:[+]

4Дийардар кӧ дийарийа хwә тинә, бьра Хӧданр'а дийарийа нани[†] бьдә, аwа готи п'арәкә чапейә жь дәһа йәк[*] аре хас, т'әви п'арәкә һинейә жь чара йәк[*] р'унда стьрайи. 5У бона һәр бәрха дийарийа т'әвайишәwате[†], йан жи qӧрбана п'арәкә һинейә жь чара йәк шәрав, чаwа дийарийа сәрдакьрьне бьдә.

6Ле т'әви бәран, п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ аре хаси стьрайи, п'арәкә һинейә жь сьсийа йәк жи р'унда стьрайи, чаwа дийарийа нани бьдә, 7ӧса жи п'арәкә һинейә жь сьсийа йәк шәрав бона дийарийа сәрдакьрьне, чаwа дийарийа бинхwәш Хӧданр'а бьдә.

8Гава тӧ щанәга чаwа дийарийа т'әвайишәwате, йан qӧрбана бона qәдандьна ад-qьраре, йан дийарийа һәләqәтийе[†] Хӧданр'а бьди,[+] 9һьнге т'әви щанәга п'арәкә чапейә жь дәһа сьсе аре хас т'әви нив һин р'унда стьрайи, чаwа дийарийа нани бьдә. 10Ӧса жи нив һин шәрав бона дийарийа сәрдакьрьне бьдә. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

11Бь ви аwайи бьра т'әви һәр бохәйи, һәр бәрани, һәр бәрхи у һәр каре нерин аһа бе дайине, 12чь кӧ бе дайине, бь ви аwайи т'әви һәр дийарийе анәгори һ'әсабе wан бьдә. 13Һәр бьнәлийе wәлат бьра ӧса бькә чахе дийарийа шәwате, чаwа дийарийа бинхwәш, бьдә Хӧдан. 14Һәгәр ль нава wәда хәрибәк бьжи йан йәк кӧ ль нава зӧр'әтед wәда т'әви wә йә у дийарийа шәwате чаwа дийарийа бинхwәш Хӧданр'а бьдә бьра ӧса бьдә чаwа кӧ һун дьдьн. 15Щьвинер'а qәйдә-qанунәк бә, бона wә у бона хәрибе кӧ ль нава wәда дьжи. Qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә зӧр'әтед wәр'а, чаwа һун бьн, ӧса жи хәрибе ль бәр Хӧдан бә[+]. 16Qанунәк у диwанәк бә бона wә у бона хәрибе нав wәда дьжи›».

17Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 18«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун бьк'әвьнә wи ә'рде кӧ әз wә дьбьме 19у һун жь нане wи ә'рди бьхwьн, Хӧданр'а п'арәкә дийарийе башqә кьн. 20Жь һәвире хwәйи пешьн һун гәрә к'атәки чаwа дийарийа бедәре дийари кьн. 21Жь һәвире хwәйи пешьн ль нава зӧр'әтед хwәда һун гәрә дийарийе бьдьнә Хӧдан.


Гӧне беһ'әмде хwә кьри

22Ле гава һун бьшьһ'ьтьн у һ'әму ван ә'мьред бона к'ижана Хӧдан готә Муса нәqәдиньн,[+] 23аwа готи һ'әму чь кӧ Хӧдан Хwәдейе wә бь дәсте Муса ль wә ә'мьр кьр, жь wе р'ожа кӧ Хӧдан ә'мьри wә кьр у пәйр'а жи ль зӧр'әтед wә, 24һәгәр әw йәк бе һ'әмде хwә һатийә кьрьне у щьвинева вәшарти майә, һьнге һ'әму щьвин бьра щанәгаки чаwа дийарийа т'әвайишәwатейә бинхwәш бьдә Хӧдан, т'әви дийарийа wейә нани у сәрдакьрьне анәгори qануне у нерики жи чаwа дийарийа паqьжбуне[†][+]. 25Һьнге к'аһин[†] бьра бона һ'әму щьвина зар'ед Исраел к'әwандьне бькә у wе ль wан бе бахшандьне. Чьмки wана шаши кьр, ле wана qӧрбана хwә чаwа дийарийа шәwате Хӧданр'а у дийарийа хwәйә паqьжбуне ль бәр Хӧдан бона шашийе дан. 26Ль һ'әму щьвина зар'ед Исраел у ль хәрибе нава wанда wе бе бахшандьне, чьмки т'әмамийа щьвине беһ'әмде хwә шаши кьрийә.

27Ле һәгәр кәсәк беһ'әмде хwә гӧнә бькә бьра әw бьзьнәкә йәк сали бона паqьжбуне дийари кә[+]. 28К'аһине жи бона кәсе беһ'әмде хwә гӧнә кьри к'әwандьне бькә, чьмки бе һ'әмде хwә ль бәр Хӧдан гӧнә кьрийә. Әwе бона wи к'әwандьне бькә у ль wи wе бе бахшандьне. 29Бьра qанунәкә тә һәбә бона бьнәлийе жь зар'ед Исраел у бона хәрибе ль нава wанда йе кӧ бе һ'әмде хwә гӧнә бькә[+]. 30Ле һәгәр әw кәс бьнәли бә, йан хәриб бә, кӧ бь qәста тьштәки бькә әw бь ве йәке к'ьфьрийа Хӧдан дькә, әw кәс бьра жь нава мьләте хwәда бе ӧндакьрьне[+]. 31Чьмки әwи хәбәра Хӧдан т'әхсир кьр у ә'мьре wи т'әр'ьбанд, әw кәс бьра бе ӧндакьрьне, гӧне wи стуйе wи бә›».


Щәзакьрьна йе qьрш т'оп дькьр

32Щарәке гава зар'ед Исраел бәр'ийеда бун, wана мәрьвәк дит кӧ р'ожа шәмийе[†] qьрш т'оп дькьр[+]. 33Йед кӧ wәхте qьрш т'опкьрьне әw дитьн, гьртьн анинә ль щәм Муса, Һарун у т'әмамийа щьвине 34у әw һьштьнә бьн нобәдарийе, чьмки һе нәһатьбу сафи кьрьне, кӧ чь биньнә сәре wи[+]. 35Паше Хӧдан готә Муса: «Әw мәрьв бьра бе кӧштьне, т'әмамийа щьвине бьра wи жь зоме дәр бьдә ль бәр кәвьра»[+]. 36Т'әмамийа щьвине әw жь зоме дәрхьстә дәр у әw данә бәр кәвьра кӧштьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса кьр.


Р'ишийе п'ешед к'ьнща

37Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 38«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан кӧ әw ль нава зӧр'әтед хwәда п'еше к'ьнщед хwә р'иши кьн у qәйт'ана шин п'ешева кьн[+]. 39Әwе wәр'а бьбьнә р'иши у гава кӧ һун wе бьбиньн һуне һ'әму ә'мьред Хӧдан бир биньн у wан бьqәдиньн. Һуне пәй хwәстьна дьле хwә у ч'ә'вед хwә нәчьн, бь к'ижани кӧ һун беә'сьлийе дькьн, 40бона кӧ һун бир биньн у бьqәдиньн һ'әму ә'мьред мьн у Хwәдейе хwәр'а пироз бьн[+]. 41Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, wәки бьбьмә Хwәдейе wә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә»[+].

### 16


Сәрһьлдана Qорах, Дат'ан у Абирам

1[•]Qорахе кӧр'е Исһаре кӧр'е Qоһат'е жь зӧр'әта Леwи, хwәр'а Дат'ан у Абираме кӧр'ед Әлйаб у Оне кӧр'е Пәләте жь зӧр'әта Р'убен һьлдан[+] 2у т'әви дӧсьд пенщи мәрьвед жь зар'ед Исраелә[†] сәрwеред щьвине, бьжартийед щьвине у мәрьвед нав у дәнг мьqабьли Муса р'абун. 3Ль сәр Муса у Һарун к'ом бун у готьнә wан: «Бәс ә иди wәр'а! Т'әмамийа щьвине, һ'әму жи пироз ьн у Хӧдан[†] ль нава wанда йә. Ле чьма һун хwә ль сәр щьвина Хӧданр'а дьгьрьн?»[+] 4Муса бьһист у дәвәр'у к'әт[+]. 5Муса Qорах у т'әмамийа щьвина wир'а хәбәрда у гот: «Сьбе Хӧдан wе ә'йан кә, к'и п'ара wи йә у к'и пироз ә, әwе незики хwә кә. К'ижани кӧ әw бьбьжерә, wи жи wе незики хwә кә[+]. 6Ньһа ве йәке бькьн: Qорах у т'әмамийа щьвина wи хwәр'а агьрданга һьлдьн, 7сьбе агьр wанда дайньн у бьхуре[†] ль сәрда кьн дайньнә ль бәр Хӧдан. Әw мәрьве кӧ Хӧдан бьбьжерә әw ә пироз. Бәс ә wәр'а иди, зар'ед Леwи!»[+] 8Муса готә Qорах: «Ньһа бьбьһен зар'ед Леwи, 9Гәло әв йәк wәр'а һьндьк ә, кӧ Хwәдейе Исраел һун жь щьвина Исраел башqә кьрьн у һун незики хwә кьрьн, бона хәбата Пирозгәһа Хӧдан бькьн у ль бәр щьвине бьсәкьньн, хьзмәтк'арийа wан бькьн[+]? 10Тӧ у һ'әму бьрайед тәйә кӧр'ед Леwи т'әви тә незики хwә кьрьн, ле һун ньһа дә'wа к'аһинтийе[†] жи дькьн? 11Ләма тӧ у һ'әму щьвина хwәва мьqабьли Хӧдан щьвийан нә, Һарун к'и йә, wәки һун бина хwә ль wи тәнг дькьн?»[+] 12У Муса шанд кӧ гази Дат'ан у Абираме зар'ед Әлйаб кьн. Ле wана гот: «Әм найен! 13Гәло бәс нинә, тә әм жь wәлате кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшийа дәрхьстьн, кӧ мә бәр'ийеда qьр' ки, сәрда жи һе дьхwази сәрwерийа мә бьки[+]? 14Тә әм нә бьрьнә ль ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, нә жи әм кьрьнә хwәйе wаре к'әwшән у бахе тьрийа. Тӧ дьхwази ч'ә'вед ван мәрьва дәрхи? Әм найен!» 15Һьнге һерса Муса р'абу у готә Хӧдан: «Дина хwә нәдә дийарийа wан! Мьн qәт к'әрәк жи жь wан һьлнәда йә у хьраби жь ль wан т'ӧ кәси нәкьрийә». 16Муса готә Qорах: «Тӧ у т'әмамийа щьвина хwәва сьбе ль бәр Хӧдан бьсәкьньн, тӧ, әw у Һарун. 17Һәр кәс бьра агьрданга хwә һьлдә, бьхуре дайнә ль сәр у бинә ль бәр Хӧдан. Һәр кәс агьрданга хwә, аwа готи дӧсьд пенщи агьрданги, ӧса жи тӧ у Һарун һәр кәс бь агьрданга хwә». 18Wана һәр кәси агьрданга хwә һьлдан агьр wанда данин, бьхур сәр wанда кьрьн у ль бәр дәре Коне Щьвине[†] т'әви Муса у Һарун сәкьнин. 19У Qорах ль бәр дәре Коне Щьвине, мьqабьли wан т'әмамийа щьвине т'оп кьр. Һьнге р'умәта Хӧдан т'әмамийа щьвинева хӧйа бу.

20Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 21«Жь нава ве щьвине хwә хәwлә кьн, кӧ әз ньшкева к'әwа wан биньм»[+]. 22Ле әwана дәвәр'у к'әтьн у готьн: «Йа Хwәде, Хwәдейе р'ӧһ'е һәр бәдәне! Мәрьвәки гӧнә кьр һерса хwә һ'әму щьвине р'адьки?»[+]

23Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 24«Ве щьвинер'а хәбәр дә у беже: ‹Жь дора коне Qорах, Дат'ан у Абирам дур к'әвьн›». 25Муса р'абу чу щәм Дат'ан у Абирам, р'успийед Исраел жи пәй wи чун. 26Әwи щьвинер'а хәбәрда гот: «Жь конед ван мәрьвед һанә нәһәq дур к'әвьн у дәст нәдьнә т'ӧ тьштед wан, wәки р'уйе гӧнәйед wанда нәйенә р'аqәтандьне»[+]. 27Әw жь дора коне Qорах, Дат'ан у Абирам дур к'әтьн. Дат'ан у Абирам жи дәрк'әтьн у ль бәр дәре конед хwә т'әви жьнед хwә, зар'ед хwә у бьч'укед хwә сәкьнин. 28Муса гот: «Бь ве йәке һуне бьзаньбьн кӧ Хӧдан әз шандьмә һ'әму ван кьрьна бькьм, кӧ әз хwә сәре хwә накьм. 29Һәгәр әвана бь мьрьна кӧ һ'әму мәрьв дьмьрьн бьмьрьн у фәләка wан мина фәләка һ'әму мәрьва бә, wәки ӧса нә Хӧдан әз нә шандьмә. 30Ле һәгәр Хӧдан тьштәки нәбуйи бинә сәре wан: Ә'рд дәве хwә вәкә wан у һ'әму тьштед wан һ'уфи хwә кә у әw сахә-сах бьк'әвьнә Дийаре Мьрийа. Һьнге һуне бьзаньбьн wәки ван мәрьвана Хӧдан т'әхсир кьрьн»[+]. 31Гава Муса әв һ'әму хәбәр сәр һәвда анин, ә'рде бьн wанда qәльши. 32Ә'рде дәве хwә вәкьр у әw, малед wан, һ'әму мәрьвед Qорах у һ'әму һәбука wан һ'уфи хwә кьр. 33Әw у һ'әму тьштед wан сахә-сах к'әтьнә Дийаре Мьрийа, ә'рде әw ньхамт у әw жь нава щьвине һатьнә һьлдане[+]. 34Т'әмамийа Исраелә дор-бәре wан жь дәнге wан р'әви, гот: «Нәбә кӧ ә'рд мә жи һ'уфи хwә кә!» 35Ӧса жи агьр жь Хӧдан дәрк'әт у әw дӧсьд пенщи мәрьвед кӧ бьхур анибун шәwьтанд[+].

36Һьнге Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 37«Бежә Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин бьра агьрданга жь нава егьр һьлдә у к'озийе жи бьр'ежә, чьмки әw һатьнә пирозкьрьне. 38Агьрдангед ван кәсед кӧ р'уйе гӧне хwәда мьрьн, бьра бькьнә бәлгед пә'нкьри бона кьраскьрьна горигәһе[†], чьмки wана әw незики Хӧдан кьрьбу у әw пироз бьбун. Әwе бьбьнә нишан бона зар'ед Исраел». 39Елазаре к'аһин әw агьрдангед сьфьрә кӧ wан мәрьвед шәwьти дабун, һьлдан у әw пә'н кьрьн бона кьраскьрьна горигәһе, 40чаwа биранин зар'ед Исраелр'а, бона әwе хәриб, йе кӧ нә жь р'ьк'ьнйата Һарун ә незик нәбә кӧ бьхуре ль бәр Хӧдан вехә. Wәки ӧса нәйе сәре wи чаwа кӧ һатә сәре Qорах у щьвина wи, чаwа кӧ Хӧдан бь дәсте Муса готьбу wи[+].


Сәрһьлдан у щәза Исраел

41Р'ожтьра дьне т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел бина хwә ль Муса у Һарун тәнг кьрьн, готьн: «Wә щьмә'та Хӧдан кӧшт». 42У гава щьвин мьqабьли wан щьвийа Муса у Һарун бәре хwә данә Коне Щьвине, ва йә ә'wр әw ньхамтийә у р'умәта Хӧдан хӧйа буйә. 43Муса у Һарун һатьнә ль бәр Коне Щьвине, 44Һьнге Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 45«Жь нава ве щьвине дәрен у әзе ньшкева к'әwа wан биньм». Әw дәвәр'у к'әтьн[+]. 46Муса готә Һарун: «Агьрданге һьлдә, агьре ль сәр горигәһе бьдә сәр, бьхуре сәрда кә у зу һәр'ә нава щьвине у бона wан к'әwандьне бькә. Чьмки һерса Хӧдан р'абу, хәзәбе дәстпекьр!»[+] 47Анәгори хәбәра Муса, Һарун агьрданг һьлда у р'әви нава щьвине, ва йә хәзәбе нава мьләтда иди дәстпекьрийә. Әwи бьхур кьрә сәр у бона мьләт к'әwандьн кьр. 48Һарун ль нава мьрийа у зендийа сәкьни у хәзәб сәqьр'и[+]. 49Жь дәст хәзәбе 14700 мәри мьрьн, хенщи әwед кӧ р'уйе Qорахда мьрьн. 50Пәй wе йәкер'а кӧ хәзәб сәqьр'и, Һарун вәгәр'ийа ль щәм Муса ль бәр дәре Коне Щьвине.

### 17


Шьвдара Һарун

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у жь һәр qәбиләкә wан, шьвдарәке жь һәр сәрwерәки qәбилед wан һьлдә, аwа готи донздәһ шьвдара. Наве һәр кәси ль сәр шьвдара wи бьньвисә. 3Наве Һарун ль сәр шьвдара Леwи бьньвисә, чьмки гәрәке бона һәр бавә'ширәки qәбиләкә wан шьвдарәк бә. 4У wан дайнә пешбәри Сьндоqа Шә'дәтийе ль Коне Щьвинеда[†], к'идәре әз wәва хӧйа дьбьм[+]. 5Wе бьбә әw мәрьве кӧ әзе бьбьжерьм, шьвдара wи wе гӧл дә. Бь ви аwайи әзе wе бинтәнгийа зар'ед Исраел бәр хwә бьдьмә бьр'ине, бь к'ижане әw бина хwә ль wә тәнг дькьн». 6Муса т'әви зар'ед Исраел хәбәрда у һ'әму сәрwеред wан шьвдар данә wи, шьвдарәк жь һәр сәрwери анәгори qәбилед wан, аwа готи донздәһ шьвдар. Шьвдара Һарун жи нава шьвдаред wанда бу. 7Муса шьвдар данинә ль бәр Хӧдан ль Коне Щьвинеда. 8Р'ожтьра дьне гава Муса һатә Коне Шә'дәтийе, ва йә шьвдара Һарунә жь мала Леwи гӧл дайә. Ч'ә'в бьшкьфти нә, гӧл дайә у бәһив дайә[+]. 9Муса һ'әму шьвдар жь бәр Хӧдан дәрхьстьнә ль бәр һ'әму зар'ед Исраел. Wана ньһер'ин у һәр кәси шьвдара хwә һьлда. 10Хӧдан готә Муса: «Диса шьвдара Һарун дайнә ль бәр Сьндоqа Шә'дәтийе бона хwәйикьрьне, чаwа нишан бона зар'ед р'абәрик'ар, бь ви аwайи бинтәнгийа wане ль бәр мьн бьсәqьр'ә у әwе нәмьрьн». 11Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр кьр Муса ӧса жи кьр.

12Зар'ед Исраел Мусар'а хәбәрдан у готьн: «Ва йә әм дьмьрьн! Qьр'а мә те! Әм һ'әму ӧнда дьбьн! 13Һәр кәсе кӧ незики Пирозгәһа Хӧдан бә wе бьмьрә. Гәло qьр'а мә һ'әмуйа wе нәйе?»

### 18


Борще к'аһин у леwи

1Хӧдан[†] готә Һарун: «Тӧ, кӧр'ед хwә у малбәта хwәва, һуне щабдаре нәһәqийа һьндава Пирозгәһеда бьн. Тӧ у кӧр'ед хwәва, һуне щабдаре нәһәqийа һьндава к'аһинтийа[†] хwәда бьн[+]. 2Ӧса жи бьрайед хwә йә жь qәбила Леwи, аwа готи бәрәка баве хwә незики хwә кә. Бьра әw бәр дәсте тә бьн у тәр'а qӧльх кьн. Тӧ у кӧр'ед хwәва гәрәке һуне ль бәр Коне Шә'дәтийе[†] бьн[+]. 3Бьра әw нобәдарийа тә бькьн у нобәдарийа т'әмамийа Кон бькьн, әв борще wан ә. Ле незики һащәтед щийе пироз у горигәһе[†] нәбьн кӧ нә әw бьмьрьн нә жи һун. 4Бьра әw т'әви тә бьн у нобәдарийа Коне Щьвине бькьн, нава һ'әму шьхӧле Конда. Йәки дьн бьра незики wә нәбә. 5Бьра нобәдарийа щийе пироз у горигәһе бькьн. У wе иди хәзәб нәйе сәре зар'ед Исраел[†][+]. 6Ва йә мьн бьрайед wә леwи жь нава зар'ед Исраел һьлдан, әw бона wә чаwа п'ешк'еш Хӧданр'а һатьнә дайине кӧ шьхӧле Коне Щьвине бькьн. 7Ле тӧ у кӧр'ед хwәва һун гәрә к'аһинтийа хwә хwәйи кьн, нава һ'әму шьхӧле горигәһеда у ӧса жи qӧльхе пьшт п'әр'деда. Әз шьхӧле к'аһинтийе п'ешк'еши wә дькьм, ле гава йәки дьн незик бә wе бе кӧштьне»[+].


П'ара к'аһина

8Хӧдан готә Һарун: «Ва йә әз тә к'ьфш дькьм, кӧ хwәйитийа дийарийед мьнр'а дайи бьки. Жь һ'әму тьштед пирозә зар'ед Исраел әз п'аре дьдьмә тә у кӧр'ед тә чаwа qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе[+]. 9Әве бьбә п'ара тә жь тьштед һәрә пироз, жь дийарийед агьр: Һ'әму горийед wан аwа готи һәр дийарийа wанә нани, һәр дийарийа wанә паqьжбуне, һәр дийарийа wанә бәрвадайине, чь кӧ әwе дайньнә ль бәр мьн. Әwе бона тә у кӧр'ед тә йед һәрә пироз бьн. 10Wе щийе пирозда[*] бьхwьн. Һәр qьсьме нерин дькарә wе бьхwә. Бьра әw бона тә пироз бә. 11Әв жи п'ара тә йә жь дийарийед wан: Һ'әму дийарийед һ'әжандьнейә зар'ед Исраел, әз wан дьдьмә тә, кӧр'ед тә у qизед тәйә т'әви тә, чаwа qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. Һәр кәсе паqьжи мала тәда бьра жь wе бьхwә[+]. 12Һ'әму р'уне нуйи һәри qәнщ, һ'әму шәрава нуйә һәрә qәнщ у гәньме пешийейи кӧ әw дьдьнә Хӧдан әз wан дьдьмә тә[+]. 13Бәред дәрәмәта пешьнә[†] һәр тьшти кӧ ә'рде wанда нә к'ижана әwе Хӧданр'а биньн, бьра п'ара тә бә. Һәр кәсе паqьжи мала тәда дькарә wе бьхwә[+]. 14Һәр тьште Хӧданр'а к'ьфшкьри ль Исраелда бьра п'ара тә бә[+]. 15Һәр ньхӧрийе һәр бинбәри кӧ бәт'ьне вәдькә, жь мерьв у жь һ'әйwен к'ижан кӧ wе Хӧданр'а бьдьн, бьра п'ара тә бә. Ле тӧ гәрә жь бәр ньхӧрийе мерьвва у жь бәр ньхӧрийе һ'әйwане нә һ'әлалва qимәт бьстини[+]. 16Йәк мәһийеда жь бәр wева бьстини, һәqе wе жи әв ә: пенщ шекьлед сьфьрә пирозгәһе. Шекьләк бист гер ә[*][+]. 17Ле жь бәр ньхӧрийе бохва йан ньхӧрийе пезва йан ньхӧрийе бьзьнева нәстинә, әw пироз ьн. Хуна wан бьр'әшинә горигәһе у бәзе wан жи чаwа дийарийа шәwатейә бинхwәш бона Хӧдан бьди[+]. 18Ле гоште wан бьра п'ара тә бә. Чаwа сәрсинге һ'әжандьне ӧса жи пила р'асте бьра п'ара тә бьн[+]. 19Һәр дийарийед пироз кӧ зар'ед Исраел дийари Хӧдан дькьн, әз дьдьмә тә, кӧр'ед тә у qизед тәйә т'әви тә, чаwа qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. Әва пәймана[†] хwе йә[*] һ'әта-һ'әтайе ль бәр Хӧдан, бона тә у бона зӧр'әта тә т'әви тә»[+]. 20Хӧдан готә Һарун: «Ә'рде зар'ед Исраелда тӧ wар наби у п'ара тәйе нава wанда т'ӧнә бә. Әз ьм п'ара тә у wаре тә нава wанда[+].


П'ара леwийа

21Ва йә, әз һәр дәһәка[†] Исраел, чаwа wар дьдьмә зар'ед Леwи, жь бәр шьхӧле wани Коне Щьвинева[+]. 22Бона кӧ зар'ед Исраел незики Коне Щьвине нәбьн кӧ wанр'а гӧнә нәйе һ'әсабе у әw нәмьрьн. 23Бьра леwи хwәха шьхӧле Коне Щьвине бькьн у хwәха жи щабдаре шашийе хwә бьн. Әва qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе йә бона зӧр'әтед wә. Ле ль нава зар'ед Исраел wаре wан wе т'ӧнәбә, 24чьмки әз дәһәке кӧ зар'ед Исраел дийари Хӧдан дькьн, чаwа wар дьдьмә леwийа. Ләма мьн готә wан: ‹Ль нава зар'ед Исраел wаре wан wе т'ӧнә бә›».

25Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 26«леwийар'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун жь зар'ед Исраел дәһәке бьстиньн, к'ижан кӧ мьн жь wан чаwа wар да wә, һьнге жь wе Хӧданр'а дийари бьдьн, аwа готи дәһека жь wе дәһеке. 27Әв дийарийа wә wәр'а wе бе һ'әсабе чаwа нан жь бедәре у чаwа шәрав жь һ'әwз. 28Һун жи ӧса дийари Хӧдан кьн, жь һ'әму дәһәкед хwә, йед кӧ һуне жь зар'ед Исраел бьстиньн. У жь wе дийарийа Хӧдан бьдьнә Һаруне к'аһин. 29Жь һ'әму п'ешк'ешед хwә һун гәрә һ'әму тьштед һәрә qәнщ башqә кьн у чаwа дийарийа пироз бьдьнә Хӧдан›. 30Бежә wан: ‹Пәй башqәкьрьна п'ара һәрә qәнщр'а, чь кӧ бьминә wе леwийар'а бе һ'әсабе чаwа бәр жь бедәре у шәрав жь һ'әwзе›. 31Әw һәqе wә йә, жь бәр шьхӧле wәва ль Коне Щьвинеда. Һун у малед wә дькарьн wе ль һәр щийи бьхwьн, 32wәр'а гӧнә wе нәйе һ'әсабе, чьмки һун йа һәрә qәнщ жь wе дьдьн. Бь ви аwайи тьштед пирозә зар'ед Исраел нәһ'әр'ьминьн wәки һун нәмьрьн›».

### 19


Ч'еләка сор

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 2«Әв ә qәйдә-qануна wе һинкьрьна кӧ Хӧдан ә'мьр кьр, гот: бежә зар'ед Исраел[†] бьра ногьнәкә сорә бе qӧсурә бе ләк'ә кӧ нә к'әтийә бьне нир биньнә ль щәм тә[+]. 3Wе бьдьнә Елазаре к'аһин[†], бьра ногьн жь зоме бе дәрхьстьне у ль бәр ч'ә'вед wи бе сәржекьрьне. 4Паше бьра Елазаре к'аһин бь т'ьлийа хwә жь хуна wе һьлдә у һ'әфт щара хуна wе бьр'әшинә ль алийе дәре Коне Щьвине[†][+]. 5Ногьн ль бәр ч'ә'вед wи гәрә бе шәwьтандьне. Ч'әрме wе, гоште wе, хуна wе у ә'дәба wе бьра бе шәwьтандьне[+]. 6У бьра к'аһин һьлдә дара әрзе, зоха һусопе[†] у р'исе соре гәвәз у бавежә ль нава агьре ногьне[+]. 7Паше к'аһин бьра к'ьнщед хwә бьшо у аве хwә кә, һьнге әw дькарә бьк'әвә зоме. Ле к'аһин һ'әта еваре нә паqьж ә[+]. 8Йе ногьн шәwьтанди жи бьра к'ьнщед хwә бь аве бьшо у аве хwә кә. Ле әw һ'әта еваре нә паqьж ә. 9У мәрьвәки паqьж бьра к'озийа ногьне т'оп кә у жь зоме дәр ль щики паqьж дайнә. Щьвина зар'ед Исраел гәрә wе хwәйи кә бона ава паqьжбуне. Әва һ'әдийа паqьжбуна жь гӧна йә[+]. 10Ӧса жи йе к'озийа ногьне т'опкьри бьра к'ьнщед хwә бьшо, ле әw һ'әта еваре нә паqьж ә. Бьра әва бона зар'ед Исраел у хәрибе ль нава wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе[+].


Ава паqьжбуне

11К'е дәст бьдә щьнйазе мерьв әwе һ'әфт р'ожа нә паqьж бә. 12Әw гәрә бь ава паqьжбуне ль р'ожа сьсийа у р'ожа һ'әфта хwә паqьж кә у wе паqьж бә. Ле һәгәр әw ль р'ожа сьсийа у р'ожа һ'әфта хwә паqьж нәкә әw паqьж набә[+]. 13Һәр кәсе кӧ йе мьри к'әвә аwа готи щьнйазе мерьв к'әвә у хwә паqьж нәкә әw Пирозгәһа Хӧдан дьһ'әр'ьминә. Әw кәса гәрә жь нава Исраелда бе ӧндакьрьне чьмки ава паqьжбуне нә һатә р'әшандьне ль сәр wи, әw дьминә нә паqьж, нәпаqьжийа wи һе ль сәр wи йә[+].

14Әв ә qанун: Гава мәрьвәк ль конда бьмьрә һәр кәсе кӧ бьк'әвә кон у һәр кәсе кӧ иди конда йә һ'әфт р'ожа wе нә паqьж бә, 15һәр дәрдана вәкьри кӧ qалп'ах р'ьнд нә сәр ә, әw нә паqьж ә[+]. 16Һәр кәсе кӧ ль дәште ль мәрьвәки бь шур кӧшти к'әвә йан ль йәки бь ә'мьре хwә мьри йан ль һәстуйед мерьв йан ль мәзәл к'әвә һ'әфт р'ожа wе нә паqьж бә. 17У бона йед нә паqьж бьра жь к'озийа ногьна бона паqьжбунейә шәwьтанди һьлдьн, бькьнә дәрдане у ава зәлал сәрда кьн. 18Мәрьве паqьж бьра зоха һусопе һьлдә, wе аведа кә у бьр'әшинә сәр кон, һ'әму һур-мур, һ'әму мәрьвед кӧ ль wьр бунә у йе кӧ ль һәсту, йе кӧшти, йе мьри у мәзәл к'әтийә[+]. 19Мәрьве паqьж бьра р'ожа сьсийа у р'ожа һ'әфта бьр'әшинә сәр йе нә паqьж у ль р'ожа һ'әфта wи паqьж кә. Әwе к'ьнщед хwә бьшо, аве хwә кә у еваре wе паqьж бә[+]. 20Ле һәгәр йәк нә паqьж бә у хwә паqьж нәкә әw кәса бьра жь нава щьвине бе ӧндакьрьне. Чьмки әw Пирозгәһа Хӧдан дьһ'әр'ьминә, ава паqьжбуне нә һатә р'әшандьне ль сәр wи әw нә паqьж ә[+]. 21Бьра әва бона wан бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. Ӧса жи йе ава паqьжбуне р'әшанди бьра к'ьнщед хwә бьшо у йе кӧ ава паqьжбуне к'әвә wе һ'әта еваре нә паqьж бә. 22Йе нә паqьж чь жи к'әвә wе нә паqьж бә, кәсе кӧ wи тьшти к'әвә һ'әта еваре wе нә паqьж бә».

### 20


Гӧне Муса у Һарун

1Мәһа йәке т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] һатә бәр'ийа Сине у ль Qадеше мьләт щи-wар бу. Wьр Мәрйәм мьр у ль wьр жи һатә дәфьнкьрьне[+]. 2Ав т'ӧнә бу бона щьвине у әw мьqабьли Муса у Һарун щьвийан[+]. 3Мьләт бина хwә ль Муса тәнг дькьр у дьгот: «Хwәзи әм жи һьнге бьмьрана гава бьрайед мә ль бәр Хӧдан[†] мьрьн![+] 4Чьма wә щьвина Хӧдан ани ль ве бәр'ийе? Wәки әм у һ'әйwане мә qьр' бьн? 5Чьма wә әм жь Мьсьре дәрхьстьн, wәки мә биньнә ль ви щийе һани хьраб? Нә щийе чандьне йә, нә щийе даред һежира, нә бахед тьрийа, нә һ'ьнара, һ'әта ав жи вьр т'ӧнә әм вәхwьн!» 6Муса у Һарун дури щьмә'те к'әтьн, чунә ль бәр дәре Коне Щьвине[†], дәвәр'у к'әтьн у р'умәта Хӧдан wанва хӧйа бу[+]. 7Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 8«Шьвдаре һьлдә, тӧ Һаруне бьре хwәва щьвине бьщьвиньн, ль бәр ч'ә'вед wан qәйер'а хәбәрдьн кӧ әw жь хwә аве бьдә. У те бона wан аве жь qәйайе дәрхи кӧ щьвин у һ'әйwанед wан бьди вәхwарьне». 9Муса шьвдара кӧ ль бәр Хӧдан бу һьлда, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль wи кьр. 10Һьнге Муса у Һарун щьвин щьвандьнә ль бәр qәйайе у Муса готә wан: «Бьбьһен гәли р'абәрик'ара, дьбә кӧ әм жь ви qәйайи wәр'а аве дәрхьн?»[+] 11Муса дәсте хwә бьльнд кьр у бь шьвдара хwә дӧ щара qәйе хьст у беһ'әсаб ав дәрк'әт, щьвине у һ'әйwане wан вәхwарьн. 12Хӧдан готә Муса у Һарун: «Чьмки wә баwарийа хwә ль мьн нә ани у пирозийа мьн зар'ед Исраелва ә'йан нә кьр, ләма һун ве щьвине набьнә ль ә'рде кӧ мьн да wан»[+]. 13Әва авед Мерибаһе[*] бун к'идәре зар'ед Исраел Хӧданр'а к'әтьнә дә'wе у Хӧдан пирозийа хwә wанва ә'йан кьр.


Әдом наһелә кӧ Исраел дәрбаз бә

14Жь Qадеше Муса qасьд шандьнә ль щәм п'адше Әдоме[†] у гот: «Аһа дьбежә бьре[*] тә Исраел: ‹Тӧ һаш жь һ'әму чәтьнайед кӧ р'асти мә һатьн һәйи,[+] 15кӧ кал-бавед мә бәржери Мьсьре бун у әм ль Мьсьре wә'дәки дьреж ман. мьсьрийа хьраби ль мә у кал-бавед мә дькьрьн[+]. 16Мә һәwара хwә ль Хӧдан дахьст, Хӧдан дәнге мә бьһист, qасьд[*] шанд у әм жь Мьсьре дәрхьстьн. Ва йә әм ль Qадеше нә, бажаре ль сәр синоре тә[+]. 17Жь к'әрәма хwә бьһелә әм ә'рде тәва дәрбаз бьн, әм ль дәште тәр'а у бахе тәр'а дәрбаз набьн, нә жи әме аве жь биред тә вәхwьн. Әме р'ийа п'адшева[*] һәр'ьн, нә вәгәр'ьнә р'аст нә жи ч'әп, һ'әта синоре тә дәрбаз нәбьн›»[+]. 18Ле Әдом готә wи: «Тӧ ә'рде мьнва дәрбаз наби йан на әзе бь шур дәрк'әвьмә мьqабьли тә». 19Зар'ед Исраел готьнә wи: «Әме р'ийа сәрәкәва дәрбаз бьн, һәгәр әм йан һ'әйwане мә ава тә вәхwьн әме һәqе тә бьдьнә тә, т'әне изьне бьдә әм п'ийа дәрбаз бьн, һаqас тьшт»[+]. 20Ле әwи гот: «Тӧ дәрбаз наби». Әдом бь ордийа гьран у бь дәсте зор дәрк'әтә мьqабьли Исраел. 21Ӧса Әдом изьн нә да кӧ Исраел синоре wива дәрбаз бә. Исраел дури wи к'әт.


Мьрьна Һарун

22Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел жь Qадеше р'е к'әт һатә ль ч'ийайе Һор[+]. 23Ль ч'ийайе Һор ль сәр синоре т'опрахе Әдом Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 24«Бьра Һарун һәр'ә бьгьһижә щьмә'та хwә. Әw начә ль ә'рде кӧ мьн да зар'ед Исраел, чьмки wә ль бәр авед Мерибаһе готьнед мьн инк'ар кьрьн[+]. 25Һарун у Елазаре кӧр'е wи һьлдә у wан һьлк'ьшинә ль ч'ийайе Һоре. 26К'ьнщед Һарун же бехә у wан Елазаре кӧр'е wи кә. Бьра Һарун ль wьр бьмьрә у һәр'ә бьгьһижә щьмә'та хwә»[+]. 27Муса анәгори ә'мьре Хӧдан кьр у әw ль бәр ч'ә'вед т'әмамийа щьвине һьлк'ьшийанә ль ч'ийайе Һоре. 28Муса к'ьнщед Һарун же ехьстьн у ль Елазаре кӧр'е wи кьрьн. Ль wьр сәре ч'ийе Һарун мьр. Муса у Елазар жи жь ч'ийе һатьнә харе[+]. 29Т'әмамийа щьвине фә'м кьр wәки Һарун мьрийә у си р'ожи т'әмамийа мала Исраел шина wи кьр[+].

### 21


Алт'кьрьна п'адше Ә'рад

1П'адше Ә'раде кәнани[†] кӧ ль Нәщәфе[†] дьма, бьһист wәки Исраел[†] р'ийа Ат'аримда те, т'әви Исраел кьрә шәр' у жь wан һесир бьрьн[+]. 2Һьнге Исраел ль бәр Хӧдан[†] ад-qьрар кьр у гот: «Һәгәр тӧ ви мьләти бьди дәсте мьн, әзе бажаред wан wеран кьм, wи т'ам дийари Хӧдан бькьм»[+]. 3Хӧдан дәнге Исраел бьһист у кәнани данә дәстед wан. Әw у бажаред wан wеран кьрьн, әw т'ам дийари Хӧдан кьрьн. Наве wи щийи данин Һ'орма[*].


Мә'ре сьфьрин

4Әw жь ч'ийайе Һоре р'ек'әтьн р'ийа Бә'ра Сорва чун wәки дора ә'рде Әдомва[†] һәр'ьн. Сәбьра щьмә'те р'ева т'ере нәкьр. 5Щьмә'те мьqабьли Хwәде у Муса хәбәрда у гот: «Чьма wә әм жь Мьсьре һәвраз дәрхьстьн кӧ бәр'ийеда бьмьрьн? Чьмки нә нан һәйә, нә ав һәйә у әв хwарьна һанә п'уч' жи, кӧ мә'де мә же ль һәв дьк'әвә»[+]. 6Хӧдан мә'ред жә'рдадайи шандьнә ль сәр мьләт у wана мьләт хьст. Гәләк мәри жь Исраел мьрьн. 7Һьнге мьләт һатә ль щәм Муса у гот: «Мә гӧнә кьр кӧ мьqабьли Хӧдан у тә хәбәрда, р'әща жь Хӧдан бькә кӧ мә'ра дури мә хә». У Муса бона щьмә'те р'әща кьр. 8Хӧдан готә Муса: «Хwәр'а мә'рәки чекә у дарва дардакә, һәр кәсе мә'р ледайи ль wи бьньһер'ә wе сах бьминә». 9Муса мә'рәки сьфьр чекьр, әw дарва дарда кьр. Гава мә'р мәрьвәки дьхьст әwи ль мә'ре сьфьр дьньһер'и у сах дьма[+].

10Зар'ед Исраел р'е к'әтьн у ль Овот'е зомед хwә ледан[+]. 11Жь Овот'е жи р'е к'әтьн у ль Ийе-Һаһабариме ль бәр'ийа пешбәри Моwабе[†] алийе р'оһьлате зомед хwә ледан[+]. 12Жь wьр р'е к'әтьн у ль нәwала Зәрәде зомед хwә ледан[+]. 13Жь wьр жи р'е к'әтьн у бәр'ийеда wи бәри Арноне кӧ жь синоре әморийа[†] дәр те, зомед хwә ледан. Чьмки Арнон синоре нава Моwаб у әморийа йә[+]. 14Ләма ль к'ьтеба Шәр'ед Хӧданда[*] те готьне:

«Ваһев у ньхалед Арнон ль Суфайе нә,
15ӧса жи п'ебәржеред ньхала
кӧ дьк'ьшьнә жер һ'әта Ә'ре
у ль синоре Моwабе һьлдьпәсерә»[+].

16У жь wьр чунә Бере. Әва әw бир бу бона к'ижани Хӧдан готә Муса: «Щьмә'те т'опи ль сәр һәв кә у әзе аве бьдьмә wан».

17Wе һьнге Исраел әва стьрана стьра:

«Бир бьдә дәр! Wер'а бьстьрен!
18Бира кӧ wәк'ила әw вәданә,
ә'сьлзадәйед мьләта әw к'оланә
бь шьв у шьвдаред хwә!»

Жь бәр'ийе әw чунә Мат'анайе. 19Жь Мат'анайе жи чунә Наһ'алийеле, жь Наһ'алийеле чунә Бамот'е. 20У жь Бамот'е чунә нәwала дәшта Моwабда ль сәре Писгайе, кӧ ль бәр'ийе дьньһер'ә.


Шәр'е мьqабьли Сихон у Ог

21[•]Wе һьнге Исраел qасьд шандьнә ль щәм Сихоне п'адше әморийа, гот: 22«Изьна тә һәбә әм ә'рде тәр'а дәрбаз бьн, әм вәнагәр'ьнә дәшт у баха, әм аве жи жь бира вәнахwьн, әме р'ийа п'адшева[*] һәр'ьн һ'әта синоре тәр'а дәрбаз бьн»[+]. 23Ле Сихон нә һьшт кӧ Исраел синоре wир'а дәрбаз бә. Сихон һ'әму щьмә'та хwә т'оп кьр у дәрк'әтә мьqабьли Исраел ль бәр'ийе, һатә Йаһасе у т'әви Исраел кьрә шәр'. 24Исраел әw да бәр дәве шур, ә'рде wи жь Арнон һ'әта Йабоqе, һ'әта зар'ед Амон зәфт кьр. Чьмки синоре зар'ед Амон qәwаткьри бу[+]. 25Исраел һ'әму әв бажар һьлдан у Исраел ль һ'әму бажаред әморийада щи-wар бу ӧса жи Һ'әшбоне у һ'әму дор-бәре wеда. 26Чьмки Һ'әшбон бажаре Сихоне п'адше әморийа бу. Әwи т'әви п'адше Моwабейи пешийе кьрьбу шәр' у т'әмамийа ә'рде wи һ'әта Арноне жь дәсте wи стандьбу. 27Ләма йе мәсәла сальх дькьн, дьбежьн:

«Wәрьнә Һ'әшбоне, бьра әw ава бә
у qәдим бә бажаре Сихоне!
28Чьмки агьр жь Һ'әшбоне дәрк'әт,
алав жь бажаре Сихоне.
Һ'уфи хwә кьр Ә'ра Моwабе,
wәк'илед Арнонейә һеланед жорьн[†].
29Wәй ль тә Моwаб!
Тӧ ӧнда буйи щьмә'та К'ьмош[*],
кӧр'ед хwә данә р'әве,
qизед хwә жи данә һесирийе
ль Сихоне п'адше әморийа[+].
30Мә әw ә'рде хьст,
жь Һ'әшбоне һ'әта Дибоне.
Мә әw һ'әта Нофаһ'е
кӧ незики Медәбайе йә wеран кьрьн»[+].

31Бь ви аwайи Исраел ль ә'рде әморийада щи-wар бу. 32Wе һьнге Муса шанд кӧ щә'сусийа Йазере бькьн, Исраел дор-бәред wе зәфт кьр у бәри әморийед кӧ ль wьр дьман да[+] 33у вәгәр'ийан ль р'ийа Башанеда һәвраз чун. Һьнге Оге п'адше Башане у т'әмамийа мьләте wи ль Едрәйе дәрк'әтә шер' мьqабьли wан. 34Хӧдан готә Муса: «Нәтьрсә жь wи, чьмки әwи, т'әмамийа щьмә'та wи у ә'рде wи әз дьдьмә дәсте тә. Те ӧса бини сәре wи чаwа кӧ тә ани сәре Сихоне п'адше әморийа кӧ ль Һ'әшбоне дьма»[+]. 35У Исраел әw, кӧр'ед wи у т'әмамийа щьмә'та wи qьр' кьрьн, qәт йәк сах нә һьштьн у ә'рде wи зәфт кьрьн.

### 22


Бьлам

1Зар'ед Исраел[†] р'ек'әтьн у ль дәштед Моwабда[†] алийе р'оһьлата Урдӧне, пешбәри Әриһайе зомед хwә ледан.

2Wе һьнге Балаqе кӧр'е Сипор әв һ'әму чь кӧ Исраел ани сәр әморийа[†] дит[+]. 3Моwаб гәләки жь Исраел тьрсийа, чьмки әw бе һ'әсаб бу. Р'уйе зар'ед Исраелда Моwаб хофе да бу. 4У Моwаб готә р'успийед Мьдйане: «Әв щьмә'та һан һәр чь кӧ дора мә һәйә wе бьхwә, чаwа кӧ дәwар гиһайе чоле ләбәр дькә». Балаqе кӧр'е Сипор жи wе һьнге п'адше Моwабе бу. 5Әwи qасьд шандьнә ль щәм Бьламе кӧр'е Бәур ль Пьт'оре, кӧ дәве ч'әме Фьрате йә, ә'рде Бьне-Ә'мода гази wи кьр, гот: «Ва йә, мьләтәк жь Мьсьре дәрк'әтийә, р'уйе ә'рде иди ньхамтийә у әw пешбәри мьн щи-wар буйә[+]. 6Аwа жь к'әрәма хwә wәрә бона хатьре мьн ньфьр'а ль wи мьләти бькә, чьмки әw жь мьн qәwаттьр ә, бәлки әзе һьнге бькарьбьм зора wи бьбьм у бәр'дьме жь ә'рде хwә дәрхьм. Чьмки әз заньм дӧайе тә дӧайә, ньфьр'а тә жи ньфьр'ә». 7Р'успийед Моwабе у р'успийед Мьдйане бь п'ешк'ешед бона сербазийе дәстед wанда чун. Һатьнә ль щәм Бьлам у хәбәред Балаq wир'а гьли кьрьн. 8Әwи готә wан: «Ишәв ль вьр бьминьн, әзе щаба wә бьдьм чаwа кӧ Хӧдан[†] мьнр'а бежә». Wәк'илед Моwабе щәм Бьлам ман. 9Хwәде һатә щәм Бьлам, гот: «Әв мәрьвед һанә щәм тә, к'и нә?» 10Бьлам готә Хwәде: «Балаqе кӧр'е Сипор п'адше Моwабе әв хәбәр мьнр'а шандьнә: 11‹Ва йә мьләтәк жь Мьсьре дәрк'әтийә у р'уйе ә'рде ньхамтийә. Аwа wәрә бона мьн ньфьр'а ль wи бькә, бәлки әзе бькарьбьм мьqабьли wи бькьмә шәр' у бәри wи дьм›». 12Хwәде готә Бьлам: «Т'әви wан нәчә, ньфьр'а ль wи мьләти нәкә, чьмки әw мьләта бӧһӧрти йә». 13Бьлам сьбәһе р'абу у готә wәк'илед Балаq: «Һәр'ьнә wәлате хwә, чьмки Хӧдан изьна мьн нә да кӧ т'әви wә бем». 14Wәк'илед Моwабе р'абун һатьнә ль щәм Балаq у готьн: «Бьлам qайл нәбу т'әви мә бе». 15Балаq диса жь wан гәләктьр у жь wан qәдьртьр wәк'ил шандьн. 16Әw һатьнә ль щәм Бьлам у готьне: «Балаqе кӧр'е Сипор һа гот: ‹Жь к'әрәма хwә, т'әхсир нәкә, wәрә, 17әзе qәдьр-һӧрмәтәкә мәзьн бона тә бькьм у чь кӧ бежи әзе бькьм, т'әне wәрә бона мьн ньфьр'а ль ви мьләти бькә. 18Бьлам щаба бәрдәстийед Балаq да у гот: «Дьхwази Балаq мала хwә т'ьжи зер' у зив бьдә мьн әз нькарьм сәр готьна Хӧдан Хwәдейе хwәр'а дәрбаз бьм кӧ тьштәки бьч'ук йан мәзьн бькьм. 19Ле һун жи ишәв ль вьр бьминьн у әзе бьзаньбьм к'а Хӧдан wе иди чь бежә мьн». 20Хwәде шәв һатә ль щәм Бьлам у готе: «Һәгәр әв мәрьвана һатьнә гази тә дькьн, р'абә т'әви wан һәр'ә, ле т'әне чь кӧ әзе тәр'а бежьм wе бькә». 21Бьлам сьбәһе р'абу т'ер'а к'әра хwә гьреда у т'әви wәк'илед Моwаб чу. 22Гава Бьлам дьчу һерса Хӧдан р'абу у мьлйак'әте[†] Хӧдан ль сәр р'е чаwа п'ехәм сәкьни. Бьлам жи к'әра хwә дажот, һәр дӧ хӧламед wи жи т'әви wи бун. 23К'әр мьлйак'әте Хӧдан дит, кӧ ль сәр р'е сәкьни шуре wи жи тә'зи дестда, һьнге к'әр жь р'е дагәр'ийа у к'әтә дәште. Бьлам к'әре дьхьст кӧ дәрхә сәр р'е, 24мьлйак'әте Хӧдан ль шьвәр'ийа нава бахед тьрийада сәкьнибу, ви али диwар бу, wи али диwар бу. 25К'әре кӧ мьлйак'әте Хӧдан дит, хwә диwерва гӧһашт у ньге Бьлам жи диwерва һатә гӧһаштьне, әwи диса ле хьст. 26Мьлйак'әте Хӧдан жи пешда чу у щики ӧса тәнг сәкьни кӧ р'е т'ӧнә бу нә р'аст вәгәр'иньнә нә жи ч'әп. 27Гава к'әре мьлйак'әте Хӧдан дит бьн Бьламда мәр'ьхи, һерса Бьлам же р'абу у әwи к'әр да ль бәр шьва. 28Һьнге Хӧдан заре к'әре вәкьр у әwе готә Бьлам: «Мьн чь ль тә кьрийә wәки әва се щар ә тӧ мьн дьхи?» 29Бьлам готә к'әре: «Чьмки тә әз кьрьмә пек'әни, һәгәр дәсте мьнда шур һәбуйа мьне һәма ньһа жи тӧ бькӧштайи». 30К'әре готә Бьлам: «Әз әw к'әра тә ниньм кӧ тӧ т'әмамийа ә'мьре хwәда һ'әта р'ожа иро ле сийар дьби? Qәт буйә wәки әз һа биньмә сәре тә?» Әwи гот: «На». 31Һьнге Хӧдан ч'ә'вед Бьлам вәкьр у әwи мьлйак'әте Хӧдан ль сәр р'е, шуре тә'зи дәсте wида сәкьни дит, та бу у дәвәр'уйа чу. 32Мьлйак'әте Хӧдан готә wи: «Бона чь әва се щар ә кӧ тӧ к'әра хwә дьхи? Ва йә әз бәр тә бумә п'ехәм, чьмки р'ийа тә ль бәр мьн нә р'аст ә. 33К'әре әз дитьм у се щара жь р'ийа хwә дагәр'ийа. Һәгәр әwа жь р'е данәгәр'ийа, мьн ньһа ә'сә тӧ кӧштьбуйи у әwа сах һьштьбу». 34Бьлам готә мьлйак'әте Хӧдан: «Мьн гӧнә кьр, чьмки мьн ньзаньбу кӧ тӧ йи ль сәр р'е пешбәри мьн сәкьни. Аwа, һәгәр әв йәк ль бәр тә хwәш найе, әзе пашда вәгәр'ьм». 35Мьлйак'әте Хӧдан готә Бьлам: «Т'әви ван мәрьва һәр'ә ле т'әне чь кӧ әзе бежьмә тә wе бежә». Бьлам т'әви wәк'илед Балаq чу. 36Гава Балаq бьһист wәки Бьлам те, дәрк'әтә пешийа wи ль Ир-Моwабе, әw ль сәр лева синоре Арноне йә[+]. 37Балаq готә Бьлам: «Нә мьн шандьнә пәй тә гази тә кьр, тӧ чьма нә дьһати щәм мьн? Дьбә әз нькарьбьм бьн qәнщийа тә дәрем?» 38Бьлам готә Балаq: «Ва йә әз һатьмә ль щәм тә, ле әз нькарьм хwә сәре хwә хәбәр дьм. Чь кӧ Хӧдан дайнә ль сәр заре мьн wе жи әзе бежьм». 39Бьлам т'әви Балаq чунә Qирйат-Һусоте. 40Балаq пәз у дәwар кьрьнә qӧрбан, Бьлам у wәк'илед т'әви wир'а шандьн. 41У сьбәһе Балаq Бьлам һьлда у әw һьлк'ьшийанә ль сәр Бамот'-Баә'л у жь wьр Бьлам п'арәкә щьмә'та Исраел дит.

### 23


П'ехәмбәрийа Бьламә ә'wльн

1Бьлам готә Балаq: «Мьнр'а ль вьр һ'әфт горигәһа[†] чекә, һ'әфт щанәга у һ'әфт бәрана ль вьр мьнр'а һазьр кә». 2Балаq анәгори готьна Бьлам кьр. Балаq у Бьлам ль сәр һәр горигәһе щанәгак у бәранәк дан. 3Бьлам готә Балаq: «Тӧ бәр т'әвайишәwате хwә бә, әзе һәр'ьм, бәлки Хӧдан[†] мьнва хӧйа бә у чь кӧ әw мьнва ә'йан кә әзе тәр'а бежьм кьм». У әw чу сәре т'апәки хьки-хwәли. 4Хwәде Бьламва хӧйа бу у Бьлам готә wи: «Мьн һ'әфт горигәһ чекьрьнә, щанәгак у бәранәк ль сәр һәр горигәһе дайә». 5Хӧдан хәбәр дани ль сәр заре Бьлам готе: «Вәгәр'ә ль щәм Балаq һа беже». 6Әw вәгәр'ийа ль щәм Балаq, ва йә, әw т'әви һ'әму wәк'илед Моwабе[†] ль бәр т'әвайишәwате хwә сәкьнийә. 7Бьлам мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Балаq әз жь Араме аним,
п'адше Моwабе әз жь ч'ийайед р'оһьлате:
‹Wәрә мьнр'а ньфьр'а ль Аqуб бькә,
wәрә ль Исраел[†] һьле!›
8Әзе чаwа ньфьр'а ле бькьм,
wәки Хwәде ньфьр' ле нәкьр?
Әзе чаwа ле һьлем,
wәки Хӧдан ле һьлнәһат[+]?
9Чьмки әз жь сәр сәре qәйева дьбиньм,
жь сәр гьрава әз wи дьньһер'ьм,
ва йә, мьләтәк башqә дьжи,
у мьнәте т'ӧ мьләти нагьрә[+].
10К'е дькарә т'оза Аqуб һ'әсаб кә,
йан аха Исраел бьжмьрә?
Хwәзи нәфса мьн бь мьрьна р'аста бьмьрә,
хwәзи ахьрийа мьн мина йа wан бә!»[+]

11Балаq готә Бьлам: «Тә чь ани сәре мьн? Мьн тӧ дәрхьсти ль вьр кӧ ньфьр'а ль дьжмьнед мьн бьки, ле тӧ бьмбарәк дьки!» 12Бьлам щаба wи да у гот: «Чь кӧ Хӧдан датинә ль сәр заре мьн әз гәрә т'әне wе бежьм!»


П'ехәмбәртийа Бьламә дӧда

13Балаq готә wи: «Жь к'әрәма хwә т'әви мьн wәрә щики дьн, те wи жь wьр бьбини. Те т'әне п'арәкә wи бьбини ле т'әмамийа wи те нәбини, жь wьр те мьнр'а ньфьр'а ле бьки». 14У Балаq әw бьрә ль дәшта Софиме ль сәр сәре Писгайе у һ'әфт горигәһ чекьрьн. Щанәгак у бәранәк ль сәр һәр горигәһе да. 15Әwи готә Балаq: «Ль вьр бәр т'әвайишәwате хwә бьсәкьнә әзе жи ль wьр р'асти Хӧдан бем». 16Хӧдан Бьламва хӧйа бу у хәбәр дани ль сәр заре wи готе: «Вәгәр'ә ль щәм Балаq һа беже». 17Бьлам һатә ль щәм Балаq, ва йә, әw т'әви wәк'илед Моwаб ль бәр т'әвайишәwате хwә сәкьнийә. Балаq готә wи: «Хӧдан чь гот?» 18Бьлам мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Р'абә Балаq у бьбьһе,
гӧһ бьдә мьн кӧр'е Сипор!
19Хwәде нә инсан ә кӧ дәрәwа бькә,
нә жи бәни Адәм ә кӧ п'ошман бә.
Әwи гот wе нәкә?
Хәбәр да wе нәйнә сери[+]?
20Ва йә, мьн ә'мьр станд кӧ бьмбарәк кьм.
Хwәде бьмбарәк кьр әз нькарьм бьгӧһезьм.
21Нәһәqи ль нава Аqубда нә дитийә,
хәм ль нава Исраелда к'ьфш нәкьрийә.
Хӧдан Хwәдейе wи т'әви wи йә,
шабуна бона п'адше нава wи йә.
22Хwәде әw жь Мьсьре дәрхьстьн.
Qәwата wан мина qәwата гайе бәйани йә[+].
23Сербази ль нава Аqубда т'ӧнәйә,
к'оч'әкти ль нава Исраелда т'ӧнәйә.
Ньһа wе бежьнә Аqуб у Исраел:
«Кӧ Хwәде чь кьр»[+].
24Аwа мьләт чаwа макәшер р'адьбә
у чаwа шер банздьдә,
п'ал надә һ'әта т'ален нәхwә
у хуна йед кӧшти вәнәхwә[+].

25Балаq готә Бьлам: «Нә ньфьр'а ль wи бькә, нә жи wи бьмбарәк кә!» 26Бьлам щаба Балаq да у гот: «Мьн әва йәка нә готә тә: wәки чь кӧ Хӧдан бежә мьн әзе wе бькьм?»

27Балаq готә Бьлам: «Жь к'әрәма хwә wәрә әзе тә бьбьмә щики дьн, бәлки әwе ль Хwәде хwәш бе у те жь wьр бона мьн ньфьр'а ль Исраел бьки. 28У Балаq Бьлам бьрә ль сәр сәре П'ьһоре, жь к'идәре бәр'и дьһатә к'ьфше. 29Бьлам готә Балаq: «Мьнр'а ль вьр һ'әфт горигәһа чекә, һ'әфт щанәга у һ'әфт бәрана ль вьр мьнр'а һазьр кә». 30Балаq анәгори хәбәра Бьлам кьр, щанәгак у бәранәк ль сәр һәр горигәһе да.

### 24


П'ехәмбәртийа Бьламә сьсийа

1Бьлам дит wәки ль Хӧдан[†] хwәш те Исраел[†] бьмбарәк кә, мина бәре нәчу кӧ сербазийе бькә, ле бәре хwә да бәр'ийе. 2Бьлам сәре хwә бьльнд кьр у Исраел бь qәбилед хwә щи-wарбуйи дит, һьнге Р'ӧһ'е Хwәде һатә ль сәр wи[+]. 3Әwи мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Аwа хәбәра Бьламе кӧр'е Бәур,
хәбәра мере кӧ зәлал дьбинә.
4Хәбәра йе кӧ готьнед Хwәде дьбьһе,
йе кӧ дитьнокед Йе Һәри Зор дьбинә,
ч'ә'вед wи тенә вәкьрьне у әw та дьбә.
5Чаwа бәдәw ьн конед тә Аqуб!
Щи-wаред тә Исраел!
6Чаwа нәwал әw фьрә дьбьн,
чаwа бахче бәр дәве ч'ем,
чаwа удед[*] кӧ Хӧдан дач'ькандийә
чаwа әрзед дәве аве.
7Ав жь ә'лбед wи дьһәр'ькә,
т'охьме wи р'ьнд авадайи йә.
П'адше wи wе Агаг[*] дәрбазтьр бә,
п'адшатийа wи wе бьльнд бә.
8Хwәде әw жь Мьсьре дәрхьст.
Qәwата wи мина qәwата гайе бәйани йә.
Әwе мьләтед дьжмьнед wи даqӧртинә
у һәстуйед wан wе һурдәхwәши кә,
бь тиред хwә wе лехә[+].
9Әw тәлийа, мина шер вәләзийа,
чаwа макәшере кәс нькарә әwи р'акә.
К'е тә бьмбарәк кә, wе бьмбарәк бә,
к'е ньфьр'а ль тә бькә, wе ньфьр'е ль wи бә[+].

10Һьнге һерса Балаq ль Бьлам р'абу, әwи дәстед хwә һәв хьстьн у Балаq готә Бьлам: «Мьн гази тә кьр кӧ ньфьр'а ль дьжмьнед мьн бьки, ле дәwсе әва се щар ә тә әw бьмбарәк кьрьн[+]. 11Ньһа бьр'әвә һәр'ә щийе хwә! Мьн гот әзе qәдьр-һӧрмәта мәзьн бона тә бькьм, ле ва йә Хӧдан әw йәк жь дәсте кьр». 12Бьлам готә Балаq: «Нә мьн qасьдед тәр'а жи хәбәрда у гот, к'ижан кӧ тә шандьбунә ль щәм мьн: 13‹Дьхwази Балаq мала хwә т'ьжи зер' у зив бьдә мьн, әз нькарьм сәр готьна Хӧданр'а дәрбаз бьм, кӧ тьштәки qәнщ йан хьраб бь хwәстьна хwә бькьм. Чь кӧ Хӧдан бежә, әзе wе бежьм›. 14Ньһа әз дьчьмә ль щәм мьләте хwә, wәрә әзе тәр'а бежьм, кӧ р'оже бен әв мьләт wе чь бинә сере мьләте тә».


П'ехәмбәртийа Бьламә чара

15Әwи мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Аwа хәбәра Бьламе кӧр'е Бәур,
хәбәра мере кӧ зәлал дьбинә.
16Хәбәра йе кӧ готьнед Хӧдан дьбьһе,
йе кӧ һаш жь занәбуна Йе Һәри Жорьн һәйә,
йе кӧ дитьнокед Йе Һәри Зор дьбинә,
ч'ә'вед wи тенә вәкьрьне у әw та дьбә.
17Әз wи дьбиньм, ле нә ньһа,
ль wи дьньһер'ьм, ле нә незик.
Стәйрке жь Аqуб дәрк'әвә,
шьва п'адшатийе wе жь Исраел пешда бе,
wе щеника Моwаб[†] һурдәхwәши кә,
һ'әму зар'ед Шет' qьр' кә[+].
18Әдоме[†] бьбә wар,
Сеһире бьбә wаре дьжмьнед хwә,
Исраел жи wе сәр к'әвә.
19Жь Аqуб һ'акьме дәрк'әвә
у йед жь бажер майи wе qьр' кә».

20Бьлам Амалек дит, мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Мьләте лапи пеш Амалек бу,
ле ахьрийа wи qьр'бун ә»[+].

21Qени дит, мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Щи-wаре тә qәдим ә,
һелина тә ль сәр qәйайе һатийә данине[+].
22Qайинийе бе qьр'кьрьне,
гава Ашур тә һесир бьбә».

23Бьлам мәсәла хwә пешда ани у гот:

«К'е wе сах бьминә гава Хwәде ве йәке бькә?
24Гәмийе жь К'ит бен,
wе Ашур у Әбәр бьзериньн,
ле әw хwәха жи wе бе ӧндакьрьне»[+].

25Бьлам р'абу у вәгәр'ийа чу щийе хwә, Балаq жи р'ийа хwәда чу.

### 25


Беә'сьлийа Исраел т'әви Баә'л-П'ьһор

1Исраел[†] ль Шиттиме дьма кӧ мьләт дәстпекьр т'әви qизед Моwаб[†] беә'сьли кьр[+]. 2Wана мьләт т'әглифи qӧрбанед һ'әйкәлед хwә кьрьн, мьләт хwар у ль бәр һ'әйкәлед wан та бу[+]. 3Исраел Баә'л-П'ьһорва[*] һатә гьредане. Һьнге һерса Хӧдан[†] ль Исраел р'абу[+]. 4Хӧдан готә Муса: «Һ'әму сәрwеред мьләт һьлдә у wан бәр тә'ве ль бәр Хӧдан дальqинә. Һьнге алава һерса Хӧдан wе ль Исраел дайнә[+]. 5Муса готә һ'акьмед Исраел: «Һәр кәс жь wә, wан мәрьвед хwә бькӧжьн, к'ижан кӧ Баә'л-П'ьһорва һатьнә гьредане». 6Ва йә йәки жь зар'ед Исраел, ль бәр ч'ә'ве Муса у т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел, гава әw ль бәр дәре Коне Щьвине[†] дьгьрийан, һат жьнәкә мьдйани ани мала хwә. 7Пинһасе кӧр'е Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин[†] әв йәк кӧ дит, жь нава щьвине р'абу, р'ьмәк гьртә дәсте хwә,[+] 8әw пәй ль wи исраели чу к'әтә коне wи у р'ьм зьке һәр дӧйар'а кьр, зьке исраели жи жьне жи. Һьнге бәла ль нава Исраелда сәqьр'и[+]. 9Жь дәст бәлайе 24000 мәри мьрьн.

10Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 11«Пинһасе кӧр'е Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин һерса мьн жь зар'ед Исраел вәгәр'анд, чьмки әwи бь хирәта мьн нав wанда хирәт кьр у мьн зар'ед Исраел жь к'ӧмр'әшийа хwә qьр' нәкьр. 12Ләма бежи wи: ‹Ва йә әз пәймана[†] хwә йә ә'дьлайе т'әви wи гьредьдьм, 13әwе бона wи у бона зӧр'әта wи пәй wир'а бьбә пәймана к'аһинтийа һ'әта-һ'әтайе. Чьмки әwи бона Хwәдейе хwә кьрә хирәт у бона зар'ед Исраел к'әwандьн кьр›».

14Наве исраелийе кӧшти, йе кӧ т'әви жьна мьдйани һатьбу кӧштьне Зимри бу, кӧр'е Салуйе сәрwере олк'а шьмһ'унийа. 15Наве жьна мьдйанийә кӧшти жи К'озби бу, qиза Суре сәрwере qәбила олк'әкә мьдйани[+].

16Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 17«Т'әви мьдйанийа дьжмьнатийе бажон у qьр'а wан биньн[+]. 18Чьмки wана бь мьхәнәтийе дьжмьнати wәр'а ажотьн у һун хапандьн, нава wе qәwьмандьна П'ьһор у хушка wан К'озбийа qиза сәрwере мьдйанида, йа кӧ р'уйе П'ьһорда р'ожа бәлайе һатә кӧштьне».

### 26


Навжьмара дӧдайә зар'ед Исраел

1Пәй бәлер'а Хӧдан[†] готә Муса у Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин[†]: 2«Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] һәр кәсе кӧ әскәрийер'а һазьр ә, жь бистсалийе жортьр ә, анәгори олк'ед wан йәко-йәко бьжмьрьн»[+]. 3Муса т'әви Елазаре к'аһин ль дәштед Моwабда[†], незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе wанр'а хәбәр да у гот: 4«Жь бистсалийе жортьр бьжмьрьн», чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль Муса кьр. Зар'ед Исраелә кӧ жь ә'рде Мьсьре дәрк'әтьн, әв ьн: 5Р'убен ньхӧрийе Исраел бу. Әв ьн зар'ед Р'убен: Жь Һәнох малбәта һәнохи. Жь Паллу малбәта паллуйи[+]. 6Жь Һәсрун малбәта һәсруни. Жь К'арми малбәта к'арми[+]. 7Әва малбәтед р'убенийа нә у һ'әсабе wан жи 43730 нәфс бун[+]. 8Кӧр'е Паллу: Әлйаб бу. 9Әв ьн кӧр'ед Әлйаб: Ньмуйел, Дат'ан у Абирам. Әва әw Дат'ан у Абираме бьжартийед щьвине бун, йед кӧ р'абунә мьqабьли Муса у Һарун ль нава щьвина Qорах да, гава кӧ әw р'абунә мьqабьли Хӧдан[+]. 10Һьнге ә'рде дәве хwә вәкьр у әw т'әви Qорах һ'уфи хwә кьрьн. Әв щьвина ӧнда бу, гава егьр әw дӧсьд пенщи мәри һ'уфи хwә кьрьн у әw бунә нишан[+]. 11Ле зар'ед Qорах нәмьрьн[+].

12Әв ьн зар'ед Шьмһ'ун малбәтед хwәва: Жь Ньмуйел малбәта ньмуйели. Жь Йамин малбәта йамини. Жь Йахин малбәта йахини[+]. 13Жь Зәраһ малбәта зәраһи. Жь Шаwул малбәта шаwули. 14Әва малбәтед шьмһ'уни нә: 22200 нәфс[+].

15Әв ьн зар'ед Гад малбәтед хwәва: Жь Сьпон малбәта сьпони. Жь Һагги малбәта һагги. Жь Шуни малбәта шуни[+]. 16Жь Озни малбәта озни. Жь Ә'ри малбәта ә'ри. 17Жь Арод малбәта ароди. Жь Арели малбәта арели. 18Әва малбәтед зар'ед Гад ьн у һ'әсабе wан жи 40500 нәфс бун[+].

19Зар'ед Щьһуда: Әр у Онан бун. Ле Әр у Онан ль ә'рде Кәнанеда[†] мьрьн[+]. 20Әв ьн зар'ед Щьһуда малбәтед хwәва: Жь Шелаһ малбәта шелани. Жь Перес малбәта переси. Жь Зәраһ малбәта зәраһи. 21Әв ьн зар'ед Перес: Жь Һәсрун малбәта һәсруни. Жь Һамул малбәта һамули. 22Әва малбәтед Щьһуда нә у һ'әсабе wан жи 76500 нәфс бун[+].

23Әв ьн зар'ед Исахар малбәтед wанва. Жь Т'ола малбәта т'олайи. Жь Пуа малбәта пуни[+]. 24Жь Йашув малбәта йашуви. Жь Шимрон малбәта шимрони. 25Әва малбәтед Исахар ьн у һ'әсабе wан жи 64300 нәфс бун[+].

26Әв ьн зар'ед Зәбулон малбәтед хwәва. Жь Сәред малбәта сәрди. Жь Елон малбәта елони. Жь Йалйел малбәта йалйели[+]. 27Әва малбәтед зәбулони ьн у һ'әсабе wан жи 60500 нәфс бун[+].

28Әв ьн зар'ед Усьв малбәтед хwәва. Мьнашә у Әфрайим[+]. 29Әв ьн зар'ед Мьнашә: Жь Махир малбәта махири. Жь Махир Гилә'д бу. Жь Гилә'д малбәта гилә'ди. 30Әв ьн зар'ед Гилә'д: Жь Ийәзәр малбәта ийәзәри. Жь Хеләq малбәта хеләqи. 31Жь Асрийел малбәта асрийели. Жь Шәхәм малбәта шәхәми. 32Жь Шьмида малбәта шьмидайи. Жь Һ'ефәр малбәта һ'ефәри. 33Ле кӧр'ед Сьлофһ'аде Һ'ефәр т'ӧнә бун, т'әне qизед wи һәбун. Әв ьн навед qизед Сьлофһ'ад: Маһ'ла, Ноһа, Һ'огла, Милк'а у Т'ирса[+]. 34Әва малбәтед Мьнашә нә у һ'әсабед wан жи 52700 нәфс бун[+].

35Әв ьн зар'ед Әфрайим малбәтед хwәва: Жь Шут'әлаһ' малбәта шут'әлаһ'и. Жь Бәк'ьр малбәта бәк'ри. Жь Т'аһ'ан малбәта т'аһ'ани. 36Әв ьн зар'ед Шут'әлаһ'. Жь Ә'ран малбәта ә'рани. 37Әва малбәтед зар'ед Әфрайим ьн у һ'әсабе wан жи 32500 нәфс бун. Әва зар'ед Усьв ьн малбәтед wанва[+].

38Әв ьн зар'ед Бьнйамин малбәтед wанва: Жь Бәла малбәта бәли. Жь Ашбел малбәта ашбели. Жь Аһ'ирам малбәта аһ'ирами[+]. 39Жь Шьфуфам малбәта шьфуфами. Жь Һ'уфам малбәта һ'уфами. 40Әв ьн зар'ед Бәла: Ард у Нә'ман. Жь Ард малбәта арди. Жь Нә'ман малбәта нә'мани. 41Әва зар'ед Бьнйамин ьн малбәтед хwәва. Һ'әсабе wан жи 45500 нәфс бун[+].

42Әв ьн зар'ед Дан малбәтед хwәва: Жь Шуһ'ам малбәта шуһ'ами. Әва малбәта Дан ә анәгори малбәтед хwә[+]. 43Һ'әсабе т'әмамийа малбәта шуһ'ами 64400 нәфс бун[+].

44Әв ьн зар'ед Ашер малбәтед хwәва: Жь Имна малбәта имнайи. Жь Ишwи малбәта ишwийи. Жь Бьриһа малбәта бьриһайи[+]. 45Әв ьн зар'ед Бьриһа: Жь Һ'әбәр малбәта һ'әбәри. Жь Малк'ийел малбәта малк'ийели. 46Наве qиза Ашер жи Сәрах бу. 47Әва малбәтед зар'ед Ашер ьн. Һ'әсабе wан жи 53400 нәфс бун[+].

48Әв ьн зар'ед Нәфтәли малбәтед хwәва: Жь Йасйел малбәта йасйели. Жь Гуни малбәта гуни[+]. 49Жь Йесәр малбәта йесри. Жь Шиллем малбәта шиллеми. 50Әва малбәтед Нәфтәли нә анәгори малбәтед хwә. Һ'әсабе wан жи 45400 нәфс бун[+].

51Һ'әсабе зар'ед Исраел 601730 нәфс бун[+].

52Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 53«Бьра ә'рд анәгори һ'әсабе наве wан чаwа wар бе п'арәвәкьрьне. 54К'ома мәзьнр'а wар зә'фи бьде, к'ома бьч'укр'а wар һьндьки бьде. Һәр кәсир'а анәгори һ'әсабе wан бьра wар бе дайине[+]. 55Т'әне бь п'әшк авитьне бьра ә'рд бе п'арәвәкьрьне. Анәгори навед qәбилед кал-бавед wан әw бьра wар бьстиньн. 56Бь п'әшк авитьне бьра wар бе п'арәвәкьрьне чаwа йе мәзьнр'а ӧса жи йе бьч'укр'а».

57[•]Әв ьн леwийед анәгори малбәтед хwә жьмарти: Жь Гершон малбәта гершони. Жь Qоһат' малбәта qоһат'и. Жь Мерари малбәта мерари. 58Әва малбәтед леwи нә: Малбәта либни, малбәта һеброни, малбәта маһ'ли, малбәта муши, малбәта qорахи. Qоһат'р'а Ә'мрам бу. 59Ле наве жьна Ә'мрам Йок'әбәд бу, qиза Леwи йа кӧ Леwир'а ль Мьсьре бьбу. Әwе Ә'мрамр'а Һарун, Муса у Мәрйәма хушка wан анин. 60Һарунр'а Надаб, Абиһу, Елазар у Ит'амар бун[+]. 61Ле Надаб у Абиһу мьрьн, гава wан шаш[*] агьр ль бәр Хӧдан дан[+]. 62Һ'әсабе леwи, һ'әму qьсьме нерини жь йәкмәһе жортьр 23000 нәфс бун. Әw т'әви зар'ед Исраел нә һатьнә жьмаре, чьмки нава зар'ед Исраел wанр'а wар нә һатә дайине[+].

63Әв ьн зар'ед Исраелә кӧ Муса т'әви Елазаре к'аһин ль дәштед Моwабеда, незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе жьмартьн. 64Ле ль нава ванда qәт мәрьвәк жь зар'ед Исраел т'ӧнә бу, кӧ Муса у Һаруне к'аһин бәр'ийа Синайеда әw жьмартьбуна. 65Чьмки Хӧдан бона wан гот: «Әwе ә'сә ль бәр'ийеда бьмьрьн». У тӧ кәс жь wан нә ма, пештьри К'алебе кӧр'е Йьфунәһ у Йешуйе кӧр'е Нун[+].

### 27


Qизед Сьлофһ'ад

1[•]Qизед Сьлофһ'аде Һ'ефәре кӧр'е Гилә'де Махире кӧр'е Мьнашәйе жь малбәта Мьнашәйе кӧр'е Усьв һатьн. Әв бун навед wан: Маһ'ла, Ноһа, Һ'огла, Милк'а у Т'ирса[+]. 2Әвана ль бәр Муса, Елазаре к'аһин[†], сәрwера у тәмамийа щьвине ль бәр дәре Коне Щьвине[†] сәкьнин у готьн: 3«Баве мә бәр'ийеда мьр, ле әw нә нава wе к'омеда бу, к'ижан кӧ мьqабьли Хӧдан[†] щьвийа бун, аwа готи щьвина Qорах. Ле бона гӧне хwә мьр у кӧр'ед wи т'ӧнәбун[+]. 4Чьма наве баве мә жь нава малбәта wи гәрә бе һьлдане, wәки кӧр'ед wи т'ӧнәнә? Жь нава бьрайед баве мә, мьлк' бьдә мә». 5Муса шьхӧле wан дани ль бәр Хӧдан.

6Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 7«Qизед Сьлофһ'ад р'аст дьбежьн. Мьлк' бьдә wан жь нава бьрайед баве wанда кӧ wар бьн, аwа готи wаре баве wан дәрбази сәр wан кә. 8У зар'ед Исраелр'а[†] хәбәр дә, бежә: ‹Гава йәк бьмьрә у кӧр'е wи т'ӧнә бә, һьнге wаре wи бьра дәрбази qиза wи бә. 9Ле һәгәр qиз жи т'ӧнә, һьнге wаре wи бьдьнә бьрайед wи. 10Ле һәгәр бьра жи т'ӧнәнә, һьнге wаре wи бьдьнә апед wи. 11Ле һәгәр ап жи т'ӧнәнә, һьнге wаре wи бьдьнә пьсмаме wийи незик жь малбәта wи кӧ әw ле wар бә. Бьра әв бона зар'ед Исраел бьбә qәйдә-qануна һәqийе, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса кьр›»[+].


Йешу щийе Муса дьгьрә

12Хӧдан готә Муса: «Һьлк'ьшә ль сәр ви ч'ийайе һани жь ч'ийа-банийед Абарим у дина хwә бьдә wи ә'рде кӧ әзе бьдьмә зар'ед Исраел[+]. 13У гава wи бьбини, һьнге те жи һәр'и бьгьһижи щьмә'та хwә, мина Һаруне бьре хwә[+]. 14Чьмки wә бәр'ийа Синеда гӧһдарийа мьн нәкьр, дәма qалмә-qалма щьвине, сәр аве wә пирозийа мьн ль бәр ч'ә'вед wан нә да к'ьфше». (Әва авед Мерибаһе нә ль Qадеше бәр'ийа Синда)[+].

15Муса Хӧданр'а хәбәрда у гот: 16«Бьра Хӧдан Хwәдейе р'ӧһ'е һәр бәдәни ль сәр ве щьвинер'а мәрьвәки к'ьфш кә,[+] 17wәки р'ебәрийе wан бькә у ч'ә'ве wи сәр к'әтьн у дәрк'әтьна wан бә, кӧ щьвина Хӧдан нәбә мина пәзе бе шьван»[+]. 18Хӧдан готә Муса: «Хwәр'а Йешуйе кӧр'е Нун, мәрьве кӧ Р'ӧһ'е мьн теда йә, һьлдә. Дәсте хwә дайнә ль сәр wи,[+] 19wи ль бәр Елазаре к'аһин у ль бәр т'әмамийа щьвине бьдә сәкьнандьн у ль бәр ч'ә'вед wан wи к'ьфш кә[+]. 20Жь сәрwерийа хwә бьдә wи кӧ т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел гӧһ бьдә wи. 21Әw гәрә ль бәр Елазаре к'аһин бьсәкьнә. Елазаре бона wи qьрара Урим[*] ль бәр Хӧдан бьпьрсә. Анәгори wе qьраре әw гәрә дәрк'әвьн у анәгори wе әw гәрә бен, әw у т'әмамийа зар'ед Исраел аwа готи т'әмамийа щьвине». 22У Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу, әwи ӧса жи кьр. Әwи Йешу һьлда у әw ль бәр Елазаре к'аһин у т'әмамийа щьвине да сәкьнандьне. 23Муса дәстед хwә данинә ль сәр wи у әw к'ьфш кьр, чаwа кӧ Хӧдан пе Муса готьбу.

### 28


Дийарийа т'әвайишәwатейә һәр р'ож

1[•]Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ә'мьри зар'ед Исраел[†] кә у бежә wан: ‹Һаш жь хwә һәбьн кӧ qӧрбана мьн, нане мьни бона дийарийа мьнә шәwатейә бинхwәш, wә'дәда бьдьн›[+]. 3У бежә wан: ‹Ва йә дийарийа шәwате кӧ һун гәрә Хӧданр'а бьдьн: дӧ бәрхед йәк салийә бе qӧсур һәр р'ож, бона дийарийа т'әвайишәwате[†] һәр т'ьм бьдьн. 4Бәрхәки сьбәһе бьдьн у бәрхе дӧда жи бәре еваре бьдьн 5у чаwа дийарийа нани[†] п'арәкә жь дәһа п'аре ефайе[*] аре хас, т'әви п'арәкә жь чар п'аре һине[*] р'уне ледайида, стьрайи бьдә. 6Әва дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьм ә, мина йа кӧ ль ч'ийайе Синайе Хӧданр'а чаwа дийарийа шәwатейә бинхwәш һатьбу дайине. 7Әв ә дийарийа сәрдакьрьна[†] wе: П'арәкә жь чар п'аре һине шәрав бона һәр бәрхи ль щийе пироз чаwа дийарийа сәрдакьрьне бьра Хӧданр'а бе р'етьне. 8Бәрха дӧда т'әви дийарийа нани у т'әви дийарийа сәрдакьрьне мина йа сьбәһе ль бәре еваре бьдьн. Wе чаwа дийарийа шәwатейә бинхwәш Хӧданр'а бьдьн.


Дийарийа т'әвайишәwатейә р'ожа шәмийе

9Ль р'ожа шәмийе[†] дӧ бәрхед йәк салийә бе qӧсур т'әви п'арәкә чапейә[*] жь дәһа дӧдӧ аре хаси р'унда стьрайи чаwа дийарийа нани у дийарийа wейә сәрдакьрьне бьдьн. 10Әва дийарийа т'әвайишәwатейә һәр шәми йә, ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а.


Дийарийа т'әвайишәwатейә һәр мәһ

11Сәре һәр мәһед хwә Хӧданр'а чаwа дийарийа т'әвайишәwате: Дӧ щанәга, бәранәки, һ'әфт бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн[+]. 12П'арәкә чапейә жь дәһа сьсе аре хаси р'унда стьрайи бона һәр щанәгаки, чаwа дийарийа нани у п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ аре хаси р'унда стьрайи бона бәрен чаwа дийарийа нани бьдьн. 13П'арәкә чапейә жь дәһа йәк аре хаси р'унда стьрайи бона һәр бәрхи чаwа дийарийа нани бьдьн. Әва дийарийа т'әвайишәwатейә бинхwәшә, дийарийа шәwате йә Хӧданр'а. 14Әва дийарийа сәрдакьрьна wе йә: Нив һин шәрав бона щанәге, п'арәкә һине жь сьсийа йәк бона бәрен у п'арәкә һине жь чара йәк бона бәрхе бьдьн. Әва дийарийа т'әвайишәwатейә мәһе йә бона һәр мәһе сале. 15Нерики бона дийарийа паqьжбуне[†] Хӧданр'а бьдьн, ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а.


Щәжьна Дәрбазбуне

16[•]Чардәһе мәһа йәке р'ожа Щәжьна Дәрбазбуне[†] йә бона Хӧдан[+]. 17У панздәһе wе мәһе жи щәжьн ә. Һ'әфт р'ожа һун гәрә нане шкәва бьхwьн[+]. 18Р'ожа ә'wльн щьвата пироз ә, т'ӧ шьхӧли нәкьн. 19Дийарийа шәwате, дийарийа т'әвайишәwате Хӧданр'а бьдьн, аwа готи, дӧ щанәга, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәксали. Әw гәрә бе qӧсур бьн. 20У ӧса жи дийарийа wанә нани жь аре хаси р'унда т'әвдайи. П'арәкә чапейә жь дәһа сьсе бона щанәга у п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ бона бәрен, 21п'арәкә чапейә жь дәһа йәк бона wан һәр һ'әфт бәрхи бьдьн. 22Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне бона афукьрьна хwә бьдьн. 23Ве гәрә ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә сьбәһер'а, аwа готи дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а бьдьн. 24Һәр р'ож жь wан һ'әфт р'ожа һа бькьн. Әв нане дийарийа шәwатейи бинхwәш ә Хӧданр'а. Wе ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн. 25У р'ожа һ'әфта диса wәр'а щьвата пироз бә. Т'ӧ шьхӧли нәкьн.


Щәжьна Һ'әфтийа

26[•]Ль р'ожа дәрәмәтед пешьн жи гава һун дийарийа нане ә'wльн Хӧданр'а wәхте Щәжьна Һ'әфтийа[†] биньн, бьра wәр'а диса щьвата пироз бә, т'ӧ шьхӧли нәкьн. 27Һун гәрә дийарийа т'әвайишәwате чаwа дийарийа бинхwәш Хӧданр'а бьдьн, аwа готи: Дӧ щанәга, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәк сали. 28У ӧса жи дийарийа wанә нанийә жь аре хаси р'унда стьрайи: П'арәкә чапейә жь дәһа сьсе бона һәр щанәгайи, п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ жи бона бәрен, 29п'арәкә чапейә жь дәһа йәк жи бона һәр һ'әфт бәрха бьдьн. 30Нерики жи бона к'әwандьна хwә бьдьн. 31Ве у дийарийа wейә сәрдакьрьне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә нанир'а бьдьн. Әw гәрә бе qӧсур бьн.

### 29


Дийарийа Щәжьна Бор'ийа

1Йәке мәһа һ'әфта бона wә бьра щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧли нәкьн. Бьра әw р'ожа бор'и ледане бә[+]. 2Щанәгаки, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәксалийә бе qӧсур Хӧданр'а[†] дийарийа т'әвайишәwатейә[†] бинхwәш бьдьн. 3Ӧса жи дийарийа wанә нани жь аре хаси р'унда стьрайи. П'арәкә чапейә[*] жь дәһа сьсе бона щанәга, п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ бона бәрен, 4П'арәкә чапейә жь дәһа йәк жи бона һәр бәрхе жь һәр һ'әфт бәрха бьдьн. 5Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне[†] бона афубуна хwә бьдьн. 6Вана ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр мәһер'а у дийарийа wейә нанир'а, дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wанә сәрдакьрьнер'а анәгори qануне бьдьн. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә Хӧданр'а.


Дийарийа дәһе мәһа һ'әфта

7Дәһе мәһа һ'әфта жи бона wә бьра щьвина пироз бә, нәфса хwә бьшкеньн у т'ӧ шьхӧли нәкьн[+]. 8Щанәгаки, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәксалийә бе qӧсур Хӧданр'а дийарийа т'әвайишәwатейә бинхwәш бьдьн. 9У ӧса жи дийарийа wанә нани жь аре хаси р'унда т'әвдайи. П'арәкә чапейә жь дәһа сьсе бона щанәга, п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ бона бәрен. 10П'арәкә чапейә жь дәһа йәк жи бона һәр бәрхе жь wан һәр һ'әфт бәрха бьдьн. 11Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа паqьжбунейә к'әwандьнер'а[*], дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wанә сәрдакьрьнер'а бьдьн.


Щәжьна Һ'олькчекьрьне

12[•]Панздәһе мәһа һ'әфта жи бона wә бьра щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧли нәкьн у һ'әфт р'ожа Хӧданр'а щәжьне бькьн. 13Дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәш Хӧданр'а бьдьн: Сездәһ щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 14У ӧса жи дийарийа wанә нани жь аре хаси р'унда стьрайи: Wан сездәһ щанәгар'а һәр йәкер'а п'арәкә чапейә жь дәһа сьсе, wан һәр дӧ бәранар'а һәр йәкер'а п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ, 15wан чардәһ бәрхар'а һәр йәкер'а п'арәкә чапейә жь дәһа йәк бьдьн. 16Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

17Ль р'ожа дӧда: Донздәһ щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 18У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 19Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wанә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

20Ль р'ожа сьсийа: Йанздәһ щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 21У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 22Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

23Ль р'ожа чара: Дәһә щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 24У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 25Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

26Ль р'ожа пенща: Нәһә щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 27У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 28Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

29Ль р'ожа шәша: Һ'әйшт щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 30У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 31Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

32Ль р'ожа һ'әфта: Һ'әфт щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 33У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 34Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.


Р'ожа һ'әйшта

35Р'ожа һ'әйшта бьра бона wә щьвина пироз бә, тӧ шьхӧли нәкьн. 36Дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәш Хӧданр'а бьдьн: Щанәгаки, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 37У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәге, бәран у бәрхе анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 38Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

39Ван бона Хӧдан щәжьнед хwәда чаwа дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, дийарийед хwәйә нани, дийарийед хwәйә сәрдакьрьне у дийарийед хwәйә һәләqәтийе ль сәр созед хwәр'а у дийарийед хwәйә р'әзәдьлийер'а бьдьн›»[+]. 40Муса һ'әму чь кӧ Хӧдан ә'мьри ль wи кьрьбу, готә зар'ед Исраел[†].

### 30


Ад-qьрар

1Муса сәрwеред qәбилед зар'ед Исраелр'а[†] хәбәрда у гот: «Әв ә хәбәра кӧ Хӧдан[†] ә'мьр кьр: 2‹Гава мерәк ль бәр Хӧдан ад-qьрар бькә йан сонд бьхwә кӧ борщәки һьлдә ль сәр хwә, әw гәрә иди хәбәра хwә нәт'әр'ьбинә, ле һәр тьшт чь кӧ жь дәве wи дәрк'әтийә, гәрәке бинә сери[+].

3Ле гава жьнәк ль мала баве хwә, щаһьлтийа хwәда ль бәр Хӧдан ад-qьрар кә кӧ борщәки һьлдә ль сәр хwә 4у баве wе жи бона ад-qьрар у борще wейи һьлдайи ль сәр хwә бьбьһе, дәнге хwә нәкә, һьнге һ'әму ад-qьраред wе у һ'әму борще һьлдайийә ль сәр хwә, дьминьн. 5Ле һәгәр баве wе ль wе р'ожа кӧ бьбьһе изьна wе нәдә, һьнге һ'әму ад-qьраред wе у борщед wейә ль сәр, р'әсит дьбьн. Хӧдан wе бьбахшинә wе, чьмки баве wе изьн нә дайә wе.

6Ле һәгәр әw мер кә у ад-qьраред wе у хәбәред дәве wейә бе һ'әмде хwә готи, ль сәр wе нә, 7ль wе р'ожа кӧ мере wе бьбьһе у дәнге хwә нәкә, һьнге ад-qьраред wе у борще wейә һьлдайи ль сәр хwә, дьминьн. 8Ле һәгәр мере wе бьбьһе у хут wе р'оже изьна wе нәдә, һьнге әw р'әсит дькә ад-qьраре ль сәр wе у хәбәред дәве wейә бе һ'әмде хwә готи. Хӧдан wе бьбахшинә wе.

9Ле ад-qьраре жьнәбийе йан мербәрдайе, һәр борще кӧ wе һьлда йә ль сәр хwә, ль сәр wе бьминә.

10Ле һәгәр жьнәк ль мала мере хwәда ад-qьрар кьрийә йан борщ бь сонд һьлда йә ль сәр хwә, 11мере wе бьбьһе, дәнге хwә нәкә у изьна wе бьдә, һьнге һ'әму ад-qьраред wе у һ'әму борщед wе ль сәр wе бьминьн. 12Ле гава мере wе ль р'ожа кӧ бьбьһе, wан р'әсит кә, һьнге һ'әму тьшт чь кӧ жь дәве wе дәрк'әтийә, аwа готи ад-qьраред wе у борщед wейә ль сәр wе, һ'ӧкӧме wан т'ӧнә. Мере wе әw р'әсит кьрьн у Хӧдан wе бьбахшинә wе.

13Мер дькарә мак кә йан жи р'әсит кә wан һ'әму ад-qьрар у борщед сондхwарийә кӧ бона нәфса хwә шкенандьне кьрийә. 14Ле һәгәр мере wе, wе р'оже дәнге хwә нәкә, бь wе йәке әw һ'әму ад-qьраред wе у һ'әму борщед ль сәр wе мак дькә. Чьмки ль р'ожа кӧ wи бьһистийә дәнге хwә нәкьрийә. 15Ле һәгәр әw паши бьһистьна хwә р'әсит кә, һьнге әwе дәwса wе сущдар бә›».

16Әв ьн qәйдә-qанунед кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса кьрьн, бона мер у жьна wи, бона бав у qиза wи, щаһьлтийа wеда ль мала баве хwәда.

### 31


Шәр'е мьqабьли Мьдйанийа

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Һ'әйфа зар'ед Исраел[†] жь мьдйанийа һьлдә, паше һәр'ә бьгьһижә щьмә'та хwә»[+]. 3Муса готә мьләт: «Мера жь нава хwә бона шер' һазьр кьн кӧ әw мьqабьли мьдйанийа шәр' бькьн, һ'әйфа Хӧдан жь Мьдйанийа һьлдьн. 4Һ'әзар мери жь һәр qәбилед Исраел бьшиньнә шер'». 5Донздәһ һ'әзар мер жь ордийед Исраел һатьнә һазьркьрьне бона шер', жь һәр qәбиле һ'әзарәк. 6Муса жь һәр qәбиле һ'әзарәк шандьнә шер'. Т'әви wан Пинһасе кӧр'е Елазаре к'аһин[†] жи шанд, кӧ тьштед пироз у бор'ийед һәwаре дестда бун[+]. 7Әw мьqабьли Мьдйане чунә шер', чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса кьр у һ'әму мер кӧштьн. 8У ль сәр wанр'а пенщ п'адшед Мьдйане кӧштьн: Еwи, Р'әqәм, Сур, Һур у Р'әба. Wана ӧса жи Бьламе кӧр'е Бәур бь шур кӧшт[+]. 9Зар'ед Исраел жьн у зар'е мьдйанийа һесир һьлдан. Һ'әму һ'әйwанед wан, пәз-дәwаред wан у һ'әму һәбука wан т'алан бьрьн. 10У һ'әму бажаред wанә ль щи-wаред wан, һ'әму зомед ордийед wан шәwьтандьн, 11ле һ'әму т'алан у һ'әму чь кӧ зәфт кьрьбун, жь мерьв һ'әта һ'әйwен хwәр'а бьрьн. 12Wана һесиред һьлдайи у т'алан анинә зоме щәм Муса, Елазаре к'аһин у т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел, ль дәштед Моwабе[†], незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе.

13Һьнге Муса, Елазаре к'аһин у һ'әму сәрwеред щьвине жь зоме дәр дәрк'әтьнә пешийа wан. 14Муса һерса хwә ль сәрәскәра, сәрһ'әзара у сәрсәдед кӧ жь шер' вәгәр'ийа бун р'акьр. 15Муса готә wан: «Wә һ'әму жьн сах һьштьнә? 16Нә wана бь хәбәра Бьлам кьрьн кӧ зар'ед Исраел ль бәр Хӧдан беә'сьлийе бькьн, р'уйе П'ьһорда[*] бәла һатә сәре щьвина Хӧдан[+]. 17Ньһа, һ'әму зар'ед qьсьме нерин у һ'әму жьнед кӧ сәре хwә мерар'а данинә бькӧжьн, 18ле һ'әму qизед щаһьлә кӧ сәре хwә мерар'а данәнинә, бона хwә сах бьһельн[+]. 19Ле һун һ'әфт р'ожа жь зоме дәр бьминьн. Һәр кәсе кӧ мәри кӧштийә, һәр кәсе кӧ щьнйаз к'әтийә, ль р'ожа сьсийа у р'ожа һ'әфта хwә паqьж кьн, һун у һесиред wә[+]. 20Һ'әму к'ьнщ, һ'әму тьштед ч'әрмин, һ'әму тьштед жь пьр'ч'а бьзьне чекьри у һ'әму тьштед дарин паqьж кьн».

21Елазаре к'аһин готә әскәред кӧ чубунә шер': «Әв ә qәйдә-qануна wе һинкьрьна кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьр: 22‹Т'әне зер', зив, сьфьр, һ'әсьн, qьла у льһем, 23һәр тьшт чь кӧ агьрда нашәwьтә гәрәке ль нава агьрр'а дәрбазкьн у әwе паqьж бә, ле диса гәрә бь ава паqьжбуне жи бе паqьжкьрьне. Чь жи кӧ агьрда дьшәwьтә, гәрә ль нава авер'а дәрбаз кьн. 24У ль р'ожа һ'әфта к'ьнщед хwә бьшон, һьнге һуне паqьж бьн, пәйр'а һун дькарьн бьк'әвьнә зоме›»[+].

25Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 26«Тӧ т'әви Елазаре к'аһин у сәрwеред малбәтед щьвине, йед һесир һьлдайи жь мерьв һ'әта һ'әйwен бьжмьрә. 27У т'ален ль нава әскәред кӧ чубунә шер' у т'әмамийа щьвине п'арәвәкә. 28Жь п'ара әскәред кӧ чубунә шер' Хӧданр'а хәрщ һьлдә: Жь пенсьд һесири йәк, ӧса жи жь пез-деwер у жь к'әра. 29Жь п'ара wан һьлдә у бьдә Елазаре к'аһин чаwа дийари Хӧданр'а. 30Ле жь п'ара зар'ед Исраел, жь пенщи һесири йәке, ӧса жи жь пез-деwер, жь к'әра жь һ'әму һ'әйwани һьлдә у wан бьдә леwийе кӧ хwәйитийа П'арьстгәһа Хӧдан дькьн».

31Муса у Елазаре к'аһин ӧса жи кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса кьрьбу. 32Т'әмамийа һ'әсабе т'алан, аwа готи чь кӧ әскәр зәфт кьрьбу, әв бу: 675000 пәз, 3372000 дәwар, 3461000 к'әр, 3532000 жи qизед кӧ сәре хwә мерр'а данәнибун.

36Ниве wе, аwа готи п'ара йед кӧ чубунә шер', әв бу: 337500 пәз, 37у жь ве 675 чаwа хәрщ данә Хӧдан. 3836000 дәwар у жь wан 72 чаwа хәрщ данә Хӧдан. 3930500 к'әр у жь wан 61 чаwа хәрщ данә Хӧдан. 4016000 мәри у жь wан 32 чаwа хәрщ данә Хӧдан. 41Муса әв хәрще дийарийа Хӧдан данә Елазаре к'аһин, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса кьрьбу.

42Ниве wе п'ара зар'ед Исраел, к'ижан кӧ Муса жь п'ара йед чубунә шер' дәрхьстьбу, 43һаqас бу п'ара щьвине: 337000 пәз, 4436000 дәwар, 4530500 к'әр, 4616000 мәри бун. 47Муса жь п'ара зар'ед Исраел, аwа готи йәк жь пенщийи, жь мерьв у жь һ'әйwен һьлда у да леwийе кӧ хwәйитийа П'арьстгәһа Хӧдан дькьн. Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса кьр.

48Сәрәскәре сәр сәрһ'әзара у сәрсәда незики Муса бун 49у готьнә Муса: «Ә'вдед тә әскәред кӧ әм сәрwерийе ль wан дькьн, мә әw жьмьрин у аwа т'ӧ кәс жь wан ӧнда нәбуйә. 50Ва йә әм бона к'әwандьна нәфса хwә ль бәр Хӧдан ве дийарийе Хӧданр'а дьдьн, к'е чь тьштед зер'ин дит: Базьне сәр мьл, базьн, гӧстил, гӧһар у хьшьр бә»[+]. 51Муса у Елазаре к'аһин әв зер', һ'әму тьштед нәqьшанди жь wан һьлдан. 52Һ'әму зер'е кӧ сәрһ'әзара у сәрсәда дийари Хӧдан кьрьн, 16750 шекьл[*] бу. 53Әскәра һәр кәси т'алане хwә һьлда бу[+]. 54Муса у Елазаре к'аһин зер' жь сәрһ'әзара у сәрсәда һьлдан у анинә ль Коне Щьвине[†], чаwа биранин бона зар'ед Исраел ль бәр Хӧдан[+].

### 32


Wарбуна ль ә'рде Гилә'де

1Һ'әйwанед зар'ед Р'убен у зар'ед Гад гәләк бун. Wана ә'рде Йазер у ә'рде Гилә'де дит ва йә әw ә'рдәки р'ьнд бу бона һ'әйwен[+]. 2Һьнге зар'ед Р'убен у зар'ед Гад һатьн ль щәм Муса, Елазаре к'аһин[†] у сәрwеред щьвине у готьн: 3«Ә'рде Ә'т'әроте, Дибоне, Йазере, Нимрайе, Һ'әшбоне, Әлалейе, Сьваме, Нәбойе у Бьһоне 4кӧ Хӧдан[†] бона щьвина Исраел[†] зәфт кьр, әw ә'рдәки р'ьнд ә бона һ'әйwен у һ'әйwанед ә'вдед тә һәнә»[+]. 5Wана диса гот: «Һәгәр мә ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дит, бьра әв ә'рде һане ә'вдед тәр'а чаwа мьлк' бе дайине. Мә ль Урдӧнер'а дәрбаз нәкә».

6Муса готә зар'ед Р'убен у зар'ед Гад: «Бьрайед wә һәр'ьнә шер', һуне жи ль вьр бьминьн? 7Чьма һун дьле зар'ед Исраел сьст дькьн кӧ дәрбаз нәбьнә ль ә'рде кӧ Хӧдан да wан? 8Бавед wә ӧса кьрьн, гава мьн әw жь Qадеш-Барнеайе шандьнә щә'сусийа ви ә'рди бькьн[+]. 9Әw гьһиштьнә нәwала Әшк'оле, әw ә'рд дитьн у дьлед зар'ед Исраел сьст кьрьн кӧ дәрбаз нәбьнә ль ә'рде кӧ Хӧдан дьдә wан. 10У wе р'оже һерса Хӧдан р'абу, wи сонд хwар у гот:[+] 11‹Т'ӧ кәсе жь wан, йед кӧ жь Мьсьре дәрк'әтьнә, жь бистсалийе жортьр, wи ә'рде кӧ мьн сонд хwар кӧ бьдьмә Бьраһим, Исһаq у Аqуб набиньн. Чьмки wана т'ам гӧр'а мьн нәкьр[+]. 12Хенщи К'алебе кӧр'е Йьфунәһейе qьнизи у Йешуйе кӧр'е Нун, чьмки wана т'ам гӧр'а Хӧдан кьр›[+]. 13Һьнге һерса Хӧдан ль Исраел р'абу у Хӧдан әw чьл сали бәр'ийеда гәр'андьн, һ'әта qьр'а т'әмамийа wи ньсьле кӧ хьраби ль бәр ч'ә'ве Хӧдан кьр нә һат[+]. 14Ва йә, һун, ньсьле гӧнәк'ар, дәwса бавед хwә р'абунә кӧ һерса Хӧдан һе зә'ф ль сәр Исраел р'акьн! 15Һәгәр һун жь р'ийа Хӧдан дагәр'ьн, һьнге әwе Исраел диса ль бәр'ийеда бьһелә у һуне т'әмамийа ви мьләти ӧнда кьн».

16Әw незики Муса бун у готьне: «Әме ль вьр ахьла бона һ'әйwанед хwә у бажара бона зар'ед хwә чекьн, 17әме хwәха жи ч'әкед хwә гьредьн, һазьр бьн кӧ пешийа зар'ед Исраелва һәр'ьн, һ'әта әм wан нәбьнә ль щийед wан. Зар'ед мә жи бьра ль бажаред суркьрида бьминьн, бона бехофийе жь бьнәлийед ви ә'рди. 18Әм вәнагәр'ьнә малед хwә, һ'әта зар'ед Исраел һәр кәс ль мьлк'е хwә wар нәбә. 19Әм т'әви wан ль wи али Урдӧне у wеда щи wар набьн, чьмки wаре мә ль ви али Урдӧне, алийе р'оһьлате йә».

20Муса готә wан: «Һәгәр һун ве йәке бькьн, бь ч'әк пешийа Хӧданва һәр'ьнә шер', 21һәр кәс жь wә ч'әк гьредайи ль бәр Хӧдан Урдӧнер'а дәрбаз бә, һ'әта Хӧдан жь бәр хwә дьжмьнед хwә р'анәqәтинә 22у ә'рд бь хwәстьна Хӧдан бе зәфткьрьне, паши һьнге пашда вәгәр'ьн. Һуне һьнге ль бәр Хӧдан у Исраел бе сущ бьн у әв ә'рде ль бәр Хӧдан бьбә wаре wә. 23Ле һәгәр һун ӧса нәкьн һун ль бәр Хӧдан гӧнә дькьн. Бьзаньбьн һуне бона ви гӧне хwә бенә щәзакьрьне. 24Бажара бона зар'ед хwә у ахьла бона пәзед хwә чекьн, ле чь жи кӧ жь дәве wә дәрк'әтийә бькьн».

25Зар'ед Гад у зар'ед Р'убен Мусар'а хәбәрдан у готьн: «Ә'вдед тә wе ӧса бькьн чаwа кӧ хwәйе мә ә'мьр дькә. 26Жьн-зар'ед мә, пәз-дәwаред мә у һ'әму һ'әйwанед мә wе ль wьр бьминьн, аwа готи ль бажаред Гилә'дда, 27ле ә'вдед тә, һ'әмуйед шер'р'а һазьр, wе ль бәр Хӧдан бона шер' дәрбаз бьн, чаwа кӧ хwәйе мә дьбежә».

28Муса бона wан ә'мьри Елазаре к'аһин, Йешуйе кӧр'е Нун у сәрwеред малбәтед qәбилед зар'ед Исраел кьр 29у Муса готә wан: «Һәгәр зар'ед Гад у зар'ед Р'убен т'әви wә Урдӧнер'а дәрбаз бьн, һ'әму ль бәр Хӧдан шер'р'а һазьр бьн у әw ә'рд дәстед wәда бә, һьнге ә'рде Гилә'д чаwа мьлк' бьдьнә wан. 30Ле һәгәр әw т'әви wә ч'әкед хwә гьредайи дәрбаз нәбьн, һьнге әwе мьлк' т'әви wә ль ә'рде Кәнанеда[†] бьстиньн». 31Зар'ед Гад у зар'ед Р'убен вәгәр'андьн у готьн: «Чаwа кӧ Хӧдан готә ә'вдед тә әме ӧса жи бькьн. 32Әме ль бәр Хӧдан ч'әк гьредайи дәрбаз бьнә ль ә'рде Кәнане, т'әне бьра wаре мьлк'е мә ви алийе Урдӧне бә».

33Муса п'адшатийа Сихоне п'адше әморийа[†], п'адшатийа Оге п'адше Башане, ә'рд, бажаред wе синоре wанва аwа готи һ'әму ә'рд бажарава данә зар'ед Гад, зар'ед Р'убен у ниве qәбила Мьнашәйе кӧр'е Усьв. 34Зар'ед Гад Дибон, Ә'т'әрот, Ә'роһер, 35Ә'т'рот-Шофан, Йазер, Йогбоһа, 36Бет'-Нимра, Бет'-Һаран, бажаред суркьри чекьрьн, ӧса жи ахьлед пез. 37Зар'ед Р'убен Һ'әшбон, Әлале, Qирйатайим 38ӧса жи Нәбо у Баә'л-Мьһон, навед к'ижана һатьбунә гӧһастьне у Сивма чекьрьн. Навед ну данинә ль сәр бажаред кӧ чекьрьбун. 39Зар'ед Махире кӧр'е Мьнашә жи чунә Гилә'де, әw зәфт кьрьн у бәри әморийе кӧ ль wьр дьман, дан[+]. 40Һьнге Муса Гилә'д да Махире кӧр'е Мьнашә у әw ль wьр щи-wар бу. 41Йаире кӧр'е Мьнашә жи чу гӧндед wе зәфт кьрьн у навед wан дани Һ'авот Йаир[*][+]. 42Новаһ' чу Qьнат гӧндед wева зәфт кьр у наве хwә, Новаһ', дани сәр.

### 33


Р'еwитийа Исраел жь Мьсьре ль Моwаб

1Әв ьн фьрарийед зар'ед Исраелә[†] кӧ ордийед хwәва жь wәлате Мьсьре, бь сәрwерийа Муса у Һарун дәрк'әтьн. 2Муса һәр щийед р'ек'әтьна фьрарийед wан анәгори хәбәра Хӧдан[†] ньвиси. Әв ьн р'еwитийед wанә анәгори щийед р'ек'әтьна wан.

3Панздәһе мәһа йәке, р'ожа Щәжьна Дәрбазбунейә[†] дӧда, әw жь Р'амсес р'ек'әтьн. Зар'ед Исраел бь мерк'ими ль бәр ч'ә'вед т'әмамийа мьсьрийа дәрк'әтьн[+]. 4Мьсьрийа жи һьнге һ'әму ньхӧрийед кӧ Хӧдан qьр' кьрьбу, ч'ә'л дькьрьн. Хӧдан диwана хwәдейед wан кьр[+]. 5Һьнге зар'ед Исраел жь Р'амсесе р'ек'әтьн у ль Сукоте зомед хwә ледан[+]. 6Жь Сукоте р'ек'әтьн у ль Ет'аме кӧ хьлазийа бәр'ийе йә, зомед хwә ледан[+]. 7Жь Ет'аме р'ек'әтьн у вәгәр'ийанә ль Пи-Һаһирот'е кӧ пешбәри Баә'л-Сьпоне йә у пешбәри Мигдоле зомед хwә ледан[+]. 8Жь Пи-Һаһирот'е р'ек'әтьн, ль нава бә'рер'а дәрбази бәр'ийе бун. Се р'ожа бәр'ийа Ет'амр'а чун у ль Мараһе зомед хwә ледан[+]. 9Жь Мараһе р'ек'әтьн, һатьнә Елиме. Ль Елиме донздәһ кани у һ'әфте даред хӧрма һәбун, wана ль wьр зомед хwә ледан[+]. 10Жь Елиме р'ек'әтьн у дәве Бә'ра Сор зомед хwә ледан. 11Жь Бә'ра Сор р'ек'әтьн у ль бәр'ийа Синеда зомед хwә ледан[+]. 12Жь бәр'ийа Сине р'ек'әтьн у ль Дофqайе зомед хwә ледан. 13Жь Дофqайе р'ек'әтьн у ль Алуше зомед хwә ледан. 14Жь Алуше р'ек'әтьн у ль Р'ьфидиме зомед хwә ледан. Ль wьр ав т'ӧнә бу кӧ щьмә'те вәхwара[+]. 15Жь Р'ьфидиме р'ек'әтьн у ль бәр'ийа Синайеда зомед хwә ледан[+]. 16Жь бәр'ийа Синайе р'ек'әтьн у ль Qиброт-Һат'аwайе зомед хwә ледан[+]. 17Жь Qиброт-Һат'аwайе р'ек'әтьн у ль Һ'асероте зомед хwә ледан[+]. 18Жь Һ'асероте р'ек'әтьн у ль Р'әтмайе зомед хwә ледан. 19Жь Р'әтмайе р'ек'әтьн у ль Р'иммон-Пәрәсе зомед хwә ледан. 20Жь Р'иммон-Пәрәсе р'ек'әтьн у ль Ливнайе зомед хwә ледан. 21Жь Ливнайе р'ек'әтьн у ль Р'иссайе зомед хwә ледан. 22Жь Р'иссайе р'ек'әтьн у ль Qьһелат'айе зомед хwә ледан. 23Жь Qьһелат'айе р'ек'әтьн у ль ч'ийайе Шәфәр зомед хwә ледан. 24Жь ч'ийайе Шәфәр р'ек'әтьн у ль Һ'арадайе зомед хwә ледан. 25Жь Һ'арадайе р'ек'әтьн у ль Маqһелоте зомед хwә ледан. 26Жь Маqһелоте р'ек'әтьн у ль Т'аһ'ате зомед хwә ледан. 27Жь Т'аһ'ате р'ек'әтьн у ль Тераһе зомед хwә ледан. 28Жь Тераһе р'ек'әтьн у ль Мит'qайе зомед хwә ледан. 29Жь Мит'qайе р'ек'әтьн у ль Һашмонайе зомед хwә ледан. 30Жь Һашмонайе р'ек'әтьн у ль Мосероте зомед хwә ледан. 31Жь Мосероте р'ек'әтьн у ль Бьне-Йаһакане зомед хwә ледан[+]. 32Жь Бьне-Йаһакане р'ек'әтьн у ль Һ'ор-Һагидгаде зомед хwә ледан. 33Жь Һ'ор-Һагидгаде р'ек'әтьн у ль Йотбат'айе зомед хwә ледан[+]. 34Жь Йотбат'айе р'ек'әтьн у ль Ә'вронайе зомед хwә ледан. 35Жь Ә'вронайе р'ек'әтьн у ль Әсйон-Гәбәре зомед хwә ледан[+]. 36Жь Әсйон-Гәбәре р'ек'әтьн у ль бәр'ийа Синда, аwа готи Qадешда зомед хwә ледан[+]. 37Жь Qадеше р'ек'әтьн у ль ч'ийайе Һоре, хьлазийа ә'рде Әдоме[†], зомед хwә ледан[+].

38Чьл сале зар'ед Исраел бун кӧ жь ә'рде Мьсьре дәрк'әтьбун, йәке мәһа пенща, Һаруне к'аһин[†] анәгори хәбәра Хӧдан һьлк'ьшийа ль сәр ч'ийайе Һоре у ль wьр мьр[+]. 39Һарун сәд бист се сали бу гава ль сәр ч'ийайе Һоре мьр.

40П'адше Ә'радейи кәнани[†] кӧ ль Нәщәфе[†], ә'рде кәнанийада дьма, бона һатьна зар'ед Исраел бьһист[*][+]. 41Зар'ед Исраел жи жь ч'ийайе Һор р'ек'әтьн у ль Салмонайе зомед хwә ледан. 42Жь Салмонайе р'ек'әтьн у ль Пуноне зомед хwә ледан. 43Жь Пуноне р'ек'әтьн у ль Овот'е зомед хwә ледан[+]. 44Жь Овот'е р'ек'әтьн у ль Ийе-Һаһабариме ль сәр синоре Моwаб[†] зомед хwә ледан[+]. 45Жь Ийиме[*] р'ек'әтьн у ль Дибон-Гаде зомед хwә ледан. 46Жь Дибон-Гаде р'ек'әтьн у ль Ә'лмон-Дивлат'аймайе зомед хwә ледан. 47Жь Ә'лмон-Дивлат'аймайе р'ек'әтьн у ль сәр ч'ийайед Абарим, пешбәри Нәбо зомед хwә ледан[+]. 48Жь ч'ийайед Абарим р'ек'әтьн у ль дәштед Моwабеда, незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе зомед хwә ледан[+]. 49У ль бәр Урдӧне, жь Бет'-Һашимот'е һ'әта Абел-Һашитиме ль дәштед Моwабда зомед хwә ледан[+].


Wарбуна ль ә'рде Кәнане

50Ль дәштед Моwабеда, бәр Урдӧне, пешбәри Әриһайе Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 51«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун Урдӧнер'а дәрбази ә'рде Кәнане[†] бьн, 52һьнге жь бәр хwә бәри һ'әму бьнәлийед wи ә'рди дьн у һ'әму шькьлед һ'әйкәлед wан у һ'әму һ'әйкәлед wани р'окьри һурдәхwәши кьн, һ'әму һеланед wанә жорьн wеран кьн[+]. 53Wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк', ль wьр бьжин, чьмки әз wи ә'рди дьдьмә wә кӧ ле wар бьн. 54Бь п'әшк авитьне һуне жь wи ә'рди, анәгори малбәтед хwә, п'ар бьстиньн. Малбәта мәзьн wе зә'ф бьстинә, йа бьч'ук wе һьндьк бьстинә, к'ер'а к'идәре бьк'әвә әwе жи бьбә п'ара wи. Анәгори qәбилед бавед хwә хwәр'а wар һьлдьн[+]. 55Ле һәгәр һун жь бәр хwә бәри бьнәлийед wи ә'рди нәдьн, һьнге әwед кӧ һун сах бьһельн wе бьбьнә мина стьруйед ч'ә'вед wәда у мина дьреша ль тәньшта wәда. У әwе wә ль сәр ә'рде кӧ һуне бьжин, бьзериньн. 56Һьнге әзе ӧса биньмә сәре wә, чаwа кӧ мьн дьхwәст банийа сәре wан›».

### 34


Синоред ә'рде создайи

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ә'мьр ль зар'ед Исраел[†] кә у бежә wан: ‹Әв ә ә'рде Кәнане[†] кӧ синоред хwәва wе п'ара wә к'әвә. Гава һун бьк'әвьнә ә'рде Кәнане, 3п'ара wәйә башуре wе жь бәр'ийа Сине р'әх Әдомева[†] һәр'ә. Алийе р'оһьлата синоре wәйи башуре wе жь хьлазийа Бә'ра Мьри[*] дәстпекә. 4У синор wе жь башуре дагәр'ә һәвразе Әкрабиме, Синер'а дәрбаз бә у wе ль башура Qадеш-Барнеайева дәрк'әвә у бьгьһижә Һ'асар-Аддаре у wе дәрбази Әсмоне бә. 5Синор wе жь Әсмоне дагәр'ә һ'әта селафа Мьсьре у бьгьһижә бә'ре[*].

6Синоре р'оавайе wе Бә'ра Навбәре[*] бә. Әwе бьбә синоре wәйи р'оавайе. 7Әве жи бьбә синоре wәйи бакӧре: Жь Бә'ра Навбәре һ'әта ч'ийайе Һор к'ьфш кьн[+]. 8Жь ч'ийайе Һор һ'әта Льбо-Һамате к'ьфш кьн у жь wьр синоре бьгьһижә Сьдаде. 9Синор wе һ'әта Зифроне һәр'ә у ль Һ'асар-Әйнане хьлаз бә. Әwе бьбә синоре wәйи бакӧре.

10Синоре хwәйи р'оһьлате жь Һ'асар-Әйнане һ'әта Шьфаме к'ьфш кьн, 11жь Шьфаме wе бәржер һәр'ә һ'әта Рибьлаһе кӧ алийе р'оһьлата Ә'йине йә, паше wе бәржер һәр'ә у бьгьһижә дәве Бә'ра Хьннерете[*], алийе р'оһьлатева, 12паше синоре бәржер һәр'ә Урдӧне у Бә'ра Мьрида[*] хьлаз бә. Әве бьбә синоре дора ә'рде wә›»[+].

13Муса ә'мьри зар'ед Исраел кьр у гот: «Әв ә, әw ә'рде кӧ һуне бь п'әшкавитьне wар бьн, к'ижан кӧ Хӧдан ә'мьр кьр wәки нәһә у нив qәбилар'а бе дайине. 14Чьмки qәбила зар'ед Р'убен малбәтед хwәва у qәбила зар'ед Гад малбәтед хwәва у ӧса жи ниве qәбила Мьнашә, wаре хwә стандьнә. 15Әw һәр дӧ qәбил у нив wи али Урдӧне, пешбәри Әриһайе, алийе р'оһьлате, wаре хwә стандьн».

16Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 17«Әв ьн наве меред кӧ wе ә'рд бона wә п'арәвәкьн: Елазаре к'аһин[†] у Йешуйе кӧр'е Нун. 18Ӧса жи жь һәр qәбиле сәрwерәки бона ә'рд п'арәвәкьрьне бьбьжерьн. 19Әв ьн навед wан мера: Бона qәбила Щьһуда, К'алебе кӧр'е Йьфунәһ бә[+]. 20Бона qәбила зар'ед Шьмһ'ун, Самуеле кӧр'е Ә'миһуд бә. 21Бона qәбила Бьнйамин, Әлидаде кӧр'е К'ислон бә. 22Бона qәбила зар'ед Дан, Буqийе кӧр'е Йогли сәрwер бә. 23Бона зар'ед Усьв, ль qәбила зар'ед Мьнашә, Һ'анийеле кӧр'е Епод сәрwер бә. 24Бона qәбила зар'ед Әфрайим, Qьмуеле кӧр'е Шифтан сәрwер бә. 25Бона qәбила зар'ед Зәбулон, Әлисафане кӧр'е Парнах сәрwер бә. 26Бона qәбила зар'ед Исахар, Палтийеле кӧр'е Ә'зан сәрwер бә. 27Бона qәбила зар'ед Ашер, Ахиһуде кӧр'е Шьломи сәрwер бә. 28Бона qәбила зар'ед Нәфтәли, Пьдаһеле кӧр'е Ә'миһуд сәрwер бә». 29Әв ьн әwед кӧ Хӧдан ә'мьр кьр wәки зар'ед Исраелр'а ә'рде Кәнане п'арәвәкьн.

### 35


Бажаред бона леwийа

1Хӧдан[†] ль дәштед Моwабеда[†], незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе, Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ә'мьри зар'ед Исраел[†] кә кӧ әw жь мьлк'е wаре хwә, бажара бьдьнә леwийа кӧ әw wанда бьжин. Ӧса жи ә'рде дора wан бажара бьдьнә леwийа. 3Бажарада әwе бьжин, ә'рде дора wан жи wе бона пәз-дәwаред wан, һәбука wан у һ'әму һ'әйwанед wан бә. 4Әw ә'рдед бажарайи кӧ һуне бьдьнә леwийа гәрә һәр чар алийава һ'әзар зәнд бә, жь сура бажер дәр. 5Жь бажер дәр[*] алийе р'оһьлатева дӧ һ'әзар зәнди, алийе башурева дӧ һ'әзар зәнди, алийе р'оавайева дӧ һ'әзар зәнди у алийе бакӧрва дӧ һ'әзар зәнди чап кьн, бажаре бьк'әвә наве. Әве бона wан бьбьнә ә'рдед бажара. 6Жь бажаред кӧ һуне бьдьнә леwийа, шәш бажара бькьнә бажаред сьт'арбуне, бона кӧ меркӧж бьр'әвә ль wьр. Хенщи ван бажара чьл дӧ бажара жи бьдьнә леwийа[+]. 7Т'әмам т'әви һәв һун гәрә чьл һ'әйшт бажара т'әви ә'рде wан бьдьнә леwийа. 8Һуне ван бажара жь wаре зар'ед Исраел һьлдьн. Һәр кәсе жь бажаред хwә анәгори wаре хwә, wе бьдә леwийа. Йед к'е зә'ф ьн, зә'фи һьлдьн, йед к'е һьндьк ьн, һьндьки һьлдьн».


Бажаред сьт'арбуне

9[•]Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 10«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун Урдӧнер'а дәрбази ә'рде Кәнане[†] бьн, 11хwәр'а бажара башqә кьн, әwе бона wә бьбьнә бажаред сьт'арбуне, кӧ әw мәрьве кӧ йәки бе һ'әмде хwә бькӧжә бьр'әвә wьр[+]. 12Әв бажаре бона wә бьбьнә сьт'ар жь йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, бь ви аwайи меркӧже бәри диwана щьвине нәйе кӧштьне. 13Жь wан бажаред кӧ һуне бьдьн, шәш бажар бьра бона сьт'аре бьн. 14Се бажара ль алийе р'оһьлата Урдӧне бьдьн у се бажара жи ль ә'рде Кәнанеда бьдьн. Әwе бьбьнә бажаре сьт'арбуне. 15Әв һәр шәш бажар бона зар'ед Исраел, бона хәриба у бона wан йед кӧ нава wәда дьжин wе ле сьт'ар бьн. Һәр кәсе кӧ бе һ'әмде хwә йәки бькӧжә wе бьр'әвә ль wьр.

16Гава йәк бь һ'әсьнәки йәки дьн хwә бькӧжә, әw меркӧж ә, әw меркӧжа гәрә бе кӧштьне. 17Гава йәк пе кәвьре дәсте хwәдайи дәрба кӧштьне йәки хә бькӧжә, әw меркӧж ә, гәрәке бе кӧштьне. 18Йан гава йәк пе даре дәсте хwәдайи дәрба кӧштьне йәки хә бькӧжә, әw меркӧж ә, гәрәке бе кӧштьне. 19Йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, хwәха гәрә меркӧж бькӧжә. Гава р'асти wи бе хwәха гәрә wи бькӧжә. 20Һәгәр йәк жь нәйартийе йәки дә'ф дә, йан тьштәки qәста бавежә wи у әw бьмьрә, 21йан һәгәр йәк бь дәсте хwә йәки дьн хә бькӧжә, чьмки әw дьжмьне wи буйә, йе лехьсти гәрә бе кӧштьне, әw меркӧж ә. Йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә гава р'асти wи бе, гәрә wи бькӧжә.

22Ле һәгәр йәк ньшкева йәки дьн дә'ф дә, йан бе һ'әмде хwә тьштәки бавежә wи, ле әw дьжмьне һәв нибунә,[+] 23йан әw кәвьрәки дәрба кӧштьне бавежә wи, әw бьмьрә, ле wи әw нәдитьбә, дьжмьне wи жи нибуйә у хьрабийа wи нәхwәстийә, 24һьнге бьра щьвин диwана меркӧж у йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә бь ван qануна бькә. 25Щьвин бьра меркӧж жь дәсте йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә хьлаз кә у щьвин гәрә wи вәгәр'инә бажаре wийи сьт'арбуне, кӧ әw р'әви буйе. Бьра әw ль wьр һ'әта мьрьна сәрәкк'аһине[†] кӧ бь р'уне пироз һатийә р'ункьрьне, бьминә[+]. 26Ле һәгәр меркӧж жь wи синоре бажаре хwәйи ле сьт'арбуне дәрк'әвә, 27йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, wи жь синоре бажаре wийи сьт'арбуне дәр бьбинә у бькӧжә, йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, нә нәһәqә. 28Чьмки әw һ'әта мьрьна сәрәкк'аһин гәрә ль бажаре хwәйи сьт'арбунеда бьминә. Ль пәй мьрьна сәрәкк'аһинр'а меркӧж дькарә вәгәр'ә ә'рде wаре хwә. 29Бьра әв бона wә бьбә qәйдә-qануна һәqийе ль нава ньсьлед wәда, ль һ'әму щи-wаред wәда.

30Гава йәк мәрики бькӧжә, меркӧж гәрә анәгори хәбәра шә'да бе кӧштьне. Ле шә'дәк һьндьк ә кӧ мәри бе кӧштьне[+]. 31Жь бәр ә'мьре меркӧжва, йе кӧ гәрә бе кӧштьне һәq нәстиньн. Чьмки әw гәрә бе кӧштьне[+]. 32Нә жи жь мәрьве кӧ р'әвийә бажаре хwәйи сьт'арбуне һәq бьстиньн, кӧ әw бәри мьрьна сәрәкк'аһин вәгәр'ә ә'рде хwәда бьжи. 33Ә'рде кӧ һун ль сәр дьжин, нәһ'әр'ьминьн, чьмки хун ә'рде дьһ'әр'ьминә. Ә'рд нькарә жь хуна ль сәр р'ети бе афукьрьне, хенщи бь хуна йе кӧ хун р'етийә[+]. 34Ә'рде кӧ һун ль сәр дьжин нәһ'әр'ьминьн, нава к'ижанида кӧ әз дьминьм. Чьмки әз, Хӧдан ль нава зар'ед Исраелда дьжим›»[+].

### 36


Qануна бона qизед хwәйимьлк'

1[•]Сәрwеред олк'ед малбәта зар'ед Гилә'де Махире кӧр'е Мьнашә жь малбәта зар'ед Усьв, һатьнә ль бәр Муса у сәрwеред олк'ед зар'ед Исраел[†], хәбәрдан 2у готьн: «Хӧдан[†] хwәйе мәр'а ә'мьр кьр кӧ ә'рд чаwа мьлк', бь п'әшк авитьне, бьдә зар'ед Исраел. Хӧдан ӧса жи ә'мьри хwәйе мә кьр кӧ мьлк'е Сьлофһ'аде бьре мә бьдә qизед wи. 3Ле һәгәр әw т'әви йәки жь qәбиләкә дьнә зар'ед Исраел мер кьн, һьнге мьлк'е wан wе жь мьлк'е кал-бавед мә бе стандьне у ль мьлк'е wе qәбилер'а бе дайине к'ижанеда әwе мер кьн. Бь ви аwайи мьлк'е мәйи бь п'әшк станди wе кем бә. 4У сала р'аwастийейә[†][*] зар'ед Исраел, мьлк'е wан wе бьгьһижә мьлк'е qәбила к'ижанеда кӧ әwе меркьн. Бь ви аwайи жь qәбила кал-бавед мә мьлк'е wан wе бе стандьне»[+].

5Муса анәгори хәбәра Хӧдан ә'мьри зар'ед Исраел кьр у гот: «Qәбила зар'ед Усьв р'аст дьбежә. 6Аwа Хӧдан чь ә'мьр кьр бона qизед Сьлофһ'ад у гот: ‹Әw дькарьн wан мера бьстиньн, к'ижана кӧ әw бәгәм дькьн, ле т'әне жь qәбила малбәта баве хwә. 7Бона кӧ мьлк'е зар'ед Исраел жь qәбиләке дәрбази qәбиләкә дьн нәбә. Чьмки һәр кәсе жь зар'ед Исраел гәрәке мьлк'е qәбила кал-бавед хwәва бе гьредане. 8Һәр qиза хwәйимьлк' ль нава qәбилед зар'ед Исраелда гәрәке т'әви йәки жь малбәта qәбила баве хwә мер кә, бона кӧ зар'ед Исраел һәр кәс мьлк'е кал-бавед хwә wар бә. 9Мьлк'е qәбиләке дәрбази qәбиләкә дьн нәбә, чьмки һәр qәбила зар'ед Исраел гәрә мьлк'е хwәва гьредайи бә›».

10Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса кьр, qизед Сьлофһ'ад ӧса жи кьрьн. 11Маһ'ла, Т'ирса, Һ'огла, Милк'а у Ноһа qизед Сьлофһ'ад кӧр'апед хwә стандьн. 12Wана меред жь малбәтед зар'ед Мьнашәйе кӧр'е Усьв стандьн. Бь ви аwайи мьлк'е wан ль нава qәбила малбәта баве wанда ма.

13Әв ьн әw qанун у диwан кӧ Хӧдан бь дәсте Муса ль дәштед Моwабеда[†], незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе ә'мьри зар'ед Исраел кьр.

## Q. ДӦЩАРИ

### Q. ДӦЩАРИ

Q. ДӦЩАРИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]


Qануна Дӧщари


Пешготьн

Һәр пенщ к'ьтебед Муса бь к'ьтеба ‹Qануна Дӧщари› хьлаз дьбә. Аwазе летература ве к'ьтебе, ширәтед хьлазийе нә, алийе Мусайе qанундаре щьһуйәйи мәзьнда нә. Әв пәймана ә'рде Моwабеда щьмә'та Исраелр'а һатә wәк'ьландьне, р'еда бәри к'әтьна ә'рде Кәнане. Әве к'ьтебе дькарьн бәлайи ль сәр се п'аред т'әмийед Муса кьн, (п'ара пешьн с. 1-4, п'ара дӧда: с. 5-29, п'ара сьсийа: с. 30-31 у хьлазийе с. 32-34). Ӧса жи алийе летературеда, чебуна к'ьтебе мина чебуна пәймана wәлата йә, йа кӧ нава п'адша у wәзир-wәк'илед wида тенә гьредане. Наве ве к'ьтебе дьдә к'ьфше, кӧ нава wеда гәләк qанунед жь wан к'ьтебед бәри wеда тенә wәк'ьландьне: (Дәрк'әтьн, Qануна К'аһинтийе, Жьмар). Сәрда жи ванва гьредайи чәнд п'аред qанунайә ну жи тенә хӧйакьрьне. Әв нә т'әне wәк'ьландьна хәбәр бь хәбәр ә, жь wан qанун у т'әмийед кӧ һәнә, ле нуйәжийинбуна пәймана Хwәде йә, бона һәр ньсьле исраелийа. Чьмки wе һьнгеда, гава ль бәр ч'ийайе Синайе Пәймана пешьн һатьбу гьредане, wәкә чьл сали дәрбаз бьбу. Ле бәле гәләк qанун һе пешда дьньһер'ьн, чьмки гава Исраел ль wәлате Кәнанеда щи-wар бә бьжи, һьнге wе бона wи һе qанунәкә бь һур гьли кер бе, анәгори wи һ'але теда. П'арәкә ве к'ьтебейә бәрбьч'ә'в, р'әqәмәкә дьрежә дӧа у ньфьр'а йә, к'ьлита шьровәкьрьна т'ариха Исраелейә wә'де wе бе. Нава данасинийед хwәда бона Исраел у Щьһуда п'ехәмбәред Хwәде, илайи Йерәмийа, гәлә щара вәдьгәр'ьнә ль сәр ван дӧа у ньфьр'а. К'ьфши һәйә әва к'ьтеба (йан п'ьр'анийа п'аре) хут әw к'ьтеб ә, к'ижан кӧ wәхте ну кьрьна П'арьстгәһа Хӧдан, qӧр'на 7-да бәри буйина Иса һатә дитьне. Гава Йошийа п'адша бьһист, әw хwәстьн у ньфьр'ед Хwәдейә кӧ щьмә'те зува бир кьрьбун, йа кӧ ль мәрьвед нә амьн һьлтен, тьрсийа у дәст пе кьр п'адшатийа хwә алийе п'әргалийе у һ'әбандьнеда паqьж кьр. Qануна Дӧщари ль нава Пәймана Нуда жь һ'әму к'ьтеба зә'фтьр те wәк'ьландьне. Мә'на т'әмамийа qануна щьһуйа у әw готьна кьласикийә Хwәдеһ'әбандьне әв ә: Qануна Дӧщари 6:4-5, йане, т'әне ль бәр Хӧдан Хwәде та бә у ль сәр дьне wи жь һәр тьшти зедәтьр һ'ьз бькә. Иса Мәсиһ гот, wәки әв ә т'әмийа һәрә сәрәкә Пәймана Кәвьнда, ӧса жи т'әмийа һ'ьзкьрьна һьндава һәвале хwәда.

### 1


Готьнед Муса йә ә'wльн


Хӧдан т'әми дьдә жь ч'ийайе Синайе р'ек'әвьн

1Әв ьн әw хәбәред кӧ Муса алийе р'оһьлата Урдӧне, бәр'ийа Ә'рабайеда, пешбәри Суфе, нава Паране у Т'офәле, Лабане, Һ'асероте, Ди-Заһабеда готьбу т'әмамийа Исраел[†]. 2Жь Һ'оребе[*] һ'әта Qадеш-Барнеайе ль ч'ийайе Сеһирер'а р'ийа йанздәһ р'ожи бу[+]. 3Йәке мәһа йанздәһайә сала чьли, Муса һәр тьште кӧ Хӧдан[†] ль wи ә'мьр кьрьбу бона зар'ед Исраел готә wан[+]. 4Пәй wе йәкер'а кӧ Сихон п'адше әморийа[†] кӧ Һ'әшбоне дьма, ӧса жи Оге п'адше Башане кӧ Ә'штәрот'е у Едрәйе дьма һатьнә ледане[+]. 5Алийе р'оһьлата Урдӧне, ә'рде Моwабеда[†], Муса дәст бь шьровәкьрьна ве qануне кьр гот:

6«Хӧдан Хwәдейе мә, ль Һ'оребе мәр'а хәбәр да гот: ‹Бәс ә һун ль ви ч'ийайи бьминьн,[+] 7р'абьн р'екәвьн һәр'ьнә ль ч'ийайед әморийа у һ'әму дор-бәред wанә дәшта Ә'рабайеда, ль ч'ийа-банийа, Нәщәфе[†], дәве бә'ра, ә'рде кәнанийе[†] у Лӧбнане, һ'әта Фьрате ч'әме мәзьн[+]. 8Бьньһер'ә! Әз ви ә'рди дьдьмә бәр wә, һәр'ьн wи ә'рди бькьнә мьлк'е хwә. Чьмки Хӧдан кал-бавед wә, Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар кӧ wи ә'рди бьдә wан у пәй wанр'а жи зӧр'әта wан›[+].


Муса һ'акьма к'ьфш дькә

9Wе һьнге мьн, Муса, готә wә: ‹Әз т'әне qәwат накьм бьк'әвьмә бьн баре wә[+]. 10Хӧдан Хwәдейе wә һун ль һәв зедә кьрьнә, иро һун бе һ'әсаб ьн мина стәйркед ә'змен[+]. 11Бьра Хӧдан Хwәдейе кал-бавед wә, wә һ'әзар щари жь ви һ'әсабе wә зедәтьр бькә у wә бьмбарәк бькә чаwа кӧ wи готьбу wә! 12Ле әз т'әне чаwа дькарьм баред wә, ниред wә у шәр'-дә'wед wә һьлгьрьм? 13Һун хwәр'а жь qәбилед хwә мәрьвнә сәрwахт, аqьл у щер'ьбанди бьбьжерьн у әзе wан бькьмә сәрwеред wә›. 14Wә щаба мьн да у гот: ‹Тә тьштәки qәнщ гот кӧ әм бькьн›. 15Мьн сәрwеред qәбилед wә, мәрьвнә сәрwахт у щер'ьбанди һьлдан, әw ль сәр wә чаwа сәрһ'әзар, сәрсәд, сәрпенщи, сәрдәһә у бәрпьрсийар нава qәбилед wәда к'ьфш кьрьн[+]. 16Wе һьнге мьн ль һ'акьмед wә ә'мьр кьр у готә wан: ‹Гӧһ бьдьнә бьрайед хwә у р'аст һ'акьмтийе бькьн чаwа нава исраелийа, ӧса жи нава исраелики у хәрибәки[+]. 17Диwанеда фьрqийе нәкьн, чаwа гӧһ дьдьнә йе мәзьн ӧса жи гӧһ бьдьнә йе бьч'ук. Жь мәрьва нәтьрсьн чьмки диwан шьхӧле Хwәде йә, ле һәр тьште кӧ wәр'а зә'мәт бә биньнә щәм мьн әзе гӧһ бьдьме›[+]. 18Wе һьнге мьн бона һәр тьшти ль wә ә'мьр кьр кӧ һун гәрә чь бькьн.


Шандьна щә'суса

19[•]Чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мә ль мә ә'мьр кьр ӧса әм жь Һ'оребе р'ек'әтьн, нава wе qумьстана мәзьн у хофр'а дәрбаз бун, к'ижан кӧ wә дит ль сәр р'ийа бәрбь ч'ийайед әморийа. Ӧса әм һатьнә Qадеш-Барнеайе. 20Мьн готә wә: ‹Һун гьһиштьнә ч'ийайед әморийа, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә. 21Бьньһер'ә Хӧдан Хwәдейе тә әв ә'рд дани бәр тә, һәвраз һәр'ә wе хwәр'а бькә мьлк', чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә, нәтьрсә нә жи вәк'ьшә›[+].

22Ле һун т'әмам һатьнә щәм мьн у wә гот: ‹Wәрә әм бәри хwә мәрийа бьшиньн, wәки әw мәр'а щә'сусийа wи ә'рди бькьн у хәбәрәке бона р'е биньн к'ижанеда әме һәвраз һәр'ьн, ӧса жи бона бажаред кӧ әме һәр'ьне›. 23Әw хәбәр ль мьн хwәш һат, мьн жи жь wә донздәһ мәри бьжартьн жь һәр qәбиле мәрьвәк. 24Әw чун һьлк'ьшийанә сәр ч'ийа у гьһиштьнә нәwала Әшк'оле у әw р'ач'ә'в кьрьн. 25Бәред wи ә'рди гьртьнә дәстед хwә у т'әви хwә бәржер анинә щәм мә, хәбәр мәр'а анин у готьн: ‹Әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә хwәш ә›.

26Ле wә нәхwәст кӧ һәвраз һәр'ьн, һун мьqабьли т'әмийед Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнин. 27Wә конед хwәда бина хwә тәнг кьр у гот: ‹Хwәде жәнандә мә, әм жь ә'рде Мьсьре дәрхьстьн, wәки мә бь дәсте әморийа qьр' кә. 28Әме к'ӧда һәвраз һәр'ьн? Бьрайед мә тьрс кьрьнә дьле мә, готьн: «Әw мьләт жь мә мәстьр у бьльндтьр ә, бажарә мәзьн ьн у һ'әта ә'змен әw суркьри нә, мә зар'ед әнаqи[†] жи ль wьр дитьн»›. 29Мьн готә wә: ‹Нәбьздьн у нәтьрсьн жь wан: 30Хӧдан Хwәдейе wә кӧ пешийа wәва дьчә, әwе хwәха алийе wә шәр' бькә, чаwа кӧ wи бона wә Мьсьреда бәр ч'ә'вед wә кьр[+]. 31Бәр'ийеда жи тә дит, кӧ чаwа мәрьв зар'ед хwә һьлдьгьрә, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә, т'әмамийа ве р'еда тӧ һьлгьрти, к'ижанида кӧ һун дьчун, һ'әта һун гьһиштьнә ль ви щийи›[+]. 32Пәй ве йәкер'а жи wә диса баwәрийа хwә Хӧдан Хwәдейе хwә нә ани, 33йе кӧ р'еда пешийа wәва дьчу кӧ щийе зомәлехьстьна wә к'ьфш кә. Шәв агьрда, р'ож жи ә'wрда р'е нишани wә дькьр, к'ижанеда кӧ һун дьчун[+].


Хӧдан щьмә'та Исраел щәза дькә

34[•]Хӧдан дәнге хәбәрдана wә бьһист, һерс к'әт, сонд хwар у гот: 35‹Т'ӧ кәс жь ван мәрьва, жь ви ньсьле хьраб, wи ә'рде qәнщ wе нәбинә, бона к'ижани мьн сонд хwар кӧ бьдьмә кал-бавед wә. 36Т'әне К'алебе кӧр'е Йьфунәһ wе wи ә'рди бьбинә, әзе wи ә'рде кӧ әw нав гәр'ийа бьдьмә wи у зар'ед wи, чьмки әw т'ам гӧр'а Хӧданда ма›[+]. 37Хӧдан бона wә сәр мьн жи һерса хwә р'акьр у гот: ‹Тӧ жи нак'әви wьр[+]. 38Бәрдәстийе тә Йешуйе кӧр'е Нун wе бьк'әвә wьр, wи бьшьдинә, чьмки әwе Исраел бьбә кӧ wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк'[+]. 39Хьшимед wәйә бона к'ижана wә дьгот кӧ әwе т'алан һәр'ьн у зар'ед wәйә кӧ һе qәнщи-хьрабийе жь һәв дәрнахьн әwе бьк'әвьнә wьр. Әзе wи ә'рди бьдьмә wан әwе хwәр'а бькьнә мьлк'. 40Һун вәгәр'ьн, бь р'ийа Бә'ра Сор һәр'ьнә бәр'ийе›.

41Ле wә щаба мьн да гот: ‹Мә бәр Хӧдан гӧнә кьр, әме һәвраз һәр'ьн бькьнә шәр', чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мә ль мә ә'мьр кьр. Һьнге һәр кәс жь wә ч'әк гьреда, wә т'ьре кӧ һесайә һьлк'ьшьнә сәре ч'ийа›. 42Ле Хӧдан готә мьн: ‹Бежә wан: «Һьлнәк'ьшьн у нәкьнә шәр' кӧ һун жь дьжмьнед хwә нәйенә qьр'е, чьмки әз т'әви wә ниньм»›. 43Мьн готә wә, ле wә гӧһ нәда мьн у мьqабьли т'әмийа Хӧдан сәкьнин. Wә сәрһ'ьшки кьр һьлк'ьшийанә сәре ч'ийа. 44Бьналийед wан ч'ийа әмори мьqабьли wә р'абун, сәр Сеһире мина моза данә пәй wә һ'әта Һ'ормайе wә хьстьн. 45Һун вәгәр'ийан у бәр Хӧдан гьрийан, ле Хӧдан гӧһ нәда wә дәнге wә нә бьһист.


Wә'де бәр'ийеда

46Wе һьнге wә'дәки гәләки дьреж һун ль Кадеше ман[+].

### 2

1Әм вәгәр'ийан чунә бәр'ийе бь р'ийа Бә'ра Сор, чаwа кӧ Хӧдан[†] готьбу мьн. Әм гәләк р'ожа дора ч'ийайе Сеһире дьзьвьр'ин[+]. 2Хӧдан готә мьн: 3‹Бәс ә һун дора ви ч'ийайи бьзьвьр'ьн, вәгәр'ьнә алийе бакӧре. 4Ль мьләт ә'мьр кә у бежә: «Те синоре бьрайед хwә, зар'ед Әсаwр'а кӧ ль Сеһире дьминьн дәрбаз би. Әwе жь wә бьтьрсьн, ле һун һ'әwза хwә жь wан бькьн. 5Хwә ль wан нәхьн, чьмки әз жь ә'рде wан qәт wәкә ньгәки жи надьмә wә, чьмки мьн ч'ийайед Сеһире чаwа мьлк' да Әсаw[+]. 6Хӧрәк у аве п'әрәти жь wан бьк'ьр'ьн бьхwьн, вәхwьн. 7Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә һ'әму шьхӧлед дәстед тә бьмбарәк кьр. Әw һаш р'еwитийа тә һәйә ль ве бәр'ийа мәзьнда. Әва чьл сал ә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә т'әви тәйә у кемасийа т'ӧ тьшти тә нәдит»›[+]. 8Бь ви аwайи әм сәр бьрайед хwә зар'ед Әсаwр'а кӧ ль Сеһире дьман дәрбаз бун, әм жь р'ийа Ә'рабайе, Елат у Әсйон-Гәбәре дур дәрбаз бун.

Әм вәгәр'ийан у р'ийа бәр'ийа Моwабеда[†] чун, 9Хӧдан готә мьн: ‹Хwә моwабийа нәхә у т'әви wан нәкә шәр', чьмки жь ә'рде wан надьмә тә, мьн Ә'р чаwа мьлк' да зар'ед Лут[*]›. 10(Пешийе еми ль wьр дьман, мьләтәки qәwат, беһ'әсаб у бәжьн бьльнд мина әнаqийа[†][+]. 11Чаwа әнаqи, ӧса жи еми р'ьфайи[*] дьһатьнә һ'әсабе ле моwабийа wанр'а еми дьготьн[+]. 12Пешийе ль Сеһире һ'ори дьман, ле зар'ед Әсаw бәри wан дан, әw qьр' кьрьн у щи мьлк'е wан жь wан стандьн, чаwа кӧ Исраел[†] сәре wи ә'рди кьр, к'ижан кӧ Хӧдан чаwа мьлк' да wан.)[+] 13‹Ньһа р'абьн селафа Зәрәдер'а дәрбаз бьн!› У әм селафа Зәрәдер'а дәрбаз бун[+]. 14Wә'де кӧ әм жь Qадеш-Барнеайе р'ек'әтьн һ'әта дәрбазбуна селафа Зәрәдер'а си у һ'әйшт сал к'ьшанд. Һ'әта кӧ т'әмамийа ньсьле шәр'к'аред нава зомеда мьрьн, чаwа кӧ Хӧдан wанр'а сонд хwарьбу[*][+]. 15Хӧдан жи дәсте хwә ль сәр wан бьльнд кьрьбу, wәки жь нава зоме qьр'а wан бинә, һ'әта әw т'әмам мьрьн.

16Гава т'әмамийа мәрьвед шәр'к'ар жь нава мьләт мьрьн, 17Хӧдан готә мьн: 18‹Иро тӧ Ә'рер'а синоре Моwаб дәрбаз дьби 19у незики зар'ед Амон дьби, хwә wан нәхә у т'әви wан нәкә шәр', чьмки жь ә'рде зар'ед Амон мьлк' надьмә тә, мьн әw чаwа мьлк' да зар'ед Лут[*]›. 20(Әв жи ә'рде р'ьфайийа те һ'әсабе, пешийе р'ьфайи ль wьр манә, ле амонийа[†] ль wанр'а замзуми дьбежьн[+]. 21Әw мьләтәки мәзьн, беһ'әсаб у бьльнд бу мина әнаqийа. Хӧдан әw бәр ч'ә'ве амонийа qьр' кьрьн, амонийа бәри wан дан у әw дәwса wан щи wар бун, 22чаwа кӧ Хӧдан бона зар'ед Әсаw кьр, йед кӧ ль Сеһире дьжин. Хӧдан һ'ори бәр ч'ә'вед wан qьр' кьрьн, зар'ед Әсаw бәри wан дан у мьлк'е wан зәфти хwә кьрьн һ'әта иро[+]. 23Ӧса жи т'әви ә'wwийе кӧ гӧндед незики Газзайе дьман qәwьми бу. К'апт'орийе[*] кӧ жь К'апт'оре дәрк'әтьбун әw qьр' кьрьбун у щи wаре wан жь wан стандьбун.) 24[•]‹Р'абьн р'е к'әвьн у селафа Арнонер'а дәрбаз бьн. Бьньһер'ьн! Әз Сихоне әмори[†] п'адше Һ'әшбоне у ә'рде wи дьдьмә дәсте тә, т'әви wан бькә шәр' у дәстпекә ә'рде wан хwәр'а бькьнә мьлк'. 25Ирода әзе дәстпекьм тьрс у хофа тә бькьмә ль сәр мьләтед бьн п'әр'е ә'змен. Йед кӧ wе бона тә бьбьһен ль бәр тә wе бьләрьзьн у бьбьздьн›[+].

26Мьн жь бәр'ийа Qьдемоте бь хәбәред ә'дьлайе qасьд шандьнә щәм Сихоне п'адше Һ'әшбоне кӧ бежьн: 27‹Бьһелә кӧ әз wәлате тәва дәрбаз бьм, әзе т'әне р'ийа сәрәкәда һәр'ьм, ч'әп у р'аст данәгәр'ьм[+]. 28Хӧрәк у аве п'әрәти бьфьрошә мьн әзе бьхwьм, вәхwьм. Т'әне бьһелә әз дәрбаз бьм, 29чаwа зар'ед Әсаw кӧ сәр Сеһире дьжин у моwабийе кӧ Ә'ре дьжин бона мьн кьрьн. Һ'әта кӧ әз Урдӧнер'а дәрбаз нәбьмә wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә›. 30Ле Сихоне п'адше Һ'әшбоне qайл нәбу кӧ әм wәлате wир'а дәрбаз бьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw сәрһ'ьшк кьр у дьле wи кьрә кәвьр, wәки wи бьдә дәсте тә, мина р'ожа иройин.

31Һьнге Хӧдан готә мьн: ‹Бьньһер'ә! Әз дәстпедькьм Сихон у wәлате wи дьдьмә дәсте тә, дәстпекә зәфт кә у ә'рде wи хwәр'а бькә мьлк'›. 32Сихон у һ'әму щьмә'та wи ль Йаһасе мьqабьли мә дәрк'әтә шер', 33ле Хӧдан Хwәдейе мә әw да дәсте мә, мә әw, кӧр'ед wи у һ'әму щьмә'та wи qьр' кьрьн. 34Һьнге мә һ'әму бажаред wи зәфт кьр, әw у бажаред wи wеран кьрьн, әw т'ам дийари Хӧдан кьрьн, мер, жьн у зар' qәт йәк сах нә һьшт. 35Т'әне мә һ'әйwан хwәр'а һьлда у т'алане жь бажаред кӧ мә зәфт кьрьбун. 36Жь Ә'роһера дәве селафа Арноне у жь бажаре дәште, һ'әта Гилә'де бажар т'ӧнәбу кӧ мә qәwаттьр буйа. Хӧдан Хwәдейе мә һ'әму данә дәсте мә. 37Т'әне тӧ незики wәлате зар'ед Амон нә буйи, ӧса жи т'әмамийа алийе селафа Йабоqе т'әви бажаред сәре ч'ийа у т'әмамийа wан щийед кӧ Хӧдан Хwәдейе мә изьн нә да мә.

### 3


Исраел Ог алт' дькә

1[•]Әм вәгәр'ийан у р'ийа Башанеда һәвраз чун. Оге п'адше Башане т'әмамийа мьләте хwәва Едрәйеда дәрк'әтә мьqабьли мә шер'. 2Хӧдан[†] готә мьн: ‹Жь wи нәтьрсә, чьмки әз әwи т'әви һ'әму мьләте wи, ә'рде wи дьдьмә дәсте тә. Те ӧса бини сәре wи, чаwа кӧ тә ани сәре Сихоне п'адше әморийа[†] кӧ Һ'әшбоне дьма›[+]. 3Хӧдан Хwәдейе мә, Оге п'адше Башане у һ'әму мьләте wи данә дәсте мә. Мә ӧса wи хьст кӧ т'ӧ кәс жь wан сах нә ма. 4Wе һьнге мә һ'әму бажаред wан зәфт кьрьн, бажар нәмабу кӧ мә һьлнәдабуйа, аwа готи шест бажар, т'әмамийа qәза Аргове, п'адшатийа Оге Башане. 5Һ'әму әв бажар бь суред бьльнд, щот дәргәһа у зәр'зава qәwаткьри бун, хенщи гәләк гӧндед бе сур. 6Мә әw wеран кьрьн, әw т'ам дийари Хӧдан кьрьн, чаwа кӧ мә ани сәре Сихон п'адше Һ'әшбоне, һәр бажар т'әви жьн, мера у зар'а wеран кьрьн[+]. 7Ле һ'әму һ'әйwан у т'алан жь wан бажара мә хwәр'а һьлдан.

8Wи чахи мә ә'рде алийе р'оһьлата Урдӧне жь селафа Арноне һ'әта ч'ийайе Һәрмоне жь дәсте дӧ п'адшед әморийа станд. 9(сайдани Һәрмонер'а Сирйон дьбежьн, әмори жи Сәнир дьбежьн.)[+] 10Һ'әму бажаред дәшта ч'ийе у т'әмамийа Гилә'д, т'әмамийа Башане һ'әта Салк'айе у Едрәйе, бажаред п'адшатийа Ог ль Башане мә һьлда. 11(Чьмки жь р'ьфайийа т'әне Оге п'адше Башане мабу. Ва йә дарбәста wийә һ'әсьни ньһа Р'аббайеда щәм зар'ед амонийа[†] йә, дьрежайа wе нәһә зәнд ә, бәрайа wе чар зәнд ә, зәнде гьһиштийа.)[+]


Мьлк'е Р'убен, Гад у Мьнашә

12Wе һьнге мә әw ә'рд хwәр'а кьрә мьлк'. Ә'роһер незики селафа Арноне у ниве ч'ийайед Гилә'де т'әви бажаред wи мьн да р'убенийа у гадийа[+]. 13Чь кӧ жь Гилә'де мабу у т'әмамийа Башана п'адшатийа Ог мьн да ниве qәбила Мьнашә. (Т'әмамийа qәза Аргове ль т'әмамийа Башанеда дьһатә навкьрьне чаwа ә'рде р'ьфайийа. 14Йаире кӧр'е Мьнашә т'әмамийа qәза Аргове һ'әта синоре гьшурийа у маһахатийа һьлда. Әwи Башан бь наве хwә Һ'авот Йаир[*] нав кьр кӧ һ'әта иро әw нава ль сәр ә). 15Гилә'д мьн да Махир[*][+]. 16Жь Гилә'д һ'әта селафа Арноне мьн да р'убенийа у гадийа. Синоре wан әв ьн: Жь нава селафа Арноне һ'әта селафа Йабоqе кӧ синоре кӧр'ед Амон ә,[+] 17у ӧса жи дәшта Ә'раба, синоре Урдӧнева жь Хьннерете һ'әта Бә'ра Ә'рабайе аwа готи Бә'ра Мьри[*], алийе р'оһьлате бәр п'ала Ашдод Писгайе[+].

18Wе һьнге мьн ль wә ә'мьр кьр, гот: ‹Хӧдан Хwәдейе wә әв ә'рд да wә кӧ һун wи хwәр'а бькьнә мьлк'. Аwа һун һ'әмуйед шәр'к'ар, ч'әке хwә гьредьн пешийа бьрайед хwә зар'ед Исраел[†] һәр'ьн. 19Т'әне жьн-зар'ед wә, һ'әйwанед wә (әз заньм кӧ һ'әйwанед wә гәләк ьн) бьра wан бажарада кӧ мьн данә wә бьминьн,[+] 20һ'әта кӧ Хӧдан р'ьһ'әтийе нәдә бьрайед wә, мина wә. Гава әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wан алийе р'оавайа Урдӧне хwәр'а бькьнә мьлк', һьнге бьра һәр кәс жь wә вәгәр'ә ль сәр мьлк'е хwә, к'ижан кӧ мьн данә wә›. 21Wе һьнге мьн ль Йешу ә'мьр кьр у гот: ‹Ч'ә'вед тә һәр тьшт дитьн, чь кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ани сәре wан һәр дӧ п'адша. Хӧдан wе ӧса жи бинә сәре wан һ'әму п'адшатийа нава к'ижанар'а те дәрбаз би[+]. 22Жь wан нәтьрсьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе wә хwәха шәр' дькә бона wә›[+].


Хӧдан изьн нәда Муса бьк'әвә Кәнане

23Wе дәме мьн р'әща жь Хӧдан кьр у гот: 24‹Хӧдан, Хwәйе мьн! Тә дәстпекьр мәзьнайийа хwә у дәсте хwәйи qәwат нишани хӧламе хwә кьр. К'ийә әw хwәдейе ә'зманада у сәр ә'рде, кӧ мина шьхӧл у кьред зорә кӧ тӧ дьки, бькә[+]? 25Р'әща дькьм бьһелә әз дәрбаз бьм, wи ә'рде qәнщи алийе р'оавайа Урдӧне, wан ч'ийайед qәнщ у Лӧбнане бьбиньм›. 26Ле Хӧдан бона wә сәр мьн һерс к'әт у дәнге мьн нә бьһист. Хӧдан готә мьн: ‹Бәс ә! Вьр шунда бона wе йәке иди мьнр'а нәбежә![+] 27Һьлк'ьшә сәре Писгайе, сәре хwә бьльнд кә бакӧр у башур, р'оһьлат у р'оава пе ч'ә'вед хwә бьбинә, чьмки те жь Урдӧне дәрбаз нәби[+]. 28Ль Йешу ә'мьр кә, дьл бьдә ль бәр wи у бьшьдинә, чьмки әwе пешийа ви мьләтива һәр'ә у wи ә'рди к'ижани те бьбини wанр'а бькә мьлк'›[+]. 29У әм ль нәwала пешбәри Бет'-П'ьһоре ман[+].

### 4


Муса гази qәдандьна qануна Хwәде дькә

1Исраел[†], бьбьһе ньһа qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз wә һин дькьм wәки wан бьqәдиньн. Бь ви аwайи һуне бьжин у һәр'ьнә wи ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе кал-бавед wә wе бьдә wә кӧ wи хwәр'а бькьнә мьлк'[+]. 2Әз чь ль wә ә'мьр дькьм, жь wе нә зедә кьн, нә жи кем кьн, ле qанунед Хӧдан Хwәдейе wә кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм хwәйи кьн[+]. 3Ч'ә'вед wә дитьн кӧ Хӧдан чь кьр Баә'л-П'ьһореда[*]. Һ'әму мәрьвед кӧ пәй Баә'л-П'ьһор чун Хӧдан Хwәдейе тә әw жь нава тә ӧнда кьрьн,[+] 4ле wә кӧ хwә Хӧдан Хwәдейе хwә гьртийә т'әмам жи һ'әта ньһа сах ьн.

5Бьньһер'ә мьн һун һини qәйдә-qанун у qьрара кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мьн ль мьн ә'мьр кьрьбу, wәки һун ль wи ә'рдида жи бьк'ар биньн, к'ижани һуне бьк'әвьне хwәр'а бькьнә мьлк'. 6Хwәйи кьн у бьqәдиньн, чьмки әв ә биланти у сәрwахтийа wәйә ль бәр ч'ә'ве мьләта. Әwе кӧ ван һ'әму qәйдә-qануна бьбьһен wе бежьн: ‹Р'асти әв щьмә'та билан у сәрwахт ә, мьләтәки мәзьн ә›[+]. 7Чьмки к'ижан мьләте мәзьн ә кӧ хwәдейе wан аһа незик ә, чаwа Хӧдан Хwәдейе мә, wәхте һәр газийа мә[+]? 8Йан qәйдә-qанунед, qьраред к'ижан мьләте мәзьн р'аст ьн, мина т'әмамийа ван һинкьрьна к'ижан кӧ әз иро датиньмә ль бәр wә[+]?

9Т'әне һаш жь хwә һәбә, мьqати нәфса хwә бә wәки тӧ wан тьшта бир нәки, к'ижан кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн. Әw т'әмамийа р'ожед ә'мьре тәда жь дьле тә дәрнәйен, wан бьгьһинә зар'ед хwә у зар'е зар'ед хwә[+]. 10Бир бинә әw р'ожа кӧ тӧ ль Һ'оребе бәр Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнибуйи, чахе Хӧдан готә мьн: ‹Щьмә'те бьщьвинә щәм мьн. Әзе хәбәред хwә wанр'а бежьм, wәки әw һин бьн жь мьн бьтьрсьн һ'әму р'ожед кӧ әw ль сәр дьне бьжин, ӧса жи зар'ед хwә һин кьн›[+]. 11У һун незик бун бьнат'ара ч'ийе сәкьнин, ч'ийа жи агьр пе к'әтьбу у алав дьгьһиштә к'урайа ә'змен, тә'ристани, ә'wрайи у шәвәр'әш бу[+]. 12Хӧдан жь нава агьрда т'әви wә хәбәрда. Wә дәнге готьна wи бьһист, ле дьлqе wи нә дит, т'әне дәнг дьбьһист. 13Хwәде пәймана[†] хwә, аwа готи һәр дәһә т'әми wәва ә'йан кьрьн. Әw ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин у т'әми да wә кӧ wан хwәй кьн[+]. 14Wе һьнге Хӧдан ль мьн ә'мьр кьр кӧ әз wә һини wан qәйдә-qанун у qьрара кьм, бона кӧ ль wи wәлатида жи бьqәдиньн к'ижани кӧ һуне дәрбаз бьн хwәр'а бькьнә мьлк'.

15Wә т'ӧ дьлq нәдит wе р'ожа кӧ Хӧдан ль Һ'оребе жь нава егьрда wәр'а хәбәрда. Һаш жь хwә һәбьн 16кӧ һун нәшьһ'ьтьн у хwәр'а п'ута т'ӧ щур'әйи, дьлqе мер йан жьнеда ченәкьн[+]. 17Нә жи дьлqе т'ӧ һ'әйwане ль сәр ә'рде, нә дьлqе т'ӧ тәйрәде хwәйибаскә бьн п'әр'е ә'зменда кӧ дьфьр'ә, 18нә дьлqе т'ӧ шулькийе ль сәр ә'рде, нә жи дьлqе т'ӧ мә'сийе авейә бьне ә'рдеда чеки. 19Нәбә кӧ тӧ сәре хwә бьльндки жор ль ә'змен, тә'ве, һиве, стәйрка у т'әмамийа нәхшед ә'змен бьньһер'и у бейи хапандьне, ль бәр wан та би у wанр'а хӧламтийе бьки, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw бона т'әмамийа мьләтед бьн п'әр'е ә'зменда к'ьфш кьрьнә. 20Ле чь дьминә бона wә, Хӧдан һун жь нава фьр'на һ'әсьни, аwа готи жь Мьсьре дәрхьстьн, wәки һун бьбьнә мьләте п'ара wи, мина р'ожа иройин.

21Хӧдан бона кьред wә һерса хwә ль мьн р'акьр у сонд хwар, wәки әз жь Урдӧне дәрбаз набьм, нак'әвьмә ә'рде qәнщи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа wар дьдә тә[+]. 22Әзе ль ви ә'рди бьмьрьм, жь Урдӧне дәрбаз набьм, ле һуне дәрбаз бьн у ль wи ә'рде qәнщ хwәр'а бькьнә мьлк'. 23Һаш жь хwә һәбьн, wәки һун пәймана кӧ Хӧдан Хwәдейе wә т'әви wә гьреда, бир нәкьн. Хwәр'а п'ута дьлqе т'ӧ тьштида ченәкьн, чь кӧ Хӧдан Хwәдейе тә изьн нә да тә. 24Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә агьре п'әр'ьтандьне йә, әw Хwәдеки к'ӧмр'әш ә[+].

25Гава тәр'а зар' бьбьн у зар'ед зар'а бьбьн, дьреж ль сәр wи ә'рди бьжин, п'әйр'а һун бьшьһ'ьтьн хwәр'а п'ута дьлqе тьштәкида чекьн у хьрабийе ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн, һуне һерса wи р'акьн, 26әз иро гази ә'рд у ә'змен дькьм чаwа шә'дә мьqабьли wә, һуне зутьрәке бәтавәбьн ль сәр ә'рде кӧ һуне Урдӧнер'а дәрбаз бьн һәр'ьн хwәр'а бькьнә мьлк'. Һуне ль сәр wе дьреж нәминьн ле һуне бенә р'аqәтандьне[+]. 27У Хӧдан wе wә ль нава мьләтада бәла-бәлайи кә, т'әне һьнәке жь wә нава мьләтед кӧ Хӧдане wә бьбә бьминьн[+]. 28Wе дәре һуне wан хwәдейар'а qӧльх кьн, к'ижан кӧ бь дара, кәвьра бь дәстед мәрьва чекьри нә. Йед кӧ нә дьбиньн, нә дьбьһен, нә дьхwьн у нә жи бине һьлдьдьн[+]. 29Ле гава тӧ ль wьр дәмана Хӧдан Хwәдейе хwәда би, һәгәр бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә wи бьгәр'и, те wи бьбини. 30Чахе тӧ тәнгасийада би у р'ожед ахьрийеда әв һ'әму тьштана бенә сәре тә, те вәгәр'и ль щәм Хӧдан Хwәдейе хwә у те гӧр'а wи бьки. 31Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә, Хwәдейе р'ә'мә ә, әw тә наһелә, тә ӧнда накә у пәймана т'әви кал-бавед тә гьредайи бир накә, бона к'ижани Хwәде wанр'а сонд хwарийә.

32К'а бона wан wә'дед бәри хwә бьпьрсә, жь wе р'ожеда кӧ Хwәде инсан ль сәр ә'рде хӧльqандийә, бьн п'әр'е ә'зменда мина әве кьрьна мәзьн qәт qәwьмийә, йан һатийә бьһистьне? 33Qәт мьләтәки дәнге Хwәде жь нав агьрда кӧ хәбәр дьдә бьһистийә, чаwа кӧ тә бьһист у сах майи[+]? 34Йан хwәдеки кьрийә кӧ бе у хwәр'а мьләтки жь нава мьләте дьн һьлдә, бь щер'ьбандьна, нишана, к'әрәмәта, шер', бь дәсте зор у зәнда дьрежкьри, бь хофа мәзьн, мина һ'әму тьште кӧ Хӧдан Хwәдейе wә бона wә Мьсьреда ль бәр ч'ә'ве тә кьр? 35Тәр'а һатьбу дайине кӧ тӧ бьбини, wәки тӧ бьзаньби кӧ Хӧдан, Хwәде йә у пештьри wи хwәде т'ӧнә[+]. 36Әwи жь ә'змен да кӧ тӧ дәнге wи бьбьһейи, wәки тә ширәт кә, ль сәр ә'рде жи агьре хwәйи мәзьн нишани тә кьр, тә хәбәред wи жь нава егьрда бьһистьн[+]. 37Чьмки әwи кал-бавед тә һ'ьз кьрьн у зӧр'әта wан паши wан бьжарт, әwи хwәха тӧ жь Мьсьре бь qәwата хwәйә мәзьн дәрхьсти. 38Wәки бәри мьләта дә жь бәр ч'ә'ве тә кӧ жь тә мәстьр у qәwаттьр ьн, тә дәрбаз кә у ә'рдед wан чаwа мьлк' бьдә тә, мина р'ожа иройин. 39Иро нас кә у дьле хwәда хwәй кә: Кӧ Хӧдан ә Хwәде, жор ль ә'змен, жер ль сәр ә'рде йәки дьн т'ӧнәйә[+]. 40Qәйдә-qанун у ә'мьред wи хwәй кә, к'ижана кӧ әз иро ә'мьри ль тә дькьм, wәки бона тә qәнщ бә, пәй тәр'а жи бона кӧр'ед тә, ӧса жи ә'мьре тә дьреж бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә һ'әта-һ'әтайе».


Бажаред р'әве

41[•]Һьнге Муса се бажар wи али Урдӧне алийе р'оһьлате башqә кьрьн, 42wәки меркӧже кӧ йәки бе һ'әмде хwә бькӧжә бьр'әвә ль wьр. Һәгәр дьжмьнати нава wанда qәт т'ӧнәбуйә, бьра әw бьр'әвә жь ван һәр се бажара йәки кӧ сах бьминә[*]: 43Бәсәра бәр'ийеда ль дәшта ч'ийе бона р'убенийа бә, Рамот'а Гилә'деда бона гадийа у Голана Башанеда бона мьнашийа бә.

44Әв ә һинкьрьна кӧ Муса готә зар'ед Исраел. 45Әв ьн әw шә'дәти, qәйдә-qанун у qьраред кӧ Муса готә зар'ед Исраел пәй жь Мьсьре дәрк'әтьна wанр'а, 46алийе р'оһьлата Урдӧне нәwала пешбәри Бет'-П'ьһоре ә'рде Сихоне п'адше әморийада[†] кӧ Һ'әшбоне дьма, к'ижан кӧ Муса у зар'ед исраелийа бьндәст кьрьн, пәй жь Мьсьре дәрк'әтьна wанр'а. 47У wана ә'рде wи у ә'рде Оге п'адше Башане, дӧ п'адшед әморийа wи али Урдӧне алийе р'оһьлате зәфт кьрьн:[+] 48Жь Ә'роһера дәве селафа Арноне һ'әта ч'ийайе Сирйоне, аwа готи Һәрмоне,[+] 49т'әви т'әмамийа Ә'рабайе wи али Урдӧне алийе р'оһьлате, һ'әта Бә'ра Ә'рабайе[*] бәрп'ала Писгайе[+].

### 5


Готьна Мусайә дӧда


Wәк'ьландьна дәһә т'әмийа

1[•]Муса гази т'әмамийа Исраел[†] кьр у готә wан: «Бьбьһе Исраел, qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз иро wәр'а дьбежьм. Һун жи wан һин бьн у бькьн кӧ wан бьqәдиньн. 2Хӧдан[†] Хwәдейе мә ль бәр Һ'оребе[*] пәйман[†] т'әви мә гьреда. 3Хӧдан т'әви кал-бавед мә әва пәймана гьренәда, ле хут т'әви мә һ'әмуйа, йед кӧ иро сах-сьламәт ль вьр ьн. 4Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'у бь р'у т'әви wә хәбәрда[+]. 5Әз жи wи чахи навбәра wә у Хӧданда сәкьнибум, wәки хәбәра Хӧдан wәр'а бежьм, чьмки һун жь агьр дьтьрсийан у һьлнәдьк'ьшийанә сәре ч'ийе, һьнге Хӧдан гот:[+]

6‹Әз Хӧдан Хwәдейе тә мә, йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти[+]. 7Пештьри мьн хwәдейе тәйә майин т'ӧнә бьн.

8Т'ӧ п'ути мина дьлqе тьштәкида хwәр'а че нәки, нә жор ль ә'змен, нә жер ль сәр ә'рде, нә жи нава авед бьн ә'рдеда[+]. 9Бәр wана та нәби у хӧламтийа wан нәки, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе тә Хwәдеки к'ӧмр'әш ьм, кӧ бона нәһәqийед бава тиньмә сәре зар'а һ'әта ньсьле сьсийа у чара йед кӧ дьжәньнә мьн,[+] 10ле әwед кӧ мьн һ'ьз дькьн у ә'мьред мьн дьqәдиньн, әзе һ'әта һ'әзар ньсьли бь һ'ӧба амьн т'әви wан бьм[+].

11Наве Хӧдан Хwәдейе хwә бадиһәwа нәди сәр заре хwә, чьмки Хӧдан wе йе кӧ наве wи бадиһәwа дьдә сәр заре хwә бе щәза нәһелә[+].

12Р'ожа шәмийе[†] хwәй кә у пироз кә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр[+]. 13Шәш р'ожа бьхәбьтә у һ'әму шьхӧле хwә бькә, 14ле р'ожа һ'әфта, шәмийа р'ьһ'әтийа бона Хӧдан Хwәдейе тә йә, т'ӧ шьхӧли нәки, нә тӧ, нә кӧр'е тә, нә qиза тә, нә хӧламе тә, нә щарийа тә, нә гайе тә, нә к'әра тә, нә һ'әйwанәки тә, нә жи хәрибе нава тәда, wәки хӧлам у щарийа тә мина тә р'ьһ'әт бә. 15Бир бинә wәки тӧ хӧлам буйи ль ә'рде Мьсьреда у Хӧдан Хwәдейе тә, тӧ жь wьр дәрхьсти, бь дәсте зор у зәнда дьрежкьри, ләма жи Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр кӧ шәмийа р'ьһ'әтийе хwәй ки.

16Qәдьре де у баве хwә бьгьри, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр, wәки ә'мьре тә дьреж бә, wәки тәр'а qәнщ бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә[+].

17Нәкӧжи[+].

18Зьнийе нәки[+].

19Нәдьзи[+].

20Мьqабьли т'ӧ кәси шә'дәтийа дәрәw нәди[+].

21Дьлһавьжийа к'ӧлфәта т'ӧ кәси нәки. Нә дьлһавьжийа мала т'ӧ кәси, нә ә'рде wи, нә хӧламе wи, нә щарийа wи, нә гайе wи, нә к'әра wи, ӧса жи т'ӧ тьште т'ӧ кәси›[+].

22Әв хәбәрана Хӧдан һ'әму щьвата wәр'а, сәре ч'ийе жь нава агьрда, ә'wр у тә'ристанийеда, бь дәнге бьльнд гот у иди зедә нәкьр. Әw ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин у данә мьн[+]. 23Чахе wә дәнг жь нава тә'ристанийе бьһист, ч'ийа жи бь агьр дьшәwьти, һьнге һун, һ'әму сәрwеред qәбилед wә у р'успийед wә незики мьн бун, 24у готьн: ‹Аwа Хӧдан Хwәдейе мә р'умәта хwә, мәзьнайийа хwә нишани мә кьр у мә дәнге wи жь нава агьрда бьһист. Иро мә дит, wәки Хwәде т'әви инсен хәбәр дьдә у инсан сах дьминә. 25Ньһа чьма әм бьмьрьн? Әв агьре һани мәзьн wе мә һ'уфи хwә кә, wәки әм диса дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә бьбьһен, әме бьмьрьн[+]. 26Чьмки к'ижани хун-гошт дәнге Хwәдейе зенди кӧ жь нава егьр хәбәрда мина мә бьһистийә у сах майә? 27Тӧ һәр'ә незик бә у бьбьһе һ'әму чь кӧ Хӧдан Хwәдейе мә wе бежә у тӧ т'әмами мәр'а бежә. Чь кӧ Хӧдан Хwәдейе мә wе бежә тә, әме жи бьбьһен у бьqәдиньн›[+].

28Гава wә т'әви мьн хәбәр дьда, Хӧдан дәнге wә бьһист у Хӧдан готә мьн: ‹Мьн әw хәбәред кӧ әви мьләти готә тә бьһист. Һ'әму чь кӧ wан гот qәнщ ә[+]. 29Хwәзи нет-фькьред wан һәр гав әв бә, жь мьн бьтьрсьн у һ'әму ә'мьред мьн бьqәдиньн, wәки wан у зар'ед wанр'а һ'әта-һ'әтайе qәнщ бә! 30Һәр'ә бежә wан: «Вәгәр'ьнә конед хwә». 31Ле тӧ ль вьр т'әви мьн бьминә, әзе һ'әму ә'мьр, qәйдә-qанун у qьрара бежьмә тә, тӧ жи щьмә'те һини ван ки, wәки әw wан бьqәдиньн ль сәр ә'рде кӧ әз дьдьмә wан хwәр'а бькьнә мьлк'›. 32Бьщә'диньн ӧса бькьн, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьр, нә ч'әп дагәр'ьн, нә жи р'аст. 33Т'әне wе р'ейеда һәр'ьн к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьр, wәки һун сах у сьламәт бьн у р'ожед wә ль сәр ә'рде кӧ һуне ле wар бьн, дьреж бьн[+].

### 6


Т'әмийа һәрә мәзьн

1Әв ьн әw ә'мьр, qәйдә-qанун у qьраред кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе wә ә'мьри ль мьн кьрьн кӧ wә һин кьм, wәки wи wәлатида к'ижани кӧ һун дьчьне ле wар бьн бьqәдиньн. 2Һәгәр тӧ һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси, һ'әму qәйдә-qанун у ә'мьред кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм, тӧ, кӧр'е тә у кӧр'е кӧр'е тә бьqәдиньн, һьнге ә'мьре тәйе дьреж бә. 3Бьбьһе Исраел[†] у бькә кӧ бьqәдини, wәки тәр'а qәнщ бә у һун гәләки ль һәв зедә бьн, ль сәр ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә[+].

4Бьбьһе Исраел! Хӧдан Хwәдейе мә Хӧданәк ә[*][+]. 5Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, бь т'әмамийа дьле хwә, бь т'әмамийа щанийа хwә у бь т'әмамийа qәwата хwә[+]. 6Ван хәбәред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм бьра дьлед wәда бьн. 7Зар'ед хwә qәнщ һини ван кә. Бона ван хәбәр дә, гава мала хwәда р'уньшти би, йан р'еда би, йан п'алдайи би йан р'адьби[+]. 8У wан чаwа нишан ль сәр дәсте хwә гьредә, ӧса жи бьра әw ль сәр ә'нийа тә ль навбәра ч'ә'вед тә бьн,[+] 9wан ль сәр р'әхдәрийед мала хwә у дәргәһед бажаре хwә бьньвисә[+].


Хәмкьрьна бона нәгӧһдарийе

10Чахе Хӧдан Хwәдейе тә, тә бьбә wи ә'рди, к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед тә Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар, кӧ бажаред qәнщ у мәзьнва бьдә тә, к'ижан кӧ тә ченәкьрьнә, 11малед һәр тьштива т'ьжи, кӧ тә т'ьжи нә кьрьнә, биред вәдайи, кӧ тә вәнәданә, бахе тьрийа у зәйт'уне, кӧ тә данәч'ькандьнә, те бьхwи у т'ер би. 12Һаш жь хwә һәбә, wәки тӧ Хӧдане кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти бир нәки. 13Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсә, wир'а хӧламтийе бькә, бь наве wи сонд бьхwә[+]. 14Пәй хwәдейед башqәйә мьләтед дора хwә нәчьн, 15чьмки Хӧдан Хwәдейе кӧ нава тәда йә, Хwәдейе к'ӧмр'әш ә. Нәбә кӧ һерса Хӧдан Хwәдейе тә ль сәр тә р'абә у әw тә жь сәр р'уйе ә'рде ӧнда кә[+].

16Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер'ьбиньн, чаwа кӧ wә ль Массаһе[*] әw щер'ьбанд[+]. 17Ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, шә'дәтийед wи у qәйдә-qанунед wи, кӧ әwи ль тә ә'мьр кьрьн, qәнщ хwәйи кьн. 18Ль бәр ч'ә'ве Хӧдан р'астийе у qәнщийе бькә, wәки тәр'а qәнщ бә у тӧ һәр'и ль wи ә'рде qәнщ wар би, бона к'ижани Хӧдан кал-бавед тәр'а сонд хwар 19кӧ һ'әму дьжмьнед тә wе жь бәр тә бенә р'аqәтандьне, чаwа кӧ Хӧдан гот[+].

20Гава зар'ед тә сьбе жь тә бьпьрсьн, бежьн: ‹Мә'на ван шә'дәти, qәйдә-qанун у qьрара кӧ Хӧдан Хwәдейе мә т'әми ль wә кьрьнә, чь нә?›[+] 21Һьнге бежә зар'ед хwә: ‹Әм Мьсьреда хӧламе Фьрәwьн бун, ле Хӧдан әм бь дәсте зор жь Мьсьре дәрхьстьн[+]. 22Хӧдан ль Мьсьре, ль бәр ч'ә'вед мә нишан у к'әрәмәтед мәзьнә qолайи анинә сәре Фьрәwьн у т'әмамийа мала wи[+]. 23Ле Хwәде әм жь wьр дәрхьстьн кӧ мә бьбә wи ә'рди, бона к'ижани кӧ wи кал-бавед мәр'а сонд хwар кӧ бьдә мә. 24Һьнге Хӧдан ль мә ә'мьр кьр кӧ һ'әму ван qәйдә-qануна хwәй кьн, жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсьн, wәки т'әмамийа р'ожед мәда мәр'а qәнщ бә, мә сах бьһелә мина р'ожа иройин. 25Мәр'а р'асти wе бе һ'әсабе, wәки әм ван һ'әму ә'мьра ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн кӧ бьqәдиньн, чаwа кӧ wи ль мә ә'мьр кьр›[+].

### 7


Р'аqәтандьна мьләта

1Гава Хӧдан[†] Хwәдейе тә тә бьбә wи ә'рде кӧ тӧ дьчуйи ле wар би, әwе гәләк мьләт жь бәр тә р'аqәтинә: Һ'итийа, гиргашийа, әморийа[†], кәнанийа[†], пьриззийа, һ'иwийа, йәбусийа, һ'әфт мьләтед жь тә гәләктьр у зортьр[+]. 2К'әнге Хӧдан Хwәдейе тә wан бьдә дәсте тә, тӧ wан хи, һьнге т'ам qьр'а wан бинә ньфьр'е Хӧдан бинә сери, т'әви wан пәймане[†] гьренәдә у һ'әйфа тә ль wан нәйе[+]. 3Пьсмамтийе wанр'а нәкә, qизед хwә нәдьнә кӧр'ед wан у нә жи qизед wан кӧр'ед хwәр'а бьхwазьн,[+] 4чьмки әwе кӧр'ед тә жь мьн бьхальфиньн у wе п'утед башqәр'а qӧльх кьн, һьнге һерса Хӧдан wе ль сәр wә р'абә, әwе тә зутьрәке ӧнда кә[+]. 5Ле аһа сәре wан бькьн: горигәһед[†] wан wеран кьн, һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кьн, Ашераһед[*] wан бьбьр'ьн у п'утед wан бьшәwьтиньн[+]. 6Чьмки тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи. Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бьжарти, wәки жь нав һ'әму мьләтед ль сәр т'опа дьне, тӧ бьби мьләт wийи мьлк'е wи[+].

7Хӧдан һун нә бона п'ьр'анийа wәйә жь һ'әму мьләта бәгәм кьрьн у бьжартьн, чьмки һун жь һ'әму мьләта һьндьктьр ьн. 8Ле чьмки Хӧдан һун һ'ьз кьрьн у ӧса жи бона qәдандьна сонде хwә, к'ижан кӧ wи кал-бавед wәр'а сонд хwар, һун бь дәсте зор дәрхьстьн у тӧ жь мала хӧламтийе, жь дәсте Фьрәwьн п'адше Мьсьре азакьри. 9Бьзаньбә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә, әw ә Хwәде, Хwәдейе амьн, кӧ пәйман у һ'ӧба хwәйә амьн һ'әта һ'әзар ньсьли хwәй дькә, бона wан, йед кӧ wи һ'ьз дькьн у ә'мьред wи дьqәдиньн[+]. 10Ле хут wан кӧ дьжәньнә wи wәкә ә'мәлед wан wе wан ӧнда кә, әw дәрәнги найехә wе зутьрәки wәкә ә'мәлед wан хут бьдә wан. 11Тӧ ван ә'мьр, qәйдә-qанун у qьрара хwәй кә, к'ижана кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ бьqәдини.


Хӧдан wе тә бьмбарәк кә һәгәр тӧ гӧһдар би

12Һәгәр һун ван qьрара бьбьһен, хwәй кьн у бьqәдиньн, һьнге Хӧдан Хwәдейе тә wе бона тә пәйман у амьнийа хwә хwәй кә, бона к'ижана кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар[+]. 13Әwе тә һ'ьз бькә, wе дӧа ль тә бькә, тә ль һәв зедә кә. Wе дӧа бәре зьке тә у бәре ә'рде тә, гәньм у шәрава тә, бьзьре тә, зайина пәз-дәwаред тә бькә, ль сәр ә'рде кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар бьдә тә. 14Жь һ'әму мьләта зедәтьр дӧайе ль тә бә, нә нава тәда нә жи нава һ'әйwанед тәда бебәр wе т'ӧнә бьн[+]. 15Хӧдан wе һәр нәхwәшийе дури тә хә, т'ӧ ешәкә хьрабә Мьсьре к'ижан кӧ тӧ зани, wе нәйнә сәре тә. Ле wан wе бинә ль сәре wан һ'әмуйед кӧ дьжәньнә тә[+]. 16Те һ'әму мьләтед кӧ Хӧдан Хwәде дьдә дәсте тә, ӧндаки, бьра һ'әйфа тә ль wан нәйе, хwәдейед wанр'а qӧльх нәки, чьмки әw йәк бона тә т'әлә йә[+].

17Бәлки тӧ дьле хwәда бежи: ‹Әв мьләтана жь мьн гәләктьр ьн, чаwа әз дькарьм бәри wан дьм?› 18Жь wан нәтьрсә. Чь кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ани сәре Фьрәwьн у т'әмамийа Мьсьре, 19әw щер'ьбандьнед мәзьн кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн, нишан, к'әрәмәт, дәсте qәwат у зәнда дьрежкьри, бь к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә тӧ дәрхьсти р'ьнд бир бинә. Ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә wе бинә сәре wан мьләта жь к'ижана кӧ тӧ дьтьрси[+]. 20Хӧдан Хwәдейе тә wе тьрс у хофе[*] жи бьшинә сәр wан, һ'әта кӧ йед майи у йед хwә жь тә вәшарти нәмьрьн[+]. 21Жь wан нәбьздә, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә кӧ нава тәда йә, Хӧдане мәзьн у хоф ә. 22У Хӧдан Хwәдейе тә һеди-һеди wе ван мьләта жь бәр тә р'аqәтинә. Тӧ нькари wана щарәкер'а ӧнда ки, wәки тәрәwьлед чоле ль сәр тә зедә нәбьн[+]. 23Хӧдан Хwәдейе тә wе wан бьдә дәсте тә, wе т'әвиһәвбунәкә мәзьн бькә нава wан, һ'әта кӧ qьр'а wан бе. 24П'адшед wан wе бьдә дәсте тә, те наве wан жь бьн п'әр'е ә'зменда ӧнда ки, т'ӧ кәсе ль бәр тә тәйах нәкә, һ'әта кӧ тӧ wан qьр' нәки. 25П'утед хwәдейед wан бьшәwьтиньн, дьлһавьжийа зер' у зиве сәр wан нәкә у wан хwәр'а һьлнәди, wәки бь ве йәке нәк'әви т'әле, чьмки әw ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә к'ьрети йә. 26Нә жи к'ьретийе бьби мала хwә кӧ мина wе ньфьр' ль тә бә у qьр'а тә бе. Жь wе зьвер бә, бьра әw бона тә к'ьрети бә, чьмки әw гәрә бе ӧндакьрьне кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери.

### 8


Wарбуна ә'рде qәнщ

1Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә дькьм, бькьн кӧ wан бьqәдиньн, wәки һун сах-сьламәт бьн, ль һәв зедә бьн һәр'ьн wи ә'рди wар бьн, бона к'ижани Хӧдан[†] кал-бавед wәр'а сонд хwар. 2Бир бинә т'әмамийа р'ийа бәр'ийеда, к'ижанида Хӧдан Хwәдейе тә әва чьл салә кӧ тә дьбә, бона кӧ тә та кә, бьщер'ьбинә, wәки бьзаньбә чь дьле тәда һәйә, к'а те ә'мьред wи бьqәдини йан на[+]. 3Әwи тӧ та кьри, бьр'чи һьшти у мана[*] тӧ дайи хwарьне, к'ижан нә тә заньбу чийә нә жи кал-бавед тә. Wәки тәва ә'йан кә кӧ инсан т'әне бь нен нажи, ле бь һәр тьште кӧ жь дәве Хӧдан дәрдьк'әвә дьжи[+]. 4Әва чьл сал ә нә к'ьнще ль сәр тә машийан, нә жи ньге тә wәрьмин[+]. 5Дьле тәва бьра ә'йан бә, wәки чаwа кӧ мәрьв зар'е хwә һьлте, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә ль тә һьлте[+]. 6Ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә бьqәдини, р'ийед wида һәр'и у жь wи бьтьрси. 7Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә, тә дьбә ә'рде qәнщ, ә'рде кӧ щәwед ава, канийа у авед бьнә'рд ль ч'ийа у нәwала дәртен,[+] 8ә'рде т'ьжи гәньм, щәһә, бахе тьрийа, һежира, һ'ьнара, ә'рде бьзьре зәйт'уне у һьнгьв. 9Ә'рде кӧ те нане хwә бе мьнәт бьхwи, ль wьр кемасийа т'ӧ тьшти те нәбини, кәвьред wи ә'рди т'ьжи һ'әсьн ьн, жь ч'ийа те сьфьр дәрхи. 10Те бьхwи у т'ер би, Хӧдан Хwәдейе хwә те бьмбарәк ки, бона ә'рде qәнщ, к'ижан кӧ wи да тә.


Хӧдан бир нәкә

11Һаш жь хwә һәбә тӧ Хӧдан Хwәдейе хwә бир нәки. Ә'мьр, qьрар у qәйдә-qанунед wи, кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм нәт'әр'ьбини. 12Һәгәр на, гава тӧ т'ер бьхwи, малед бәдәw чеки у wанда бьжийи, 13пәз у дәwаред тә зедә бьн, зер' у зиве тә зедә бьн, һәр тьштида хьне би, 14һьнге дьле тәйе бабах бә те Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти бир бьки[+]. 15Хӧдан тӧ бәр'ийа мәзьн у хофр'а дәрбаз кьри, к'идәре мә'ре жә'рдадайи у дупьшк ьн. Жь ә'рде һ'ьшки бе ав, жь qәйайе qәwин тәр'а ав дәрхьст[+]. 16Бәр'ийеда бь манайе тӧ т'ер кьри, к'ижан кӧ кал-бавед тә ньзаньбун әw чийә. Кӧ тә та кә у бьщер'ьбинә wәки хьлазийе тәр'а qәнщийе бькә[+]. 17Дьле хwәда нәбежи: ‹Qәwата мьн у зорайийа дәстед мьн әва һәбука мьнр'а qазьнщ кьрьнә›. 18Ле Хӧдан Хwәдейе хwә бир бинә, чьмки әw qәwате дьдә тә кӧ һәбуке qазьнщ ки, wәки пәймана[†] хwәйә кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар бьqәдинә, мина р'ожа иройин. 19Һәгәр тӧ Хӧдан Хwәдейе хwә бир бьки у пәй хwәдейед башqә һәр'и, wанр'а qӧльх ки у бәр wан та би, әз иро ә'лами wә дькьм кӧ ә'сә wе qьр'а wә бе. 20Чаwа әw мьләтед кӧ Хӧдан бәр wә qьр' дькә ӧса жи һуне бенә qьр'кьрьне, wәки гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә нәкьн.

### 9


Хӧдане алийе Исраел бькә

1Бьбьһе Исраел[†]! Иро тӧ Урдӧнер'а дәрбаз дьби кӧ һәр'и у мьләтед тә мәстьр, тә qәwаттьр, бажаред мәзьнә һ'әта ә'змен суркьри wар би. 2Мьләте мәзьн у бьльнд, зар'ед әнаqийа[†], тә әw нас дькьрьн у бона wан тә бьһистьбу, кӧ те готьн: ‹К'е wе бәр зар'ед Әнаqийа тәйах кә?›[+] 3Ле тӧ иро бьзаньбә кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә чаwа агьре п'әр'ьтандьне пешийа тәва дьчә. Әwе wан ӧнда кә, ль бәр тә та кә, те бәри wан ди у зутьрәки wан qьр' ки, чаwа кӧ Хӧдан готьбу тә[+]. 4Гава кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wан дури тә хә, дьле хwәда нәбежи: ‹Бона р'астийа мьн Хӧдан әз анимә ви wәлати ле wар бьм›. Ле бона нәһәqийа ван мьләта Хӧдан бәри wан дьдә[+]. 5Нә бона һәqийа тә, нә жи р'астийа дьле тә тӧ дьчи wәлате wан wар би. Ле Хӧдан Хwәдейе тә бона нәһәqийа ван мьләта бәри wан дьдә жь бәр тә у бона созе хwә кӧ кал-бавед тә: Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwарьбу, бинә сери[+]. 6Бьзаньбә! Хӧдан Хwәдейе тә нә бона р'астийа тә ви wәлате qәнщ дьдә тә кӧ ле wар би, чьмки тӧ мьләтәки сәрһ'ьшк и.


Зар'ед Исраел голька зер'ин р'одькьн

7Бькә бира хwә у бир нәкә кӧ тә бәр'ийеда чьqаси һерса Хӧдан Хwәдейе хwә р'акьрийә. Жь wе р'ожа кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре дәрк'әти һ'әта һатьна wәйә ль ви щийи һун мьqабьли Хӧдан бун. 8Бәр ч'ийайе Һ'оребе[*] wә Хӧдан һерс хьст. Һерса Хӧдан ль wә р'абу ӧса кӧ wи хwәст wә qьр' кә[+]. 9Әз һьлк'ьшийамә сәре ч'ийе, wәки сәлед кәвьри, сәлед пәймана[†] Хӧдан т'әви wә гьреда һьлдьм. Һьнге әз ль сәре ч'ийе чьл р'ожи у чьл шәви бе нан у бе ав мам[+]. 10Хӧдан әw һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ бь т'ьлийа Хwәде һатьбунә ньвисаре данә мьн. Һ'әму хәбәред кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'ожа щьвате готьбу wә, ль сәр wан бун[+]. 11Бь ви аwайи хьлазийа ван чьл р'ож у чьл шәви Хӧдан әw һәр дӧ сәлед кәвьрийә пәймане данә мьн. 12Һьнге Хӧдан готә мьн: ‹Р'абә зу жь вьр пәйа бә, чьмки щьмә'та тә, к'ижан кӧ тә жь Мьсьре дәрхьст, жь р'е шьһ'ьти. Әw зу жь wе р'ийа кӧ мьн ль wан ә'мьр кьр хальфин, wана хwәр'а п'ут р'окьр›[+]. 13Һьнге Хӧдан мьнр'а хәбәр да у гот: ‹Мьн дит әва мьләта, ва йә әw мьләтәки сәрһ'ьшк ә. 14Бьһелә әзе qьр'а wан биньм, наве wан бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит кьм. Ле жь тә мьләтәки wан qәwаттьр у мәстьр пешда биньм›[+].

15Һьнге агьр ч'ийе к'әтьбу, әз вәгәр'ийам һәр дӧ сәлед пәйманейә кәвьри дәстед мьнда жь ч'ийе һатьмә харе. 16Мьн дит ва йә wә бәр Хӧдан Хwәдейе хwә гӧнә кьрийә, хwәр'а п'утәки гольке р'окьрийә. Һун зу жь wе р'ийа кӧ Хӧдан ль wә ә'мьр кьр хальфин. 17Мьн жи һәр дӧ сәл һьлдан, бь һәр дӧ дәстед хwә әw авитьн у ль бәр ч'ә'вед wә һурдәхwәши кьрьн.


Муса бона зар'ед Исраел дӧа дькә

18Мьн диса мина бәре хwә авитә ль бәр Хӧдан, чьл р'ож у чьл шәви, мьн нә нан хwар нә жи ав вәхwар, бона һ'әму гӧнед wә, бь к'ижана wә хьраби ль бәр Хӧдан кьр, һерса wи р'акьр[+]. 19Әз жь һерс у хәзәба Хӧдан тьрсийам, чьмки һерса wи ль сәр wә р'абу у wи хwәст wә qьр' кә. Ле ве щаре жи Хӧдан дәнге мьн бьһист. 20У Хӧдан ль сәр Һарун гәләки һерс к'әт, хwәст к'ока wи бинә, ле мьн һьнге бона Һарун жи дӧа кьр. 21Мьн гӧне wә, әw голька wә чекьри һьлда у агьрда һ'әланд. Пәйр'а мьн әw шкенанд у һур-һури кьр кьрә т'оз. Мьн әw т'оз р'әшандә селафа кӧ жь ч'ийе дьк'ьшийа[+].

22Ль Т'авә'райе, Массаһе у ль Qиброт-Һат'аwайе жи wә һерса Хӧдан р'акьр[*][+].

23Һьнге Хӧдан һун жь Qадеш-Барнеайе[*] шандьн у гот: ‹Һәвраз һәр'ьн у ә'рде кӧ әз дьдьмә wә ле wар бьн›. Ле һун мьqабьли готьна Хӧдан Хwәдейе хwә чун у wә баwәрийа хwә wи нә ани у гӧр'а wи нәкьр[+]. 24Жь wе р'ожеда кӧ мьн һун нас кьрьнә, һун мьqабьли Хӧдан ьн.

25Әз нава wи чьл р'ож у чьл шәвида дәвәр'уйа к'әтьбумә ль бәр Хӧдан. Дәвәр'уйа ль бәр Хӧдан к'әтьбум чьмки Хӧдан дьхwәст qьр'а wә банийа. 26Мьн р'әща жь Хӧдан дькьр у дьгот: ‹Хӧдан Хwәйе мьн! Мьләте хwә, аwа готи wаре хwә qьр' нәкә, к'ижан тә бь мәзьнайийа хwә хьлаз кьр у жь Мьсьре бь дәсте зор дәрхьст[+]. 27Бир бинә хӧламед хwә Бьраһим, Исһаq у Аqуб, дина хwә нәдә сәрһ'ьшки, нәһәqи у гӧне ви мьләти, 28wәки нәбә әw wәлате кӧ тә әм жь нава wи дәрхьстьн, бежә: «Хӧдан нькарьбу әw бьбьрана wи ә'рде кӧ wи соз дабу wан, ле әw бәр ч'ә'ве wи р'әш бун, ләма әw дәрхьстьн кӧ бәр'ийеда бькӧжә»[+]. 29Ле әw мьләте тә йә, wаре тә, к'ижан кӧ тә бь qәwата хwәйә мәзьн у бь зәнда хwәйә дьрежкьри дәрхьст›.

### 10


Муса дӧ сәлед кәвьрийә ну дьстинә

1[•]Wе һьнге Хӧдан[†] готә мьн: ‹Хwәр'а дӧ сәлед кәвьри мина йе бәре бьт'әр'ьшинә у һьлк'ьшә сәре ч'ийе щәм мьн, ӧса жи сьндоqәкә дарин чекә[+]. 2У әзе ль сәр сәла, wан хәбәред кӧ ль сәр сәлед пешийейә кӧ тә шкенандьн бьньвисьм у wан бькә һьндӧр'е сьндоqе›[+]. 3Һьнге мьн сьндоq жь дара дарщеwийе[†] чекьр, дӧ сәлед кәвьри мина йе бәре т'әр'ьшандьн у әw һәр дӧ сәл дәстед мьнда һьлк'ьшийамә сәре ч'ийе[+]. 4Әw дәһә т'әмийед кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'ожа щьвате готә wә, әwи әw ль сәр сәла ньвисин, чаwа кӧ бәре ньвисибу. Хӧдан әw данә мьн[+] 5у әз вәгәр'ийам жь ч'ийе һатьмә харе. Сәл кьрьнә һьндӧр'е сьндоqа мьнә чекьри, әw ль wьр ман чаwа кӧ Хӧдан ль мьн ә'мьр кьр[+].


Мьрьна Һарун у борще леwийа

6(Һьнге зар'ед Исраел[†] жь Берот'-Бьне-Йаһакане чунә Мосерайе. Ль wьр Һарун мьр у wьр һатә дәфьнкьрьне, дәwса wи Елазаре кӧр'е wи бу к'аһин[†][+]. 7Жь вьр чунә Гудгодаһе, жь Гудгодаһе чунә Йотбат'айе ә'рде ньхалед ава[+].

8Wи чахи Хӧдан qәбила Леwи башqә кьр кӧ Сьндоqа Пәймана[†] Хӧдан бьбьн, ль бәр Хӧдан бьсәкьньн, wир'а qӧльх кьн у бь наве wи бьмбарәк кьн, һ'әта р'ожа ироин[+]. 9Ләма п'ар у мьлк'е Леwи т'әви бьрайед wи т'ӧнә. Хӧдан хwәха йә мьлк'е wи, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә готьбу wи[*].)[+]


Хӧдан щаба дӧа Муса дьдә

10Әз жи мина бәре чьл р'ож у чьл шәви ль сәре ч'ийе бум. Ве щаре жи Хӧдан дәнге мьн бьһист у Хӧдан нәхwәст qьр'а тә бинә[+]. 11У Хӧдан готә мьн: ‹Р'абә р'ек'әвә пешийа мьләтва һәр'ә, бьра әw һәр'ьн ә'рде кӧ мьн кал-бавед wанр'а сонд хwар бьдьмә wан, хwәр'а бькьнә мьлк'›[+].


Пәсьн у qәдьр бьдьнә Хӧдан

12Хӧдан Хwәдейе тә ньһа чь жь тә дьхwазә Исраел? Әw т'әне дьхwазә кӧ тӧ жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси, һ'әму р'ийед wида һәр'и, wи һ'ьз бьки у wир'а qӧльх ки, бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә, 13ә'мьр у qәйдә-qанунед Хӧдан хwәйи ки, к'ижан кӧ әз ньһа бона qәнщийа тә ль тә ә'мьр дькьм[+]. 14Ә'зман у ә'змане ә'змана, ә'рд у һ'әму чь ль сәр ә йе Хӧдан Хwәдейе тә йә,[+] 15ле Хӧдан т'әне кал-бавед тә бәгәм кьрьн, әw һ'ьз кьрьн, пәй wанр'а жи зӧр'әтед wан бьжартьн аwа готи һун, жь нава һ'әму мьләта, мина р'ожа иройин[+]. 16Ньһа гӧр'а Хӧдан бькьн[*] у вьр шунда сәр һ'ьшк нибьн[+]. 17Чьмки Хӧдан Хwәдейе wә, әw Хwәдейе хwәдейа йә, Хwәйе хwәйа йә, Хwәдейе мәзьн, qәwат у саw ә. Фьрqийе накә у р'ӧшәте жи һьлнадә[+]. 18Әw һәqийе ль сеwи у жьнәбийа дькә, йе хәриб һ'ьз дькә у wан нан у к'ьнщ дькә[+]. 19Ӧса жи һун хәриба һ'ьз бькьн, чьмки һун хwәха жи хәриб бун wәлате Мьсьреда[+]. 20Жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсә, хӧламтийе wир'а бькә, хwә wи бьгьрә у бь наве wи сонд бьхwә[+]. 21Пәсьна бьдә wи, әw ә Хwәдейе тә, к'ижани бона тә әw кьред мәзьн у һ'әйрә-һ'ӧжмәк'ар кьрьн, к'ижан кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн. 22Бь һ'әфте нәфси кал-бавед тә бәржери Мьсьре бун, ле ньһа Хӧдан Хwәдейе тә, тӧ мина стәйркед ә'змен бе һ'әсаб кьри[+].

### 11


Кьрьнед Хӧданә зор

1Хӧдан[†] Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, фәрманед wи, qәйдә-qанунед wи, qьраред wи у ә'мьред wи һәр р'ож бьqәдинә. 2Һун иро ширәтед Хӧдан Хwәдейе хwә заньн, ле нә зар'ед wә. Чьмки әw нәзаньн у нә жи дитьнә мәзьнайийа wи, дәсте wийи qәwат у зәнда дьрежкьри, 3нишанед wи, кьред wи, к'ижан кӧ wи нава мьсьрийада ани ль сәре Фьрәwьн п'адше Мьсьре у ль сәре т'әмамийа wәлате wи. 4Ӧса жи чь кӧ Хӧдан ани ль сәре әскәред Мьсьре, һәсп у ә'рәбед wан, гава wана дабунә пәй wә, чаwа Хӧдан ава Бә'ра Сор сәр wанда вәгәр'анд у әw qьр' кьрьн һ'әта-һ'әтайе[+]. 5Әwи бәр'ийеда чь кьр бона wә, һ'әта һатьна wәйә ви щийи[+]. 6Чь ани сәре Дат'ан у Абирам, кӧр'ед Әлйабе кӧр'е Р'убен, чаwа ә'рде дәве хwә вәкьр әw нәфәрава, чадьрава у һ'әму һәйина wанва, жь нава Исраел[†] һ'уфи хwә кьр[*][+]. 7Ле бәле ч'ә'вед wә һ'әму кьрьнед зорә кӧ Хӧдан кьрьн дитьн.


Хӧдане дӧа ә'рде создайи бькә

8Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм хwәйи кьн, wәки һун qәwат бьн дәрбаз бьн у һәр'ьн wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк'. 9Wәки ә'мьре wә дьреж бә ль сәр wи ә'рди, бона к'ижани Хӧдан кал-бавед wәр'а сонд хwар кӧ бьдә wан у зӧр'әта wан, ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә[+]. 10Чьмки ә'рде кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк', әw нә мина wәлате Мьсьре йә, жь к'ижани тӧ дәрк'әти, к'идәре кӧ тә т'охьм дьр'әшанд у бь щәфа[*] ав дьда, мина бахчә. 11Ле ә'рде кӧ һун дәрбаз дьбьне хwәр'а бькьнә мьлк', әw ә'рде ч'ийа у нәwала йә кӧ жь барана ә'змен те авдане[+]. 12Ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бона wе хәм дькә, ч'ә'вед Хӧдан Хwәдейе тә һәр гав ль сәр ә, жь дәстпебуна сале һ'әта к'ӧтабуна сале.

13Һәгәр һун р'ьнд гӧһ бьдьнә ә'мьред мьн, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькьн у бь т'әмамийа дьле хwә, бь т'әмамийа нәфса хwә wир'а qӧльх кьн,[+] 14һьнге әзе барана пайизе у баһаре wәхтда бьдьмә ә'рде wә кӧ тӧ гәньме хwә, мәйа хwә у бьзьре хwә һьлди[+]. 15Әзе ль чол-бәстед тә, бона һ'әйwанед тә гиһе шин кьм. Хwарьна тә жи wе т'ьжи бә, те бьхwи у т'ер би[+]. 16Һаш жь хwә һәбьн, wәки дьле wә нәйе хапандьне у һун нәшьһ'ьтьн, бәр хwәдейе башqә та нәбьн wанр'а qӧльх нәкьн, 17кӧ һерса Хӧдан ль wә р'анәбә, әw ә'змен дадә, баран т'ӧнәбә у ә'рд бәре хwә нәдә, һьнге һуне зутьрәке ӧнда бьн ль сәр ви ә'рде qәнщ кӧ Хӧдан дьдә wә.

18Ле ван хәбәред мьн нава хwә у дьле хwәда хwәйи кьн, wан чаwа нишан ль сәр дәсте хwә гьредьн у ӧса жи бьра әw ль сәр ә'нийа wә ль навбәра ч'ә'вед wәда бьн[+]. 19Зар'ед хwә һини wан кьн. Ван хәбәра wанр'а гьли ки гава мала хwәда р'уньшти йи йан р'еда йи, гава п'алдьди у гава р'адьби,[+] 20wан ль сәр рәхдәрийед мала хwә у дәргәһед бажаре хwә бьньвисә,[+] 21wәки ль сәр wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед wәр'а сонд хwар кӧ бьдә wан, р'ожед ә'мьре wә у р'ожед ә'мьре зар'ед wә ӧса дьреж бьн чаwа р'ожед ә'змен ль сәр дьне.

22Һәгәр һун ван һ'әму ә'мьра qәнщ хwәйи кьн, к'ижан кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм кӧ бьqәдиньн, Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькьн, һ'әму р'ийед wида һәр'ьн у хwә ль wи бьгьрьн, 23һьнге Хӧдане жь бәр wә бәри ль ван һ'әму мьләта дә у һуне мьләтед жь хwә мәстьр у qәwаттьр бькьн бьндәст. 24Һәр щийе кӧ пә'нийа ньге wә лек'әвә, wе бьбә йа wә. Жь бәр'ийе һ'әта Лӧбнане, жь ч'әме Фьрате һ'әта Бә'ра Навбәре[*] wе бьбә синоре wә[+]. 25Т'ӧ кәсе ль бәр wә тәйах нәкә, Хӧдан Хwәдейе wә wе тьрс у хофа wә бькә ль сәр һ'әму wәлате кӧ һуне ньгед хwә бавежьне, чаwа кӧ wи готьбу wә[+].

26Әз иро дӧа у ньфьр'е датиньмә ль бәр wә, бьбьжерьн:[+] 27Дӧа әв ә, һәгәр һун гӧһ бьдьнә ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм,[+] 28ле ньфьр' әв ә, һәгәр һун гӧһ нәдьнә ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, жь ве р'ийе бьшьһ'ьтьн, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм у ль пәй хwәдейед башqә кӧ һун нас накьн һәр'ьн[+].

29У гава Хӧдан Хwәдейе тә, тә бьбә wи ә'рди, к'ижани кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк', ль сәр ч'ийайе Гьризиме те дӧа ә'лам ки у ль сәр ч'ийайе Әйбал те ньфьр' ә'лам ки[+]. 30Әв ч'ийа алийе р'оавайа Урдӧне, пәй р'ийа р'оавайе, ль ә'рде кәнанийада[†] нә йед кӧ Ә'рабада пешбәри Гилгале незики мә'за[*] Морәһ дьминьн[+]. 31Һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьн, wәки һәр'ьн у wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк', к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wә. Һьнге һуне хwәр'а бькьнә мьлк', ль wьр бьжин, 32бькьн кӧ wан һ'әму qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз иро датиньмә ль бәр wә бьqәдиньн.

### 12


Щийе qӧльх кьрьне

1Әв ьн qәйдә-qанун у qьраред кӧ һун гәрәке бькьн кӧ бьqәдиньн, ль сәр wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе кал-бавед тә wе чаwа мьлк' бьдә тә, һ'әму р'ожед кӧ һун ль сәр дьне бьжин. 2Әw һ'әму щийед wан мьләта кӧ һун дьчьне хwәр'а бькьнә мьлк', к'идәре әw хwәдейед хwәр'а qӧльх дькьн: Сәр ч'ийа-банийа, сәр гьра у бьн һәр дарәкә бь ч'ьqьл у бәлгада сьх т'әмами wеран кьн. 3Горигәһед[†] wан wеран кьн, һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кьн, Ашераһед[*] wан бьшәwьтиньн, п'утед wан бьбьр'ьн у навед wан ль wи щийи р'әсит кьн[+]. 4Һун мина wан Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧльх нәкьн. 5Ле wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе wә wе бьбьжерә, жь нава һ'әму qәбилед wәда кӧ ль wьр наве хwә ле дайнә, хwә ль wи щийи бьгьрьн у һәр'ьнә wьр, 6дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, qӧрбанед хwә, дәһәкед[†] хwә, дийарийед дәсте хwә, созед хwә, дийарийед хwәйә р'әзәдьлийе, ньхӧрийед пәз у дәwаред хwә бьбьнә ль wьр. 7Ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә һун нәфәред хwәва бьхwьн у ша бьн, бона һәр кьрьна дәстед хwә кӧ Хӧдан Хwәдейед тә тӧ бьмбарәк кьри[+].

8Һун гәрә ван тьшта нәкьн, чаwа кӧ дьле wә дьхwазә, чь кӧ жь мә һәр кәс иро ль вьр дькә, 9чьмки һун һе нәк'әтьнә щийе р'ьһ'әтийе у wаре кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә[+]. 10Гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьнә wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wә, хwәр'а бькьнә мьлк', әwе р'ьһ'әтийе бьдә wә жь һ'әму дьжмьнед дора wә, һьнге һуне бе qәзи бьжин. 11Wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе wә wе бьбьжерә кӧ наве хwә ле дайнә, һәр тьшти бьбьнә wьр, чаwа кӧ әз т'әми ль wә дькьм, аwа готи: Дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, qӧрбанед хwә, дәһәкед хwә, дийарийед дәсте хwә у һ'әму һ'әдийед хwәйә создайийә жьбарә, к'ижана кӧ һуне Хӧданр'а соз бьдьн. 12У ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ша бьн, һун у кӧр'ед wә, qизед wә, хӧламед wә, щарийед wә, ӧса жи леwийе бажаред wәда, чьмки п'ар у wаре wи т'әви wә т'ӧнә[+].

13Һаш жь хwә һәбә дийарийед хwәйә т'әвайишәwате һәр щийе кӧ тә хwәш те нәки, 14ле т'әне wи щийи кӧ Хӧдане жь нава qәбиләкә тә бьбьжерә, ль wьр дийарийед хwәйә т'әвайишәwате у һәр тьшти чь кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм бькә.

15Ле тӧ дькари ль һәр бажаре хwәда, wәкә wе бьмбарәкийа Хӧдан Хwәдейе хwә һ'әйwен сәржеки у гошт бьхwи, чаwа кӧ дьле тә хwәш те. Паqьж у нә паqьж дькарьн жь wи бьхwьн, мина кара хәзале у бьзьна к'уви[†]. 16Т'әне хуне нәхwьн, wе мина аве бьр'ежьнә ль сәр ә'рде[+]. 17Изьна тә т'ӧнә кӧ тӧ бажаред хwәда дәһәка гәньме хwә, мәйа хwә, бьзьре хwә, нә жи ньхӧрийед пәз-дәwаред хwә, һ'әму дийарийед хwәйә создайи, дийарийед хwәйә р'әзәдьлийе у дийарийед дәстед хwә бьхwи. 18Ле тӧ гәрә ван ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә бьхwи. Бь ви аwайи, бона һәр кьрьна дәстед тә, тӧ т'әви кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwә у леwийе бажаред хwәда ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ша бьн. 19Һаш жь хwә һәбә wәки т'әмамийа р'ожед хwәда ль сәр ә'рде хwә бона леwи тӧ хәм бьки[+].

20Гава Хӧдан Хwәдейе тә синоре тә бәрфьрә кә, чаwа кӧ wи готә тә у дьле тә гошт бьхwазә у бежи: ‹Әзе гошт бьхwьм› һьнге чьqаси дьхwази гошт бьхwә. 21Ле һәгәр әw щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бьбьжерә бона кӧ наве хwә ле дайнә, гәләк дури тә бә, һьнге жь пәз у дәwаред хwә, к'ижан кӧ Хӧдан данә тә, чаwа кӧ мьн ль тә ә'мьр кьр сәржекә у бажаред хwәда чьqас кӧ дьле тә дьхwазә бьхwә. 22Т'әне wе чаwа кара хәзале у бьзьна к'уви дьхwьн ӧса бьхwә, паqьж у нә паqьж дькарьн wе бьхwьн. 23Ле нәби-нәби кӧ тӧ хуне бьхwи, чьмки хун ә'мьр ә, ә'мьр т'әви гошт нәхwи[+]. 24Wе нәхwә, мина аве бьр'ежә ль сәр ә'рде. 25Wе нәхwә wәки тәр'а у пәй тәр'а жи зар'ед тәр'а qәнщ бә, һәгәр тӧ һәqийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан бьки. 26Т'әне дайинед хwәйә пироз йан создайи һьлдә wәрә ль wи щийи кӧ Хӧдане бьбьжерә. 27Дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, аwа готи гошт у хуне, ль сәр горигәһа Хӧдан Хwәдейе хwә бьдә. Хуна qӧрбанед хwәйә дьн гәрә бьр'ежи ль сәр горигәһа Хӧдан Хwәдейе хwә у гошт бьхwи. 28Р'ьнд гӧһ бьдә һ'әму ван хәбәред кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм, wәки тәр'а, пәй тәр'а жи зар'ед тәр'а qәнщ бә һ'әта-һ'әтайе, һәгәр һәqийе у р'астийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе хwә бьки.


П'утар'а qӧльх нәкә

29Хӧдан Хwәдейе тә wан мьләтед пешийа тә кӧ тӧ дьчи бәри wан ди wе qьр' кә. Гава тә бәри wан да у ә'рде wан хwәр'а кьрә мьлк', 30һаш жь хwә һәбә кӧ тӧ п'егәһа wанда нәк'әви т'әле, гава әw ль бәр тә бенә qьр'кьрьне, хwәдейед wан нәгәр'и, бежи: ‹Әв мьләтана чаwа хwәдейед хwәр'а qӧльх дькьн? Әзе жи ӧса бькьм›. 31Тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ӧса нәкә. Чьмки wана хwәдейед хwәр'а һ'әму щур'ә к'ьрети дькьрьн йед кӧ ль бәр Хӧдан р'әш ьн. Әw һ'әта кӧр' у qизед хwә жи ль сәр агьр хwәдейед хwәр'а дьшәwьтиньн. 32Һ'әму чь кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм бькьн кӧ бьqәдиньн. Нә ль сәрда зедә кьн нә жи кем кьн[+].

### 13


Гӧр'а к'ижан п'ехәмбәри бькьн

1Һәгәр жь нава тәда п'ехәмбәр[†], йан йе хәwна шьровәдькә дәре у нишан, йан к'әрәмәтәке ә'шәрәт кә 2у әw нишан йан к'әрәмәта кӧ wи готьбу тә бе сери, ле әw бежә: ‹Әм ль пәй хwәдейед башqә кӧ тӧ нас наки һәр'ьн у әм wанр'а qӧльх кьн›,[+] 3тӧ гӧр'а wи п'ехәмбәри йан йе хәwна шьровәдькә нәкә. Чьмки Хӧдан[†] Хwәдейе wә, wә дьщер'ьбинә, wәки бьзаньбә һун Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз дькьн бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа щанийа хwә, йан на. 4Пәй Хӧдан Хwәдейе хwә һәр'ьн, жь wи бьтьрсьн, ә'мьред wи хwәйи кьн, гӧһ бьдьнә wи, wир'а qӧльх кьн у хwә ль wи бьгьрьн. 5Ле әw п'ехәмбәр йан йе хәwна шьровәдькә гәрә бе кӧштьне. Чьмки әw wә мьqабьли wи Хӧдан Хwәдейе wә р'адькә, к'ижани кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн у жь wе мала хӧламтийе хьлаз кьрьн, әw дькә кӧ wә жь wе р'ейе бьхальфинә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьрьбу теда һәр'ьн. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә[+].

6Һәгәр бьре тә, кӧр'е дийа тә, кӧр'е тә, qиза тә, к'ӧлфәта п'ашьла тәда, йан дәстәбьраке тә, тә р'ази кә дьзива бежә: ‹Wәрьн әм һәр'ьн хwәдейед башqәр'а qӧльх кьн›, кӧ нә тә нас кьрьнә нә жи кал-бавед тә, 7хwәдейед мьләтед дора хwәр'а, һәгәр незики тә бьн, йан дури тә, жь сәрики ә'рде һ'әта сәре дьн, 8wир'а qайл нәби у гӧр'а wи нәки. Бьра һ'әйфа тә ль wи нәйе у дьле тә ле нәшәwьтә, нә жи wи вәшери[+]. 9Ле ә'сә wи бькӧжи, пешийе бьра дәсте тә ль сәр wи кӧштьнер'а бьльнд бә, паше дәсте т'әмамийа щьмә'те[+]. 10Бьдә бәр кәвьра бькӧжә, чьмки әwи кьрийә кӧ тә жь Хӧдан Хwәдейе тә, к'ижани тӧ жь Мьсьре жь мала хӧламтийе дәрхьсти, бьхальфинә[+]. 11Һьнге т'әмамийа Исраеле[†] бона wе йәке wе бьбьһе у бьтьрсә, иди хьрабийа ӧса нав тәда накьн.

12Һәгәр тӧ бьбьһейи wәки ль нава бажаред тә йәкида кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә тӧ теда бьжийи, 13мәрьвед бет'әwшә жь нава тәда дәрк'әтьнә у бьнәлийед бажаре хwә хальфандьнә, готьнә: ‹Wәрьн әм һәр'ьн хwәдейед башqәр'а qӧльх кьн› (кӧ wә әw нас нәкьрьнә), 14тӧ бьгәр'ә, ә'нәнә кә у р'ьнд пе бьһ'әсә. Һәгәр әw ӧса нә, р'аст ә әw к'ьрети ль нава тәда буйә, 15һьнге бьнәлийед wи бажари ә'сә бьдә бәр дәве шур бькӧжә, бажар у һ'әму чь кӧ wида йә, ӧса жи һ'әйwанед wи, бьдә бәр дәве шур qьр' кә, кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери. 16Т'әмамийа т'ален т'оп кә нава мәйдане. Бажар т'аленва Хӧдан Хwәдейе хwәр'а агьршәwат кә. Бьра әw һ'әта-һ'әтайе wеран бьминә у т'ӧ щар нәйе авакьрьне. 17Бьра дәсте тә т'ӧ тьште ньфьр'лебуйи нәк'әвә, чь кӧ гәрә бе ӧндакьрьне, wәки алава һерса Хӧдан дайнә у р'ә'ме ль тә бькә. К'әрәме ль тә бькә, тә ль һәв зедә кә, чаwа кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар, 18һәгәр тӧ гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә бьки, һ'әму ә'мьред wи кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм хwәй ки у һәqийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе хwә бьки.

### 14


Һ'әйwане һ'әлал у нә һ'әлал

1Һун зар'ед Хӧдан[†] Хwәдейе хwә нә, бона мьрийа хwә нәһ'әр'ьшиньн у п'ор'е нав ч'ә'вед хwә кӧр' нәкьн[+]. 2Чьмки тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи. Хӧдан тӧ жь һ'әму мьләтед ль сәр т'опа дьне бьжарти wәки тӧ бьби мьләте wийи мьлк'е wи[+].

3[•]Т'ӧ тьште һ'әрам нәхwә. 4Аwа һ'әйwанед кӧ һун дькарьн бьхwьн: Га, пәз, бьзьн, 5гак'уви, хәзал, кархәзал, бьзьна к'уви[†], бьзьне qәйа, qант'әбьзьн, пәза к'уви. 6Һәр һ'әйwане кӧ дьк'айе, дӧсьми у сьмвәкьри йә, дькарьн бьхwьн. 7Ле т'әне нава әвед кӧ дьк'айен йан дӧсьми у сьмвәкьри нә, ван нәхwьн: Дәвә, к'еврушк, qотьк[†], чьмки р'астә әw дьк'айен ле сьмвәкьри ниньн, әw бона wә нә һ'әлал ьн. 8Бәраз жи, р'астә дӧсьми йә ле нак'айе, әw нә һ'әлал ә бона wә, гоште wан нәхwьн нә жи щәндәке wан к'әвьн.

9Жь һ'әму һ'әйwанед аведа, йед кӧ мьлед wан у пач'ед wан һәнә дькарьн бьхwьн. 10Ле һ'әмуйед кӧ мьлед wан у пач'ед wан т'ӧнәнә нәхwьн, әw бона wә нә һ'әлал ьн.

11Һәр тәйрәда һ'әлал дькарьн бьхwьн. 12Ле ван һун гәрә нәхwьн: Тәйр, тәйре бази у тәйре бә'ре, 13qуш, qәрәqуш у баwик щур'ед wанва, 14һәр qар'qар'и щур'ед wанва, 15дәвәqуш, буме шәве, мә'сигьр у qәрqә щур'ед wанва, 16кӧнде кори бьч'ук, кӧнде кори мәзьн у кӧнде кори сьпи, 17пеликан, qьрqе Мьсьре[†], qазе мә'сийа, 18ләгләг, qӧльнг щур'ед wанва, пупу, бач'әрмок. 19Һәр меш-моред хwәйип'әр' нә һ'әлал ьн бона wә, әw бьра нәйенә хwарьне. 20Һәр тәйрәда һ'әлал дькарьн бьхwьн.

21Т'ӧ һ'әйwана һ'ьшкбуйи нәхwьн. Wе дькари бьди хәрибе бажаред хwәда, бьра әw бьхwә, йан жи бьфьрошә р'еwийа, чьмки тӧ мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи Хӧдан Хwәдейе хwәр'а.

Каре ль нав шире македа нәк'әлини[+].


Qануна дәһәке

22Һаш жь хwә һәбә чь кӧ тӧ бь һ'әму т'охьме хwә һәр сал жь ә'рде дьстини, дәһәке[†] башqә ки[+]. 23У бәр Хӧдан Хwәдейе хwә, ль wи щийи кӧ әwе бьбьжерә wәки ль wьр наве хwә ле дайнә, дәһәка гәньме хwә, мәйа у бьзьре хwә, ньхӧрийе пәз у дәwаре хwә бьхwә. Бь ви аwайи һәр р'ож те һин би жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси. 24Һәгәр р'ийа wи щийи гәләки дур бә у Хӧдан Хwәдейе тә жи тӧ бьмбарәк кьри у тӧ нькарьби ве дәһәке бьби ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә, 25һьнге тӧ дькари wе п'әрар'а бьгӧһер'и. П'әра бьгьрә дәсте хwә у һәр'ә щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә. 26Бь ван п'әра тӧ дькари һәр тьште дьле тә бьхwазә бьк'ьр'и: пәз, дәwар, шәрав, ава щәһ у һәр тьшти чь кӧ тӧ бьхwази. Ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә тӧ нәфәред хwәва бьхwә у ша бә. 27леwийе бажаред хwәда бир нәкә, чьмки п'ар у wаре wи т'әви тә т'ӧнә[+].

28К'ӧтасийа сала сьсийа дәһәка һәр тьштед wе сале бинә у дайнә ль нава бажаред хwә[+]. 29Һьнге леwи кӧ п'ар у wаре wи т'әви тә т'ӧнә, ӧса жи хәриб, сеwи, жьнәби кӧ ль нава бажаред тәда нә, wе бен, бьхwьн у т'ер бьн, wәки Хӧдан Хwәдейе тә дӧа ль тә бькә, нава һәр шьхӧлед дәстед тәда йә кӧ те бьки.

### 15


Бахшандьна дәйн ль һәр һ'әфт салийе

1К'ӧтасийа һәр һ'әфт сала дәйндаред хwә бьбахшинә[+]. 2Бахшандьн әв ә: Кӧ кәсәки хwәйе дәйн кӧ дәйн дьдә һәваләки, гәрәке бьбахшинә wи у жь һәвале хwә, жь бьре хwә пашда нәхwазә, чьмки бахшандьн бона хатьре Хӧдан[†] ә. 3Жь хәриба дькари бьхwази, ле чь кӧ сәр бьре тә йә, дәсте хwә же бьк'ьшинә,[+] 4ль нава тәда к'әсиб гәрә т'ӧнәбә, чьмки Хӧдан wе ә'сә дӧа ль тә бькә ль сәр wи ә'рди, кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә кӧ qазьнщ ки. 5Т'әне тӧ р'ьнд гӧһдарийа дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә бькә у т'ам ви ә'мьре кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, бькә кӧ бьqәдини. 6Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе дӧа ль тә бькә, чаwа кӧ wи готә тә. Те дәйн бьди гәләк мьләта ле те хwәха дәйндар ниби. Те сәрwертийе ль гәләк мьләта бьки, ле әwе сәрwертийе ль тә нәкьн[+].

7Ле һәгәр ль нава тәда, ль нава бажаред wәлате тәда кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, йәк жь Исраел[†] дәсттәнг бә, дьле хwә нәкә кәвьр у һьндава бьрайе хwәйи дәсттәнгда дәстгьрти нибә. 8Һьндава wида дәствәкьри бә, әw һ'әwще чь бә wәкә һ'әwщәдарийа wи бь мәр'дани дәйн бьдә wи[+]. 9Һаш жь хwә һәбә, кӧ дьле тәр'а фькьрәкә хьраб дәрбаз нәбә у бежи: ‹Сала һ'әфтайә[†] бахшандьне незик ә› у ч'ә'ве хьраб ль бьре хwәйи дәсттәнг бьньһер'и у дәйн нәди wи. Әwе һьндава тәда һәwара хwә Хӧдан бинә у те гӧнәк'ар дәрейи. 10Тӧ бь мәр'дани бьдә wи, пәй дайинер'а жи бьра ль тә чәтьн нәйе. Чьмки бона wе йәке Хӧдан Хwәдейе тә wе һәр шьхӧлида, тӧ дәст бьди чь wе дӧа ль тә бькә. 11Чьмки дәсттәнге wәлате тәда кем нибьн, ләма әз ль тә ә'мьр дькьм у дьбежьм: ‹Тӧ ә'рде хwәда һьндава бьре хwәйи к'әсиб у дәсттәнгда дәствәкьри бә›[+].

12Һәгәр бьре тә йан хушка тәйә ибрани[†] тәр'а бе фьротане чаwа хӧлам, бьра әw шәш сала тәр'а хӧламтийе бькә, ле сала һ'әфта wи аза бәр'дә[+]. 13Гава тӧ wи аза бәр'ди, дәствала бәр'нәди. 14Бь мәр'дани жь пәзед хwә, жь бедәра хwә у жь һ'әwзе хwәйи шәраве бьдә wи. Чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бьмбарәк кьри ӧса бьдә wи. 15У бир бинә wәки тӧ жи хӧлам буйи wәлате Мьсьреда, ле Хӧдан Хwәдейе тә тӧ азакьри, ләма әз иро ви ә'мьри дьдьмә тә. 16Ле һәгәр хӧламе тә бежә тә: ‹Әз жь щәм тә начьм›, чьмки әw тә у мала тә һ'ьз дькә, wи хwәш те ль щәм тә бьминә. 17Һьнге wи бьсперә дери у бь дьреше гӧһе wи qӧл кә, һьнге әwе бьбә хӧламе тәйи һ'әта-һ'әтайе. Бь ви щур'әйи жи т'әви щарийа хwә бькә[+].

18Бьра тәр'а к'әдәр нәйе wәки тӧ wи аза бәр'дьди, чьмки әwи шәш сала тәр'а хӧламти кьрийә, һәгәр дәwса wи п'алә буйа тәйе дӧбарә хәрщ кьра. Хӧдан Хwәдейе тә wе тә ль нава һ'әму тьштида чь кӧ тӧ бьки бьмбарәк кә.


Qануна бона ньхӧрийед пез-деwер

19Һ'әму ньхӧрийе нерин жь пәз у дәwаре хwә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а нәдьр[†] кә. Бь гайе хwәйи ньхӧри нәхәбьтә у ньхӧрийе пәзе хwә нәбьр'ә[+]. 20Ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийе кӧ Хӧдан wе бьбьжерә, һәр сал тӧ у нәфәред хwәва wан ль wьр бьхwьн. 21Ле һәгәр әw бь qӧсур ә, сәqәт ә йан кор ә, йан бь qӧсурәкә гьран ә, wе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а нәкә qӧрбан[+]. 22Бажаред хwәда дькари wе бьхwи. Паqьж у нә паqьж дькарьн wе бьхьн, мина кара хәзале у бьзьна к'уви[†]. 23Т'әне хуне нәхwә, wе мина аве бьр'ежә ль сәр ә'рде[+].

### 16


Щәжьна Дәрбазбуне

1[•]Мәһа Абибе[*] хwәйи кә у Щәжьна Дәрбазбуне[†] Хӧдан[†] Хwәдейе хwәр'а бькә, чьмки мәһа Абибеда Хӧдан Хwәдейе тә шәв тӧ жь Мьсьре дәрхьсти. 2Жь пәз у дәwаре хwә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а Щәжьна Дәрбазбуне сәржекә, ль wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә. 3Т'әви wе т'ӧ тьште һәвиртьр'шккьри нәхwә, һ'әфт р'ожа т'әви wе нане шкәва бьхwә, аwа готи нане зәлулийе, чьмки тӧ ләзә-ләз жь Мьсьре дәрк'әти. Wәки һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда, р'ожа хwәйә жь wәлате Мьсьре дәрк'әтьне бир бини[+]. 4Ль нава т'әмамийа синоре тәда һ'әфт р'ожа гәрәке һәвиртьр'шк т'ӧнәбә у гоште qӧрбана евара р'ожа йәке бьра нәминә һ'әта сьбәһе[+]. 5Тӧ нькари qӧрбана Дәрбазбуне т'ӧ бажарида кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә сәржеки. 6Ле т'әне ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә, еваре, чахе р'о дьчә ава, qӧрбана Дәрбазбуне сәржекә, хут wи wәхти гава тӧ жь Мьсьре дәрк'әтийи. 7Ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, бьпежә у бьхwә. Сьбәһе вәгәр'ә һәр'ә коне хwә. 8Шәш р'ожа нане шкәва бьхwә, р'ожа һ'әфта щьвина Хӧдан Хwәдейе тә йә, т'ӧ хәбате нәкә.


Щәжьна Һ'әфтийа

9Һ'әфт һ'әфтийа хwәр'а бьжмьрә. Жь wи wәхте кӧ тӧ дәст пе бьки бь дә'се гәньм бьдьруйи, һ'әфт һ'әфтийа бьжмьрә[+]. 10Һьнге Щәжьна Һ'әфтийа[†] Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бькә, дийарикә р'әзәдьлийе анәгори wе йәке бь чь Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьмбарәк кә бьдә. 11Ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, wәки наве хwә ле дайнә, ша бә т'әви кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwә, леwийе бажаред хwәда, хәриб, сеwи у жьнәбийа кӧ нава тәда нә. 12Бир бинә кӧ тӧ Мьсьреда хӧлам буйи, ван qәйдә-qануна хwәй кә у бьqәдинә[+].


Щәжьна Һ'олькчекьрьне

13Гава жь бедәра хwә у жь һ'әwзе хwә шәраве һьлди, һьнге Щәжьна Һ'олькчекьрьне[†] һ'әфт р'ожа бькә[+]. 14Щәжьна хwәда тӧ, кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwәва, леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийа кӧ бажаред тәда нә ша бә. 15Һ'әфт р'ожа щәжьне Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бькә, ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе бьбьжерә. Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе дӧа ль тә, һ'әму дәрәмәтед тә, һәр кьрьнед дәстед тә бькә у те т'әне ша би.

16Сале се щара бьра һ'әму qьсьме тәйи нерин ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә ль wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә, бьсәкьньн: Щәжьна Нане Шкәвада[†], Щәжьна Һ'әфтийада у Щәжьна Һ'олькчекьрьнеда. Ле бьра дәст вала ль бәр Хӧдан нәсәкьньн. 17Чьqас кӧ дәсте һәр кәсива те бьра бинә, анәгори бьмбарәккьрьна кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бона тә кьрийә.


К'ьфшкьрьна сәрwер у һ'акьма

18Ль нава һ'әму бажаред кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә анәгори qәбилед тә, һ'акьма у сәрwера к'ьфш кә, wәки бь диwана р'аст диwана мьләт бькьн[+]. 19Һәqийе нәт'әр'ьбинә, фьрqийе данәйнә у р'ӧшәте һьлнәдә, чьмки р'ӧшәт ч'ә'ве билана кор дькә у готьнед р'аста дәрәw дәрдьхә[+]. 20Р'астийе, т'әне пәй р'астийе һәр'ә, wәки тӧ сах-сьламәт би у әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк'.


П'утар'а qӧльх нәкә

21Ль бәр горигәһа[†] Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ те хwәр'а чеки, т'ӧ щур'ә даред Ашераһе[*] хwәр'а данәч'ькини[+]. 22У хwәр'а һ'әйкәл нәдә сәкьнандьн, әw ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә р'әш ә.

### 17


Т'әр'ьбандьна сонд

1Га йан бәрха бь qӧсур йан жи бь һәр щур'ә кемаси, Хӧдан[†] Хwәдейе хwәр'а qӧрбан нәдә, чьмки әw бона Хӧдан Хwәдейе тә к'ьрети йә[+].

2Һәгәр ль нава тәда, ль нава бажаред тә йәкида, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, мерәк йан жьнәк хьрабийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе тә бькә, пәймана[†] wи бьт'әр'ьбинә, 3р'абә һәр'ә хwәдейед башqәр'а qӧльх кә, ль бәр тә'ве, йан һиве, йан һ'әму нәхшед ә'змен та бә кӧ Хwәде ә'мьр нәкьрийә, 4гава тә пе бьһ'әсиньн йан тӧ бьбьһейи, баш ә'нәнә кә. Һәгәр әw ӧса йә, р'аст ә әw к'ьрети ль нава Исраелда[†] буйә, 5һьнге wи мери йан wе жьне, к'ижани кӧ әw хьраби кьрийә, дәрхә ль бәр дәргәһед хwә у бьдә ль бәр кәвьра, wәки әw бьмьрә, һәгәр мер бә йан жьн бә[+]. 6Бь готьнед дӧ-се шә'да йе һежайи мьрьне бе кӧштьне. Бь готьна шә'дәки нәйе кӧштьне[+]. 7Пешийе дәсте шә'да гәрә ль сәр wи бьльнд бьн бькӧжьн, паше дәсте т'әмамийа щьмә'те. Бь ви аwайи хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхә[+].


Сафикьрьна диwанед чәтьн

8Гава пьрсед щур'ә-щур'ә qәт'ьлкьрьне, йан һәвр'ьк'ийе, йан зийанкьрьне нава бажаред тәда шәр'-дә'w пешда бен у бона тә зә'мәт бә кӧ сафи ки, һьнге р'абә һәр'ә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә. 9Һәр'ә ль щәм леwийед к'аһин[†] у һ'акьме wан р'ожа бьпьрсә, әwе диwана р'аст тәр'а бежьн[+]. 10Анәгори готьна wанә жь wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә бькә, бькә кӧ бьqәдини һ'әму чь кӧ әw нишани тә бькьн. 11Бь wе һинкьрьна кӧ әw тә һин кьн у бь qьрара кӧ әw тәр'а бежьн бькә. Жь wе хәбәра кӧ әwе бежьнә тә нә ч'әп дагәр'ә нә жи р'аст. 12Ле мәрьве кӧ к'ӧбар бә, гӧр'а к'аһине кӧ ль wьр Хӧдан Хwәдейе тәр'а qӧльх дькә, йан гӧр'а һ'акьм нәкә бьра әw мәрьв бе кӧштьне. Бь ви аwайи хьрабийе р'аwва жь нава Исраел дәрхә. 13Т'әмамийа мьләт wе бьбьһе, бьтьрсә у wьр шунда wе к'ӧбар нибә.


Һинкьрьнед бона п'адша

14Гава тӧ һәр'и wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк' у ль wьр бьжийи, те бежи: ‹Әзе мина һ'әму мьләтед дора хwә п'адша ль сәр хwә к'ьфш кьм›. 15П'адше кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wи ль сәр хwә к'ьфш кә, жь нава мьләте хwә, wи ль сәр хwә к'ьфш кә. Тӧ нькари хәрибәки, кӧ нә жь бьратийа тә йә, ль сәр хwә п'адша к'ьфш ки. 16Т'әне бьра әw хwәр'а һәспа зедә нәкә у мьләт вәнәгәр'инә Мьсьре бона зедәкьрьна һәспа. Чьмки Хӧдан готә wә: ‹Т'ӧ щар иди ве р'ейеда вәнәгәр'ьн›. 17Нә бьра к'ӧлфәт зедә кә, wәки дьле wи нәхальфә у нә жи бьра зер' у зив хwәр'а гәләки зедә кә[+]. 18Гава әw р'уне ль сәр т'әхте п'адшатийа хwә, бьра әw хwәр'а жь к'ьтеба ван qануна, к'ижан кӧ ль щәм леwийед к'аһина йә, к'ьтебәке хwәр'а жь бәр wе бьньвисә. 19Бьра әw ль щәм wи бә у бьра wе бьхунә т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда, wәки әw һин бә бьтьрсә жь Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ һ'әму ван хәбәред qануне, ван qәйдә-qануна хwәйи кә у бьqәдинә. 20Wәки дьле wи ль сәр бьрайед wир'а к'ӧбар нәбә у әw жь ви ә'мьри нә ч'әп дагәр'ә нә жи р'аст. Бь ви аwайи әw у кӧр'ед wи wе дьреж п'адшатийа хwә ль нава Исраел бькьн.

### 18


К'аһин у Леwи

1Бьра п'ар у wар бона леwийе к'аһин[†] у т'әмамийа qәбила Леwи т'әви Исраел[†] т'ӧнә бә. Бьра әw жь горишәwатед Хӧданр'а[†] дайи бьхwьн кӧ мьлк'е wан ә. 2Wаре wи ль нава бьрайед wи т'ӧнәбә. Хӧдан ә wаре wи, чаwа кӧ Хӧдан готьбу wи[+].

3У аwа чь кӧ гәрә мьләт бьдә к'аһина: Жь горийед кӧ тенә дайине га йан пәз, гәрә пиләке, чәнгийа у һ'ур бьдә к'аһин[+]. 4Бәред дәрәмәта пешьн[†] жь гәньме хwә, жь мәйа у бьзьре хwә у бьр'ина пешьн ә пәзед хwә бьдә wи[+]. 5Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw жь нава һ'әму qәбилед тә бьжарт, wәки әw кӧр'ед хwәва һәр т'ьм ль бәр Хӧдан нава qӧльхкьрьнеда бьн. 6Һәгәр леwик жь бажарәки нава т'әмамийа Исраел к'идәре әw дьминә бь р'әзәдьлийа хwә щигӧһасти бә ль wи щийе кӧ Хӧдан бьбьжерә[+] 7у наве Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧльх кә, чаwа кӧ т'әмам бьрайед wийә леwи, кӧ ль wьр ль бәр Хӧдан сәкьнинә. 8Әw гәрәке хӧрәке хwә wәкә леwийед майин бьстинә, wе нәйе һ'әсабе кӧ әwи һәбука хwә фьротийә у дестда һәйә.


Мьqабьли к'оч'әктийе бьсәкьньн

9Гава тӧ бьк'әви ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, һини к'ьретикьрьна wан мьләта нәбә[+]. 10Бьра нава тәда йе ӧса т'ӧнә бә, йе кӧ кӧр' йан qиза хwә нава егьрр'а дәрбаз дькә[*], нә к'оч'әк, нә сербаз, нә р'ә'мьлдар, нә жи пирәсер,[+] 11нә ньфьр'кьр, нә йе кӧ гази р'ӧһ'а дькә, нә хwәйиһ'ӧньр, нә жи йе кӧ гази мьрийа дькә[+]. 12Чьмки ль бәр ч'ә'ве Хӧдан йе кӧ ве йәке дькә к'ьрет ә у бона ван к'ьретийа Хӧдан Хwәдейе тә жь бәр тә бәри wан мьләта дьдә. 13Ле тӧ бәр Хӧдан Хwәдейе хwә к'амьл бә. 14Чьмки әв мьләтед кӧ тӧ бәри wан дьди, әw гӧр'а сербаз у к'оч'әка дькьн ле Хӧдан Хwәдейе тә әв йәк нә дайә тә.


П'ехәмбәре р'аст у нә р'аст

15Хӧдан Хwәдейе тә wе жь нава тә у бьрайед тә п'ехәмбәрәки[†] мина мьн бона тә дәрхә. Гӧр'а wи бькьн[+]. 16Аwа чь кӧ тә ль бәр Һ'оребе р'ожа щьвате жь Хӧдан Хwәдейе хwә хwәст у гот: ‹Бьра иди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә нәбьһем у әв агьре мәзьн нәбиньм wәки әз нәмьрьм›[+]. 17Хӧдан готә мьн: ‹Qәнщ ә чь кӧ wан гот[+]. 18Әзе жь нава мьләте wан п'ехәмбәрәки мина тә wанр'а дәрхьм, әзе хәбәред хwә дайньмә сәр заре wи у әзе чь ль wи ә'мьр кьм әwе wанр'а бежә[+]. 19У әw мәрьве кӧ гӧр'а хәбәред мьн нәкә, аwа готи wан хәбәред кӧ п'ехәмбәре бь наве мьн бежә, әзе жь wи мәрьви бьхwазьм. 20Ле әw п'ехәмбәре кӧ тӧрӧш кә бь наве мьн тьштәки бежә кӧ мьн ль wи ә'мьр нәкьрийә wәки бежә, йан әwе кӧ бь наве хӧданед башqә хәбәр дә, әw п'ехәмбәр гәрә бьмьрә›[+]. 21У һәгәр тӧ дьле хwәда бежи: ‹Чаwа әме те дәрхьн кӧ әв хәбәра нә жь Хӧдан ә?› 22Һәгәр п'ехәмбәр бь наве Хӧдан хәбәр дә, ле әw хәбәр нәйе сери, wәки ӧса йә әw хәбәр нә жь Хӧдан ә. П'ехәмбәр әw йәк жь дәст к'ӧбарийе готийә, жь wи нәтьрсә.

### 19


Бажаред бона сьт'арбуне

1[•]Гава Хӧдан[†] Хwәдейе тә qьр'а wан мьләта бинә, ә'рде к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк' у бажар, малед wанда щи-wар би, 2һьнге жь нава wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', хwәр'а се бажара башqә ки. 3Р'ийа wан чекә. Т'әмамийа ә'рде хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә мьлк' дьдә тә, бәлайи ль сәр се п'ара кә. Бь ви аwайи һәр меркӧж дькарә бьр'әвә ль ван бажара йәки.

4Аwа к'ижан меркӧж дькарә бьр'әвә ль wьр у сах бьминә: Йе к'ӧ мәрьвәки бе һ'әмде хwә бькӧжә, кӧ нә дӧһӧ нә жи пер дьжмьне һәв нибунә. 5Гава мәрьвәк т'әви йәки дьн һәр'ә мешә дара бьбьр'ә у гава балт'ә бьльнд кә дар бьбьр'ә, балт'ә жь дәсту дәрк'әвә һәвале wи к'әвә әw бьмьрә, әв мәрьв бьра бьр'әвә ль wан бажара йәки у wе сах бьминә[+]. 6Һәгәр р'е гәләк дьреж бә, йе һ'әйфа хуне һьлдә wе бь һерса дьле хwә пәй меркӧж к'әвә wи бьгьрә у бькӧжә, ле әw нә һежайи мьрьне бу, чьмки нә дӧһӧ нә жи пер әw дьжмьне һәв нибунә, 7ләма әз ль тә ә'мьр дькьм, дьбежьм: ‹Се бажара хwәр'а башqә кә›.

8Гава Хӧдан Хwәдейе тә синоре тә бәрфьрә кә, чаwа кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар у т'әмамийа ә'рде кӧ соз да, бьдә кал-бавед тә бьдә тә, 9һәгәр ван һ'әму ә'мьра баш хwәйи ки, чаwа кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки у һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда р'ийед wида һәр'и, се бажаред дьн жи ль сәр ван һәр се бажара зедә ки. 10Бь ви аwайи бьра хуна йе бе сущ ль нава ә'рде тәда, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә мьлк' дьдә тә, нәйе р'етьне у хуна wи ль сәр тә нәбә[+].

11Ле һәгәр йәк йәки дьнр'а дьжмьнатийе бькә, хwә ль wи бьтәлинә, р'абә ле хә бькӧжә у бьр'әвә ль ван бажара йәки,[+] 12р'успийед бажаре wи бьра бьшиньн у wи жь wьр биньн, бьдьнә дәсте йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, wәки әw бе кӧштьне. 13Бьра һ'әйфа тә ль wи нәйе, йе кӧ хуна бе сущ Исраеледа[†] р'етийә, әwи бьдә һьлдане. Бь ви аwайи wе тәр'а qәнщ бә[+].


Синоре нава щинара

14Синоре нава мьлк'е хwә у щинаре хwә, к'ижан кӧ кал-бавед тә данинә ль wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', щи нәләqини[+].


Бона шә'да

15Шә'дәк т'әне нькарә мьqабьли мәрьвәки кӧ һәр щур'ә хьраби йан гӧнә кьрийә бьсәкьнә. Бь дәве дӧ йан се шә'да һәр тьшт бьра бе избаткьрьне[+]. 16Һәгәр шә'дәки нәр'аст мьqабьли йәки дьн дәре у бь мьхәнәтийе шькийате wи бькә,[+] 17әв һәр дӧ мәри кӧ һәвр'а к'әтьнә дә'wе, бьра ль бәр Хӧдан, ль бәр к'аһин[†] у һ'акьмед wан р'ожа, бьсәкьньн[+]. 18Һ'акьм бьра баш ә'нәнә кьн, һәгәр дәрәwийа шә'дә бе гьртьне, әwи дәрәw мьqабьли бьре хwә шә'дәти дайә, 19һьнге чь кӧ wи бьре хwәр'а дьхwәст, биньнә сәре wи. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә[+]. 20Йед майин wе бьбьһен у бьтьрсьн, иди wе хьрабийа ӧса ль нава тәда нәкьн. 21Бьра һ'әйфа тә ә'мьр жь бәр ә'мьрва, ч'ә'в жь бәр ч'ә'вва, дьран жь бәр дьранва, дәст жь бәр дәства, ньг жь бәр ньгва нәйе[+].

### 20


Qануне бона шер'

1Гава тӧ дәрейи шер' мьqабьли дьжмьнед хwә, һәсп, ә'рәба у мьләте жь хwә гәләктьр бьбини, жь wан нәтьрсә, чьмки Хӧдан[†] Хwәдейе тә йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре һәвраз дәрхьсти т'әви тә йә. 2Гава кӧ һун дәст бь шер' бькьн бьра к'аһин[†] бе щьмә'тер'а хәбәр дә у 3бежә wан: ‹Бьбьһе Исраел[†]! Иро һуне мьqабьли дьжмьнед хwә р'абьнә шер', ль бәр wан бьра дьле wә сьст нәбә, нәтьрсьн, нәбьздьн у ль бәр wан нәләрьзьн. 4Чьмки Хӧдан Хwәдейе wә т'әви wә те кӧ алийе wә мьqабьли дьжмьнед wә шәр' кә у wә хьлаз кә›. 5Сәрwер жи бьра щьмә'тер'а хәбәр дьн у бежьн: ‹Һәйә мәри кӧ мала ну чекьрийә у һе нәк'ьшийайе? Бьра һәр'ә вәгәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн бьк'ьшә мала wи. 6У һәйә мәри кӧ бахе тьрийа дач'ькандийә, ле һе же һьлнәдайә? Бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн жь бахе wи һьлнәдә. 7Йан һәйә мәри кӧ нишанкьри йә, ле һе дәргисти йә? Бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн дәргистийа wи нәстинә›[+]. 8Бьра сәрwер диса т'әви щьмә'те хәбәрдьн у бежьн: ‹Һәйә мәрийе тьрсонәк у дьл сьст, бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw дьле бьрайед хwә мина дьле хwә сьст нәкә›. 9Гава сәрwер хәбәрдана т'әви щьмә'те хьлаз кьн, һьнге бьра сәрәскәра ль сәр щьмә'те к'ьфш кьн.

10К'әнге тӧ незики бажарәки би кӧ wи зәфт ки, ә'дьлайе дайнә бәр wи. 11Һәгәр әw щаба ә'дьлайа тә бьдә у дәри ль бәр тә вәкә, һьнге бьра һ'әму щьмә'та wи бажарида бьбә хәрщдар у хӧламе тә. 12Ле һәгәр әw ә'дьлайийе нәхwазә у мьqабьли тә шәр' кә, дора wи бьгьрә 13у к'әнге Хӧдан Хwәдейе тә wи бьдә дәсте тә һьнге һ'әму мера бьдә бәр дәве шур. 14Т'әне жьн у зар'а, һ'әйwен, һ'әму чь кӧ бажерда һәбә, һ'әму т'алане wи һьлдә хwәр'а. Т'алане дьжмьнед хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә да дәсте тә бьдә хәбате[+]. 15Аһа бинә сәре һ'әму бажаред гәләки дури хwә, к'ижан кӧ нә жь бажаред ван мьләта нә. 16Ль бажаред ван мьләтада, йед кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wар дьдә тә, т'ӧ бинбәри сах нәһели. 17Ле к'ока wан бинә кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери: Һ'итийа, әморийа[†], кәнанийа[†], пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр[+]. 18Wәки әw wә һини кьрьна wан һ'әму к'ьретийа нәкьн, к'ижан кӧ wан хwәдейед хwәр'а дькьр, кӧ нәбә һун ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә гӧна бькьн.

19Һәгәр тӧ wә'дәки дьреж ль дора бажарәки бьгьри, кӧ шәр' ки у зәфт ки, даред wи нәбьр'и, балт'ә ль wан нәхи чьмки те жь wан бьхwи, аwа wан нәбьр'и. Дара чоле т'ӧ мәрьв ә, кӧ әw жь тә бьр'әвә бьк'әвә бажаре, кӧ тә доре гьртийә? 20Ле жь wан даред кӧ тӧ зани wәки әw бәре хwарьне надьн, wан дькари бьшкени, бьбьр'и. У чь кӧ бона доргьртьна бажаре кӧ тӧ мьqабьли шәр' дьки лазьм ә че кә, һ'әта кӧ тӧ сәр wан к'әви.

### 21


Сафикьрьна меркӧжийа нә ә'йан

1Һәгәр ль нава wи ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', ль чоле щьнйазе мәрики бе дитьне у нәә'йан бә к'е әw кӧштийә, 2бьра р'успийед тә у һ'акьмед тә дәрен у жь щьнйаз һ'әта бажаред дора wи чап кьн. 3Бьра р'успийед бажаре лапи незики щьнйаз, ногьнәкә бь к'ижане һе хәбат нәкьрьнә у к'ижан кӧ һе нәк'әтийә бьне нир[+]. 4Р'успийед wи бажари гәрә wе ногьне бәржер бьбьнә нәwаләка кӧ ч'әм дьк'ьшә у ә'рд wе жи нә һатийә р'акьрьне нә жи чандьне, wе нәwаледа бьра стӧкӧра ногьне бьшкеньн. 5К'аһине[†] зар'ед Леwи wе бенә незик, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw бьжартьн кӧ wир'а qӧльх кьн у бь наве Хӧдан бьмбарәк бькьн, бь хәбәра wан гәрә һәр шәр'-дә'w у һәвр'ьк'и бенә сафикьрьне[+]. 6Һ'әму р'успийед бажаре лапи незики щьнйаз бьра дәстед хwә ль сәр ногьна нәwаледа стӧкӧр шкенандида бьшон 7у ә'лам кьн, бежьн: ‹Дәстед мә әв хун нәр'етийә у ч'ә'вед мә нәдитьнә. 8Хӧдан, бьбахшинә мьләте хwә Исраел[†], к'ижан кӧ тә хьлаз кьр, һәqе хуна бе сущ нәйнә ль сәр мьләте хwә Исраел›. Бьра әв хун ль wан бе бахшандьне[+]. 9Бь ви аwайи те ль бәр ч'ә'ве Хӧдан р'астийе бьки гава хуна бе сущ жь нава хwәда бьшойи[+].


Щур'ә-щур'ә qанунед ль сәр гӧна

10Гава мьqабьли дьжмьнед хwә дәрейи шер' у Хӧдан Хwәдейе тә wан бьдә дәсте тә, тӧ wан һесир һьлди, 11һәгәр ль нава һесира жьнәкә бәдәw бьбини, wе бәгәм ки у хwәр'а бьхwази, 12wе бинә мала хwә. Бьра әw п'ор'е хwә кӧр' кә, нәйнькед хwә бьбьр'ә[+] 13у к'ьнщед хwәйә һесирийе бехә, мала тәда р'уне у т'ам мәһәке бона де у баве хwә бьгьри, пәйр'а тӧ сәре хwә пер'а дайнә, һуне бьбьнә жьн у мер. 14Ле һәгәр пәйр'а тӧ wе нәхwази, wе бәр'дә, к'ӧда дьхwазә бьра һәр'ә. Wе нәфьрошә, нә жи чаwа щари һ'әсаб кә, чьмки тә әw беһӧрмәт кьр.

15Һәгәр дӧ жьнед йәки һәбьн әw йәке һ'ьз бькә ле йа дьн һ'ьз нәкә, әw wир'а кӧр'а биньн, йа һ'ьзкьри жи йа нәһ'ьзкьри жи, ле кӧр'е ньхӧри йа нәһ'ьзкьри бинә,[+] 16wәхте һәбука хwә кӧр'ед хwәр'а п'арәвәкә, әw нькарә щийе пешьн бьдә кӧр'е йа һ'ьзкьри ль дәwса ньхӧрийе хwә кӧ жь йа нәһ'ьзкьри йә. 17Ле әw гәрәке кӧр'е йа нәһ'ьзкьри ньхӧри һ'әсаб кә у дӧбарә жь һ'әму һәбука хwә бьдә wи, чьмки әw ә дәстпебуна qәwата wи, ньхӧрти wир'а дьк'әвә.

18Һәгәр кӧр'е йәки сәрһ'ьшк йан нәельм бә, гӧр'а де у баве хwә нәкә, әwана ль wи һьлатьбьн ле әwи гӧһ нәдабә wан,[+] 19бьра де у баве wи һьлдьн wи бьбьнә ль щәм р'успийед, һьнда дәргәһед бажаре[*] wи. 20Бежьнә р'успийед бажаре wи: ‹Әв кӧр'е мә сәрһ'ьшк у нәельм ә, әw гӧр'а мә накә, п'ьр'хӧр у сәрхwәш ә›[+]. 21Һьнге бьра һ'әму бьнәлийед бажаре wи, wи бьдьнә бәр кәвьра, бькӧжьн. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә, һ'әму Исраел wе бьбьһе у бьтьрсә.

22Һәгәр йәк нәһәqикә һежайи мьрьне бькә у әw бе кӧштьне, дарва тӧ wи дарда ки,[+] 23нәһелә wәки щьнйазе wи шәве ль сәр даре бьминә, ле wи һәма wе р'оже жи дәфьн кә. Чьмки ньфьр'а Хӧдан сәр йе дарва дардакьри йә. Ә'рде хwә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә чаwа wар нәһ'әр'ьминә[+].

### 22


Думайикьрьна щур'ед qануна ль сәр гӧна

1Гава тӧ га йан пәза бьрайе хwәйи исраели[†] кӧ ӧнда бунә бьбини, тӧ гәрә пьшта хwә нәди wан, ле тӧ ә'сә wан ль бьрайе хwә вәгәр'ини[+]. 2Ле һәгәр бьре тә дури тә дьминә, йан тӧ wи нас наки, wан бьбә мала хwә у бьра әw ль щәм тә бьн, һ'әта кӧ бьре тә пьрса wан нәкә, һьнге тӧ ль wи вәгәр'инә. 3Ӧса жи һьндава к'әра wи, к'ьнща wи, һәр тьштида кӧ бьре тә ӧнда дькә у тӧ дьбини бькә, нәбә кӧ тӧ ӧса бьди к'ьфше кӧ тә әw нәдитьнә.

4Тӧ гәрә пьшта хwә нәди к'әр йан гайе бьрайе хwә, гава кӧ тӧ бьбини әw ль сәр р'е к'әтьнә, ле али wи бькә wан р'акә сәр п'ийа.

5Бьра к'ьнще мера ль к'ӧлфәте т'ӧнәбә у мер жи к'ьнще к'ӧлфәт хwә нәкә, һәр кәсе кӧ ве йәке дькә ә ль бәр Хӧдан[†] Хwәдейе тә к'ьрет ә.

6Гава р'еда һелуна тәйрәдәки ль сәр дарәке, йан ль сәр ә'рде т'әви щущука, йан һека у мак ль сәр щущука, йан һека р'асти тә бе, маке т'әви щущука һьлнәди[+]. 7Тӧ гәрә маке бәр'ди ле щущука дькари һьлди хwәр'а, wәки тәр'а qәнщ бә у р'ожед тә дьреж бьн.

8Гава тӧ мала ну чеки, сәр бани дора wе сурәкә ньмьз чекә, wәки тӧ хуне нәйни ль сәр мала хwә, гава йәк жь сәр бан бьк'әвә.

9Бахе хwәйи тьрийада т'охьмед майин нәр'әшини, йан на әw бәре т'охьме тә чанди у тьри wе пироз[*] бьн у изьна тә wе т'ӧнәбә wан бьди хәбате[+].

10Пе га у к'әре бь һәвр'а щотк'арийе нәки.

11К'ьнща бь щур'ә-щур'ә т'еле р'ис у к'ьтани бь һәвр'а һунанди хwә нәки.

12Ль сәр һәр чар кәвийед п'оте хwә бь к'ижани тӧ хwә дьньхеми р'ишийа чеки[+].


Qануна бона намуса qизе

13Һәгәр йәк жьнәке бьстинә, сәре хwә пер'а дайнә у паше әw ль бәр ч'ә'ве wи р'әш бә, 14шәр' бавеже, наве хьраб ль пәй wе хә у бежә: ‹Мьн әв жьн хwәр'а хwәст, сәре хwә жер'а дани ле мьн намуса wе нәдит›. 15Һьнге бьра де у баве кәч'ьке нишана намуса кәч'ьке һьлдьн бьбьнә ль бәр р'успийед бажерә ль бәр дәргәһа 16у баве кәч'ьке бежә р'успийа: ‹Мьн qиза хwә да ви мәрьви ле әwи жәнандә wе, 17ва йә әw шәр'а дькә у дьбежә: «Мьн намус ль щәм qиза тә нәдит», ле ва йә нишана намуса qиза мьн›. У ньвина wе нишани р'успийед бажер кьн. 18Һьнге бьра р'успийед wи бажари әwи мәрьви бьгьрьн у щәза кьн. 19Сәд зиви жь wи бьстиньн у бьдьнә баве кәч'ьке, бона wәки wи наве хьраб ль пәй qиза исраели хьст. Әw кәч'ьк жи бьра бьбә жьна wи, әw нькарә wе бәр'дә ль нава һ'әму р'ожед хwәда.

20Ле һәгәр чь кӧ һатийә готьне р'аст ә, намуса кәч'ьке т'ӧнәбуйә, 21һьнге бьра кәч'ьке бьбьнә ль бәр дәре мала баве wе у мәрьвед бажер wе бьдьнә ль бәр кәвьра бькӧжьн. Чьмки әwе р'обәти кьр ль нава Исраелда, qави кьрийә мала баве хwәда. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхи.

22Һәгәр мерәк т'әви жьна меркьри сәре хwә дайнә у әв йәк ә'йан бә, бьра һәр дӧ жи бенә кӧштьне: Һьн мере кӧ сәре хwә пер'а дани у һьн жи әw жьн. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава Исраел р'аwва дәрхи[+].

23Гава qизәк мерәкир'а бе нишанкьрьне у йәк бажерда р'асти wе бе у сәре хwә пер'а дайнә, 24һьнге һәр дӧйа жи дәрхьнә ль бәр дәргәһе wи бажари у wан бьдьнә ль бәр кәвьра бькӧжьн. Qиз чьмки бажерда буйә ле нәкьрийә һәwар-гази, мер жи чьмки дәргистийа йәки дьн р'ур'әш кьрийә. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхи. 25Ле һәгәр чоле мәрьвәк р'асти qиза нишанкьри бе, wе бьгьрә у сәре хwә wер'а дайнә, бьра т'әне әw мәрьве кӧ т'әви wе сәре хwә данийә бьмьрә. 26Ле дәст нәдә qизе, гӧне һежайи мьрьне ль сәр qизе т'ӧнәйә. Әв мина wе йәке йә гава йәк бьгьһижә ль сәр йәки дьн у бькӧжә. 27Чьмки әw чоле р'асти wе һатийә, qиза нишанкьри кьрийә һәwар-гази ле т'ӧ кәс ль wьр т'ӧнәбуйә кӧ wе хьлаз кә.

28Гава йәк р'асти qизәкә нә меркьри бе, wе бьгьрә сәре хwә wер'а дайнә у әв йәк ә'йан бә, 29һьнге бьра мере кӧ сәре хwә wер'а данийә, пенщи зиви бьдә баве qизе у бьра әw бьбә жьна wи, чьмки әwи әw р'ур'әш кьр. Әw иди нькарә wе бәр'дә ль нава һ'әму р'ожед хwәда[+].

30Бьра т'ӧ кәс жьнбава хwә нәстинә, аwа готи щи ньвина баве хwә беһӧрмәт нәкә[+].

### 23


Qануна бона wан к'е дькарә йан нькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан

1Әwе кӧ батийед wи п'әрч'ьqанди бьн, йан qамише wи бьр'и бә, бьра нәк'әвә нава щьвина Хӧдан[†][+].

2Зар'а жь qавийе буйи нькарә бьк'әвә щьвина Хӧдан, нә жи зӧр'әта wийә дәһа дькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан.

3Амони[†] у моwаби[†] нькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан, нә жи зӧр'әта wанә дәһа дькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан. 4Чьмки wан һун бь нан у аве qәбул нәкьрьн ль сәр р'ийа кӧ һун жь Мьсьре дәрк'әтьн у wан Бьламе кӧр'е Бәур жь Пьт'ора Арам-Наһараиме[*] мьqабьли тә к'ьре кьрьн, wәки ньфьр'а ль тә бькә[*][+]. 5Ле Хӧдан Хwәдейе тә нәхwәст гӧһ бьдә Бьлам, Хӧдан Хwәдейе тә бона тә ньфьр' гӧһастә дӧа, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә тә һ'ьз дькә[+]. 6Т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда, ә'дьлайе у чәрха р'аст wанр'а нәхwазә.

7Жь әдоми[†] зьвер нәбә, чьмки әw бьрайе тә йә. Жь мьсьри зьвер нәбә, чьмки тӧ хәриб буйи wәлате wида[+]. 8Зар'ед wанә зӧр'әта сьсийа дькарьн бьк'әвьнә нава щьвинә Хӧдан.


Qанунед бона паqьжийа зомед ордийа

9Гава тӧ ордийева дәрк'әви мьqабьли дьжмьнед хwә, һ'әвза хwә жь һәр хьрабийе бькә. 10Һәгәр щәм тә мәрьвәк хәwнхапи бә, нә паqьж бә, бьра әw жь зоме дәрк'әвә дәр у нәк'әвә нава зоме[+]. 11Бьра бәре еваре әw хwә бь аве бьшо у чахе кӧ р'о дьчә ава һьнге әw дькарә вәгәр'ә зоме.

12Гәрә жь зоме дәр щийе тә һәбә, wәки бькарьби ль wьр дәрейи дәр. 13Хенщи ч'әкед тә гәрәке берька тә жи һәбә у гава жь зоме дәрейи дәр, бь wе ч'ә'ләке вәдә у ә'дәба хwә ч'ә'л кә. 14Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә ль нав зома тәда дьгәр'ә, wәки тә аза кә у дьжмьнед тә бьдә дәсте тә, бьра зома тә пироз бә, кӧ нәбә Хӧдан нава тәда тьштәки шәрми бьбинә у дури тә к'әвә[+].


Qануна бона хӧламед кӧ жь хwәйе хwәйи wәлатдәр бьр'әвьн

15Гава хӧламәк[*] жь хwәйе хwә бьр'әвә у һәwара хwә тә бинә, wи нәдә дәсте хwәйе wи. 16Бьра әw ль щәм тә, нава тәда бьжи, ль wи щийе кӧ әw ль нава бажаред тә йәкида бьбьжерә, к'идәре әw бьхwазә. Зә'мәте нәдә wи.


Qануна ль сәр qавийе

17Бьра ль нава qиз у кӧр'ед Исраелда[†] хwәфрош[*] т'ӧнә бьн[+]. 18Бона т'ӧ ад-qьраре, qазьнща йа qав, йан йе куч'ьксан, нәби мала Хӧдан Хwәдейе хwә, чьмки һәр дӧ жи к'ьрети нә ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә.


Qануна бона дәйн у сәләфа

19Бь сәләфа нә п'әрә, нә нан, нә жи тьштед майин чь кӧ бь сәләф те дайине нәдә бьрайе хwәйи исраели. 20Бь сәләф дькари бьди йе хәриб, ле бь сәләф нәдә бьрайе хwә, wәки Хӧдан Хwәдейе тә тә бьмбарәк кә ль нава һ'әму кьрьна дәстед тә ль сәр ә'рде кӧ тӧ дьчи кӧ хwәр'а бьки мьлк'[+].


Qануна бона ад-qьрар

21Һәгәр тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ад-qьрар ки, дәрәнги нәйехи кӧ бьqәдини, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе жь тә ә'сә бьхwазә у гӧнәйе ль сәр тә бә[+]. 22Ле һәгәр тә ад-qьрар нә кьрийә, һьнге гӧнәйе ль сәр тә т'ӧнәбә. 23Чь кӧ жь дәве тә дәрк'әтийә бькә. Чь кӧ тә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ад-qьрар кьрийә, чаwа дийарийа р'әзәдьлийе кӧ бь заре хwә готийә бьqәдинә.


Изьна бона хwарьна жь бахед хәлqе

24Гава бьк'әви нава бахе йәки дьн, тьрийа чьqаси кӧ дьле тә дьхwазә т'ер дькари бьхwи, ле нәки дәрдана хwә.

25Гава тӧ нава зәвийа йәки дьнр'а һәр'и, тӧ дькари сьмбьла бь дәсте хwә бьчини, ле дә'се зәвийа wи нәхи[+].

### 24


Qануна бона зәwаще

1Гава йәк жьнәке хwәр'а бьхwазә бьзәwьщә, пәйр'а сәр wе кемасике бьбинә у әwа ль wи хwәш нәйе, бьра к'ахаза жьнбәр'дане жер'а бьньвисә бьдә дәсте wе у wе жь мала хwә дәрхә[+]. 2Һәгәр жьн жи жь мала wи дәрк'әвә һәр'ә у мерәки дьн бьстинә, 3ль wи мери жи хwәш нәйе, әw жи к'ахаза жьнбәр'дане жер'а бьньвисә бьдә дәсте wе у wе жь мала хwә дәрхә, йане жи әw мере дӧда к'ижани әw хwәр'а хwәст бьмьрә, 4һьнге мере wейи пешийе, йе кӧ әw бәр'дабу, нькарә диса wе бьстинә кӧ әw бьбә жьна wи, пәй р'обәтбуна wер'а, чьмки әва йәка к'ьрети йә ль бәр Хӧдан[†]. Нәһ'әр'ьминә ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wар дьдә тә.


Qануна бона әскәрийе

5Йе ну зәwьщи бьра нәчә әскәрийе у бьра т'ӧ борщ нәйе данине ль сәр wи, бьра әw саләке бона мала хwә аза бә у бьра жьна хwәйә хwәсти ша кә[+].


Qануна бона к'әфил

6Бьра т'ӧ кәс нә дәстар' нә жи кәвьре wейи бьни к'әфил[†] һьлнәдә, чьмки йе кӧ ве йәке дькә әw нәфсәке к'әфил һьлдьдә.


Qануна мьqабьли мәрьв дьзине

7Гава ә'йан бә wәки мәрьвәк жь бьрайед хwә йәки исраели[†] бьдьзә, wи бькә хӧлам у бьфьрошә, бьра әw дьз бе кӧштьне. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә[+].


Qануна к'отибуне

8Мьqати хwә бә бона к'отибуне[†], чь кӧ к'аһинед[†] леwи ль wә ә'мьр кьн, qәнщ хwәй кьн у бьqәдиньн, чаwа кӧ мьн ль wан ә'мьр кьрийә qәнщ хwәй кьн[+]. 9Бир бинә Хӧдан Хwәдейе тә р'ева чь ани сәре Мәрйәме гава кӧ һун жь Мьсьре дәрк'әтьн[*][+].


Qанунед майинә бона дәйн дайине

10Гава тӧ тьштәки дәйни дьди йәки дьн, нәк'әвә мала wи wәки к'әфил жь wи бьстини. 11Ле дәре мале бьсәкьнә у әwе кӧ тӧ дәйни дьдейи бьра әw хwәха к'әфил дәрхә дәре мале. 12Һәгәр әw мәрьвәки к'әсиб ә, к'әфиле wи аwа готи п'оте[*] wи һьлнәдә р'анәзе. 13Гава р'о дьчә ава, тӧ ә'сә к'әфиле wи ль wи вәгәр'ини, wәки әw бь п'оте хwә п'алдә р'азе. Һьнге wе дӧа ль тә бькә у әв йәке тәр'а р'асти бе һ'әсабе ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә[+].


Һәqе йе к'ьрекьри

14Һәгәр тӧ к'әсиб-к'усибе жь бьрайед хwә, йан хәрибе ль нава ә'рд у бажаре хwәда к'ьре ки, wи нәешини[+]. 15Һәр р'ож бәри р'очуйине һәqе wи бьди, чьмки әw к'әсиб ә у нәфса wи һәqва гьредайи йә, нәбә wәки әw һәwара хwә Хӧдан бинә бона тә у гӧнә ль сәр тә бә[+].


Щабдарийа гӧна

16Бав гәрә дәwса зар'а нәйенә кӧштьне, нә жи зар' дәwса баве бенә кӧштьне, һәр кәс бона гӧнәйе хwә гәрә бь кӧштьне.


Мәрьвед бе кәс

17Һәqийа хәриб йан сеwи нәт'әр'ьбинә у к'ьнща жьнәбийе к'әфил һьлнәдә[+]. 18Бир бинә wәки тӧ хӧлам буйи Мьсьреда, Хӧдан Хwәдейе тә тӧ жь wьр аза кьри, бона ве йәке әз ль тә ә'мьр дькьм кӧ тӧ ӧса бьки.

19Гава тӧ зәвийа хwә бьдьруйи у гӧр'зәке ль ә'рде хwәда бир бьки, пашда вәнәгәр'и кӧ wе һьлди, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә, wәки Хӧдан Хwәдейе тә, нава һәр хәбата дәстед тәда тә бьмбарәк кә[+]. 20Гава тӧ даред хwәйә зәйт'уне даwшини, щара дӧда даwнәшини, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә. 21Гава тӧ тьрийе бахе хwә бәрәв ки, пәйр'а чь кӧ майә бәрәв нәкә, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә. 22Бир бинә wәки тӧ ль wәлате Мьсьреда хӧлам буйи, бона ве йәке әз ль тә ә'мьр дькьм кӧ тӧ ӧса бьки.

### 25


Щәза

1Һәгәр нава мәрьвада шәр'-дә'w чебә у әw ль бәр диwане бьсәкьньн, бьра һ'акьм диwана wан бькьн: Йе һәq бе сущ бькьн у йе нәһәq жи сущдар бькьн[+]. 2Һәгәр йе нәһәq лайиqи к'ӧтане йә, бьра һ'акьм ә'мьр кә, кӧ wи вәләзиньн у ль бәр ч'ә'вед һ'акьм анәгори нәһәqийа wи бьк'ӧтьн. 3Жь чьл дәрби зедәтьр һ'акьм нәдә wи, чьмки гава тӧ ве зедәтьр леди, тӧ бьрайе хwә ль бәр ч'ә'ве щьмә'те беһӧрмәт дьки[+].


Qануна бона га

4Дәве гайе бедәреда дьхәбьтә гьренәдә[+].


Борще т'ийитийе

5Һәгәр бьра т'әвайи бьжин, йәк жь wан бьмьрә ле кӧр'е wи т'ӧнәбә, бьра жьна йе мьри мәрьве хәрибр'а, аwа готи жь малбәте дәр нәйе дайине, т'ийе wе гәрә һәр'ә щәм wе у wе хwәр'а бьстинә у бь ви аwайи борще т'ийитийе бьqәдинә[+]. 6Ньхӧрийе кӧ әwе бинә wе кӧр'е бьре мьри бе һ'әсабе, wәки наве wи ль нава Исраелда[†] нәйе һьлдане[+]. 7Ле һәгәр әв мәрьв нәхwазә бука хwә бьстинә, һьнге бьра бука wи дәрк'әвә ль бәр дәргәһ[*] щәм р'успийа у бежә: ‹Т'ийе мьн нахwазә к'ока бьрайе хwә ль нава Исраелда шин кә, әw нахwазә борще т'ийитийе бьqәдинә›. 8Һьнге р'успийед бажер бьра гази wи кьн у wир'а хәбәр дьн. Ле һәгәр әw йа хwә бькә у бежә: ‹Әз нахwазьм wе бьстиньм› 9һьнге бьра бука wи незики wи бә у ль бәр ч'ә'ве р'успийа сола wи жь ньге wи бехә, т'уйи р'уйе wи кә у бежә: ‹Һа тиньнә сәре wи мәрьви, йе кӧ мала бьре хwә ава накә›[+]. 10Бьра нава Исраелда мала wир'а бежьн: ‹Мала йе бе сол›.


Жь һәв вәqәтандьна шер'да

11Һәгәр мер һәвр'а бькьнә шәр' у жьна йәки жь wан незик бә wәки мере хwә дәсте йе дьн дәрхә, дәсте хwә бавеже у батийе йе дьн бьгьрә, 12һьнге дәсте wе бьбьр'ә, бьра һ'әйфа тә ль wе нәйе.


Кәвьре мезине у дәрдане чапкьрьне

13Бьра к'иське тәда дӧ щур'ә кәвьре мезине, аwа готи сьвьк у гьран т'ӧнә бьн. 14Бьра мала тәда дӧ щур'ә дәрданед чапкьрьне, аwа готи бьч'ук у мәзьн т'ӧнә бьн[+]. 15Кәвьре тәйи мезине у дәрдане тәйи чапкьрьне гәрә т'ам у р'аст бьн, wәки ә'мьре тә дьреж бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә дьдә тә. 16Чьмки кьрьна йе ве йәке, йан йе кӧ нәр'астийе дькә, к'ьретийә ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә.


Наве Амалек р'әсит ки

17Бир бинә Амалек р'ева чь ани сәре тә, гава кӧ һун жь Мьсьре дәрдьк'әтьн[+]. 18Әw жь Хwәде нәтьрсийа у пьштева һ'ьщуми ль сәр тә кьр, чахе тӧ wәстийайи у qӧдумк'әти буйи у йед сьстбуйи qьр' кьрьн. 19Аwа гава Хӧдан Хwәдейе тә, тә жь һәр дьжмьнед дора тәйә ль сәр wи ә'рди р'ьһ'әт бьһелә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә, кӧ qазьнщ ки, наве Амалек бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит ки. Бир нәки!

### 26


Бәред дәрәмәта пешьн

1Wәхте тӧ бьк'әви wи ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә ле wар би у wьр бьмини, 2һьнге һьлдә жь һәр бәре дәрәмәта ә'wльнә ә'рде, чь кӧ те бьстини жь ә'рде хwәйи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, бькә сәпәте у һәр'ә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, wәки наве хwә ле дайнә[+]. 3Һәр'ә ль щәм к'аһине[†] кӧ wан р'ожа к'аһинтийе дькә, бежә wи: ‹Әз иро ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә иqрар дькьм, wәки әз к'әтьмә wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед мәр'а сонд хwар кӧ wи бьдә мә›. 4Һьнге к'аһин wе сәпәте жь дәстед тә бьгьрә у дайнә ль бәр горигәһа[†] Хӧдан Хwәдейе тә. 5Тӧ ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькә дәнги у бежә: ‹Баве мьн арамийәки[†] фьрари бу, бәржер чу Мьсьре у т'әви чәнд мәрьва ль wьр ма. Ле ль wьр мьләтәки мәзьн, qәwат у беһ'әсаб жь wи пешда һат[+]. 6Ле мьсьрийа хьраби ль мә дькьрьн, әм дьзерандьн у хәбата гьран дьданә кьрьне[+]. 7Мә һәwара хwә Хӧдан Хwәдейе кал-бавед хwә ани у Хӧдан дәнге мә бьһист, ль сәр зәлулийа мә, һ'але мә у зордарийа мәда ньһер'и[+]. 8Хӧдан әм жь Мьсьре бь дәсте зор, бь зәнда дьрежкьри, бь саwа гьран, бь нишана у к'әрәмәта дәрхьстьн[+] 9әм анинә ль ви щийи, әв ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә да мә[+]. 10Ва йә иро әз бәред дәрәмәта пешьнә[†] жь ә'рде кӧ тә Хӧдан да мьн тиньм!› Wе дайнә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә у та бә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә. 11Бона һ'әму хwәшийа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә да тә у мала тә, т'әви леwи у хәрибе ль нава тәда ша бә.


Дәһәка сала сьсийа

12Гава сала сьсийа, аwа готи сала дәһәка[†] башqәкьрьна һәр дәһәка бәред хwә хьлаз ки, бьди леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийе кӧ әw ль бажаред тәда бьхwьн у т'ер бьн,[+] 13һьнге ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бежә: ‹Мьн п'ара бӧһӧрти-жьбарә жь мал дәрхьст у мьн әw дайә леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийе, анәгори һ'әму ә'мьред тә, йед кӧ тә ль мьн ә'мьр кьрьн. Мьн ә'мьред тә нәт'әр'ьбандьнә у нә жи бир кьрьнә. 14Мьн әw паqьжийа хwәда һьлда, р'ожед шинеда жь wе нәхwар у нә жи жь wе нане мьрийа да. Мьн гӧһ дьда дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, мьн һ'әму ӧса кьр чаwа кӧ тә ль мьн ә'мьр кьр[+]. 15Бьньһер'ә жь хана хwәйә пироз, жь ә'змен у мьләте хwә Исраел[†] бьмбарәк кә, ӧса жи ә'рде кӧ тә да мә, ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ тә кал-бавед мәр'а сонд хwар›[+].


Мьләт wи йи мьлк'е Хӧдан

16Ве р'оже Хӧдан Хwәдейе тә, ль тә ә'мьр дькә кӧ бьqәдини һ'әму ван qәйдә-qанун у qьрара. Wан бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә хwәй ки у бьqәдини. 17Тә иро иqрар кьр кӧ Хӧдан, Хwәдейе тә йә у те р'ийед wида һәр'и, qәйдә-qанунед wи, ә'мьред wи, qьраред wи хwәй ки у гӧһ бьди дәнге wи. 18Хӧдан иро иqрар кьр кӧ тӧ wир'а бьби мьләте wийи мьлк'е wи, чаwа кӧ wи готьбу тә, тӧ жи гәрә һ'әму ә'мьред wи хwәй ки[+]. 19Wәки әw тә ль сәр һ'әму мьләтар'а бьльнд бьгьрә, к'ижан кӧ әwи хӧльqандьнә, бона пәсьне, навбьльндкьрьне у р'умәте, wәки тӧ бьби мьләтәки пироз ль Хӧдан Хwәдейе хwәр'а, чаwа кӧ wи гот»[+].

### 27


Хәбәред qанунейә ль сәр кәвьр

1Муса т'әви р'успийед Исраел[†] ль мьләт ә'мьр кьр у гот: «Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм хwәй кьн. 2Wе р'ожа гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьнә ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә дьдә тә, һьнге хwәр'а кәвьред мәзьн бьдә сәкьнандьне у бь к'ьлсе зеп кә. 3Ль сәр wан һ'әму хәбәред ве qануне, wәхте дәрбазбуна хwә бьньвисә, аwа готи wәхте тӧ һәр'и ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә. Ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә. 4Wәхте һун Урдӧнер'а дәрбаз бьн, ван кәвьра дайньнә ль сәр ч'ийайе Әйбале у бь к'ьлсе wан зеп кьн, бона к'ижана әз иро ль wә ә'мьр дькьм. 5Ль wьр горигәһе[†] Хӧдан Хwәдейе хwәр'а чекә. Горигәһа кәвьри, һащәте һ'әсьн ль кәвьре wе нәк'әвә[+]. 6Бь кәвьред сахләм горигәһе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а чекә у ль сәр wе дийарийед т'әвайишәwате Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бьдә, 7дийарийед һәләqәтийе сәржекә, ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бьхwә у ша бә[+]. 8У ль сәр wан кәвьра һ'әму хәбәред ве qануне зәлал-сафи бьньвисә».

9Һьнге Муса у к'аһинед[†] леwи т'әмамийа Исраелр'а готьн: «Кәр' бә у бьбьһе, Исраел! Иро тӧ буйи мьләте Хӧдан Хwәдейе хwә[+]. 10Гӧһ бьдә дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, ә'мьред wи у qәйдә-qанунед wи бьqәдинә, к'ижан кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм».


Ньфьр'

11Wе р'оже Муса ә'мьр данә щьмә'те у гот: 12«Гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьн, qәбила Шьмһ'ун, Леwи, Щьһуда, Исахар, Усьв у Бьнйамин гәрә ль сәр ч'ийайе Гьризиме бьсәкьньн кӧ дӧа ль мьләт бькьн[+]. 13Ле qәбила Р'убен, Гад, Ашер, Зәбулон, Дан у Нәфтәли гәрә ль сәр ч'ийайе Әйбал бьсәкьньн, бона ньфьр' кьрьне. 14У леwийе бь дәнге бьльнд бькьнә гази бежьнә һ'әму исраелийа:

15‹Ньфьр' ль wи бә, к'е п'утәки чекә, йан р'о кә у wи дайнә щики хәwлә, һәр чекьрьна һайә бь дәсте һостә, к'ьрети йә ль бәр Хӧдан›. Бьра мьләт вәгәр'инә у бежә: ‹Амин[†]›[+].

16‹Ньфьр' ль wи бә, к'е де у баве хwә бе һӧрмәт кә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

17‹Ньфьр' ль wи бә, к'е синоре щинаре хwә щи бьгӧһезә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

18‹Ньфьр' ль wи бә, к'е йәки кор жь р'е бьшьһ'ьтинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

19‹Ньфьр' ль wи бә, к'е һәqийа хәриб, сеwи у жьнәбийе бьт'әр'ьбинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

20‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә жьнбава хwәр'а дайнә, чьмки әw щи ньвина баве хwә беһӧрмәт дькә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

21‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә һ'әйwанәкер'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

22‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә хушка хwәр'а, qиза баве хwә йан qиза дийа хwәр'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

23‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә хwәсийа хwәр'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

24‹Ньфьр' ль wи бә, к'е дьзива йәки дьн бькӧжә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

25‹Ньфьр' ль wи бә, к'е р'ӧшәте һьлдә кӧ хуна йе ами-т'ам бьр'ежә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

26‹Ньфьр' ль wи бә к'е хәбәред ве qануне хwәй нәкә нәqәдинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

### 28


Дӧа ль wи бә к'е гӧһ бьдә

1[•]Һәгәр тӧ р'ьнд гӧһ бьди дәнге Хӧдан[†] Хwәдейе хwә бона кӧ хwәй ки у бьqәдини һ'әму ә'мьред wийә кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, Хӧдан Хwәдейе тә wе тә жь һ'әму мьләтед дьне бьльндтьр кә[+]. 2Әв һ'әму дӧайе ль тә бьн у бона тә wе бенә сери, һәгәр тӧ гӧһ бьди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә.

3Дӧайе ль тә бә бажерда у дӧайе ль тә бә дәштеда.

4Дӧайе ль бәре зьке тә, бәре ә'рде тә, бәре һ'әйwане тә, зайина пәз у дәwаред тә бә.

5Дӧайе ль сәла тәйә нен у т'әшта тәйә һәвир бә.

6Дӧайе ль к'әтьн-дәрк'әтьна тә бә[*][+].

7Хӧдан ль бәр тә wе дьжмьнед тә хә, йед кӧ мьqабьли тә р'абьн. Р'екеда әwе дәренә мьqабьли тә ле һ'әфт р'ийада wе жь тә бьр'әвьн[+]. 8Хӧдан wе дӧа бьшинә ль сәр тә, ль ә'мбаред тә у ль һәр кьрьна дәстед тә. Wе дӧа ль тә бькә ль wи ә'рдида, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә[+]. 9Һәгәр тӧ ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә хwәй ки у р'ийед wида һәр'и, Хӧдан wе тә бькә мьләте хwәйи пироз, чаwа кӧ wи тәр'а сонд хwар[+]. 10Һ'әму мьләтед дьне wе бьбиньн кӧ наве Хwәде ль сәр тә йә у wе жь тә бьтьрсьн. 11Хӧдан wе тә хер-бәрәк'әтева, бь бәре зьке тә у бь бәре һ'әйwане тә, бь бәре ә'рде тә хьне кә, ль сәр wи ә'реде кӧ Хӧдан кал-бавед тәр'а сонд хwар кӧ бьдә тә. 12Хӧдан wе бона тә хьзна хwәйә qәнщ, аwа готи ә'змен вәкә, wәки баране wә'дәда бьбаринә ль сәр ә'рде тә, кӧ дӧа ль һәр кьрьна дәсте тә бькә. Те дәйн бьди гәләк мьләта ле хwәха те дәйн нәки[+]. 13Хӧдан wе тә дайнә ль сери нә кӧ хьлазийе, те т'әне ль жоре би нә кӧ жере, һәгәр тӧ гӧһ бьди ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ хwәй ки у бьqәдини 14у жь һ'әму хәбәред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм, ч'әп йан р'аст данәгәр'и кӧ пәй хwәдейед башqә һәр'и, wанр'а qӧльх ки.


Ньфьр' ль wи бә к'е гӧһ нәдә

15[•]Ле һәгәр тӧ гӧһ нәди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә у һ'әму ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм хwәй нәки у нәqәдини, һьнге әв һ'әму ньфьр' wе ль тә бьн у бона те wе бенә сери.

16Ньфьр' wе ль тә бә бажерда у ньфьр' wе ль тә бә дәштеда.

17Ньфьр'е ль сәла тәйә нен у т'әшта тә йә һәвир бә.

18Ньфьр'е ль бәре зьке тә, бәре ә'рде тә, зайина пәз у дәwаред тә бә.

19Ньфьр'е ль к'әтьн-дәрк'әтьна тә[*] бә.

20Ль нава һәр кьрьна дәсте тә чь кӧ тӧ бьки, Хӧдан wе ньфьр', т'әвиһәвбун у һьлатьне бьшинә ль сәр тә, һ'әта qьр'а тә нәйе у зутьрәке ӧнда нәби бона кьред хwәйә хьраб, кӧ тә әз һьштьм. 21Хӧдан wе нәхwәшийа һ'ала тәва бьзәльqинә, һ'әта кӧ qьр'а тә бинә ль сәр wи ә'рде кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк'. 22Хӧдан wе бь һ'иле, гәрме, шәwате, т'айе, qӧрльхе, бь байе гәрм у бь хӧре р'аw тә хә, әwе пәй тә к'әвьн һ'әта кӧ qьр'а тә биньн[+]. 23Ә'змане ль сәр сәре тә бьбә сьфьр, ә'рде жи бьн тәда бьбә һ'әсьн[*]. 24Хӧдан wе дәwса баране т'оз у ахе бьдә ль ә'рде тә, әванайе жь ә'змен ль сәр тәда бьбарьн һ'әта qьр'а тә нәйе.

25Хӧдан wе тә бьдә ль дәсте дьжмьнед тә, р'екеда те дәрейи мьqабьли wан ле һ'әфт р'ийада те жь wан бьр'әви у һ'иле һ'әму п'адшатийед ль сәр дьне wе жь тә һәр'ә. 26Щьнйазе тә wе бьбә хӧре һ'әму тәйрәдед ә'змен у р'ә'wьред ә'рде, кәсе т'ӧнәбә кӧ бәри wан дә[+].

27Хӧдан wе бь п'ьзькед п'исә Мьсьре, к'отибуне[†], бьринед к'ур у бь хӧр тә хә, жь к'ижана те нькарьби qәнщ би[+]. 28Хӧдан wе бь һ'ьшӧндакьрьне, корбуне у дьлләрзәке тә хә. 29Р'о нава р'оже те хwә бьп'әлини, чаwа кӧ кор тә'ристанийеда дьп'әлинә. Р'ийед хwәда те хере нәбини, һ'әму р'ожед хwәда те бейи зерандьн у т'аланкьрьне у кәсәке т'ӧнәбә кӧ тә хьлаз кә. 30Дәргистийа хwәр'а те нишанкьри би, ле йәки дьне wе сәре хwә пер'а дайнә, те хани чеки ле теда р'унәнейи, бахе тьрийа те дач'ькини ле жь wе нәчьни[+]. 31Гайе тә wе ль бәр ч'ә'ве тә бе сәржекьрьне, ле те же нәхwи, к'әре тә wе жь тә бьстиньн у әw пашда вәнагәр'ә ль щәм тә, пәзед тә wе дьжмьнед тәр'а бенә дайине, йәк wе т'ӧнәбә кӧ тә хьлаз кә. 32Кӧр'-qизед тәйе мьләте башqәр'а бенә дайине, ч'ә'вед тәйе р'ож бь р'ож жь ч'ә'вньһер'ийа wан бьqәр'ьмьн у те т'ӧ тьшти нькарьби бьки. 33Бәре ә'рде тә у һ'әму хәбата тә мьләте кӧ тә әw нас нәдькьр wе бьхwә. Те һәр гав бейи зерандьн у һ'ьнщьр'андьне. 34Те бьчәльqи жь wе йәке чь кӧ те бь ч'ә'вед хwә бьбини. 35Хӧдан wе бь п'ьзькед п'ис һет у чокед тә хә, жь к'ижана те нькарьби qәнщ би, әwе жь бьн п'ийед тә һ'әта т'әпа сәре тә бәла бьн. 36Хӧдан wе тә у п'адшайе кӧ те ль сәр хwә к'ьфш ки, бьбә ль нав мьләте кӧ нә тә нә жи кал-бавед тә әw нас кьрьнә. Ль wьр те хwәдейед башqәйә дар у кәвьрр'а qӧльх ки[+]. 37Те бьби мәщала һ'иләтийе, мәт'әлок у пек'әнийе ль нава һ'әму wан мьләтед кӧ Хӧдан wе тә бьбә.

38Те гәләк т'охьм дәрхи зәвийа хwә, ле һьндьки же һьлди, чьмки кӧлийе бьхwьн. 39Бахе тьрийа те дач'ькини, wан бещәр ки, ле р'әз те т'оп нәки, нә жи те шәраве вәхwи, чьмки кӧрме бьхwьн. 40Ль нава т'әмамийа синоре тәда даре зәйт'уне wе һәбьн, ле те бь бьзьр пе нәйейи р'ункьрьне, чьмки зәйт'унед тә wе бьwәрьн. 41Кӧр' у qиза те бини, ле әwе п'ара тә нибьн, чьмки әwе һесир һәр'ьн. 42Һәспе гиһе wе һ'әму даред тә у бәред ә'рде тә бьбьн хwәйи. 43Хәрибе ль нава тәда wе гәләки жь тә бьльндтьр бә, ль сәр тә к'әвә, ле те гәләки ньмьз бьк'әви. 44Әwе дәйн бьдә тә, ле те дәйн нәди wи, әwе сери бә те хьлазийе би.

45Әв һ'әму ньфьр' wе бенә ль сәре тә, wе пәй тә к'әвьн у хwә тәр'а бьгьһиньн һ'әта qьр'а тә нәйе, чьмки тә дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә нә бьһист у тә ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи кӧ wи ль тә ә'мьр кьрьн, хwәй нәкьрьн. 46Әwе ль сәр тә у ль сәр зӧр'әта тә бьбьнә нишан у избатийа һ'әта-һ'әтайе.

47Бона кӧ тә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бь шабуне у дьле әшq т'ер-т'ьжибунеда qӧльх нәкьр, 48бона ве йәке те т'и, бьр'чи, тә'зи у һ'әwщәдарийа һәр тьштида хӧламтийа wан дьжмьнед хwә бьки, к'ижана Хӧдане бьшинә ль сәр тә. Әwе нире һ'әсьни бьдә ль сәр стуйе тә, һ'әта кӧ qьр'а тә бинә. 49Хӧдан wе мьләтәки дур жь сәре дьне р'акә ль сәр тә, зьмане к'ижани те фә'м нәки. Әwе чаwа тәйре симьр' бьфьр'ә ль сәр тә, 50мьләтәки беисаф кӧ wе qәдьре мәзьна нәгьрә у р'ә'ме ль бьч'ука нәкә. 51У әwе бәре һ'әйwанед тә, бәре ә'рде тә бьхwә, һ'әта кӧ тӧ wеран нәби. Әwе нә геньм тәр'а бьһелә, нә мәйе, нә бьзьр, нә жи зайина пәз у дәwаред тә, һ'әта кӧ qьр'а тә нәйнә. 52Wе дора һ'әму бажаред тә бьгьрә, һ'әта кӧ суред ль нава т'әмамийа wәлате тәйә бьльндә qәwат, кӧ тә гӧмана хwә данийә ль сәр wан, һьлнәшинә. Әwе дора һ'әму бажаред тәйә т'әмамийа wәлате тәда, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә данә тә бьгьрә. 53Гава дьжмьне тә дора бажаре тә бьгьрә ль нава wе тәнгасийеда кӧ әwе бинә сәре тә, те бәре зьке хwә, аwа готи гоште кӧр' у qиза хwә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә данә тә бьхwи[+]. 54Мере гәләки назьк у мьлуки ль нава тәда wе бь ч'ә'вед хьраб ль бьре хwә, к'ӧлфәта хwәйә һ'ьзкьри у ль зар'ед хwәйә майин бьньһер'ә, 55әwе гоште зар'ед хwә бьхwә у нәдә т'ӧ кәси жь wан. Чьмки т'әне әв мабу ль нава тәнгасийе кӧ дьжмьне тә wе бинә ль сәре тә, гава дора һ'әму бажаред тә бьгьрә. 56К'ӧлфәта назьк у мьлукә ль нава тәда, к'ижане жь дәст назькийе у мьлукийе пә'нийа ньге хwә данәнийә ә'рде, wе бь ч'ә'ве хьраб мере хwәйи һ'ьзкьри, кӧр' у qиза хwә бьньһер'ә, 57ӧса жи һәвалч'ука хwәйә кӧ жь нав ньг дәрте у зар'ед хwәйә кӧ wе бинә. Чьмки әwе wан дьзива бьхwә, жь һ'әwщәдарийа кемасийа һәр тьшти, жь дәст wе тәнгасийа кӧ дьжмьнед тәйе ль нава бажаред тәда биньнә сәре тә.

58Һәгәр һ'әму хәбәред ве qануне кӧ ве к'ьтебеда ньвисар ьн хwәй нәки нәqәдини у жь ви наве Хӧдан Хwәдейе хwәйи qәдьр у саw нәтьрси, 59һьнге Хӧдан wе бь бәлайед жь һ'ьш-аqьла дур, бәлайед qайимә кӧ хьлазбуна wане т'ӧнә бә, нәхwәшийед хьрабә кӧ п'акбуна wане т'ӧнә бә, тә у зӧр'әта тә хә. 60Жь wан һ'әму еш-ешукед Мьсьре, жь к'ижана тӧ дьтьрсийайи wе вәгәр'инә ль сәр тә, әwе тәва бьзәльqьн[+]. 61Ӧса жи һәр нәхwәши у һәр бәла кӧ ве к'ьтеба qанунеда нә ньвисар ьн, Хӧдан wе wан бинә ль сәре тә, һ'әта qьр'а тә нәйе. 62Һун wәкә стәйркед ә'змен беһ'әсаб бун, ле һуне гәләки һьндьк бьн, чьмки тә гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә нәкьр[+]. 63Чаwа кӧ Хӧдан ша дьбу гава wәр'а qәнщи дькьр у һун ль һәв зедә дькьрьн, ӧса жи Хӧдан wе бь qьр'кьрьн у wеранкьрьна wә ша бә. Һуне жь wи ә'рде кӧ дьчьне хwәр'а бькьнә мьлк' бенә р'аqәтандьне. 64Хӧдан wе тә ль нава һ'әму мьләтада жь сәрики дьне һ'әта сәре дьн бәла кә. Ль wьр те хwәдейед башqәйә дар у кәвьрр'а, к'ижанар'а кӧ нә тә нә жи кал-бавед тә әw нас кьрьнә qӧльх ки[+]. 65Ле ль нава wан мьләтада жи те р'ьһ'әт нәби, щики һесабуне wе бона ньгед тә т'ӧнә бә. Хӧдан wе хәма, ч'ә'в мә'рьмбуне[*] у дьлтәнгийе бьдә тә. 66Ә'мьре тә wе ль сәр муки бә, те шәв у р'ож хофеда би у т'ӧ щар сәрәдәри жь ә'мьре хwә дәрнә хи. 67Жь дәст wе тьрса дьле тә у дитьна ч'ә'вед тә сьбәһе зу те бежи: ‹Хwәзи р'о бьчуйа ава›, еваре жи бежи: ‹Хwәзи сьбәһ р'он буйа›. 68Хӧдане wе р'ейеда тә бь гәмийа вәгәр'инә Мьсьре, бона к'ижане мьн готә тә: ‹Те иди wе нәбини›. Ль wьр һуне хwә чаwа хӧлам у щари бьфьрошьнә дьжмьнед хwә, ле йе бьк'ьр'ә жи wе т'ӧнә бә»[+].

### 29


Готьна Мусайә сьсийа

1Әв ьн хәбәред пәймане[†] кӧ Хӧдан[†] ль ә'рде Моwабеда[†] ль Муса ә'мьр кьр т'әви зар'ед Исраел[†] гьредә, хенщи пәймана кӧ wи ль Һ'оребе[*] т'әви wан гьреда[+]. 2Муса гази т'әмамийа Исраеле кьр у готә wан: «Һ'әму чь кӧ Хӧдан ль wәлате Мьсьреда ль бәр ч'ә'вед wә ани сәре Фьрәwьн у һ'әму хӧламед wи, ӧса жи сәре т'әмамийа ә'рде wи, wә дит, 3аwа готи әw щер'ьбандьн, нишан у к'әрәмәтед мәзьнә кӧ ч'ә'вед тә дитьн. 4Ле Хӧдан һ'әта р'ожа иро дьле фә'мкьрьне, ч'ә'вед дитьне у гӧһед бьһистьне нәда wә[+]. 5Хӧдан чьл сали бәр'ийеда р'ебәрийа wә кьр: К'ьнщед ль сәр wә кәвьн нәбун, солед ньге wәда жи нәмашийан,[+] 6wә нә нан хwар нә шәрав нә жи ава щәһе вәхwар, кӧ һун бьзаньбьн әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+]. 7Һун һатьнә ви щийи у Сихоне п'адше Һ'әшбоне, Оге п'адше Башане дәрк'әтьнә мьqабьли мә шер' у мә әw алт' кьрьн[+]. 8Мә ә'рде wан зәфт кьр у чаwа мьлк' да р'убенийа, гадийа у ниве qәбила Мьнашә[+]. 9Дә хәбәред ве пәймане хwәйи кьн у wан бьqәдиньн, wәки нава һәр тьштида чь кӧ һун бькьн wәр'а ль һәв бе.

10Һун т'әмам иро ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнинә: Сәрwеред wә, qәбилед wә, р'успийед wә, сәрәскәред wә, һәр мере Исраел, 11зар'ед wә, к'ӧлфәтед wә у хәрибе ль нава зоме тәда, жь дарбьр'е тә һ'әта авк'еше тә, 12бона кӧ тӧ бьк'әви пәйман у ад-qьраре т'әви Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә иро т'әви тә гьредьдә. 13Wәки иро тә хwәр'а бькә мьләт, әw жи тәр'а бьбә Хwәде, чаwа кӧ wи готә тә у чаwа кӧ wи кал-бавед тә Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар[+]. 14Нә т'әне т'әви wә Хӧдан ве пәйман у ад-qьраре гьредьдә, 15ле т'әви wан жи йед кӧ иро ль вьр т'әви мә ль бәр Хӧдан Хwәдейе мә сәкьнинә у т'әви wан жи, йед кӧ иро ль вьр т'әви мә ниньн. 16Һун заньн wәлате Мьсьреда мә чаwа дьжит у чаwа әм жи жь нава мьләтр'а дәрбаз бун, 17wә р'обәтийед wан у п'утед wанә дар, кәвьр, зив у зер' нава wан дитьн. 18Нәбә кӧ нава wәда һәбә мер йан жьн, мал йан qәбил дьле к'ижани иро дури Хӧдан Хwәдейе мә к'әвә, wәки һәр'ә хwәдейед wан мьләтар'а qӧльх кә. Аwа готи нава wәда ви щур'әйи р'аwе кӧ жә'ре у зьрич'ке дьдә дәр т'ӧнәбә[+]. 19Гава йәк гӧһ бьдә хәбәред ве ад-qьраре у хwәда гӧман бә, бежә: ‹Wәки ль гора сәрһ'ьшкийа хwә жи әз һәр'ьм әзе диса сах-сьламәт бьм›. Бь ви щур'әйи, йе т'ер wе т'әви йе бьр'чи ӧнда бә. 20Хӧдан wе т'ӧ щар нәбахшинә wи, чьмки һьнге һерс у к'ин-боха Хӧдан wе р'абә ль сәр wи мәрьви, һ'әму ньфьр'е ве к'ьтебеда ньвиси wе ль wи бьн у Хӧдан wе наве wи жь бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит кә[+]. 21Хӧдан wе wи жь һ'әму qәбилед Исраел бона бәла башqә кә, анәгори һ'әму ньфьр'ед ве пәймане кӧ ве к'ьтеба qанунеда ньвисар ьн. 22У ньсьле пәйр'а, аwа готи зар'ед wә кӧ wе пәй wәр'а бьбьн, ӧса жи хәрибе кӧ wе жь wәлате дур бе, wе wеранбун у нәхwәшийед ви ә'рди бь к'ижана Хӧдан лехьст бьбиньн, бежьн: 23‹Т'әмамийа ә'рд бь к'ьрк'ут[†] у хwе шәwьтийә, нә те чандьне нә жи шин дьбә, ль сәр wе т'ӧ шинайи шин набә, мина ӧндакьрьна Содом, Гомора, Адма у Сьбойиме, к'ижан кӧ Хӧдан бь һерс у к'ин-боха хwә wеран кьр›[+]. 24Һ'әму мьләт wе бежьн: ‹Чьма Хӧдан һа ани сәре ви ә'рди? Мә'на ве һерса мәзьн чийә?›[+] 25У wе бежьн: ‹Бона кӧ wан пәймана Хӧдан Хwәдейе кал-бавед хwә һьштьн, к'ижан кӧ wи т'әви wан гьреда, гава әw жь ә'рде Мьсьре дәрхьстьн. 26Әw чун у хwәдейед башqәр'а qӧльх кьрьн, бәр wан та бун, хwәдейед кӧ нә wан нас дькьр нә жи Хӧдан wанр'а к'ьфш кьр. 27Бь ви аwайи һерса Хӧдан ль сәр wи ә'рди р'абу кӧ һ'әму ньфьр'ед ве к'ьтебеда ньвиси бинә ль сәре wи[+]. 28Хӧдан бь һерс, к'ин-бох у хәзәба мәзьн әw жь wәлате wан р'аwва дәрхьст, әw авитьнә wәлате башqә, мина р'ожа иройин›.

29Тьштед вәшарти, йед Хӧдан Хwәдейе мә нә, ле йед ә'йан бона мә у зар'ед мә нә һ'әта-һ'әтайе, wәки һ'әму хәбәред ве qануне бьqәдиньн[+].

### 30


Кьрьна бона пашда вәгәр'андьн у бьмбарәкийе

1Гава һәр тьшт, дӧа у ньфьр'ед кӧ мьн данибунә ль бәр тә, бенә сәре тә, һьнге ль сәр wан, нава һ'әму мьләтада, к'ижан кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә тӧ нава wан да бәлакьри, диса бьфькьрә,[+] 2һәгәр тӧ бәр бь Хӧдан Хwәдейе хwә вәгәр'и, тӧ у зар'ед хwәва бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә, гӧһ бьди дәнге wи, һәр тьшт чаwа кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, 3һьнге Хӧдан Хwәдейе тә wе чәрха тә р'аст кә у р'ә'ме ль тә бькә, wе диса тә жь нава һ'әму мьләта, нава к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бәла кьри, wе тә т'опи сәр һәв кә. 4Wәки тӧ һ'әта бәр п'әр'е ә'зман жи ажоти би, жь wьр жи Хӧдан Хwәдейе тә wе тә т'опи сәр һәв кә, тә һьлдә 5у Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьбә ә'рде кӧ кал-бавед тә wар бьбун у wе хwәр'а бьки мьлк'. Wе чәрха тә р'аст кә у тә жь кал-бавед тә зә'фтьр ль һәв зедә кә. 6Хӧдан Хwәдейе тә wе дьле тә у дьле зӧр'әта тә бьгӧһезә[*], wәки бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки бона хатьре ә'мьре хwә[+]. 7Хӧдан Хwәдейе тә wе һ'әму ван ньфьр'а вәгәр'инә ль сәр дьжмьн у нәйаред тә, йед кӧ пәй тә к'әтьбун[+]. 8Те жи диса гӧһ бьди дәнге Хӧдан у һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм бьqәдини. 9Хӧдан Хwәдейе тә wе тә һәр тьштида хьне кә: Бь һәр шьхӧле дәстед тә, бәре зьке тә, бәре һ'әйwане тә у бәре ә'рде тә. Чьмки Хӧдан диса wе ша бә кӧ qәнщийе тәр'а бькә, чаwа кӧ әw кал-бавед тәр'а ша дьбу, 10гава тӧ гӧһ бьди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, ә'мьр у qәйдә-qанунед wийә ве к'ьтеба qанунеда ньвиси хwәй ки, бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә вәгәр'и бәрбь Хӧдан Хwәдейе хwә.

11Чьмки әв ә'мьре кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, нә дури тә йә нә жи әw чәтьн ә. 12Әw нә ль ә'змана йә, wәки бе готьне: ‹К'е wе бона мә р'абә ә'змен, wе мәр'а бинә у әм wе бьбьһен, һьнге мәйе әw бьqәданда?›[+] 13Нә жи әw wи алийе бә'ре йә, wәки бе готьне: ‹К'е wе бона мә һәр'ә wи алийе бә'ре, wе мәр'а бинә у әм wе бьбьһен, һьнге мәйе әw бьqәданда?› 14Ле әw хәбәр ль щәм тәйә, ль сәр заре тә у дьле тәда йә, кӧ wе хwәйи ки.

15Бьньһер'ә, әз иро ә'мьр у мьрьне, хер-хwәши у хьрабийе датиньмә ль бәр тә[+]. 16Әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки, р'ийед wида һәр'и, ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи у qьраред wи хwәйи ки. Wәки тӧ бьжийи у ль һәв зедә би у Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьмбарәк кә ль сәр ә'рде кӧ тӧ дьчуйи хwәр'а бьки мьлк'. 17Ле һәгәр дьле тә пашда вәгәр'ә у гӧһ нәди, жь р'е бейи шьһ'ьтандьне, ль бәр хwәдейед башqә та би wанр'а qӧльх ки, 18әз иро ә'лами wә дькьм кӧ һуне ә'сәйи ӧнда бьн, һуне дьреж ль сәр wи ә'рди нәжин, бона к'ижани тӧ Урдӧнер'а дәрбаз дьби кӧ бьк'әви wьр у хwәр'а бьки мьлк'. 19Әз иро гази ә'рд у ә'змен дькьм чаwа шә'дед мьqабьли тә, әз ә'мьр у мьрьне датиньмә бәр тә, дӧа у ньфьр'е. Дә ә'мьр бьбьжерә wәки тӧ зӧр'әта хwәва бьжийи, 20Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, гӧр'а wи бькә у незики wи бә. Чьмки әw ә'мьре тә йә у дьрежайа р'ожед майина тә йә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан кал-бавед тә: Бьраһимр'а, Исһаqр'а у Аqубр'а сонд хwар бьдә wан»[+].

### 31


Кьрьнед Мусайә хьлазийе


Йешу щийе Муса дьгьрә

1Муса чу у әв хәбәрана т'әмамийа Исраелева[†] ә'йан кьрьн 2у готә wан: «Әз иди сәдбист сали мә, нькарьм һәр'ьм у бем, Хwәде жи готә мьн: ‹Тӧ ч'әме Урдӧнер'а дәрбаз наби›[+]. 3Хӧдан[†] Хwәдейе тә wе хwәха пешийа тәва һәр'ә, әwе ван мьләта жь бәр тә ӧнда кә у те щийе wан хwәр'а бьки мьлк'. Йешуйе пешийа тәва һәр'ә, чаwа кӧ Хӧдан готьбу[+]. 4Хӧдане ӧса бина сәре wан, чаwа кӧ ани сәре п'адшед әморийа[†], Сихон у Ог, ӧса жи ә'рдед wан, qьр'а к'ижана әwи ани[+]. 5Хӧдане wан бьдә дәстед wә у һун анәгори wан һ'әму ә'мьред кӧ мьн ль wә ә'мьр кьрьн биньнә сәре wан[+]. 6Qәwат у ә'гит бьн, жь wан нәтьрсьн у нәбьздьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә хwәха т'әви тә те, әw дури тә нак'әвә у тә бәр'надә».

7Муса гази Йешу кьр у ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа Исраеле готә wи: «Qәwат у ә'гит бә, чьмки те т'әви ви мьләти бьк'әви ә'рде кӧ Хӧдан кал-бавед wанр'а сонд хwар бьдә wан у те wи ә'рди wанр'а бьки мьлк'. 8Ле Хӧдан хwәха пешийа тәва дьчә у wе т'әви тә бә, әwе дури тә нак'әвә у тә бәр'нәдә, бәр хwә нәк'әвә у нәтьрсә».


Хандьна Qануне

9Муса әв qанун ньвиси у да к'аһинед[†] зар'ед Леwи, йед кӧ Сьндоqа Пәймана[†] Хӧдан дьбьрьн у һ'әму р'успийед Исраел. 10Муса ль wан ә'мьр кьр у гот: «Һәр к'ӧтасийа сала һ'әфта[†] ль сала бахшандьне, ль Щәжьна Һ'олькчекьрьнеда[†],[+] 11к'әнге т'әмамийа Исраел бе у ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә бьсәкьнә, ль wи щийе кӧ әw бьбьжерә, т'әмамийа Исраелр'а ве qануне бь дәнге бьльнд бьхунә. 12Щьмә'те, жьна, мера, зар'а у хәрибед нава бажаред хwәда, т'опи сәр һәв кә, кӧ әw бьбьһен у һин бьн жь Хӧдан Хwәдейе wә бьтьрсьн у һ'әму хәбәред ве qануне бькьн кӧ бьqәдиньн. 13Зар'ед wан йед кӧ һе ньзаньн, wе бьбьһен у һин бьн жь Хӧдан Хwәдейе wә бьтьрсьн, ль нава һ'әму р'ожед ә'мьре wә ль сәр ә'рде кӧ һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьн хwәр'а бькьнә мьлк'».


Исраел wе Хwәде бьһелә

14Хӧдан готә Муса: «Аwа р'ожед тәйә мьрьне незик ьн, гази Йешу кә у ль Коне Щьвинеда[†] бьсәкьньн, әзе ә'мьра бьдьмә wи». Муса у Йешу чун у ль Коне Щьвинеда сәкьнин[+]. 15Хӧдан ль стуна ә'wрда конда wанва хӧйа бу у стуна ә'wр ль бәр дәре кон сәкьни[+].

16У Хӧдан готә Муса: «Аwа тӧ дьчи бьгьһижи кал-бавед хwә. Әв мьләте р'абә ль wи щийе кӧ дьчьне беә'сьлийе бькә, аwа готи пәй wан хwәдейед башqәйә wи ә'рди һәр'ә. Әwе мьн бьһелә у пәймана кӧ мьн т'әви wан гьреда бьт'әр'ьбинә[+]. 17Wе р'оже һерса мьне ль сәр wи р'абә, әзе wан бьһельм у р'уйе хwә жь wан вәшерьм. К'ока wане бе у гәләк тәнгаси у зәлули р'асти wан бе. Wан р'ожа әwе бежә: ‹Гәло әв бәла кӧ һатьнә сәре мьн нә бона wе йәке йә кӧ Хӧдане мьн т'әви мьн нинә?›[+] 18Ле әзе wе р'оже р'уйе хwә һе вәшерьм бона һәр хьрабийа кӧ wи кьр, гава бәре хwә да хwәдейед башqә. 19Ньһа хwәр'а ве стьране бьньвисьн у зар'ед Исраел һини wе кә, wе бькә сәр зар-зьмане wан, wәки әва стьрана мьнр'а бьбә шә'де мьqабьли зар'ед Исраел[+]. 20Wәхте әз wи бьбьмә ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ мьн кал-бавед wанр'а сонд хwар, әwе бьхwә, т'ер бә, к'ок бә у wе бәре хwә бьдә хwәдейед башqә, әwе wанр'а qӧльх кә, мьн т'әхсир кә у пәймана мьн бьт'әр'ьбинә[+] 21wе бьбә гава гәләк тәнгаси у зәлули бьбинә, әв стьрана wе бьбә шә'де мьqабьли wи, чьмки әва жь бира зӧр'әта wи wе дәрнәйе. Әз иди иро заньм т'ьвдира wан чийә, һе бәри wе йәке кӧ мьн әw бьрьнә ә'рде кӧ мьн соз да». 22Муса һәма wе р'оже әв стьран ньвиси у зар'ед Исраел һини wе кьрьн. 23Хwәде ль Йешуйе кӧр'е Нун ә'мьр кьр у гот: «Qәwат у ә'гит бә, чьмки тӧйе зар'ед Исраел бьби ә'рде кӧ мьн wанр'а сонд хwар у әзе т'әви тә бьм».

24Гава Муса һ'әму хәбәред ве qануне к'ьтебеда ньвиси у хьлаз кьрьн, 25Муса ль леwийед кӧ Сьндоqа Пәймана Хӧдан дьбьрьн ә'мьр кьр у гот: 26«Ве к'ьтеба qануне һьлдьн у дайньнә к'еләкәкә Сьндоqа Пәймана Хӧдан Хwәдейе хwә у бьра әw ль wьр бьбә шә'де мьqабьли тә. 27Чьмки әз сәрһьлдан у сәрһ'ьшкийа тә заньм, һ'әта р'ожа иро кӧ әз нава wәда дьжим һун ль бәр Хӧдан сәрһ'ьшк бунә, һе чьqас зедә пәй мьрьна мьнр'а. 28Һ'әму р'успийед qәбилед хwә у сәрwеред хwә бьщьвиньнә ль щәм мьн, әзе wанр'а ван хәбәра бежьм у гази ә'рд у ә'змен бькьм чаwа шә'де мьqабьли wан. 29Чьмки әз заньм кӧ пәй мьрьна мьнр'а һуне ә'сә бьһ'әр'ьмьн у бьшьһ'ьтьн жь wе р'ийа кӧ мьн ль wә ә'мьр кьр у пәйр'а wе бәла бенә пешийа wә, бона хьрабийа кӧ һуне ль бәр ч'ә'ве Хӧдан бькьн, бь кьред дәстед хwә һерса wи р'акьн».

30Муса хәбәред ве стьране ль бәр т'әмамийа щьвина Исраел һ'әта хьлазийе гот:

### 32


Стьрана Муса

1«Гӧһ бьдьнә мьн ә'зманно әзе хәбәр дьм,
бьра ә'рд готьна заре мьн бьбьһе.
2Бьра ширәта мьн мина баране бьбарә,
мина qьр'авийе готьна мьн wе дайнә,
чаwа барана һур ль сәр шинайийе
у чаwа барана гӧр' ль сәр гиһе[+].
3Чьмки әзе наве Хӧдан[†] бькьм дәнги.
Пәсьна бьдьнә Хӧдане мә!
4Әw Qәйа йә, кьрьна wи к'амьл ә,
чьмки һ'әму р'ийед wи һәqи нә.
Хӧдан амьн ә, нәһәqи щәм wи т'ӧнәйә,
әw һәq ә у ль сәр һәqийе йә[+].
5Ле wә мьqабьли wи гӧнә кьр,
һун жь дәст qӧсуред хwә иди нә зар'е wи нә,
ньсьле нәһәq у хальфи.
6Әв ә кӧ һун ль Хӧдан вәдьгәр'иньнә,
мьләте бе фә'ми бе һ'ьш?
Әw нинә баве тә кӧ тӧ qазьнщ кьри?
Әwи жи тӧ чекьри у т'әстиq кьри![+]
7Бир бинә р'ожед бәре,
бьфькьрә ль сәр салед һ'әму р'ьк'ьнйата.
Бьпьрсә жь баве хwә у әwе тәр'а гьли кә,
жь калед хwә у әwе тәр'а бежьн[+].
8Гава Йе Һәри Жорьн мьлк' да мьләта
у зар'ед инсен щӧдә кьр,
әwи синоред мьләта данин,
анәгори р'әqәмед зар'ед Хwәде[*][+].
9Ле п'ара Хӧдан щьмә'та wи йә,
Аqуб мьлк'е wаре wи йә[+].
10Әwи әw ль бәр'ийеда дит,
ль чол у бәста гӧжә-гӧж,
әwи дәсте хwә дабу ль бәр wи у әw хwәйи дькьр,
мина р'онайийа ч'ә'вед хwә мьqати wи бу[+].
11Чаwа тәйре симьр' хwәйитийе һелуна хwә дькә,
ль сәр щущукед хwәр'а дьфьр'ә,
п'әр'е хwә вәдькә wан һьлдьдә
ль сәр баскед хwә дьбә[+].
12Хӧдан т'әне р'ебәрийа wи дькьр,
хwәдеки башqә т'әви Хӧдан т'ӧнәбу.
13Хӧдан әw дани ль сәр бьльндщийед ә'рде,
әwи бәре зәвийа дьхwарьн.
Хӧдан әw бь һьнгьв жь qәйайе
бь бьзьр жь qәйа һ'ьшк,
14бь р'уне деwер у шире пез да межандьн.
Доне бәрха, бәрана,
гайед Башане, бьзьна,
гәньме лапи р'ьнд да wи.
Тә хуна тьрийа, шәрав вәхwар.
15Йешурун[*] бәз гьрт у да чьфта.
Тә бәз гьрт, к'ок буйи у жь һәв дәрк'әти.
Хwәдейе тӧ чекьри һьшт
у Qәйайе хьлазбуна хwә т'әхсир кьр[+].
16Бь хwәдейед башqә һелан данә к'ӧмр'әшийа Хӧдан
у бь к'ьретийа һерса wи р'акьрьн[+].
17Qӧрбан дькьрьн щьнар'а нә кӧ Хwәдер'а,
хwәдейед кӧ нас нәдькьрьн,
йед ну пешда һати,
жь к'ижана кӧ кал-бавед тә хоф нәдькьрьн[+].
18Тә Qәйайе тӧ wәльданди һьшт,
тә Хwәдейе тӧ пешда анийи бир кьр.
19Хӧдан дит у т'әхсир кьр
бона кӧ qиз у кӧр'ед Хӧдан әw һерс хьстьн.
20У гот: ‹Әзе р'уйе хwә жь wан вәшерьм,
хьлазийа wан бьньһер'ьм,
чьмки әw ньсьләки хальфи йә,
зар'ед бе амьн ьн.
21Wана бь нә хwәдейа һелан данә к'ӧмр'әшийа мьн,
бь тьштед хwәйә п'уч' һерса мьн р'акьрьн.
Әзе жи бь нә мьләта һелана бьдьмә wан,
бь мьләтәки бе фә'м әзе һерса к'ӧмр'әшийа wан р'акьм[+].
22Чьмки алава һерса мьн пе к'әт,
әwе һ'әта к'урайийа Дийаре Мьрийа бьшәwьтинә,
дьнйайе у бәред wе wе һ'уфи хwә кә
у алав-агьр wе һ'име ч'ийа к'әвә
23Әзе бәла ль сәр wан qуч' кьм,
тиред хwә ль сәр wан р'әт кьм[+].
24Бьр'чибуне wан бьмашинә, т'айе wан бьхwә
у ӧса жи нәхwәшийа һ'алә хьраб.
Qиле р'ә'wьра әзе бьшиньмә ль сәр wан
у ӧса жи жә'ра шулькийед ахеда[+].
25Дәрва шуре wан бьбьр'ә
һьндӧр'да жи хоф, qиз у кӧр'а
ширхӧр у кале әхтйар.
26Мьн гот: «Әзе qьр'а wан биньм,
жь нава мәрьвада биранина wан р'әсит кьм»,
27ле әз жь qәрфе дьжмьн тьрсийам,
кӧ дьжмьн нәфькьрьн
у нәбежьн: «Дәстед мә әw алт' кьрьн,
нә кӧ Хӧдан әв һ'әму тьшт кьр»›[+].
28Чьмки Исраел[†] мьләтәки чәлqйайи йә,
фә'ме wи т'ӧнәйә.
29Һәгәр әw сәрwахт буна әв йәк wе те дәрхьстана,
wане фә'м бькьра чь wе бе сәре wана.
30Дьжмьнәк wе чаwа бьда пәй һ'әзара
у дӧдӧйе бәри дәһә һ'әзари дьн,
һәгәр Qәйайе Исраел әw нәфьрота,
һәгәр Хӧдан әw нәда дәстед дьжмьнед wан[+].
31Чьмки qәйайе wан нә мина Qәйайе мә йә,
дьжмьнед мә хwәха wе йәке фә'м дькьн.
32Чьмки дара wанә тьрийе жь йа Содоме йә,
жь бахче Гоморайе йә.
Тьрийед wан тьрийе жә'рдадайи нә
гушийед wан тә'л ьн[+].
33Шәрава wан жә'ра мә'ра йә,
жә'ра зӧлмә тирәмә'ра йә[+].
34Т'ьвдира мьн ль щәм мьн вәшарти,
хьзна мьнда моркьри нинә?
35Һ'әйфһьлдан йа мьн ә, әзе һьлиньм,
гава ньге wан бьльк'ӧмә,
чьмки р'ожа wан ә qәда незик ә
у зутьрәке wе ль сәр wанда бьгьрә[+].
36Хӧдан wе һәqийе ль щьмә'та хwә бькә,
у р'ә'ме ль хӧламед хwә бькә,
гава әw бьбинә кӧ дәсте wан сьст буйә,
нә гьрти манә нә жи аза манә[+].
37Хӧдане бежә: «К'аненә хwәдейед wан,
qәйайе кӧ wан гӧмана хwә дабу сәр?
38Йед кӧ бәзе qӧрбанед wан дьхwарьн,
шәрава дийарийед wан вәдьхwарьн?
Бьра әw р'абьн у али wан бькьн,
бьра бона wә бьбьнә мәрт'ал».
39Дә ньһа бьньһер'ьн wәки ӘЗ, ӘЗ ЬМ[*],
т'ӧнә хwәде пештьри Мьн.
Әз дькӧжьм, әз жи сах дькьм,
мьн леда әзе жи qәнщ кьм,
т'ӧ кәс жь дәсте мьн хьлаз накә[+].
40Аwа әз дәсте хwә бәр бь ә'змен бьльнд дькьм
у дьбежьм: «Чаwа кӧ әз һ'әта-һ'әтайе һәмә
41ӧса жи гава әз шуре хwәйи бьрьqи туж кьм
дәсте мьне дәст бь диwане бькә,
һьнге әзе һ'әйфе жь дьжмьнед хwә һьлдьм,
у йед дьжәньнә мьн wәкә ә'мәлед wан бьдьмә wан[+].
42Әзе тиред хwә бь хуне сәрхwәш кьм
у шуре мьн wе гошт бьхwә,
бь хуна кӧштийа у гьртийа,
бь сәред сәрwеред дьжмьн»›.[*]
43Ә'зманно ша бьн т'әви wи!
Һ'әму мьлйак'әт[†] бәр Хӧдан та бьн.[*]
Чьмки әwе һ'әйфа хуна хӧламед хwә һьлдә,
әwе һ'әйфе жь дьжмьнед хwә һьлдә,
әwе бона ә'рде хwә у мьләте хwә гӧнәк'әwандьне бькә»[+].

44Муса т'әви Йешуйе кӧр'е Нун һат у һ'әму хәбәред ве стьране бь дәнге бьльнд готә щьмә'те. 45Гава Муса һ'әму әв хәбәред кӧ готә т'әмамийа Исраел сәр һәвда анин, 46әwи готә wан: «Әз иро һ'әму ван хәбәра ә'лами wә дькьм, wан бькьнә дьле хwә. Ль зар'ед хwә ә'мьр бькьн wәки һ'әму хәбәред ве qануне р'ьнд хwәй кьн бьqәдиньн[+]. 47Чьмки әв нә хәбәра бадиһәwа йә бона wә, ле әw ә'мьре wә йә. Бь wе хәбәре ә'мьре wәйе дьреж бә ль сәр wи ә'рди кӧ һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьне хwәр'а бькьнә мьлк'»[+].

48Хут wе р'оже Хӧдан Мусар'а хәбәр да у гот: 49«Һьлк'ьшә ль сәр бьльндщийед Абариме ль сәр ч'ийайе Нәбо к'ижан кӧ wәлате Моwабда[†] йә, пешбәри Әриһайе. У дина хwә бьдә wәлате Кәнане[†], к'ижани кӧ әз дьдьмә зар'ед Исраел ле wар бьн[+]. 50У ль сәр wи ч'ийайе кӧ те һьлк'ьши бьмьрә, һәр'ә т'әви кал-бавед хwә бә, чаwа Һаруне бьре тә ль сәр ч'ийайе Һор мьр у чу т'әви кал-бавед хwә бу[+]. 51Чьмки wә һәр дӧйа ль нава зар'ед Исраел ль бәр авед Мерибаһ-Qадеше[*], бәр'ийа Синда гӧһдарийа мьн нәкьр у нава зар'ед Исраелда пирозийа мьн нәда к'ьфше[+]. 52Те әwи ә'рди бәр хwә бьбини ле нак'әви wьр, әw ә'рде кӧ әз дьдьмә зар'ед Исраел»[+].

### 33


Муса дӧа Исраел дькә

1[•]Әв ә әw дӧа бь к'ижани Мусайе мәрьве Хwәде бәри мьрьна хwә дӧа ль зар'ед Исраел[†] кьр[+]. 2У гот:

«Хӧдан[†] жь Синайе һат,
жь Сеһире wанва шәwq да,
жь ч'ийайе Паран wанва хӧйа бу
әw т'әви беһ'әсаб пироза һат,
жь дәсте wийи р'асте агьре qануне бона wан алав да.[*][+]
3Р'асти Хwәде мьләта һ'ьз дькә,
һ'әму пирозед wи дәстед тәда нә,
wан хwә авитьнә ль п'ийед тә
у wе гӧһ бьдьнә готьнед тә.
4Муса qанун ль мә ә'мьр кьр,
wар бона щьмә'та Аqуб[+].
5Хӧдан бу п'адше Йешуруне[*]
гава сәрwеред щьмә'те
т'әви qәбилед Исраел щьвийа бун[+].

6Бьра бьжи Р'убен у нәмьрә,
ле бьра һ'әсабе wи кем бә».

7Әв жи бона Щьһуда гот:

«Бьбьһе Хӧдан дәнге Щьһуда
у wи бинә ль щәм щьмә'та wи,
бьра бь дәстед хwә шәр'е хwә бькә
тӧ жи бьби алик'аре wи жь дьжмьнед wи».

8Бона Леwи гот:

«Урим у Тумиме[*] тә
ль щәм мәрьве тәйи хwәдехоф бә,
йе кӧ тә ль Массаһе щер'ьбанд,
т'әви к'ижани бәр авед Мерибаһе к'әти һ'ӧщәте[+].
9Йе кӧ бона де у баве хwә дьбежә:
‹Мьн хәмк'ешийа wан нәкьр›,
бьрайед хwә qәбул нәкьр
у зар'ед хwә нас нә кьр[*],
чьмки әw готьна тә дьqәдиньн
у пәймана[†] тә хwәй дькьн[+].
10Әw Аqуб һини qьраред тә дькьн,
Исраел жи һинкьрьна тә,
бьхуре[†] датиньн ль бәр тә,
qӧрбане т'әвайишәwате жи ль сәр горигәһа[†] тә.
11Дӧа ль qәwата wи бькә Хӧдан,
кьред дәсте wи qәбул кә.
Пьшта дьжмьнед wи qат кә
ӧса кӧ йед дьжәньнә wи р'анәбьн».

12Бона Бьнйамин гот:

«Һ'ьзкьрийе Хwәде wе бе qәзи бьжи,
Йе Һәри-Зор т'әмамийа р'оже хwәйитийа wи дькә.
Әw ль нава гьред wи дьжи».

13Бона Усьв гот:

«Дӧайе Хӧдан ль ә'рде wи бә,
бь qьр'авийа qәнщә жь ә'змен,
бь ава бебьнийайейә жер һәр'ьки,[+]
14бь дайина бәред qәнщә жь тә'ве,
бь дайина дәрәмәтед qәнщә жь мәһа.
15Жь тьштед бьжартийә ч'ийайед кәвьн
у тьштед qәнщә гьред һ'әта-һ'әтайе[+].
16Бь дайина qәнщә ә'рде т'ьжи,
бь к'әрәма йе кӧ нава к'ола стьруйе бу[*].
Бьра әw бенә сәре Усьв,
ль сәр ә'нийа бьжартийе ль нава бьрада[+].
17Мәзьнайийа wи мина ньхӧрийе бох,
стьруйед wи мина стьруйед гайе бәйани,
йәк дәһә һ'әзаред Әфрайим ә,
йәк жи һ'әзаред Мьнашә йә,
бь wан әwе мьләта һәвр'а һ'әта сәре дьне бьдә'финә»[+].

18Бона Зәбулон гот:

«Ша бә Зәбулон, дәрк'әтьна хwәр'а,
Исахар жи ль нава чадьред хwә да.
19Әwе мьләта гази ль сәр ч'ийе бькьн,
ль wьр әwе горийед р'аст бьдьн.
Чьмки жь дәwләмәндтийа бә'ра әwе бьхwьн
у хьзнед ль нава qумеда вәшарти»[+].

20Бона Гад гот:

«Бьмбарәк ә йе кӧ синоре Гад фьрә дькә,
Гаде чаwа шер р'ьһ'әт бә,
мьл у т'әпа сери дьдьр'инә.
21Әwи тьште һәри qәнщ хwәр'а бьжарт,
чьмки wир'а п'ара сәрwер һатә к'ьфшкьрьне,
әw т'әви сәрwеред мьләт һат
р'астийа Хӧдан у диwанед wи
т'әви Исраел бьк'ар ани»[+].

22Бона Дан гот:

«Дан щәwрьке шера йә
кӧ жь Башане банздьдә».

23Бона Нәфтәли гот:

«Нәфтәли херхwәзийева дагьрти йә,
бьмбарәкийа Хӧданва т'ьжи йә,
р'оһьлат[*] у башуре wар бә».

24Бона Ашер гот:

«Жь нава кӧр'ада Ашер һәри бьмбарәк ә,
бьра һ'ьзкьрийе бьрайед хwә бә
у ньге хwә р'унда кә.
25Зәр'зед дәрийед тә һ'әсьн у сьфьр ьн,
у qәwата тә wәкә р'ожед тә бә».

26«Мина Хwәде Йешурун т'ӧнәйә,
бона алик'арийа тә ль ә'змен сийар дьбә
нава нур-р'умәта хwә ль сәр ә'wр[+].
27Хwәдейе һ'әта-һ'әтайе кәла йә,
мьлед wийә һ'әта-һ'әтайе алик'ар ьн,
әwи дьжмьнед тә жь бәр тә р'аqәтандьн,
гот: ‹Qьр' кә!›[+]
28Исраел беqәзи, башqә дьжи,
канийа Аqуб wе ә'рде гәньм у шәраведа бә,
жь ә'зманед wи qьр'ави те харе[+].
29Хwәзи ль тә Исраел!
К'е йә мина тә?
Мьләте бь дәсте Хӧдан хьлазбуйи,
мәрт'ал, алик'ар
у шуре нур-р'умәта тә әw ә,
дьжмьнед тә wе ль бәр тә та бьн,
тӧйе п'ейи ль сәргьрке мьлед wан бьки»[+].

### 34


Мьрьна Муса у сәрwерийа Йешу

1Муса жь дәштед Моwабе[†] һәвраз чу ч'ийайе Нәбо, ль сәр сәре Писгайе кӧ пешбәри Әриһайе йә. Хӧдан[†] һ'әму ә'рде Гилә'де һ'әта Дан, 2т'әмамийа Нәфтәлийе, ә'рде Әфрайим у Мьнашә, т'әмамийа ә'рде Щьһуда һ'әта Бә'ра Навбәре[*], 3Нәщәф[†], дәшта нәwала Әриһайе, бажаре даред хӧрма һ'әта Соһаре нишани wи да[+]. 4Хӧдан готә Муса: «Әв ә ә'рде бона к'ижани мьн Бьраһимр'а, Исһаqр'а у Аqубр'а сонд хwар гот: ‹Әзе wи бьдьмә зӧр'әта тә›. Мьн һьшт wәки тӧ бь ч'ә'вед хwә бьбини, ле тӧ дәрбази wьр наби»[+]. 5Ль wьр ә'рде Моwабда, Мусайе хӧламе Хwәде мьр, анәгори хәбәра Хӧдан. 6Хӧдан ль нәwала ә'рде Моwабда пешбәри Бет'-П'ьһоре әw дәфьн кьр у т'ӧ кәс һ'әта р'ожа иро щийе дәфьнкьрьна wи ньзанә[+]. 7Ә'мьре Муса сәдбист сали бу гава әw мьр, нә ишьqа ч'ә'ве wи сьст бу, нә жи сьһ'әт-qәwата wи[+]. 8Зар'ед Исраел[†] си р'ожи ль дәшта Моwабда шина Муса кьрьн. Р'ожед гьри у шина Муса хьлаз бун[+]. 9Йешуйе кӧр'е Нун бь р'ӧһ'е сәрwахтийева һатә дагьртьне, чьмки Муса дәстед хwә данибу ль сәр wи, зар'ед Исраел гӧр'а wи дькьрьн у ӧса дькьрьн чаwа кӧ Хӧдан ль Муса ә'мьр кьрьбу[+].

10Иди п'ехәмбәрәки[†] мина Муса ль нава Исраелда т'ӧнәбу, йе кӧ Хӧдан р'у бь р'у нас дькьр,[+] 11бь һ'әму нишан у к'әрәмәта, йед кӧ Хӧдан әw шанд кӧ ль ә'рде Мьсьреда ль сәр Фьрәwьн, ӧса жи ль сәр һ'әму хӧламед wи у т'әмамийа wәлате wи бькә 12у Муса бь т'әмамийа qәwата дәсте хwә һәр кьрьнед саw ль бәр ч'ә'вед т'әмамийа Исраел кьр.

## Фәрһәнгок

### Фәрһәнгок

Фәрһәнгок


А

Б

Г

Д

Е

Ә

З

И

Й

К

М

Н

О

П

Р

С

Т

Ф

Х

Һ

Ш

Щ

Q


Фәрһәнгок

### агат

агат

– кәвьред qимәтә р'әнг-р'әнги нә, п'ьр'анийа wан сьпи у к'ӧмәйит' ьн.

### амалеки

амалеки

– мьләтәк бу кӧ бәри зәфткьрьна

Исраел

ль Кәнанеда дьма. Әвана гәлә щара нәйартийа Исраел дькьрьн (бьньһер'ә

Дәрк'әтьн 17:8-16;

Qануна Дӧщари 25:17-19

).

### амин

амин

– жь зьмане

ибрани

йә, кӧ мә'на wе әв ә: «Р'аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р'аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә.

### амитист

амитист

– кәвьрәки qимәт бу, п'ьр'анийа wан сори гәвәз у сут бун.

### амони

амони

– анәгори

Дәстпебун 19:38

, зӧр'әта Лутә жь qиза wийә бьч'ук бу. Әw т'әви Фьльстинийа нәйартийа

Исраел

дькьрьн. Әw алийе Р'оһьлата Урдьне дьман, наве п'айт'әхте хwә данин Амман. Һ'әта ньһа жи наве п'айт'әхте Урдьне Амман ә.

### арами

арами

– арами бьнәлийед Араме бун. Wә'де бавә'ширед

Исраел

алийе бакӧр- р'оһьлата ч'әме Урдьнер'а дьготьн Арам, аwа готи Сурйа у ӧса жи бак'ӧра Мәсопотамйайе, кӧ те готьн Паддан-Арам (

Дәстпебун 25:20;

28:5

).

### бәре дәрәмәта пешьн

бәре дәрәмәта пешьн

– wәхте Пәймана Кәвьнда чь пешийе бәр к'еләндийе бьк'әта, йан һәгәр бәре р'әзе пешьн буйа, йан ньхӧрийе һ'әйwанед мале, йан жи ньхӧрийе нерини һәр маләкә Исраеле чаwа «бәре дәрәмәта пешьн» дьһатә һ'әсабе у Хwәдер'а дьһатә дайине. Әва нишанәк бу кӧ һ'әму жи п'ара Хwәде нә (

Дәрк'әтьн 13:14-15;

34:26;

Qануна К'аһинтийе 23:17;

Жьмар 18:12

).

### бьдолах

бьдолах

– р'уне дарейи зәр ә у гәләки бинхwәш ә. Бь wи ава зьм-зьмкьрьне чедькьрьн (

Дәстпебун 2:12;

Жьмар 11:7

).

### бьзьна к'уви

бьзьна к'уви

– щӧр'әки бьзьнайә кӧ ч'ола дәминә, һ'әлал те һ'әсабе (бьньһер'ә

Qануна Дӧщари 12:15;

14:5

).

Бьзьна к'уви

### бьхур

бьхур

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ'ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п'арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре әw Хwәдер'а дьһатә шәwьтандьне (

Дәрк'әтьн 30

). Щур'әки дарәкә бьхуре Ә'рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу.

Бьхур

### бьһарәт

бьһарәт

– пунг,

дарчин

, мехьк у йед майинә бинхwәш.

### горигәһ

горигәһ

– т'әхте кӧ ль сәр qӧрбан, гори, һ'әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне (

Дәстпебун 12:7;

22:9

). Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада Хwәде т'әми да кӧ горигәһе бона

Коне Шә'дәтийе

жь

дара дарщеwийе

чекьн у сьфьр бьк'ьшиньнә сәр. (

Дәрк'әтьн 27:1-8;

38:1-7

). Qӧрбан т'әне ль сәр горигәһа Коне Шә'дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п'арьстгәһ һатә чекьрьне, т'әне ль сәр горигәһа п'арьстгәһе дьһатьнә сәржекьрьне. Т'әхтәки дьн жи һәбу, жь wи бьч'уктьр у зер'кьри.

К'аһин

ль сәр ви т'әхти

бьхур

дьшәwьтанд, жер'а дьготьн горигәһа бьхуре (

Дәрк'әтьн 30:1-10;

37:25-28

).

Горигәһ

### дара дарщеwийе

дара дарщеwийе

– дарәкә һ'ьшк у тәйах ә.

### дарчин

дарчин

– бьһаратәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т'әви бьзьре зәйт'уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк'аранине (Ә'йанти 18:13). Әw бона чекьрьна р'унә р'ункьрьнейи пироз дьһата бьк'аранине (

Дәрк'әтьн 30:23

).

### дәһәк

дәһәк

– ль гора qануна Муса зӧр'әта Леwи, кӧ шьхӧле п'арьстгәһе дькьрьн, ль сәр наве Хwәде дәһәка һәбуке, һасьл у дайина бәре ә'рде жь щьмә'та Исраеле хwәр'а дьстандьн. Леwийа дәһәка кӧ жь щьмә'та Исраеле дьстандьн, жь wе дәһәка станди, дәһәк дьданә Хwәде (

Qануна К'аһинтийе 27:30-32,

Жьмар 18:26-28

).

### дийарийа бәрвадайине

дийарийа бәрвадайине

– дийарийа кӧ жь бәр wан гӧнәйед кӧ ль бәр Хwәде йан мәрьва кьри дьһатә дайине.

К'аһин

ль сәр ве йәкеда дьньһер'и у qимәте зийане бист сәләф зедә к'ьфш дькьр у һьнге ль зийанк'еша дьһатә вәгәр'андьне, сәрда жи йе гӧнәк'ар дийари дьда (

Qануна К'аһинтийе 5:14-6:7;

7:1-10

).

### дийарийа жорбьльндкьрьне

дийарийа жорбьльндкьрьне

– тьштә кӧ дийари дьһатә дайине, щарана п'ара

к'аһин

дьһатә жорбьльндкьрьне, чаwа нишана кӧ бона Хwәде дьһатә башqә кьрьне (

Дәрк'әтьн 29:27-28

).

### дийарийа нани

дийарийа нани

– дийарийа аре хас (

Qануна К'аһинтийе 2:1-3

) йан нан (

Qануна К'аһинтийе 2:4-10

), йан жи фьрикед гәньм (

Qануна К'аһинтийе 2:14-16

).

К'аһин

п'арәкә ван дийарийа хwәр'а һьлдьда у п'ара дьн жи ль сәр горигәһе дьшәwьтанд.

### дийарийа паqьжбуне

дийарийа паqьжбуне

– дийари кӧ йе гӧнәк'ар жь бәр гӧнәйе хwәва бона паqьжбуне дьда. Гоште ве һ'әйwане пироз дьһатә һ'әсабе у т'әне изьна к'аһина һәбу бьхwарана (

Qануна К'аһинтийе 4:1-5:13;

6:24-30

).

### дийарийа сәрдакьрьна

дийарийа сәрдакьрьна

– әва дийарийа жь тьштед р'он ә, аwа готи жь р'ун, шәраве йан аве бун. Әвана ль сәр

дийарийа һәләqәтийе

йан дийарийа т'әвайишәwатеда дьһатьнә кьрьне (

Жьмар 28:14-15

).

### дийарийа т'әвайишәwате

дийарийа т'әвайишәwате

– әв щур'е дийарийе т'әмамийа һ'әйwан пева ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне. Ле һьнәк дийарийед майин п'арәк wан дьһатә шәwьтандьн (

Qануна К'аһинтийе 1:3-17;

6:8-13

).

### дийарийа һәләqәтийе

дийарийа һәләqәтийе

– дийарийа һәләqәтийе кӧ ль нава Хwәде у мәрьвада дьһатә дайине. Т'әне п'арәкә ви һ'әйwани ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне, һәрч'е майин жи

к'аһин

у дийаридар дьхwарьн (

Qануна К'аһинтийе 3:1-17;

7:11-21,

28-36

).

### дийарийа һ'әжандьне

дийарийа һ'әжандьне

– әв дийари п'ьр'анийа щара бь сәрсинге

дийарийа һәләqәтийе

, кӧ п'ара

к'аһин

бу дьһатә дайине. К'аһин т'әви дийаридар әв сәрсинг дьһ'әжанд, ви али-wи али дьбьр дани, ләма те готьн дийарийа һ'әжандьне (

Qануна К'аһинти 14:21-24;

Жьмар 6:20

).

### ефод

ефод

– әва еләкәки бь дӧ п'ара сәр мьлва һәввакьри бу кӧ жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи һатьбу чекьрьне.

Сәрәкк'аһин

әw ль хwә дькьр.

Р'әхтсинг

жи пева дькьрьн (

Дәрк'әтьн 28:6-14

).

Сәрәкк'аһин ефод у р'әхтсингва

### Әдом, әдоми

Әдом, әдоми

– Әдом навәки Әсаwе бьре Аqуб бу (

Дәстпебун 25:30;

36:8

). Жь Әдом әдоми пешда һатьн, әwана дьжмьне

Исраел

бун. Wәлате Әдом ч'ийа банийед хьки-хwәлийә бе кер бун.

### әмори

әмори

– мьләтәки мәзьн бу кӧ бәри зәфткьрьна

Исраел

ль Кәнанеда дьма. Һьнге щарана бь наве wан т'әмамийа мьләтед кәнане дьһатьнә навкьрьне (

Дәстпебун 15:16;

Qануна Дӧщари 3:8-11

).

### әнаqи

әнаqи

– мьләтәк бу кӧ бәри

Исраел

ль Фьльстине дьма. Әwана гәләки бьльнд бун у ә'савә дьһатьнә готьне (

Жьмар 13:22,

[33]

). Әвана ль ч'ийа банийед Һеброне дьман.

### зьмьр

зьмьр

– р'унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (

Дәстпебун 50:2;

Йуһ'әнна 19:39).

Зьмьр

### Исраел

Исраел

– 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (

Дәстпебун 32:27-28;

35:10

). Чәнд нав зӧр'әта Исраелр'а те готьне: «Щьмә'та Исраел», «Зар'ед Исраел» у «

ибрани

». 2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Бәре жер'а дьготьн: «

Кәнан

» (

Дәстпебун 12:5;

К'аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер'а дьбежьн: «Wәлате Фьльстине». Пәй мьрьна Сьлеман п'адшар'а wәлат бу дӧ п'ара. П'ара бакӧрер'а готьн Исраел, п'ара башурер'а готьн Щьһуда (1П'адшати 12:16-17 ).

### ибрани

ибрани

– навәки кәвьн ә у щьмә'та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне, Бьраһим йе пешьн бу кӧ бь ви нави һатә навкьрьне (

Дәстпебун 14:13

). Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә'та

Исраел

бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә.

### йаспис

йаспис

– кәвьред qимәтә р'әнг р'әнги нә. Йасписа кӧ К'ьт'еба Пирозда ньвисар ә к'әск йан р'әнгәки вәкьри бу (

Дәрк'әтьн 28:20

).

### Кәнан

Кәнан

– наве wи wәлати йә, к'ижан кӧ Хwәде ль гора созе хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «

Исраел

» йан жи «

Фьльстин

» һатә готьне (

Дәстпебун 10:19;

12:5;

К'аред Шандийа 7:11; 13:19).

### Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

– гава щьмә'та Исраеле жь Мьсьре дәрк'әт, Хwәде сәре ч'ийайе Синайе Мусар'а гот, чаwа гәрәке Коне Шә'дәтийе бе чекьрьне (

Дәрк'әтьн 25

). Гава чекьрьн, р'умәта Хwәде әw щи т'ьжи кьр у Хwәде бь р'умәта хwә шә'дәти да у да хӧйакьрьне кӧ әw т'әви wан ә (

Дәрк'әтьн 38:21

). Коне Шә'дәтийе у Коне Щьвине (

Дәрк'әтьн 27:21

) йәк бун. Щьмә'та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п'арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә'дәтийеда (у ӧса жи п'арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана

Хӧдан

(

Qануна Дӧщари 10:8

), аwа готи Сьндоqа Шә'дәтийе (

Жьмар 4:5

).

Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

### карбункул

карбункул

– кәвьрәки qимәти шин у шини-к'әск (

Дәрк'әтьн 28:18

).

### кәнани

кәнани

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьма, зӧр'әта кӧр'е Һам, кӧр'е Нӧһ бу (

Дәстпебун 10:6;

Жьмар 13:29

).

### к'аһин

к'аһин

– жь зӧр'әта Һаруне бьре Муса бун. К'аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә'тер'а дьданә ә'йанкьрьне. Сәрәкк'аһин сале щарәке дьк'әтә щийе һәри пироз у бона гӧнәһе щьмә'те гӧнәһк'әwандьн дькьр (

Qануна К'аһинтийе 6:8-10:20;

Ибрани 6:20-8:6;

Дәрк'әтьн 30:10

). Мәлк'и-Садьq жи Дәстпебунеда к'аһине дьһатә һ'әсабе (

Дәстпебун 14:18-20

).

### к'әфил

к'әфил

– (гьрәw, к'әфаләт) п'әрә йан тьштек жь бәр тьштава дьһатә дайине, һ'атта р'ожа пьрс сафикьрьнә (

Дәстпебун 38:17- 20

).

### к'оти (к'отибун)

к'оти (к'отибун)

– нәхwәшик ә ч'әрм ә щур'ә-щур'ә йә кӧ бәла дьбә. Ль гора

Qануна К'аһинтийе жь сәре 13-а

һ'әта 14-а зәмане бәре һәр щур'ә нәхwәшийа сәр ч'әрм жь к'отибунева гьрти һ'әта чәнд щур'ә п'ьзька, ӧса жи тьштед к'әфьки һ'әрам дьһатьнә һ'әсабе. Щьмә'те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани

к'аһин

бькьра у һ'әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк'әта нава щьмә'те.

### к'ьрк'ут

к'ьрк'ут

– (к'әwк'ӧрт') кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р'әнге вәкьри бь шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (

Дәстпебун 19:24;

Qануна Дӧщари 29:23

).

### Моwаб, моwаби

Моwаб, моwаби

– анәгори

Дәстпебун 19:37

, зӧр'әта Лут жь qиза wийә мәзьн бу. Моwаби алийе р'оһьлата Урдӧне дьман (

Жьмар 21:13

).

### мьлйак'әт

мьлйак'әт

– зьмане

ибрани

у йунанида фә'мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р'ӧһ'ани нә, кӧ һ'ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ'әта хwәха хwә ә'йан нәкьн. Мьлйак'әт qьрара Хwәде ә'лам дькьн йан жи тиньнә сери (

Дәстпебун 19:1,

12-15

). Әwана жь алийе Хwәдеда к'ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К'аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак'әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр'а бежә. Мьлйак'әте сәрwере һ'әму мьлйак'әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Щар-щара хәбәра «мьлйак'әте

Хӧдан

» те фә'мкьрьне кӧ чаwа Хӧдан хwәха һазьр ә (

Дәрк'әтьн 3:2-6

).

### Нәщәф

Нәщәф

– бәрийа алийе башура Исраеле бу (

Дәстпебун 12:9

).

### нане Хwәдер'а дайи

нане Хwәдер'а дайи

– (нане һ'ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә'дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр'а п'арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер'ин «ль пешбәри

Хӧдан

» дьһатә р'езкьрьне. Һәр р'ожәкә шәмийе к'аһина донздәһ нане бе һәвиртьр'шк дьпә'тьн, ль сәр сьфра зер'ин даданин у йед кӧ һ'әфтийа дьнда дәwсе данин, к'аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к'аһина изьна т'ӧ кәси т'ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т'әви щьмә'та Исраеле бу (

Qануна К'аһинтийе 24:5-9

).

Сьфра нан

### нәдьр

нәдьр

– (гори, qӧрбан) ль гора Qануна Муса (

Дәрк'әтьн 13

) инсан у һ'әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ'әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә'на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п'ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т'айбәти, аwа готи Хwәдер'а щӧдәкьри бу (

Дәрк'әтьн 13:2;

Луqа 2:23).

### оникс

оникс

– кәвьред qимәт ә, гава те бьр'ине һӧндӧр'да хәт йан тәлашед р'әнг-р'әнги к'ьфш дьбьн (

Дәрк'әтьн 28:9

).

### пәйман

пәйман

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к'омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (

Дәстпебун 9:8-17

), нава Хwәде у Бьраһимда (

Дәстпебун 15

), нава Хwәде у Даwьдда (2 П'адшати 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч'ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т'әви щьмә'та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки хwәха Хӧдане щьмә'та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке

Исраел

жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт'әр'ьбанд. К'ьтебед щьһуйайә пирозр'а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар'а дьбежьн «Пәймана Кәвьн».

### п'ехәмбәр

п'ехәмбәр

– (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр'а хәбәр дьда, кӧ әw готьна wи бьгьһиньнә мәрьва (

Qануна Дӧщари 18:15-22

).

### р'әхтсинг

р'әхтсинг

– бәрикә щаргошәйә ль сәр синг бу. Әw чаwа

ефод

һатә щекьрьне, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи (

Дәрк'әтьн 28:15-16

). Гава

сәрәкк'аһин

дьк'әтә щийе пироз ль бәр

Хӧдан

, әw ль сәр синге сәрәкк'аһин ефодва гьредайи бу (

Дәрк'әтьн 28:29

). Ль сәр р'әхтсинг дӧнздәһ кәвьред qимәт чар щергәһ щикьри бун, кӧ дӧнздәһ qәбилед

Исраел

дьданә к'ьфше. Һьндӧре рәхтсингда Урим у Тумим һәбун (

Дәрк'әтьн 28:30

).

Р'әхтсинг у п'ап'ах

### р'ожа шәмийе

р'ожа шәмийе

– бона щьмә'та

Исраел

р'ожәкә ә'зиз (т'айбәти) у пироз ә (

Дәрк'әтьн 16:23;

20:8,

11;

31:14-15

). Бь

ибрани

Шабат ә. Бь заравәки кӧрманщи «сәбт» ә кӧ жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р'ожа һ'әфта йә у йа хьлазийа һ'әфтийе йә. Инийе еваре, гава р'ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ'әта 24 сьһ'әта дьк'ьшинә. Ль гора qануна Муса (

Дәстпебун 2:2-3;

Дәрк'әтьн 20:8-11;

35:2

) р'ожа шабатеда к'ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р'ож р'ожа р'ьһ'әтийе у һ'әбандьне йә (

Дәстпебун 1;

Qануна К'аһинтийе 23:1-3

).

### Сьндоqа Пәймане йан Сьндоqа Шә'дәтийе

Сьндоqа Пәймане йан Сьндоqа Шә'дәтийе

– qӧт'икә пироз бу, әw у чь кӧ теда бун, нишанед пәймана Хwәде т'әви мьләте исраеле бун. Чахе Хwәде сәре ч'ийе т'әви Муса

п'ехәмбәр

хәбәр да, һьнге дәһә т'әми ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин данә wи. Әw

пәйман

Хwәде бь дәсте Муса да гьредане, бь wан сәлед ньвисар. Әw сәл, шьвдара Һарун, дәрдане манайе чаwа нишана Пәймана Хwәде ль wе сьндоqеда бун у ль щәм мьләте исраеледьһатьнә хwәйкьрьне. Әw сьндоq жь дарщеwийе чекьри у зер'кьри бу. Гава мьләте исраеле р'еда дьчу, әв сьндоq хwәр'а дьбьрьн. Гава дьчунә щики, әв сьндоq Щийе Һәри Пирозда Коне Шә'дәтийеда дьма (

Дәрк'әтьн 25:10-21;

Ибрани 9:4).

Сьндоqа Пәймане

### сала р'аwастийе

сала р'аwастийе

– һәр пенщи сал, сала р'аwастийе бу (

Qануна К'аһинтийе 25:8-55

). Wе сале һәр хӧлам дьһатьнә азакьрьне у һәр мәрьве кӧ ә'рде хwә фьротьбу ль wи дьһатә вәгәр'андьне, дәйн-ду дьһатьнә бахшандьне.

### сала һ'әфта

сала һ'әфта

– һәр һ'әфт сал, шәмийа сала бу (

Дәрк'әтьн 23:11;

Qануна К'аһинтийе 25:1-7

), әw сала р'ьһ'әтийе бу бона ә'рде. Әwе сале щьмә'те ә'рд бещәр нә дькьрьн у чь кӧ ә'рде хwәсәрехwә дьда т'оп дькьрьн.

### сардийон

сардийон

– кәвьрәки qимәтә соригәвәзи зәлал бу.

### сәрәкк'аһин

сәрәкк'аһин

– бьньһер'ә:

к'аһин

.

### топаз

топаз

– кәвьрәки qимти qич'ьк ә.

### фьльстин

фьльстин

– мьләте фьльстине һат башур-р'оавайа дәве бә'ра Навбәрейә. Фьльстине зәфти хwә кьр у ван һәр пенщ бажарада: Газа, Ашqелон, Ашдод, Гат' у Әк'ронеда чи-wар бун. Фьльстини у исраелийа гәләк щара һәвр'а шәр' дькьрьн, чьмки фьльстинийа дьхwастьн р'оһьлат зәфти хwә кьрана, исраелийа жи дьхwастьн р'оава зәфти хwә кьрана. Фьльстини нәйаред исраелийайә һәрә пеш бун, һ'әта кӧ Даwьд әв пьрс сафи кьр, хьлазийа wан ани (

Дәстпебун 21:34;

1 П'адшатийа 8:1; 1Дирок. 18:1 ).

### Хӧдан

Хӧдан

– бь зьмане

ибрани

хәбәра «Хӧдан» ЙҺWҺ ньвисар ә у те хwәндьне чаwа «Йаһwәһ». Әв навәки ә'сәси йә кӧ алийе Хӧданд Мусава һатә ә'йанкьрьне. (

Дәрк'әтьн. 3:14...

). Наве «Йаһwеһ» мьләте щьһу бона мәзьнайийа Хwәде нә дьданә ль сәр заре хwә. Гава әwана К'ьт'еба Пироз дьхуньн дәwса наве «Йаһwеһ» дьбежьн «Адонай» кӧ те фә'мкьрьне «Хwәйе мьн».

### херуб

херуб

– р'ӧһ'бәред хwәйибаск ьн, әв щур'әки мьлйак'әтед Хwәде нә у һ'әйкәлед wан сәр qалп'ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак'әта бун, кӧ р'умәт у диндара (һ'ьзурийа) Хwәде бәрч'ә'в дькьрьн (

Дәстпебун 3:24;

Дәрк'әтьн 25:17-22;

37:6-9

).

### һеланед жорьн

һеланед жорьн

– щийед һ'әбандьна мьләте Кәнанийа бу (Qауна к'аһинтийе 26.30,

Жьмар 33.52

).

Хӧдан

ә'мьри мьләте

Исраел

кьр кӧ ван щийа wеран кьн. Әw п'адше кӧ әв щи wеран нәкьра дьһатә һ'әсабе чаwа йәки qанун т'әр'ьбанди (2П'адшати 16:4 ).

### һусоп

һусоп

– дарәкә бьч'ук ә, чаwа луфьк бона ә'дәте дин дьһатә бьк'аранине. К'аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр'әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн (

Дәрк'әтьн 12:22;

Qануна К'аһинтийе 14:4;

Жьмар 19:6,

[18]

).

Һусоп

### шәмдан

шәмдан

– ч'ьра һ'әфт ч'ә'ви бу, кӧ П'арьстгәһәда дьшхӧли (бьньһер'ә

Дәрк'әтьн 25:31-39

).

Шәмдан

### Щәжьна Бор'ийа

Щәжьна Бор'ийа

– әва щәжьна 1-е мәһа һ'әфта дьһатә кьрьне (

Qануна К'аһинтийе 23:24-25;

Жьмар 29:1

). Әw р'ожа р'ьһ'әтийе у дийаридайине бу.

Бор'и

### Щәжьна Дәрбазбуне

Щәжьна Дәрбазбуне

– әв щәжьна нава щьмә'та Исраелда чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә'ма

ибрани

чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә'та

Исраел

жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (

Дәрк'әтьн 12:3-14

). Һьнге Мьлйак'әте Мьрьне һ'әму ньхӧрийед мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ'әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә'та Исраелр'а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т'ӧ кәси, нәкӧшт (

Дәрк'әтьн 12:23-27

). Бона ве йәке ве щәжьнер'а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне.

### Щәжьна Нане Шкәва

Щәжьна Нане Шкәва

– әв щәжьн ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер'а те у жь панздәһ һ'әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә'ма иройин жь 2-а һ'әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте

Исраел

те кьрьне, гава мьләте Исраел жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк'әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ'әфт р'ожа нане шкәва (бе һәвиртьр'шк) те хwарьне (

Дәрк'әтьн 12:15-20;

13:3-10

).

### Щәжьна Р'ожа К'әwандьне

Щәжьна Р'ожа К'әwандьне

– бона щьмә'та Исраеле р'ожа һәрә ә'зиз у пироз бу (Йом Киппур бь

ибрани

). Сале щарәке п'арьстгәһеда

Сәрәкк'аһин

жь бәр гӧнәйед хwә у щьмә'тева бона паqьжбуна п'арьстгәһ у горигәһе хуна һ'әйwана п'ешк'еш дькьр у дьк'әтә Щийе Һәри Пироз (

Дәрк'әтьн 30:10;

Qануна К'аһинтийе 16:1-34;

23:27;

Ибрани 9:6-7).

### Щәжьна Һ'әфтийа

Щәжьна Һ'әфтийа

– (Щәжьна Нандьруне –

Дәрк'әтьн 23:16

) Хwәде т'әми да щьмә'та

Исраел

, кӧ р'ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер'а һ'әфт һ'әфтийа һ'әсаб кьн у р'ожа пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк'әтә бәр к'еләндийе, данин п'ешк'еши Хwәде дькьрьн (

Qануна К'аһинтийе 23:15-21;

Жьмар 28:26- 31

). Пәймана Нуда ве щәжьнер'а дьготьн Р'ожа Пенщийә һ'әсаб, аwа готи Пентекост. Чьмки бь зьмане йунани фә'мина Пентекост «пенщи» йә (К'аред Шандийа 2:1-41).

### Щәжьна Һ'олькчекьрьне

Щәжьна Һ'олькчекьрьне

– һәр сал пайизе жь 15-а һ'әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р'әзед хwә, һ'ольк чедькьрьн у wанда һ'әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса

п'ехәмбәр

мьләте

Исраел

жь Мьсьре дәрхьст у әw һ'олькада ман (

Qануна К'аһинтийе 23:33-36,

39-43;

Qануна Дӧщари 16:13-15

).

### qар'итк

qар'итк

– ч'ьвикәкә бьч'ук ә кӧ дьреж нафьр'ә. Хӧре wан т'охьм у меш-мор ьн. Әвана һелунед хwә ль сәр ә'рде чедькьн (

Дәрк'әтьн 16:13;

Жьмар 11:31-32

).

Qар'итк

### qотьк

qотьк

– һ'әйwанәкә пьч'ук ә, кӧ ч'оле нава к'әвьрада дьминә. Әw нә һ'әлал бу (бьньһер'ә

Qануна К'аһинтийе 11:5;

Qануна Дӧщари 14:7

).

Qотьк

### qьрqе Мьсьре

qьрqе Мьсьре

– щӧр'әки тәйре нә һ'әлал бу (бьньһер'ә

Qануна К'аһинтийе 11:18;

Qануна Дӧщари 14:17

).

Qьрqе Мьсьре

агат – кәвьред qимәтә р'әнг-р'әнги нә, п'ьр'анийа wан сьпи у к'ӧмәйит' ьн.

амалеки – мьләтәк бу кӧ бәри зәфткьрьна Исраел ль Кәнанеда дьма. Әвана гәлә щара нәйартийа Исраел дькьрьн (бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:8-16; Qануна Дӧщари 25:17-19).

амин – жь зьмане ибрани йә, кӧ мә'на wе әв ә: «Р'аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р'аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә.

амони – анәгори Дәстпебун 19:38, зӧр'әта Лутә жь qиза wийә бьч'ук бу. Әw т'әви Фьльстинийа нәйартийа Исраел дькьрьн. Әw алийе Р'оһьлата Урдьне дьман, наве п'айт'әхте хwә данин Амман. Һ'әта ньһа жи наве п'айт'әхте Урдьне Амман ә.

арами – арами бьнәлийед Араме бун. Wә'де бавә'ширед Исраел алийе бакӧр- р'оһьлата ч'әме Урдьнер'а дьготьн Арам, аwа готи Сурйа у ӧса жи бак'ӧра Мәсопотамйайе, кӧ те готьн Паддан-Арам (Дәстпебун 25:20; 28:5).

бәре дәрәмәта пешьн – wәхте Пәймана Кәвьнда чь пешийе бәр к'еләндийе бьк'әта, йан һәгәр бәре р'әзе пешьн буйа, йан ньхӧрийе һ'әйwанед мале, йан жи ньхӧрийе нерини һәр маләкә Исраеле чаwа «бәре дәрәмәта пешьн» дьһатә һ'әсабе у Хwәдер'а дьһатә дайине. Әва нишанәк бу кӧ һ'әму жи п'ара Хwәде нә (Дәрк'әтьн 13:14-15; 34:26; Qануна К'аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12).

бьдолах – р'уне дарейи зәр ә у гәләки бинхwәш ә. Бь wи ава зьм-зьмкьрьне чедькьрьн (Дәстпебун 2:12; Жьмар 11:7).

бьзьна к'уви – щӧр'әки бьзьнайә кӧ ч'ола дәминә, һ'әлал те һ'әсабе (бьньһер'ә Qануна Дӧщари 12:15; 14:5). Бьзьна к'уви

бьхур – ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ'ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п'арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре әw Хwәдер'а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк'әтьн 30). Щур'әки дарәкә бьхуре Ә'рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Бьхур

бьһарәт – пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

горигәһ – т'әхте кӧ ль сәр qӧрбан, гори, һ'әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне (Дәстпебун 12:7; 22:9). Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада Хwәде т'әми да кӧ горигәһе бона Коне Шә'дәтийе жь дара дарщеwийе чекьн у сьфьр бьк'ьшиньнә сәр. (Дәрк'әтьн 27:1-8; 38:1-7). Qӧрбан т'әне ль сәр горигәһа Коне Шә'дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п'арьстгәһ һатә чекьрьне, т'әне ль сәр горигәһа п'арьстгәһе дьһатьнә сәржекьрьне. Т'әхтәки дьн жи һәбу, жь wи бьч'уктьр у зер'кьри. К'аһин ль сәр ви т'әхти бьхур дьшәwьтанд, жер'а дьготьн горигәһа бьхуре (Дәрк'әтьн 30:1-10; 37:25-28). Горигәһ

дара дарщеwийе – дарәкә һ'ьшк у тәйах ә.

дарчин – бьһаратәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т'әви бьзьре зәйт'уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк'аранине (Ә'йанти 18:13). Әw бона чекьрьна р'унә р'ункьрьнейи пироз дьһата бьк'аранине (Дәрк'әтьн 30:23).

дәһәк – ль гора qануна Муса зӧр'әта Леwи, кӧ шьхӧле п'арьстгәһе дькьрьн, ль сәр наве Хwәде дәһәка һәбуке, һасьл у дайина бәре ә'рде жь щьмә'та Исраеле хwәр'а дьстандьн. Леwийа дәһәка кӧ жь щьмә'та Исраеле дьстандьн, жь wе дәһәка станди, дәһәк дьданә Хwәде (Qануна К'аһинтийе 27:30-32, Жьмар 18:26-28).

дийарийа бәрвадайине – дийарийа кӧ жь бәр wан гӧнәйед кӧ ль бәр Хwәде йан мәрьва кьри дьһатә дайине. К'аһин ль сәр ве йәкеда дьньһер'и у qимәте зийане бист сәләф зедә к'ьфш дькьр у һьнге ль зийанк'еша дьһатә вәгәр'андьне, сәрда жи йе гӧнәк'ар дийари дьда (Qануна К'аһинтийе 5:14-6:7; 7:1-10).

дийарийа жорбьльндкьрьне – тьштә кӧ дийари дьһатә дайине, щарана п'ара к'аһин дьһатә жорбьльндкьрьне, чаwа нишана кӧ бона Хwәде дьһатә башqә кьрьне (Дәрк'әтьн 29:27-28).

дийарийа нани – дийарийа аре хас (Qануна К'аһинтийе 2:1-3) йан нан (Qануна К'аһинтийе 2:4-10), йан жи фьрикед гәньм (Qануна К'аһинтийе 2:14-16). К'аһин п'арәкә ван дийарийа хwәр'а һьлдьда у п'ара дьн жи ль сәр горигәһе дьшәwьтанд.

дийарийа паqьжбуне – дийари кӧ йе гӧнәк'ар жь бәр гӧнәйе хwәва бона паqьжбуне дьда. Гоште ве һ'әйwане пироз дьһатә һ'әсабе у т'әне изьна к'аһина һәбу бьхwарана (Qануна К'аһинтийе 4:1-5:13; 6:24-30).

дийарийа сәрдакьрьна – әва дийарийа жь тьштед р'он ә, аwа готи жь р'ун, шәраве йан аве бун. Әвана ль сәр дийарийа һәләqәтийе йан дийарийа т'әвайишәwатеда дьһатьнә кьрьне (Жьмар 28:14-15).

дийарийа т'әвайишәwате – әв щур'е дийарийе т'әмамийа һ'әйwан пева ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне. Ле һьнәк дийарийед майин п'арәк wан дьһатә шәwьтандьн (Qануна К'аһинтийе 1:3-17; 6:8-13).

дийарийа һәләqәтийе – дийарийа һәләqәтийе кӧ ль нава Хwәде у мәрьвада дьһатә дайине. Т'әне п'арәкә ви һ'әйwани ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне, һәрч'е майин жи к'аһин у дийаридар дьхwарьн (Qануна К'аһинтийе 3:1-17; 7:11-21, 28-36).

дийарийа һ'әжандьне – әв дийари п'ьр'анийа щара бь сәрсинге дийарийа һәләqәтийе, кӧ п'ара к'аһин бу дьһатә дайине. К'аһин т'әви дийаридар әв сәрсинг дьһ'әжанд, ви али-wи али дьбьр дани, ләма те готьн дийарийа һ'әжандьне (Qануна К'аһинти 14:21-24; Жьмар 6:20).

ефод – әва еләкәки бь дӧ п'ара сәр мьлва һәввакьри бу кӧ жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи һатьбу чекьрьне. Сәрәкк'аһин әw ль хwә дькьр. Р'әхтсинг жи пева дькьрьн (Дәрк'әтьн 28:6-14). Сәрәкк'аһин ефод у р'әхтсингва

Әдом, әдоми – Әдом навәки Әсаwе бьре Аqуб бу (Дәстпебун 25:30; 36:8). Жь Әдом әдоми пешда һатьн, әwана дьжмьне Исраел бун. Wәлате Әдом ч'ийа банийед хьки-хwәлийә бе кер бун.

әмори – мьләтәки мәзьн бу кӧ бәри зәфткьрьна Исраел ль Кәнанеда дьма. Һьнге щарана бь наве wан т'әмамийа мьләтед кәнане дьһатьнә навкьрьне (Дәстпебун 15:16; Qануна Дӧщари 3:8-11).

әнаqи – мьләтәк бу кӧ бәри Исраел ль Фьльстине дьма. Әwана гәләки бьльнд бун у ә'савә дьһатьнә готьне (Жьмар 13:22,[33]). Әвана ль ч'ийа банийед Һеброне дьман.

зьмьр – р'унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Дәстпебун 50:2; Йуһ'әнна 19:39). Зьмьр

Исраел – 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр'әта Исраелр'а те готьне: «Щьмә'та Исраел», «Зар'ед Исраел» у «ибрани». 2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Бәре жер'а дьготьн: «Кәнан» (Дәстпебун 12:5; К'аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер'а дьбежьн: «Wәлате Фьльстине». Пәй мьрьна Сьлеман п'адшар'а wәлат бу дӧ п'ара. П'ара бакӧрер'а готьн Исраел, п'ара башурер'а готьн Щьһуда (1П'адшати 12:16-17 ).

ибрани – навәки кәвьн ә у щьмә'та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне, Бьраһим йе пешьн бу кӧ бь ви нави һатә навкьрьне (Дәстпебун 14:13). Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә'та Исраел бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә.

йаспис – кәвьред qимәтә р'әнг р'әнги нә. Йасписа кӧ К'ьт'еба Пирозда ньвисар ә к'әск йан р'әнгәки вәкьри бу (Дәрк'әтьн 28:20).

Кәнан – наве wи wәлати йә, к'ижан кӧ Хwәде ль гора созе хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне (Дәстпебун 10:19; 12:5; К'аред Шандийа 7:11; 13:19).

Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине) – гава щьмә'та Исраеле жь Мьсьре дәрк'әт, Хwәде сәре ч'ийайе Синайе Мусар'а гот, чаwа гәрәке Коне Шә'дәтийе бе чекьрьне (Дәрк'әтьн 25). Гава чекьрьн, р'умәта Хwәде әw щи т'ьжи кьр у Хwәде бь р'умәта хwә шә'дәти да у да хӧйакьрьне кӧ әw т'әви wан ә (Дәрк'әтьн 38:21). Коне Шә'дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк'әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә'та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п'арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә'дәтийеда (у ӧса жи п'арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә'дәтийе (Жьмар 4:5). Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

карбункул – кәвьрәки qимәти шин у шини-к'әск (Дәрк'әтьн 28:18).

кәнани – мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьма, зӧр'әта кӧр'е Һам, кӧр'е Нӧһ бу (Дәстпебун 10:6; Жьмар 13:29).

к'аһин – жь зӧр'әта Һаруне бьре Муса бун. К'аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә'тер'а дьданә ә'йанкьрьне. Сәрәкк'аһин сале щарәке дьк'әтә щийе һәри пироз у бона гӧнәһе щьмә'те гӧнәһк'әwандьн дькьр (Qануна К'аһинтийе 6:8-10:20; Ибрани 6:20-8:6; Дәрк'әтьн 30:10). Мәлк'и-Садьq жи Дәстпебунеда к'аһине дьһатә һ'әсабе (Дәстпебун 14:18-20).

к'әфил – (гьрәw, к'әфаләт) п'әрә йан тьштек жь бәр тьштава дьһатә дайине, һ'атта р'ожа пьрс сафикьрьнә (Дәстпебун 38:17- 20).

к'оти (к'отибун) – нәхwәшик ә ч'әрм ә щур'ә-щур'ә йә кӧ бәла дьбә. Ль гора Qануна К'аһинтийе жь сәре 13-а һ'әта 14-а зәмане бәре һәр щур'ә нәхwәшийа сәр ч'әрм жь к'отибунева гьрти һ'әта чәнд щур'ә п'ьзька, ӧса жи тьштед к'әфьки һ'әрам дьһатьнә һ'әсабе. Щьмә'те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к'аһин бькьра у һ'әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк'әта нава щьмә'те.

к'ьрк'ут – (к'әwк'ӧрт') кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р'әнге вәкьри бь шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (Дәстпебун 19:24; Qануна Дӧщари 29:23).

Моwаб, моwаби – анәгори Дәстпебун 19:37, зӧр'әта Лут жь qиза wийә мәзьн бу. Моwаби алийе р'оһьлата Урдӧне дьман (Жьмар 21:13).

мьлйак'әт – зьмане ибрани у йунанида фә'мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р'ӧһ'ани нә, кӧ һ'ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ'әта хwәха хwә ә'йан нәкьн. Мьлйак'әт qьрара Хwәде ә'лам дькьн йан жи тиньнә сери (Дәстпебун 19:1,12-15). Әwана жь алийе Хwәдеда к'ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К'аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак'әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр'а бежә. Мьлйак'әте сәрwере һ'әму мьлйак'әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Щар-щара хәбәра «мьлйак'әте Хӧдан» те фә'мкьрьне кӧ чаwа Хӧдан хwәха һазьр ә (Дәрк'әтьн 3:2-6).

Нәщәф – бәрийа алийе башура Исраеле бу (Дәстпебун 12:9).

нане Хwәдер'а дайи – (нане һ'ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә'дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр'а п'арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер'ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р'езкьрьне. Һәр р'ожәкә шәмийе к'аһина донздәһ нане бе һәвиртьр'шк дьпә'тьн, ль сәр сьфра зер'ин даданин у йед кӧ һ'әфтийа дьнда дәwсе данин, к'аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к'аһина изьна т'ӧ кәси т'ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т'әви щьмә'та Исраеле бу (Qануна К'аһинтийе 24:5-9). Сьфра нан

нәдьр – (гори, qӧрбан) ль гора Qануна Муса (Дәрк'әтьн 13) инсан у һ'әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ'әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә'на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п'ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т'айбәти, аwа готи Хwәдер'а щӧдәкьри бу (Дәрк'әтьн 13:2; Луqа 2:23).

оникс – кәвьред qимәт ә, гава те бьр'ине һӧндӧр'да хәт йан тәлашед р'әнг-р'әнги к'ьфш дьбьн (Дәрк'әтьн 28:9).

пәйман – (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к'омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (2 П'адшати 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч'ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т'әви щьмә'та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки хwәха Хӧдане щьмә'та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт'әр'ьбанд. К'ьтебед щьһуйайә пирозр'а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар'а дьбежьн «Пәймана Кәвьн».

п'ехәмбәр – (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр'а хәбәр дьда, кӧ әw готьна wи бьгьһиньнә мәрьва (Qануна Дӧщари 18:15-22).

р'әхтсинг – бәрикә щаргошәйә ль сәр синг бу. Әw чаwа ефод һатә щекьрьне, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи (Дәрк'әтьн 28:15-16). Гава сәрәкк'аһин дьк'әтә щийе пироз ль бәр Хӧдан, әw ль сәр синге сәрәкк'аһин ефодва гьредайи бу (Дәрк'әтьн 28:29). Ль сәр р'әхтсинг дӧнздәһ кәвьред qимәт чар щергәһ щикьри бун, кӧ дӧнздәһ qәбилед Исраел дьданә к'ьфше. Һьндӧре рәхтсингда Урим у Тумим һәбун (Дәрк'әтьн 28:30). Р'әхтсинг у п'ап'ах

р'ожа шәмийе – бона щьмә'та Исраел р'ожәкә ә'зиз (т'айбәти) у пироз ә (Дәрк'әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани Шабат ә. Бь заравәки кӧрманщи «сәбт» ә кӧ жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р'ожа һ'әфта йә у йа хьлазийа һ'әфтийе йә. Инийе еваре, гава р'ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ'әта 24 сьһ'әта дьк'ьшинә. Ль гора qануна Муса (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк'әтьн 20:8-11; 35:2) р'ожа шабатеда к'ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р'ож р'ожа р'ьһ'әтийе у һ'әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К'аһинтийе 23:1-3).

сала р'аwастийе – һәр пенщи сал, сала р'аwастийе бу (Qануна К'аһинтийе 25:8-55). Wе сале һәр хӧлам дьһатьнә азакьрьне у һәр мәрьве кӧ ә'рде хwә фьротьбу ль wи дьһатә вәгәр'андьне, дәйн-ду дьһатьнә бахшандьне.

сала һ'әфта – һәр һ'әфт сал, шәмийа сала бу (Дәрк'әтьн 23:11; Qануна К'аһинтийе 25:1-7), әw сала р'ьһ'әтийе бу бона ә'рде. Әwе сале щьмә'те ә'рд бещәр нә дькьрьн у чь кӧ ә'рде хwәсәрехwә дьда т'оп дькьрьн.

сардийон – кәвьрәки qимәтә соригәвәзи зәлал бу.

сәрәкк'аһин – бьньһер'ә: к'аһин.

топаз – кәвьрәки qимти qич'ьк ә.

фьльстин – мьләте фьльстине һат башур-р'оавайа дәве бә'ра Навбәрейә. Фьльстине зәфти хwә кьр у ван һәр пенщ бажарада: Газа, Ашqелон, Ашдод, Гат' у Әк'ронеда чи-wар бун. Фьльстини у исраелийа гәләк щара һәвр'а шәр' дькьрьн, чьмки фьльстинийа дьхwастьн р'оһьлат зәфти хwә кьрана, исраелийа жи дьхwастьн р'оава зәфти хwә кьрана. Фьльстини нәйаред исраелийайә һәрә пеш бун, һ'әта кӧ Даwьд әв пьрс сафи кьр, хьлазийа wан ани (Дәстпебун 21:34; 1 П'адшатийа 8:1; 1Дирок. 18:1 ).

Хӧдан – бь зьмане ибрани хәбәра «Хӧдан» ЙҺWҺ ньвисар ә у те хwәндьне чаwа «Йаһwәһ». Әв навәки ә'сәси йә кӧ алийе Хӧданд Мусава һатә ә'йанкьрьне. (Дәрк'әтьн. 3:14...). Наве «Йаһwеһ» мьләте щьһу бона мәзьнайийа Хwәде нә дьданә ль сәр заре хwә. Гава әwана К'ьт'еба Пироз дьхуньн дәwса наве «Йаһwеһ» дьбежьн «Адонай» кӧ те фә'мкьрьне «Хwәйе мьн».

херуб – р'ӧһ'бәред хwәйибаск ьн, әв щур'әки мьлйак'әтед Хwәде нә у һ'әйкәлед wан сәр qалп'ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак'әта бун, кӧ р'умәт у диндара (һ'ьзурийа) Хwәде бәрч'ә'в дькьрьн (Дәстпебун 3:24; Дәрк'әтьн 25:17-22; 37:6-9).

һеланед жорьн – щийед һ'әбандьна мьләте Кәнанийа бу (Qауна к'аһинтийе 26.30, Жьмар 33.52). Хӧдан ә'мьри мьләте Исраел кьр кӧ ван щийа wеран кьн. Әw п'адше кӧ әв щи wеран нәкьра дьһатә һ'әсабе чаwа йәки qанун т'әр'ьбанди (2П'адшати 16:4 ).

һусоп – дарәкә бьч'ук ә, чаwа луфьк бона ә'дәте дин дьһатә бьк'аранине. К'аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр'әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн (Дәрк'әтьн 12:22; Qануна К'аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6,[18]). Һусоп

шәмдан – ч'ьра һ'әфт ч'ә'ви бу, кӧ П'арьстгәһәда дьшхӧли (бьньһер'ә Дәрк'әтьн 25:31-39). Шәмдан

Щәжьна Дәрбазбуне – әв щәжьна нава щьмә'та Исраелда чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә'ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә'та Исраел жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк'әтьн 12:3-14). Һьнге Мьлйак'әте Мьрьне һ'әму ньхӧрийед мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ'әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә'та Исраелр'а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т'ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк'әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер'а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне.

Щәжьна Нане Шкәва – әв щәжьн ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер'а те у жь панздәһ һ'әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә'ма иройин жь 2-а һ'әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраел те кьрьне, гава мьләте Исраел жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк'әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ'әфт р'ожа нане шкәва (бе һәвиртьр'шк) те хwарьне (Дәрк'әтьн 12:15-20; 13:3-10).

Щәжьна Һ'әфтийа – (Щәжьна Нандьруне – Дәрк'әтьн 23:16) Хwәде т'әми да щьмә'та Исраел, кӧ р'ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер'а һ'әфт һ'әфтийа һ'әсаб кьн у р'ожа пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк'әтә бәр к'еләндийе, данин п'ешк'еши Хwәде дькьрьн (Qануна К'аһинтийе 23:15-21; Жьмар 28:26- 31). Пәймана Нуда ве щәжьнер'а дьготьн Р'ожа Пенщийә һ'әсаб, аwа готи Пентекост. Чьмки бь зьмане йунани фә'мина Пентекост «пенщи» йә (К'аред Шандийа 2:1-41).

Щәжьна Һ'олькчекьрьне – һәр сал пайизе жь 15-а һ'әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р'әзед хwә, һ'ольк чедькьрьн у wанда һ'әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса п'ехәмбәр мьләте Исраел жь Мьсьре дәрхьст у әw һ'олькада ман (Qануна К'аһинтийе 23:33-36, 39-43; Qануна Дӧщари 16:13-15).

qар'итк – ч'ьвикәкә бьч'ук ә кӧ дьреж нафьр'ә. Хӧре wан т'охьм у меш-мор ьн. Әвана һелунед хwә ль сәр ә'рде чедькьн (Дәрк'әтьн 16:13; Жьмар 11:31-32). Qар'итк

qотьк – һ'әйwанәкә пьч'ук ә, кӧ ч'оле нава к'әвьрада дьминә. Әw нә һ'әлал бу (бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 11:5; Qануна Дӧщари 14:7). Qотьк

qьрqе Мьсьре – щӧр'әки тәйре нә һ'әлал бу (бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 11:18; Qануна Дӧщари 14:17).

Qьрqе Мьсьре

+ 1:1 Йуһ’әнна 1:1

* 1:2 Әва хәбәра бь фә'мина ибрани те фә'мкьрьне чаwа «р'ӧһ'» йан «ба».

+ 1:27 Мәтта 19:4, Марqос 10:6

+ 2:7 Корьнт’и I 15:45

+ 2:9 Дәстпебун 3:22, Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 22:2

* 2:14 Аwа готи «Тигрис».

+ 2:14 Дәстпебун 10:11-12

+ 2:21 Дәстпебун 15:12,

* 2:23 Бь зьмане ибрани сәwтед мер у жьн незики һәв ьн: иш у иша.

+ 2:24 Мәтта 19:5, Марqос 10:7, Корьнт’и I 6:16, Әфәси 5:31

* 3:1 Ә'йанти 20:2.

+ 3:1 Мәтта 10:16

+ 3:3 Дәстпебун 2:17

+ 3:6 Р’омайи 5:12, Корьнт’и I 15:21-22

* 3:15 Зӧр'әт.

+ 3:15 Р’омайи 16:20

+ 3:16 Әфәси 5:21, Колоси 3:18

* 3:20 Бь зьмане ибрани «Мер».

* 3:20 Бь зьмане ибрани «Ә'мьр, Жийин».

+ 3:22 Дәстпебун 2:9, Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 22:2

* 4:1 Бь зьмане ибрани «Стандьн».

+ 4:7 Дәстпебун 3:16

* 4:8 «Әм һәр'ьнә к'әwшен» әва тек'ста ибранида т'ӧнә, ле wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда һәйә.

+ 4:15 Q. К’аһинтийе 26:21, Зәбур 79:12

* 4:16 Бь зьмане ибрани «Р'ьһ'әтийе нәбини у дәро-дәр би».

* 4:25 Бь зьмане ибрани «П'ешк'еша Хwәде».

+ 5:2 Дәстпебун 1:27

+ 5:3 Корьнт’и I 15:49

+ 5:24 Ибрани 11:5

* 5:29 Бь зьмане ибрани «Р'ьһ'әти».

+ 5:29 Дәстпебун 3:17

* 6:2 Ибо 1:6; 2:1; Зәбура 82:6; Щьһуда 1:6.

+ 6:2 Зәбур 89:6

+ 6:3 Зәбур 78:39, Зәбур 90:10

+ 6:4 Жьмар 13:33

+ 6:5 Мәсәлә 6:18, Мәтта 12:34

* 6:14 Дарәкә бинхwәшә соре вәкьрийи р'уни йә.

* 7:3 Щьсьне wан.

* 8:1 Әва хәбәра бь фә'мина ибрани те фә'мкьрьне чаwа «ба» йан «р'ӧһ'».

+ 8:17 Дәстпебун 1:22

+ 8:21 Дәрк’әтьн 29:18, Q. К’аһинтийе 1:9, Дәстпебун 6:5

+ 9:1 Дәстпебун 1:22

+ 9:3 Дәстпебун 1:29

+ 9:4 Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:10-11, Q. К’аһинтийе 17:14, Q. Дӧщари 12:23-24, К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29

+ 9:6 Жьмар 35:33, Дәстпебун 1:26-27

+ 9:21 Мәсәлә 20:1

+ 9:22 Мәсәлә 30:17

+ 10:4 Уньс 1:3

+ 10:7 Дәстпебун 2:11

* 10:8,9 Зор, сәрхwә.

+ 10:11 Дәстпебун 2:14

+ 10:21 Жьмар 24:24

* 10:25 Бь зьмане ибрани «Щьһебун, башqәбун».

+ 10:29 Дәстпебун 2:11

* 11:1 Кәла Нәмруд.

+ 11:2 Дәстпебун 10:10,

+ 11:8 Q. Дӧщари 32:8

* 11:9 Бь зьмане ибрани «Т'әвиһәвбун».

+ 12:1 К’аред Шандийа 7:4

+ 12:3 Дәстпебун 18:18, Дәстпебун 22:18, Дәстпебун 26:4, Дәстпебун 28:14, Галати 3:8

* 12:5 Хӧлам.

* 12:6 Дара хьрнуфе.

+ 12:10 Дәстпебун 41:54

+ 12:13 Дәстпебун 20:2, Дәстпебун 20:12

+ 13:8 Зәбур 133:1

+ 13:10 Дәстпебун 2:10, Дәстпебун 19:24

+ 13:13 Дәстпебун 18:20

* 13:18 Даред хьрнуфе.

* 14:3 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

+ 14:5 Q. Дӧщари 2:10-12

+ 14:7 Жьмар 13:26,

+ 14:8 Q. Дӧщари 29:23

+ 14:18 Зәбур 76:2

+ 14:20 Дәстпебун 28:22, Q. К’аһинтийе 27:30, Ибрани 7:1-2

+ 15:1 Зәбур 3:3

+ 15:5 Дәстпебун 22:17, Q. Дӧщари 1:10, Q. Дӧщари 10:22, Р’омайи 4:18

+ 15:6 Р’омайи 4:3, Галати 3:6, Аqуб 2:23

+ 15:8 Луqа 1:18

+ 15:10 Q. К’аһинтийе 1:17,

+ 15:12 Дәстпебун 2:21,

+ 15:13 Дәрк’әтьн 1:11, Дәрк’әтьн 12:40, К’аред Шандийа 7:6

+ 15:14 Дәрк’әтьн 11:3, К’аред Шандийа 7:7

+ 15:16 Q. Дӧщари 9:4,

+ 15:18 Дәрк’әтьн 23:31, Жьмар 34:1-12,

+ 16:5 Дәстпебун 18:25, Дәстпебун 31:53,

+ 16:7 Дәрк’әтьн 15:22

* 16:11 Бь зьмане ибрани «Хwәде дьбьһе».

* 16:14 Бь зьмане ибрани: «Бира Йе Сах кӧ Мьн Дьбинә».

* 17:1 «Һәри Зор» бь зьмане ибрани «Шаддайи» кӧ щар-щара wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда аһа һатийә т'әрщьмәкьрьне.

* 17:5 Бь зьмане ибрани «Баве мәзьн».

* 17:5 Бь зьмане ибрани «Баве мьхӧлqәта мьләта».

+ 17:5 Р’омайи 4:17

+ 17:12 Q. К’аһинтийе 12:3

* 17:15 Бь зьмане ибрани «Ханьм, Хатун, Сти».

* 17:19 Бь зьмане ибрани «Әw дьк'әнә».

+ 18:10 Р’омайи 9:19

+ 18:12 Пәтрус I 3:6

+ 18:14 Мәтта 19:26, Луqа 1:37,

+ 18:18 Дәстпебун 12:3

+ 18:20 Дәстпебун 13:13

+ 18:25 Дәстпебун 16:5, Зәбур 92:15

* 19:22 Бь зьмане ибрани «Бьч'ук».

+ 19:24 Зәбур 11:6, Луqа 17:29

* 19:37 Бь зьмане ибрани «Жь баве».

* 19:38 Бь зьмане ибрани «Кӧр'е мьләте мьн» (Кӧр'е жь олк'а мала баве мьн).

+ 20:2 Дәстпебун 12:10-20

+ 20:7 Зәбур 105:15, Аqуб 5:16

+ 20:17 Аqуб 5:16

* 21:3 Бь зьмане ибрани «Әw дьк'әнә».

+ 21:3 Дәстпебун 17:19

+ 21:4 Дәстпебун 17:12-13

+ 21:9 Галати 4:29

+ 21:10 Йуһ’әнна 8:35, Галати 4:30

+ 21:12 Р’омайи 9:7

+ 21:21 Жьмар 10:12,

* 21:31 Бь зьмане ибрани «Бира сонде» йан «Бира һәр һ'әфта».

+ 21:31 Дәстпебун 26:33

+ 22:1 Зәбур 11:5, К’аред Шандийа 9:10

+ 22:17 Дәстпебун 15:5, Ибрани 6:13-14

+ 22:18 Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 26:4, К’аред Шандийа 3:25

+ 22:23 Дәстпебун 24:24

* 23:10 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

* 23:15, 16 Аwа готи незики 4 килограм у нив (гьранийа шекьләки 12 гьрам бу).

* 24:2 Нишана бь р'ьк'ьнйата хwә сондхwарьне йә.

* 24:10 П'арәкә Мәсопотамйайе.

* 24:22 Гьранийа шекьләки 12 гьрам бу.

* 24:48 Хәбәр бь хәбәр «qиз».

+ 25:10 Дәстпебун 23:16-20

* 25:20 П'арәкә Мәсопотамйайә.

+ 25:23 Жьмар 24:18, Р’омайи 9:12

* 25:25 Бь зьмане ибрани мина сәwта хәбәра «Пьр'ч'».

* 25:26 Бь зьмане ибрани «Пә'нигьрти» йан «Һ'ьләк'ар».

* 25:30 Бь зьмане ибрани «Сор».

+ 25:31 Q. Дӧщари 21:17

+ 25:34 Ибрани 12:16

+ 26:1 Дәстпебун 12:10, Дәстпебун 20:2

+ 26:3 Дәстпебун 22:16-18,

+ 26:4 Дәрк’әтьн 32:13, Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 22:18, К’аред Шандийа 3:25

+ 26:7 Дәстпебун 12:13, Дәстпебун 20:1-2

+ 26:15 Дәстпебун 21:30

* 26:20 Бь зьмане ибрани «Шәр'».

* 26:21 Бь зьмане ибрани «Нәйарти».

* 26:22 Бь зьмане ибрани «Фьреqәти».

+ 26:29 Мәсәлә 16:7

* 26:33 Бь зьмане ибрани «Сонд» йан «Һ'әфт».

* 26:33 Бь зьмане ибрани «Бира Сонде» йан «Бира Һ'әфта».

+ 26:34 Дәстпебун 36:2-3

+ 27:3 Дәстпебун 25:27-28

+ 27:28 Q. Дӧщари 33:13

* 27:36 Бьньһер'ә Дәстпебун 25:26.

+ 27:36 Дәстпебун 25:33

+ 27:46 Дәстпебун 26:35

+ 28:2 Дәстпебун 22:23, Дәстпебун 24:29-30

* 28:5 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Щәм Лабане кӧр'е Бәт'уеле арами, бьре Р'евека дийа Аqуб у Әсаw».

+ 28:9 Дәстпебун 25:13, Дәстпебун 36:3

+ 28:14 Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 13:16, Дәстпебун 22:18, Дәстпебун 26:4

+ 28:18 Дәстпебун 35:14,

* 28:19 Бь зьмане ибрани «Мала Хwәде».

+ 28:19 Дәстпебун 35:6, Дәстпебун 35:15, Дәстпебун 48:3

+ 28:20 Жьмар 21:2,

* 28:22 Бьньһер'ә Qануна Дӧщари 14.22-29; 26.12-15.

+ 28:22 Дәстпебун 14:20, Q. К’аһинтийе 27:30

* 29:17 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Ч'ә'вада мә'рьм».

+ 29:30 Q. К’аһинтийе 18:18

* 29:32 Бь зьмане ибрани наве Р'убен те фә'мкьрьне: «Дина хwә бьдьне кӧр' ә» у дәнге хәбәра Р'убен незики «(Хӧдан) зәлулийа мьн дит».

* 29:33 Бь зьмане ибрани «Бьһистьн».

* 29:34 Бь зьмане ибрани «Йәкти».

* 29:35 Дәнге wе мина: «Пәсьндар».

* 30:6 Бь зьмане ибрани дәнге wе мина «Диwанкьрьн» ә.

* 30:8 Бь зьмане ибрани «Һ'ӧщәта мьн».

* 30:11 Бь зьмане ибрани «Бәхтәwари».

* 30:13 Бь зьмане ибрани «Хwәзьли».

* 30:14 Аwа готи «Мандрагор» кӧ к'окәкә бьн ә'рд ә, дьхwарьн кӧ жь жьнти у мертийе нәк'әвьн.

+ 30:15 Q. К’аһинтийе 18:18

* 30:18 Бь зьмане ибрани дәнге wе мина «Һәq» ә.

* 30:20 Бь зьмане ибрани «Щәммайин» йан «Qәдьр».

* 30:24 Бь зьмане ибрани «Бьра әw зедә бә».

* 30:35 Бь зьмане ибрани «Сьпи».

* 30:37 Дарәкә кӧ дьк'әвә ль нава к'ома даред гузе, дәндькед wе мина дәндькед зәрдәла нә.

+ 31:13 Дәстпебун 28:20-22

+ 31:45 Дәстпебун 28:18, Дәстпебун 35:14,

* 31:47 Бь зьмане арами «Qуч'а шә'дәтийе».

* 31:47 Бь зьмане ибрани «Qуч'а шә'дәтийе».

* 31:49 Бь зьмане ибрани «Сәрда бьньһер'и».

* 31:53 Әва фькьра Лабан бу, чьмки нава wанда гәләкхwәдети бу.

+ 31:53 Дәстпебун 16:5

* 32:2 Бь зьмане ибрани «Дӧ зомед ордийа».

+ 32:9 Дәстпебун 31:3

+ 32:12 Дәстпебун 28:14-15

* 32:28 Бь зьмане ибрани «Т'әви Хwәде к'әтийи һ'ӧщәте».

+ 32:28 Дәстпебун 35:10

* 32:30 Чаwа наве Аqуб һатә гӧһастьне ӧса жи наве ви щийи һатә гӧһастьне. Наве кәвьн «Пьнӧел» бу ле наве ну «Пьнийел» фә'мина wе «Р'уйе Хwәде».

+ 32:30 Дәрк’әтьн 24:10, Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 1:18

* 33:17 Ахьл, ә'рзел.

* 33:17 Бь зьмане ибрани «Һ'олька».

+ 33:18 Дәстпебун 12:6

* 33:20 Бь зьмане ибрани «Ел, Хwәдейе Исраел». «Ел» навәки Хwәде йә.

+ 34:8 Q. Дӧщари 22:28

* 34:20 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

+ 35:1 Дәстпебун 28:10-22

* 35:4 Дара хьрнуфе.

* 35:7 Бь зьмане ибрани «Хwәдейе Бет'-Еле».

+ 35:7 Дәстпебун 28:19

* 35:8 Бь зьмане ибрани «Мә'за Шине».

+ 35:8 Дәстпебун 24:59

+ 35:10 Дәстпебун 32:28

+ 35:11 Дәстпебун 17:6

+ 35:14 Дәстпебун 28:18, Дәстпебун 31:45

+ 35:15 Дәстпебун 28:19

* 35:18 Бь зьмане ибрани «Кӧр'е к'әдәра мьн» йан «Кӧр'е qәwата мьн».

* 35:18 Бь зьмане ибрани «Кӧр'е дәсте р'асте».

+ 35:19 Рʼутʼ 1:2,

* 35:22 Бьньһер'ә Дәстпебун 49:3-4.

+ 35:22 Дәстпебун 49:4, Q. К’аһинтийе 20:11

+ 35:27 Дәстпебун 13:18, Дәстпебун 23:2

+ 35:29 Дәстпебун 25:8

+ 36:1 Дәстпебун 25:30

+ 36:3 Дәстпебун 26:34, Дәстпебун 28:9

+ 36:12 Дәрк’әтьн 17:8

+ 36:20 Дәстпебун 14:6, Q. Дӧщари 2:12

+ 36:34 Дәстпебун 36:15,

+ 37:13 Дәстпебун 33:18

+ 37:27 Дәстпебун 25:12-16

* 37:28 Мьдйанийа у исмайилийа мьләтәк бун. Бьньһер'ә Һ'акьмти 8:22-24.

+ 38:8 Q. Дӧщари 25:5-6

* 38:21 Әв ә'дуллами qәста хәбәра «qав» нә гот чьмки ә'йиб бу. «Хwәфрош» машоqа п'ут ә, әwе һәqе хwә дани дийари ощаха п'ут дькьр, бь ве кьрьна хwә ощаха п'утада һ'әлал дьһатә һ'әсабе, чьмки бь qавийа хwә к'ар дьда ощаха п'ута. Qәдьре йед аһа ощахед п'утада гәләки бьльнд бу.

+ 38:24 Q. К’аһинтийе 21:9

+ 38:26 Q. К’аһинтийе 18:15

* 38:29 Бь зьмане ибрани «Qәльшток».

* 38:30 Бь зьмане ибрани «Соре мина нура бәрбанге».

+ 39:1 Дәстпебун 37:36

+ 39:9 Дәрк’әтьн 20:14

+ 39:15 Дәрк’әтьн 20:16

* 40:20 Жь кәле дәрхьстьн.

+ 40:20 Марqос 6:21

+ 40:22 Әстәр 7:10

* 41:6 Байе кӧ жь бәр'ийа гәрм дьһат.

* 41:38 Аһа жи те фә'мкьрьне: «р'ӧһ'е хwәдейа».

+ 41:40 Әстәр 10:3

+ 41:42 Әстәр 3:10, Әстәр 8:2

+ 41:45 Дәстпебун 46:20,

* 41:51 Дәнге wе мина: «Да биркьрьн».

* 41:52 Бь зьмане ибрани «Хwәйибәр».

+ 41:54 Дәстпебун 12:10

+ 42:6 Мәсәлә 11:26

+ 42:9 Дәстпебун 37:5-11

+ 42:22 Дәстпебун 37:21-22

+ 43:32 Дәстпебун 46:34

* 44:5 «Чьма к'аса мьнә зивин дьзи?» әва тек'ста ибранида т'ӧнә, ле wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда һәйә.

+ 44:20 Дәстпебун 37:3

+ 46:1 Дәстпебун 26:33

+ 46:4 Дәстпебун 50:13

+ 46:8 Дәрк’әтьн 6:14-16

+ 46:9 Дәрк’әтьн 6:14, Жьмар 26:5-6,

+ 46:10 Жьмар 26:13

+ 46:11 Жьмар 3:17, Жьмар 26:57

* 46:12 Бьньһер'ьн Дәстпебун 38:7, 10.

+ 46:12 Дәстпебун 38, Жьмар 26:19

+ 46:13 Жьмар 26:23-24,

+ 46:14 Жьмар 26:26

+ 46:16 Жьмар 26:15

+ 46:17 Жьмар 26:44-46,

+ 46:20 Дәстпебун 41:45, Жьмар 26:28-37

+ 46:21 Жьмар 26:38-41,

+ 46:23 Жьмар 26:42

+ 46:24 Жьмар 26:48-49,

* 46:27 Wәлгәр'андьна Йунанийә кәвьнда «һ'әфте пенщ». Дина хwә бьдьнә шьровәкьрьна жере Дәрк'әтьн 1:5.

+ 46:27 Дәрк’әтьн 1:5

+ 46:34 Дәстпебун 43:32, Дәрк’әтьн 8:26

+ 47:9 Зәбур 90:10

+ 47:11 Дәрк’әтьн 1:11, Дәрк’әтьн 12:37

* 47:21 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн дьбежә: «Т'әмамийа щьмә'те кьрә хӧлам», ле тек'ста ибранида ньвисар ә: «Т'әмамийа щьмә'т щигӧһасти бажара кьрьн».

* 47:29 Бьньһер'ьн Дәстпебун 24:2-3.

+ 47:30 Дәстпебун 50:13

* 47:31 Wәлгәр'андьна йунанийе кәвьнда: «Хwә авитә сәр шьва хwә».

+ 48:4 Дәстпебун 28:12-15, Дәстпебун 35:9-12

+ 48:7 Дәстпебун 35:19, Рʼутʼ 1:2

+ 48:19 Жьмар 1:33, Жьмар 1:35, Q. Дӧщари 33:17,

• 49:1 Q. Дӧщари 33:1-24

* 49:4 Бьньһер'ә Дәстпебун 35:22.

+ 49:4 Дәстпебун 35:22, Q. К’аһинтийе 18:7,

+ 49:5 Дәстпебун 34:25-29

+ 49:7 Жьмар 35:2,

+ 49:9 Ә’йанти 5:5, Жьмар 23:24, Жьмар 24:9

* 49:10 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Һ'әта һатьна борщдайин щәм wи», тек'ста ибранида әв йәк нә ә'йан ә.

+ 49:10 Жьмар 24:17

+ 49:16 Дәстпебун 30:6

+ 49:18 Зәбур 119:166

+ 49:24 Зәбур 23:1

+ 49:26 Q. Дӧщари 33:15, Q. Дӧщари 33:13-17

+ 49:31 Дәстпебун 23:16-19, Дәстпебун 35:29

* 50:2 Мьсьреда бәри дәфьн кьрьне мьрийе бь нав у дәнг, дьһатьнә зьмьр кьрьне у паше к'әфән кьрьн, бона кӧ щьнйаз зу хьраб нәбуйа.

* 50:11 Бь зьмане ибрани «Шина мьсьрийа».

+ 50:13 Дәстпебун 23:16

* 50:23 Нишанәк бу, кӧ зар' дьк'ьшандьнә п'есира хwә у зар'ед wан дьһатьнә һ'әсабе. Бьньһер'ә Дәстпебун 30:3 у 48:12.

+ 50:23 Жьмар 32:39

+ 50:24 Дәрк’әтьн 3:16-17

+ 50:25 Дәрк’әтьн 13:19

+ 1:4 Дәстпебун 35:23-26

* 1:5 Тек'ста ибрани у Qануна Дӧщарида 10:22 ньвисар ә «һ'әфте», ле тек'ста йунани у К'аред Шандийада 7:14 ньвисар ә «һ'әфте пенщ».

+ 1:5 Дәстпебун 46:27

+ 1:8 К’аред Шандийа 7:18

+ 1:11 Дәстпебун 15:13, Дәстпебун 47:11

+ 2:1 Дәрк’әтьн 6:20, Жьмар 26:59

* 2:10 Бь зьмане мьсьри фә'мина наве Муса «Кӧр'» ә, ле зьмане ибранида дәнге наве Муса мина «Дәрхьстьн» те бьһистьн.

* 2:11 Ль К'аред Шандийада 7:23 ньвисар ә кӧ әw 40 сали бу.

* 2:18 Ль вьр наве т'әреqе Мьдйане «Р'ьһуел» ә кӧ те т'әрщьмәкьрьне чаwа «Һәвале Хwәде», ле жь вьр шунда наве wи «Ит'ро» те готьне.

+ 2:18 Жьмар 10:29

* 2:22 Бь зьмане ибрани дәнге наве «Гершом» мина дәнге хәбәра «Хәриб» ә.

+ 2:24 Дәстпебун 15:14, Дәстпебун 46:4

* 3:1 Аwа готи бь навәки дьн «Синай».

* 3:2 Әва щур'әки qәдьргьртьн йан ә'йанбуна Хwәде йә.

+ 3:6 К’аред Шандийа 7:32

+ 3:8 Q. Дӧщари 26:15

+ 3:14 Йуһ’әнна 8:58

* 3:15 Бь зьмане ибрани хәбәра «Хӧдан» ЙҺWҺ ньвисар ә у те хwәндьне чаwа «Йаһwәһ». Дәнге ве хәбәре мина дәнге хәбәра «ӘЗ ҺӘМӘ» йә.

+ 3:20 Дәрк’әтьн 12:31

+ 3:21 Дәстпебун 15:14

+ 4:11 Мәсәлә 20:12

+ 4:19 Дәрк’әтьн 2:15

* 6:3 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 3:15.

+ 6:3 Дәстпебун 17:1

+ 6:8 Дәстпебун 15:18, Дәстпебун 26:3, Дәстпебун 35:12

+ 6:14 Дәстпебун 46:8-11

+ 6:15 Дәстпебун 46:10, Жьмар 26:12-13

+ 6:16 Жьмар 3:17,

+ 6:19 Жьмар 26:57-58

+ 6:20 Жьмар 26:59

+ 6:21 Жьмар 16:1-35

+ 6:22 Q. К’аһинтийе 10:4

+ 6:23 Жьмар 1:7, Жьмар 2:3, Жьмар 26:60-61

+ 6:24 Жьмар 26:11,

+ 6:25 Жьмар 25:7

* 7:20 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Әwи».

+ 8:8 Дәрк’әтьн 9:28, Дәрк’әтьн 10:17

* 8:19 Бьньһер'ә Луqа 11:20.

+ 8:26 Дәстпебун 43:32, Дәстпебун 46:34

+ 9:12 Зәбур 105:25

+ 9:16 Р’омайи 9:17

* 9:23-24 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Агьр».

+ 9:23 Ә’йанти 11:19, Ә’йанти 16:21

+ 9:28 Дәрк’әтьн 8:8, Дәрк’әтьн 10:17

+ 9:29 Дәрк’әтьн 19:5, Q. Дӧщари 10:14, Зәбур 24:1

* 9:32 «Ч'ади» щур'ә гәньм ә.

+ 10:4 Ә’йанти 9:3

+ 10:16 Луqа 15:18

+ 10:17 Дәрк’әтьн 8:8, Дәрк’әтьн 9:28

• 12:1 Q. К’аһинтийе 23:5-8, Жьмар 28:16-25, Q. Дӧщари 16:1-8

* 12:2 Салнә'ма ибранийа пе һиве мәһә жь һәв дәрдьхьстьн аwа готи йәкр'ожийа һиве һ'әта т'әмамбуна wе. Р'ожа мәһа сәр сале дьк'әтә ниве мәһа Адаре (Март) һ'әта ниве мәһа Нисане (Апреле).

+ 12:6 Жьмар 9:10-11

* 12:7 Шемика жорьн.

+ 12:12 Жьмар 33:4

+ 12:22 Q. К’аһинтийе 14:6, Жьмар 19:6, Жьмар 19:18, Зәбур 51:7

+ 12:26 Дәрк’әтьн 13:14, Q. Дӧщари 6:20,

+ 12:35 Дәрк’әтьн 11:2

+ 12:36 Дәстпебун 15:14

+ 12:37 Жьмар 11:21, Жьмар 33:5

+ 12:40 Дәстпебун 15:13, К’аред Шандийа 7:6, Галати 3:17

* 12:44 Сьнәт нишана пәймана нава Хwәде у щьмә'та wида бу, кӧ дьда к'ьфше әw жь щьмә'та Хwәде бу.

+ 12:46 Жьмар 9:12, Йуһ’әнна 19:36

+ 12:49 Q. К’аһинтийе 19:34, Q. К’аһинтийе 24:22, Жьмар 9:14, Жьмар 15:15-16, Q. Дӧщари 10:19

+ 13:2 Дәрк’әтьн 22:29, Дәрк’әтьн 34:19, Q. К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:13, Жьмар 8:16, Жьмар 18:15-17, Q. Дӧщари 15:19, Луqа 2:23

* 13:4 Абиб наве wейи пешьн бу ле ньһа Нисан ә. Әв мәһә салнә'ма һиве дәстпедькә жь ниве мәһа Адаре (Март) һ'әта ниве мәһа Нисане (Апреле).

+ 13:7 Q. К’аһинтийе 23:5-8

* 13:9 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Qануна».

+ 13:9 Q. Дӧщари 6:8, Q. Дӧщари 11:18

+ 13:14 Дәрк’әтьн 12:26, Q. Дӧщари 6:20

+ 13:17 Жьмар 14:1-4

* 13:18 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Qамиш» бохаза Бә'ра Сор ә, кӧ дьк'әвә навбәра Мьсьре у Синайе.

+ 13:19 Дәстпебун 50:25

+ 13:20 Жьмар 33:6

+ 13:21 Дәрк’әтьн 40:34, Жьмар 9:15, Жьмар 10:34, Q. Дӧщари 1:33

+ 14:2 Жьмар 33:7

+ 14:8 Жьмар 33:3

+ 14:14 Q. Дӧщари 1:30, Q. Дӧщари 3:22,

* 14:19 Әва щур'әки qәдьргьртьн йан ә'йанбуна Хwәде йә.

* 14:25 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда ньвисар ә кӧ т'әк һатьнә гьртьне.

+ 15:1 Зәбур 76:6

+ 15:2 Зәбур 118:13,

+ 15:3 Зәбур 24:8

+ 15:6 Зәбур 118:15

+ 15:8 Зәбур 78:13,

+ 15:11 Q. Дӧщари 3:24, Q. Дӧщари 33:26, Зәбур 86:8, Зәбур 89:6-8,

+ 15:15 Жьмар 14:14, Жьмар 22:2-4,

+ 15:17 Зәбур 78:54

+ 15:18 Зәбур 10:16, Зәбур 29:10, Зәбур 146:10

+ 15:20 Дәрк’әтьн 2:4-8, Жьмар 12:1-15, Жьмар 20:1, Жьмар 26:59, Q. Дӧщари 24:9,

+ 15:21 Зәбур 76:6

+ 15:22 Дәстпебун 16:7, Жьмар 33:8

* 15:23 Бь зьмане ибрани «Тә'лайи».

+ 15:26 Зәбур 103:3

+ 15:27 Жьмар 33:9

+ 16:1 Жьмар 33:1

+ 16:3 Жьмар 14:2, Жьмар 20:3, Жьмар 11:4-5

+ 16:7 Жьмар 16:11

+ 16:13 Жьмар 11:31, Жьмар 11:7-9

* 16:16 Аwа готи «килограмәке». Омерәк дәрданәкә чапе бу кӧ пе тьшт дьһатьнә чапкьрьне.

+ 16:16 Дәрк’әтьн 16:36

* 16:18 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Пе омере чап кьрьн».

+ 16:18 Корьнт’и II 8:15

+ 16:23 Дәрк’әтьн 20:8-11

* 16:31 Фә'мина хәбәра «мана» бь зьмане ибрани «Әв чь йә?» бьньһер'ә 16:15.

* 16:34 Әв Шә'дәти бә'са Сьндоqе Шә'дәтийе дькә йа кӧ wе паше бе чекьрьне (бьньһер'ә Дәрк'әтьн 25:10-21). Аһа әм фә'м дькьн кӧ чь вьра ньвисар ә wе паше бе кьрьне.

* 16:35-36 Тек'ста ибранида әв жи һәйә «Дәһә п'аре омере wәкә ефаке йә». «Омерәк» дәрданәкә кӧ незики килограмәк ар һьлдьда.

+ 16:35 Жьмар 14:33, Q. Дӧщари 8:2,

+ 17:1 Жьмар 33:12, Жьмар 33:14

+ 17:2 Жьмар 20:3-5

+ 17:4 Жьмар 14:10

+ 17:6 Жьмар 20:7-11

* 17:7 «Массаһ у Мерибаһ» бь зьмане ибрани те wәлгәр'андьне «Щер'ьбандьн у Дә'w».

+ 17:8 Дәстпебун 36:12, Жьмар 13:29, Жьмар 24:20, Q. Дӧщари 25:17-18,

* 17:16 Әва нишана сондхwарьне йә, ле аһа жи те wәлгәр'андьне «Чьмки дәсте хwә ль сәр т'әхте Хӧдан бьльнд кьр» у те фә'мкьрьне кӧ Амалек дәсте хwә мьqабьли Хӧдан р'акьр.

+ 18:1 Дәрк’әтьн 3:1

* 18:3 Бь зьмане ибрани дәнге наве «Гершом» мина «фьрари» те бьһистьн.

* 18:4 Бь зьмане ибрани «Хwәде мьн, алик'ар ә».

+ 18:18 Жьмар 11:14, Q. Дӧщари 1:12

+ 18:21 Q. Дӧщари 16:18,

+ 18:25 Q. Дӧщари 1:15

+ 18:26 Q. Дӧщари 1:17

+ 19:2 Жьмар 33:15

+ 19:4 Q. Дӧщари 32:11

+ 19:5 Q. Дӧщари 7:6, Q. Дӧщари 14:2, Q. Дӧщари 26:18, Зәбур 135:4, Дәрк’әтьн 9:29, Q. Дӧщари 10:14

+ 19:6 Q. Дӧщари 14:21, Пәтрус I 2:5, Пәтрус I 2:9, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 5:10, Ә’йанти 20:6

+ 19:8 Дәрк’әтьн 24:3

+ 19:10 Жьмар 11:18

+ 19:13 Ибрани 12:20

+ 19:22 Q. К’аһинтийе 10:1-3

• 20:1 Q. Дӧщари 5:6-21

+ 20:2 Q. К’аһинтийе 26:13

+ 20:3 Q. Дӧщари 32:39, Зәбур 81:9

+ 20:4 Q. К’аһинтийе 19:4, Q. К’аһинтийе 26:1, Q. Дӧщари 27:15

+ 20:5 Дәрк’әтьн 34:14, Q. Дӧщари 4:24, Q. Дӧщари 6:15, Дәрк’әтьн 34:7, Жьмар 14:18

+ 20:6 Q. Дӧщари 5:10, Q. Дӧщари 7:9

+ 20:7 Q. К’аһинтийе 19:12, Q. К’аһинтийе 24:10-16

+ 20:8 Дәстпебун 2:2, Дәрк’әтьн 31:14-17, Q. К’аһинтийе 19:30, Q. К’аһинтийе 23:3, Q. К’аһинтийе 26:2, Жьмар 15:32-36, Марqос 2:27-28, Луqа 13:14

+ 20:12 Q. К’аһинтийе 19:3, Q. Дӧщари 27:16, Мәтта 15:4, Мәтта 19:19, Марqос 7:10, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Әфәси 6:2

+ 20:13 Дәстпебун 9:6, Q. К’аһинтийе 24:17, Мәтта 5:21, Мәтта 19:18, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Р’омайи 13:9, Аqуб 2:11

+ 20:14 Q. К’аһинтийе 18:20, Q. К’аһинтийе 20:10, Q. Дӧщари 22:22, Мәсәлә 6:32, Мәтта 5:27, Р’омайи 13:9

+ 20:15 Q. К’аһинтийе 19:11, Мәтта 19:18, Р’омайи 13:9

+ 20:16 Дәрк’әтьн 23:1, Q. Дӧщари 19:16-20, Мәсәлә 19:5, Мәтта 19:18

+ 20:17 Мәтта 5:28, Луqа 12:15, Р’омайи 7:7, Р’омайи 13:9

+ 20:19 Q. Дӧщари 5:27, Ибрани 12:19

+ 20:25 Q. Дӧщари 27:5-6,

+ 21:2 Q. К’аһинтийе 25:39-40, Q. Дӧщари 15:12,

* 21:6 Бь зьмане ибрани аһа жи те фә'мкьрьне: «Хwәде» аһа жи те фә'мкьрьне: «Щийе һ'әбандьна Хwәде».

+ 21:6 Q. Дӧщари 15:16-17

* 21:7 Wе һьнге щьһуйед к'әсиб qизед хwә дьфьротьн чаwа щари у к'е кӧ әw бьк'ьр'ийа соз дьда кӧ wе бьстинә.

+ 21:10 Корьнт’и I 7:3

+ 21:12 Дәстпебун 9:6, Q. К’аһинтийе 24:17, Жьмар 35:31

+ 21:13 Q. Дӧщари 19:4-5, Жьмар 35:11, Жьмар 35:22,

+ 21:16 Q. Дӧщари 24:7

+ 21:17 Q. К’аһинтийе 20:9, Мәсәлә 20:20, Мәтта 15:4, Марqос 7:10

+ 21:25 Q. К’аһинтийе 24:19-20, Q. Дӧщари 19:21, Мәтта 5:38

+ 21:28 Дәстпебун 9:5

+ 21:30 Жьмар 35:31

* 21:32 «Шекьл» әw п'әре ибранийа бу.

+ 21:34 Q. К’аһинтийе 24:18

+ 22:4 Мәсәлә 6:31

* 22:8 Бь зьмане ибрани аһа жи те фә'мкьрьне: «Хwәде» аһа жи те фә'мкьрьне: «Щийе һ'әбандьна Хwәде».

* 22:9 Бь зьмане ибрани аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде».

+ 22:11 Ибрани 6:16

+ 22:16 Q. Дӧщари 22:28-29

+ 22:18 Q. К’аһинтийе 19:31, Q. К’аһинтийе 20:27, Q. Дӧщари 18:10-12

+ 22:19 Q. К’аһинтийе 18:23, Q. К’аһинтийе 20:15, Q. Дӧщари 27:21

+ 22:21 Дәрк’әтьн 23:9, Q. К’аһинтийе 19:33, Q. Дӧщари 24:17

+ 22:22 Q. Дӧщари 27:19,

+ 22:24 Зәбур 109:9

+ 22:25 Q. К’аһинтийе 25:35-37, Q. Дӧщари 23:19,

+ 22:26 Q. Дӧщари 24:13

* 22:28 Бь зьмане ибрани аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде».

+ 22:28 К’аред Шандийа 23:5

+ 22:29 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 22:30 Q. К’аһинтийе 22:27

+ 22:31 Q. К’аһинтийе 7:24, Q. К’аһинтийе 22:8

+ 23:1 Дәрк’әтьн 20:16

+ 23:3 Q. К’аһинтийе 19:15

+ 23:4 Q. Дӧщари 22:1

+ 23:6 Дәрк’әтьн 22:21-22, Мәсәлә 22:22

+ 23:7 Q. К’аһинтийе 19:16, Q. Дӧщари 27:25, Мәсәлә 17:15, Мәсәлә 24:24,

+ 23:8 Q. Дӧщари 16:19,

+ 23:9 Дәрк’әтьн 22:21

+ 23:11 Q. К’аһинтийе 25:2-7

+ 23:12 Дәрк’әтьн 20:9-10

+ 23:13 Зәбур 16:4,

+ 23:14 Жьмар 28:16-31, Q. Дӧщари 16:1-17

* 23:15 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 13:4-да.

+ 23:15 Дәрк’әтьн 12:15, Дәрк’әтьн 34:20

+ 23:16 Дәрк’әтьн 34:22, Q. Дӧщари 16:9, Q. К’аһинтийе 23:33-43, Жьмар 29:12-39, Q. Дӧщари 16:13-15, Q. Дӧщари 31:10-11

+ 23:17 Дәрк’әтьн 34:23

+ 23:19 Дәрк’әтьн 34:26, Q. Дӧщари 26:2, Дәрк’әтьн 34:26, Q. К’аһинтийе 22:28, Q. Дӧщари 14:21, Q. Дӧщари 22:6

+ 23:20 Дәрк’әтьн 14:9, Мәтта 11:10, Марqос 1:2, Луqа 7:27

+ 23:22 Дәстпебун 12:3, Q. Дӧщари 30:7

+ 23:23 Дәрк’әтьн 33:2, Q. Дӧщари 7:1,

+ 23:24 Дәрк’әтьн 20:5, Жьмар 33:52

+ 23:25 Q. Дӧщари 7:15

+ 23:26 Q. Дӧщари 7:14

+ 23:27 Q. Дӧщари 2:25, Q. Дӧщари 28:7,

* 23:28 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда «моза».

+ 23:28 Q. Дӧщари 7:20,

+ 23:29 Q. Дӧщари 7:22

* 23:31 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Бә'ра Фьльстинийа», әw бә'са Бә'ра Навбәре аwа готи Бә'ра Сьпи.

+ 23:31 Дәстпебун 15:18, Жьмар 34:1-12, Q. Дӧщари 11:24, Зәбур 72:8

+ 23:33 Дәрк’әтьн 34:12, Q. Дӧщари 7:16, Зәбур 106:36

+ 24:1 Дәрк’әтьн 6:23, Жьмар 11:16

+ 24:3 Дәрк’әтьн 19:8

* 24:7 Әва п'ара пешьнә жь qануна Муса кӧ һатийә ньвисаре. Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 24:4.

+ 24:8 Марqос 14:24, Ибрани 9:20

+ 24:10 Дәстпебун 32:30, Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 1:18,

+ 24:12 Дәрк’әтьн 31:18

+ 24:13 Жьмар 11:28, Жьмар 14:6, Жьмар 27:18

+ 24:17 Дәрк’әтьн 24:1, Q. Дӧщари 4:24, Ибрани 12:29

+ 24:18 Дәрк’әтьн 34:28,

• 25:1 Дәрк’әтьн 35:4-9

* 25:5 Һьрийа сәр п'осте бәрана дьбьр'ин, паqьж дькьрьн у р'әнг-р'әнги дькьрьн бона дәрәщед хwә дьданә хәбате.

* 25:5 Га-мә'си щур'әки жь нава һ'әйwанед бә'ре йә.

* 25:7 «Р'әхтсинг» qәдәкәки чаргошә бу кӧ сәрәкк'аһина дьданә сәр синге хwә гьредьдан. Бьньһер'ә 28:15-29.

+ 25:8 Q. К’аһинтийе 26:11-12,

• 25:10 Дәрк’әтьн 37:1-9

+ 25:10 Q. Дӧщари 10:1

+ 25:22 Q. К’аһинтийе 16:2, Жьмар 7:89, Жьмар 17:4

• 25:23 Дәрк’әтьн 37:10-16

+ 25:30 Q. К’аһинтийе 24:5-9

• 25:31 Дәрк’әтьн 37:17-24

* 25:39 «Тәлантәк» qаси 34 килограм бу.

• 26:1 Дәрк’әтьн 36:8-19

+ 26:14 Дәрк’әтьн 25:5

• 26:15 Дәрк’әтьн 36:20-34

• 26:31 Дәрк’әтьн 36:35-38

+ 26:31 Q. К’аһинтийе 16:2, Мәтта 27:51, Ибрани 9:3

+ 26:33 Марqос 15:38

• 27:1 Дәрк’әтьн 38:1-7

• 27:9 Дәрк’әтьн 38:9-20

• 27:20 Q. К’аһинтийе 24:1-4

* 27:21 Коне Щьвине навәки дьн ә бона Коне Шә'дәтийе йә.

+ 27:21 Дәрк’әтьн 33:7

• 28:6 Дәрк’әтьн 39:1-7

• 28:15 Дәрк’әтьн 39:8-21

+ 28:17 Ә’йанти 21:19-20

* 28:30 Урим у Тумим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи у К'амьли». Пе вана сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа.

+ 28:30 Q. К’аһинтийе 8:8, Жьмар 27:21, Q. Дӧщари 33:8,

• 28:31 Дәрк’әтьн 39:22-31

+ 28:38 Жьмар 18:1

+ 28:39 Q. К’аһинтийе 16:4,

* 28:41 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Дәстед wан дагьри».

• 29:1 Q. К’аһинтийе 8

+ 29:2 Q. К’аһинтийе 2:4

+ 29:7 Дәрк’әтьн 30:30

+ 29:12 Дәрк’әтьн 27:2

+ 29:13 Q. К’аһинтийе 3:3-4

+ 29:14 Q. К’аһинтийе 4:11-12, Q. К’аһинтийе 16:27

+ 29:18 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 29:25 Дәрк’әтьн 29:18

+ 29:29 Жьмар 20:26

+ 29:33 Q. К’аһинтийе 22:10

+ 29:36 Дәрк’әтьн 30:26

+ 29:37 Дәрк’әтьн 30:29, Q. К’аһинтийе 6:18

• 29:38 Жьмар 28:1-8

* 29:40 «П'арәкә чапе жь дәһа йәк» аwа готи «килограмәк».

* 29:40 «Һин» незикийа чар литьра йә.

+ 29:41 Дәрк’әтьн 29:18

+ 29:45 Дәрк’әтьн 25:8

• 30:1 Дәрк’әтьн 37:25-28

+ 30:2 Дәрк’әтьн 27:2

+ 30:9 Q. К’аһинтийе 10:1

+ 30:10 Q. К’аһинтийе 16:34

+ 30:12 Дәрк’әтьн 38:25, Жьмар 1:2-4,

* 30:13 Аwа готи «Донздәһ гьрам». Герәк qаси 0,6 гьрам ә.

+ 30:13 Q. К’аһинтийе 27:25, Жьмар 3:47, Жьмар 18:16,

+ 30:16 Жьмар 31:54

• 30:17 Дәрк’әтьн 40:30-32

+ 30:18 Дәрк’әтьн 38:8

* 30:23 Незики шәш килограм бу.

* 30:23 Незики се килограм бу.

* 30:24 «Касийа»бьһарәта бинхwәш ә.

* 30:24 Аwа готи «чар литьр» ә.

+ 30:25 Дәрк’әтьн 37:29

+ 30:28 Q. К’аһинтийе 8:10-11

+ 30:29 Дәрк’әтьн 29:37, Q. К’аһинтийе 6:18

+ 30:30 Дәрк’әтьн 29:7, Q. К’аһинтийе 8:10

+ 30:35 Дәрк’әтьн 37:29

• 31:1 Дәрк’әтьн 35:30-35

• 31:12 Дәрк’әтьн 20:8-11

+ 31:14 Дәрк’әтьн 35:2, Жьмар 15:32-36

+ 31:17 Дәстпебун 2:22, Дәрк’әтьн 20:8-11

+ 31:18 Дәрк’әтьн 24:12

• 32:1 Q. Дӧщари 9:11-19

+ 32:1 Дәрк’әтьн 24:18, К’аред Шандийа 7:40

+ 32:6 Корьнт’и I 10:7

+ 32:9 Q. Дӧщари 10:16

+ 32:10 Жьмар 14:12

+ 32:13 Дәстпебун 22:16-17, Дәстпебун 26:4

+ 32:14 Жьмар 14:20, Уньс 3:10

+ 32:20 Q. Дӧщари 9:21

+ 32:25 Мәсәлә 29:18

+ 32:27 Q. Дӧщари 13:6-9

+ 33:2 Дәрк’әтьн 23:23

+ 33:3 Дәрк’әтьн 3:8

+ 33:5 Жьмар 16:21

+ 33:7 Дәрк’әтьн 27:21

+ 33:16 Дәрк’әтьн 19:5, Жьмар 23:9

* 33:19 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 3:15-да.

+ 33:19 Р’омайи 9:15

+ 33:20 Дәстпебун 32:30, Йуһ’әнна 1:18

• 34:1 Q. Дӧщари 10:1-4

+ 34:3 Дәрк’әтьн 19:12-13

+ 34:6 Жьмар 14:17-18, Зәбур 86:15, Зәбур 103:8, Зәбур 111:4, Зәбур 112:4, Зәбур 116:5, Зәбур 145:8, Уньс 4:3

+ 34:7 Дәрк’әтьн 20:5-6, Q. Дӧщари 5:9

+ 34:12 Дәрк’әтьн 23:33

* 34:13 Ашераһ наве п'утед мьләтед кәнанийа бун, щур'ед wан нә ә'йан ьн, бәлки мина стунед жь дар бун йан жи хwәха дар бун.

+ 34:13 Дәрк’әтьн 23:24, Q. Дӧщари 7:5

+ 34:14 Дәрк’әтьн 20:5

+ 34:15 Жьмар 25:2

+ 34:16 Q. Дӧщари 7:3-4,

+ 34:17 Дәрк’әтьн 20:4

* 34:18 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 13:4.

+ 34:18 Дәрк’әтьн 12:14, Q. К’аһинтийе 23:6

+ 34:19 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 34:20 Дәрк’әтьн 23:15

+ 34:21 Дәрк’әтьн 20:8-11

* 34:22 Дәрк'әтьн 23:16-да әва щәжьна һатә навкьрьне чаwа Щәжьна Нандьруне.

+ 34:23 Дәрк’әтьн 23:17

+ 34:25 Дәрк’әтьн 23:18, Q. Дӧщари 16:4

+ 34:26 Дәрк’әтьн 23:19, Q. К’аһинтийе 22:28, Q. Дӧщари 14:21

+ 34:28 Дәрк’әтьн 24:18

+ 34:29 Корьнт’и II 3:7-18

+ 34:34 Корьнт’и II 3:16

+ 34:35 Корьнт’и II 3:7-18

+ 35:2 Дәрк’әтьн 20:8-11, Дәрк’әтьн 31:14

• 35:4 Дәрк’әтьн 25:1-7

* 35:7 Бьньһер'ә шьровәкьрьна 25:5.

+ 35:7 Дәрк’әтьн 25:5

* 35:23 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 25:5.

+ 35:23 Дәрк’әтьн 25:5

• 35:30 Дәрк’әтьн 31:1-6

• 36:8 Дәрк’әтьн 26

* 36:19 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 25:5.

+ 36:19 Дәрк’әтьн 25:5

• 37:1 Дәрк’әтьн 25:10-20

+ 37:1 Q. Дӧщари 10:3

• 37:10 Дәрк’әтьн 25:23-29

• 37:17 Дәрк’әтьн 25:31-39

* 37:24 «Тәлантәк» qаси 34 килограм бу.

• 37:25 Дәрк’әтьн 30:1-5

+ 37:29 Дәрк’әтьн 30:22-25, Дәрк’әтьн 30:34-38

• 38:1 Дәрк’әтьн 27:1-8

* 38:8 Wи чахи нәйнькед wан жь сьфьре бьрьqи бу.

+ 38:8 Дәрк’әтьн 30:18

• 38:9 Дәрк’әтьн 27:9-19

+ 38:21 К’аред Шандийа 7:44, Ә’йанти 15:5

* 38:24 «Бист нәһә тәлант у һ'әфсьд си шекьл» аwа готи 1000 килограм.

* 38:24 «Шекьл» незики 12 гьрам бу.

* 38:25 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 30:11-16.

* 38:25 «Сәд тәлант у һ'әзар һ'әфсьд һ'әфте пенщ шекьл» незики 3430 килограм бу.

+ 38:25 Дәрк’әтьн 30:12

* 38:26 «Нив шекьл» бь ибрани «бекәк аwа готи нив шекьл анәгори шекьле пирозгәһе».

+ 38:26 Жьмар 1:46, Жьмар 2:32, Жьмар 26:51

* 38:27 «Сәд тәлант» qаси 3400 килограм бу.

* 38:27 «Тәлантәк» qаси 34 килограм бу.

* 38:28 «Һ'әзар һ'әфсьд һ'әфтепенщ шекьл» 30 килограм ә.

* 38:29 «Һ'әфте тәлант у дӧ һ'әзар чарсьд шекьл» 2425 килограм бу.

• 39:1 Дәрк’әтьн 28:6-43

+ 39:34 Дәрк’әтьн 25:5

+ 40:34 Дәрк’әтьн 13:21, Ә’йанти 15:8

+ 40:36 Жьмар 9:17-22

+ 1:2 Q. К’аһинтийе 6:8-13

+ 1:9 Дәрк’әтьн 29:18

+ 1:13 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 1:14 Q. К’аһинтийе 5:7, Q. К’аһинтийе 12:8, Q. К’аһинтийе 14:4, Q. К’аһинтийе 15:14, Q. К’аһинтийе 15:29, Жьмар 6:10

* 1:16 Qьдутьк.

+ 1:17 Дәстпебун 15:10, Q. К’аһинтийе 1:9

+ 2:1 Q. К’аһинтийе 6:14-18, Жьмар 15:4-9

+ 2:2 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 2:3 Q. К’аһинтийе 7:10, Q. К’аһинтийе 10:13

+ 2:4 Дәрк’әтьн 29:2

+ 2:5 Q. К’аһинтийе 6:21

+ 2:9 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 2:11 Q. К’аһинтийе 6:17

+ 2:12 Дәрк’әтьн 23:19

* 2:13 Хwе бона һ'әму дийарийа лазьм бу. Тьшт тенә хwекьрьне кӧ хьраб нәбьн. Ләма әw нишана пәймана һ'әта-һ'әтайе йә.

+ 2:13 Жьмар 18:19,

+ 2:14 Q. К’аһинтийе 23:14

+ 2:16 Q. К’аһинтийе 2:1, Q. К’аһинтийе 1:9

* 3:1 Нава һьнәк wәлгәр'андьнада «Дийарийа ә'дьлайе».

+ 3:1 Q. К’аһинтийе 7:11-21, Q. К’аһинтийе 7:29-34

+ 3:5 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 3:11 Q. К’аһинтийе 1:9, Q. К’аһинтийе 21:6, Жьмар 28:2,

+ 3:16 Q. К’аһинтийе 1:9, Q. К’аһинтийе 7:23

+ 3:17 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:10, Q. Дӧщари 12:23-24, К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29

+ 4:2 Q. К’аһинтийе 5:15, Жьмар 15:22-29

* 4:3 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «К'аһине р'ункьри», бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 6:22; 8:12; 16:32.

+ 4:7 Дәрк’әтьн 30:1-2

+ 4:11 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 6:11, Q. К’аһинтийе 9:11, Q. К’аһинтийе 16:27, Жьмар 19:3, Жьмар 19:5

+ 4:13 Жьмар 15:24-25

+ 4:17 Жьмар 19:4

+ 4:27 Жьмар 15:27

+ 4:31 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 5:2 Q. К’аһинтийе 11

+ 5:3 Q. К’аһинтийе 12

+ 5:7 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 12:8

* 5:11 Аwа готи «килограмәк». Ефа дәрданәки 10 литьре бу.

+ 5:11 Жьмар 5:15

+ 5:13 Q. К’аһинтийе 2:3

* 5:15 Те фә'мкьрьне кӧ әw тьштед кӧ гәрәке Хӧданр'а бьһатана дайине, аwа готи дийарийа бәред дәрәмәта пешьн, дәһәк, ньхӧри у йед майинә кӧ нәйенә дайине.

* 5:15 «Шекьл» незики 12 гьрам бу.

+ 5:15 Q. К’аһинтийе 4:2, Q. К’аһинтийе 4:27, Жьмар 15:22-29

+ 5:16 Q. К’аһинтийе 6:5, Q. К’аһинтийе 22:14, Q. К’аһинтийе 27:13, Q. К’аһинтийе 27:15, Q. К’аһинтийе 27:27, Q. К’аһинтийе 27:31, Жьмар 5:7

+ 6:2 Дәрк’әтьн 23:4, Q. К’аһинтийе 19:11

+ 6:5 Жьмар 5:7

+ 6:9 Q. К’аһинтийе 1:2-17

+ 6:10 Дәрк’әтьн 28:39-43

+ 6:11 Q. К’аһинтийе 4:2

+ 6:14 Q. К’аһинтийе 2

+ 6:17 Q. К’аһинтийе 2:11

* 6:18 Һьнәк wәлгәр'андьнада жи «Т'әне һәр кәсе пироз дькарә wан к'әвә».

+ 6:18 Дәрк’әтьн 29:37, Q. К’аһинтийе 6:18

+ 6:21 Q. К’аһинтийе 2:5, Q. К’аһинтийе 1:9

+ 6:22 Дәрк’әтьн 29:23-25

+ 6:25 Q. К’аһинтийе 4

* 6:27 Һьнәк wәлгәр'андьнада жи «Т'әне һәр кәсе пироз дькарә гоште wе к'әвә».

+ 6:28 Q. К’аһинтийе 11:32, Q. К’аһинтийе 15:12

+ 6:30 Q. К’аһинтийе 16:27

+ 7:1 Q. К’аһинтийе 5:14

+ 7:7 Q. К’аһинтийе 14:13

+ 7:9 Q. К’аһинтийе 2:4-5

+ 7:10 Q. К’аһинтийе 2:3

+ 7:11 Q. К’аһинтийе 3

+ 7:12 Q. К’аһинтийе 2:4, Жьмар 6:15

+ 7:15 Q. К’аһинтийе 22:29-30

+ 7:16 Q. К’аһинтийе 19:5-8

+ 7:20 Q. К’аһинтийе 22:3

+ 7:23 Q. К’аһинтийе 3:16-17

+ 7:24 Q. К’аһинтийе 17:15

+ 7:26 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:10-11, Q. К’аһинтийе 17:14, Q. Дӧщари 12:23-24, К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29

+ 7:31 Жьмар 6:20

• 8:1 Дәрк’әтьн 29:1-36

* 8:8 Урим у Тумим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи у К'амьли». Пе вана сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа.

+ 8:8 Дәрк’әтьн 28:30

+ 8:9 Дәрк’әтьн 28:36

+ 8:10 Дәрк’әтьн 30:26-29, Жьмар 7:1

+ 8:12 Дәрк’әтьн 30:30

+ 8:15 Дәрк’әтьн 27:2

+ 8:16 Q. К’аһинтийе 3:3-4

+ 8:17 Q. К’аһинтийе 4:11-12

+ 8:21 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 8:23 Q. К’аһинтийе 14:14-17

+ 9:11 Q. К’аһинтийе 4:11-12, Жьмар 19:5

+ 9:23 Жьмар 6:22-27

+ 10:1 Дәрк’әтьн 6:23, Дәрк’әтьн 30:9

+ 10:2 Жьмар 11:1, Жьмар 16:35, Жьмар 3:4, Жьмар 26:61

+ 10:3 Дәрк’әтьн 19:22

+ 10:4 Дәрк’әтьн 6:18, Дәрк’әтьн 6:22

+ 10:6 Q. К’аһинтийе 21:10

+ 10:7 Q. К’аһинтийе 21:10

+ 10:10 Q. К’аһинтийе 11:47

+ 10:13 Q. К’аһинтийе 2:3

+ 10:16 Q. К’аһинтийе 9:3, Q. К’аһинтийе 9:15

+ 10:18 Q. К’аһинтийе 6:26

• 11:1 Q. Дӧщари 14:3-20

+ 11:2 Марqос 7:19, К’аред Шандийа 10:12-15, Р’омайи 14:14

+ 11:22 Марqос 1:6

+ 11:25 Q. К’аһинтийе 13:6, Q. К’аһинтийе 13:34, Q. К’аһинтийе 14:8, Q. К’аһинтийе 14:9, Q. К’аһинтийе 14:47, Q. К’аһинтийе 15:5, Q. К’аһинтийе 16:26, Q. К’аһинтийе 16:28, Q. К’аһинтийе 17:15, Жьмар 19:10, Жьмар 31:24

+ 11:32 Q. К’аһинтийе 15:12, Жьмар 19:15

+ 11:33 Q. К’аһинтийе 6:28, Q. К’аһинтийе 15:12

+ 11:39 Q. К’аһинтийе 17:15, Q. К’аһинтийе 22:8, Q. Дӧщари 14:21

+ 11:44 Q. К’аһинтийе 19:2, Q. К’аһинтийе 20:7, Q. К’аһинтийе 20:26, Q. К’аһинтийе 21:8, Пәтрус I 1:16, Ибрани 12:10

+ 11:47 Q. К’аһинтийе 10:10,

+ 12:2 Q. К’аһинтийе 15:19

+ 12:3 Дәстпебун 17:12

+ 12:4 Луqа 2:22

+ 12:8 Q. К’аһинтийе 1:14, Луqа 2:24

* 13:2 Мьләте щьһу әв хәбәра «к'отибун» бона һәр щур'ә нәхwәшийа ч'әрмә гьран дьданә хәбате.

+ 13:3 Жьмар 12:10,

+ 13:6 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 13:34 Q. К’аһинтийе 11:25, Q. К’аһинтийе 13:6

+ 13:46 Жьмар 5:2, Жьмар 12:14, Луqа 17:12

+ 14:2 Мәтта 8:4, Марqос 1:44, Луqа 5:14, Луqа 17:14

+ 14:4 Q. К’аһинтийе 1:14, Жьмар 19:6, Дәрк’әтьн 12:22

+ 14:7 Q. К’аһинтийе 16:22

+ 14:8 Q. К’аһинтийе 11:25

* 14:10 Аwа готи «Се килограм».

* 14:10 «Лог» дәрданәкә жь се п'ара п'арәке литьре бу.

* 14:12 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «логә р'ун».

+ 14:13 Q. К’аһинтийе 7:7

+ 14:14 Q. К’аһинтийе 8:23

* 14:21 Аwа готи «килограмәк».

* 14:21 «Лог» дәрданәкә жь се п'ара п'арәке литьре бу.

+ 14:25 Q. К’аһинтийе 8:23

+ 14:47 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 14:49 Q. К’аһинтийе 14:4

+ 14:57 Q. К’аһинтийе 10:10

+ 15:5 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 15:12 Q. К’аһинтийе 6:28, Q. К’аһинтийе 11:32

+ 15:14 Q. К’аһинтийе 1:14

+ 15:16 Q. Дӧщари 23:10

+ 15:19 Q. К’аһинтийе 12:2

+ 15:24 Q. К’аһинтийе 18:19

+ 15:25 Q. К’аһинтийе 11:47, Мәтта 9:20, Марqос 5:25, Луqа 8:43

+ 15:29 Q. К’аһинтийе 1:14

+ 15:31 Жьмар 5:3, Жьмар 19:13, Жьмар 19:20,

+ 16:1 Q. К’аһинтийе 10:2

+ 16:2 Дәрк’әтьн 26:31, Дәрк’әтьн 30:10, Мәтта 27:51, Ибрани 6:19, Ибрани 9:3, Дәрк’әтьн 25:22

+ 16:4 Дәрк’әтьн 28:39-43,

* 16:8 Вьра у ӧса жи р'еза 10 у 26 да ибрани хәбәр бь хәбәр ньвисар ә: «азазел» кӧ те һ'әсабе чаwа нери аза бәр'дан йан жи һьнә занә дьбежьн кӧ «Азазел» әв наве щьнәки бу кӧ ль бәр'ийеда дьма.

+ 16:13 Дәрк’әтьн 25:21-22

+ 16:18 Дәрк’әтьн 30:10

+ 16:22 Q. К’аһинтийе 14:7

+ 16:23 Q. К’аһинтийе 6:11

+ 16:26 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 16:27 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 4:11-12, Q. К’аһинтийе 6:30, Q. К’аһинтийе 9:11, Жьмар 19:5, Ибрани 13:11

+ 16:29 Q. К’аһинтийе 23:27-32, Жьмар 29:7-11

+ 16:32 Дәрк’әтьн 29:30

+ 17:5 Q. Дӧщари 12:15-20

+ 17:6 Дәстпебун 8:21, Q. К’аһинтийе 1:9

+ 17:9 Q. Дӧщари 12:20

+ 17:10 Дәстпебун 9:4-6, Q. К’аһинтийе 3:17

+ 17:11 Ибрани 9:22

+ 17:13 Q. Дӧщари 12:16, Q. Дӧщари 12:24

+ 17:15 Q. К’аһинтийе 11:25, Q. К’аһинтийе 11:40

• 18:1 Q. К’аһинтийе 20:11-22

+ 18:5 Q. Дӧщари 4:1, Q. Дӧщари 32:47, Мәсәлә 4:4, Р’омайи 8:13, Р’омайи 10:5, Галати 3:12

+ 18:8 Q. Дӧщари 22:30

+ 18:9 Q. Дӧщари 27:22,

+ 18:15 Дәстпебун 38:26

+ 18:16 Мәтта 14:4, Марqос 6:18

+ 18:17 Q. Дӧщари 27:23

+ 18:18 Дәстпебун 29:30, Дәстпебун 30:15

+ 18:19 Q. К’аһинтийе 15:24

+ 18:20 Дәрк’әтьн 20:14

* 18:21 «Молох» наве хwәдейе кәнанийа бу.

+ 18:22 Дәстпебун 19:5, Р’омайи 1:27

+ 18:23 Дәрк’әтьн 22:19

+ 18:25 Жьмар 35:34,

+ 19:2 Q. К’аһинтийе 11:44, Пәтрус I 1:16

+ 19:3 Дәрк’әтьн 20:8-12

+ 19:4 Дәрк’әтьн 20:3-5, Q. Дӧщари 5:8

+ 19:5 Q. К’аһинтийе 7:16-18

+ 19:9 Q. К’аһинтийе 23:22, Q. Дӧщари 24:19, Рʼутʼ 2:1-2

+ 19:10 Рʼутʼ 2:1, Рʼутʼ 2:15

+ 19:11 Дәрк’әтьн 20:15, Q. К’аһинтийе 6:2-3, Әфәси 4:25, Колоси 3:9

+ 19:12 Дәрк’әтьн 20:7, Q. Дӧщари 5:11,

+ 19:13 Q. Дӧщари 24:14-15, Р’омайи 13:8

+ 19:15 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. Дӧщари 1:17

+ 19:16 Дәрк’әтьн 23:1, Дәрк’әтьн 23:7, Q. Дӧщари 27:25,

+ 19:17 Мәтта 18:15, Луqа 17:3

+ 19:18 Мәсәлә 20:22, Мәтта 5:43, Мәтта 19:19, Мәтта 22:39, Марqос 12:31, Луqа 10:27, Аqуб 2:8, Р’омайи 13:9, Галати 5:14

+ 19:19 Q. Дӧщари 22:9

* 19:23 Ибрани хәбәр бь хәбәр «нә сьнәткьри» ә, кӧ те фә'мкьрьне һе нә һазьр ә кӧ бона Хwәде чаwа дийари бе дайине.

+ 19:26 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:10, Q. Дӧщари 12:23-24, К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29, Q. Дӧщари 18:10

+ 19:27 Q. К’аһинтийе 21:5

+ 19:28 Q. К’аһинтийе 21:5, Q. Дӧщари 14:1

* 19:29 «Qавийа п'ут» әв ьн йед кӧ һәqе qавийа хwә данин ощаха п'ут, бь ве кьрьна хwә ощаха п'утада һ'әлал дьһатьнә һ'әсабе, чьмки бь qавийа хwә к'ар дьданә ощаха п'ута. Qәдьре йед аһа ощахед п'утада гәләки бьльнд бу.

+ 19:29 Q. Дӧщари 23:17

+ 19:30 Q. К’аһинтийе 26:2

* 19:31 Аwа готи к'оч'әкти у р'ә'мьлдарийа нә жь Хӧдан.

+ 19:31 Дәрк’әтьн 22:18, Q. Дӧщари 18:11,

+ 19:32 Мәсәлә 20:29

+ 19:33 Дәрк’әтьн 22:21

+ 19:34 Дәрк’әтьн 12:49, Q. К’аһинтийе 24:22, Жьмар 15:16, Q. Дӧщари 10:19

* 19:36 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Ефа». Ефа дәрданәки 10 литьре бу.

* 19:36 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «һин». Һин щер'әки 4 литьре бу.

+ 19:36 Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 11:1, Мәсәлә 20:10,

+ 20:2 Q. К’аһинтийе 18:21

+ 20:3 Q. К’аһинтийе 17:10,

+ 20:4 Q. Дӧщари 17:2-5

+ 20:6 Q. К’аһинтийе 19:31

+ 20:7 Q. К’аһинтийе 11:44

+ 20:9 Дәрк’әтьн 21:17

+ 20:10 Дәрк’әтьн 20:14, Q. К’аһинтийе 18:20, Q. Дӧщари 22:22, Йуһ’әнна 8:5

+ 20:11 Q. К’аһинтийе 18:7-16, Q. Дӧщари 22:30, Дәстпебун 35:22

+ 20:12 Дәстпебун 38:26

+ 20:13 Q. К’аһинтийе 18:22, Р’омайи 1:27

+ 20:14 Q. К’аһинтийе 18:17, Q. Дӧщари 27:23

+ 20:15 Дәрк’әтьн 22:19

+ 20:17 Q. К’аһинтийе 18:9,

+ 20:18 Q. К’аһинтийе 15:24, Q. К’аһинтийе 18:19

+ 20:19 Q. К’аһинтийе 18:12-13

+ 20:20 Q. К’аһинтийе 18:14

+ 20:21 Q. К’аһинтийе 18:16, Мәтта 14:4, Марqос 6:18

+ 20:24 Дәрк’әтьн 3:17

+ 20:25 Q. К’аһинтийе 11:2-47, Q. Дӧщари 14:4-20

+ 20:26 Q. К’аһинтийе 11:44

+ 20:27 Q. К’аһинтийе 19:31, Дәрк’әтьн 22:18

+ 21:5 Q. К’аһинтийе 19:27

+ 21:6 Q. К’аһинтийе 3:11

+ 21:8 Q. К’аһинтийе 11:44

+ 21:9 Дәстпебун 38:24

+ 21:10 Q. К’аһинтийе 10:6,

+ 21:11 Жьмар 19:14

+ 21:12 Q. К’аһинтийе 10:7

+ 21:18 Q. Дӧщари 23:1

+ 22:3 Q. К’аһинтийе 7:20-21

+ 22:4 Q. К’аһинтийе 13:3, Q. К’аһинтийе 15:2, Жьмар 19:11

+ 22:8 Дәрк’әтьн 22:31, Q. К’аһинтийе 11:40, Q. К’аһинтийе 17:15

+ 22:10 Дәрк’әтьн 29:33

+ 22:11 Жьмар 18:11

+ 22:14 Q. К’аһинтийе 6:5

+ 22:20 Q. Дӧщари 15:21, Q. Дӧщари 17:1,

+ 22:27 Дәрк’әтьн 22:30

+ 22:28 Дәрк’әтьн 23:19, Q. Дӧщари 22:6

+ 22:29 Q. К’аһинтийе 7:12

+ 22:30 Q. К’аһинтийе 7:12-15

+ 22:33 Жьмар 15:41

+ 23:3 Дәрк’әтьн 20:8, Дәрк’әтьн 35:2

+ 23:5 Дәрк’әтьн 12:1-13

+ 23:8 Дәрк’әтьн 12:14-20, Дәрк’әтьн 13:3-7

+ 23:10 Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26, Жьмар 15:20, Q. Дӧщари 26:2

* 23:13 «Жь дәһә п'ара дӧ п'аре ефайе» qаси дӧ литьри йә.

* 23:13 «П'арәкә һине» qаси литьрәки йә.

+ 23:15 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. Дӧщари 16:9

* 23:17 «Жь дәһә п'ара дӧ п'аред ефайе» qаси дӧ литьри йә.

+ 23:22 Q. К’аһинтийе 19:9, Q. Дӧщари 24:19, Рʼутʼ 2:1, Рʼутʼ 2:15

+ 23:24 Жьмар 29:1-6

+ 23:27 Q. К’аһинтийе 16:29-31, Жьмар 29:7-11

+ 23:34 Жьмар 29:12-39, Q. Дӧщари 16:13-15

+ 23:39 Дәрк’әтьн 23:16

+ 24:2 Дәрк’әтьн 25:31, Дәрк’әтьн 27:20-21

* 24:5 «Дӧ п'ар жь дәһә п'аред ефайе» qаси дӧ литьри йә.

+ 24:6 Дәрк’әтьн 25:30

+ 24:9 Мәтта 12:4

+ 24:12 Жьмар 15:34

+ 24:14 Жьмар 15:35-36

+ 24:15 Дәрк’әтьн 20:7, Q. Дӧщари 5:11

+ 24:17 Дәстпебун 9:6, Дәрк’әтьн 21:12, Жьмар 35:31

+ 24:18 Дәрк’әтьн 21:33, Дәрк’әтьн 21:34

+ 24:19 Дәрк’әтьн 21:23-25, Q. Дӧщари 19:21, Мәтта 5:38

+ 24:22 Дәрк’әтьн 12:49, Q. К’аһинтийе 19:34, Жьмар 15:16, Q. Дӧщари 10:19

• 25:1 Дәрк’әтьн 23:10-11

+ 25:3 Q. К’аһинтийе 26:34-35

+ 25:9 Q. К’аһинтийе 23:27

+ 25:15 Q. К’аһинтийе 27:17-24

+ 25:21 Q. Дӧщари 28:8

+ 25:25 Рʼутʼ 3:9, Рʼутʼ 4:3-6, Жьмар 27:11,

+ 25:28 Q. К’аһинтийе 27:19-21

+ 25:32 Жьмар 35:2,

+ 25:35 Йуһ’әнна I 3:17

+ 25:36 Дәрк’әтьн 22:25-27, Q. Дӧщари 15:7-8

+ 25:39 Мәтта 18:25, Q. Дӧщари 24:14

+ 25:40 Дәрк’әтьн 21:2, Q. Дӧщари 15:12

+ 25:42 Корьнт’и I 7:23

+ 25:43 Әфәси 6:9

+ 25:54 Дәрк’әтьн 21:2, Q. Дӧщари 15:12

• 26:1 Q. Дӧщари 11:13-15, Q. Дӧщари 28:1-14

+ 26:1 Дәрк’әтьн 20:4-5, Дәрк’әтьн 23:24

+ 26:2 Q. К’аһинтийе 19:30

+ 26:4 Q. Дӧщари 11:14, Q. Дӧщари 28:12, Зәбур 67:6, Зәбур 85:12

+ 26:8 Q. Дӧщари 32:30,

+ 26:12 Ә’йанти 21:3

+ 26:13 Дәрк’әтьн 20:2, Q. Дӧщари 5:6

• 26:14 Q. Дӧщари 28:15-68

+ 26:16 Q. Дӧщари 28:22,

+ 26:17 Мәсәлә 28:1

* 26:19 Әв аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде wе ә'змен дадә у баране т'ӧнә бә һьнге ә'рде мина сьфьр һ'ьшк бә».

+ 26:21 Дәстпебун 4:15, Зәбур 79:12

+ 26:22 Q. Дӧщари 32:24

+ 26:29 Q. Дӧщари 28:53,

+ 26:32 Q. Дӧщари 29:24,

+ 26:33 Q. Дӧщари 4:27, Q. Дӧщари 28:64,

+ 26:34 Дәрк’әтьн 23:10-11, Q. К’аһинтийе 25:2-7,

* 27:2 Анәгори к'ьтеба Һ'акьмтийе 11:29-40 у 1 П'адшати 1:11 изьн һәбу кӧ мәрьвәки мәрьвәк Хӧданр'а к'ьфш кьра. Мәрьве кӧ дьһатә к'ьфшкьрьне, wи кәси щийе пирозда хьзмәтк'ари дькьр. Жь ве р'езе те к'ьфше кӧ мәрьве ви һ'алида бь зив дьһатә к'ьр'ин, аза дьбу.

+ 27:2 Жьмар 30,

* 27:3 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

+ 27:13 Q. К’аһинтийе 6:5

* 27:16 «Һомерәк» дәрданәк бу кӧ незики 200 литьр тьшт һьлдьда.

+ 27:17 Q. К’аһинтийе 25:15

+ 27:20 Q. К’аһинтийе 25:28

+ 27:21 Жьмар 18:14

* 27:25 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

+ 27:25 Дәрк’әтьн 30:13

+ 27:26 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 27:27 Q. К’аһинтийе 6:5

+ 27:29 Жьмар 21:2,

+ 27:30 Жьмар 18:21, Q. Дӧщари 14:22

+ 27:31 Q. К’аһинтийе 6:5

+ 1:1 Дәрк’әтьн 19:1, Дәрк’әтьн 25:22

+ 1:2 Дәрк’әтьн 30:12-14, Дәрк’әтьн 38:26, Жьмар 26:2,

+ 1:5 Жьмар 7:30

+ 1:6 Жьмар 7:36

+ 1:7 Дәрк’әтьн 6:23, Рʼутʼ 4:20,

+ 1:8 Жьмар 7:18

+ 1:9 Жьмар 7:24

+ 1:10 Жьмар 7:48

+ 1:11 Жьмар 7:60

+ 1:12 Жьмар 7:66

+ 1:13 Жьмар 7:72

+ 1:14 Жьмар 7:42

+ 1:15 Жьмар 7:78

+ 1:21 Жьмар 26:7

+ 1:23 Жьмар 26:14

+ 1:25 Жьмар 26:18

+ 1:27 Жьмар 26:22

+ 1:29 Жьмар 26:25

+ 1:31 Жьмар 1:27

+ 1:33 Жьмар 26:37

+ 1:35 Жьмар 26:34

+ 1:37 Жьмар 26:41

+ 1:39 Жьмар 26:43

+ 1:41 Жьмар 26:47

+ 1:43 Жьмар 26:50

+ 1:46 Дәрк’әтьн 38:26, Жьмар 26:51

+ 1:53 Жьмар 8:19, Жьмар 16:46, Жьмар 18:5,

+ 2:3 Жьмар 1:7

+ 2:9 Жьмар 10:14

+ 2:16 Жьмар 10:18-20

+ 2:17 Жьмар 10:17, Жьмар 10:21

+ 2:24 Жьмар 10:22-24

+ 2:31 Жьмар 10:25-27

+ 2:32 Дәрк’әтьн 38:26, Жьмар 1:46, Жьмар 26:51

+ 2:33 Жьмар 1:47-53

+ 3:2 Дәрк’әтьн 6:23

* 3:4 Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 10:1-2.

+ 3:4 Q. К’аһинтийе 10:2,

+ 3:6 Жьмар 18:2

+ 3:9 Жьмар 8:19, Жьмар 18:6

+ 3:10 Жьмар 16:40,

+ 3:13 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 3:17 Дәстпебун 46:11, Дәрк’әтьн 6:16-19, Дәрк’әтьн 10:2

+ 3:23 Жьмар 1:53

+ 3:25 Жьмар 4:24-26

+ 3:31 Жьмар 4:4, Жьмар 4:15

+ 3:32 Жьмар 4:16

+ 3:36 Жьмар 4:31-32

+ 3:39 Жьмар 26:62

* 3:47 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

* 3:47 «Герәк» qаси 0,6 гьрама бу.

+ 3:47 Дәрк’әтьн 13:13, Жьмар 18:15-16, Дәрк’әтьн 30:13

+ 4:3 Жьмар 8:24-25,

+ 4:6 Дәрк’әтьн 25:5

+ 4:16 Жьмар 3:32

+ 4:24 Жьмар 3:25-26

+ 4:31 Жьмар 3:36-37

+ 5:2 Q. К’аһинтийе 13:3, Q. К’аһинтийе 15:2, Q. К’аһинтийе 13:46

+ 5:3 Q. К’аһинтийе 15:31

+ 5:6 Q. К’аһинтийе 6:2-3

+ 5:7 Q. К’аһинтийе 5:5, Q. К’аһинтийе 6:5

* 5:8 Йане гава йәк бәр йәки гӧнә дькә гәрә жь бәр гӧне хwәва ль wи вәгәр'инә. Ле һәгәр әw мәрьв бьмьрә һьнге гәрә бьдьнә пьсмаме wийи незик. Ле һәгәр пьсмаме wи т'ӧнәбә әw дьгьһижә Хӧдан бона к'аһин. Ле хенщи ве йәке йе гӧнәк'ар гәрә бәранәки жи бона гӧнәк'әwандьне бьдә. Бона ве qануне бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 6:2-7.

+ 5:13 Дәрк’әтьн 20:14, Q. К’аһинтийе 18:20

* 5:15 «Ефа» дәрдане 10 литьре бу.

+ 5:15 Q. К’аһинтийе 5:11

* 5:18 Ибрани аһа жи те фә'мкьрьне «П'ор'е сәре wе бәр'дә».

+ 5:22 Зәбур 109:18

* 5:23 Wи wә'дәйи бь щур'ә һ'ӧбьр дьньвисин кӧ нава аве дьһ'әлийа. Ле ль вьр һа те фә'мкьрьне, wәки әw хәбәред ньфьр' ә ль сәр к'ахазе ньвисар нава аведа дьһ'әлийан у әw бона жьне дьбунә ньфьр'. Йане әwе ава ньфьр'кьри вәдьхwар.

+ 6:6 Q. К’аһинтийе 21:11

+ 6:10 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 5:7

+ 6:14 Q. К’аһинтийе 3:6, Q. К’аһинтийе 4:32

+ 6:15 Q. К’аһинтийе 2:4

+ 6:19 Дәрк’әтьн 29:23-24

+ 6:20 Q. К’аһинтийе 7:31

+ 6:23 Q. К’аһинтийе 9:23, Q. Дӧщари 21:5,

+ 6:24 Зәбур 121:8, Зәбур 134:3

+ 6:25 Зәбур 4:6, Зәбур 31:16, Зәбур 67:1, Зәбур 80:3, Зәбур 80:7, Зәбур 80:19, Зәбур 119:135

+ 7:1 Дәрк’әтьн 40:17, Q. К’аһинтийе 8:10

+ 7:7 Жьмар 4:25

+ 7:8 Жьмар 4:31

+ 7:9 Жьмар 3:31

* 7:10 Бь готьнәкә дьн: «Бӧһӧрти-жьбарәкьрьна».

+ 7:12 Дәрк’әтьн 6:23, Жьмар 1:7

* 7:13 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

+ 7:14 Дәрк’әтьн 30:34-35

+ 7:15 Q. К’аһинтийе 1:2-3

+ 7:16 Q. К’аһинтийе 4:23-24

+ 7:17 Q. К’аһинтийе 3:1

+ 7:18 Жьмар 1:8

+ 7:24 Жьмар 1:9

+ 7:30 Жьмар 1:5

+ 7:36 Жьмар 1:6

+ 7:42 Жьмар 1:14

+ 7:48 Жьмар 1:10,

+ 7:54 Жьмар 1:10

+ 7:60 Жьмар 1:11

+ 7:66 Жьмар 1:12

+ 7:72 Жьмар 1:13

+ 7:78 Жьмар 1:15

+ 7:89 Дәрк’әтьн 25:22

+ 8:7 Жьмар 19:9, Жьмар 19:17

+ 8:8 Q. К’аһинтийе 2:1

+ 8:14 Жьмар 3:45

+ 8:16 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 8:19 Жьмар 3:9, Жьмар 1:53

+ 8:24 Жьмар 4:3,

+ 9:2 Дәрк’әтьн 12:1, Q. К’аһинтийе 23:5

+ 9:6 Q. К’аһинтийе 21:1, Жьмар 5:2

+ 9:11 Дәрк’әтьн 12:6,

+ 9:12 Дәрк’әтьн 12:46, Йуһ’әнна 19:36

+ 9:14 Дәрк’әтьн 12:48-49

+ 9:15 Дәрк’әтьн 13:21, Дәрк’әтьн 40:17

+ 9:17 Дәрк’әтьн 40:36

+ 10:5 Жьмар 2:3-9

+ 10:6 Жьмар 2:10-16

+ 10:9 Жьмар 31:6,

+ 10:10 Жьмар 29:1, Зәбур 81:3, Жьмар 28:11-15

+ 10:12 Дәстпебун 21:21

+ 10:14 Жьмар 2:9, Жьмар 1:7-9

+ 10:17 Жьмар 2:17

+ 10:18 Жьмар 2:10-16

+ 10:21 Жьмар 4:4-15, Жьмар 7:9

+ 10:22 Жьмар 2:18-24

+ 10:25 Жьмар 2:25-31

+ 10:29 Дәрк’әтьн 2:18, Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 32:12

+ 10:34 Дәрк’әтьн 13:21

+ 10:35 Зәбур 68:1,

+ 11:1 Q. К’аһинтийе 10:2, Жьмар 16:35

+ 11:2 Аqуб 5:16

* 11:3 «Т'авә'ра» жь к'окхәбәра хәбәра ибрани те кӧ те фә'мкьрьне «Шәwьтандьн».

+ 11:4 Дәрк’әтьн 12:38, Корьнт’и I 10:6

+ 11:6 Жьмар 21:5

* 11:7 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 16:14-15, 31.

+ 11:8 Дәрк’әтьн 16:13, Дәрк’әтьн 16:15-31

+ 11:14 Дәрк’әтьн 18:18, Q. Дӧщари 1:9

+ 11:15 Уньс 4:3

+ 11:16 Дәрк’әтьн 24:1, Q. Дӧщари 1:15

+ 11:18 Дәрк’әтьн 19:10

+ 11:21 Дәрк’әтьн 12:37

+ 11:23 Жьмар 23:19,

+ 11:31 Дәрк’әтьн 16:13

* 11:32 «Һомер» дәрданәк бу кӧ незики 200 литьр тьшт һьлдьда.

* 11:32 Зар'ед Исраел qар'иткед гьрти р'адьхьстьн кӧ һ'ьшкьн, wәки зу хьраб нәбьн. Әм заньн кӧ мьсьрийа ӧса дькьрьн. Wана гошт хwе дькьрьн у даданинә ль бәр тә'ве кӧ зьһа бә, бона кӧ дьреж бьһата хwәйикьрьне.

* 11:34 Бь зьмане ибрани «Мәзәле дьлһавьжийе»

+ 11:35 Жьмар 33:17

* 12:1 «К'уши» әw терминәк ә, кӧ бона мәрьвед жь р'оһьлата Африкайе дьһатә хәбате.

+ 12:6 Дәстпебун 46:2,

+ 12:7 Ибрани 3:2, Ибрани 3:5

+ 12:8 Дәрк’әтьн 33:11, Дәрк’әтьн 33:19

+ 12:10 Q. К’аһинтийе 13:3

+ 12:14 Q. К’аһинтийе 13:46, Жьмар 5:2

• 12:16 Q. Дӧщари 1:19-25

+ 12:16 Жьмар 10:12, Дәстпебун 21:21

+ 13:3 Жьмар 32:8, Q. Дӧщари 1:22

+ 13:6 Жьмар 13:30

* 13:16 «Һошейа» те т'әрщьмәкьрьне: «әw хьлаз дькә». Ле «Йешу» те т'әрщьмәкьрьне: «Хӧдан хьлаз дькә».

+ 13:16 Жьмар 11:28, Жьмар 14:6

* 13:21 Бәр'ийа Сине синоре башура Кәнане бу у Льбо-Һамат синоре бакӧра Кәнане бу.

+ 13:22 Зәбур 78:12, Зәбур 78:43,

+ 13:23 Жьмар 32:9, Q. Дӧщари 1:24-25

* 13:24 Бь зьмане ибрани «Гуши».

+ 13:29 Дәрк’әтьн 17:8

+ 13:30 Жьмар 13:6, Жьмар 14:6, Жьмар 26:65, Жьмар 32:12, Жьмар 34:19, Q. Дӧщари 1:36,

+ 13:33 Дәстпебун 6:4,

• 14:1 Q. Дӧщари 1:26-32

+ 14:2 Дәрк’әтьн 16:3, Жьмар 20:3

+ 14:5 Жьмар 16:4, Жьмар 16:22, Жьмар 16:45, Жьмар 20:6,

+ 14:6 Дәрк’әтьн 24:13, Жьмар 11:28, Жьмар 13:30, Марqос 14:63, К’аред Шандийа 14:14

+ 14:9 Р’омайи 8:31

+ 14:10 Дәрк’әтьн 17:4

+ 14:12 Дәрк’әтьн 32:10

+ 14:14 Дәрк’әтьн 15:14-15

+ 14:16 Q. Дӧщари 9:28

+ 14:17 Дәрк’әтьн 34:6, Дәрк’әтьн 20:5, Q. Дӧщари 5:9

• 14:20 Q. Дӧщари 1:34-40

+ 14:21 Зәбур 72:19,

+ 14:23 Q. Дӧщари 12:9-10, Зәбур 95:11

+ 14:24 Жьмар 13:29, Жьмар 14:6,

* 14:25 Һьнә занә дьфькьрьн кӧ бәлки әв нәwала Урдьне йә.

+ 14:29 Ибрани 3:17, Жьмар 1:2-3

+ 14:30 Жьмар 26:64-65

+ 14:33 Q. Дӧщари 1:3, Q. Дӧщари 8:2

+ 14:38 Жьмар 26:65

• 14:39 Q. Дӧщари 1:40-46

+ 14:43 Жьмар 13:29

+ 14:45 Жьмар 21:3,

+ 15:3 Дәрк’әтьн 29:18, Q. К’аһинтийе 1:2-3, Q. К’аһинтийе 22:21, Дәрк’әтьн 23:14

* 15:4 «П'арәкә чапейә жь дәһа йәк» qази килограмәк бу.

* 15:4 «П'арәкә һинейә жь чара йәк» qази литьрәк бу.

+ 15:8 Q. К’аһинтийе 3:1

+ 15:10 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 15:15 Дәрк’әтьн 12:49, Q. К’аһинтийе 19:34, Q. К’аһинтийе 24:22, Q. Дӧщари 10:19

+ 15:22 Q. К’аһинтийе 4:2, Q. К’аһинтийе 4:27, Q. К’аһинтийе 5:15

+ 15:24 Q. К’аһинтийе 4:13

+ 15:27 Q. К’аһинтийе 4:27-28

+ 15:29 Жьмар 15:15

+ 15:30 Ибрани 10:26

+ 15:32 Дәрк’әтьн 35:3

+ 15:34 Q. К’аһинтийе 24:12

+ 15:35 Дәрк’әтьн 31:14, Q. К’аһинтийе 24:14-16

+ 15:38 Q. Дӧщари 22:12, Мәтта 23:5

+ 15:40 Q. К’аһинтийе 11:44

+ 15:41 Q. К’аһинтийе 22:33

• 16:1 Зәбур 106:16-18

+ 16:1 Дәрк’әтьн 6:16, Дәрк’әтьн 6:18, Дәрк’әтьн 6:21

+ 16:3 Дәрк’әтьн 19:6

+ 16:4 Жьмар 14:5

+ 16:5 Тимот’ейо II 2:19

+ 16:7 Q. К’аһинтийе 10:1

+ 16:9 Жьмар 8:14

+ 16:11 Дәрк’әтьн 16:7-8

+ 16:13 Дәрк’әтьн 2:14

+ 16:21 Дәрк’әтьн 33:5

+ 16:22 Жьмар 14:5, Жьмар 27:16, К’аред Шандийа 17:28, Дәстпебун 18:23

+ 16:26 Тимот’ейо II 2:19

+ 16:30 Зәбур 55:15

+ 16:33 Мәсәлә 1:12

+ 16:35 Q. К’аһинтийе 10:2, Жьмар 11:1

+ 16:40 Жьмар 3:10,

+ 16:45 Дәрк’әтьн 33:5, Жьмар 14:5

+ 16:46 Q. К’аһинтийе 16:12, Жьмар 1:53

+ 16:48 Жьмар 25:8,

+ 17:4 Дәрк’әтьн 25:22

+ 17:8 Ибрани 9:4

+ 18:1 Дәрк’әтьн 28:38

+ 18:2 Жьмар 3:6-10

+ 18:5 Жьмар 1:53

+ 18:7 Дәрк’әтьн 26:31, Q. К’аһинтийе 16:2, Жьмар 1:51

+ 18:8 Q. К’аһинтийе 7:32, Жьмар 5:9, Дәрк’әтьн 29:28

* 18:10 Гәләк занә дьбежьн кӧ әв щи һ'әwша Коне Щьвине йә. Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 6:16.

+ 18:11 Q. К’аһинтийе 22:2, Q. К’аһинтийе 22:3, Q. К’аһинтийе 22:11-13

+ 18:12 Q. Дӧщари 18:4

+ 18:13 Дәрк’әтьн 23:19

+ 18:14 Q. К’аһинтийе 27:21, Q. К’аһинтийе 27:28

+ 18:15 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16, Жьмар 3:46-47

* 18:16 «Герәк» qаси 0,6 гьрам бу.

+ 18:16 Дәрк’әтьн 30:13

+ 18:17 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 18:18 Дәрк’әтьн 29:26-28

* 18:19 Хwе бона һ'әму дийарийа лазьм бу. Тьшт тенә хwекьрьне кӧ хьраб нәбьн. Ләма әw нишана пәймана һ'әта-һ'әтайе йә.

+ 18:19 Q. К’аһинтийе 2:13,

+ 18:20 Q. Дӧщари 10:9, Q. Дӧщари 12:12, Q. Дӧщари 14:27, Q. Дӧщари 18:1-2,

+ 18:21 Q. К’аһинтийе 27:30, Q. Дӧщари 14:22

+ 19:2 Q. Дӧщари 21:3,

+ 19:4 Q. К’аһинтийе 4:16-17

+ 19:5 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 4:11-12, Q. К’аһинтийе 9:11

+ 19:6 Дәрк’әтьн 12:22, Q. К’аһинтийе 14:4

+ 19:7 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 19:9 Жьмар 8:7

+ 19:10 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 19:12 Жьмар 31:19

+ 19:13 Q. К’аһинтийе 15:31

+ 19:15 Q. К’аһинтийе 11:32

+ 19:18 Дәрк’әтьн 12:22

+ 19:19 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 19:20 Q. К’аһинтийе 15:31

+ 20:1 Дәрк’әтьн 15:20

+ 20:2 Дәрк’әтьн 17:1-7

+ 20:3 Дәрк’әтьн 16:3, Жьмар 14:2

+ 20:6 Жьмар 14:5

+ 20:10 Зәбур 106:33

+ 20:12 Жьмар 27:14, Q. Дӧщари 31:2

* 20:13 Бь зьмане ибрани «Дә'w».

* 20:14 Мьләте Әдом жь Әсаwе бьре Аqубе кӧр'е Исһаq пешда һатьбун.

+ 20:14 Дәстпебун 25:24-26, Q. Дӧщари 2:4

+ 20:15 Дәстпебун 46:6-7, Дәрк’әтьн 1:11

* 20:16 Хәбәра ибрани «Qасьд» ӧса жи те т'әрщьмәкьрьне чаwа «Мьлйак'әт».

+ 20:16 Дәрк’әтьн 2:23, Дәрк’әтьн 3:7, Дәрк’әтьн 14:19

* 20:17 «Р'ийа п'адше» әw р'ек жь р'ийед сәрәкә бу. Кӧ ль Шаме дәстпедькьр у дьчу башуре һ'әта Нәщәфе. Әв р'е ӧса жи бона т'ӧщарәтийе дьһатьнә хәбате.

+ 20:17 Жьмар 21:22, Q. Дӧщари 2:27

+ 20:19 Q. Дӧщари 2:28

+ 20:22 Жьмар 33:37

+ 20:24 Жьмар 20:12

+ 20:26 Дәрк’әтьн 28:2, Дәрк’әтьн 29:29

+ 20:28 Жьмар 33:38-39, Q. Дӧщари 10:6

+ 20:29 Q. Дӧщари 34:8

+ 21:1 Жьмар 33:40

+ 21:2 Q. К’аһинтийе 27:29, Q. Дӧщари 7:2, Дәстпебун 28:20

* 21:3 Бь зьмане ибрани «Wеранкьрьн».

+ 21:5 Жьмар 11:4-6, Жьмар 11:20

+ 21:9 Йуһ’әнна 3:14

+ 21:10 Жьмар 33:43

+ 21:11 Жьмар 33:44

+ 21:12 Q. Дӧщари 2:13

+ 21:13 Жьмар 22:36,

* 21:14 Әва к'ьтебәкә кәвьнә кӧ һатийә ӧндакьрьне. Жь наве wе әм дькарьн те дәрхьн кӧ әwа к'ьтеба бона сәрк'әтьна Хӧдан ә ль сәр дьжмьнед хwә.

+ 21:15 Q. Дӧщари 2:9, Q. Дӧщари 2:18, Q. Дӧщари 2:29,

• 21:21 Q. Дӧщари 2:24,

* 21:22 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Жьмар 20:17.

+ 21:22 Жьмар 20:17, Жьмар 20:19

+ 21:24 Q. Дӧщари 3:16,

* 21:29 «К'ьмош» наве хӧдане моwабийа бу.

+ 21:29 Рʼутʼ 1:15,

+ 21:30 Жьмар 32:3,

+ 21:32 Жьмар 32:1,

+ 21:34 Q. Дӧщари 3:1-2

+ 22:2 Дәрк’әтьн 15:15,

+ 22:5 Q. Дӧщари 23:4

+ 22:36 Жьмар 21:13, Жьмар 21:15

+ 23:8 Мәсәлә 26:2

+ 23:9 Q. Дӧщари 33:28, Дәрк’әтьн 33:16

+ 23:10 Дәстпебун 13:16

+ 23:19 Тимот’ейо II 2:13, Тито 1:1-2,

+ 23:22 Жьмар 24:8

+ 23:23 Зәбур 44:1

+ 23:24 Дәстпебун 49:9, Дәстпебун 49:27

+ 24:2 Жьмар 11:25,

* 24:6 «Уд» шинайик ә, кӧ жь ава wе р'унәки бинхwәш те чекьрьне.

* 24:7 Бьньһер'ә 1П'адшати 15:8.

+ 24:8 Жьмар 23:22

+ 24:9 Дәстпебун 49:9, Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 27:29

+ 24:10 Q. Дӧщари 23:5

+ 24:17 Мәтта 2:2, Ә’йанти 22:16, Дәстпебун 49:10,

+ 24:20 Дәстпебун 36:12, Дәрк’әтьн 17:8

+ 24:21 Дәстпебун 15:19,

+ 24:24 Дәстпебун 10:21, Дәстпебун 10:25

+ 25:1 Жьмар 33:49,

+ 25:2 Дәрк’әтьн 34:15

* 25:3 Бь зьмане ибрани «хӧдане П'ьһор». П'ьһор бажарәки Моwабе бу у «Баә'л-П'ьһор» наве һ'әйкәләки Моwаб бу.

+ 25:3 Жьмар 31:16, Зәбур 106:28-29,

+ 25:4 Q. Дӧщари 4:3, Q. Дӧщари 21:22

+ 25:7 Дәрк’әтьн 6:25

+ 25:8 Зәбур 106:30, Жьмар 16:48,

+ 25:15 Жьмар 31:8

+ 25:17 Жьмар 31:2, Жьмар 31:7

+ 26:2 Дәрк’әтьн 30:12-14, Дәрк’әтьн 38:26, Жьмар 1:2, Жьмар 1:3,

+ 26:5 Дәрк’әтьн 6:14,

+ 26:6 Дәстпебун 46:8-9

+ 26:7 Жьмар 1:21

+ 26:9 Жьмар 16:1-2

+ 26:10 Жьмар 16:31-35

+ 26:11 Дәрк’әтьн 6:24

+ 26:12 Дәстпебун 46:10, Дәрк’әтьн 6:15,

+ 26:14 Жьмар 1:23

+ 26:15 Дәстпебун 46:16

+ 26:18 Жьмар 1:25

+ 26:19 Дәстпебун 38, Дәстпебун 46:12,

+ 26:22 Жьмар 1:27

+ 26:23 Дәстпебун 46:13,

+ 26:25 Жьмар 1:29

+ 26:26 Дәстпебун 46:14

+ 26:27 Жьмар 1:31

+ 26:28 Дәстпебун 46:20

+ 26:33 Жьмар 27:1-7

+ 26:34 Жьмар 1:35

+ 26:37 Жьмар 1:33

+ 26:38 Дәстпебун 46:21,

+ 26:41 Жьмар 1:37

+ 26:42 Дәстпебун 46:23

+ 26:43 Жьмар 1:39

+ 26:44 Дәстпебун 46:17,

+ 26:47 Жьмар 1:41

+ 26:48 Дәстпебун 46:24,

+ 26:50 Жьмар 1:43

+ 26:51 Жьмар 1:46

+ 26:54 Жьмар 33:54

• 26:57 Дәрк’әтьн 6:16-25,

+ 26:60 Дәрк’әтьн 6:23-25

* 26:61 Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 10:1-2.

+ 26:61 Q. К’аһинтийе 10:2

+ 26:62 Жьмар 3:39

+ 26:65 Жьмар 14:28-30

• 27:1 Жьмар 36:1-12

+ 27:1 Жьмар 26:33,

+ 27:3 Жьмар 16:1-35, Жьмар 16:49

+ 27:11 Рʼутʼ 4:3-6,

+ 27:12 Q. Дӧщари 3:27, Q. Дӧщари 32:49

+ 27:13 Жьмар 20:24

+ 27:14 Жьмар 20:12-13

+ 27:16 Жьмар 16:22

+ 27:17 Мәтта 9:36, Марqос 6:34

+ 27:18 Дәрк’әтьн 24:13

+ 27:19 Q. Дӧщари 3:28, Q. Дӧщари 31:14

* 27:21 Урим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи». Пе ве сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа. Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 28:30.

• 28:1 Дәрк’әтьн 29:38-42

+ 28:2 Q. К’аһинтийе 3:11, Q. К’аһинтийе 21:6, Q. К’аһинтийе 1:9

* 28:5 «Ефайе» дәрданәки 10 литьре бу.

* 28:5 «Һинәк» незики чар литьра йә.

* 28:9 «Чап» дәрданәкә 10 литьре бу.

+ 28:11 Жьмар 10:10

• 28:16 Дәрк’әтьн 13:3-7, Q. К’аһинтийе 23:5-8, Q. Дӧщари 16:1-8

+ 28:16 Дәрк’әтьн 12:1-13

+ 28:17 Дәрк’әтьн 23:15

• 28:26 Q. Дӧщари 16:9-12

+ 29:1 Q. К’аһинтийе 23:23-25

* 29:3 «Чап» дәрданәкә 10 литьре бу.

+ 29:7 Q. К’аһинтийе 16:29-31, Q. К’аһинтийе 23:27-32

* 29:11 Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 16.

• 29:12 Q. К’аһинтийе 23:33-43, Q. Дӧщари 16:13-15

+ 29:39 Q. К’аһинтийе 7:16

+ 30:2 Q. К’аһинтийе 5:4, Q. Дӧщари 23:21, Зәбур 50:14,

+ 31:2 Жьмар 25:17

+ 31:6 Жьмар 10:9

+ 31:8 Жьмар 25:15,

* 31:16 Бьньһер'ә Жьмар 25:1-3.

+ 31:16 Жьмар 25:1-5

+ 31:18 Q. Дӧщари 21:10-14

+ 31:19 Жьмар 19:12, Жьмар 19:22

+ 31:24 Q. К’аһинтийе 11:25, Жьмар 19:10

+ 31:50 Дәрк’әтьн 30:12

* 31:52 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

+ 31:53 Q. Дӧщари 20:14

+ 31:54 Дәрк’әтьн 30:16

+ 32:1 Жьмар 21:32

+ 32:4 Жьмар 21:24, Жьмар 21:35

+ 32:8 Жьмар 13:2-3, Жьмар 13:20-32

+ 32:10 Q. Дӧщари 1:34-36

+ 32:11 Жьмар 14:29

+ 32:12 Жьмар 14:6

+ 32:13 Жьмар 14:33-35

+ 32:39 Дәстпебун 50:23,

* 32:41 Бь зьмане ибрани «Wаргәһед Йаир».

+ 32:41 Q. Дӧщари 3:14-15,

+ 33:3 Дәрк’әтьн 14:8

+ 33:4 Дәрк’әтьн 12:12, Дәрк’әтьн 12:29

+ 33:5 Дәрк’әтьн 12:37

+ 33:6 Дәрк’әтьн 13:20

+ 33:7 Дәрк’әтьн 14:2

+ 33:8 Дәрк’әтьн 15:22-23

+ 33:9 Дәрк’әтьн 15:27

+ 33:11 Дәрк’әтьн 16:1

+ 33:14 Дәрк’әтьн 17:1

+ 33:15 Дәрк’әтьн 19:2

+ 33:16 Жьмар 11:34

+ 33:17 Жьмар 11:35

+ 33:31 Q. Дӧщари 10:6

+ 33:33 Q. Дӧщари 10:7

+ 33:35 Q. Дӧщари 2:8

+ 33:36 Жьмар 20:1, Жьмар 27:14

+ 33:37 Жьмар 20:22

+ 33:38 Жьмар 20:28, Q. Дӧщари 10:6

* 33:40 Бьньһер'ә Жьмар 21:1-3.

+ 33:40 Жьмар 21:1

+ 33:43 Жьмар 21:10

+ 33:44 Жьмар 21:11

* 33:45 Аwа готи «Ийе-Һаһабарим».

+ 33:47 Q. Дӧщари 32:49

+ 33:48 Жьмар 22:1

+ 33:49 Жьмар 25:1

+ 33:52 Дәрк’әтьн 23:24, Q. Дӧщари 7:5

+ 33:54 Жьмар 26:54

* 34:3 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

* 34:5 Аwа готи «Бә'ра Навбәре».

* 34:6 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Мәзьн» ә.

+ 34:7 Жьмар 33:37-39

* 34:11 Пәйман Нуда наве wе «Гола Щәлиле» йә.

* 34:12 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

+ 34:12 Дәстпебун 15:18, Дәрк’әтьн 23:31, Q. Дӧщари 11:24,

+ 34:19 Жьмар 14:6

* 35:5 «Жь бажер дәр», аһа жи дькарьн фә'м бькьн «хенщи бажер».

+ 35:6 Q. Дӧщари 4:41-43,

• 35:9 Q. Дӧщари 4:41-43, Q. Дӧщари 19:1-13,

+ 35:11 Дәрк’әтьн 21:13

+ 35:22 Дәрк’әтьн 21:13

+ 35:25 Дәрк’әтьн 29:7

+ 35:30 Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 35:31 Дәстпебун 8:22, Дәрк’әтьн 21:12, Дәрк’әтьн 21:30

+ 35:33 Зәбур 106:38, Дәстпебун 9:6

+ 35:34 Q. К’аһинтийе 18:25

• 36:1 Жьмар 27:1-7,

* 36:4 Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 25:10.

+ 36:4 Q. К’аһинтийе 25:10

* 1:2 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

+ 1:2 Дәрк’әтьн 3:1, Дәрк’әтьн 17:6, Дәрк’әтьн 33:6, Жьмар 13:25, Жьмар 32:8

+ 1:3 Жьмар 14:33

+ 1:4 Жьмар 21:21-35

+ 1:6 Дәрк’әтьн 19:1, Жьмар 10:11-12

+ 1:7 Жьмар 13:29

+ 1:8 Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 26:3, Дәстпебун 28:13

+ 1:9 Дәрк’әтьн 18:18, Жьмар 11:14

+ 1:10 Дәстпебун 15:5

+ 1:15 Дәрк’әтьн 18:25, Жьмар 11:16

+ 1:16 Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 16:18-19, Мәсәлә 31:9

+ 1:17 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. К’аһинтийе 19:15, Дәрк’әтьн 18:22, Дәрк’әтьн 18:26

• 1:19 Жьмар 13, Жьмар 14

+ 1:21 Q. Дӧщари 31:8,

+ 1:30 Дәрк’әтьн 14:14

+ 1:31 Дәрк’әтьн 19:4, Q. Дӧщари 32:11,

+ 1:33 Дәрк’әтьн 13:21

• 1:34 Жьмар 14:20-45

+ 1:36 Жьмар 14:6-9, Жьмар 14:24

+ 1:37 Жьмар 20:12, Жьмар 27:14

+ 1:38 Дәрк’әтьн 24:13, Жьмар 27:18-20

+ 1:46 Жьмар 20:1,

+ 2:1 Жьмар 14:25, Жьмар 21:4

+ 2:5 Дәстпебун 36:8

+ 2:7 Жьмар 14:33

* 2:9 Бьньһер'ә Дәстпебун 19:36-37.

+ 2:10 Жьмар 13:22, Q. Дӧщари 1:28

* 2:11 «Р'ьфайи» жи ә'савә бун.

+ 2:11 Дәстпебун 14:5, Q. Дӧщари 2:11, Q. Дӧщари 2:20, Дәстпебун 14:5-6

+ 2:12 Дәстпебун 36:20-30

+ 2:13 Жьмар 21:12

* 2:14 Бьньһер'ә Qануна Дӧщари 1:34-35.

+ 2:14 Жьмар 14:29-35, Жьмар 26:64-65

* 2:19 Бьньһер'ә Дәстпебун 19:36-37.

+ 2:20 Дәстпебун 14:5-6

+ 2:22 Дәстпебун 36:20-30

* 2:23 «К'апт'ори» фьльстини бун кӧ жь Кьретайе һатьбун.

• 2:24 Жьмар 21:21-26

+ 2:25 Дәрк’әтьн 15:14-16, Дәрк’әтьн 23:27

+ 2:27 Жьмар 20:17-19

• 3:1 Жьмар 21:31-35

+ 3:2 Жьмар 21:33-34

+ 3:6 Q. Дӧщари 7:2

+ 3:9 Q. Дӧщари 4:48, Зәбур 29:6,

+ 3:11 Дәстпебун 14:5, Q. Дӧщари 2:11, Q. Дӧщари 2:20,

+ 3:12 Жьмар 32:33,

* 3:14 Бь зьмане ибрани «Wаргәһед Йаир».

* 3:15 «Махир» наве олк'әкә жь qәбила Мьнашә йә.

+ 3:15 Жьмар 32:39-41,

+ 3:16 Жьмар 21:24,

* 3:17 Ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

+ 3:17 Жьмар 34:11,

+ 3:19 Жьмар 32:17-26,

+ 3:21 Q. Дӧщари 7:19,

+ 3:22 Дәрк’әтьн 14:14

+ 3:24 Дәрк’әтьн 15:11

+ 3:26 Жьмар 20:12, Q. Дӧщари 1:37

+ 3:27 Жьмар 20:12, Жьмар 27:12-13, Q. Дӧщари 31:2, Q. Дӧщари 32:52, Q. Дӧщари 34:4

+ 3:28 Жьмар 27:18-19, Q. Дӧщари 1:38

+ 3:29 Жьмар 25:5

+ 4:1 Q. К’аһинтийе 18:5

+ 4:2 Q. Дӧщари 12:32, Мәсәлә 30:6, Ә’йанти 22:18

* 4:3 Бьньһер'ә Жьмар 25:1-9. П'ьһор наве ч'ийаки бу, ль wе дәре п'уте Баә'лр'а qӧльх дькьрьн. Ләма жи мәрьв наве wи ч'ийайи у wи п'ути данин Баә'л-П'ьһор.

+ 4:3 Жьмар 25:1-9

+ 4:6 Зәбур 119:98, Зәбур 111:10

+ 4:7 Зәбур 119:151, Зәбур 145:18

+ 4:8 Р’омайи 3:2, Р’омайи 7:12

+ 4:9 Q. Дӧщари 6:7, Q. Дӧщари 11:19, Q. Дӧщари 32:46, Зәбур 78:4,

+ 4:10 Дәрк’әтьн 19:9, Дәрк’әтьн 19:16

+ 4:11 Дәрк’әтьн 20:21, Ибрани 12:18

+ 4:13 Дәрк’әтьн 20:1-17, Q. Дӧщари 5:6-21, Дәрк’әтьн 24:12, Дәрк’әтьн 31:18

+ 4:16 Дәрк’әтьн 20:4-5, Р’омайи 1:23

+ 4:21 Q. Дӧщари 1:37, Q. Дӧщари 3:26

+ 4:24 Дәрк’әтьн 20:5, Дәрк’әтьн 24:17, Q. Дӧщари 9:3, Ибрани 12:29

+ 4:26 Q. Дӧщари 32:1, Зәбур 50:4

+ 4:27 Q. К’аһинтийе 26:33, Q. Дӧщари 28:64

+ 4:28 Q. Дӧщари 28:36, Зәбур 115:5-6,

+ 4:33 Дәрк’әтьн 19:21

+ 4:35 Марqос 12:32, Корьнт’и I 8:4

+ 4:36 Дәрк’әтьн 24:17

+ 4:39 Дәрк’әтьн 15:11,

• 4:41 Жьмар 35:9-34, Q. Дӧщари 19:1-13,

* 4:42 Бьньһер'ә 19:1-13-да.

+ 4:47 Жьмар 21:21-35

+ 4:48 Q. Дӧщари 3:9

* 4:49 Аwа готи «Бә'ра Мьри».

+ 4:49 Q. Дӧщари 3:17

• 5:1 Дәрк’әтьн 20:1-17

* 5:2 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

+ 5:4 Дәрк’әтьн 33:11

+ 5:5 Дәрк’әтьн 20:18, Дәрк’әтьн 20:21, Дәрк’әтьн 24:2

+ 5:6 Q. К’аһинтийе 26:13

+ 5:8 Q. К’аһинтийе 19:4, Q. К’аһинтийе 26:1, Q. Дӧщари 27:15

+ 5:9 Дәрк’әтьн 34:14, Q. Дӧщари 4:24, Q. Дӧщари 6:15, Дәрк’әтьн 34:7, Жьмар 14:18

+ 5:10 Q. Дӧщари 7:9

+ 5:11 Q. К’аһинтийе 19:12, Q. К’аһинтийе 24:10-16

+ 5:12 Дәрк’әтьн 31:14-17, Q. К’аһинтийе 19:30, Q. К’аһинтийе 23:3, Q. К’аһинтийе 26:2, Жьмар 15:32-36, Марqос 2:27-28, Луqа 13:14

+ 5:16 Q. К’аһинтийе 19:3, Q. Дӧщари 27:16, Мәтта 15:4, Мәтта 19:19, Марqос 7:10, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Әфәси 6:2

+ 5:17 Дәстпебун 9:6, Q. К’аһинтийе 24:17, Мәтта 5:21, Мәтта 19:18, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Р’омайи 13:9, Аqуб 2:11

+ 5:18 Q. К’аһинтийе 18:20, Q. К’аһинтийе 20:10, Q. Дӧщари 22:22, Мәсәлә 6:32, Мәтта 5:27, Р’омайи 13:9

+ 5:19 Q. К’аһинтийе 19:11, Мәтта 19:18, Р’омайи 13:9

+ 5:20 Дәрк’әтьн 23:1, Q. Дӧщари 19:16-20, Мәсәлә 19:5, Мәсәлә 19:9, Мәсәлә 21:28, Мәсәлә 24:28, Мәсәлә 25:18, Мәтта 19:18

+ 5:21 Мәтта 5:28, Луqа 12:15, Р’омайи 7:7, Р’омайи 13:9

+ 5:22 Дәрк’әтьн 31:18

+ 5:25 Дәрк’әтьн 19:21

+ 5:27 Дәрк’әтьн 20:18-19

+ 5:28 Q. Дӧщари 18:17

+ 5:33 Q. Дӧщари 10:13

+ 6:3 Дәстпебун 15:5, Дәстпебун 22:17

* 6:4 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Хӧдан Хwәдейе мә, т'әне әw ә Хӧдан».

+ 6:4 Марqос 12:29,

+ 6:5 Q. Дӧщари 11:13, Мәтта 22:37, Марqос 12:30, Луqа 10:27

+ 6:7 Q. Дӧщари 4:9, Зәбур 119:13

+ 6:8 Дәрк’әтьн 13:9, Дәрк’әтьн 13:16, Q. Дӧщари 11:18

+ 6:9 Q. Дӧщари 11:20

+ 6:13 Мәтта 4:10, Луqа 4:8, Q. Дӧщари 10:20,

+ 6:15 Дәрк’әтьн 20:5

* 6:16 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:1-7.

+ 6:16 Дәрк’әтьн 17:2, Мәтта 4:7, Луqа 4:12

+ 6:19 Дәрк’әтьн 23:28-30

+ 6:20 Дәрк’әтьн 12:26

+ 6:21 Дәрк’әтьн 20:2

+ 6:22 Зәбур 135:8

+ 6:25 Q. Дӧщари 24:13

+ 7:1 Дәрк’әтьн 23:23

+ 7:2 Жьмар 21:2, Q. Дӧщари 3:6, Q. Дӧщари 20:16-17,

+ 7:3 Корьнт’и II 6:14, Дәрк’әтьн 34:15-16,

+ 7:4 Q. Дӧщари 6:15

* 7:5 Ашераһ наве п'утед мьләтед кәнанийа бун, щур'ед wан нә ә'йан ьн, бәлки мина стунед жь дар бун йан жи хwәха дар бун.

+ 7:5 Дәрк’әтьн 23:24, Дәрк’әтьн 34:13

+ 7:6 Пәтрус I 2:9, Дәрк’әтьн 19:5-6

+ 7:9 Дәрк’әтьн 20:6, Q. Дӧщари 5:10

+ 7:12 Дәстпебун 17:2, Дәстпебун 26:3

+ 7:14 Дәрк’әтьн 23:26

+ 7:15 Дәрк’әтьн 9:15, Дәрк’әтьн 15:26, Дәрк’әтьн 23:25

+ 7:16 Дәрк’әтьн 23:33

+ 7:19 Q. Дӧщари 3:21,

* 7:20 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда «Моза».

+ 7:20 Дәрк’әтьн 23:28,

+ 7:22 Дәрк’әтьн 23:29

+ 8:2 Дәрк’әтьн 16:35, Дәрк’әтьн 15:25

* 8:3 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 16 у Жьмар 11:7-9.

+ 8:3 Дәрк’әтьн 16:14-15, Дәрк’әтьн 16:31, Мәтта 4:4, Луqа 4:4

+ 8:4 Q. Дӧщари 29:5,

+ 8:5 Мәсәлә 3:12, Ибрани 12:7

+ 8:7 Q. Дӧщари 11:11

+ 8:14 Мәсәлә 30:9, Зәбур 78:11, Зәбур 106:21,

+ 8:15 Жьмар 21:6, Дәрк’әтьн 17:6, Жьмар 20:11

+ 8:16 Дәрк’әтьн 16:5, Дәрк’әтьн 16:31

+ 9:2 Жьмар 13:22, Q. Дӧщари 1:28

+ 9:3 Дәрк’әтьн 20:5, Дәрк’әтьн 24:17, Q. Дӧщари 4:24, Ибрани 12:29, Дәрк’әтьн 23:29-31

+ 9:4 Дәстпебун 15:16

+ 9:5 Дәстпебун 50:24

* 9:8 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

+ 9:8 Дәрк’әтьн 32:4, Дәрк’әтьн 32:10

+ 9:9 Дәрк’әтьн 24:18, Мәтта 4:2

+ 9:10 Дәрк’әтьн 31:18

+ 9:12 Дәрк’әтьн 32:7-10

+ 9:14 Зәбур 9:5, Жьмар 14:12

+ 9:18 Дәрк’әтьн 34:28, Дәрк’әтьн 32:11-14

+ 9:21 Дәрк’әтьн 32:20

* 9:22 Бона Т'авә'райе бьньһер'ә Жьмар 11:1-3. Бона Массаһе бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:1-7. Бона Qиброт-Һат'аwайе бьньһер'ә Жьмар 11:31-34.

+ 9:22 Дәрк’әтьн 17:7, Жьмар 11:3, Жьмар 11:34

* 9:23 Бьньһер'ә Qануна Дӧщари 1:19-28.

+ 9:23 Жьмар 13:2, Жьмар 14:1

+ 9:26 Дәрк’әтьн 32:11-13

+ 9:28 Жьмар 14:16

• 10:1 Дәрк’әтьн 34:1-4

+ 10:1 Дәрк’әтьн 25:10

+ 10:2 Дәрк’әтьн 25:16, Дәрк’әтьн 25:21

+ 10:3 Дәрк’әтьн 37:1-9

+ 10:4 Дәрк’әтьн 20:1-17, Q. Дӧщари 5:6-21, Дәрк’әтьн 34:28-29

+ 10:5 Дәрк’әтьн 40:20,

+ 10:6 Жьмар 33:30-31, Жьмар 20:28, Жьмар 33:38

+ 10:7 Жьмар 33:33

+ 10:8 Жьмар 8:14

* 10:9 Бьньһер'ә Жьмар 18:20-24.

+ 10:9 Жьмар 18:20

+ 10:10 Дәрк’әтьн 34:28

+ 10:11 Дәрк’әтьн 33:1

+ 10:13 Q. Дӧщари 5:33

+ 10:14 Дәрк’әтьн 9:29,

+ 10:15 Р’омайи 11:28

* 10:16 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Дьле хwә сьнәт кьн». Сьнәткьрьн нишана сонде нава Хwәде у Исраел ә. Фькьра ве р'езе әw ә кӧ щьмә'т гәрә жь wан р'ийед хwәйә хьраб вәгәр'ә.

+ 10:16 Q. Дӧщари 30:6, Р’омайи 2:29, Дәрк’әтьн 32:9

+ 10:17 Зәбур 50:1, Зәбур 136:2, Тимот’ейо I 6:15, Ә’йанти 17:14, Ә’йанти 19:16, К’аред Шандийа 10:34, Р’омайи 2:11, Галати 2:6, Әфәси 6:9, Колоси 3:25, Пәтрус I 1:17,

+ 10:18 Зәбур 68:4, Зәбур 146:9

+ 10:19 Дәрк’әтьн 22:21, Q. К’аһинтийе 19:34

+ 10:20 Q. Дӧщари 6:13, Q. Дӧщари 30:20

+ 10:22 Дәстпебун 46:27, Дәрк’әтьн 1:5, Дәстпебун 15:5, Дәстпебун 22:17

+ 11:4 Дәрк’әтьн 14:27-28

+ 11:5 Зәбур 78:14-40

* 11:6 Бьньһер'ә Жьмар 16.

+ 11:6 Жьмар 16:31-33

+ 11:9 Дәстпебун 50:24, Дәрк’әтьн 3:8

* 11:10 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Бь ньге хwә». Мә'на ван хәбәра т'ам нә ә'йан ә, бәлки мәрьва ньге хwә ль сәр хwәлийева дьк'ьшандьн у әw дьбу мина щаwе кӧ ав wер'а бьк'ьшийа, йан бь ньге хwә р'ийа аве кӧ ль нава wе щәwеда дьк'ьшийа дьгӧһастьн.

+ 11:11 Q. Дӧщари 8:7

+ 11:13 Q. Дӧщари 6:5,

+ 11:14 Q. К’аһинтийе 26:4,

+ 11:15 Зәбур 104:14

+ 11:18 Дәрк’әтьн 13:9, Дәрк’әтьн 13:16, Q. Дӧщари 6:8

+ 11:19 Q. Дӧщари 4:9

+ 11:20 Q. Дӧщари 6:9

* 11:24 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Бә'ра К'ӧтасийе», әw бә'са Бә'ра Навбәре дькә аwа готи Бә'ра Сьпи.

+ 11:24 Дәстпебун 15:18, Дәрк’әтьн 23:31, Жьмар 34:1-12,

+ 11:25 Q. Дӧщари 7:24

+ 11:26 Q. Дӧщари 30:1, Q. Дӧщари 30:15

+ 11:27 Q. К’аһинтийе 26:1-13, Q. Дӧщари 28:2-14

+ 11:28 Q. К’аһинтийе 26:14-45, Q. Дӧщари 28:15-45

+ 11:29 Q. Дӧщари 27:12-13,

* 11:30 Дара хьрнуфе.

+ 11:30 Дәстпебун 12:6

* 12:3 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Qануна Дӧщари 7:5.

+ 12:3 Дәрк’әтьн 23:24, Дәрк’әтьн 34:13, Q. Дӧщари 7:5,

+ 12:7 Q. Дӧщари 27:7

+ 12:9 Зәбур 95:11

+ 12:12 Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9

+ 12:16 Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:13

+ 12:19 Q. Дӧщари 14:27,

+ 12:23 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:13

+ 12:32 Q. Дӧщари 4:2, Ә’йанти 22:18

+ 13:2 Марqос 13:22, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 13:5 Q. Дӧщари 18:20

+ 13:8 Мәсәлә 1:10

+ 13:9 Дәрк’әтьн 32:27-28, Q. Дӧщари 17:7

+ 13:10 Q. Дӧщари 17:5

+ 14:1 Мәтта 5:9, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14, Q. К’аһинтийе 19:27-28, Q. К’аһинтийе 21:5

+ 14:2 Дәрк’әтьн 19:5

• 14:3 Q. К’аһинтийе 11

+ 14:21 Q. К’аһинтийе 7:24, Q. К’аһинтийе 11:39-40, Дәрк’әтьн 19:6, Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26

+ 14:22 Q. К’аһинтийе 27:30, Жьмар 18:21

+ 14:27 Q. Дӧщари 12:19, Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9

+ 14:28 Q. Дӧщари 26:12

+ 15:1 Q. Дӧщари 31:10,

+ 15:3 Q. Дӧщари 23:20

+ 15:6 Q. Дӧщари 28:12,

+ 15:8 Q. К’аһинтийе 25:35-36, Зәбур 37:26, Мәтта 5:42, Аqуб 2:15, Йуһ’әнна I 3:17

+ 15:11 Мәтта 26:11

+ 15:12 Дәрк’әтьн 21:2

+ 15:17 Дәрк’әтьн 21:5-6

+ 15:19 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 15:21 Q. К’аһинтийе 22:20

+ 15:23 Q. К’аһинтийе 17:13, Q. Дӧщари 12:23-24

• 16:1 Дәрк’әтьн 12:1-39, Дәрк’әтьн 13:3-10, Дәрк’әтьн 23:14-17, Q. К’аһинтийе 23:4-22, Q. К’аһинтийе 23:33-43, Жьмар 28:16-31, Жьмар 29:12-39

* 16:1 Абиб наве wейи пешьн бу ле ньһа Нисан ә. Әв мәһә салнә'ма һиве дәстпедькә жь ниве мәһа Адаре һ'әта ниве мәһа Нисане.

+ 16:3 Дәрк’әтьн 12:11

+ 16:4 Дәрк’әтьн 34:25

+ 16:9 Дәрк’әтьн 34:22

+ 16:12 Q. Дӧщари 5:15

+ 16:13 Дәрк’әтьн 23:16

+ 16:18 Дәрк’әтьн 18:21, Жьмар 11:16, Q. Дӧщари 1:16-17

+ 16:19 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. К’аһинтийе 19:15, Дәрк’әтьн 23:8, Мәсәлә 17:8,

* 16:21 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Qануна Дӧщари 7:5.

+ 16:21 Дәрк’әтьн 34:13, Q. Дӧщари 7:5

+ 17:1 Q. К’аһинтийе 22:20

+ 17:5 Q. Дӧщари 13:10

+ 17:6 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 19:15

+ 17:7 Q. Дӧщари 13:9

+ 17:9 Q. Дӧщари 19:17

+ 17:17 Мәсәлә 31:3,

+ 18:2 Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9,

+ 18:3 Q. К’аһинтийе 7:30-34

+ 18:4 Жьмар 18:12

+ 18:6 Жьмар 35:2,

+ 18:9 Q. К’аһинтийе 18:26-30, Q. Дӧщари 12:29-31

* 18:10 «Нава егьрр'а дәрбаз дькә» аwа готи «нәкьнә гори».

+ 18:10 Q. К’аһинтийе 18:21,

+ 18:11 Дәрк’әтьн 22:18, Q. К’аһинтийе 19:26, Q. К’аһинтийе 19:31

+ 18:15 Марqос 9:8, Йуһ’әнна 1:21, К’аред Шандийа 3:22, К’аред Шандийа 7:37

+ 18:16 Дәрк’әтьн 20:19, Q. Дӧщари 5:27

+ 18:17 Q. Дӧщари 5:28

+ 18:18 Йуһ’әнна 4:25

+ 18:20 Q. Дӧщари 13:5,

• 19:1 Жьмар 35:9-34, Q. Дӧщари 4:41-43,

+ 19:5 Дәрк’әтьн 21:13

+ 19:10 Мәсәлә 6:17

+ 19:11 Q. Дӧщари 27:24

+ 19:13 Q. Дӧщари 21:9

+ 19:14 Q. Дӧщари 27:17, Мәсәлә 22:28, Мәсәлә 23:10,

+ 19:15 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Мәтта 18:16, Корьнт’и II 13:1, Тимот’ейо I 5:19, Ибрани 10:28

+ 19:16 Дәрк’әтьн 20:16

+ 19:17 Q. Дӧщари 17:9, Q. Дӧщари 25:1

+ 19:19 Мәсәлә 19:5

+ 19:21 Дәрк’әтьн 21:23-25, Q. К’аһинтийе 24:19-20, Мәтта 5:38

+ 20:7 Q. Дӧщари 24:5

+ 20:14 Жьмар 31:7, Жьмар 31:9,

+ 20:17 Q. Дӧщари 7:2,

+ 21:3 Жьмар 19:2,

+ 21:5 Жьмар 6:22-27

+ 21:8 Уньс 1:14

+ 21:9 Q. Дӧщари 19:13

+ 21:12 Корьнт’и I 11:6

+ 21:15 Дәстпебун 29:30, Дәстпебун 29:33

+ 21:18 Дәрк’әтьн 20:12, Q. Дӧщари 5:16

* 21:19 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

+ 21:20 Мәсәлә 23:20-21

+ 21:22 Жьмар 25:4

+ 21:23 Йуһ’әнна 19:31, Галати 3:13

+ 22:1 Дәрк’әтьн 23:4

+ 22:6 Дәрк’әтьн 23:19, Q. К’аһинтийе 22:28

* 22:9 Йане Хwәде изьн нәда кӧ щьмә'та wи нава бахе хwәйи тьрийада тьштәки дьн жи бьчинә, чаwа кӧ мьсьрийа дькьрьн. Ле гава әw тьшт бькьрана һьнге әw дьбу п'ара Хwәде, гәрә Хwәдер'а бьһата дайине, ләма дьбежә: «...Изьна тә wе т'ӧнәбә wан бьди хәбате».

+ 22:9 Q. К’аһинтийе 19:19

+ 22:12 Жьмар 15:38

+ 22:22 Дәрк’әтьн 20:14, Q. К’аһинтийе 20:10, Йуһ’әнна 8:5

+ 22:29 Дәстпебун 34:8, Дәрк’әтьн 22:16-17,

+ 22:30 Q. К’аһинтийе 18:8, Q. Дӧщари 27:20

+ 23:1 Q. К’аһинтийе 21:18-20,

* 23:4 П'арәкә Мәсопотамйайе.

* 23:4 Бьньһер'ә Жьмар жь 22:4 – 24:25.

+ 23:4 Жьмар 22:5-6

+ 23:5 Жьмар 24:10, Мәсәлә 26:2

+ 23:7 Дәстпебун 25:24-26, Дәстпебун 36:8, Жьмар 20:14, Дәрк’әтьн 22:21, Дәрк’әтьн 23:9

+ 23:10 Q. К’аһинтийе 15:1-5

+ 23:14 Q. К’аһинтийе 26:12

* 23:15 Әв qанун дьхәбьтә ль сәр хӧламед кӧ жь хwәйе хwәйи wәлатдәр бьр'әвьн у бенә Исраеле. Бона qануна хӧламед исраели жь к'әрәма хwә ль Qануна Дӧщари 15:12-18 бьньһер'ә.

* 23:17 «Хwәфрош» машоqа п'ут ә, аwа готи чь кӧ qазьнщ дькьр дани дийари ощаха п'ут дькьр, бь wе кьрьна хwә ощаха п'утада һ'әлал дьһатә һ'әсабе, чьмки бь qавийа хwә к'ар дьда ощаха п'ута.

+ 23:17 Q. К’аһинтийе 19:29,

+ 23:20 Дәрк’әтьн 22:25, Q. Дӧщари 15:3

+ 23:21 Жьмар 30:2,

+ 23:25 Марqос 2:23, Рʼутʼ 2:2

+ 24:1 Мәтта 5:31, Мәтта 19:7, Марqос 10:4

+ 24:5 Q. Дӧщари 20:7, Мәсәлә 5:18

+ 24:7 Дәрк’әтьн 21:16

+ 24:8 Q. К’аһинтийе 13:2

* 24:9 Бьньһер'ә Жьмар 12:10-15.

+ 24:9 Жьмар 12:10-15

* 24:12 Wи чахи һәбука мәрьвед к'әсиб т'әне п'от бу, wана чаwа к'әфил дькарьбу т'әне п'оте хwә бьдана. Ле п'от лазьм бу кӧ шәв бавитана ль сәр хwә.

+ 24:13 Дәрк’әтьн 22:26-27, Q. Дӧщари 6:25, Зәбур 112:9

+ 24:14 Q. К’аһинтийе 25:39

+ 24:15 Q. К’аһинтийе 19:13, Аqуб 5:4

+ 24:17 Дәрк’әтьн 22:21

+ 24:19 Q. К’аһинтийе 19:9, Q. К’аһинтийе 23:22, Рʼутʼ 2:1-2

+ 25:1 Q. Дӧщари 19:17

+ 25:3 Корьнт’и II 11:24

+ 25:4 Корьнт’и I 9:9, Тимот’ейо I 5:18

+ 25:5 Мәтта 22:24, Марqос 12:19, Луqа 20:28

+ 25:6 Дәстпебун 38:8, Рʼутʼ 4:10

* 25:7 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

+ 25:9 Рʼутʼ 4:7

+ 25:14 Q. К’аһинтийе 19:36

+ 25:17 Дәрк’әтьн 17:8

+ 26:2 Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26, Q. К’аһинтийе 23:10

+ 26:5 Дәстпебун 46:27, Дәрк’әтьн 1:7

+ 26:6 Дәрк’әтьн 1:11, Дәрк’әтьн 1:14

+ 26:7 Дәрк’әтьн 2:23-25, Дәрк’әтьн 3:9

+ 26:8 Дәрк’әтьн 12:51

+ 26:9 Дәрк’әтьн 3:8

+ 26:12 Q. К’аһинтийе 27:30, Q. Дӧщари 14:28-29

+ 26:14 Q. К’аһинтийе 7:20, Q. К’аһинтийе 21:1, Q. К’аһинтийе 21:11,

+ 26:15 Зәбур 33:14, Дәрк’әтьн 3:8

+ 26:18 Дәрк’әтьн 19:5

+ 26:19 Q. Дӧщари 28:1, Дәрк’әтьн 19:6

+ 27:5 Дәрк’әтьн 20:25,

+ 27:7 Q. Дӧщари 12:7

+ 27:9 Q. Дӧщари 26:18

+ 27:12 Q. Дӧщари 11:29,

+ 27:15 Дәрк’әтьн 20:4-5, Дәрк’әтьн 34:17, Q. Дӧщари 5:8

+ 27:16 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17, Q. К’аһинтийе 19:3

+ 27:17 Q. Дӧщари 19:14

+ 27:18 Q. К’аһинтийе 19:14

+ 27:19 Дәрк’әтьн 22:21-22

+ 27:20 Q. К’аһинтийе 18:8, Q. Дӧщари 22:30

+ 27:21 Дәрк’әтьн 22:19, Q. К’аһинтийе 18:23

+ 27:22 Q. К’аһинтийе 18:9,

+ 27:23 Q. К’аһинтийе 18:17, Q. К’аһинтийе 20:14

+ 27:24 Q. Дӧщари 19:11

+ 27:25 Дәрк’әтьн 23:7, Q. Дӧщари 16:19

+ 27:26 Зәбур 119:21, Галати 3:10

• 28:1 Q. К’аһинтийе 26:1-13, Q. Дӧщари 11:13-15

+ 28:1 Q. Дӧщари 26:19

* 28:6 «К'әтьн-дәрк'әтьна тә» йане һәр тьшт чь кӧ тӧ дьки.

+ 28:6 Зәбур 121:7

+ 28:7 Дәрк’әтьн 23:27

+ 28:8 Q. К’аһинтийе 25:20-21

+ 28:9 Дәрк’әтьн 19:6

+ 28:12 Q. Дӧщари 11:14, Q. Дӧщари 15:6

• 28:15 Q. К’аһинтийе 26:14-45

* 28:19 «К'әтьн-дәрк'әтьна тә» йане һәр тьшт чь кӧ тӧ дьки.

+ 28:22 Q. К’аһинтийе 26:16,

* 28:23 Әв аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде wе ә'змен дадә у баране т'ӧнә бә һьнге ә'рде мина һ'әсьн һ'ьшк бә».

+ 28:26 Зәбур 79:2,

+ 28:27 Дәрк’әтьн 9:10

+ 28:30 Q. Дӧщари 20:5-7,

+ 28:36 Q. Дӧщари 4:28

+ 28:53 Q. К’аһинтийе 26:29,

+ 28:60 Дәрк’әтьн 9:1-12

+ 28:62 Дәстпебун 15:5, Q. Дӧщари 10:22

+ 28:64 Q. К’аһинтийе 26:33, Q. Дӧщари 4:27,

* 28:65 Ибрани аһа жи те фә'мкьрьне: «Беч'ари».

+ 28:68 Q. Дӧщари 17:16,

* 29:1 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

+ 29:1 Дәрк’әтьн 19:1-6

+ 29:4 Р’омайи 11:8

+ 29:5 Q. Дӧщари 8:4,

+ 29:6 Дәрк’әтьн 15:25, Дәрк’әтьн 16:4, Дәрк’әтьн 17:6

+ 29:7 Жьмар 21:21-35

+ 29:8 Жьмар 32:33

+ 29:13 Дәрк’әтьн 6:7

+ 29:18 Ибрани 12:15

+ 29:20 Q. Дӧщари 9:14, Зәбур 9:5

+ 29:23 Дәстпебун 14:2, Дәстпебун 19:24,

+ 29:24 Q. К’аһинтийе 26:32,

+ 29:27 Q. К’аһинтийе 26:14-39, Q. Дӧщари 28:15-68,

+ 29:29 Мәсәлә 25:2

+ 30:1 Q. Дӧщари 11:26, Q. К’аһинтийе 26:40

* 30:6 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Дьле тә у дьле зӧр'әта тә сьнәт кә». Сьнәткьрьн нишана сонде нава Хwәде у Исраел ә. Фькьра ве р'езе әв ә кӧ «Хӧдан wе бькә кӧ щьмә'та wи гӧр'а wи бькә».

+ 30:6 Q. Дӧщари 10:16,

+ 30:7 Дәстпебун 12:3, Дәрк’әтьн 23:22

+ 30:12 Р’омайи 10:6

+ 30:15 Q. Дӧщари 11:26,

+ 30:20 Q. Дӧщари 10:20

+ 31:2 Q. Дӧщари 34:7, Жьмар 20:12, Жьмар 27:12-13, Q. Дӧщари 3:27

+ 31:3 Q. Дӧщари 1:38

+ 31:4 Жьмар 21:21-35

+ 31:5 Q. Дӧщари 7:2

+ 31:10 Q. Дӧщари 15:1, Дәрк’әтьн 23:16

+ 31:14 Q. Дӧщари 34:5, Жьмар 27:19

+ 31:15 Дәрк’әтьн 33:9, Жьмар 12:5

+ 31:16 Дәрк’әтьн 34:15,

+ 31:17 Жьмар 14:42,

+ 31:19 Q. Дӧщари 32:1-43

+ 31:20 Дәрк’әтьн 3:8

+ 32:2 Зәбур 72:6

+ 32:4 Мәтта 5:48, Зәбур 18:30, Р’омайи 9:14

+ 32:6 Йуһ’әнна 8:41,

+ 32:7 Зәбур 77:5,

* 32:8 «Зар'ед Хwәде» п'ьр'анийа щара те фә'мкьрьне чаwа «Һәйинед Хwәдейә ә'змани» йан «Мьлйак'әт». Һьнәк тек'стед ибранида ньвисар ә «Зар'ед Исраел» у һьнәкада жи «Зар'ед Хwәде».

+ 32:8 Дәстпебун 11:8, К’аред Шандийа 17:26

+ 32:9 Дәрк’әтьн 19:5,

+ 32:10 Зәбур 17:8,

+ 32:11 Дәрк’әтьн 19:4,

* 32:15 «Йешурун» әw навәки дьне йә бона мьләте Исраел.

+ 32:15 Зәбур 89:26, Зәбур 95:1

+ 32:16 Зәбур 78:58

+ 32:17 Зәбур 106:37, Корьнт’и I 10:20

+ 32:21 Р’омайи 10:19

+ 32:23 Зәбур 7:12, Зәбур 38:2,

+ 32:24 Q. К’аһинтийе 26:22,

+ 32:27 Зәбур 13:4,

+ 32:30 Q. К’аһинтийе 26:8,

+ 32:32 Дәстпебун 18:20

+ 32:33 Зәбур 58:4-5

+ 32:35 Р’омайи 12:19, Ибрани 10:30

+ 32:36 Зәбур 135:14, Ибрани 10:30,

* 32:39 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 3:13-15 у шьровәкьрьна р'еза 15-а.

+ 32:39 Дәрк’әтьн 20:3, Зәбур 103:3, Зәбур 147:3,

+ 32:41 Зәбур 7:12, Q. Дӧщари 32:41,

* 32:42 «Бь сәред сәрwеред дьжмьн» ибрани хәбәр бь хәбәр ньвисар ә «сәре дьжмьне п'ор' дьреж». Wи wә'дәйи мере кӧ хәбата wи әскәри бу, чахе шер' wан п'ор'е хwә нә дьбьр'и.

* 32:43 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда әв жи һәйе «Гәли мьләта, ша бьн т'әви щьмә'та wи!»

+ 32:43 Р’омайи 15:10, Дәстпебун 4:10-12, Зәбур 79:10, Ә’йанти 6:10, Ә’йанти 19:2

+ 32:46 Q. Дӧщари 4:9

+ 32:47 Q. К’аһинтийе 18:5

+ 32:49 Жьмар 27:12

+ 32:50 Жьмар 33:38

* 32:51 Бьньһер'ә Жьмар 20:11-13.

+ 32:51 Жьмар 20:12, Жьмар 27:14

+ 32:52 Q. Дӧщари 3:27

• 33:1 Дәстпебун 49:1-28

+ 33:1 Зәбур 90:1

* 33:2 Фә'мина ве р'езе ибранида нә сафи йә.

+ 33:2 Зәбур 50:2, Зәбур 80:1, Зәбур 94:1, К’аред Шандийа 7:53, Галати 3:19, Дәрк’әтьн 19:18

+ 33:4 Йуһ’әнна 1:17, Йуһ’әнна 7:19

* 33:5 «Йешурун» әw навәки дьне йә бона мьләте Исраел.

+ 33:5 Q. Дӧщари 32:15,

* 33:8 Урим у Тумим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи у К'амьли». Пе вана сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа.

+ 33:8 Дәрк’әтьн 17:7, Жьмар 20:13

* 33:9 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 32:26-29.

+ 33:9 Дәрк’әтьн 32:26-29, Q. Дӧщари 17:9-11, Дәрк’әтьн 30:7-8

+ 33:13 Дәстпебун 27:28

+ 33:15 Дәстпебун 49:26,

* 33:16 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 3:2-3.

+ 33:16 Дәрк’әтьн 3:2-4

+ 33:17 Дәстпебун 48:19

+ 33:19 Зәбур 4:5

+ 33:21 Жьмар 32:1-5, Жьмар 32:16-19

* 33:23 «Р'оһьлат» ль вьр ӧса жи те фә'мкьрьне чаwа «Гол».

+ 33:26 Q. Дӧщари 32:15, Q. Дӧщари 33:5, Дәрк’әтьн 15:11

+ 33:27 Зәбур 55:19, Зәбур 90:2, Зәбур 93:2, Зәбур 90:1, Зәбур 91:9

+ 33:28 Жьмар 23:9

+ 33:29 Дәстпебун 15:1, Зәбур 33:20,

* 34:2 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Бә'ра К'ӧтасийе», әw бә'са Бә'ра Навбәре дькә аwа готи Бә'ра Сьпи.

+ 34:3 Дәстпебун 14:2, Дәстпебун 19:22, Дәстпебун 13:12

+ 34:4 Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 50:24, Q. Дӧщари 3:27

+ 34:6 Щьһуда 1:9

+ 34:7 Q. Дӧщари 31:2

+ 34:8 Жьмар 20:29

+ 34:9 Жьмар 27:18, Жьмар 27:23,

+ 34:10 Дәрк’әтьн 33:11