# ЩӀэдзапӀэкӀэ

Институт перевода Библии

## Лукас

### Лукас

Лукас


Хэзыгъэгъуазэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


### Хэзыгъэгъуазэ


Ӏинджыл


Хьисэ и хъыбарыр Лукас къызэриӀуэтэжамкӀэ


Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институт


Москва


2009


Хэзыгъэгъуазэ

Ныбжьэгъу лъапӀэхэ!

Ӏинджылыр Тхыгъэ ЛъапӀэм (Библием) и зы Ӏыхьэщ. Ӏинджылым нэмыщӀ, Тхыгъэ ЛъапӀэм хыхьащ Мусэ бегъымбарым итхыжа Теурэтыр, нэгъуэщӀ бегъымбархэм я тхылъхэр, икӀи Забурыр. Тхьэм цӀыху лъэпкъыр гуэныхьым къригъэлыну мурадышхуэ зэриӀэр а тхылъхэм къыдагъащӀэ. Ауэ а мурадышхуэр нэгъэсауэ белджылы къэзыщӀыр Ӏинджылырщ.

Адыгэхэм хьэрыпыбзэм къыхэтхауэ къэдгъэсэбэп «Ӏинджыл» псалъэр нэхъапэу алыджыбзэм (пасэрей грекыбзэм) къыхэкӀащ «Евангелион» и фӀэщыгъэцӀэу. «ХъыбарыфӀ» жиӀэу аращ абы къикӀыр. Езы Хьисэ Мэсихь и ущием фӀищыжауэ щытащ апхуэдэу. Ӏинджылыр топсэлъыхь Хьисэ и гъащӀэмрэ и лэжьыгъэмрэ, Абы цӀыхур зыхуригъэджамрэ зыхуиущиямрэ, и ӀуэхущӀафэ телъыджэхэм, Ар зэрылӀа щӀыкӀэмрэ лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжамрэ.

Ӏинджылым тхылъ тӀощӀрэ блырэ щызэхуэхьэсащ. Япэ ит тхылъиплӀым Хьисэ Мэсихь и дуней гъащӀэр къаӀуэтэж. Ныбжьэгъу лъапӀэ, иджыпсту пӀэщӀэлъ тхылъыр а тхылъиплӀым ящыщ зыщ. Ар ди эрэм и япэ лӀэщӀыгъуэм и етӀуанэ Ӏыхьэм Лукас итхыжащ. ЩӀалэ ныбжьым щитам Лукас щӀэныгъэ куу игъуэтауэ щытащ, дохутыр ӀэщӀагъэм хуеджащ. Мажусий диныр ӀэщӀыб ищӀри, ар Хьисэ и Ӏумэтым иуващ, Хьисэ лӀыкӀуэ ищӀа Паул щӀыгъуу гъуэгуанэ куэд зэпичащ, абы пэжкӀэ бгъэдэтащ. Ӏинджылым и япэ сатырхэм Лукас щыжеӀэ нэхъапэм ятхауэ щыта хъыбархэмрэ зытепсэлъыхь Ӏуэхур зи нэгу щӀэкӀахэм я гукъэкӀыжхэмрэ къызэригъэсэбэпар.

Ди эрэм и япэ лӀэщӀыгъуэм Палестинэм щекӀуэкӀа Ӏуэхугъуэхэрщ Ӏинджылым купщӀэ хуэхъуар. А лъэхъэнэм Палестинэр рим императорхэм я ӀэмыщӀэ илъащ. Ауэ абы щыпсэуа журтхэм я диныр яхъумэжын яхузэфӀэкӀащ. А диным и лъабжьэр – Теурэт Хабзэр – абыхэм Тхьэм къахилъхьауэ щытащ, Мусэ бегъымбарыр лӀыкӀуэ къищӀри. Мусэ и ужькӀэ бегъымбар куэдым жаӀэу щытащ Мэсихьыр, Тхьэм и ЛӀыкӀуэр, дунейм къызэрытехьэнур, Абы цӀыхур гуэныхьымрэ лӀэныгъэмрэ я ӀэмыщӀэ къызэрырихынур. И пӀалъэр къэсри, Палестинэм щыщ Бэтлъэхьем къалэ цӀыкӀум къыщалъхуащ цӀыхур куэд щӀауэ зыпэплъэ Мэсихьыр – Иисус Христос. Ар дунейм къызэрытехьам и хъыбарыр дэтхэнэ цӀыхум дежкӀи хъыбар гуфӀэгъуэщ, ар дэнэ щыпсэуми, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэми. Ар зи фӀэщ зыщӀ цӀыхухэр гуэныхьымрэ ажалымрэ къригъэлыну Тхьэм къигъэкӀуар Аращ.

Ӏинджылыр дунейм къызэрытехьар алыджыбзэщ, сыту жыпӀэмэ а лъэхъэнэм Палестинэми абы пэгъунэгъу щӀыпӀэхэми а бзэр щацӀыхуу, ирипсалъэу щытащ. Хьисэ и дин лъапӀэр къызэрежьэ лъандэрэ блэкӀа лӀэщӀыгъуэ тӀощӀым ар бзэ куэдыкӀейкӀэ зэрадзэкӀащ.

Ӏинджылыр адыгэбзэкӀэ япэ дыдэ къыщыдэкӀар 1993 гъэрщ (Ӏинджыл псори щызэхуэхьэса «ХъыбарыфӀ» тхылъым иту). Ауэ нэхъри ебгъэфӀакӀуэ мыхъун щыӀэкъым. Илъэс пщыкӀуплӀ дэкӀри 2007 гъэм а тхылъым аргуэру хэплъэжщ, хэлэжьыхьыжри, гъэтэрэзауэ щӀэрыщӀэу къыдагъэкӀыжащ. Ӏинджылыр зэзыдзэкӀахэмрэ редакторхэмрэ куэд яхузэфӀэкӀащ абы и купщӀэр адыгэбзэкӀэ еджэхэм я деж нахьэсынымкӀэ. 1993 гъэм къыдагъэкӀа Ӏинджылми 2007 гъэм къыдэкӀами я текстыр нэхъри зэребгъэфӀэкӀуэфынум шэч хэлъкъым, ар адыгэхэм нэхъ благъэ, гурыӀуэгъуэ, зэхэщӀыкӀыгъуэ ящыхъун папщӀэ. Фи пащхьэ итлъхьэ тхылъым елэжьын щаублар 2002 гъэращ икӀи, къапщтэмэ, ар щӀэрыщӀэу зэрадзэкӀыжащ.

Хьисэ къыщалъхуари щапӀари къуэкӀыпӀэ хэкущ икӀи а щӀыпӀэм щызекӀуэу щыта хабзэхэм щӀапӀыкӀащ. Абы къыхэкӀкӀэ мы тхылъым и напэкӀуэцӀхэм къыщыгъэлъэгъуа хабзэхэр, а лъэхъэнэм псэуа цӀыхухэм я дуней еплъыкӀэр адыгэ тхылъеджэхэм благъэ, гурыӀуэгъуэ ящыхъун хуейщ. А лъэхъэнэм Палестинэм щекӀуэкӀа гъащӀэм, диным тхылъеджэ псори щымыгъуэзэнкӀэ хъунущи, псалъэ гугъухэм, псалъэ тӀорысэхэм я мыхьэнэм ухэзыгъэгъуазэ щапхъэхэр текст щӀагъхэм тедзауэ хэдгъэхьащ. * нагъыщэкӀэ къыхэгъэщхьэхукӀа псалъэхэр гурыӀуэгъуэ щыдощӀ тхылъым и кӀэм ит псалъалъэм. Абы къищынэмыщӀауэ, тхылъым и кӀэм Палестинэми, Ерусэлими, Тхьэм и Унэми я сурэтхэр щывгъуэтынущ.

Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институтым и гуапэ хъунущ, мы тхылъымкӀэ гу нэхъ зылъыфтахэмрэ фи чэнджэщхэмрэ.

Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институтым фӀыщӀэ яхуещӀ Лукас къиӀуэтэжа Ӏинджылыр зэзыдзэкӀахэмрэ текстым елэжьахэмрэ.

Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институт

### 1


ПэщӀэдзэ Ӏыхьэ

1Ди деж къыщыхъуа Ӏуэхугъуэхэм теухуа хъыбар кърагъэжьауэ куэдым ятхыж. 2А Ӏуэхугъуэхэм къызэрыщӀадзэрэ ахэр зи нэгу щӀэкӀауэ Тхьэм и Псалъэр цӀыхум яхэзылъхьэу щытахэм къыджаӀэжаращ а хъыбархэм лъабжьэ хуэхъуар. 3Арати, сэри а Ӏуэхугъуэхэм я щӀэдзапӀэ дыдэм щезгъажьэри, къанэ щымыӀэу псори щызэхэзгъэкӀым, зи пщӀэр лъагэ Теофил[*], хъыбарыр зэкӀэлъыкӀуэу ныпхуэстхыну мурад сщӀащ, 4узыхуаущия Ӏуэхум и пэжыпӀэр пщӀэн щхьэкӀэ.


Яхья бегъымбарыр къызэралъхунур мелыӀычымкъызэрыжиӀар

5Ехьудейм[†] и пащтыхь Хьирэд[†] и тетыгъуэ зэманым Зэчрей и цӀэу дин гъуазэ[†] гуэр псэуащ. Ар Абий къытехъукӀыжа дин гъуазэ[†] гупым яхэтащ. Абы и щхьэгъусэ Елисавэ Хьэрун къытехъукӀыжахэм ящыщт. 6Зиусхьэну[†] Тхьэм и пащхьэм цӀыху щыпкъэу итт тӀури, Абы и хабзэхэмрэ и унафэхэмрэ ядэбгъуэн щымыӀэу ягъэзащӀэу. 7Ауэ ахэр быныншэт, Елисавэ фызмылъхуэти, абы къищынэмыщӀауэ тӀуми я ныбжьыр фӀыуэ хэкӀуэтат.

8Зэчрей зыхэт дин гъуазэ гупым я чэзур къэсауэ, Тхьэм и Унэм[†] дин Ӏуэху щилэжьырт зэгуэрым. 9Дин гъуазэхэм я хабзэм тету пхъэидзэ щащӀым, Зиусхьэным[†] и Унэм щӀыхьэу, мэ дахэ къызыхих сагъыз Тхьэм папщӀэ игъэсын хуейуэ къылъысащ Зэчрей. 10Тхьэм и Унэр[†] зыдэт пщӀантӀэм цӀыхубэр тхьэ щелъэӀурт Зэчрей сагъызыр щигъэс сыхьэтым. 11Сагъыз гъэсыпӀэм ижьырабгъумкӀэ Зиусхьэным и мелыӀыч Зэчрей къыщыхуэхутащ. 12Ар щилъагъум, къащтэри, Зэчрей хуабжьу шынащ. 13Ауэ мелыӀычым къыжриӀащ:

– Умышынэ, Зэчрей. Уи лъэӀур Тхьэм зэхихащ. Уи щхьэгъусэ Елисавэ къуэ къыпхуилъхунущ, уэ абы фӀэпщынур Яхьящ. 14ГуфӀэгъуэрэ насыпрэ къыпхудэкӀуэнущ абы икӀи ар дунейм къызэрытехьам щхьэкӀэ цӀыху куэд гуфӀэнущ. 15Сыту жыпӀэмэ Зиусхьэным и пащхьэм цӀыху щэджащэу итынущ ар, сани нэгъуэщӀ фади ефэнукъым. И анэм и ныбэм щилъыну зэманым щыщӀэдзауэ, Тхьэм и Псэр[†] и гум хыхьауэ щытынущ ар[+]. 16Я Тхьэу Зиусхьэным и гъуэгум израил лъэпкъым щыщу куэд тришэжынущ. 17Тхьэм и Псэр[†] Иляс бегъымбарым[†] и гум илъу зэрыщытам хуэдэу, абыи и гум илъу икӀи Иляс иӀа лъэкӀыныгъэр иӀэу Зиусхьэным ипэ къихуэу цӀыхухэм къахыхьэнущ ар. Адэхэмрэ бынхэмрэ зэфӀ ищӀыжынущ, Тхьэм емыдаӀуэхэр цӀыху щыпкъэхэм я гъуэгум тришэнущ, израил лъэпкъыр Зиусхьэным и къэкӀуэгъуэм хуигъэхьэзырынущ.

18– Ар зэрыпэжыр дауэ сэ къызэрысщӀэнур? – жиӀэри еупщӀащ Зэчрей мелыӀычым. – Сэ лӀыжь сыхъуащ, си щхьэгъусэми и ныбжьыр хэкӀуэтащ.

19– Тхьэм и пащхьэ ит ДжэбрэӀилыр сэращ, а хъыбарыфӀыр къыпхузигъэхьащ Тхьэм, – жиӀащ мелыӀычым[+]. 20– Аращи, и чэзум къэхъун хуейуэ бжесӀар уи фӀэщ зэрымыхъуам щхьэкӀэ уи бзэр иубыдынурэ умыпсэлъэфу ущытынущ, а Ӏуэхур зэщӀэху.

21Зэчрей Тхьэм и Унэм зэрызыщиӀэжьэр ягъэщӀагъуэу, цӀыхубэр пщӀантӀэм къыщыпэплъэрт. 22Ар Тхьэм и Унэм къыщӀэкӀыжащ, ауэ цӀыхухэм епсэлъэфакъым. ИтӀанэ къагурыӀуащ Тхьэм и Унэм абы телъыджэ гуэр зэрыщилъэгъуар. Зэчрей псэлъэжыфыртэкъым, ӀэпэтэрмэшкӀэ цӀыхухэм зыгуэр яригъэлъагъу фӀэкӀа.

23Тхьэм и Унэм щылэжьэн щыхуей махуэхэр щиухым, Зэчрей и унэ кӀуэжащ. 24Абы и ужькӀэ куэд дэмыкӀыу, Зэчрей и фыз Елисавэ лъэщыджэ хъури, цӀыхухэм мазитхукӀэ защибзыщӀащ. 25Абы мыпхуэдэу жиӀэрт: «Ар къысхуэзыщӀар Зиусхьэнырщ, и нэфӀ къысщыхуэри, си напэр щӀытекӀ емыкӀур сщхьэщихащ иджы».


Мэрям мелыӀычыр къызэрыхуэкӀуар

26-27Елисавэ мазих пӀалъэм иту, Гэлилей хэкум[†] хыхьэ Нэзэрэт къуажэм дэс пщащэм, МэрямкӀэ зэджэм, деж Тхьэм ДжэбрэӀил мелыӀычыр къигъэкӀуащ. Исуф и цӀэу Даут бегъымбарым[†] къытехъукӀыжа лӀы гуэррэ Мэрямрэ зэрышэн хуейуэ зэгурыӀуауэ щытт[+]. 28Абы деж щӀыхьэри, мелыӀычым жиӀащ:

– Сэлам узох, Тхьэм и нэфӀыр зыщыхуа. Зиусхьэным и нэӀэ къыптет зэпытщ.

29МелыӀычым къыжриӀа псалъэм бзылъхугъэр хуабжьу игъэпӀейтеящ икӀи абы и сэламым игъэгупсысащ.

30– Умышынэ, Мэрям, – жиӀащ абы, – Тхьэм и нэфӀ къыпщыхуащ. 31Уэ лъэщыджэ ухъунурэ къуэ бгъуэтынущ, уэ Абы фӀэпщынур Хьисэщ[*]. 32Ар цӀыху щэджащэ хъунущ, Я Нэхъ Лъагэм и КъуэкӀэ еджэнущ Абы. И адэжь Даут и тахътэр Зиусхьэну Тхьэм къритынущ Абы. 33Екъуб[†] къытехъукӀа лъэпкъым я тепщэу игъащӀэкӀэ щытынущ, и тепщэныгъэми кӀэ иӀэнукъым[+].

34– Сыхъыджэбздэсу ар дауэ къызэрыхъунур? – еупщӀащ Мэрям мелыӀычым.

35– Тхьэм и Псэр къыпхуехынурэ Я Нэхъ Лъагэм и къарур къыпщхьэщыувэнущ. Абы къыхэкӀкӀэ, къэплъхуну сабийр Тхьэм ейуэ щытынущ икӀи Тхьэм и КъуэкӀэ еджэнущ Абы. 36Уи благъэ Елисавэ, сабий иӀэнукъым жыхуаӀэу щытари, и жьыщхьэ лъэщыджэ хъуауэ, мазэ еханэм итщ, щӀалэ цӀыкӀу поплъэ; 37Тхьэм лъэмыкӀын зыри щыӀэкъым.

38– Зиусхьэным и ӀэмыщӀэм силъщ, – жиӀащ Мэрям. – Уэ зэрыжыпӀам тету ирехъу псори.

Мэрям къигъанэри, мелыӀычыр щӀэкӀыжащ.


Мэрям Елисавэ деж зэрыкӀуар

39Абы и ужькӀэ куэд дэмыкӀыу, Мэрям зигъэхьэзырри, Ехьудей[†] хэкум и бгылъэ щӀыпӀэм ит къуажэм пӀащӀэу кӀуащ. 40Щынэсым, Зэчрей и унэм щӀыхьэри, абы Елисавэ сэлам ирихащ. 41Елисавэ Мэрям и сэламыр щызэхихым, абы и ныбэм илъ сабийм зигъэхъеящ икӀи Тхьэм и Псэр Елисавэ и гум хыхьащ. 42Макъ лъагэкӀэ къэпсалъэри, Елисавэ жиӀащ:

– ЦӀыхубз псоми я нэхъ лейуэ Тхьэр фӀыгъуэкӀэ къыпхуэупсащ! Къэплъхун хуей сабийм Тхьэм и нэфӀыр къыщыхуащ! 43Си Зиусхьэным и анэр си деж къэкӀуэну схуэфащэ сэ? 44Уи сэламыр щызэхэсхым, си ныбэм илъ сабийм гуфӀэгъуэшхуэр иӀэу зигъэхъеящ. 45Зиусхьэным къыжиӀар зэрызэщӀэнур уи фӀэщ хъуащи, гъуэгу махуэ утеуващ.

46Абы и ужькӀэ Мэрям жиӀащ:

– Си гущӀэм щӀыхьышхуэ къыщыхуоуш Зиусхьэным!
47Си Тхьэу си КъегъэлакӀуэм щогуфӀыкӀыр си псэр,
48пщӀэ зимыӀэ сэ, и унэӀутым, гу къыслъитащи.
Нобэ щыщӀэдзауэ къэхъуну щӀэблэ псоми сынасыпыфӀэу жаӀэнущ,[+]
49Тхьэ Лъэщым телъыджэлажьэ къысхуищӀащи.
ПхуэмыӀуэтэну лъапӀэщ Абы и цӀэр.
50Зы щӀэблэм адрей щӀэблэр кӀэлъыкӀуэу,
Тхьэр псоми яхуэгумащӀэщ Ар зылъытэхэм.
51Ӏуэху телъыджэ куэд и ӀэкӀэ зэфӀигъэкӀащ,
гупсысэ пагэ зигу илъхэм яхурикъуащ.
52Тепщэхэр я тахътэм къридзыхри,
пщӀэ зыхуамыщӀ цӀыхухэм я пщӀэр иӀэтащ.
53ХуэмыщӀауэ псэухэм фӀыгъуэкӀэ яхуэупсащ,
къулейхэр ӀэнэщӀу иутӀыпщыжащ.
54-55Ди адэжьхэр зэригъэгугъам тету,
и ӀуэхутхьэбзащӀэ Израилым дэӀэпыкъуэгъу хуэхъуащ,
Ибрэхьимрэ[†] абы къытехъукӀыжахэмрэ игъащӀэкӀэ яхуэгумэщӀэну псалъэ зэритар ищӀэжырти.

56Елисавэ деж мазищ хуэдизкӀэ щыхьэщӀа нэужь, Мэрям и унэ кӀуэжащ.


Яхья бегъымбарыр къызэралъхуар

57И пӀалъэр къэсри, Елисавэ къуэ къилъхуащ. 58Зиусхьэным абы апхуэдэ фӀыгъуэшхуэ къызэрыхуищӀар щызэхахым, и гуфӀэгъуэр даӀыгъын папщӀэ, и гъунэгъухэмрэ и благъэхэмрэ къызэхуэсащ. 59Махуэ еянэм, сабийр сунэт[*] ящӀыну цӀыхухэр щызэхуэсым, и адэм и цӀэр, Зэчрей, и къуэми фӀащыну мурад ящӀат. 60Ауэ сабийм и анэм яхуимыдэу къажриӀащ:

– Зэчрейкъым, атӀэ Яхьящ абы фӀэтщынур.

61– Апхуэдэу зэджэ уи Ӏыхьлыхэм яхэткъым, – къыжраӀащ абыхэм. 62ИтӀанэ ӀэпэтэрмэшкӀэ сабийм и адэм еупщӀащ цӀэуэ фӀищынумкӀэ.

63Зэчрей пхъэбгъу кӀапэ къригъэхьри, псоми яфӀэтелъыджэу, мыпхуэдэу тритхащ: «Абы фӀэтщынур Яхьящ». 64Абдеж дыдэм и бзэр къиутӀыпщыжщ, къэпсалъэри, Тхьэр игъэлъэпӀащ абы. 65Я гъунэгъу псори хуабжьу шынат икӀи Ехьудей хэкум и бгылъэ щӀыпӀэхэм а Ӏуэхум фӀэкӀа нэгъуэщӀ щагъэхъыбарыжтэкъым. 66А псори зэхэзыхахэм, а Ӏуэхум егупсысурэ, ягукӀэ мыпхуэдэу жаӀэрт: «Мы сабийм къыхэкӀынур хэту пӀэрэ?» Зиусхьэным и нэӀэр сабийм зэрытримыгъэкӀыр къагурыӀуати, арат абыхэм апхуэдэу щӀыжаӀэр.


Зэчрей Тхьэм и псалъэ къызэрыжиӀар

67Сабийм и адэм и гум Тхьэм и Псэр хыхьэри, мы псалъэхэр къыжиӀащ:

68– Ди Зиусхьэну Израилым ди Тхьэр дывгъэгъэлъапӀэ,
и лъэпкъым щӀэгъэкъуэн къытхуэхъуащи, щхьэхуитыныгъэ къыдитащи.
69-70Пасэ зэманым Тхьэм къыхихауэ щыта бегъымбархэм[†] я жьэкӀэ дыкъызэригъэгугъам тету,
и ӀуэхутхьэбзащӀэу щыта Даут бегъымбарым[†] къытехъукӀауэ,
КъегъэлакӀуэ лъэщ къытхуигъэкӀуащ.
71Абы ди бийхэмрэ дыкъэзылъагъу мыхъухэмрэ дакъригъэлынущ.
72Ди адэжьхэм яхуэгумэщӀэну икӀи и ЗэухылӀэныгъэ лъапӀэу[†] абыхэм ярищӀылӀар игу иригъэлъыну къигъэгугъащ ахэр.
73-74Тхьэм ди адэжь Ибрэхьим[†] псалъэ быдэ иритащ,
ди бийхэм дакъыӀэщӀихыжыну икӀи шынэ дымыщӀэу и гъуэгу дытригъэтыну,
75дыпсэуху гу къабзэрэ напэ хужькӀэ и пащхьэ дитын щхьэкӀэ.

76Ауэ уэ, си щӀалэ, Я Нэхъ Лъагэм и бегъымбаркӀэ къоджэнущ,
Зиусхьэным и гъуэгур хуэбгъэхьэзырыну, Абы япэ уиту цӀыхухэм уахыхьэнущи[+].
77Зиусхьэным и лъэпкъым я гуэныхьхэр къахуигъэгъуу къызэрыригъэлынур уэ абыхэм яхуэпӀуэтэнущ[+].
78Зигу дапщэщи къытхуэфӀ ди Тхьэм дыгъэ къыкъуэкӀым хуэдэу Нэхушхуэ уафэм къытхуригъэхынущ,
79ажалым и бжьыр зытелъхэмрэ кӀыфӀыгъэм хэту псэухэмрэ къыттепсэн
икӀи мамырыгъэм и гъуэгум дытришэн щхьэкӀэ.

80Сабийр хэхъуэрт, гукӀи псэкӀи зиужьырт. Тхьэм израил лъэпкъым яхуигъэкӀуэху, ар къумым щыпсэуащ[+].

### 2


Хьисэ къызэралъхуар

1А махуэхэм Рим къэралыгъуэшхуэм щыпсэу цӀыху псори ябжын хуейуэ къайсэр Август[*] унафэ къыдигъэкӀащ. 2Ар къыщыхъуар Курний Сирием и унафэщӀу щыщыта зэманырщ, абы щыгъуэщ цӀыхухэр япэ дыдэу щабжар. 3Арати, зрагъэбжын щхьэкӀэ, щхьэж и къуэпсыр къыщежьэ жылэм кӀуэжащ. 4Псоми хуэдэу, Исуфи Гэлилей хэкум[†] хиубыдэ Нэзэрэт къуажэм икӀри, Ехьудей[†] хэкум ит, Даут къыщалъхуа Бэтлъэхъем къуажэм кӀуащ, Исуф езыр Даут къытехъукӀыжахэм ящыщти[+].

5Зригъэбжыну щыкӀуэм, Исуф и къэшэн Мэрям лъэщыджэшхуэ хъуауэ щӀыгъут. 6ЗдэкӀуэм нэсауэ, Мэрям и лъхуэгъуэр къэсри, 7и щыпэлъхуу щӀалэ къилъхуащ. Хъыданжэрумэм кӀуэцӀишыхьри, жэмэщым щӀэт шхалъэм дилъхьащ, къуажэм къэкӀуа цӀыхур зэрыӀувым къыхэкӀкӀэ егъэзыпӀэ къалъысатэкъыми.


Мэлыхъуэхэм мелыӀыч къазэрыхуехар

8А щӀыпӀэм пэмыжыжьэу, мэлыхъуэ гуп губгъуэм ист, я мэл хъушэхэр жэщкӀэ яхъумэу.

9Зиусхьэным[†] и мелыӀыч я пащхьэм къихутэри, Зиусхьэным и нэхур абыхэм къатепсащ. Къащытепсэм, хуабжьу шынащ ахэр. 10Ауэ мелыӀычым къажриӀащ:

– Фымышынэ! ГуфӀэгъуэ иным и хъыбар зэрылъэпкъыу къыфхуэсхьащ. 11Фыкъезыгъэлынур Даут и къуажэм нобэ къыщалъхуащ. Зиусхьэныр, Мэсихь[†] хъужыр аращ. 12Мыпхуэдэущ ар къызэрыфцӀыхунур: жэмэщым щӀэт шхалъэм дэлъу, сабий къалъхуагъащӀэ хъыданжэрумэм кӀуэцӀышыхьауэ къэвгъуэтынущ.

13А мелыӀычым нэгъуэщӀ мелыӀыч гупышхуэ напӀэзыпӀэм гъусэ къыхуэхъури, Тхьэм щӀыхь хуащӀурэ, жаӀащ:

14– Уафэм щӀыхьыр Тхьэм щейщ!
ЩӀылъэми Тхьэр зыхуэарэзыхэм я гур гупсэхугъуэкӀэ гъэнщӀауэ щытщ![+]

15МелыӀычхэм уафэм заӀэтыжа нэужь, мэлыхъуэхэм жаӀащ: «ДывгъакӀуи, Бэтлъэхъем къыщыхъуауэ Зиусхьэным зи гугъу къытхуищӀа Ӏуэхум девгъэплъ». 16Арати, ахэр пӀащӀэу кӀуэри, Мэрями, Исуфи, шхалъэм дэлъ сабийри къагъуэтащ. 17Къыщагъуэтым, сабийм теухуауэ мелыӀычым къажриӀар Мэрямрэ Исуфрэ хуаӀуэтэжащ. 18Мэлыхъуэхэм я хъыбарыр зэхэзыха псоми ар ягъэщӀэгъуащ. 19Мэрям а псори игу ириубыдэрт икӀи егупсысырт[+]. 20Мэлыхъуэхэм зэхахамрэ ялъэгъуа псомрэ щхьэкӀэ Тхьэм щӀыхь хуащӀрэ щытхъу хужаӀэу ягъэзэжащ, мелыӀычым къазэрыжриӀам хуэдабзэу псори я нэкӀэ ялъэгъуати.


Исуфрэ Мэрямрэ Хьисэ цӀыкӀу Тхьэм и Унэм зэрахьар

21Махуий дэкӀауэ, сабийр сунэт ящӀын хуей щыхъум, Мэрям лъэщыджэ мыхъу щӀыкӀэ мелыӀычым къыжриӀам тету щӀалэ цӀыкӀум Хьисэ фӀащащ.

22Мусэ бегъымбарым къыхуеха Теурэт[†] Хабзэм и унафэм тету Исуфрэ Мэрямрэ зыщагъэкъэбзэжын хуей махуэхэр[*] блэкӀа нэужь, сабийр Ерусэлим яхьащ, Зиусхьэным и пащхьэм ирахьэн папщӀэ, 23сыту жыпӀэмэ Зиусхьэным и Хабзэм мыпхуэдэ унафэ итщ: «Щыпэлъхуу дунейм къытехьэ дэтхэнэ хъулъхугъэри Зиусхьэным ейуэ щытын хуейщ». 24Абы къищынэмыщӀауэ, Зиусхьэным и Хабзэм ипкъ иткӀэ, абыхэм «губгъуэ тхьэрыкъуитӀ е тхьэрыкъуэ шыритӀ» къурмэну яукӀын хуейт.

25Шемэн и цӀэу лӀы гуэр Ерусэлим щыпсэуащ а лъэхъэнэм. Ар езыр цӀыху щыпкъэт, Тхьэм и жыӀэ тӀу зымыщӀт, Тхьэм Израилым и гуныкъуэгъуэр игъэтӀысу и гур фӀы щищӀыжыну пӀалъэм пэплъэрт, Тхьэм и Псэр[†] и гъусэ зэпытт. 26Тхьэм и Псэм къригъэщӀауэ ар щыгъуазэт Зиусхьэным къигъэкӀуэн хуей Мэсихьыр[†] и нэкӀэ имылъэгъуауэ дунейм зэремыхыжынур. 27Арати, Шемэн Тхьэм и Псэм къришажьэри, Тхьэм и Унэм щӀишащ. Сабийм теухуауэ Теурэт[†] Хабзэм гъэзэщӀапхъэу къигъэув псори зэфӀагъэкӀыну Исуфрэ Мэрямрэ Хьисэ цӀыкӀу Тхьэм и Унэм щыщӀахьэм, 28Шемэн сабийр ӀэплӀэкӀэ къищтэщ, Тхьэм щӀыхь хуищӀри, жиӀащ:

29– Иджы, Зиусхьэн, уи унэӀуту щыт сэ си гур зэгъауэ сыбоутӀыпщыж, псалъэ жыпӀам тету;
30-31лъэпкъ псоми я пащхьэм щыбгъэхьэзыра уи КъегъэлакӀуэр си нэкӀэ слъэгъуащи.
32Абы Тхьэм и пэжыгъэм и нэхур мажусий[†] лъэпкъхэм къатригъэпсэнущ
икӀи уи лъэпкъыу уи израилым и щӀыхьыр иӀэтынущ.

33Хьисэ теухуауэ Шемэн жиӀар Исуфрэ Мэрямрэ яфӀэтелъыджэ хъуащ. 34Ар абыхэм Тхьэм и цӀэкӀэ яхуэхъуахъуэри, сабийм и анэ Мэрям мыпхуэдэу жриӀащ:

– Мы си ӀэплӀэм илъ щӀалэм Израилым и цӀыху куэд текӀуэдэнущ, куэди къригъэлынущ икӀи куэдым ямыдэн нэщэнэ Тхьэм ищӀынущ мыр. 35Апхуэдэу цӀыху куэдым я гурылъ щэхухэр нахуэ къэхъунущ. Уэ езым уи псэр, джатэм къиуӀам хуэдэу, гукъеяуэм къиуӀэнущ.

36Ашер[*] къытехъукӀыжа ФэнуӀил ипхъу Хъанэ, Тхьэм и бегъымбарыр, абы щыӀэт. И ныбжьыр фӀыуэ хэкӀуэтат абы. ДэкӀуэри, илъэсибл фӀэкӀа зэдэмыпсэуауэ, 37и лӀыр дунейм ехыжри, фызабэу къэнауэ псэурт ар. И ныбжьыр илъэс пщӀейрэ плӀырэ ирикъуат. А цӀыхубзым Тхьэм и Унэр[†] зэи ибгынэртэкъым. Тхьэр жэщи махуи игъэлъапӀэрт, елъэӀурт, нэщӀ ис зэпытт. 38Ар асыхьэтым абыхэм къабгъэдыхьэри, Тхьэм щытхъу хужиӀащ. Ерусэлим Тхьэм хуит щищӀыжынум пэплъэ псоми сабийм и хъыбар яхуиӀуатэу щӀидзащ итӀанэ.

39Зиусхьэным и Хабзэм тету псори ягъэзэщӀа нэужь, Мэрямрэ Исуфрэ Гэлилей хэкум ит я къуажэ Нэзэрэт ягъэзэжащ[+]. 40Сабийр хэхъуэрт, акъылрэ къарурэ зыхилъхьэрт, Тхьэм и нэфӀ къыщыхуэ зэпытт.


НыбжьыщӀэ Хьисэ Тхьэм и Унэм зэрыкӀуар

41Хьисэ и адэмрэ и анэмрэ гъэ къэс Ерусэлим кӀуэ я хабзэт, ӀутӀыж[†] щынэ щаукӀ махуэшхуэм хэтыну. 42Хьисэ и ныбжьыр илъэс пщыкӀутӀ щрикъум, я хабзэм тету, ахэр Ерусэлим кӀуащ, махуэшхуэм хэтыну. 43Абы и ужькӀэ ахэр къежьэжащ, ауэ Мэрямрэ Исуфрэ ямыщӀэу, Хьисэ Ерусэлим къыдэнащ. 44Гъуэгум къадытетхэм Ар яхэт я гугъэу, Мэрямрэ Исуфрэ зы махуэ гъуэгуанэ якӀуа нэужь, я благъэхэм, я цӀыхугъэхэм деж щӀалэр щалъыхъуэн щӀадзащ. 45Щамыгъуэтыжым, абы лъыхъуэурэ, Ерусэлим ягъэзэжащ. 46Махуищ дэкӀауэ, Хьисэ дин егъэджакӀуэхэм яхэсу икӀи абыхэм жаӀэм едаӀуэрэ еупщӀу Тхьэм и Унэр зыдэт пщӀантӀэм къыщагъуэтыжащ. 47КъедаӀуэ псоми яфӀэтелъыджэт Абы иӀэ зэхэщӀыкӀымрэ и жэуапхэмрэ. 48Хьисэ къыщалъагъум, Мэрямрэ Исуфрэ ягъэщӀэгъуащ.

– Си щӀалэ! Сыт къыдэпщӀар? – жиӀащ и анэм. – Уи адэмрэ сэрэ гузэвэгъуэр ди псэм телъу укъыдолъыхъуэ.

49– Сыт сыкъыщӀэфлъыхъуэр? – жиӀащ Хьисэ. – Си Адэр здэщыӀэм сэри сыщыӀэн зэрыхуейр фымыщӀэу ара?

50Ауэ абыхэм къагурыӀуакъым Хьисэ жиӀам къригъэкӀар[+]. 51Мэрямрэ Исуфрэ я гъусэу Хьисэ Нэзэрэт игъэзэжри, жыӀэщӀэ цӀыкӀуу къекӀуэкӀащ. ЩӀалэм дилъагъу Ӏуэхугъуэ псори зыщимыгъэгъупщэу, и анэм игу ириубыдэрт[+]. 52Ар хэхъуэрт, хэхъуэхуи и акъылым зиужьырт, Тхьэри цӀыхухэри къыхуэгуапэ зэпытт.

### 3


Яхья и ущиехэр

1Къайсэр Тиберий[*] и тетыгъуэм и епщыкӀутхуанэ илъэсым Понтий Пилат[†] Ехьудейм[†] и унафэщӀу щытащ. Хьирэд Гэлилей хэкум[†] и лӀыщхьэт; Хьирэд[†] и къуэш ФылыпӀ Итурей, Трэхъуэнит хэкухэм я тетт; Лисанэ Абилиней хэкум щытепщэт;[+] 2Хьэнэнрэ Къаифэсрэ дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэт[†]. Зэчрей и къуэ Яхья, къумым щыпсэум, Тхьэм и псалъэ къыхуехащ абы щыгъуэ[+]. 3Яхья Иордан псым и Ӏэшэлъашэхэр къызэхикӀухьурэ, цӀыхухэм я гуэныхьыр Тхьэм къахуигъэгъун папщӀэ, тобэ къахьыжу зрагъэумэхъын[*] зэрыхуейр яжриӀэрт. 4А Ӏуэхум теухуауэ Ишаяхь бегъымбарым и тхылъым мыпхуэдэу итщ:

«Къумым джэ макъ къыщоӀу:
Зиусхьэным[†] и гъуэгур хуэвгъэхьэзыр,
и лъагъуэхэр захуэ хуэфщӀ.
5Дэтхэнэ къуэладжэри тафэ хъунущ,
дэтхэнэ бгыри Ӏуащхьэри лъахъшэ хъунущ.
Гъуэгу нэшэкъашэхэр занщӀэ хъунущ,
гъуэгу кумблӀэмбхэр джафэ хъунущ.
6Тхьэм и цӀыхухэр къызэрыригъэлыр псоми ялъагъунущ абы щыгъуэ».

7Зрагъэумэхъыну къакӀуэ цӀыхубэм мыпхуэдэу яжриӀэрт Яхья:

– Уий, блэщылъхухэ! Тхьэм и губжь къэкӀуэнум фыӀэщӀэкӀыфыну фи фӀэщ зыщӀар хэт? 8Тобэ къэфхьыжар пэжмэ, фи тобэм хуэфащэ Ӏуэху влэжь. Ауэ фигукӀэ жывмыӀэ «Ибрэхьимщ[†] ди адэр». НывжызоӀэ, мы мывэхэм Ибрэхьим бын къыхухигъэхъукӀын лъэкӀынущ Тхьэм[+]. 9Джыдэр жыгым тешэщӀа хьэзырщ. ПхъэщхьэмыщхьэфӀ къызыпымыкӀэ дэтхэнэ жыгри къраупщӀыкӀынурэ мафӀэм хадзэнущ[+].

10– АтӀэ сыт дэ тщӀэн хуейр? – къеупщӀащ цӀыхухэр Яхья.

11– ДжанитӀ зиӀэм зыри зимыӀэм ирырет, ерыскъы зиӀэр зимыӀэм дрегуашэ! – жиӀащ Яхья.

12Тезыр ахъшэ къыхэзыххэри[†] зрагъэумэхъыну къакӀуэри, Яхья къеупщӀащ:

– УщиякӀуэ, дэ сыт тщӀэн хуейр?

13– Къыхэфхын хуей ахъшэм нэхъыбэ къыхэвмых, – жиӀащ Яхья.

14– Дэ сыт тщӀэн хуейр? – къеупщӀащ зауэлӀхэр.

– Ахъшэ зыми залымыгъэкӀэ къытевмых, пцӀы зыми тевмылъхьэ, фи улахуэмкӀэ арэзыуэ фыщыт[+].

15– Яхья мы-Мэсихьу[†] пӀэрэ? – жаӀэурэ ягукӀэ зэупщӀыжырт Мэсихьыр къыщыкӀуэнум пэплъэ цӀыхухэр.

16– Сэ псыкӀэ фызоумэхъ, – яжриӀащ къедаӀуэхэм Яхья. – Ауэ сэ нэхърэ ӀэджэкӀэ нэхъ лъэщ си ужьым итщ. Абы и вакъэ лъэпсыр хуэстӀэтэну сэ схуэфащэкъым. Абы мафӀэкӀэ икӀи Тхьэм и ПсэмкӀэ фиумэхъынущ. 17И хьэмыр[*] иригъэкъэбзэн папщӀэ, Абы хьэнцэ ӀэщӀэлъщ, и гуэдзыр гуэным щигъэтӀылъынущ, хьэуазэр мыужьых мафӀэкӀэ игъэсынущ.

18НэгъуэщӀ куэдкӀи иущийурэ, Тхьэм и хъыбарыфӀыр цӀыхухэм яхуиӀуатэрт Яхья. 19ЛӀыщхьэ Хьирэд и къуэшыр псэууэ абы и фыз Хьирэдидэ къызэришэжам икӀи лейуэ зэрихьам щхьэкӀэ Яхья ар игъэкъуаншэрт. 20Лейуэ зэрихьа псом и щӀыӀужкӀэ Хьирэд Яхья лъэхъуэщым щӀригъэдзащ.


Яхья Хьисэ зэриумэхъар

21Яхья цӀыхухэр щиумэхъым, Хьиси абы зригъэумэхъащ. Хьисэ тхьэ зделъэӀум, уафэр зэкӀэщӀэкӀри, 22тхьэрыкъуэм и пкъым и теплъэ иӀэу Тхьэм и Псэр[†] къыхуехащ. Уафэм макъ къиӀукӀащ: «Уэращ фӀыуэ слъагъу си Къуэр, си гур хэзыгъахъуэр»[+].


Хьисэ и адэжьхэр

23Илъэс щэщӀым итми арат Хьисэ Тхьэм къыщӀигъэкӀуа Ӏуэхугъуэр илэжьын щиублам. ЦӀыхухэм ялъытэрт Хьисэ Исуф, Елий, 24Мэтфат, Лэуий, Мэлхъий, Ений, Исуф, 25Мэтаф, Ӏэмэс, Нэум, Хьесли, Нэгей, 26МэӀэт, Мэтаф, Шэмей, Есихь, Ехьудэ, 27Иухьэнан, Ресэ, Зурабэбыл, ШэлъфэӀил, Нер, 28Мелхий, Ӏэдий, Куэсэм, Елмэдим, Ӏэир, 29Ехъущ, ЕлиӀэзэр, Ӏэюрым, Мэтфат, Лэуий, 30Шемэн, Ехьудэ, Исуф, Ӏэюнэм, Елэкъим, 31Мэлий, Менэ, Мэтафэ, Нэтэн, Даут, 32Исий, Ӏубэд, БоӀэз, Сэлмэний,[†] Нэхъшун,[+] 33Ӏэминэдэб, Рам, Хъэцрэн, Пэрэз, Ехьудэ, 34Екъуб,[†] Исхьэкъ, Ибрэхьим, Терахъ, Нэхъур, 35Сэрыху, РэӀуу, Пэлэдж, Ебыр, Щэлихь, 36Къенан, Арпэхшад, Шем, Нухь, Ламэхь, 37Мэфущэлихь, Хъэнох, Ерэд, Мэхьэлэлил, Къенан, 38Енус, Сеф, Ӏэдэм сымэ къатехъукӀауэ. Езы Ӏэдэм Тхьэм ейт.

### 4


Ӏиблисым Хьисэ гуэныхь иригъэщӀэн и гугъэуи ужь къызэритар

1Тхьэм и Псэр[†] и гум хыхьауэ, Хьисэ Иорданыпсым къыӀукӀыжри, Тхьэм и Псэм Ар къумым ишащ. 2Хьисэ гуэныхь иригъэщӀэн и гугъэу, Ӏиблисыр[†] Абы и ужь махуэ плӀыщӀкӀэ къыщитащ а щӀыпӀэм. Хьисэ дзэкъэгъуэ Ӏухуакъым а махуэхэм, ауэ и кӀэм къэмэжэлӀащ. 3Арати, Ӏиблисым[†] Хьисэ къыжриӀащ:

– Уэ Тхьэм ури-Къуэмэ, псалъэ жыӀи, мы мывэр щӀакхъуэ гъэхъу.

4– Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] итщ, – жиӀащ Хьисэ, – «ЩӀакхъуэ къудейкъым цӀыхур зэрыпсэунур».

5Ӏиблисым Хьисэ бгы лъагэ гуэрым дришейщ, дунейм тет пащтыхьыгъуэхэр напӀэзыпӀэм къригъэлъагъури, 6мыпхуэдэу къыжриӀащ:

– Мы пащтыхьыгъуэхэм я тепщэныгъэри я щӀыхьри Уэ уэстынщ, сыту жыпӀэмэ ахэр псори сэ си ӀэмыщӀэм илъщ икӀи сызыхуейм изот. 7Аращи, лъэгуажьэмыщхьэу ууврэ щхьэщэ къысхуэпщӀмэ, а псори Уэ ууей хъунущ.

8– Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] итщ, – жиӀащ Хьисэ, – «Уи Тхьэу Зиусхьэным[†] и закъуэщ щхьэщэ зыхуэпщӀын икӀи бгъэлъэпӀэн хуейр».

9Абы и ужькӀэ Ӏиблисым Хьисэ Ерусэлим ишэщ, Тхьэм и Унэм и нэхъ лъагапӀэ дыдэм тригъэувэри жриӀащ:

– Уэ Тхьэм ури-Къуэмэ, мыбдежым зедзыхыт; 10сыту жыпӀэмэ Тхыгъэ ЛъапӀэм мыпхуэдэу итщ: «Тхьэм и мелыӀычхэм укъахъумэну унафэ яхуищӀынущ». 11Мыпхуэдэуи итщ: «Уи лъакъуэмкӀэ мывэм ужьэхэмыуэн щхьэкӀэ, мелыӀычхэм я ӀэхэмкӀэ уапхъуэтэнурэ уаӀыгъынущ».

12– Тхыгъэ ЛъапӀэм итщ, – къитыжащ жэуап Хьисэ, – «Уи Тхьэу Зиусхьэныр бгъэунэхуну ухэмыт!»

13Арати, Хьисэ гуэныхь зэрыригъэщӀэн Ӏэмал афӀэкӀ щимыгъуэтыжым, пӀалъэр къэсмэ, къигъэзэжыну, Ӏиблисым Ар къибгынащ.


Хьисэ и лэжьыгъэр Гэлилей хэкум зэрыщиублар

14Абы и ужькӀэ Хьисэ Тхьэм и Псэм къришажьэри, къару иригъэгъуэтауэ, Гэлилейм къишэжащ, икӀи и хъыбар а щӀыпӀэм дэнэкӀи щыӀуащ. 15Я тхьэлъэӀупӀэ унэхэм[†] цӀыхухэр Тхыгъэ ЛъапӀэм щыщӀигъэджыкӀырт Хьисэ, икӀи псоми щӀыхь къыхуащӀырт.

16Хьисэ щапӀа Нэзэрэт къэкӀуэжащ. Сыт щыгъуи хуэдэу, Ар тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀыхьащ щэбэт махуэм[†]. ТхьэлъэӀупӀэм щӀэсхэм Тхыгъэ ЛъапӀэм къахуеджэну къэтэджащ Хьисэ[+]. 17Ишаяхь бегъымбарым и Тхыгъэр тхылъымпӀэ шыхьам тету къратащ. Хьисэ Тхыгъэр зэкӀуэцӀихщ, мыпхуэдэ псалъэхэр здит щӀыпӀэр къыщӀигъэщри, къеджащ:

18– «Зиусхьэным и Псэр си гум кърилъхьащ.
Ар щӀищӀар тхьэмыщкӀэхэм хъыбарыфӀ яхуэсӀуэтэн щхьэкӀэ сыкъыхихащи, аращ.
Щхьэхуит зэрыхъужынур гъэрхэм яжесӀэну,
я нэр къызэрыплъэжынур нэфхэм езгъэщӀэну,
гугъу ехьхэм хуитыныгъэ естыну,
19Зиусхьэным цӀыхухэм гущӀэгъу къащыхуищӀыну зэманыр къызэрысар яхуэсӀутэну
сакъыхуигъэкӀуащ Тхьэм».

20Хьисэ Тхыгъэр зэкӀуэцӀишыхьыжщ, тхьэлъэӀупӀэ унэм и лэжьакӀуэм иритыжри, етӀысэхыжащ. Абы щӀэс псори, я нэр трамыгъэкӀыу, Хьисэ еплъырт.

21Хьисэ къыпищащ итӀанэ:

– ВжесӀам федэӀуэху, сыкъызыфхуеджа псалъэр зэщӀащ.

22Хьисэ жиӀам псори арэзы техъуащ, и псалъэ телъыджэхэри гъэщӀэгъуэн ящыхъуащ, икӀи зэупщӀыжырт: «Мыр Исуф и къуэракъэ?» – жаӀэурэ.

23– Дауи, фэ иджыпсту мыпхуэдэ псалъэжь къызжефӀэнущ: «Дохутыр, уэ езыр зыгъэхъуж», е «Кэпэрнэум къуажэм щыблэжьауэ зэхэтха Ӏуэхугъуэхэм хуэдэ ущапӀа лъахэми щылэжь», – жыфӀэу. 24Пэжыр нывжызоӀэ, – къыпищащ Хьисэ и псалъэм, – бегъымбарыр щалъхуа щӀыпӀэм щыпсэухэм ядауэ зэи къэхъуакъым. 25Пэжыр нывжызоӀэ, Иляс бегъымбарым[†] и зэманым илъэсищрэ ныкъуэкӀэ уафэр гъэбыдарэ уэшх къемышхыу икӀи гъаблэшхуэ къэхъуауэ щыщытам, Израилым фызабэ куэд щыпсэуащ. 26АрщхьэкӀэ абыхэм ящыщу зым дежи игъэкӀуакъым Тхьэм Иляс. ЗдигъэкӀуар Сидон[*] къалэм пэгъунэгъу Сарептэ жылэм дэс фызабэм дежщ. 27Абы ещхьу, Елишэ бегъымбарым и зэманым щыгъуи уэшын уз зэфыкӀ цӀыху куэд Израилым щыпсэуащ, ауэ Елише абыхэм ящыщ зыри игъэхъужакъым, Сирием щыщ НэӀэмин фӀэкӀ.

28Ар щызэхахым, тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀэс псори къызэрыгъэгубжьщ, 29къызэрыӀэтри, Хьисэ къуажэм къыдахуащ. Я къуажэр зытет Ӏуащхьэм Хьисэ драшеящ итӀанэ, кърадзыхын я гугъэу. 30Ауэ Хьисэ абыхэм я зэхуакум къыдэкӀри къыӀукӀыжащ.


Хьисэ лӀы гуэрым жин бзаджэ къызэрыхихужар

31Абы и ужькӀэ Хьисэ Гэлилейм хиубыдэ Кэпэрнэум къуажэм кӀуэри, цӀыхухэр щэбэт махуэхэм[†] Тхыгъэ ЛъапӀэм щӀигъэджыкӀын щӀидзащ. 32Псоми яфӀэтелъыджэт Хьисэ и ущиекӀэр, сыту жыпӀэмэ и псалъэхэм тепщэныгъэ яӀэт. 33Жин бзаджэм иӀыгъ цӀыхухъу гуэр щӀэст тхьэлъэӀупӀэ унэм. МакъышхуэкӀэ къэгуоури, мыр жиӀащ абы:

34– Ей, Нэзэрэт щыщ Хьисэ, сыт уи Ӏуэхуу къытхэлъыр? ДыбгъэкӀуэдыну укъэкӀуауэ ара? Ухэтми сощӀэ сэ. Уэ Тхьэм ури-ЛӀыкӀуэ лъапӀэщ![+]

35– Уи жьэр зэтепӀи, къыхэкӀыж а цӀыхум! – жриӀащ Хьисэ жиным. Жин бзаджэм а лӀыр псоми я пащхьэм щриудри, зыкӀи зэран хуэмыхъуу къыхэкӀыжащ[+]. 36Къэхъуар псоми яфӀэтелыджэу зэупщӀыжырт:

– Мыр зищӀысыр сыт? Тепщэныгъэрэ лъэкӀыныгъэшхуэрэ иӀэу жин бзаджэхэм унафэ яхуещӀри, ахэр цӀыхухэм къахокӀыж.

37Апхуэдэу Хьисэ и хъыбар а щӀыпӀэм дэнэкӀи щыӀуащ.


Хьисэ цӀыху куэд зэригъэхъужар

38ТхьэлъэӀупӀэ унэм къыщӀэкӀыжри, Симэн и унэм еблэгъащ Хьисэ. Симэн и щыкъу анэр плъыржьэр гуащӀэм хигъэзыхьауэ хэлъти, ар игъэхъужыну Хьисэ къелъэӀуащ. 39Хьисэ сымаджэм щхьэщыхьэри, плъыржьэрыр игъэувыӀащ, узри хэкӀыжащ. Арыххэти, Симэн и щыкъу анэр къэтэджри, хьэщӀэхэм Ӏэнэ къахуищтащ.

40Пшапэр щызэхэуэм, уз зэмылӀэужьыгъуэ зэфыкӀ сымаджэхэр Хьисэ къыхуашэу щӀадзащ. Хьисэ и Ӏэр ятрилъхьэурэ, ахэр игъэхъужырт. 41«Уэ Тхьэм ури-Къуэщ», – жаӀэурэ, жин бзаджэхэр цӀыху куэдым кӀийуэ къахэкӀыжырт. Ауэ Хьисэ абыхэм яхуидэртэкъым апхуэдэу жаӀэну, Ар Тхьэм зэри-Мэсихьыр[†] абыхэм ящӀэрти.

42Нэху зэрыщу, Хьисэ къуажэр ибгынэри, щӀыпӀэ пхыдза гуэрым кӀуащ. Абы цӀыху куэд кӀэлъежьащ, Ар къалъыхъуэу. Къыщагъуэтым, я щӀыпӀэр ирамыгъэбгынэн щхьэкӀэ, зэтраӀыгъэну хэтащ[+]. 43Ауэ Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэм[†] теухуа хъыбарыфӀыр нэгъуэщӀ жылэхэми щысӀуэтэн хуейщ Сэ. Аращ Сэ Тхьэм сыкъыщӀигъэкӀуар.

44Апхуэдэу, Хьисэ Ехьудей[†] хэкур къызэхикӀухьурэ, жылэхэм дэт тхьэлъэӀупӀэ унэхэм уаз щитырт.

### 5


Игъэсэн папщӀэ, Хьисэ япэу къыхиха цӀыхуищыр

1Зэгуэрым, Хьисэ Джэнисэр гуэлым здыӀутым, Тхьэм и псалъэм едэӀуэну къызэхуэса цӀыху гупышхуэр къытегуплӀэ хъуащ. 2Гуэл Ӏуфэм Ӏут кхъуафэжьеитӀ къилъэгъуащ Хьисэ. Бдзэжьеящэхэр кхъуафэжьейхэм къикӀауэ, яхъхэр ягъэкъэбзэжырт. 3Ар зы кхъуафэжьейм, Симэн ейм, иувэщ, псы Ӏуфэм мащӀэу ӀуигъэкӀыну елъэӀущ, етӀысэхри, цӀыхухэр иущиин щӀидзащ. 4Псэлъэн иуха нэужь, Симэн мыпхуэдэу жриӀащ:

– Кхъуафэжьейр кууупӀэмкӀэ ныхэгъэхьи, фихъхэр хэвдзэ, бдзэжьей къэвубыдын папщӀэ.

5– УщиякӀуэ, – жиӀащ Симэн, – дэ жэщ псом демытӀысэхыу бдзэжьей дещати, зыри къытхуэубыдакъым. Ауэ Уэ щыжыпӀэкӀэ, хэздзэнщ.

6Хъыхэр хадзащ. Щыхадзэм, апхуэдизкӀэ бдзэжьей куэд къаубыдати, яхъхэр зэгуэтхъырт. 7Адрей кхъуафэжьейм ис я ныбжьэгъухэм Ӏэ хуащӀащ, къакӀуэу къадэӀэпыкъуну. Ахэр къесылӀэри, бдзэжьейр кхъуафэжьеитӀми ярыз ящӀащ, щӀелъафэ иджы жыуигъэӀэу. 8Симэн Питрэс ар щилъагъум, Хьисэ и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу иувэри жриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, сыкъэбгынэ, сэ сыгуэныхьлыщ.

9-10Езы Симэни, адрей и гъусахэри, Зэвдей и къуэхэу Симэн и лэжьэгъу Екъуби[†] Яхьяи хуабжьу къэшынащ, апхуэдиз бдзэжьей щалъагъум. Хьисэ Симэн жриӀащ:

– Умышынэ! Бдзэжьей къэбубыду зэрыщытам хуэдэу, цӀыхухэр си Ӏумэтым къибгъэхьэнущ дяпэкӀэ.

11КхъуафэжьеитӀыр ныджэм къытралъэфэжщ, псори къагъанэри, ахэр Хьисэ и ужь иуващ.


Хьисэ уэшын уз зэфыкӀ лӀы гуэр зэригъэхъужар

12Хьисэ, жылэ гуэрым дэту, уэшын уз зэфыкӀ лӀы гуэр къыхуэзащ. Сымаджэм Ар щилъагъум, и щхьэр щӀым еӀусэу зридзыхри, къелъэӀуащ:

– Зи щӀыхьыр ин, ухуеймэ, сыбгъэхъужыфынущ, – жиӀэри.

13Хьисэ и Ӏэр ишийщ, абы теӀэбэри жиӀащ:

– Сыхуейщ, хъуж узыншэ.

Арыххэти, лӀым узыр хэкӀыжри, узыншэ хъужащ.

14Хьисэ абы жриӀащ:

– Къэхъуар зыми жумыӀэж, дин гъуазэм[†] деж кӀуэи, зэгъэплъ икӀи узэрыхъужам щхьэкӀэ, Мусэ бегъымбарым и унафэм тету, къурмэн укӀ. Ар узэрыхъужамкӀэ цӀыхухэм я пащхьэм щыхьэт щыхъунщ[+].

15КӀуэтэху, Хьисэ и хъыбарым нэхъ зиубгъурт, цӀыху нэхъыби къыхуэкӀуэрт и псалъэм едэӀуэну икӀи я узыфэхэр ирагъэхъужыну. 16Езы Хьисэ щӀыпӀэ пхыдза щӀэх-щӀэхыурэ кӀуэурэ, тхьэ елъэӀурт[+].


Хьисэ зи лъэр къыщӀэмыувэж лӀы гуэр зэригъэхъужар

17Махуэ гуэрым, Хьисэ цӀыхухэр здиущийм, Гэлилеймрэ Ехьудеймрэ[†] я жылагъуэхэми Ерусэлими къикӀауэ теурэт[†] егъэджакӀуэхэр, фарисейхэр[†] Абы едаӀуэу щыст. Зиусхьэным[†] и къаруушхуэу сымаджэхэр зыгъэхъужыр Хьисэ щӀыгъут[+]. 18Зи лъэр къыщӀэмыувэж лӀы гуэр цӀыхухэм арджэным телъу къахьащ, унэм щӀахьэу Хьисэ и пащхьэм иралъхьэн я мураду. 19Ауэ цӀыхур Ӏувти, щӀахьэфакъым. Апхуэдэу щыхъум, ахэр унащхьэм дэкӀуейщ, кхъуэщыныр къытрахри, сымаджэр, арджэным зэрытелъу, ирахьэхри, унэкум хуэзэу Хьисэ и пащхьэ иралъхьащ. 20Абыхэм я фӀэщхъуныгъэр щилъагъум, Хьисэ сымаджэм жриӀащ:

– Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ[+].

21Ар щызэхахым, теурэт егъэджакӀуэхэми фарисейхэми[†] ягукӀэ мыпхуэдэу жаӀащ: «Тхьэр зыгъэикӀэ мыр хэт хъуну? Тхьэм нэмыщӀ, хэт гуэныхьхэр зыгъэгъуну хуитыр?»

22Хьисэ ахэр зэгупсысыр ищӀэрти, захуигъазэри яжриӀащ:

– Апхуэдэ гупсысэхэр щхьэ фигу къэвгъэкӀрэ? 23Сыт нэхъ тыншыр: «Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ» жыпӀэныра, хьэмэрэ «Къэтэджи, зекӀуэ» жыпӀэныра? 24ЦӀыхум и Къуэм[†] гуэныхьхэр игъэгъуну мы дунейм тепщэныгъэ зэрыщиӀэр фщӀэн щхьэкӀэ, – жиӀэри, Хьисэ зи лъэр къыщӀэмыувэжым жриӀащ: – Уэ ныбжызоӀэ, къэтэдж, уи арджэныр къащти, уи унэм кӀуэж.

25Абыхэм ялъагъуу, лӀыр асыхьэтым къэтэджщ, зытелъа арджэныр къищтэри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀурэ, и унэм кӀуэжащ. 26Ар псоми яфӀэтелъыджэ хъуауэ, Тхьэм щӀыхь хуащӀрэ хуабжьу шынауэ, жаӀэрт: «Дэ нобэ тлъэгъуар телъыджэлажьэщ».


Лэуий Хьисэ и гъэсэн зэрыхъуар

27Хьисэ жылэм къыдэкӀыжащ абы и ужькӀэ. Лэуий и цӀэу тезыр ахъшэ къыхэзых лӀы гуэр ахъшэ къыхэхыпӀэм деж щысу къилъагъури, Хьисэ абы жриӀащ:

– Си ужь къиувэ!

28Лэуий къэтэджщ, псори къигъанэри, Хьисэ и ужь иуващ.

29ИтӀанэ Лэуий и унэм Хьисэ Ӏэнэшхуэ къыщыхуигъэуващ. Тезыр ахъшэ къыхэзых гупышхуи нэгъуэщӀ цӀыху Ӏэджи пэрыст Ӏэнэм[+]. 30Ар щалъагъум, фарисейхэмрэ абыхэм я ӀупэфӀэгъу теурэт егъэджакӀуэхэмрэ, губгъэн хэлъу, Хьисэ и гъэсэнхэм мыпхуэдэу жраӀащ:

– Тезыр ахъшэ къыхэзыххэмрэ гуэныхьлыхэмрэ фащӀыдефэр, фащӀыдэшхэр сыт[+]?

31– Узыншэхэракъым дохутыр хуейр, атӀэ сымаджэхэрщ, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. 32– ЦӀыху щыпкъэхэракъым, атӀэ гуэныхьлыхэрщ тобэ къэхьыжыным къыхуезджэну сакъызыхуэкӀуар[+].


НэщӀым теухуауэ

33Хьисэ мыпхуэдэу къыжраӀащ абыхэм:

– Яхья и гъэсэнхэм нэщӀ ис я хабзэщ, тхьэ йолъэӀу. Фарисейхэм я гъэсэнхэми ар дыдэр ящӀэ, ауэ Уэ уи гъэсэнхэр машхэ, икӀи йофэ![+]

34– Щауэр я гъусэху, хьэгъуэлӀыгъуэм хэт хьэщӀэхэр пхуэгъэнэщӀыну? – еупщӀащ абыхэм Хьисэ. – 35Ауэ щауэр абыхэм къыщыхашыну махуэр къэкӀуэнущ. Мис абы щыгъуэ нэщӀ исынухэщ[+].

36Хьисэ абыхэм щӀагъыбзэ яжриӀащ итӀанэ:

– ЩыгъыныщӀэм щэкӀ кӀапэ къыпигъэжу щыгъыныжьым тридэркъым зыми, сыту жыпӀэмэ щыгъыныщӀэр зэӀигъэхьэнущ, щыгъыныжьми а щэкӀ кӀапэр кӀэрызэгъэнукъым. 37Абы ещхьу, санэщӀэр зыми фэнд тӀорысэм иригъахъуэркъым, сыту жыпӀэмэ санэщӀэм фэнд тӀорысэр къызэгуитхъынурэ санэр къижынущ, фэндри зэӀигъэхьэнущ. 38СанэщӀэр фэндыщӀэм игъэхъуэн хуейщ. 39Щыта санэ изыфам санэщӀэ ефэн идэнукъым, щыта санэр нэхъыфӀщ жиӀэнурэ.

### 6


Хьисэ щэбэтым и тепщэщ

1Зэгуэрым, щэбэт махуэу,[†] Хьисэ гуэдз хьэсэм хэту кӀуэрт. И гъэсэнхэм гуэдз щхьэмыжхэр къыпачурэ яшхырт, яӀуэтурэ. 2Фарисейхэм[†] ящыщ гуэрхэм ар щалъагъум, къыжраӀащ:

– Щэбэт махуэм пщӀэ мыхъунур[*] щӀэфщӀэр сыт? – жаӀэри.

3– Даут и гъусахэмрэ езымрэ къыщымэжэлӀам абы ищӀам фемыджауэ ара? – жиӀащ Хьисэ. – 4Даут Тхьэм и Шэтырым щӀыхьэщ, Тхьэм и пащхьэ иралъхьэ щӀакхъуэр къищтэри, ишхащ, и гъусэхэми яригъэшхащ, дин гъуазэхэм[†] нэмыщӀ, а щӀакхъуэр зыми яшх мыхъуну щыта пэтрэ. – 5Хьисэ ар жиӀэри, мыр къыпищащ: – ЦӀыхум и Къуэр[†] щэбэтым и тепщэщ.

6НэгъуэщӀ щэбэт махуэ гуэрым тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀыхьэри, Хьисэ цӀыхухэр Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] щӀигъэджыкӀын щӀидзащ. Зи Ӏэ ижьыр гъуа лӀы гуэр абы щӀэст. 7Теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ фарисейхэмрэ Хьисэ кӀэлъыплъырт, а лӀыр щэбэт махуэм игъэхъужмэ, абыкӀэ ягъэкъуэншэн я мураду[+]. 8Хьисэ абыхэм я гум илъыр ищӀэрти, зи Ӏэр гъуа лӀым мыпхуэдэу жриӀащ:

– Къэтэджи, утыкум къиувэ.

ЛӀыр тэджри, утыкум иуващ.

9– Сэ фэ сынывоупщӀ, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. – ФӀы пщӀэныра хьэмэрэ Ӏей пщӀэныра къезэгъыр щэбэт махуэм? ЦӀыхур къебгъэлыныра хьэмэрэ бгъэкӀуэдыныра къезэгъыр[+]?

10Ар жиӀа нэужь, Хьисэ, псори къызэхиплъыхьри, зи Ӏэр гъуа лӀым жриӀащ:

– Уи Ӏэр къэший!

ЛӀым и Ӏэр ишийри, узыншэ хъужащ. 11Хьисэ и пэрыуэгъухэм ар щалъагъум, къызэрыгъэгубжьри, Хьисэ иращӀэнумкӀэ зэчэнджэщащ.


Хьисэ лӀыкӀуэ ищӀыну къыхихахэр

12А махуэхэм Хьисэ тхьэ елъэӀуну Ӏуащхьэм дэкӀуейри, жэщыр абы щигъэкӀуащ, тхьэ елъэӀуу. 13Нэху зэрыщу, и гъэсэнхэр ириджэщ, цӀыху пщыкӀутӀ абыхэм щыщу къыхихри, лӀыкӀуэ ищӀащ. 14Мис ахэр: Хьисэ Питрэс зыфӀищыжа Симэн, Питрэс и къуэш Индрис, Екъуб,[†] Яхья, ФылыпӀ, Бартэлим, 15МатӀэ, ТӀэмус, Алиф и къуэ Екъуб, зилотхэм[*] ящыщ Симэн, 16Екъуб и къуэ Ехьудэ икӀи Ехьудэ ИшкӀэриуэт (иужькӀэ Хьисэ епцӀыжар)[+].


Гъуэгу махуэ теувахэр

17Хьисэ абыхэм я гъусэу Ӏуащхьэм къехыжри, и гъэсэн куэд къыщыпэплъэ тафэм къытехьэжащ. Абыхэм нэмыщӀ, Ехьудей[†] псоми, Ерусэлими, хы Ӏуфэм Ӏут Тиррэ Сидонрэ пэгъунэгъу жылэхэми къикӀауэ цӀыху куэд къызэхуэсат. 18Хьисэ жиӀэм едэӀуэну икӀи я узхэр ирагъэхъужыну арат ахэр къыщӀэкӀуар. Жин бзаджэм иӀыгъхэри хъужырт. 19Сымаджэ псори зыгъэхъуж къару къызэрыпкърыкӀым щхьэкӀэ цӀыху псори Хьисэ еӀусэну щӀэкъут[+].

20И гъэсэнхэм яхэплъэри, Хьисэ жиӀащ:

– Гъуэгу махуэ фытеуващ тхьэмыщкӀэхэр,
сыту жыпӀэмэ Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэтхэр фэращ.
21Гъуэгу махуэ фытеуващ иджыпсту мэжалӀэхэр,
зывгъэнщӀыжынущи.
Гъуэгу махуэ фытеуващ иджыпсту гъыхэр,
фыгуфӀэжынущи[+].

22Гъуэгу махуэ фытеуващ, ЦӀыхум и Къуэм и гъуэгум фызэрытетым щхьэкӀэ цӀыхухэм фыкъалъагъу мыхъуу щытмэ, фыкъызыхахумэ, фхуэмыфащэ къывапэсмэ икӀи фи цӀэр ягъэикӀэмэ. 23ФыгуфӀэ а махуэм, фыгуфӀэ, фыдэлъей, сыту жыпӀэмэ уафэм саугъэт ин къыщыфпоплъэ. Апхуэдэ цӀыхухэм я адэжьхэм ар дыдэр пасэрей бегъымбархэми иращӀэу щытащ.

24Ауэ фэ, къулеижьхэр, гъуэгу мыгъуэ фытеуващ,
фи гум фӀэӀэфӀхэр зывгъэнщӀыху вгъуэтащи.
25Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ иджыпсту зи ныбэ изхэр,
фымэжэлӀэжынущи.
Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ иджыпсту дыхьэшххэр,
фыгъыжынущ, фыпыхьэжынущи[+].
26Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, цӀыху псори къыфщытхъумэ,
сыту жыпӀэмэ а къыфщытхъухэм я адэжьхэри бегъымбар нэпцӀхэм ящытхъуу щытащ.


ФӀылъагъуныгъэм теухуауэ

27– Ауэ Сэ къызэдаӀуэхэм нывжызоӀэ: Фи бийхэр фӀыуэ флъагъу, фыкъэзылъагъу мыхъухэм фӀы яхуэфщӀэ. 28Къывэбгхэм Тхьэм и нэфӀ къащыхуэну фахуелъэӀу, фи жагъуэ къэзыщӀхэми Тхьэр фӀыкӀэ къахуэупсэну фахуелъэӀу[+].

29Уи напэм къеуэм адрей напэ лъэныкъуэр хуэгъазэ. Уи щыгъын щӀыӀутелъыр птезыхым упэрымыуэу уи джанэри егъащтэ. 30КъолъэӀу дэтхэнэми къыщӀолъэӀур ет! Уи хьэпшып птезыхым къытепхыжыну и ужь уимыхьэ[+]. 31ЦӀыхухэм зыхуевгъэщӀэну фызыхуейр фэри яхуэфщӀэ.

32ФӀыуэ фыкъэзылъагъухэм фӀэкӀа адрейхэр фӀыуэ фымылъагъумэ, Тхьэр къыфщытхъуну фыщымыгугъ. Гуэныхьлыхэми фӀыуэ къэзылъагъухэр фӀыуэ ялъагъуж. 33ФӀы къыфхуэзыщӀэхэм фӀэкӀа адрейхэм фӀы яхуэвмыщӀэмэ, Тхьэр къыфщытхъуну фыщымыгугъ. Гуэныхьлыхэми ар дыдэр ящӀэркъэ? 34Къэзыпшыныжыну фызыщыгугъхэм фӀэкӀа нэгъуэщӀхэм щӀыхуэ евмытмэ, Тхьэр къыфщытхъуну фыщымыгугъ. Гуэныхьлыхэми езыхэм хуэдэ гуэныхьлыхэм щӀыхуэ ират, абы хуэдиз дыдэ къызэрыратыжынур ящӀэри. 35Ауэ фэ фи бийхэр фӀыуэ флъагъу, фӀы яхуэфщӀэ икӀи щӀыхуэ ефт, къыватыжыну фыщымыгугъми. Абы щыгъуэ саугъэтышхуэ къыфлъысынущ икӀи Я Нэхъ Лъагэм и бын фыхъунущ, Тхьэр фӀыщӀэ зымыщӀхэми цӀыху ябгэхэми яхуэжумартщи. 36Фи Адэ лъапӀэм хуэдэу гущӀэгъулыуэ фыщыт.


Хьэкум зыми тевмыщӀыхь

37– Хьэкум[*] зыми тевмыщӀыхьи, фэри къыфтращӀыхьынукъым. Зыри фымыгъэкъуанши, Тхьэм фэри фигъэкъуэншэнукъым. КъывэкъуэншэкӀхэм яхуэвгъэгъуи, Тхьэм фэри къыфхуигъэгъунущ. 38ЦӀыхухэм зыщӀэлъэӀур ефти, Тхьэм фэри къывитынущ. Пщалъэм изу, зэщыгуарэ зэщыубэжауэ Тхьэм къыфхуипщыжынущ. НэгъуэщӀу жыпӀэмэ, фэ зэрыфпщ пщалъэм хуэдэкӀэщ фэри къызэрыфхуапщынур.

39Ар жиӀэри, Хьисэ абыхэм ущие псалъэ яжриӀащ:

– Зы нэфыр нэгъуэщӀ нэфым гъуэгугъэлъагъуэ хуэхъун лъэкӀыну? ТӀури мащэм ихуэнукъэ? 40ЕджакӀуэр езыгъаджэм нэхърэ нэхъ инкъым, ауэ зыхуагъэӀущыр нэгъэсауэ зыдж дэтхэнэри абы хуэдэ мэхъу. 41Уи нэм щӀэлъ бжэгъур умылъагъуу, уи къуэшым и нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр щхьэ плъагъурэ? 42Уэ езым уи нэм щӀэлъ бжэгъур умылъагъужу, уи къуэшым дауэ жепӀэфрэ: «Си къуэш, уи нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр къыщӀэзгъэхыж», – жыпӀэу? БзитӀщхьитӀ! Уэ езым уи нэм щӀэлъ бжэгъур къыщӀэхыж япэщӀыкӀэ, итӀанэ къэпщӀэнущ уи къуэшым и нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр къызэрыщӀэпхыжыну щӀыкӀэр.


Жыгыр зыхуэдэр къызэращӀэ щӀыкӀэр

43– ЖыгыфӀым пхъэщхьэмыщхьэ Ӏей къыпыкӀэркъым, жыг Ӏейми пхъэщхьэмыщхьэфӀ къыпыкӀэркъым. 44Дэтхэнэ жыгри зыхуэдэр къыпыкӀэмкӀэщ къызэращӀэр. Пыжьейм жызум къыпачыркъым, кхъуэбанэми хъурмэ къыпачыркъым. 45ЦӀыху угъурлым фӀыр щихъумэ и гум фӀы кърех. ЦӀыху ябгэм ер щихъумэ и гум е кърех. Сыту жыпӀэмэ цӀыхум и гум илъырщ и бзэм къипсэлъыр[+].


Унэ лъабжьэ нэсыр

46– Сэ вжесӀэр щывмыгъэзащӀэкӀэ, «Зи щӀыхьыр ин, Зи щӀыхьыр ин!» къыщӀызжефӀэр сыт? 47Си Ӏумэтым къихьэрэ, си псалъэм едаӀуэу, ар зыгъэзащӀэ дэтхэнэри зыхуэдэр вжесӀэнщ. 48Унэ щиухуэм щӀыр куууэ дэзытӀыкӀыу унэ лъабжьэр мывэм тезыщӀыхьа цӀыхум хуэдэщ ар. Псыр къиури, унэм тегуплӀащ, ауэ хуэгъэхъеякъым, унэр зэпэщу щӀа хъуати[+]. 49Ауэ си псалъэм едаӀуэу ар зымыгъэзащӀэр, зи унэр лъабжьэ имыӀэу щӀым и гущӀыӀум тезыщӀыхьа цӀыхум хуэдэщ. Псыр щытегуплӀэм, а унэр асыхьэтым къызэтеуэжащ, къутахуэ фӀэкӀа къэмынэу.

### 7


Римым и дзэзешэм и фӀэщхъуныгъэр

1ЦӀыхубэм яжриӀа псалъэр щиухым, Хьисэ Кэпэрнэум дыхьащ.

2Римым и дзэзешэ гуэрым фӀыуэ илъагъуу ӀуэхутхьэбзащӀэ иӀэт. Ауэ ар лӀэн гъунэгъу хъуауэ сымаджэт. 3Хьисэ и хъыбар а дзэзешэм щызэхихым, журтхэм я тхьэмадэхэм ящыщ гуэрхэр Абы деж игъэкӀуащ, Ар къакӀуэу и ӀуэхутхьэбзащӀэр къригъэлыну. 4Арати, ахэр Хьисэ деж къакӀуэри, хуабжьу къелъэӀуурэ мыпхуэдэу къыжраӀащ:

– Ар хуэпщӀэну хуэфащэщ абы, 5абы ди лъэпкъыр фӀыуэ елъагъу, тхьэлъэӀупӀэ уни тхуригъэщӀащ.

6Хьисэ абыхэм я гъусэу ежьащ. ЗдэкӀуэм щынэблагъэм, дзэзешэм и ныбжьэгъухэр Хьисэ къыпригъажьэри, мыпхуэдэу къыжрыригъэӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, гугъу зумыгъэхь, си унэ укъихьэну схуэфащэкъым сэ. 7Аращ сэ езыр уи деж сынэкӀуэну сыщӀытемыгушхуар, псалъэ жыӀи, си ӀуэхутхьэбзащӀэр хъужынущ. 8Сэ езыр унафэ сыщӀэтщ, сэри си унафэ зауэлӀхэр щӀэтщ. Зым «модэ кӀуэ» жесӀэмэ, макӀуэ. Адрейм «мыдэ къакӀуэ» жесӀэмэ, къокӀуэ. Си унэӀутым «мыр щӀэ» жесӀэмэ, ещӀэ.

9А псалъэхэр щызэхихым, Хьисэ ар игъэщӀэгъуащ икӀи зригъэзэкӀри, и ужь иту къакӀуэ цӀыху къомым мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Пэжыр нывжызоӀэ, израил лъэпкъым къыхэкӀакъым апхуэдэ фӀэщхъуныгъэ Сэ зыдэслъэгъуа.

10Хьисэ деж лъэӀуакӀуэ къэкӀуахэм ягъэзэжу унэм нэсыжа нэужь, дзэзешэм и ӀуэхутхьэбзащӀэр хъужауэ ирихьэлӀэжащ.


Фызабэ гуэрым и къуэ лӀар Хьисэ къызэригъэпсэужар

11Хьисэ Наин къуажэм кӀуэну ежьащ абы и ужькӀэ. И гъэсэнхэри нэгъуэщӀ цӀыху Ӏэджи щӀыгъут. 12Къуажэ дыхьэпӀэм щынэблагъэм, хьэдэ къыдахыу ирихьэлӀащ. ЛӀар фызабэ гуэрым и къуэ закъуэт. Къуажэдэс куэди фызабэм щӀыгъуу къакӀуэрт. 13Зиусхьэным[†] фызабэр щилъагъум, и гур щӀэузри:

– Умыгъ, ди анэ! – жриӀащ. 14ИтӀанэ бгъэдыхьэри, кхъаблэм еӀусащ. Хьэдэр зыхьхэр къыщыувыӀэм, Хьисэ жиӀащ:

– НыбжьыщӀэ, уэращ зыжесӀэр, къэтэдж[+].

15ЛӀар къызэфӀэтӀысхьэри, псалъэу щӀидзащ. Хьисэ ар и анэм иритыжащ. 16Псори хуабжьу шынарэ Тхьэм щӀыхь хуащӀурэ, мыпхуэдэу жаӀэрт:

– Бегъымбарышхуэ къытхуэкӀуащ, Тхьэр и лъэпкъым щӀэгъэкъуэн къыхуэхъуащ.

17Арати, Хьисэ и хъыбар Ехьудей[†] псоми абы пэгъунэгъу щӀыпӀэхэми щызэхахащ.


Яхья бегъымбарым и гъэсэнхэр Хьисэ деж зэригъэкӀуар

18Яхья бегъымбарым и гъэсэнхэм а Ӏуэхугъуэ телъыджэхэм я хъыбар абы щыхуаӀуэтэжым, и гъэсэнхэм щыщу цӀыхуитӀ ириджэри, 19Зиусхьэным деж игъэкӀуащ, мыпхуэдэу иригъэупщӀыну: «Дунейм къытехьэн хуеяр Уэра, хьэмэрэ нэгъуэщӀым дыпэплъэн хуей?» 20Ахэр Хьисэ деж кӀуэри еупщӀащ:

– УмэхъакӀуэ Яхья дыноупщӀыну дыкъыпхуигъэкӀуащ: «Дунейм къытехьэн хуеяр Уэра, хьэмэрэ нэгъуэщӀым дыпэплъэн хуей?»

21Хьисэ зигу къыдэмыж, сымаджэ куэд игъэхъужырт а зэманым, жин бзаджэхэр цӀыхухэм къахихужырт, нэф куэдми я нэр къигъэплъэжырт.

22– Вгъэзэжи, – яжриӀащ Хьисэ къэкӀуахэм, – флъэгъуамрэ зэхэфхамрэ Яхья хуэфӀуэтэж: нэфхэм я нэр къоплъэж, щӀакъуэхэм я лъэр зэроубыдыж, уэшын уз зэфыкӀхэм я щӀыфэр къабзэ мэхъуж, дэгухэм я тхьэкӀумэр къеутӀыпщыж, лӀахэр къотэджыж, тхьэмыщкӀэхэм Тхьэм и хъыбарыфӀыр хуаӀуатэ. 23Гъуэгу махуэ теуващ СэркӀэ шэч къэзымыхьыр.

24Яхья къигъэкӀуахэм ягъэзэжа нэужь, абы и гугъу цӀыхубэм яхуищӀын щӀидзащ Хьисэ:

– Къумым фыщӀэкӀуар сытыт? Жьым игъэсыс къамылым хуэдэу таучэлмыщӀ цӀыху феплъыну арат фыщӀэкӀуар[+]? 25АтӀэ сыт фыщӀэкӀуар къумым? Щыгъын дахэкӀэ хуэпа цӀыху флъагъуну фи гугъауэ ара? Дахэу хуэпахэмрэ къулеижьхэмрэ зыщӀэсыр пащтыхь сэрейрщ. 26Хэт атӀэ флъагъуну фи гугъар? Бегъымбар? Пэжщ, бегъымбарщ флъэгъуар, ауэ нывжызоӀэ, ар бегъымбарым нэхърэ нэхъ инщ. 27Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] мыпхуэдэу щыжиӀам, Яхьящ зи гугъу ищӀар:

«Мис, уяпэ иту си лӀыкӀуэр нызогъакӀуэ,
абы уи гъуэгур пхуигъэхьэзырынущ».

28НывжызоӀэ, фызхэм къалъхуахэм щыщу Яхья нэхърэ нэхъ ин мы дунейм къытехьакъым. Ауэ Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэтхэм я нэхъ цӀыкӀу дыдэр Яхья нэхърэ нэхъ инщ[+].

29Хьисэ и псалъэр щызэхахым, цӀыху къызэхуэсахэми, уеблэмэ тезыр ахъшэ къыхэзыххэми Тхьэм и мурадхэр захуэу ялъытащ, сыту жыпӀэмэ абыхэм Яхья зрагъэумэхъакӀэт[+]. 30Ауэ фарисейхэмрэ[†] теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ Яхья зрагъэумэхъын хуейуэ къалъытатэкъым. Апхуэдэу абыхэм Тхьэм и Ӏэмырыр ягъэзэщӀэн ядауэ щытакъым.

31– Нобэрей цӀыхухэр сытым хуэзгъэдэн? – жиӀащ Хьисэ. – Хэт ахэр зэщхьыр? 32ЦӀыху зекӀуапӀэхэм деж щытӀысарэ мыр жаӀэурэ, зыр адрейм егуо сабийхэм хуэдэщ ахэр:

«Бжьамий дыфхуепщати, фыкъэфакъым,
гъыбзэ къыфхуитшати, фыгъакъым».

33Ар щӀыжысӀэращ, умэхъакӀуэ Яхья къэкӀуащи, санэ ефэркъым, щӀакхъуи ишхыркъым, итӀани «ар жин бзаджэм иӀыгъщ» жывоӀэ[+]. 34ЦӀыхум и Къуэр[†] къыфхуэкӀуащи, йофэ икӀи йошхэ, ауэ Абы щхьэкӀи «мис ныбаблэр, ефэрейр, тезыр ахъшэ къыхэзыххэмрэ гуэныхьлыхэмрэ я ныбжьэгъур» жывоӀэ[+]. 35Ауэ Тхьэм и Ӏущагъэр къабыл зыщӀа псори а Ӏущагъэр зэрыпэжым щыхьэт тохъуэ.


Хьисэ цӀыхубз гуэрым и гуэныхьхэр къызэрыхуигъэгъуар

36Фарисей гуэрым Хьисэ игъэхьэщӀэну иригъэблэгъат. Щригъэблагъэм, абы и унэм щӀыхьэри, Ар Ӏэнэм пэрытӀысхьащ. 37А жылэм гуэныхьщӀакӀуэу къыщацӀыху цӀыхубз гуэрым Хьисэ фарисейм и унэм зэреблэгъар къыщищӀэм, алавастрэкӀэ зэджэ мывэм къыхэщӀыкӀа бащирыбэм иту мэ дахэ къызыхих дагъэ лъапӀэ здищтэщ, фарисейм и унэм щӀыхьэри, 38Хьисэ и щӀыбагъымкӀэ къыдэуващ. ИтӀанэ и нэпсыр къыщиудри, Хьисэ и лъакъуэр псыф ищӀу теткӀуащ. ЩытеткӀуэм, и щхьэцымкӀэ хуилъэщӀыжри, ба хуищӀурэ, дагъэр хущихуащ. 39Хьисэ езыгъэблэгъа фарисейм ар щилъагъум, игукӀэ мыпхуэдэу жиӀащ: «Мыр бегъымбару щытатэмэ, къеӀусэ цӀыхубзыр зи щӀысыр, икӀи ар зэрыгуэныхьщӀакӀуэр ищӀэнт»[+]. 40Хьисэ лӀым жриӀащ:

– Симэн, Сэ зыгуэр бжесӀэну сыхуейщ.

– КъызжеӀэ, ущиякӀуэ, – жиӀащ Симэн.

41– ЛӀы гуэрым и щӀыхуэ цӀыхуитӀым ятелът. Зым дыжьын ахъшэ щитху, адрейм тхущӀ телът, – жиӀащ Хьисэ. – 42Ауэ щӀыхуэр щахуэмыпшыныжым, тӀуми яхуигъэгъуащ. АтӀэ къызжеӀэт, а тӀум дэтхэнэра щӀыхуэ къезытар нэхъыфӀу зылъагъунур?

43– СызэригугъэмкӀэ, нэхъыбэ зыхуигъэгъуаращ, – жиӀащ Симэн.

– Пэжу уогугъэ, – акъылэгъу хъуащ Хьисэ. 44Ар цӀыхубзым хуеплъэкӀри, Симэн жриӀащ итӀанэ: – Мы цӀыхубзыр плъагъурэ? Сэ уи унэ сыкъихьа пэтрэ си лъакъуэр зэрыстхьэщӀын псы къызэптакъым, ауэ мыбы и нэпсымкӀэ си лъакъуэр схуитхьэщӀри, и щхьэцымкӀэ схуилъэщӀыжащ. 45Уэ ӀэплӀэ къысхуэпщӀакъым, ауэ Сэ мыбы сызэрыщӀэс лъандэрэ мы цӀыхубзым увыӀэгъуэ имыӀэу си лъакъуэм ба къыхуещӀ. 46Уэ хьэщӀагъэ къызэпхакъым, си щхьэм дагъэ къыщыпхуэу, мы цӀыхубзым си лъакъуэм дагъэ лъапӀэ къысхущихуащ. 47Абы къыхэкӀкӀэ ныбжызоӀэ: и фӀылъагъуныгъэр инти, гуэныхь куэд къыхуэгъуащ. Ауэ мащӀэ къызыхуэгъуам и фӀылъагъуныгъэри мащӀэщ.

48Хьисэ цӀыхубзым зыхуигъазэри:

– Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ, – жриӀащ[+].

49Ар щызэхахым, адрей хьэщӀэхэм ягукӀэ жаӀащ: «Гуэныхь нэгъунэ зыгъэгъу мы лӀыр хэт хъуну?»

50Хьисэ цӀыхубзым жриӀащ:

– Уи фӀэщхъуныгъэм укъригъэлащ. Тхьэм гупсэхугъуэ къуит, кӀуэ иджы[+].

### 8


Хьисэ и Ӏумэтым ит бзылъхугъэхэр

1Тэлай дэкӀри, Тхьэм и Тепщэныгъэм теухуа хъыбарыфӀыр цӀыхухэм яхуиӀуатэурэ, Хьисэ къалэхэмрэ къуажэхэмрэ къызэхикӀухьын щӀидзащ, и гъэсэн пщыкӀутӀри и гъусэу[+]. 2Абыхэм нэмыщӀ, жин бзаджэ къызыхихужа икӀи игъэхъужа бзылъхугъэ зыбжани щӀыгъут Хьисэ. Абыхэм я цӀэр мыращ: Хьисэ жин бзаджибл къызыхихужа Мэрям, Магдалэ къуажэм щыщыр,[+] 3лӀыщхьэ Хьирэд[†] и мылъкузехьэ Хузэ и фыз Иухьанэ, Сусанэ, нэгъуэщӀхэри. Ахэр я мылъкумкӀэ Хьисэрэ и гъэсэнхэмрэ ядэӀэпыкъурт[+].


Жыласэм теухуа щӀагъыбзэ

4Жылэхэм къикӀауэ цӀыху куэд къыщызэхуэсым, Хьисэ щӀагъыбзэ зыщӀэлъ хъыбар къригъэжьащ:

5– Жыласэм жылэ трисэну дэкӀащ. Здытрисэм, жылэм щыщ гъуэгум телъэлъащ. ЦӀыхухэм ар щӀым хаутэри, къуалэбзухэм зэщӀащыпащ. 6Жылэм щыщ щӀы мывалъэми хэхуащ икӀи къуэпс идзащ, ауэ псы зэримыгъуэтым къыхэкӀкӀэ гъужащ. 7Жылэм щыщ банэми хэхуащ икӀи къэкӀащ, ауэ банэм абы и къуэпсым зригъэужьакъым. 8Жылэм щыщ щӀыфӀми хэхуащ, къэкӀащ икӀи трисар щэкӀэ бэгъуауэ къытрихыжащ.

Ар жиӀа нэужь, Хьисэ макъ лъагэкӀэ къыпищащ:

– ТхьэкӀумэ зиӀэм жысӀэр зэхрырех.


ЩӀагъыбзэм и мыхьэнэр

9А щӀагъыбзэм къикӀыр къагуригъэӀуэну къелъэӀуащ и гъэсэнхэр Хьисэ.

10– Тхьэм и Тепщэныгъэм и щэхухэр фщӀэну хуит фищӀащ фэ Тхьэм, – жиӀащ Хьисэ. – Ауэ адрей цӀыхухэм щӀагъыбзэущ ар зэрызэхахынур икӀи

«еплъ пэтми ялъагъунукъым,
зэхах пэтми къагурыӀуэнукъым».

11ЩӀагъыбзэ зэхэфхам къикӀыр мыращ: Жылэр Тхьэм и псалъэращ. 12Гъуэгум техуа жылэр Тхьэм и псалъэр зэхэзых цӀыхухэрщ, ауэ иужькӀэ Ӏиблисыр[†] абыхэм къахуокӀуэри, зэхаха псалъэр яфӀедыгъу, фӀэщхъуныгъэ ямыгъуэтын, къемылын щхьэкӀэ. 13ЩӀы мывалъэм хэхуа жылэр Тхьэм и псалъэр зэхэзыхыу ар гуфӀэгъуэкӀэ зыщтэ цӀыхухэрщ. Ауэ я фӀэщхъуныгъэм лъабжьэ зэримыӀэм къыхэкӀкӀэ, апхуэдэ цӀыхухэм Тхьэр тэлайкӀэщ я фӀэщ зэрыхъур, я фӀэщхъуныгъэр зыгъэунэху гугъуехьхэр къалъыкъуэкӀа нэужь, Тхьэм и гъуэгум тощхьэрыукӀыж ахэр. 14Банэм хэхуа жылэр Тхьэм и псалъэр зэхэзыххэрщ. Ауэ зэманыр и пӀэм иткъыми, апхуэдэ цӀыхухэр гъащӀэм пыщӀа гугъуехьхэм, мылъку къэлэжьыным, зыгъэтхъэжыным хущӀагъэхьэркъым. Ахэр зи къуэпсыр зымыдз къэкӀыгъэм хуэдэу къонэ. 15ЩӀыфӀым хэхуа жылэр Тхьэм и псалъэр гу хьэлэлым, гу пцӀанэм щызыхъумэу икӀи къэмыдзыхэу гъавэ бэв къезыхьэлӀэж цӀыхухэрщ.


Нахуэ къэмыхъужын щэхуи бзыщӀыгъи щыӀэкъым

16– Уэздыгъэ пигъанэу кумбыгъэкӀэ щӀиӀубэркъым зыми, е гъуэлъыпӀэ щӀагъым щӀигъэувэркъым, атӀэ уэздыгъэ тегъэувапӀэм трегъэувэ, къыщӀыхьэхэм яхуэнэхун папщӀэ[+]. 17Нахуэ къэмыхъужын щэхурэ къыщӀэмыщыжын, къамыщӀэжын бзыщӀыгъэрэ щыӀэкъым[+]. 18Аращи, фызэрыдаӀуэ щӀыкӀэм фыкӀэлъыплъ. Сыту жыпӀэмэ зиӀэ дэтхэнэми Тхьэм къыхущӀигъунущ, зимыӀэ дэтхэнэми иӀэу къыфӀэщӀри Тхьэм Ӏихыжынущ[+].


Хьисэ и анэмрэ и къуэшхэмрэ

19И анэмрэ и къуэшхэмрэ Хьисэ деж къэкӀуащ. Ауэ бгъэдыхьэфыртэкъым, цӀыхур Ӏувти. 20Хьисэ хъыбар ирагъэщӀащ:

– Уи анэмрэ уи къуэшхэмрэ укъалъагъуну къэкӀуауэ щӀыбым дэтщ, – жаӀэри.

21– Тхьэм и псалъэр зэхэзыххэу ар зыгъэзащӀэхэращ Сэ си анэ, си къуэш хъужхэр, – итыжащ Абы жэуап.


Хьисэ борэныр зэригъэсабырыжар

22Махуэ гуэрым Хьисэ, и гъэсэнхэр и гъусэу, кхъуафэжьейм итӀысхьэри, яжриӀащ:

– Девгъажьи, дызэпрывгъэкӀ гуэлым.

Арати, ежьахэщ. 23Кхъуафэжьейм ису здэкӀуэм, Ар щхьэукъуащ. Гуэлым борэн къыщыхъейри, кхъуафэжьейм псы къиуэу щӀидзащ. Я Ӏуэхур шынагъуэ хъуат. 24Апхуэдэу щыхъум, Абы и гъэсэнхэр къыбгъэдыхьэщ, къагъэушри, къыжраӀащ:

– УщиякӀуэ, ущиякӀуэ, детхьэлэ!

Хьисэ къэтэджри, борэнри толъкъунхэри игъэсабырыжащ, дунейри щым хъужащ.

25– Фи фӀэщхъуныгъэр дэнэ щыӀэ? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

– Жьыми псыми унафэ яхуэзыщӀу зыгъэӀурыщӀэ мыр хэт хъуну? – жаӀэурэ зэупщӀыжырт гъэсэнхэр, шынарэ ялъэгъуар яфӀэтелъыджэ хъуауэ.


Жин бзаджэхэм яӀыгъ цӀыху гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

26Джэрэсин лъэпкъым я хэкум, Гэлилейм къыпэщылъым, нэсащ ахэр. 27Хьисэ кхъуафэжьейм къыщикӀым, жылэм щыщ лӀы гуэр, жин бзаджэхэм яӀыгъыу, къыхуэзащ. Куэд щӀауэ щыгъын щымыгъыу къикӀухьырт абы, и унэ исыжтэкъым, щыпсэур кхъэрат. 28Хьисэ къызэрилъагъуу, и лъакъуэм кӀийуэ зыщӀидзэри, макъышхуэкӀэ жиӀащ абы:

– Я Нэхъ Лъагэм и Къуэ Хьисэ, сыт уи Ӏуэхуу къысхэлъыр? СынолъэӀу, гугъу сумыгъэхь![+]

29Абы апхуэдэу щӀыжиӀар Хьисэ абы хэс жин бзаджэр къыхэкӀыжыну унафэ хуищӀати, аращ. Жин бзаджэр а цӀыхум куэдрэ къыхыхьэурэ, гугъу иригъэхьырт. ГъущӀ кӀапсэкӀэ епхауэ яхъумэрт ар, арщхьэкӀэ кӀапсэр къызэпиудырти, жин бзаджэм ар къумым ихурт.

30– Уи цӀэр сыт? – еупщӀащ абы Хьисэ.

– Дзэщ сэ си цӀэр, – къритыжащ абы жэуап. А лӀым жин бзаджэ куэд и пкъым хыхьауэ хэсти, арат абы апхуэдэу щӀыжиӀэр.

31Жин бзаджэхэр Хьисэ хуабжьу къелъэӀуащ, кууупӀэ лъащӀэншэм имыгъэкӀуэну.

32А щӀыпӀэм кхъуэ хъушэ щыхъуакӀуэрт, Ӏуащхьэм тету. Кхъуэхэм яхыхьэну хуит ищӀыну къелъэӀуащ ахэр Хьисэ. КъыщелъэӀум, Абы ахэр хуит ищӀащ. 33Жинхэр цӀыхум къыхэкӀыжри, кхъуэхэм яхыхьащ. Арати, хъушэр зэрехьэжьэщ, нэпкъым елъэри, псым итхьэлащ.

34Къэхъуар зылъэгъуа кхъуахъуэхэр щӀэпхъуэжри, къалэми жылэхэми щаӀуэтэжащ ялъэгъуар. 35Къэхъуам еплъыну цӀыхухэр къыдэкӀщ, Хьисэ деж къакӀуэри, жин бзаджэр къызыхэкӀыжа цӀыхур хуэпарэ и акъылыр зэтеувэжауэ, Хьисэ и лъакъуэм пэгъунэгъуу щысу кърихьэлӀащ икӀи хуабжьу шынахэщ[+]. 36Къэхъуар зи нэгу щӀэкӀахэм Хьисэ а лӀым жин бзаджэхэр къызэрыхихужар яӀуэтэжащ. 37Джэрэсинхэр псори Хьисэ къелъэӀуащ я хэкур къибгынэну, сыту жыпӀэмэ псори хуабжьу шынат. Хьисэ кхъуафэжьейм итӀысхьэри ежьэжащ[+]. 38Жин бзаджэ къызыхихужа лӀыр Хьисэ къелъэӀуащ: «Гъусэ сыщӀ», – жиӀэри. Ауэ лӀым мыпхуэдэу жриӀэри, Абы ар иутӀыпщыжащ:

39– Уи унэ кӀуэжи, Тхьэм къыпхуищӀа фӀыгъуэшхуэр уи лъэпкъэгъухэм яхуэӀуэтэж.

ЛӀым къуажэм игъэзэжри, Хьисэ къыхуищӀар цӀыхухэм яхуиӀуэтэжащ.


Хьисэ ажалымрэ узымрэ зэрытекӀуар

40Хьисэ игъэзэжа нэужь, цӀыху куэд къыпежьащ, ахэр псори абы къыпэплъэрти. 41ТхьэлъэӀупӀэ унэм щылажьэхэм я нэхъыщхьэ гуэр, Яхьир и цӀэу, Хьисэ деж къакӀуэщ, и лъакъуэм зыщӀидзэри, къелъэӀуащ и унэм хуеблэгъэну[+]. 42Абы ипхъу закъуэр, илъэс пщыкӀутӀым нэблэгъар, лӀэн гъунэгъу хъуауэ сымаджэ хьэлъэу хэлът. Арати, Хьисэ къелъэӀуам и гъусэу ежьащ, цӀыхубэр къытегуплӀэу.

43Илъэс пщыкӀутӀ хъуауэ лъы зыщӀэкӀ цӀыхубз гуэр абдеж щытт цӀыхухэм яхэту. И мылъкур дохутырхэм ятригъэкӀуэда пэтрэ, зыми яхуэгъэхъужатэкъым ар. 44А цӀыхубзыр Хьисэ и щӀыбагъымкӀэ къыщыбгъэдыхьэри, и щыгъын кӀапэм къеӀусащ, лъыр асыхьэтуи увыӀащ.

45– Хэт къызэӀусар? – щӀэупщӀащ Хьисэ.

Зыми зыщимыумысыжым, Питрэс жиӀащ:

– УщиякӀуэ, цӀыху цӀыкӀур къопщӀауэ, лъэныкъуиплӀымкӀи къыщыптогуплӀэ.

46– Хьэуэ, сэ зыгуэр къызэӀусащ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыту жыпӀэмэ къару зэрысщӀэкӀар зыхэсщӀащ[+].

47ЦӀыхубзым зибзыщӀыну Ӏэмал зэримыӀэжыр щилъагъум, кӀэзызу къыкъуэкӀщ, Хьисэ и лъабжьэм зыщӀидзэри, еӀусэн хуей щӀэхъуари асыхьэтым зэрыхъужари цӀыху псоми я пащхьэм щиӀуэтэжащ.

48– Ди шыпхъу, уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ. Тхьэм гупсэхугъуэ къуит, кӀуэ иджы[+].

49Хьисэ и псалъэр нигъэсатэкъым, Яхьир и унэм щыхьэкӀуэ къикӀыу мыпхуэдэу къыщыжриӀам:

– Яхьир, уи пхъур щыӀэжкъым. Дин ущиякӀуэр лейуэ гугъу йоумыгъэхь.

50Ар щызэхихым, Хьисэ Яхьир жриӀащ:

– Умышынэ. Уи фӀэщ щӀы закъуи, къелынущ уи пхъур.

51Хьисэ Яхьир и унэм щынэсым, Питрэс, Яхья, Екъуб[†] икӀи хъыджэбз цӀыкӀу лӀам и адэмрэ и анэмрэ нэмыщӀ, унэм нэгъуэщӀ щӀыхьэну хуит ищӀакъым[+]. 52ЦӀыху псоми пыхьэрэ гъуэгыу хьэдагъэ ящӀырт. Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Фымыгъей. Мыр лӀакъым, жейуэ аращ!

53ЦӀыхухэр Хьисэ къыщыдыхьэшхащ, хъыджэбз цӀыкӀур зэрылӀар ящӀэрти. 54Хьисэ абы и Ӏэр иубыдри мыпхуэдэу жиӀащ:

– Пщащэ цӀыкӀу, къэтэдж![+]

55Хъыджэбз цӀыкӀум и псэр къыхыхьэжри, асыхьэтым къызэфӀэуващ. Ар ягъэшхэну унафэ ищӀащ Хьисэ. 56Пщащэ цӀыкӀум и адэмрэ и анэмрэ телъыджащэ ящыхъуат ялъэгъуар, ауэ Хьисэ абыхэм унафэ яхуищӀащ къэхъуар зыми хуамыӀуэтэжыну.

### 9


Хьисэ и лӀыкӀуэ пщыкӀутӀым къару яриту зэрыригъэжьар

1Хьисэ и гъэсэн пщыкӀутӀыр ириджэри, къарурэ тепщэныгъэрэ яритащ, жин бзаджэхэм ятекӀуэн, узыфэхэр ягъэхъужын папщӀэ[+]. 2Арати, Тхьэм и Тепщэныгъэм и хъыбар ягъэӀуну, сымаджэхэр ягъэхъужыну иригъэжьащ Хьисэ ахэр.

3– Гъуэгуанэ фыщытехьэкӀэ, зыри здевмыхьэжьэ: баши, хъуржыни, щӀакхъуи, ахъши, щыгъын леи здэвмыщтэ, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. – 4Сыт хуэдэ жылэ фыдыхьэми, бысым хъуэж фымыщӀу зы унэм фыщыхьэщӀэ, жылэм фыкъыдэкӀыжыху. 5Фезымыгъэблагъэхэм я жылэм фыкъыщыдэкӀыжкӀэ фи лъакъуэм трихьа сабэр кӀэрывгъэщэщыж, къызэрывэкъуэншэкӀамкӀэ ар щыхьэт яхуэхъун папщӀэ.

6Арати, Хьисэ и гъэсэнхэм жылэхэр къызэхакӀухьын щӀадзащ, сымаджэхэр ягъэхъужрэ Тхьэм и хъыбарыфӀыр яӀуатэу.

7Хьисэ теухуауэ къекӀуэкӀ псалъэмакъыр лӀыщхьэ Хьирэд[†] щызэхихым, зыхуихьынур имыщӀэу хэгупсысыхьащ, Яхья бегъымбарыр къэтэджыжауэ жаӀэрти[+]. 8Языныкъуэхэм Иляс бегъымбарым[†] дунейм къигъэзэжауэ жаӀэрт. Пасэрей бегъымбархэм ящыщ гуэр къэтэджыжа хуэдэу зыгъэхъыбари щыӀэт. 9Езы Хьирэд мыпхуэдэу жиӀащ: «Яхья и щхьэр сэ пезгъэупщӀащ. АтӀэ мы зи хъыбар зэхэтхыр хэт хъуну?» Хьирэд езыр щӀэкъурт Хьисэ хуэзэну[+].


Хьисэ цӀыху минитху зэригъэшхар

10Хьисэ и лӀыкӀуэхэм къагъэзэжри, ящӀауэ хъуар яӀуэтэжащ. Ахэр гъусэ ищӀри, БэтсэидкӀэ зэджэ къуажэм кӀуащ Хьисэ, абы я закъуэу щыӀэну[+]. 11АрщхьэкӀэ цӀыхухэм ар къащӀэри, кӀэлъыкӀуащ. Щынэсым, Хьисэ ахэр иригъэблагъэри, Тхьэм и Тепщэныгъэм яхутепсэлъыхьащ, гъэхъужын хуейхэри игъэхъужащ. 12Махуэр щыхэкӀуатэм, и гъэсэн пщыкӀутӀыр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– ЦӀыхухэр жылэ гъунэгъухэм гъакӀуэ, жэщыр щрахын унэрэ яшхынрэ къагъуэтын папщӀэ, сыту жыпӀэмэ мыр щӀыпӀэ пхыдзащ.

13– Фэ езым вгъашхэ ахэр, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

– Дэ щӀакхъуитхурэ бдзэжьеитӀрэ фӀэкӀ диӀэкъым, дыкӀуэу цӀыху псоми папщӀэ шхын къэдмыщэхумэ, – къатыжащ абыхэм жэуап. 14(ЦӀыхухъу къудейуэ минитхум нэблагъэрт ахэр.)

– ЦӀыхухэр щэ ныкъуэ хъу гуп-гупурэ евгъэтӀысэх, – яжриӀащ Хьисэ и гъэсэнхэм.

15Хьисэ зэрыжиӀам хуэдэу ящӀащ, цӀыхухэр ирагъэтӀысэхащ. 16Хьисэ щӀакхъуитхумрэ бдзэжьеитӀымрэ къищтэщ, уафэм дэплъейри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ ерыскъым щхьэкӀэ. ЩӀакхъуэмрэ бдзэжьеймрэ зэпищӀыкӀри, и гъэсэнхэм яритащ, цӀыхухэм хуагуэшын папщӀэ. 17ЦӀыхухэр шхащ, псоми загъэнщӀащ икӀи къадэхуауэ матэ пщыкӀутӀ зэщӀакъуэжащ щӀакхъуэрэ бдзэжьейуэ.


Хьисэ зэры-Мэсихьыр Питрэс и фӀэщ зэрыхъуар

18Хьисэрэ и гъэсэнхэмрэ я закъуэу махуэ гуэрым тхьэ елъэӀуа нэужь, Хьисэ абыхэм еупщӀащ:

– ЦӀыхубэм Сэ сыхэту жаӀэрэ?

19– Языныкъуэхэм умэхъакӀуэ Яхья къэтэджыжауэ жаӀэ уэр щхьэкӀэ, нэгъуэщӀхэм у-Илясу жаӀэ, пасэрей бегъымбархэм ящыщ гуэр къэтэджыжауэ жызыӀи щыӀэщ[+].

20– АтӀэ фэ сыхэту жыфӀэрэ? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

– Уэ Тхьэм ури-Мэсихьщ,[†] – жиӀащ Питрэс[+].

21Хьисэ абыхэм ткӀийуэ унафэ яхуищӀащ ар зэры-Мэсихьыр ямыгъэхъыбарыну, икӀи мыпхуэдэуи яжриӀащ:

22– ЦӀыхум и Къуэм хьэзабышхуэ ишэчын хуейщ. Лъэпкъ тхьэмадэхэми, дин гъуазэ нэхъыщхьэхэми[†], теурэт[†] егъэджакӀуэхэми ЦӀыхум и Къуэр[†] ямыдэу къызыхахунущ, яукӀынущ, ауэ ещанэ махуэм лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ Ар[+].

23Си ужь къиувэну хуейм езым и щхьэ Ӏуэхухэр зыщрегъэгъупщи, Сэр щхьэкӀэ гугъу зригъэхьыфу, уеблэмэ и гъащӀэр зэрытрахыну Ӏэщэр махуэ къэс ихьыфу щрет, итӀанэ си ужь къреувэ, – яжриӀащ псоми Хьисэ. –[+] 24Сыту жыпӀэмэ зи псэр зыхъумэжыну хуейм и псэр фӀэкӀуэдынущ, ауэ Сэр папщӀэ зи псэр зытым и псэр хъума хъунущ. 25ЦӀыхум дунейм тет фӀыгъуэр зыӀэригъэхьэрэ езыр жыхьэнмэлы хъумэ, е и псэм зэран хуэхъужмэ, сыт и сэбэп[+]? 26Си ущиемрэ Сэрэ къыттеукӀытыхь дэтхэнэми ЦӀыхум и Къуэри теукӀытыхьыжынущ, езым и щӀыхьри, и Адэм и щӀыхьри, мелыӀыч лъапӀэхэм я щӀыхьри бгъэдэлъу къыщигъэзэжкӀэ[+]. 27Пэжыр нывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] ямылъэгъуауэ дунейм емыхыжын мыбдежым щытхэм къыфхэтщ[+].


Хьисэ и щӀыхьыр и гъэсэнищым къазэрыригъэлъэгъуар

28А псалъэхэр жиӀа нэужь, махуий хуэдиз дэкӀауэ, Питрэс, Яхья, Екъуб[†] сымэ зыщӀигъури, Хьисэ тхьэ елъэӀуну Ӏуащхьэм дэкӀуеящ[+]. 29Тхьэ зделъэӀум, Абы и нэгум зихъуэжащ, и щыгъынри лыдыжу хужьыбзэ хъуащ[+]. 30-31Хьисэ цӀыхуитӀ напӀэзыпӀэм къыхуэхутэри, къепсэлъэн щӀадзащ. Ахэр бегъымбарышхуэу Мусэрэ Илясрэт, тӀуми нурыр къащхьэщихырт. Тхьэм и мурадыр игъэзэщӀэн щхьэкӀэ, Ар куэд мыщӀэу Ерусэлим щылӀэн зэрыхуейм тепсэлъыхьырт ахэр. 32Питрэс и гъуситӀымрэ езымрэ жей къатеуэри, Ӏурихащ, ауэ къыщызэщыужым, зи щӀыхьыр нэхушхуэм хуэдэу нэрылъагъу хъуа Хьисэрэ адрей тӀумрэ – Мусэрэ Илясрэ къалъэгъуащ. 33Мусэрэ Илясрэ Ар къыщабгынэм, Питрэс Хьисэ мыпхуэдэу жриӀащ:

– УщиякӀуэ, сыту гурыхь мыбдежым дыщытыну. ПщыӀищ дгъэувынщ, зыр Уэ, зыр Мусэ, зыр Иляс папщӀэ.

Питрэс жиӀэр езым ищӀэжыртэкъым. 34Ар щыжиӀэм, пшэ Ӏэрамэ къащхьэщыхьэри, щӀихъумащ, щыщӀихъумэм, ахэр къэщтащ. 35Пшэм макъ къыхэӀукӀащ: «Мыр си Къуэрщ, Къыхэсхаращ. Абы жиӀэм федаӀуэ»[+]. 36Макъыр увыӀэжа нэужь, Хьисэ зыри и гъусэжтэкъым, езым и закъуэт. Абы и гъэсэнхэм ялъэгъуар зыми жрамыӀэу а махуэхэм ябзыщӀащ.


Хьисэ щӀалэщӀэ гуэрым жин бзаджэ къызэрыхихужар

37ЕтӀуанэ махуэм ахэр Ӏуащхьэм къехыжа нэужь, Хьисэ цӀыху гупышхуэ къыпежьащ. 38А гупым лӀы гуэр къыхэгуоукӀри, мыпхуэдэу жиӀащ:

– УщиякӀуэ, кхъыӀэ, си къуэм схуеплъ, а зыращ сиӀэр. 39Жин бзаджэр къытоуэри, егъэкӀий, хуэш къыхегъэхьэри, и жьэм тхъурымбэ къыжьэдэкӀыу егъэкӀэзыз икӀи хуабжьу имыгъэхыщӀауэ кӀэрыкӀыркъым. 40Уи гъэсэнхэм селъэӀуат жиныр къыхахужыну, ауэ зыри яхуещӀакъым.

41– ФӀэщхъуныгъэншэу зэкӀуэкӀа щӀэблэ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыт хуэдизрэ иджыри сыфхэтыну? Сыт хуэдизрэ иджыри фысшэчыну? Къашэ мыдэ уи щӀалэр.

42ЩӀалэр къыщыбгъэдыхьэм, жин бзаджэм ар ириудри игъэкӀэзызащ. Хьисэ жиныр игъэувыӀэщ, щӀалэр игъэхъужри, и адэм иритыжащ[+]. 43ЦӀыхухэм яфӀэтелъыджэ хъуащ Тхьэм и лъэкӀыныгъэм и инагъыр.

Хьисэ илэжьа Ӏуэхугъуэ псори ягъэщӀагъуэу цӀыхухэр здэщытым, езы Хьисэ и гъэсэнхэм мыр яжриӀащ:

44– Мы вжесӀэр фи гум ивубыдэ: ЦӀыхум и Къуэр цӀыхухэм ӀэщӀалъхьэнущ[+].

45Ауэ абыхэм къагурыӀуакъым Хьисэ жиӀам къикӀыр, а псалъэм и мыхьэнэр абыхэм щабзыщӀати. Езыхэри Хьисэ еупщӀыну тегушхуакъым[+].


Нэхъ иныр хэт?

46Хьисэ и гъэсэнхэм нэхъыщхьэ хъун хуейр яхузэхэмыгъэкӀыу зэдауэрт. 47Хьисэ ахэр зэгупсысыр ищӀэрти, сабий гуэр къищтэщ, зыбгъэдигъэувэри, мыпхуэдэу яжриӀащ:

48– Си хьэтыр зылъагъуу мы сабийр езыгъэблагъэм Сэри сригъэблэгъауэ мэхъу. Сэ сезыгъэблагъэм сыкъэзыгъэкӀуар иригъэблэгъауэ мэхъу. Нэхъ цӀыкӀу дыдэу къыфхэтырщ нэхъыщхьэр[+].


Пэрыуэгъу къыфхуэмыхъур фи телъхьэщ

49– УщиякӀуэ, дэ зыгуэр тлъэгъуащ жин бзаджэхэр цӀыхухэм уи цӀэкӀэ къахихужу, – жиӀащ Яхья. – ИкӀи пэдубыдащ апхуэдэу имыщӀэну, ди гъусэу зэрыщымытым щхьэкӀэ.

50– Пэвмыубыд. Фэ пэрыуэгъу къыфхуэмыхъур фи телъхьэщ, – жиӀащ Хьисэ[+].


Самарейхэм Хьисэ зэрамыдар

51Тхьэм Хьисэ уафэм щиӀэтыжыну махуэр къыщыблагъэм, Абы Ерусэлим кӀуэну мурад ищӀащ[+]. 52Арати, Хьисэ лӀыкӀуэу цӀыху зыбжанэ япэ иригъэщащ. Ахэр кӀуэри, Самарие[†] хэкум хиубыдэ жылэ гуэрым дыхьащ, Абы хэщӀапӀэ къыхуагъэхьэзырыну. 53Ауэ самарейхэм Ар жылэм дагъэхьэн ядакъым, Ерусэлим кӀуэрти. 54Абы и гъэсэнхэу Екъубрэ Яхьярэ ар щызэхахым, мыр жаӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, ахэр зысын мафӀэ уафэм къедгъэхынщ, ухуеймэ?

55Хьисэ абыхэм захуигъазэри щаригъэгъэтащ. 56Ахэр нэгъуэщӀ жылэ кӀуащ итӀанэ.


Хьисэ и гъуэгум утетыныр зыхуэдэр

57Ахэр гъуэгу тету здэкӀуэм, Хьисэ зыгуэрым мыр къыжриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, Уэ дэнэ укӀуэми, уи ужь ситу сынэкӀуэнщ.

58– Бажэм гъуэ иӀэщ, къуалэбзуми абгъуэ иӀэщ, ауэ ЦӀыхум и Къуэм и щхьэр щигъэтӀылъын пӀэщхьагъ иӀэкъым, – жиӀащ Хьисэ.

59– Си ужь къиувэ, – жриӀащ Абы нэгъуэщӀ зым.

– Зи щӀыхьыр ин, япэщӀыкӀэ си адэр щӀэзгъэлъхьэж, – къитащ абы жэуап.

60– ЛӀахэм я лӀахэр езым щӀрыралъхьэж, ауэ уэ кӀуэи, Тхьэм и Тепщэныгъэм и хъыбарыр цӀыхухэм яжеӀэ, – жриӀащ абы Хьисэ.

61НэгъуэщӀ гуэрми Хьисэ мыр къыжриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, сэ уи ужь сиувэнщ, ауэ япэщӀыкӀэ си унэм исхэм сэлам езгъэхыж.

62– Зи Ӏэр пхъэӀэщэм тезылъхьэу къызэплъэкӀыжыр Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэтыну хуэфащэкъым, – итащ жэуап Хьисэ.

### 10


Хьисэ и гъэсэнхэр Тхьэм хуигъэлэжьэну зэрыригъэжьар

1Абы и ужькӀэ Зиусхьэным[†] и Ӏумэтым итхэм цӀыху блыщӀ аргуэру къыхихри, езыр здэкӀуэну здигугъэ жылэхэм, щӀыпӀэхэм тӀурытӀурэ игъэкӀуащ, езым япэ иту. 2Хьисэ абыхэм мыр яжриӀащ:

– Гъавэр бэв хъуащ, ауэ Ӏузыхыжынухэр мащӀэщ. Аращи, хьэсэр зейм фелъэӀу гъавэр Ӏузыхыжынухэр къигъэкӀуэну. 3ФыкӀуэ! Щынэм фыхуэдэу, дыгъужьхэм фахызогъэхьэ. 4Бохъши, хъуржыни, вакъи здевмыхьэжьэ, цӀыхухэм сэлам ефхын щхьэкӀи фыкъэмыувыӀэ, гъуэгуанэ фытету. 5Зыгуэрым и унэ фыщеблагъэкӀэ, япэрауэ, «Тхьэм тыншыгъуэ къывит» жыфӀэ. 6Тыншыгъуэ зыхуэфащэ цӀыху а унэм щӀэсу къыщӀэкӀмэ, фызэрыхуэупса тыншыгъуэр абы лъысынущ, щӀэмысмэ, тыншыгъуэм фи деж къигъэзэжынущ. 7Унэ фыздихьам фыщыхьэщӀэ, къыфхутрагъэувэр фшхы, фефэ, сыту жыпӀэмэ лэжьакӀуэм лэжьапщӀэ хуэфащэщ. Фыздыхьа жылэм фыдэтыху, унэ хъуэж фымыщӀ.

8Жылэ гуэрым фыдыхьауэ фрагъэблагъэмэ, фагъэшхыр фшхы. 9Сымаджэхэр вгъэхъуж, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къазэрыхуэблэгъар яжефӀэ. 10Ауэ жылэ гуэрым фыдыхьауэ зыми фримыгъэблагъэмэ, я уэрамхэм фрикӀуэурэ мыр жыфӀэ: 11«Фи къуажэм дыдэтыху, ди лъакъуэм къытрихьа сабэр фхукӀэрыдогъэлъэлъыж; ауэ зэвгъащӀэ Тхьэм и Тепщэныгъэр къызэрыблэгъар». 12НывжызоӀэ, къемэтмахуэм Сэдом[*] къалэм щыпсэуа цӀыхухэм я Ӏуэхур нэхъ тынш хъунущ фезымыгъэблэгъа жылэм и Ӏуэхум нэхърэ.

13Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, Хуразин дэсхэ! Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, Бэтсэид дэсхэ! Сыту жыпӀэмэ фи уэрамхэм щызлэжьа Ӏуэху телъыджэхэр Тиррэ Сидонрэ[*] щызлэжьатэмэ, куэд щӀат а къалэхэм дэсхэр я гуэныхьхэм зэрыхущӀегъуэжрэ, щыгъуэ щыгъын ящыгъыу, сахуэ ятепхъауэ тобэ къызэрахьыжрэ. 14Ауэ къемэтмахуэм Тиррэ Сидонрэ я Ӏуэхур нэхъ тынш хъунущ фи Ӏуэхум нэхърэ. 15Уэри, Кэпэрнэум, уафэм удрахьеин уи гугъэу къыщӀэкӀынщ. Ущымыгугъ, жыхьэнмэм урадзыхынущ.

16ИтӀанэ Хьисэ и гъэсэнхэм захуигъазэри, жиӀащ:

– Фэ къывэдаӀуэр Сэ къызэдаӀуэу мэхъу, фэ фызымыдэм Сэри симыдэу мэхъу. Сэ сызымыдэм сыкъэзыгъэкӀуари имыдэу мэхъу.


Хьисэ иригъэжьа цӀыху блыщӀым къызэрагъэзэжар

17Хьисэ иригъэжьа цӀыху блыщӀым гуфӀэу къагъэзэжри жаӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, уеблэмэ жин бзаджэхэри къыдодаӀуэ уи цӀэр къыщитӀуэм деж!

18– УафэхъуэпскӀым ещхьу Ӏиблисыр[†] уафэм къызэрехуэхар Сэ слъэгъуащ, – жиӀащ Хьисэ. – 19Мис, Сэ тепщэныгъэ фэстащ блэхэми акърэбхэми[*] зэран къыфхуэмыхъуу фатеувэну, бийм и къару псоми фатекӀуэну. Зыри зэран къыфхуэхъуфынукъым. 20Ауэ фызыщыгуфӀыкӀын хуейр жин бзаджэхэр къызэрывэдаӀуэр аркъым, атӀэ фи цӀэхэр Тхьэм и тхылъым иритхауэ зэрыщытырщ.

21Асыхьэтым Тхьэм и Псэм Хьисэ и гур гуфӀэгъуэшхуэкӀэ игъэнщӀри, Хьисэ мыр жиӀащ:

– Уафэми щӀылъэми щы-Зиусхьэну си Адэ! ФӀыщӀэ пхузощӀ, Ӏущхэмрэ губзыгъэхэмрэ ящыббзыщӀа Ӏуэхухэр сабийхэм хуэдэу щыт къызэрыгуэкӀ цӀыхухэм гурыӀуэгъуэ ящыпщӀащи. Ей, си Адэ, уи ӀэмыркӀэ къэхъуа Ӏуэхущ ар!

22Си Адэм си ӀэмыщӀэ псори кърилъхьащ. Къуэр зыхуэдэр зыми ищӀэркъым Адэм фӀэкӀ. Ещхьыркъабзэу, Адэри зыхуэдэр зыми ищӀэркъым Къуэмрэ Къуэм Адэр зригъэцӀыхуну хуейхэмрэ фӀэкӀ.

23Ар жиӀа нэужь, Хьисэ и гъэсэнхэм захуигъазэри, адрейхэм зэхамыхыу, яжриӀащ:

– Гъуэгу махуэ теуващ фэ фи нэм илъагъур зылъэгъуа цӀыхухэр. 24Сыту жыпӀэмэ бегъымбар куэдми пащтыхь куэдми ялъагъуну хуеящ фэ флъагъур, ауэ ялъэгъуакъым, фэ зэхэфхри зэхахыну хуеящ, ауэ зэхахакъым.


ГущӀэгъулы нэсым теухуауэ

25Теурэт[†] егъэджакӀуэ гуэр къэуври, Хьисэ игъэунэхун и мураду къеупщӀащ:

– УщиякӀуэ, сыт сщӀэн хуейр, гъащӀэ уахътыншэ згъуэтын папщӀэ[+]?

26– Теурэт Хабзэм сыт итыр? – еупщӀащ абы Хьисэ. – Абы къибджыкӀыр сыт?

27– «Уи Тхьэу Зиусхьэныр гукӀи, псэкӀи, акъылкӀи, къарууэ уиӀэ псомкӀи фӀыуэ лъагъу». ИкӀи «Уи гъунэгъу цӀыхури фӀыуэ лъагъу, уи щхьэр зэрыплъагъум хуэдэу», – къитыжащ жэуап теурэт егъэджакӀуэм.

28– Пэжу жыпӀащ, – жиӀащ Хьисэ. – Мис ахэр гъэзащӀи, гъащӀэ уахътыншэ бгъуэтынущ.

29Ауэ теурэт егъэджакӀуэм и пщӀэр иримыгъэхуэхын щхьэкӀэ, Хьисэ еупщӀащ аргуэру:

– Хэт сэ си гъунэгъуу слъытэн хуейр?

30Хьисэ ущие хъыбар къригъэжьащ:

– ЛӀы гуэр Ерусэлим икӀауэ Ерихъуэ здэкӀуэм, хъунщӀакӀуэхэм яӀэщӀэхуащ. Абыхэм ар яупцӀэнщ, удын ирадзри, гъуэгум ныкъуэлӀэу къытранащ. 31Асыхьэтым, дин гъуазэ[†] гуэр а гъуэгумкӀэ кърикӀуэрт. Дин гъуазэм ар щилъагъум, гъуэгубгъум зритри блэкӀащ. 32Абы ещхьу, Лэуий[*] къытехъукӀа дин лэжьакӀуэ гуэр а щӀыпӀэм щынэсым, гъуэгубгъу зищӀри блэкӀащ, ар щилъагъум. 33Ауэ Самарием[†] щыщ лӀы гуэр гъуэгуанэ тету абыкӀэ блэкӀ пэтрэ, лей зылъысар къилъагъури, ар фӀэпсэкӀуэд хъуащ. 34Ар абы бгъэдыхьэщ, и уӀэгъэхэр санэкӀэ хуитхьэщӀщ, дагъэ хущихуэри, хуипхэжащ. ТхьэмыщкӀэр и шыдым тригъэгъуалъхьэщ, хьэщӀэщ гуэрым ишэри, зыхуей хуигъэзащ итӀанэ. 35ЕтӀуанэ махуэм дыжьын ахъшэ жьгъеитӀ кърихщ, хьэщӀэщыр зейм иритри, жриӀащ: «Мы лӀым схукӀэлъыплъ, уэстам нэхърэ нэхъыбэ тебгъэкӀуадэмэ, къыщызгъэзэжкӀэ уэстыжынщ».

36УзэреплъымкӀэ, хэт а цӀыхуищым щыщу лей зылъыса цӀыхум гъунэгъу хуэхъуар? – еупщӀащ Хьисэ абы.

37– ЗыфӀэпсэкӀуэд хъууэ дэӀэпыкъуар арщ, – къитыжащ жэуап теурэт егъэджакӀуэм.

– АтӀэ кӀуэи, уэри абы ещхьу щӀэ, – жриӀащ абы Хьисэ.


Мэрямрэ Мартэрэ

38АдэкӀэ кӀуэурэ, Хьисэ и гъэсэнхэр и гъусэу жылэ гуэрым дыхьащ. Щыдыхьэм, Мартэ и цӀэу цӀыхубз гуэрым иригъэблэгъащ. 39Мартэм Мэрям и цӀэу шыпхъу иӀэт. Арати, Мэрям Хьисэ и лъакъуэм пэгъунэгъуу етӀысэхри, Зиусхьэным жиӀэм едаӀуэу щӀидзащ[+]. 40Мартэ хьэщӀэхэр зэригъэхьэщӀэным пылът. Ар Хьисэ бгъэдэкӀуатэри, жриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, си шыпхъум лэжьыгъэ псори си пщэ къызэрыдилъхьар къыпфӀэмыӀуэхуу ара? Ӏуэхур къыздигъэпсынщӀэну схужеӀэт.

41– Ей Мартэ, Мартэ! – жиӀащ Зиусхьэным. – Уэ куэдым уолӀалӀэ, куэдым уогугъу,[+] 42ауэ зыт узыхуэныкъуэр. Мэрям нэхъыфӀыр къыхихащи, ар абы зэи ӀэщӀахыфынукъым.

### 11


Хьисэ и гъэсэнхэм тхьэ елъэӀукӀэ зэраригъэщӀар

1ЩӀыпӀэ гуэрым щыӀэу, Хьисэ тхьэ елъэӀурт. Щиухым, и гъэсэнхэм ящыщ зы къелъэӀуащ:

– Зи щӀыхьыр ин, Яхья и гъэсэнхэм тхьэ елъэӀукӀэ зэраригъэщӀам хуэдэу дэри дыгъащӀэ, – жиӀэри.

2Хьисэ къажриӀащ:

– Тхьэ фыщелъэӀукӀэ, мыпхуэдэу жыфӀэ:

«Ди Адэ, уи цӀэр цӀыхухэм ялъытэу ирехъу,
Уи Тепщэныгъэр кърекӀуэ.
3Дызыхуей щӀакхъуэ Ӏыхьэм зы махуи дыщумыгъащӀэ[+].
4Ди гуэныхьхэр къытхуэгъэгъу,
сыту жыпӀэмэ дэри мыхъун къыдэзыщӀэу гуэныхь къэзыхьхэм яхудогъэгъу.
Гуэныхь къыдэзыгъэхь Ӏуэхугъуэхэм дащыхъумэ».

5Фэ фщыщ гуэрым ныбжьэгъу иӀэу жытӀэнщ, – къыпищащ Хьисэ. – Ар и ныбжьэгъум деж жэщыбгым макӀуэри жреӀэ: «КхъыӀэ, щӀакхъуищ щӀыхуэу къызэт. 6Гъуэгуанэ тету си ныбжьэгъу гуэр си унэ къихьащи, езгъэшхын сиӀэкъым». 7И унэ исыжыр унэм къыщӀопсэлъыкӀри, мыдрейм къыжреӀэ: «Сызумыхуэ, бжэр згъэбыдэжащ, зэрыунагъуэу дыгъуэлъыжакӀэщ, сыкъэтэджу уэстыфынукъым». 8Пэжыр нывжызоӀэ, я ныбжьэгъугъэм къыхэкӀыу иримытми, зэрыхуӀумыкӀыжым щхьэкӀэ къэтэджынурэ зыщӀэлъэӀур иритынущ.

9Апхуэдэу щыщыткӀэ, Сэри нывжызоӀэ, фелъэӀуи, Тхьэм къывитынущ; фылъыхъуи, Тхьэм къывигъэгъуэтынущ; бжэм фытеуӀуи, Тхьэм къыфхуӀуихынущ; 10сыту жыпӀэмэ Тхьэм хэт елъэӀуми, зыщӀэлъэӀур къритынущ, къэзылъыхъуэми къилъыхъуэр къригъэгъуэтынущ; бжэм теуӀуэми къыхуӀуихынущ[+]. 11И къуэр бдзэжьей жиӀэу къелъэӀумэ, абы блэ езытын фэ къыфхэт? 12Хьэмэрэ джэдыкӀэ жиӀэу къуэр адэм елъэӀумэ, адэм абы акърэб къыхуишиину? 13Аращи, фэ фызэрыбзаджэу фи бынхэм фӀы щахуэфщӀэфкӀэ, уафэр зи хэщӀапӀэ фи Адэ ЛъапӀэм и Псэр дауэ къахуримыгъэхынрэ Абы къелъэӀухэм?


Хьисэрэ БэӀэлзэбулрэ

14Хьисэ бзагуэ гуэрым и бзэр зыӀыгъ жин бзаджэр къыхихужат. Къыщыхихужым, цӀыхухэм яфӀэтелъыджэу, бзагуэм и бзэр къиутӀыпщыжащ. 15АрщхьэкӀэ языныкъуэхэм мыпхуэдэу жаӀащ:

– Жин бзаджэхэм я пашэ БэӀэлзэбул и къарукӀэщ Абы жинхэр цӀыхухэм къазэрыхихужыр.

16НэгъуэщӀ гуэрхэми, Хьисэ ягъэунэхун я мураду, уафэм нэщэнэ гъэщӀэгъуэн гуэр къахуригъэхыну къыхуагъэуващ.

17Абыхэм я гум илъыр ищӀэрти, Хьисэ мыр яжриӀащ:

– Зэмызэгъыу зызыгуэша дэтхэнэ къэралми лъапсэрыхыр къыхуэкӀуэнущ, зэмызэгъыу зызыгуэш унагъуэри къутэжынущ. 18Абы хуэдэу, Ӏиблисымрэ[†] и жинхэмрэ зэмызэгъыу загуэшмэ, абы и тепщэныгъэр дауэ къызэтенэн? Апхуэдэу щӀыжысӀар Сэ жинхэр цӀыхухэм БэӀэлзэбул и къарукӀэ къахэсхужу къыстыволъхьэри аращ. 19Нэхъри, Сэ БэӀэлзэбул и къарукӀэ жинхэр цӀыхухэм къахэсхужмэ, фэ фи гъэсэнхэми абы и къарукӀэ цӀыхухэм жинхэр къыхахужу мэхъу. Мис а фи цӀыхухэм фэ фызэрыщыуэр ӀупщӀ къащӀынущ[+]. 20Аращи, Сэ цӀыхухэм жинхэр къазэрыхэсхужыр Тхьэм и къарур армэ, абы щыгъуэ Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] фи деж къэсащ.

21ӀэщэкӀэ узэдауэ зи пщӀантӀэр зыхъумэ цӀыху лъэрызехьэм и мылъкур къыщымыщӀӀауэ къызэтенэнущ. 22Ауэ езым нэхърэ нэхъ лъэщ къытеуэрэ къытекӀуэмэ, зыщыгугъа Ӏэщэр трихынурэ, къыӀэрыхьа мылъкур и цӀыхухэм яхуигуэшынущ.

23Сэ си мыгъусэр си пэрыуэгъущ, си гъусэу къэзмыугъуейр зэран къысхуохъу[+].


ЦӀыхум къыхахужа жин бзаджэм къыщигъэзэж щыӀэщ

24– Жин бзаджэр цӀыхум къыхэкӀыжа нэужь, псыншэ щӀыпӀэхэм къыщекӀухь, тыншыпӀэ лъыхъуэу. Апхуэдэ тыншыпӀэ щимыгъуэтым, мыр жеӀэ: «СыкъызыхэкӀа цӀыхум деж згъэзэжынщ». 25ИкӀи егъэзэжри, и псэупӀэу щытар зэщӀэпхъэнкӀарэ зэлъыӀухауэ ирохьэлӀэж. 26Абы щыгъуэ ар макӀуэ, езым нэхърэ нэхъ бзаджэжу жин бзаджибл гъусэ ещӀри, цӀыхум и пкъым хохьэж. Апхуэдэ цӀыхум и иужьрей щытыкӀэр и япэрей щытыкӀэм нэхърэ нэхъыкӀэ мэхъу.

27А псалъэхэр Хьисэ щыжиӀэм, цӀыхубэм зы бзылъхугъэ гуэр къыхэпсэлъыкӀри, Хьисэ къыжриӀащ:

– Уэ зи ныбэ уилъамрэ зи быдзышэ узэфамрэ насыпыфӀэщ![+]

28– Тхьэм и псалъэм едаӀуэу ар зыгъэзащӀэхэрщ насыпыфӀэр! – къитыжащ Хьисэ жэуап.


Хьисэ нэщэнэщӀэкъухэм жэуап зэраритар

29ЦӀыхубэр къыщызэхуэсым, Хьисэ мыпхуэдэу жиӀащ:

– Мы щӀэблэр зэкӀуэкӀа щӀэблэщ. Нэщэнэ къалъыхъуэ, ауэ абыхэм нэщэнэ кърагъэлъагъунукъым Инус бегъымбарым и нэщэнэм фӀэкӀ. 30Инус Нинуй къалэм дэс цӀыхухэм нэщэнэ зэрахуэхъуам хуэдэу, ЦӀыхум и Къуэри[†] мы щӀэблэм нэщэнэ яхуэхъунущ. 31ИпщэкӀэ щыӀа пащтыхьыгъуэм и пащтыхь гуащэр къемэтмахуэм къэтэджыжынурэ, мы щӀэблэр игъэкъуэншэнущ, сыту жыпӀэмэ а пащтыхь гуащэр щӀым и гъунэм къикӀри, Израилым къэкӀуауэ щытащ, Сэлмэн[†] и ущие Ӏущхэм едэӀуэн папщӀэ. Ауэ мыбдежым къыфхэтым и пщӀэр Сэлмэн[†] и пщӀэм йобэкӀ. 32Нинуй къалэм а зэманым щыпсэуа цӀыхухэр къемэтмахуэм къэтэджыжынурэ нобэрей щӀэблэр ягъэкъуэншэнущ, сыту жыпӀэмэ абы щыгъуэ Нинуй дэсахэм тобэ къахьыжауэ щытащ, Инус и уазым едаӀуэри. Ауэ мыбдежым къыфхэтым и пщӀэр Инус и пщӀэм йобэкӀ[+].


ГущӀэм къыщыблэн хуей уэздыгъэр

33– Уэздыгъэр пигъанэу къуэгъэнапӀэм къуигъэувэркъым зыми, е Ӏубауэ щыт кумбыгъэм щӀигъэувэркъым, атӀэ тегъэувапӀэм трегъэувэ, къыщӀыхьэхэм къахуэнэхун папщӀэ[+]. 34Ӏэпкълъэпкъым и уэздыгъэр цӀыхум и нитӀырщ. Нэр узыншэмэ, цӀыхум и Ӏэпкълъэпкъри зэрыщыту нэхукӀэ гъэнщӀауэ щытынущ. Нэр мыузыншэмэ, Ӏэпкълъэпкъыр кӀыфӀыгъэм зэщӀищтауэ щытынущ. 35Уэ пхэлъ нэхур кӀыфӀыгъэ зэрымыхъуным хуэсакъ. 36Аращи, уи Ӏэпкълъэпкъыр зэрыщыту нэхукӀэ гъэнщӀарэ кӀыфӀыгъэ лъэпкъ хэмылъу щытмэ, уипкъри нэхуу щытынущ, уэздыгъэ нэхум укъызэригъэнэхум хуэдэу.


Хьисэ фарисейхэмрэ теурэт егъэджакӀуэхэмрэ сэтей къызэрищӀар

37[•]Хьисэ псэлъэн иуха нэужь, Ар фарисей[†] гуэрым и унэ иригъэблэгъащ игъэхьэщӀэну. Унэм щӀыхьэри, Хьисэ Ӏэнэм пэрытӀысхьащ. 38Журтхэм я хабзэм тету, Абы и Ӏэр имытхьэщӀу Ӏэнэм зэрыпэрытӀысхьар щилъагъум, фарисейм игъэщӀэгъуащ.

39– Фэ, фарисейхэм, фи кхъуэщынхэм, фи фалъэхэм я ӀуплъапӀэр вгъэкъабзэ щхьэкӀэ, фи кӀуэцӀыр нэпсеягъэрэ бзаджагъэкӀэ гъэнщӀауэ щытщ, – жиӀащ Зиусхьэным.[†] 40– Акъылыншэхэ! ӀуплъапӀэр къэзыгъэщӀа Тхьэр аракъэ кӀуэцӀри къэзыгъэщӀар. 41Фи кхъуэщынхэм, фи фалъэхэм ярылъыр псапэу вгуэши, фиӀэ псори къабзэ хъунущ.

42Ауэ фэ, фарисейхэр, гъуэгу мыгъуэ фытеуващ! Фи хадэм къытекӀ шхынхэлъхьэ удзхэри къэвмыгъанэу я Ӏыхьэ пщӀанэр Тхьэм и Унэм фохь, ауэ захуагъэмрэ Тхьэм хувиӀэн хуей фӀылъагъуныгъэмрэ гулъытэншэу къэвгъэнащ. Захуагъэрэ фӀылъагъуныгъэрэ зыхэлъ Ӏуэхухэрат япэрауэ влэжьын хуейр, Ӏыхьэ пщӀанэри тын зэрыхуейр зыщывмыгъэгъупщэу[+].

43Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фарисейхэр, сыту жыпӀэмэ тхьэлъэӀупӀэ унэм фыщыщӀыхьэкӀэ жьантӀэмкӀэ фоунэтӀ, цӀыху зэхуэсыпӀэхэм деж пщӀэ лей къыщыволъыхъуэ[+].

44Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фэ, цӀыхухэр зытеувэр ямыщӀэххэу зи гущӀыӀу яутэ кхъащхьэ хэкӀуэдэжахэм фахуэдэщи[+].

45Теурэт[†] егъэджакӀуэхэм ящыщ зым Хьисэ къыжриӀащ абы щыгъуэ:

– УщиякӀуэ, а уи псалъэхэмкӀэ дэри ди жагъуэ къыбощӀ.

46– Теурэт егъэджакӀуэхэри гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, – жиӀащ Хьисэ. – ЦӀыхухэм яхуэмыхьын хьэлъэ ятыволъхьэри, а ятефлъхьа хьэлъэр ядэвгъэпсынщӀэн щхьэкӀэ, зыри фщӀэркъым.

47Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, фи адэжьхэм яукӀа бегъымбархэм фэ кхъэлэгъунэ яхувогъэуври. 48Фи адэжьхэм зэрахьа лейр зэрадэфӀыгъыр абыкӀэ къывогъэлъагъуэ: абыхэм бегъымбархэр[†] яукӀыу щытащ, фэ а бегъымбархэм кхъэлэгъунэ яхувощӀ. 49Мис аращ Тхьэ Ӏущым мыпхуэдэу къыщӀыжиӀар: «Си бегъымбархэри си лӀыкӀуэхэри абыхэм я деж згъэкӀуэнущ. Ауэ языныкъуэхэр яукӀынущ, адрейхэр гугъу ирагъэхьынущ. 50Дунейр къызэрыхъурэ бегъымбархэм ялъу щӀэблэ псоми ягъэжар мы щӀэблэм япшыныжынущ. 51Ӏэбил деж къыщыщӀэдзауэ, къурмэн телъхьэпӀэмрэ Тхьэм и Унэмрэ я зэхуакум даукӀыхьа Зэчрей бегъымбарым деж щиухыжу, бегъымбар псоми я лъыр мы щӀэблэм япшыныжынущ». Сэри щыхьэт сытохъуэ абыхэм я лъыр мы щӀэблэм зэрырагъэпшыныжынумкӀэ.

52Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ теурэт егъэджакӀуэхэр, сыту жыпӀэмэ щӀэныгъэр щыгъэтӀылъа гъэтӀылъыпӀэм и ӀункӀыбзэӀухыр зыӀэщӀэфлъхьащи, фэри абы фыщӀыхьэркъым, щӀыхьэну хуейхэри щӀэвгъэхьэркъым.

53Хьисэ абы къыщӀэкӀыжа нэужь, теурэт егъэджакӀуэхэмрэ фарисейхэмрэ губжьауэ упщӀэ гугъу куэд Хьисэ ирату щӀадзащ, 54щагъауэу зэрагъэкъуэншэжын псалъэ къыжьэдашын я гугъэу[+].

### 12


ФэрыщӀагъэм зыщыфхъумэ

1ЦӀыхубэр мин бжыгъэкӀэ къызэхуэсауэ зэжьэхэуэ-зэрыпӀытӀ щыхъум, Хьисэ и гъэсэнхэм мыпхуэдэу яжриӀащ япэщӀыкӀэ:

– Тхьэвым пщагъэ зэрыхэлъым хуэдэу, фарисейхэм[†] фэрыщӀагъэр яхэлъщи, абы зыщыфхъумэ. 2Нахуэ къэмыхъужын щэхурэ къыщӀэмыщыжын бзыщӀыгъэрэ щыӀэкъым[+]. 3КӀыфӀу жыфӀа псалъэр цӀыхухэм нэхуу зэхахыжынущ, пэшым щэхуу щыжыфӀар унащхьэм тету къаӀуэтэжынущ.


ЦӀыхухэм фащымышынэу, Тхьэм фыщышыни, нэхъыфӀщ

4– Си ныбжьэгъухэм нывжызоӀэ, фаукӀын нэхъыбэ нэгъуэщӀ зыри къывэзымыщӀэфынухэм фащымышынэ[+]. 5Сэ вжесӀэнщ фызыщышынэн хуейр: фиукӀа нэужь, жыхьэнмэм фыхидзэну къару зиӀэр арщ фызыщышынэн хуейр. Мис Абы фыщышынэ. 6Бзу цӀыкӀуитхур ахъшэ жьгъеитӀ къудейщ зэращэр. Апхуэдэу щыт пэтми, абыхэм языхэзи зыщигъэгъупщэркъым Тхьэм. 7Фэ фи щхьэц налъэ нэгъунэ Тхьэм ибжауэ щытщ. Фымышынэ! Бзу Ӏэджэ нэхърэ фынэхъ лъапӀэщ фэ.


Хьисэ зылъытэр Тхьэм илъытэнущ

8– НывжызоӀэ, си Ӏумэтым зэритыр цӀыхухэм щимыбзыщӀу къыжызыӀэ дэтхэнэри Тхьэм и мелыӀычхэм я пащхьэм щилъытэжынущ ЦӀыхум и Къуэм. 9Ауэ цӀыхухэм я пащхьэ иувэрэ къысхуэмейуэ, симыдэу къыжызыӀэм Сэри сызэрыхуэмейр, зэрызмыдар Тхьэм и мелыӀычхэм я пащхьэ къыщыжысӀэнущ. 10ЦӀыхум и Къуэм щхьэкӀэ псалъэ мыхъумыщӀэ жызыӀэм Тхьэм къыхуигъэгъунущ. Ауэ Тхьэм и Псэм мыхъумыщӀэ хужызыӀэм Тхьэм къыхуигъэгъунукъым. 11ТхьэлъэӀупӀэ унэм щызэхуэсахэм я пащхьэ фагъэкъуэншэну фыщрашэкӀи, унафэщӀхэм е лӀыщхьэхэм я пащхьэм фыщрагъэувэкӀи зызэрывгъэхеину щӀыкӀэм фемыгугъу, 12а дакъикъэм жыфӀэнур Тхьэм и Псэм фи гум кърилъхьэнущ[+].


Къулей акъылыншэм теухуауэ

13ЦӀыхубэм здыхэтым, Хьисэ лӀы гуэр къелъэӀуащ:

– УщиякӀуэ, си къуэшыр ди адэм къыщӀэнамкӀэ къыздэгуэшэну схужеӀэ, – жиӀэри.

14– Апхуэдэ Ӏуэхухэр зэхэзгъэкӀыну хьэмэрэ щӀэингуэшу сыщытыну сэ зыми сигъэувакъым, – иритыжащ Хьисэ абы жэуап. 15Хьисэ цӀыхухэм яжриӀащ итӀанэ:

– Фысакъ! Щхьэхуещагъэм зыщыфхъумэ, сыту жыпӀэмэ цӀыхум сыт хуэдэ мылъку бгъэдэлъами, цӀыху гъащӀэр мылъку къудейкӀэ къапщытэркъым.

16Ар жиӀэри, щӀагъыбзэ зыщӀэлъ хъыбар къригъэжьащ:

– ЦӀыху къулей гуэрым и щӀым гъавэ бэв къытекӀат. 17«СщӀэнур сыт? – жиӀащ абы игукӀэ. – Гъавэр здыщӀэслъхьэн сиӀэкъым». 18ИтӀанэ жиӀащ: «Мыращ сщӀэнур: си гуэнхэр къезгъэгъэуэжынщи, нэхъ Ӏэхуитлъэхуиту щӀэрыщӀэу езгъэщӀынщ. Гъавэу къытесхар абы ирезгъэлъхьэнщ, си хъугъуэфӀыгъуэхэри абы щызгъэтӀылъынщ. 19ИтӀанэ сигукӀэ жысӀэнщ: Илъэс ӀэджэкӀэ узрикъун хъугъуэфӀыгъуэ уиӀэщ. Зыгъэпсэху, ефэ, ешхэ, уи нэгу зегъэужь». 20Ауэ Тхьэм абы къыжриӀащ: «Акъылыншэ! Ныжэбэ уи псэр хезгъэхынущ. Хэт зылъысынур уэ зэхуэпхьэса мылъкур?»[+] 21Тхьэм и гур хэзыгъахъуэ ӀуэхухэмкӀэ къулей зимыщӀу, зи щхьэр къулей зыщӀыж дэтхэнэми аращ къыщыщӀынур, – къыщӀигъуащ Хьисэ.


Ерыскъым нэхърэ гъащӀэр нэхъапэщ

22– Абы къыхэкӀкӀэ нывжызоӀэ, – яжриӀащ Хьисэ и гъэсэнхэм, – «Сыт тшхынур?» жыфӀэу фызэрыпсэуным фытемыгузэвыхь, е «Сыт щыттӀэгъэнур?» жыфӀэу фи Ӏэпкълъэпкъым щхьэкӀэ фымыгузавэ. 23Ерыскъым нэхърэ гъащӀэр нэхъапэкъэ, щыгъыным нэхърэ Ӏэпкълъэпкъыр нэхъапэкъэ? 24Феплъыт къуаргъхэм. Абыхэм жылэ трасэркъым, гъави Ӏуахыжыркъым, гуэни гъавэ гъэтӀылъыпӀи яӀэкъым, итӀани ахэр Тхьэм егъашхэ. АтӀэ фэ фынэхъ лъапӀэкъэ а къуалэбзухэм нэхърэ? 25А Ӏуэхухэм тегузэвыхь пэтми, хэт фэ фщыщу зы сыхьэткӀэ нэхъ мыхъуми зи гъащӀэм хэзыгъэхъуэн зылъэкӀынур? 26АтӀэ а мащӀэ тӀэкӀур щыфхузэфӀэмыкӀкӀэ, нэгъуэщӀым сыт фыщӀытегузэвыхьыр?

27Удз гъагъэхэм феплъыт: ахэр гугъу ехьыркъым, цыи яджыркъым. Ауэ нывжызоӀэ, апхуэдизу зызыгъэщӀэращӀэу щыта пащтыхь Сэлмэн[†] а цӀыкӀухэм щыщ дэтхэнэри зэрыхуэпам хуэдэу зихуапэу щытакъым. 28АтӀэ нобэ гъагъэ пэтми, пщэдей хьэкум ирадзэну удзыр Тхьэм апхуэдизу щихуапэкӀэ, фэ абыхэм нэхърэ ӀэджэкӀэ нэхъыфӀу фихуэпэнукъэ, фӀэщхъуныгъэ зи мащӀэхэ? 29Фшхынымрэ фызэфэнымрэ щхьэкӀэ фымыгузавэ икӀи фемылӀалӀэ. 30Мажусийхэм[†] аращ къызыкӀэлъажыхьыр. Фи Адэр фызыхуэныкъуэ псоми зэрыщыгъуазэр фигу ивгъэлъ. 31Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къэфлъыхъуи, адрей фызыхуэныкъуэ псори Тхьэм къывитынущ.

32Фымышынэ, гуартэ мащӀэ. Фи Адэм и Тепщэныгъэр къывитыну хуейщ[+]. 33Фи мылъкур фщэжи, къыщӀэкӀар къулейсызхэм яхуэвгуэш. Жьы мыхъун бохъшэ зыӀэрывгъэхьэ, зыхэмыщӀын мылъку уафэм щызэвгъэгъуэт, абы дыгъу дэкӀуеифынукъым, хъуным зыри щыхуэшхынукъым[+]. 34Сыту жыпӀэмэ фи мылъкур здэщыӀэм фигури щыӀэнущ.


Мэсихь къыщигъэзэжкӀэ фызэрыхуэзэнымхуэхьэзыру фыщыт

35– Зи бгыр щӀэкъузарэ зи уэздыгъэр къаблэ цӀыхум хуэдэу фыпсэу. 36Зи тхьэмадэр хьэгъуэлӀыгъуэм къикӀыжыным пэплъэрэ, къэсыжа нэужь, бжэм къызэрытеуӀуэу къыщӀэзыгъэхьэжыну хьэзыр ӀуэхутхьэбзащӀэм хуэдэу фыщыт. 37Тхьэмадэм къигъэзэжа нэужь, мыжеяуэ зрихьэлӀэж ӀуэхутхьэбзащӀэр гъуэгу махуэ теуващ. Пэжыр нывжызоӀэ, тхьэмадэм и бгыр щӀипхэнурэ, ӀуэхутхьэбзащӀэхэр иригъэфэу-иригъашхэу езыр ящхьэщытынущ. 38Ар жэщ ныкъуэуи нэхущуи щрет, тхьэмадэр сыт хуэдэ зэманым къэкӀуэжми, мыжеяуэ зрихьэлӀэж ӀуэхутхьэбзащӀэхэр гъуэгу махуэ теуващ. 39Мыр зэвгъащӀэ: дыгъуакӀуэр къыщыкӀуэну сыхьэтыр унэр зейм ищӀатэмэ, ар абы унэм къыщӀигъэхьэнутэкъым. 40Фэри хуэхьэзыру фыщыт, сыту жыпӀэмэ фыщыпэмыплъэ сыхьэтым къигъэзэжынущ ЦӀыхум и Къуэм.

41– Зи щӀыхьыр ин, – жиӀащ Питрэс, – къыжыпӀа щӀагъыбзэр зыхуэгъэзар уи гъэсэнхэм ди закъуэ, хьэмэрэ цӀыху псоми яхуэгъэзауэ щыт?

42– Тхьэмадэм адрей ӀуэхутхьэбзащӀэхэр зи ӀэмыщӀэ ирилъхьэу игъуэу псори игъэшхэн хуейуэ дзыхь зыхуищӀа цӀыху пэжым, губзыгъэм хуэдэу фыщыт, – итыжащ жэуап Хьисэ. 43– Тхьэмадэм къыщигъэзэжкӀэ, унафэ ищӀам темыкӀауэ зрихьэлӀэж ӀуэхутхьэбзащӀэр гъуэгу махуэ теуващ. 44Пэжыр нывжызоӀэ, тхьэмадэм и мылъку псори а ӀуэхутхьэбзащӀэм дзыхь хуищӀынущ. 45Ауэ а ӀуэхутхьэбзащӀэм игукӀэ «Си тхьэмадэм щӀэх къигъэзэжынукъым» жиӀэрэ, цӀыхухъуи цӀыхубзи къимыгъанэу ӀуэхутхьэбзащӀэ псори иубэрэжьу, ефэ-ешхэу, фадэкӀэ иригъэлейуэ щытмэ, 46щыпэмыплъэ махуэм, щимыгугъэ сыхьэтым тхьэмадэм къигъэзэжынурэ, а ӀуэхутхьэбзащӀэр тӀууэ зэгуиупщӀыкӀынущ икӀи Тхьэр зымылъытэ цӀыху псоми къалъысыну Ӏыхьэр абыи лъигъэсынущ.

47И тхьэмадэм и унафэм щыгъуазэу щыта пэтрэ зызымыгъэхьэзыра, е и тхьэмадэр зыхуейр зымыгъэзэщӀа ӀуэхутхьэбзащӀэм удын куэд къытехуэнущ. 48Ауэ и тхьэмадэм и унафэм щымыгъуазэу удын къызыпэкӀуэ Ӏуэху зылэжьа ӀуэхутхьэбзащӀэм удыну къытехуэнур мащӀэщ. Тхьэм куэд зритам куэдкӀэ еупщӀыжынущ, куэд дзыхь зыхуищӀам нэхъыбэж къритыжыну хуигъэувынущ.


Зы унэ ис цӀыхухэм я акъыл зэтемыхуэж хъунущ

49– ЩӀылъэм мафӀэ ездзыну аращ Сэ сыкъыщӀэкӀуар. ИкӀи сытым хуэдэу сыхуейт Сэ ар иджы къызэщӀэнэну. 50Ауэ хьэзаб куэд сшэчын хуейуэ Сэ иджыри къыспэщылъщ, икӀи ар щызэфӀэкӀынум пэплъэ си псэр хуабжьу гугъу йохь. 51ЩӀылъэм тет цӀыхухэм зэгурыӀуэныгъэ къахуэсхьыну сыкъэкӀуа фи гугъэу къыщӀэкӀынщ фэ. НывжызоӀэ, аракъым сыкъыщӀэкӀуар. АтӀэ цӀыхухэр зэхэзгъэкӀыну аращ сыкъыщӀэкӀуар. 52ДяпэкӀэ, зы унэ ис цӀыхуитхум я акъыл зэтемыхуэж хъунущ: цӀыхуищым адрей тӀум жаӀэр ямыдэу, цӀыхуитӀми мыдрей щым жаӀэр ямыдэу хъунущ.

53Адэм жиӀэр къуэм имыдэу,
къуэм жиӀэр адэм имыдэу;
анэм жиӀэр пхъум имыдэу,
пхъум жиӀэр анэм имыдэу;
гуащэм жиӀэр нысэм имыдэу,
нысэм жиӀэр гуащэм имыдэу хъунущ.


Дызэрыт зэманыр щӀэн зэрыхуейр

54– КъухьэпӀэмкӀэ къыщежьауэ къакӀуэу пшэ щыфлъагъукӀэ, «Уэшх къешхынущ» жывоӀэ асыхьэтым икӀи апхуэдэуи мэхъу, – яжриӀащ Хьисэ цӀыхубэм. 55– ИпщэкӀэ къикӀыу жьы къыщепщэм деж «Хуабей хъунущ» жывоӀэ икӀи апхуэдэуи мэхъу. 56ФэрыщӀхэ! УэфӀ хъунуми уэлбанэ хъунуми уафэм и теплъэмкӀэ къывощӀэф, атӀэ иджы дызэрыт зэманыр щхьэ къыфхуэмыщӀэрэ?


Уи дэуэгъум узэрекӀужыным и ужь ит

57– Тэмэмыр фэ езым щхьэ зэхэвмыгъэкӀрэ? 58Псалъэм папщӀэ, уи дэуэгъур уи гъусэу хеящӀэм[*] деж ущыкӀуэкӀэ, гъуэгу удытетыху, узэрекӀужыным и ужь ит. Армыхъумэ, уи дэуэгъум хеящӀэм уритынущ, хеящӀэм лъэхъуэщтетым уӀэщӀилъхьэнущ, лъэхъуэщтетым лъэхъуэщым ущӀидзэнущ[+]. 59НыбжызоӀэ, къанэ щымыӀэу уи щӀыхуэр умыпшынауэ, укъаутӀыпщынукъым.

### 13


Хьисэ цӀыхухэр тобэ къэхьыжыным къызэрыхуриджар

1Тхьэм къурмэн хуащӀыну Гэлилейм къикӀа цӀыхухэм я къурмэнхэр щыфӀагъэжым, Пилат ахэр укӀыкӀейуэ зэрыригъэукӀар Хьисэ къедаӀуэу щыт гуэрхэм къыжраӀэжащ[+]. 2Ар щызэхихым, Хьисэ абыхэм мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Ахэр адрей я лъэпкъэгъухэм нэхърэ нэхъ гуэныхьщӀакӀуэу щыта фи гугъэу ара апхуэдэ лей къащӀылъысар? 3Аракъым нывжызоӀэ! Ауэ тобэ къэвмыхьыжмэ, псори абыхэм хуэдэу фыхэкӀуэдэнущ. 4Хьэмэрэ СилэумкӀэ зэджэу щыта чэщанэжьыр къыщыуам, абы щӀипӀытӀауэ щыта цӀыху пщыкӀуийр Ерусэлим дэс адрейхэм нэхърэ нэхъ къуаншэт? 5Нэхъ къуаншэтэкъым! Ауэ тобэ къэвмыхьыжмэ, псори абыхэм хуэдэу фыхэкӀуэдэнущ.


Жыг гъуам теухуа щӀагъыбзэ

6Хьисэ щӀагъыбзэ къригъэжьащ итӀанэ:

– Зыгуэрым и жызум хадэм хъурмей къыщыкӀырт. Жыгым къыпыкӀаӀамэ еплъыну хадэр зейр щыкӀуэм, жыгым къыпыкӀаӀауэ игъуэтакъым. 7Апхуэдэу щыхъум, хадэр зейм жызумгъэкӀым мыпхуэдэу жриӀащ: «Илъэсищ хъуауэ мы жыгым зыгуэр къыпыкӀэӀамэ сеплъыну сыкъокӀуэ, ауэ зыри пызгъуэтыркъым. КъиупщӀыкӀ адэ, щӀыр щхьэ игъэхьэулеин хуей абы?»[+] 8ЖызумгъэкӀыр хадэр зейм елъэӀуащ: «Зи щӀыхьыр ин, иджыри зы илъэскӀэ игъэт. Жыгыр къэстӀыхьынщи, вэнывей щӀэслъхьэнщ, 9хэт ищӀэрэ, етӀанэгъэ къыпыкӀэнкӀэ хъунущ. КъыпымыкӀэмэ, къибупщӀыкӀыжынщ» жиӀэри.


Фыз ныкъуэдыкъуэ гуэр Хьисэ щэбэтмахуэм зэригъэхъужар

10Щэбэт махуэу[†] Хьисэ тхьэлъэӀупӀэ унэ гуэрым цӀыхухэр Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] щыщӀигъэджыкӀырт. 11Илъэс пщыкӀуий лъандэрэ и тхыр къэгъэшарэ жин бзаджэм зыкъримыгъэузэхужу бзылъхугъэ гуэр абы щӀэтт. 12Хьисэ ар щилъагъум, къриджэри жриӀащ:

– ЦӀыхубз, уи узыр пхэкӀыжащ.

13Ар жиӀэщ, и Ӏэр трилъхьэри, цӀыхубзым асыхьэтым зыкъиузэхужащ. ЦӀыхубзым Тхьэм фӀыщӀэшхуэ хуищӀащ. 14Хьисэ щэбэт махуэу ар зэригъэхъужам щхьэкӀэ тхьэлъэӀупӀэ унэм и тетыр къэгубжьри, цӀыхухэм мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Тхьэмахуэ махуиблым щыщу махуихыр лэжьыгъэм хухахауэ щытщи, мис а махуихым фыкъакӀуэурэ зывгъэхъуж, щэбэтым фыкъыщӀэкӀуэн щыӀэкъым[+].

15– ФэрыщӀхэ! – жриӀащ Зиусхьэным[†] абы. – Фивхэр, фи шыдхэр щэбэт махуэм къыкӀэрыфтӀэтыкӀыу псафэ фшэркъэ дэтхэнэ зыми[+]? 16Апхуэдэу щыщыткӀэ, Ӏиблисым[†] илъэхъауэ илъэс пщыкӀуий лъандэрэ иӀыгъ мы цӀыхубзыр, Ибрэхьим[†] къытехъукӀахэм ящыщыр, Ӏиблисым и бжьым дауэ къыщӀэзмышыжынрэ щэбэт махуэм?!

17Хьисэ ар щыжиӀэм, и пэрыуэгъу псори укӀытэжащ, ауэ адрей цӀыхухэр Хьисэ илэжь Ӏуэху телъыджэхэм щыгуфӀыкӀащ.


Тхьэм и Тепщэныгъэр зэщхьыр сыт?

18– Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] зэщхьыр сыт? – жиӀащ Хьисэ. – Сытым хуэзгъэдэну ар? 19Ар андэгурэдэгум[*] и жылэ цӀыкӀум хуэдэщ. ЦӀыху гуэрым а жылэр къищтэри, и хадэм щыхисащ. Щыхисэм, жыгым хуэдэу къэкӀри, къудамэ щӀагъхэм къуалэбзухэм абгъуэ щӀащӀыхьащ[+].

20АтӀэ сытым хуэзгъэдэну Тхьэм и Тепщэныгъэр? – къыпищащ Хьисэ. – 21Ар пщагъэм хуэдэщ. Бзылъхугъэ гуэрым пщагъэ къищтэщ, хьэжыгъэ Ӏэнлъищрэ пщагъэмрэ зэхипщэри игъэувыжащ, тхьэвыр тэджыху.


ЩӀыбым фыкъызэрыдэмынэным и ужь фит

22Хьисэ Ерусэлим здэкӀуэм, къалэхэм, жылэхэм дыхьэурэ, цӀыхухэр иущийрт. 23Абы зыгуэр къеупщӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, къемэтмахуэм цӀыху мащӀэ тӀэкӀу фӀэкӀа къемылыну ара?

24– Куэбжэ зэвымкӀэ фызэрыдыхьэным и ужь фит Ӏэмал зэриӀэкӀэ, – итыжащ Хьисэ жэуап, – сыту жыпӀэмэ, нывжызоӀэ, цӀыху куэд дыхьэну хэтынущ, ауэ дыхьэфынукъым. 25Унэр зейр къэтэджрэ куэбжэр къигъэбыдэжа нэужь, «Зи щӀыхьыр ин, куэбжэр къытхуӀух» жыфӀэрэ куэбжэм фытеуӀуэу щӀыбым фыкъыдэнэнущ. Ауэ унэр зейм мыпхуэдэу къывжиӀэнущ: «Фыхэтми, дэнэ фыкъикӀами, сщӀэркъым». 26Фэ мыпхуэдэу жыфӀэнущ абы щыгъуэ: «Дэ уи гъусэу дефэу, дешхэу, ди уэрамхэм дыщыбущийуэ щытакъэ?» 27Ауэ абы мыпхуэдэу жэуап къывитыжынущ: «Фыхэтми, дэнэ фыкъикӀами, сщӀэркъым. Си пащхьэм фикӀ, бзаджащӀэхэ!» 28Ибрэхьим, Исхьэкъ, Екъуб[†] сымэ, бегъымбархэри[†] я гъусэу, Тхьэр щытепщэ щӀыпӀэм хэщӀапӀэ къащылъысауэ, ауэ фэ фыкъыӀуахужу щыфлъагъукӀэ, фыпыхьэнущ, фи ӀэфракӀэм федзэкъэжынущ. 29ЦӀыхухэр къуэкӀыпӀэмкӀи, къухьэпӀэмкӀи, ищхъэрэкӀи, ипщэкӀи къикӀынурэ, Тхьэр щытепщэ щӀыпӀэм къыщаӀэтыну гуфӀэгъуэшхуэм хэтынущ. 30Иджыпсту я ужь итхэр я пэ иувэнущ, я пэ итхэр я ужь къинэнущ абы щыгъуэ.


Еууей, Ерусэлим, Ерусэлим!

31Абы хэту фарисей[†] гуэрхэр къакӀуэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Мы щӀыпӀэр къыубгынэмэ, нэхъыфӀщ, Хьирэд[†] уригъэукӀыну хэтщ[+].

32– ФыкӀуи, а бажэм мыпхуэдэу схужефӀэж, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ, – «Сэ ноби пщэдеи цӀыхухэм жинхэр къахэсхужу икӀи згъэхъужу сахэтынущ, ауэ махуэ ещанэм си Ӏуэхур сыухынущ». 33Сэ ноби, пщэдеи, пщэдеймыщкӀи сыкъэмыувыӀэу сыздэкӀуэм сыкӀуэн хуейщ, сыту жыпӀэмэ бегъымбарыр Ерусэлим фӀэкӀа нэгъуэщӀ щӀыпӀэ щаукӀынкӀэ Ӏэмал зимыӀэщ.

34Еууей, Ерусэлим, Ерусэлим! Тхьэм и бегъымбархэр зэтезыукӀэу, Тхьэм и лӀыкӀуэхэр зи уэрамхэм мывэкӀэ щаукӀ. Къуалэбзум и шыр цӀыкӀухэр и дамэ щӀагъым щызэрызэхуишэсым хуэдэу, сэри сыт хуэдизрэ уи бынхэр зэкъуэт сщӀыуэ зэхуэсшэсыну сыхэта, ауэ фэ вдакъым[+]. 35Иджы фи Унэр нэщӀ хъуауэ фэ къыфхуонэж. НывжызоӀэ, «Зиусхьэным и цӀэкӀэ къытхуэкӀуэращ щӀыхьыр зейр» жыфӀэху, сыкъэфлъагъужынукъым[+].

### 14


Бэг уз зэфыкӀ лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

1Щэбэт махуэу,[†] фарисейхэм[†] я унафэщӀ лӀы гуэрым Хьисэ иригъэблагъэри, Ӏэнэ къыхуищтащ. ХьэщӀэхэм я нэр Абы трамыгъэкӀыу кӀэлъыплъырт[+]. 2ЦӀыхур зыгъэбэг уз ефыкӀыу лӀы гуэр Хьисэ и пащхьэм къиуващ. 3Хьисэ теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ фарисейхэмрэ захуигъазэри, мыпхуэдэу еупщӀащ:

– Щэбэт махуэм цӀыхур бгъэхъуж хъуну, хьэмэрэ мыхъуну? – жиӀэри.

4Зыри жаӀэртэкъым. ЩыжамыӀэм, Хьисэ сымаджэм теӀэбэщ, игъэхъужри иутӀыпщыжащ. 5Мыдрейхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Зыгуэрым фи къуэр е фи выр псым хэхуэмэ, асыхьэтым къыхэфхыжынукъэ, ар щэбэт махуэу щыт пэтми[+]?

6Зыри къыжраӀэфакъым абыхэм.


Зызыгъэлъагэм и пщӀэр ехуэхынущ, зызыгъэлъахъшэм и пщӀэр Тхьэм иӀэтынущ

7ХьэщӀэхэм тӀысыпӀэ хэплъыхь ящӀу щилъагъум, Хьисэ абыхэм мыпхуэдэу яжриӀащ:[+]

8– ГуфӀэгъуэ зиӀэ гуэрым уригъэблагъэмэ, жьантӀэм умыкӀуэ, уэ нэхърэ зи пщӀэр нэхъ лъагэ гуэр кърагъэблэгъауэ къыщӀэкӀмэ,[+] 9уезыгъэблэгъа бысымым мыпхуэдэу къыбжиӀэнущ: «Мыр а уздэщысым деж гъэтӀысыт». Уи напэр текӀауэ ӀэнэкӀэм укъыпытӀысхьэжын хуей хъунущ абы щыгъуэ. 10Ауэ уэ ущрагъэблагъэкӀэ, кӀуэи, Ӏэнэм и кӀэ дыдэм деж щетӀысэх, уезыгъэблэгъам мыпхуэдэу къыбжиӀэн щхьэкӀэ: «Ныбжьэгъу, мыдэ къыдэкӀуэтейт». Ӏэнэм къыбдыщыс псоми ялъагъуу уи пщӀэр лъагэ хъунущ абы щыгъуэ. 11Аращи, зызыгъэлъагэм и пщӀэр ехуэхынущ, зызыгъэлъахъшэм и пщӀэр Тхьэм иӀэтынущ[+].

12Хьисэ езыгъэблэгъа бысымым мыпхуэдэу жриӀащ итӀанэ:

– Шэджагъуэм е пщыхьэщхьэм Ӏэнэ къыщыпщтэкӀэ, уи ныбжьэгъуи, уи къуэши, уи Ӏыхьлыи, уи гъунэгъу къулейхэми уемыджэ, сыту жыпӀэмэ абыхэм уэри урагъэблэгъэжынурэ яхуэпщӀар къыпхуащӀэжа хуэдэу хъунущ. 13Ауэ уэ Ӏэнэ къыщыпщтэкӀэ, факъырэхэр, ныкъуэдыкъуэхэр, щӀакъуэхэр, нэфхэр егъэблагъэ. 14Мис абы щыгъуэ гъуэгу махуэ утеуващ, абыхэм яхуэпщӀар къыпхуащӀэжыфынукъыми. Ауэ уэ Тхьэм къыпхуищӀэжынущ цӀыху щыпкъэ лӀахэр къыщытэджыжыну махуэм.


Тхьэр къыщоджэм деж жыӀэщӀэу щыт

15Ӏэнэм къыдыщыс гуэрым ар щызэхихым, Хьисэ къыжриӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] нахуэу къэлъэгъуа нэужь, абы къыщаӀэтыну гуфӀэгъуэм хэтынур гъуэгу махуэ теуващ.

16– ЛӀы гуэрым Ӏэнэшхуэ къигъэуври, цӀыху куэдым еджащ, – жиӀащ Хьисэ. 17– Ӏэнэм пэрытӀысхьэн щыхуей сыхьэтыр къыщысым, и унэӀутыр зэджахэм я деж игъакӀуэри, Ӏэнэр зэрыхьэзырыр яжрыригъэӀащ. 18Ауэ зэгурыӀуа нэхъей псори къелъэӀужащ зэрыхуемыблэгъэфым щхьэкӀэ губгъэн яхуимыщӀыну. Зым мыпхуэдэу къиӀуэхуащ: «Сэ щӀы Ӏыхьэ къэсщэхуащи, сыкӀуэу семыплъу хъунукъым, кхъыӀэ, губгъэн къысхуумыщӀ». 19Адрейми мыпхуэдэу къиӀуэхуащ: «ТанипщӀ къэсщэхуащи, я щытыкӀэм сеплъыну сокӀуэри, кхъыӀэ, емыкӀу къысхуумыщӀ». 20Ещанэми мыпхуэдэу жиӀащ: «Фыз къэсшащи, сынэкӀуэфынукъым». 21Арати, унэӀутым къигъэзэжри, къыжраӀар и тхьэмадэм хуиӀуэтэжащ. Апхуэдэу щыхъум, Ӏэнэ къызэтезыгъэувар къэгубжьри, и унэӀутым жриӀащ: «Къалэм и уэрамышхуэхэми уэрам зэвхэми псынщӀэу ирикӀуи, факъырэхэр, ныкъуэдыкъуэхэр, нэфхэр, щӀакъуэхэр си унэ къишэ». 22УнэӀутым къыщигъэзэжым, и тхьэмадэм жриӀащ: «Зи щӀыхьыр ин, уи унафэр згъэзэщӀащ, ауэ иджыри тӀысыпӀэ нэщӀ Ӏэнэм иӀэщ». 23Тхьэмадэм унэӀутым жреӀэ абы щыгъуэ: «Къалэм дэкӀи, губгъуэ гъуэгухэм техьэ, бжыхь лъабжьэхэр щӀэщыкӀ икӀи къыпхуэзэу хъуар си деж къэкӀуэну къытегъэхьэ, си унэм цӀыхур щӀэз хъун щхьэкӀэ. 24НывжызоӀэ, хъыбар зэзгъащӀэу къэмыкӀуахэм щыщу зыри си Ӏэнэ къэтӀысынукъым».


Хьисэ и Ӏумэтым уитыныр Ӏуэху тыншкъым

25Хьисэ и гъусэу цӀыху куэд кӀуэрт. Абыхэм захуигъазэри яжриӀащ:

26– Си Ӏумэтым итхэм я адэ-анэхэм, я фызхэм, я бынхэм, я къуэшхэм, я шыпхъухэм, уеблэмэ я псэм нэхърэ нэхъыфӀу сыкъамылъагъумэ, си гъэсэн хъунукъым. 27Си ужь къиувэу Сэр щхьэкӀэ гугъу зезымыгъэхьыфыр, уеблэмэ и гъащӀэр итыну мыхьэзырыр си гъэсэн хъунукъым[+]. 28Фэ фщыщ гуэрым чэщанэ иухуэну мурад ищӀмэ, тӀысу текӀуэдэнур къипщытэнукъэ япэщӀыкӀэ, лэжьыгъэр и кӀэм нигъэсыфынрэ нимыгъэсыфынрэ ищӀэн щхьэкӀэ? 29Армырамэ, лъабжьэр игъэувауэ, чэщанэр хунэмыгъэсыжмэ, ар зылъагъухэм ауан къащӀынущ, 30мыпхуэдэу жаӀэурэ: «Мы лӀым чэщанэ иухуэну щӀидзат, ауэ хунэгъэсыфакъым».

31Хьэмэрэ мыпхуэдэ жытӀэнщ: нэгъуэщӀ пащтыхьым езэуэну зызыгъэхьэзыр пащтыхьыр тӀысу япэщӀыкӀэ егупсысынукъэ минипщӀ фӀэкӀа мыхъу и дзэмкӀэ мин тӀощӀ хъууэ къыхуэкӀуэ дзэм езэуэфынрэ емызэуэфынрэ? 32Емызэуэфынумэ, бийр жыжьэ щӀыкӀэ и лӀыкӀуэхэр игъэкӀуэнурэ, зэгурыӀуэныгъэ къарищӀылӀэну иригъэлъэӀунущ.

33Абы ещхьу, фэ фщыщ дэтхэнэ зыми и гур и мылъкум къыбгъэдимыгъэкӀмэ, си гъэсэн хъунукъым.


Шыгъур мышыугъэмэ, сыт и сэбэп?

34– ЗэрыфщӀэщи, шыгъур фӀыщ. Ауэ шыгъум и шыугъэр щӀэкӀмэ, ар зыкӀи шыугъэ пхуэщӀыжынукъым. 35Ар зыкӀи къыпхуэгъэсэбэпынукъым итӀанэ, уеблэмэ щӀым хэбдзэми, щӀыр абыкӀэ пхуэгъэпшэрынукъым. Апхуэдэ шыгъур, зыкӀи щымыгугъыжу, хыфӀадзэж. ТхьэкӀумэ зиӀэм жысӀэр зэхрырех[+].

### 15


Мэл кӀуэдам теухуа щӀагъыбзэ

1Тезыр ахъшэ къыхэзыххэмрэ гуэныхьлыуэ ялъытэхэмрэ Хьисэ жиӀэм едэӀуэну къекӀуалӀэрт. 2Фарисейхэмрэ[†] теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ ар яфӀэмыфӀу, мыпхуэдэу жаӀащ:

– Мыбы гуэныхьлыхэр зрегъэгъусэ, абыхэм ядошхэ[+].

3Хьисэ щӀагъыбзэ къригъэжьащ абы щыгъуэ:

4– Фэ фщыщ гуэрым мэлищэ иӀэу жытӀэнщ. АтӀэ а мэлхэм щыщ зы абы фӀэкӀуэдмэ, ежьэу мэл кӀуэдар къигъуэтыжыху къилъыхъуэнукъэ, мэл бгъущӀрэ бгъур губгъуэм къринэу? 5Къигъуэтыжа нэужь, и дамэм гуфӀэу трилъхьэнурэ, 6и унэм кӀуэжынущ, и ныбжьэгъухэмрэ и гъунэгъухэмрэ къриджэнурэ, мыпхуэдэу яжриӀэнущ: «Си мэл кӀуэдар къэзгъуэтыжащи, фыкъакӀуи, фыкъыздэгуфӀэ!» 7НывжызоӀэ, ещхьыркъабзэу, тобэ къыщӀахьыжын щхьэусыгъуэ зимыӀэ цӀыху щыпкъэ бгъущӀрэ бгъум елъытауэ, тобэ къэзыхьыж зы гуэныхьщӀакӀуэ закъуэм щхьэкӀэ уафэм щыӀэну гуфӀэгъуэр нэхъ инщ[+].


Дыжьын кӀуэдам теухуа щӀагъыбзэ

8– Е цӀыхубз гуэрым дыжьын жьгъеипщӀ иӀэу жытӀэнщ. АтӀэ а дыжьынипщӀым щыщу абы зы фӀэкӀуэдмэ, уэздыгъэр пигъанэу набдзэгубдзаплъэу унэр къипхъэнкӀыурэ лъыхъуэнукъэ, дыжьыныр къигъуэтыжыху? 9Къигъуэтыжа нэужь, и ныбжьэгъухэмрэ и гъунэгъухэмрэ къриджэнурэ, мыпхуэдэу яжриӀэнущ: «СфӀэкӀуэдауэ щыта си дыжьыныр къэзгъуэтыжащи, фыкъакӀуи, фыкъыздэгуфӀэ!» 10НывжызоӀэ, ещхьыркъабзэу, Тхьэм и мелыӀычхэри мэгуфӀэ тобэ къэзыхьыж зы гуэныхьщӀакӀуэм щхьэкӀи.


Къуэ щхьэрыуам теухуа щӀагъыбзэ

11– ЛӀы гуэрым къуитӀ иӀэт, – жиӀащ Хьисэ. – 12НэхъыщӀэм адэм мыпхуэдэу жриӀащ: «Ди адэ, уи щӀэиным щыщу къыслъысын хуейр къызэт». Апхуэдэу щыхъум, адэм мылъкур зэшхэм яхуигуэшащ. 13Куэди дигъэкӀакъым, къылъысар зэщӀикъуэри, къуэ нэхъыщӀэр щӀыпӀэ жыжьэ гуэрым кӀуащ. А щӀыпӀэм щыӀэху, мыхъумыщӀэ псэукӀэм зритри, и мылъкур Ӏисраф ищӀащ абы. 14И мылъкум щыщу зыри къуэмылъыжу къыщынэм, а щӀыпӀэм гъаблэшхуэ къыщыхъури, ар къулейсыз дыдэ хъуащ. 15Апхуэдэу щыхъум, щӀалэр а щӀыпӀэм щыщ лӀы гуэрым деж кӀуэри, хуэлӀыщӀэну гурыӀуащ. ЛӀым ар и губгъуэм игъэкӀуащ, и кхъуэ хъушэр иригъэгъэхъуну. 16Кхъуэм ирагъэшх Ӏусыр ишхыну ехъуапсэ хъуат щӀалэр, ауэ кхъуэ Ӏуси зыми къритыртэкъым. 17ЩӀалэр зыщӀэгупсысыжри, мыпхуэдэу жиӀащ: «Си адэм сыт хуэдиз лӀыщӀэ иӀэми, псоми яшхын пэрыхьэту ягъуэт, сэ мыбы шхын щхьэкӀэ сыщолӀэ. 18Си адэм деж сыкӀуэжынщи, мыпхуэдэу жесӀэнщ: Си адэ, Тхьэми уэри сынывэкъуэншэкӀащ, 19сыуикъуэу жысӀэнуи схуэфащэкъым, лӀыщӀэу сыкъащтэ». 20Ар жиӀэщ, тэджри, и адэм деж кӀуэжыну ежьащ.

Адэм и къуэр къэкӀуэжу жыжьэу щилъагъум, и гур щӀэузащ, итӀанэ пежажьэщ, зридзри, ӀэплӀэ, ба хуищӀащ. 21ЩӀалэм и адэм жриӀащ: «Си адэ, Тхьэми уэри сынывэкъуэншэкӀащ, сыуикъуэу жысӀэнуи схуэфащэкъым». 22Ауэ адэм унэӀутхэм мыпхуэдэу яжреӀэ: «Щыгъын нэхъыфӀ дыдэр псынщӀэу къыхущӀэфхи, къыщыфтӀагъэ, и Ӏэм Ӏэлъын Ӏэрыфлъхьэ, и лъакъуэми вакъэ лъыфтӀагъэ. 23Танэ гъэшха къыщӀэфши, фӀэвгъэж, дыгуфӀэнщ, танэр тшхынщ. 24Си къуэр лӀати, къэпсэужащ, кӀуэдати, къэдгъуэтыжащ!» Арати, гуфӀэгъуэр яублащ.

25Адэм и щӀалэ нэхъыжьыр губгъуэм щыӀэт абы щыгъуэ. КъыщыкӀуэжым, унэм къэблэгъэжауэ, макъамэ макърэ Ӏэгуауэ макърэ пщӀантӀэм къыдэӀукӀыу зэхихащ. 26Щызэхихым, унэӀутхэм ящыщ зы ириджэри, гуфӀэгъуэр къыщӀаӀэтам и щхьэусыгъуэм щӀэупщӀащ. 27«Уи къуэшыр къекӀуэлӀэжащ, – жиӀащ унэӀутым. – Уи адэм ар псэууэ, узыншэу къызэрыӀэрыхьэжам щхьэкӀэ танэ гъэшха фӀыдигъэгъэжащ». 28Къуэ нэхъыжьым ар щызэхихым, къэгубжьри, дыхьэжын идакъым. Ауэ адэр къыдэкӀри, къеубзэу къелъэӀуащ: «Ныдыхьэж, си къуэ», – жиӀэри. 29Къуэ нэхъыжьым адэм мыпхуэдэу жриӀащ: «Сэ илъэс дапщэ хъуауэ сыпхуэлажьэми, зэи уи унафэ сыщӀэкӀакъым. ИтӀани зы чыцӀ къызэпту си ныбжьэгъухэмрэ сэрэ ди нэгу зедбгъэгъэужьакъым. 30Ауэ уи мылъкур куэпэчхэм ятезыгъэкӀуэда уи къуэр къекӀуэлӀэжати, танэ гъэшха хуэбукӀащ»[+]. 31Адэм мыпхуэдэу жиӀащ абы щыгъуэ: «Си щӀалэ! Уэ сыт щыгъуи узигъусэщ, сиӀэ псори ууейщ. 32Дымынэщхъейуэ дынэщхъыфӀэн, дыгуфӀэн хуейт иджыпсту, уи къуэшыр лӀати, къэпсэужащ, кӀуэдати, къэдгъуэтыжащ».

### 16


Гуэнтет хьэрэмыгум теухуа щӀагъыбзэ

1Хьисэ и гъэсэнхэм яжриӀащ итӀанэ:

– ЦӀыху къулей гуэрым гуэнтет иӀэт. Гуэнтетым уи мылъкур Ӏисраф пфӀещӀ, жаӀэри къулейм бзэгу хуахьащ. 2Арати, абы гуэнтетыр ириджэри, къеупщӀащ: «Уэр щхьэкӀэ жаӀэу зэхэсхыр сыт? Си мылъкур зэрызепхьэмкӀэ жэуап тэмэму къызэтыт, уэ си мылъкур афӀэкӀ пӀэщӀэлъыжынукъым».

3«Сыт иджы сщӀэнур? – жиӀащ гуэнтетым игукӀэ. – Си тхьэмадэм си лэжьыгъэр стрехыж. ЩӀы къысхуэтӀынукъым, факъырэӀус сыщӀэлъэӀуну си дзэр мэш. 4Си лэжьыгъэр стрихыжмэ, цӀыхухэм я унэ сыщӀагъэхьэн щхьэкӀэ, сщӀэнур къэсщӀащ». 5Арати, гуэнтетым и тхьэмадэм и щӀыхуэ зытелъ цӀыхухэр зырызурэ къриджэу щӀидзащ. «Си тхьэмадэм ептыжын хуейуэ дапщэ птелъыр?» – еупщӀащ гуэнтетыр зым. 6«Дагъэ фэндырищэ стелъщ», – жиӀащ абы. «Мис уи щӀыхуэ тхылъыр, тӀыси, щэм и пӀэкӀэ псынщӀэу щэ ныкъуэ итхэ». 7Гуэнтетыр къыкӀэлъыкӀуэм еупщӀащ: «Уэ дапщэ птелъыр?» «Гуэдз къэпищэ стелъщ», – жиӀащ абыи. «Уи щӀыхуэ тхылъыр къащти, пщӀей итхэ», – жиӀащ гуэнтетым.

8Тхьэмадэр гуэнтет хьэрэмыгум щытхъуащ губзыгъэу къызэрыщӀэкӀам щхьэкӀэ; сыту жыпӀэмэ Тхьэм и бынхэм елъытауэ, мы дуней нэпцӀым и бынхэр нэхъ губзыгъэу къыщӀокӀ, езыхэм ещхь гуэрхэм Ӏуэху щыдащӀэкӀэ. 9НывжызоӀэ, мы дуней нэпцӀым щывиӀэ мылъкумкӀэ ныбжьэгъу зэвгъэгъуэт, фи мылъкур фыуха нэужь, мыкӀуэдыжын псэупӀэхэм абыхэм фрагъэблэгъэн щхьэкӀэ.

10МащӀэмкӀэ пэж цӀыхур куэдымкӀи пэжу щытынущ. МащӀэмкӀэ пэжу щымытыр куэдымкӀи пэжу щытынукъым[+]. 11Мы дуней нэпцӀым пыщӀа мылъкур дзыхь зыхуащӀ хъун цӀыхуу фыщымытмэ, хэт фэ мылъку нэсыр фи ӀэмыщӀэм изылъхьэнур[+]? 12Хьэмэрэ хамэ мылъкур дзыхь зыхуащӀ хъун цӀыхуу фыщымытмэ, фэ езым фыфей хъун мылъку хэт къывэзытынур? 13Зы лӀыщӀэр тхьэмадитӀым зэуэ хуэлӀыщӀэн лъэкӀынукъым; сыту жыпӀэмэ зыр фӀыуэ имылъагъуу, адрейр илъагъуу щытынущ; зым хуэпэжу, адрейм нэмыплъ ириту щытынущ. Тхьэми мылъкуми зэхуэдэу фыхуэлэжьэн флъэкӀынукъым.

14Ахъшэ фӀыуэ зылъагъу фарисейхэм[†] ар щызэхахым, Хьисэ ауан къащӀащ. 15Ауэ Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– ЦӀыху щыпкъэу адрейхэм закъыщывгъэхъу щхьэкӀэ, фи гум илъыр Тхьэм ещӀэ. ЦӀыхухэм пщӀэ зыхуащӀ Ӏуэхугъуэхэр Тхьэм дежкӀэ гущыкӀыгъуэщ[+].


Тхьэм и Хабзэр зэи кӀуэдыжынукъым

16– Теурэтымрэ[†] бегъымбархэм я тхылъхэмрэщ щыӀар, Яхья къэкӀуэху. Иджы Тхьэм и Тепщэныгъэм и хъыбарыр яӀуатэу щӀадзащ икӀи абы и жьауэм щӀэувэну хэти хуабжьу щӀокъу[+]. 17Уафэри щӀылъэри нэхъ кӀуэдыжыгъуафӀэ хъунущ Теурэт Хабзэм зы хьэрф хэкӀуэдыкӀыным нэхърэ.


Фыз игъэкӀыжыным теухуауэ

18– Зи фыз изыгъэкӀыжу нэгъуэщӀ фыз къэзышэжым зинэ ищӀауэ мэхъу. Абы хуэдэу, кърагъэкӀыжа фыз къэзышэми зинэ ещӀэ.


Къулеижьымрэ Лазыррэ

19– Къулеижь гуэр псэурт, – къыпищащ Хьисэ. – Абы зыкърихыу зихуапэрт, махуэ къэс ефэу, ешхэу, и нэгу зригъэужьу псэурт. 20Къулеижьым и куэбжэм деж зы факъырэ Ӏулът, Лазыр и цӀэу. Лазырым и щӀыфэр бэгум зэщӀищтат. 21Къулеижьым и Ӏэнэм къехуэх кӀэрыхубжьэрыхухэмкӀэ и ныбэм из ищӀыну хъуапсэрт ар. Хьэхэр къыбгъэдэлъадэурэ, и щӀыфэм тет бэгухэм къебзейрт. 22Арати, факъырэр лӀащ икӀи мелыӀычхэм ар Ибрэхьим[†] деж яхьри бгъэдагъэтӀысхьащ. 23Къулеижьри лӀэри щӀалъхьэжащ. Жыхьэнмэм щыӀэу и псэм хьэзабыр телъу, и нэр иӀэтщ, дэплъейри, жыжьэу Ибрэхьим илъэгъуащ, Лазыри абы бгъэдэсу. 24Щилъагъум, джащ: «Ди адэ Ибрэхьим, гущӀэгъу къысхуэщӀ. Лазыр къысхуэгъакӀуи, и Ӏэпэр псым хищӀэурэ си бзэгур схуегъэгъэупщӀыӀу, сыту жыпӀэмэ мы мафӀэ сызыхэтым хуабжьу гугъу сыщохь»[+].

25«Си щӀалэ, – жиӀащ Ибрэхьим, – уигу къэгъэкӀыж дунейм ущытетам уэ фӀыгъуэ ущымыщӀэу, Лазыр гугъу ехьу зэрыщытар. Иджы ар мыбы щотынш, уэ абы гугъу ущохь. 26Абы къищынэмыщӀауэ, фэрэ дэрэ дякум щыхупӀэ куу дэлъщ, мыбы никӀыу абы нэкӀуэну хуейр нэмыкӀуэфын икӀи абы къикӀыу мыбы къэкӀуэну хуейр къэмыкӀуэфын щхьэкӀэ».

27«АтӀэ ди адэ, – жиӀащ къулейуэ щытам, – сынолъэӀу, си адэм и унэм Лазыр схуэбгъэкӀуэну. 28Къуэшитху сиӀэщи, ахэри мы хьэзаб шэчыпӀэм къэмыкӀуэн щхьэкӀэ, сакъыну схужрегъэӀэж».

29«Абыхэм Мусэрэ бегъымбархэмрэ я тхылъхэр яӀэщ, а тхылъхэм ярытым тету ирепсэу», – жиӀащ Ибрэхьим.

30«Хьэуэ, ди адэ Ибрэхьим, – жиӀащ къулеижьу щытам, – лӀахэм я лӀыкӀуэу зыгуэр яхуэкӀуэмэ, тобэ къахьыжынущ».

31«Мусэрэ бегъымбархэмрэ я тхылъхэм ярытым тету мыпсэумэ, лӀахэм зыгуэр къахэтэджыкӀыжми, я фӀэщ хъунукъым», – къитыжащ жэуап Ибрэхьим.

### 17


Хьисэ и гъэсэнхэр зэриущияр

1– ЦӀыхур гуэныхьым тезыгъэгушхуэ гуэр сыт щыгъуи щыӀэнущ. Ауэ гъуэгу мыгъуэ теуващ цӀыхур гуэныхь щӀэным тезыгъэгушхуэр, – яжриӀащ Хьисэ и гъэсэнхэм[+]. 2– Апхуэдэ цӀыхум дежкӀэ и пщэм щхьэл мывэ иращӀэрэ хым хадзэмэ, нэхъыфӀщ мы къызэрыгуэкӀ цӀыхухэм ящыщ зы гуэныхь щӀэным тригъэгушхуэ нэхърэ. 3Аращи, фысакъ! Уи къуэшым гуэныхь зыпылъ Ӏуэху илэжьмэ, гуэныхь къызэрихьар жеӀи, тобэ къихьыжмэ, хуэгъэгъу. 4Уеблэмэ зы махуэм къриубыдэу блэнейрэ къокъуэншэкӀрэ гуэныхь къихьмэ, хуэгъэгъу, къигъэзэжрэ, «сыхущӀегъуэжащ» къыбжиӀэху.

5– Ди фӀэщхъуныгъэр нэхъ ин тхуэщӀ, – къелъэӀуащ Зиусхьэным[†] и лӀыкӀуэ пщыкӀутӀыр.

6– Андэгурэдэгум и жылэм хуэдиз хъун фӀэщхъуныгъэ фиӀэу мы жыгым «Уи лъабжьэ дыдэм деж зыкъыщыхэтхъи, хым зыщыхэсэ» жефӀэмэ, къывэдэӀуэнущ, – жиӀащ Зиусхьэным[+].

7– Фэ фщыщ гуэрым и унэӀутым щӀы ивэу е мэл игъэхъуу жытӀэнщ. АтӀэ унэӀутыр губгъуэм къикӀыжа нэужь, «ПсынщӀэу къакӀуи, Ӏэнэм къэтӀыс» жепӀэну абы? 8Си гугъэкъым жепӀэну. Абы и пӀэкӀэ: «Пщыхьэщхьэшхэ къысхуэгъэхьэзыр икӀи уи бгыр щӀэпхи, сышхэху, сефэху къысщхьэщыт, итӀанэ уэ езыр шхэ икӀи ефэ» жыпӀэнукъэ? 9Уи унафэр зэригъэзащӀэм щхьэкӀэ фӀыщӀэ хуэпщӀыну уи унэӀутым? Си гугъэкъым хуэпщӀыну. 10Фэри вгъэзэщӀэн хуей къалэныр щывгъэзащӀэкӀэ, мыпхуэдэу жыфӀэ: «Мыхьэнэ зимыӀэ дыунэӀутщ дэ, длэжьын хуейр длэжьауэ аркъудейщ».


Уэшын уз зэфыкӀ лӀипщӀ Хьисэ зэригъэхъужар

11Ерусэлим щыкӀуэм, Хьисэ Самариемрэ[†] Гэлилеймрэ я кум дэту кӀуэцӀрыкӀащ. 12Жылэ гуэрым щыдыхьэм, уэшын уз зэфыкӀ лӀипщӀ къыӀущӀащ. Хьисэ пэӀэщӀэу къэувыӀэри,[+] 13макъышхуэкӀэ къэджащ ахэр:

– Хьисэ! УщиякӀуэ! ГущӀэгъу къытхуэщӀ.

14Хьисэ ахэр щилъагъум, мыпхуэдэу яжриӀащ:

– ФыкӀуи, дин гъуазэхэр[†] зэвгъэплъ.

Сымаджэхэр ежьэри, гъуэгу тетыхукӀэ узыр япкърыкӀыжащ[+]. 15Сымаджэу щыта лӀипщӀым ящыщ зым зэрыхъужар щилъагъум, Тхьэм макъышхуэкӀэ щӀыхь хуищӀурэ къигъэзэжщ, 16и нэкӀумкӀэ щӀым еӀусэу Хьисэ и лъабжьэм зыщӀидзэри, фӀыщӀэшхуэ хуищӀащ. А лӀыр езыр Самарие хэкум щыщт, хамэт[+].

17– Псори фыхъужатэкъэ? – жиӀащ Хьисэ. – АтӀэ адрей бгъур дэнэ здэщыӀэр? 18Къигъэзэжу Тхьэм щӀыхь хуэзыщӀын къахэмыкӀауэ ара абыхэм, мы хамэ цӀыхум фӀэкӀа? – 19Хьисэ а цӀыхум мыпхуэдэу жриӀащ итӀанэ: – Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ, тэджи, кӀуэж[+].


Тхьэм и Тепщэныгъэр къыщысыну пӀалъэм фарисейхэр щӀоупщӀэ

20– Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къыщысынур дапщэщ? – жаӀэу фарисейхэр[†] Хьисэ щеупщӀым, мыпхуэдэу къажриӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэр нэрылъагъуу къэкӀуэнукъым,[+] 21икӀи «Мес е мис ар» жаӀэнукъым, сыту жыпӀэмэ Тхьэм и Тепщэныгъэр фэ езым къыфхэтщ.

22Хьисэ и гъэсэнхэм мыр яжриӀащ итӀанэ:

– ЦӀыхум и Къуэм и махуэхэм щыщ зы «тлъагъужарэт» щыжыфӀэну зэман къэкӀуэнущ, ауэ флъагъужынукъым[+]. 23«Мыдэ щыӀэщ ар», е «модэ щыӀэщ» къывжаӀэнущ, ауэ факӀэлъемыжьэ апхуэдэу жызыӀэхэм, фи пӀэ фисыж,[+] 24сыту жыпӀэмэ уафэм и зы гъунэм къыщыщӀэдзауэ адрей гъунэм нэсыху уафэхъуэпскӀым уэгур къызэригъэнэхум хуэдэу, ЦӀыхум и Къуэри[†] къэлъэгъуэнущ, мы дунейм къыщигъэзэжкӀэ. 25Ауэ япэщӀыкӀэ гугъуехь куэд игъэвын икӀи мы щӀэблэм ямыдэу зыхахун хуейщ ар[+].

26ЦӀыхум и Къуэм и къэгъэзэжыгъуэм и пэ къихуэу дунейм и щытыкӀэнур Нухь и зэманым дунейм и щытыкӀам ещхьыркъабзэу щытынущ. 27Нухь и зэманым цӀыхухэр ефэу, ешхэу, фыз къашэу, лӀы дэкӀуэу щытащ, Нухь кхъухьым щитӀысхьа махуэм нэсыху. ИтӀанэ псыдзэр къащӀэуэри псори хэкӀуэдащ. 28ЛутӀ и зэманми дунейр апхуэдэу щытащ: цӀыхухэр ефэу, ешхэу, зыгуэр къащэхуу, ящэу, гъавэ ягъэкӀыу, унэ яухуэу. 29Ауэ ЛутӀ Сэдом къалэм къыщыдэкӀа махуэм мафӀэрэ тхъуэбзащхъуэрэ къалэм къытехэри, псори зэтрисхьащ.

30ЦӀыхум и Къуэр цӀыхухэм къащыхуэлъэгъуэну махуэми дунейр апхуэдэу щытынущ. 31А махуэм унащхьэм тетыр къремых унэм щӀэлъ и щыгъыныр къищтэну, губгъуэм итми и унэм иремыгъэзэж. 32ЛутӀ и фызым къыщыщӀар[*] фигу къэвгъэкӀыж. 33Зи псэр зыхъумэжыну хуейм и псэр фӀэкӀуэдынущ, зи псэр зытым и псэр хъума хъунущ. 34НывжызоӀэ, а жэщым цӀыхуитӀ зы пӀэм хэлъу щытынущ, ауэ мелыӀычхэм зыр къагъэнэнурэ адрейр здащтэнущ. 35ЦӀыхубзитӀ зэгъусэу хьэжэнущ, ауэ мелыӀычхэм зыр къагъэнэнурэ адрейр здащтэнущ. 36ЦӀыхуитӀ губгъуэм итынущ, ауэ мелыӀычхэм зыр къагъэнэнурэ адрейр здащтэнущ.

37– Зи щӀыхьыр ин, дэнэ ар къыщыхъунур? – еупщӀащ цӀыхухэр Хьисэ.

– Хьэдэ здэщыӀэм хьэдэ зышх бгъэжьхэр къыщетӀысэхынущ, – къаритыжащ жэуап Хьисэ.

### 18


Фызабэмрэ хеящӀэмрэ ятеухуа щӀагъыбзэ

1Хьисэ и гъэсэнхэр тхьэ елъэӀу зэпыту щытын щхьэкӀэ икӀи я гур зэи мыкӀуэду дунейм тетын папщӀэ, щӀагъыбзэ зыщӀэлъ хъыбар яжриӀащ:[+]

2– Къалэ гуэрым зы хеящӀэ дэст, Тхьэми щымышынэу, цӀыхухэми ящымыукӀытэу. 3А къалэм фызабэ гуэри дэст. Фызабэр хеящӀэм къыкӀэлъикӀухьурэ елъэӀурт: «Си дэуэгъум лей къыскӀэлъызэримыхьэн щхьэкӀэ, къысщхьэщыж», – жиӀэурэ. 4Фызабэр зыщӀэлъэӀур хеящӀэм къыхуимыщӀэурэ зэманыфӀ дэкӀауэ, игукӀэ мыпхуэдэу жиӀащ: «Тхьэм сыщымышынэми, цӀыхухэм сащымыукӀытэми, 5мы фызабэр си ужь икӀын папщӀэ, сыкъыщхьэщыжынщ, къыскӀэлъижыхьурэ си щхьэр симыгъэужэгъун щхьэкӀэ».

6ЦӀыху щыпкъэу щымыт пэтми, а хеящӀэм жиӀэм феплъыт, – къыпищащ Зиусхьэным.[†] – 7АтӀэ Тхьэм къыхихахэу жэщи махуи абы елъэӀу цӀыхухэм ар дауэ къащхьэщымыжынрэ? Дауэ зыпигъэплъэн ахэр, лей къатехьэху? 8НывжызоӀэ, щӀэх дыдэ къащхьэщыжынущ. Ауэ ЦӀыхум и Къуэм къигъэзэжа нэужь, мы дунейм Абы фӀэщхъуныгъэ щигъуэтыжыну пӀэрэ?


Фарисеймрэ тезыр ахъшэ къыхэзыхымрэятеухуа щӀагъыбзэ

9Езыхэм цӀыху щыпкъэу забжыжрэ адрейхэр зыгъэикӀэхэм Хьисэ щӀагъыбзэ зыщӀэлъ хъыбар яжриӀащ:[+]

10– Тхьэ елъэӀуну Тхьэм и Унэм цӀыхуитӀ щӀыхьат. ТӀум я зыр фарисейт,[†] адрейр тезыр ахъшэ къыхэзыххэм ящыщт. 11Фарисейр увауэ, Тхьэм гукӀэ елъэӀурт: «Ди Тхьэ, цӀыху хъунщӀакӀуэхэм, бзаджащӀэхэм, зинэ зыщӀэхэм, е мыбдежым щыт тезыр ахъшэ къыхэзыхым сызэремыщхьым щхьэкӀэ фӀыщӀэ пхузощӀ. 12Тхьэмахуэм къриубыдэу тӀэунейрэ сонэщӀ, къысхэхъуэу хъуам щыщу Ӏыхьэ пщӀанэр уи Унэм сохь»[+]. 13Тезыр ахъшэ къыхэзыхыр нэхъ пыӀукӀуэтауэ и бгъэгум иуэжу щытт, и нэр къиӀэту уафэм дэплъеин темыгушхуэу. Ар мыпхуэдэут тхьэ зэрелъэӀур: «Ди Тхьэ, сыгуэныхьлыщ, гущӀэгъу къысхуэщӀ»[+]. 14НывжызоӀэ, фарисейракъым Тхьэм игъэхеижауэ Тхьэм и Унэм къыщӀэкӀыжар, атӀэ тезыр ахъшэ къыхэзыхыращ. Сыту жыпӀэмэ зызыгъэлъагэм и пщӀэр ехуэхынущ, зызыгъэлъахъшэм и пщӀэр Тхьэм иӀэтынущ[+].


Фапэрымыуэу, сабийхэр си деж къэвгъакӀуэ

15Хьисэ сабий цӀыкӀухэр къыхуашэрт, и ӀэмкӀэ трагъэӀэбэну. И гъэсэнхэм ар щалъагъум, Хьисэ зыри бгъэдамыгъэхьэ хъуащ. 16Ауэ Хьисэ сабийхэр зыбгъэдишэри, мыпхуэдэу жиӀащ:

– Сабийхэм фапэрымыуэу, си деж къэвгъакӀуэ, сыту жыпӀэмэ абыхэм хуэдэщ Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэтхэр. 17Пэжыр нывжызоӀэ, сабийм хуэдэу Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэмыувэм абы егъэзыпӀэ къыщылъысынукъым.


Къулеигъэм теухуа ущие

18УнафэщӀ гуэр Хьисэ къеупщӀащ:

– Зи гур фӀыкӀэ гъэнщӀа ущиякӀуэ, гъащӀэ уахътыншэ къыслъысын папщӀэ, сыт сщӀэн хуейр? – жиӀэри[+].

19– Зи гур фӀыкӀэ гъэнщӀа ущиякӀуэкӀэ укъыщӀызэджэр сыт? – жиӀащ Хьисэ. – Тхьэм и закъуэщ зи гур фӀыкӀэ гъэнщӀар. 20Теурэтым[†] ит унафэхэр пщӀэркъэ: зинэ умыщӀэ, цӀыху умыукӀ, умыдыгъуэ, щыхьэт нэпцӀу утыку уимыхьэ, уи адэмрэ уи анэмрэ пщӀэ яхуэщӀ.

21– А псори си щӀалэгъуэ лъандэрэ согъэзащӀэ, – жиӀащ унафэщӀым.

22Ар щызэхихым, Хьисэ унафэщӀым мыпхуэдэу жриӀащ:

– Зыщ уэ узыхуэныкъуэу къэнар. УиӀэу хъуар щэжи, къыщӀэкӀыр факъырэхэм яхуэгуэш. Уафэм мылъкушхуэ щыбгъуэтынущ абы щыгъуэ. Си ужь къиувэ итӀанэ[+].

23Хьисэ и псалъэр щызэхихым, унафэщӀым и гум щӀыхьащ ар, хуабжьу къулейти. 24Ар абы и гум зэрыщӀыхьар щилъагъум, Хьисэ мыпхуэдэу жиӀащ:

– Къулейхэр Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэувэн жыхуэпӀэр хуабжьу гугъущ. 25Махъшэр мастэнэм нэхъ тыншу икӀынущ, къулейр Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэмыувэурэ.

26– АтӀэ хэт абы щыгъуэ къелыфынур? – къедаӀуэхэр къеупщӀащ Хьисэ.

27– ЦӀыхум ялъэмыкӀыр Тхьэм лъокӀ, – къитыжащ Хьисэ жэуап.

28– Дэ диӀа псори къэдгъанэри, уи ужь диуващ, – жиӀащ Питрэс[+].

29– Пэжыр нывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – зи унэр, е зи фызыр, е зи къуэшыр, е зи адэ-анэр, е зи быныр Тхьэм и Тепщэныгъэм папщӀэ къэзыгъанэм[+] 30мы дунейм ӀэджэкӀэ нэхъыбэ щигъуэтыжынущ, къэкӀуэну дунейми гъащӀэ уахътыншэ щиӀэ хъунущ.


Хьисэ зэраукӀынур икӀи лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынурещанэу къызэрыжиӀар

31И гъэсэн пщыкӀутӀыр лъэныкъуэкӀэ Ӏуишри, Хьисэ мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Мис, Ерусэлим докӀуэ. ЦӀыхум и Къуэм теухуауэ бегъымбархэм ятхауэ щыта псори абы щызэщӀэнущ. 32Ар мажусийхэм[†] ӀэщӀалъхьэнущ, абыхэм Ар ауан ящӀынущ, ягъэпудынущ, еубжьытхынущ, 33щӀопщкӀэ еуэнущ икӀи яукӀынущ, ауэ махуищ дэкӀынурэ, лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ[+].

34Ауэ Хьисэ зи гугъу ищӀар абыхэм къагурыӀуакъым. А псалъэм и мыхьэнэр абыхэм дежкӀэ щӀэхъумати, зыри зэхащӀыкӀакъым[+].


Хьисэ нэф гуэрым и нэр къызэригъэплъэжар

35Хьисэ Ерихъуэ къалэм гъунэгъу щыхуэхъуам, нэф гуэр гъуэгу Ӏуфэм Ӏуст, факъырэӀус къыхихыу. 36ЦӀыху гупышхуэ блэкӀыу щызэхихым, нэфыр щӀэупщӀащ: «Къэхъуар сыт?» – жиӀэри. 37«Нэзэрэт щыщ Хьисэ блокӀ», – жаӀэу къыщыжраӀэм, 38ар макъышхуэкӀэ джащ:

– Хьисэ, Даут и Къуэ[*], гущӀэгъу къысхуэщӀ! – жиӀэри[+].

39Япэ иту кӀуэ цӀыхухэм нэфым и жьэр зэтрипӀэну унафэ хуащӀащ. АрщхьэкӀэ нэфыр нэхъ иныжу кӀийрт:

– Даут и Къуэ, гущӀэгъу къысхуэщӀ! – жиӀэурэ.

40КъэувыӀэри, нэфыр къыбгъэдашэну унафэ ищӀащ Хьисэ. Нэфыр гъунэгъу къыщыхуэхъум, Хьисэ абы еупщӀащ:

41– Сыт пхуэсщӀэну узыхуейр? – жиӀэри.

– Зи щӀыхьыр ин, си нитӀыр къысхуэгъэплъэж, – лъэӀуащ нэфыр.

42– Ирехъу апхуэдэу, къреплъэж, – жиӀащ Хьисэ. – Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ[+].

43Нэфым и нитӀыр асыхьэтым къэплъэжри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀурэ, Хьисэ и ужь иуващ. Къэхъуар зылъэгъуа псоми Тхьэм щӀыхь хуащӀащ.

### 19


Зэхей и гъащӀэм зэрызихъуэжар

1Хьисэ Ерихъуэ къалэм дыхьэри кӀуэцӀрыкӀащ. 2Зэхей и цӀэу цӀыху къулей гуэр дэст а къалэм, тезыр ахъшэ къыхэзыххэм я нэхъыщхьэу. 3Хьисэ зригъэлъагъуну хуейт Зэхей, ауэ езыр зэрылӀы цӀыкӀум щхьэкӀэ мо цӀыху гупышхуэм къахухэлъагъукӀыртэкъым Ар. 4Хьисэ зригъэлъагъун папщӀэ, цӀыхухэм я пэ илъадэри, Зэхей тут жыгым дэпщеящ, Хьисэ абыкӀэ блэкӀын хуейти. 5А жыгым гъунэгъу щыхуэхъум, Хьисэ Зэхей худэплъейри, мыпхуэдэу жриӀащ:

– Зэхей, псынщӀэу къех жыгым, нобэ уи унэ сынихьэн хуейщ.

6Жыгым псынщӀэу къехыжри, гуфӀэгъуэр иӀэу, Зэхей Хьисэ иригъэблэгъащ. 7Хьисэ абы и унэм зэреблэгъар цӀыхухэм щалъагъум, ар яфӀэмыфӀ хъуауэ, псоми жаӀащ:

– ЦӀыху гуэныхьщӀакӀуэм и унэ щхьэ еблэгъа Ар[+]?

8Зэхей къэтэджри, Зиусхьэным[†] мыпхуэдэу жриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, си мылъкум и ныкъуэр тхьэмыщкӀэхэм яхуэзгуэшынщ, зыгуэр къэзгъэпцӀамэ, къызэрызгъэпцӀам хуэдиплӀ естыжынщ[+].

9– Нобэ мы унэм щӀэсхэри Тхьэм къригъэлащ, – жриӀащ Хьисэ Зэхей. – Мы лӀыри Ибрэхьим[†] къытехъукӀахэм ящыщщ[+]. 10КӀуэдыпӀэм ихуа цӀыхухэр къигъуэтыжу къригъэлын щхьэкӀэщ ЦӀыхум и Къуэр[†] мы дунейм къыщӀэкӀуар.


УнэӀутипщӀым ятеухуа щӀагъыбзэ

11ЦӀыхухэр Хьисэ къедаӀуэу здэщытым, щӀагъыбзэ яжриӀащ. Хьисэ Ерусэлим пэгъунэгъу хъуати, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] асыхьэт дыдэм къэлъэгъуэну я гугъэт цӀыхухэм[+].

12Ауэ щыхъум, Хьисэ къригъэжьащ:

– Пщы гуэр щӀыпӀэ жыжьэ ежьэну зигъэхьэзырат, езыр зи унафэ щӀэтым тепщэныгъэ къриӀыхыу къигъэзэжыну. 13Ауэ япэщӀыкӀэ и унэӀутхэм ящыщу пщӀыр ириджэщ, ахъшэ зыдэлъ бохъшэ зырыз къаритри, къажриӀащ: «Сыкъэтыху, ахъшэр Ӏуэху гуэрым хэфлъхьи, вгъэлажьэ». 14Езы пщыр и лъэпкъэгъухэм ялъагъу хъуртэкъыми, «Ар ди тепщэ хъуну дыхуейкъым» жрырагъэӀэн папщӀэ, пщыр здэкӀуам деж абыхэми лӀыкӀуэ ягъэкӀуащ.

15ЯгъэкӀуа пэтми, пщым тепщэныгъэ зыӀэригъэхьэри, къигъэзэжащ. Къигъэзэжа нэужь, ахъшэ зрита унэӀутипщӀыр ириджэри, ахъшэм къыхагъэхъуарэ къыхамыгъэхъуарэ еупщӀащ. 16Зыр къакӀуэри мыпхуэдэу жиӀащ: «Зи щӀыхьыр ин, уи ахъшэ къызэптам хуэдипщӀ къыхэзгъэхъуащ». 17«Дэгъуэщ, уунэӀутыфӀщ, – жиӀащ пщым. – Ӏуэху мащӀэ дзыхь зыхуащӀ хъун цӀыхуу укъызэрыщӀэкӀам щхьэкӀэ къалипщӀым я унафэщӀу узогъэув»[+]. 18ЕтӀуанэ унэӀутри къакӀуэри, жиӀащ: «Зи щӀыхьыр ин, уи ахъшэм хуэдитху къезгъэлэжьащ». 19«Уэри къалитхум я тет узощӀ», – жриӀащ пщым абыи.

20КъыкӀэлъыкӀуэ унэӀутри къакӀуэри, жиӀащ: «Зи щӀыхьыр ин, мис уи ахъшэр, хъыданым кӀуэцӀылъу щызгъэлъащ. 21ЦӀыху гущӀэгъуншэу узэрыщытым щхьэкӀэ сыпщышынащ, щумыгъэтӀылъам къыщыбощтэ, тумысар Ӏубохыжри». 22«Уэ езым къыбжьэдэкӀа псалъэмкӀэ узгъэкъуэншэнущ, унэӀут мыхъумыщӀэ, – жриӀащ пщым абы. – ЦӀыху гущӀэгъуншэу сызэрыщытри, щызмыгъэтӀылъам къызэрыщысщтэри, тезмысар зэрыӀусхыжри щыпщӀэкӀэ, 23си ахъшэр щхьэ Ӏуэху гуэрым хыумылъхьарэ, сыкъэкӀуэжа нэужь, хэхъуэ сиӀэн щхьэкӀэ?»

24Апхуэдэу щыхъум, пщым къыбгъэдэтхэм яжриӀащ: «Мыбы иӀыгъ ахъшэр къеӀыфхи, пщӀы зиӀэм ефт». 25«Зи щӀыхьыр ин, абы пщӀы иӀэкъэ?» – жаӀащ абыхэм. 26«НывжызоӀэ, зиӀэм иджыри къратынущ, зимыӀэм иӀэри къытрахынущ, – жиӀащ пщым. – 27Тепщэ сахуэхъуну хуэмея си бийхэри мыдэ къафши, си пащхьэм щывукӀ»[+].


Хьисэ Ерусэлим зэрыдыхьар

28Ар жиӀэри, Хьисэ ЕрусэлимкӀэ иунэтӀащ. 29ЗейтункӀэ[*] зэджэ Ӏуащхьэм къетӀысэкӀауэ къыӀус жылэхэу Бэтфагрэ БэтэӀинрэ щынэблагъэм, Хьисэ и гъэсэнхэм щыщ цӀыхуитӀ абы игъэкӀуащ, 30мыпхуэдэу яжриӀэри:

– Къыфпэщылъ жылэм фыкӀуи, жылэм фыщыдыхьэкӀэ, цӀыху зэи темысауэ шыд шыщӀэ епхауэ фрихьэлӀэнущи, къыкӀэрыфтӀэтыкӀи, къафшэ. 31«Щхьэ къыкӀэрыфтӀэтыкӀрэ?» жиӀэу зыгуэр къывэупщӀмэ, «Зиусхьэныр абы хуэныкъуэщ» жыфӀэ.

32Арати, ахэр кӀуэри, Хьисэ къазэрыжриӀам тету шыд шыщӀэр къагъуэтащ. 33Шыд шыщӀэр къыщыкӀэратӀэтыкӀым, ар зейхэр къеупщӀащ:

– Щхьэ къыкӀэрыфтӀэтыкӀрэ? – жаӀэри.

34– Зиусхьэныр абы хуэныкъуэщ, – ятащ абыхэм жэуап.

35Шыд шыщӀэр Хьисэ деж къашэщ, я щыгъынхэр траубгъуэри, Хьисэ трагъэтӀысхьащ. 36Ар шыд шыщӀэм тесу здэкӀуэм, цӀыхухэм я щыгъыныр гъуэгум хутраубгъуэрт, пщӀэ зэрыхуащӀыр абыкӀэ къагъэлъагъуэу. 37Гъуэгум Зейтун Ӏуащхьэм зыкъыщригъэзыхым деж Хьисэ щынэсым, и гъэсэн къомым гуфӀэгъуэр яӀэу Тхьэм макъышхуэкӀэ щытхъу хужаӀэу щӀадзащ, Ӏуэху телъыджащэхэр зэралъэгъуам щхьэкӀэ. 38Абыхэм мыпхуэдэу жаӀэрт:

«Зиусхьэным и цӀэкӀэ къытхуэкӀуэ пащтыхьыращ щӀыхьыр зейр!
Уафэм мамырыгъэ щреӀэ!
Уафэр зи хэщӀапӀэ Тхьэшхуэм псоми щӀыхь хуращӀ!»

39ЦӀыхубэм яхэт фарисейхэм[†] ящыщ гуэрхэм Хьисэ зыкъыхуагъазэри къыжраӀащ:

– УщиякӀуэ, уи гъэсэнхэм я жьэр зэтрапӀэну яжеӀэ.

40– НывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – абыхэм я жьэр зэтрапӀэмэ, мывэхэр макъышхуэкӀэ джэнущ.

41Хьисэ Ерусэлим нэхъ пэгъунэгъу хъуауэ, къалэр щилъагъум, и гур къызэфӀэзэрыхьарэ и нэпсым къызэпижыхьауэ, жиӀащ:

42– Мамырыгъэм ухуэзышэ гъуэгур уэ, Ерусэлим, нобэ къэплъэгъуатэмэ, сыгуфӀэнут. Ауэ уэ ар иджыпсту къыбгурыӀуэркъым. 43Уи бийхэм щӀы зэтетхъуакӀэ укъыщаухъуреихьыну махуэхэр къыпхуэкӀуэнущ. Укъаувыхьынурэ, лъэныкъуиплӀымкӀи къыщобгъэрыкӀуэнущ. 44Уэри уи цӀыхухэри щӀым щыщ фащӀыжынущ, мывитӀ зэтелъу къызэтранэнукъым, Тхьэм укъыщригъэлыну пӀалъэр къызэрысар къызэрыбгурымыӀуам щхьэкӀэ[+].


Хьисэ сатуущӀэхэр Тхьэм и Унэм къызэрыщӀихужар

45Хьисэ Тхьэм и Унэм щӀыхьэри, сатуущӀэхэр къыщӀихун щӀидзащ, 46мыпхуэдэуи яжриӀащ:

– Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] и напэкӀуэцӀхэм Тхьэм мыпхуэдэу къыщыжеӀэ: «Си Унэр тхьэлъэӀупӀэ унэ хъунущ», фэ ар хъунщӀакӀуэ тӀысыпӀэ фщӀащ.

47Хьисэ цӀыхухэр Тхьэм и Унэм щиущийрт махуэ къэс. Ауэ дин гъуазэ нэхъыщхьэхэри,[†] теурэт[†] егъэджакӀуэхэри, лъэпкъ тхьэмадэхэри Хьисэ зэрагъэкӀуэдыным и ужь итт. 48АрщхьэкӀэ зэрагъэкӀуэдын Ӏэмал къахуэгъуэтыртэкъым, Хьисэ цӀыхур Ӏуву епщӀауэ едаӀуэрти.

### 20


Лъэпкъ тхьэмадэхэр Хьисэ къызэреупщӀар

1Махуэ гуэрым, Хьисэ Тхьэм и Унэм цӀыхухэр щиущийрэ, Тхьэм и хъыбарыфӀыр иӀуатэу здэщытым, дин гъуазэ нэхъыщхьэхэр,[†] теурэт[†] егъэджакӀуэхэр, лъэпкъ тхьэмадэхэр къыбгъэдыхьэри, къеупщӀащ:

2– ПщӀэ псори пщӀэну тепщэныгъэ къозытар къыджеӀэт. Хэт хуит узыщӀар?

3– Сэри зы упщӀэ фэстынущи, жэуап къызэфт, – жиӀащ Хьисэ. – 4ЦӀыхухэр иумэхъыну Яхья къэзыгъэкӀуар хэт? Тхьэра хьэмэрэ цӀыхухэра[+]?

5– «Тхьэращ къэзыгъэкӀуар» жытӀэмэ, «атӀэ Яхья жиӀар щхьэ фи фӀэщ фымыщӀарэ?» къыджиӀэнущ, – жаӀащ абыхэм, зэчэнджэщри. –[+] 6«ЦӀыхухэращ къэзыгъэкӀуар» жытӀэмэ, цӀыхубэр мывэкӀэ къыдэуэурэ даукӀынущ, Яхья бегъымбару ялъытэри. –[+] 7Арати, Яхья къэзыгъэкӀуар ямыщӀэу жаӀащ абыхэм.

8– Абы щыгъуэ Сэри вжесӀэнукъым сщӀэр сщӀэну хуит сызыщӀар хэтми, – жиӀащ Хьисэ.


ЖызумгъэкӀ бзаджэхэм теухуа щӀагъыбзэ

9Хьисэ цӀыхухэм щӀагъыбзэ яжриӀащ итӀанэ:

– ЛӀы гуэрым жызум хадэ игъэтӀысри, жызумгъэкӀхэм пӀалъэкӀэ яритащ. Яритри, езыр зыкъомрэ къэтыну ежьащ. 10Жызумыр къыщыпачыж зэманыр къыщысым, и жызум Ӏыхьэр къригъэхьыну и унэӀутхэм ящыщ зы жызумгъэкӀхэм деж игъэкӀуащ. Абыхэм унэӀутыр яубэрэжьри, ӀэнэщӀу къаутӀыпщыжащ. 11Апхуэдэу къыщращӀэм, зы унэӀут игъэкӀуащ аргуэру. АрщхьэкӀэ ари къаубэрэжьщ, лей кърахри, ӀэнэщӀу къаутӀыпщыжащ. 12Ещанэуи зы унэӀут игъэкӀуащ, ауэ ари къауӀэри, хадэм кърадзыжащ[+]. 13Апхуэдэу щыхъум, жызум хадэр зейм мыпхуэдэу жиӀащ: «Сыт сщӀэн? ФӀыуэ слъагъу си къуэр згъэкӀуэнщ, хэт ищӀэрэ, абы пщӀэ къыхуащӀынкӀэ мэхъу». 14АрщхьэкӀэ жызумгъэкӀхэм хадэр зейм и къуэр щалъагъум, зэчэнджэщри жаӀащ: «Жызум хадэр зейм и мылъку псори къызыхуэнэнур мыращи, ар дывгъэукӀи, мылъкур дыдей хъунущ». 15Арати, щӀалэр хадэм кърадзыжри яукӀащ.

– Жызум хадэр зейм сыт абыхэм ярищӀэнур? – щӀэупщӀащ Хьисэ. – 16ЯрищӀэнуращ: къигъэзэжынурэ, жызумгъэкӀхэр зэтриукӀэнущ, жызум хадэр нэгъуэщӀхэм яритынущ.

– Тхьэм къимыгъэхъукӀэ апхуэдэ! – жаӀащ цӀыхухэм, ар щызэхахым.

17Хьисэ абыхэм яхэплъэри, къыпищащ:

– Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] ит мы псалъэхэм къикӀыр сыт:

«УхуакӀуэхэм зрамыпэсу хыфӀадзэжа мывэр
унэ лъабжьэм и къуапэр зэрагъэбыдэ мывэ нэхъыщхьэ хъуащ»?

18А мывэм теджалэ дэтхэнэри зэгуиудынущ, езы мывэр зытехуэ дэтхэнэри щӀипӀытӀэнущ.

19А щӀагъыбзэр теурэт егъэджакӀуэхэмрэ дин гъуазэ[†] нэхъыщхьэхэмрэ яхуэгъэзауэ зэрыщытыр къащыгурыӀуэм, Хьисэ абдеж дыдэм щаубыдыну хэтащ ахэр, ауэ цӀыхубэм ящышынэрти, и гугъу ящӀын тегушхуакъым.


Тезыр ахъшэм теухуауэ

20Арати, теурэт егъэджакӀуэхэмрэ дин гъуазэ нэхъыщхьэхэмрэ Хьисэ кӀэлъыплъу щӀадзащ. Абы къищынэмыщӀауэ, щыпкъафэ зэтрагъэуауэ цӀыху зыбжанэ кӀэщӀаутӀыпщхьащ, Хьисэ зэрагъэкъуэншэн псалъэ гуэркӀэ къаубыду, Римым къигъэкӀуа унафэщӀым ирырагъэубыдын я гугъэу[+]. 21Ахэр Хьисэ къеупщӀащ:

– УщиякӀуэ, уи псалъэхэр зэрыпэжри, цӀыхухэр пэжыгъэм тету зэрыбущийри, зэхэгъэж зэрумыщӀри, Тхьэм и гъуэгур цӀыхухэм пэжу зэребгъащӀэри дощӀэ. 22АтӀэ, дэ къайсэрым тезыр ахъшэ етт хъунрэ мыхъунрэ къыджеӀэт.

23Хьисэ абыхэм я бзаджагъэм гу щылъитэм, мыпхуэдэу яжриӀащ:[+]

24– Зы динар[*] сывгъэлъагъут. Хэт и сурэт абы тедзар? Хэт и цӀэ абы тетыр?

– Къайсэрым и сурэтырщ, – жаӀащ абыхэм.

25– АтӀэ апхуэдэу щыщыткӀэ, къайсэрым ефтын хуейр къайсэрым ефт, Тхьэм ефтын хуейр Тхьэм ефт, – жиӀащ Хьисэ.

26Арати, цӀыхухэм ялъагъуу къахуэубыдакъым Хьисэ абыхэм, уеблэмэ и жэуапыр яфӀэтелъыджэ хъуауэ сабырыжащ.


ЛӀахэр къызэрытэджыжынур Хьисэ къызэрыжиӀар

27ЛӀахэр къызэрытэджыжынур зи фӀэщ мыхъу садукейхэм[*] ящыщ зыбжанэ Хьисэ къыбгъэдыхьэри къеупщӀащ:

28– УщиякӀуэ, Мусэ и Теурэтым итщ зыгуэрым и къуэшыр дунейм ехыжрэ и фызыр быныншэ фызабэу къанэмэ, лӀар щӀэблэншэ мыхъун щхьэкӀэ, лӀам и къуэшым фызабэр къишэжын хуейуэ. 29Зэшибл псэурт. Нэхъыжьым фыз къишэри, сабий имыгъуэтауэ, дунейм ехыжащ. 30Абы и ужькӀэ етӀуанэм и фызащ а цӀыхубзыр, 31итӀанэ ещанэми и фызащ. Апхуэдэу зэшиблми я фызу щытащ ар, ауэ зэшиблри лӀэжащ, сабий къащӀэмынэу. 32Заул дэкӀри, езы фызри дунейм ехыжащ. 33АтӀэ зэшиблми я фызу щыта цӀыхубзыр хэт зылъысынур лӀахэр къыщытэджыжкӀэ?

34– Мы дунейм тет цӀыхухэм зэрышэ я хабзэщ, – жиӀащ Хьисэ. – 35Ауэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжу, къэкӀуэну дунейм щыпсэуну зыхуагъэфэщэнухэр дэкӀуэу, фыз къашэу щытынукъым. 36ИкӀи зэи лӀэжынукъым, атӀэ мелыӀычхэм хуэдэу щытынущ. Ахэр Тхьэм и бынщ, Тхьэм лӀахэм къахигъэтэджыкӀыжащи. 37Ауэ лӀахэр къызэрытэджыжынур фщӀэну фыхуеймэ, а Ӏуэхум и пэжыпӀэр пыжьей чыцэм теухуа хъыбарым, Теурэтым итым, Мусэ нахуэу къыщегъэлъагъуэ. Мусэ Зиусхьэным[†] абдежым зэреджэр Ибрэхьим,[†] Исхьэкъ, Екъуб[†] сымэ я Тхьэущ. 38Тхьэр лӀахэр аркъым зи Тхьэр, атӀэ псэухэрщ, Тхьэм дежкӀэ псори псэущ.

39Хьисэ ар щыжиӀэм, теурэт егъэджакӀуэ языныкъуэхэм мыпхуэдэу жаӀащ:

– Дэгъуэу жыпӀащ, ущиякӀуэ.

40Арати, тегушхуэу, Хьисэ нэгъуэщӀ гуэркӀэ еупщӀын къахэкӀакъым абыхэм афӀэкӀ.


Мэсихьыр зи къуэр хэт?

41Хьисэ аргуэру абыхэм еупщӀащ:

– Мэсихьыр[†] Даут и къуэу цӀыхухэм щхьэ жаӀэрэ[+]? 42-43Езы Даут Забурым[†] и напэкӀуэцӀхэм мыпхуэдэу къыщыжеӀэ а Ӏуэхум теухуауэ:

«Зиусхьэным си Зиусхьэным къыжриӀащ:
Уи бийхэр лъэгущӀэтын пхуэсщӀыху,
си ижьырабгъумкӀэ къыщыс».

44Аращи, езы Даут Мэсихьым ЗиусхьэнкӀэ йоджэ. Апхуэдэу щыщыткӀэ, Мэсихьыр Даут и къуэу дауэ зэрубжынур?


ФэрыщӀагъэм зыщыфхъумэ

45ЦӀыхубэр къедаӀуэу здэщытым, Хьисэ и гъэсэнхэм мыпхуэдэу яжриӀащ:

46– Щыгъын кӀыхь зыщыгъыу къэзыкӀухьын зыфӀэфӀхэу, цӀыху зэхуэсыпӀэхэм деж сэлам къыщрахкӀэ зи гур зыгъэфӀ теурэт егъэджакӀуэхэм фахуэсакъ. Абыхэм тхьэлъэӀупӀэ унэхэми Ӏэнэ къыщаӀэт щӀыпӀэхэми тхьэмадэ тӀысыпӀэр щаубыдыну яфӀэфӀщ[+]. 47Фызабэхэм я мылъкур фӀашх абыхэм, ауэ тхьэ щелъэӀукӀэ, цӀыхухэм зыкърагъэлъагъун щхьэкӀэ, я лъэӀур кӀыхьу яукъуэдий я хабзэщ. Апхуэдэхэм тезыр ткӀий къапоплъэ.

### 21


Фызабэм и жумартыгъэр

1Хьисэ плъэри, Тхьэм и Унэр[†] зыдэт пщӀантӀэм щаӀыгъ ахъшалъэм къулеижь гуэрхэм ахъшэ ирадзэу къилъэгъуащ. 2ЩакӀэлъыплъым, гу лъитащ фызабэ тхьэмыщкӀэ гуэрми гъуаплъэ ахъшэ жьгъеитӀ ахъшалъэм зэрыридзэм.

3– Пэжыр нывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – мы фызабэ тхьэмыщкӀэм псоми нэхърэ нэхъыбэ иридзащ; 4сыту жыпӀэмэ мы къулеижьхэм къадэхуэм щыщщ Тхьэм тыгъэ хуащӀыр, ауэ мы фызабэм иӀэу хъуар иридзащ ахъшалъэм, къулейсыз пэтрэ.


Тхьэм и Унэм къыщыщӀынур Хьисэ къызэрыжиӀар

5Тхьэм и Унэр мывэ дахэкӀэ, цӀыхухэм къахьа тыгъэхэмкӀэ гъэщӀэрэщӀауэ зэрыщытым цӀыхухэр зэрытепсэлъыхьыр щызэхихым, Хьисэ мыпхуэдэу жиӀащ:

6– Мы флъагъум щыщу мывитӀ къызэтрамынэу щызэтракъутэну махуэхэр къэсынущ[+].

7– УщиякӀуэ, а зи гугъу пщӀы зэманыр къыщысынур дапщэщ? Дауэ ар къызэрысар къызэрытщӀэнур? Сыт хуэдэ нэщэнэ къыдэкӀуэнур? – упщӀэ къратащ Хьисэ.

8– Фысакъ, зыми зыкъевмыгъэгъапцӀэ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыту жыпӀэмэ си цӀэр зыфӀащурэ куэд къыфхуэкӀуэнущ, «Мэсихьыр[†] сэращ!», «Зэманыр къэсащ» жаӀэурэ. Абыхэм я ужь фимыувэ. 9Зауэхэм, зэрыхьзэрийхэм я хъыбар зэхэфхмэ, фымышынэ. А тхьэмыщкӀагъэхэр къэхъун хуейщ япэщӀыкӀэ, ауэ абы щыгъуэкъым дунейм и къэкъутэжыгъуэр.

10Зы лъэпкъыр нэгъуэщӀ лъэпкъым езэуэну къызэщӀэтэджэнущ, зы къэралыр нэгъуэщӀ къэралым езэуэну зыкъаӀэтынущ. 11ЩӀыпӀэ-щӀыпӀэкӀэрэ щӀыр ину щыхъеинущ, уз зэрыцӀалэхэм зыщаубгъунущ, гъаблэ къыщыхъунущ. Уафэм нэщэнэ инхэр къыщылъэгъуэнущ, къэхъукъащӀэ шынагъуэхэр къэхъунущ. 12Ауэ а Ӏуэхугъуэхэр къэхъуным и пэ къихуэу, цӀыхухэм фаубыдурэ гугъу фрагъэхьынущ си Ӏумэтым фызэритым щхьэкӀэ. ТхьэлъэӀупӀэ унэхэм хьэкум къыщыфтращӀыхьынущ, лъэхъуэщхэм фыщӀадзэнущ, пащтыхьхэм, унафэщӀхэм я пащхьэм фрашэнущ. 13Мис абы щыгъуэ щыхьэт фыкъыстехъуэну Ӏэмал вгъуэтынущ.

14Ауэ апхуэдэу къытщыщӀынущ жыфӀэу, зэрызывгъэхеину Ӏэмал къэвмыгупсыс. Ар фи гум быдэу ивубыдэ. 15Фи жагъуэгъухэр къывэмыныкъуэкъуфын, къыфпэрымыуэфын папщӀэ, Сэ губзыгъагъэ фхэслъхьэнущ, псалъэ Ӏущ фӀурыслъхьэнущ. 16Фыкъэзылъхуа фи адэ-анэхэр, фи къуэшхэр, фи Ӏыхьлыхэр, фи ныбжьэгъухэр къывэпцӀыжынурэ, тепщэхэм фыӀэщӀагъэхьэнущ икӀи языныкъуэхэр а тепщэхэм фаукӀынущ. 17Си цӀэр зэрывгъэлъапӀэм щхьэкӀэ псори къыфтеплъэ мыхъуу щытынущ. 18Ауэ зы налъэ фи щхьэцым хэкӀуэдыкӀынукъым. 19ШыӀэныгъэ зизыгъэӀэм и псэр къригъэлынущ.


Хьисэ Ерусэлим къыщыщӀынур къызэрыжиӀар

20– Ерусэлим дзэхэм къаухъуреихьауэ флъагъумэ, абы лъапсэрыхыр къыщыхуэкӀуэну зэманыр къызэрыблэгъар зэвгъащӀэ. 21Ехьудей[†] хэкум ис цӀыхухэм бгы щӀыпӀэхэм зыщрагъэпщкӀу абы щыгъуэ, Ерусэлим дэсхэр къалэм дрекӀ, губгъуэм итхэр къалэм дремыхьэ. 22Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Тхьэм мы лъэпкъым хуэфащэр ирищӀэнущ а махуэхэм, Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] ит псори къэхъун щхьэкӀэ.

23Фыз лъэщыджэхэми сабий быдзафэ зиӀэхэми я дунейр мыгъуэ хъунущ а махуэхэм. Мы щӀыпӀэм ис цӀыхухэм тхьэмыщкӀагъэшхуэ къатепсыхэнущ икӀи Тхьэм и ней къащыхуэнущ. 24Языныкъуэхэр джатэкӀэ яукӀынущ, адрейхэр мажусий[†] къэралхэм гъэру яхунущ. Ерусэлим и уэрамхэр мажусийхэм яутэу щытынущ, я пӀалъэр икӀыху.


Хьисэ къызэригъэзэжыным зэрытепсэлъыхьар

25– Дунейм тет лъэпкъхэр тенджызым и толъкъун ябгэ къэукъубияхэм я макъ шынагъуэхэм икӀи дыгъэм, мазэм, вагъуэхэм къыщылъэгъуэну нэщэнэхэм ягъэгужьеярэ ящӀэнур ямыщӀэу къагъэнэнущ. 26Дунейм къыщхьэщыхьэну тхьэмыщкӀагъэм пэплъэ цӀыхухэм шынэ къащтарэ пӀейтеигъэм игъэмэхыу щытынущ, уафэм щыӀэ къарухэр зэщӀэсысэнущи. 27ЦӀыхум и Къуэм и къарур бгъэдэлърэ и щӀыхьыр Ӏэтауэ пшэм хэту къакӀуэу ялъагъунущ абы щыгъуэ[+]. 28Аращи, а Ӏуэхугъуэхэр къэхъуу флъагъумэ, фи гур къызэрывгъэгъуэтыжи, фи щхьэр фӀэт, Тхьэм щхьэхуит фыщищӀыжыну зэманыр къэблэгъащи.

29ЩӀагъыбзэ къригъэжьащ Хьисэ итӀанэ:

– Хъурмейм феплъ, адрей жыгхэми феплъ. 30Жыгыр къэтӀэпӀу щыфлъагъум деж гъэмахуэр къызэрыблэгъар зыми къывжимыӀэуи фощӀэ. 31Абы ещхьу, зи гугъу фхуэсщӀа Ӏуэхугъуэхэр къэхъуу флъагъумэ, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къызэрыблэгъар зэвгъащӀэ. 32Пэжыр нывжызоӀэ, мы щӀэблэр кӀуэдыжынукъым, а псори къэмыхъуауэ[+]. 33Уафэмрэ щӀылъэмрэ кӀуэдыжынущ, ауэ си псалъэр кӀуэдыжынукъым.


Мы дунейм епха Ӏуэхугъуэхэм фи псэр евмыгъэтхьэкъу

34– Ефэ-ешхэным, фадэм, мы дунейм епха Ӏуэхугъуэхэм фи псэр евмыгъэтхьэкъу, а махуэр уащхъуэдэмыщхъуэу къыфтемыпсыхэн щхьэкӀэ. 35Сыту жыпӀэмэ а махуэр дунейм тету хъуам къапхъэн яхуэхъунущ. 36Фи гумрэ фи псэмрэ жеипӀэ евмыт, сыт щыгъуи тхьэ фелъэӀу, а къэхъуну псоми фыкъызэрелын икӀи ЦӀыхум и Къуэм и пащхьэм фызэрихьэфын къару фиӀэн щхьэкӀэ[+].

37Хьисэ Тхьэм и Унэм цӀыхухэр щиущийрт махуэкӀэ, ауэ пщыхьэщхьэ зэрыхъуу къалэм дэкӀырти, Зейтун Ӏуащхьэм жэщыр щигъакӀуэрт. 38ЦӀыхубэр жьыуэ къызэщӀэтаджэрти, Тхьэм и Унэм къекӀуалӀэрт, Хьисэ жиӀэм едэӀуэн папщӀэ.

### 22


Лъэпкъ Хасэм хэтхэм Хьисэ зэраукӀынӀэмал къызэралъыхъуар

1Пщагъэ зыхэмылъ щӀакхъуэ щагъажьэ махуэ лъапӀэхэу[*] ӀутӀыжкӀэ[†] зэджэр къэблэгъат. 2Дин гъуазэ[†] нэхъыщхьэхэмрэ теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ Хьисэ щэхуу зэраукӀын Ӏэмал къалъыхъуэрт, нахуэу зыгуэр иращӀэну цӀыхубэм щышынэрти.

3Хьисэ и гъэсэн пщыкӀутӀым ящыщ Ехьудэ ИшкӀэриуэт и гур Ӏиблисым[†] итхьэкъуащ абы щыгъуэ. 4Ар дин гъуазэ нэхъыщхьэхэм, Тхьэм и Унэр[†] зыхъумэхэм я унафэщӀхэм деж кӀуэри, Хьисэ абыхэм зэраӀэщӀигъэхьэну щӀыкӀэр ядиубзыхуащ. 5Абыхэм ар я гуапэ дыдэ хъуащ, ахъши къратыну къагъэгугъащ. 6Ехьудэ абыхэм акъылэгъу ядэхъури, цӀыхухэм ямыщӀэу Хьисэ абыхэм зэраӀэщӀигъэхьэн Ӏэмал лъыхъуэн щӀидзащ.


Хьисэ и гъэсэнхэм ӀутӀыж щынэр зэрадишхар

7Пщагъэ зыхэмылъ щӀакхъуэ щагъажьэ махуэ лъапӀэхэм щыгъуэ ӀутӀыж щынэр щаукӀ махуэри къэсащ. 8Хьисэ Питрэсрэ Яхьярэ иригъэжьащ, мыпхуэдэу яжриӀэри:

– ФыкӀуи, ӀутӀыж щынэр тшхын папщӀэ, Ӏэнэ къытхузэтевгъэувэ.

9– Дэнэ къыщызэтедгъэувэну узыхуейр? – къеупщӀащ ахэр Хьисэ.

10– Къалэм фыдыхьа нэужь, кхъуэщынкӀэ псы ихьу цӀыхухъу гуэр фыӀущӀэнущ, – жиӀащ Хьисэ. – Абы и ужь фиуви, ар зыдыхьэ пщӀантӀэм фэри фыдыхьэ. 11Унэр зейм мыпхуэдэу жефӀэ: «УщиякӀуэр къоупщӀыжащ: „Сэрэ си гъэсэнхэмрэ ӀутӀыж щынэр дэнэ щытшх хъунур“, жиӀэри». 12Абы фигъэлъагъунущ етӀуанэ къатым тещӀыхьа пэш Ӏэхуитлъэхуит зэлъыӀухауэ. Мис а пэшым Ӏэнэ къыщытхузэтевгъэувэ.

13Арати, ахэр кӀуэри, Хьисэ къазэрыжриӀа дыдэм хуэдэу псори къагъуэтащ. ӀутӀыж щынэр абы щагъэхьэзыращ.

14Зэманыр къыщысым, Хьисэ къыхиха лӀыкӀуэ пщыкӀутӀыр и гъусэу Ӏэнэм пэрытӀысхьащ.

15– Згъэвын хуейуэ къыспэщылъ хьэзабым и пэ къихуэу мы ӀутӀыж щынэр вдэсшхыну хуабжьу сыхуеящ, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. – 16НывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къэсрэ ӀутӀыжым и мыхьэнэ нэсыр зэщӀа мыхъуауэ, Сэ ар афӀэкӀ сшхынукъым.

17Хьисэ фалъэр къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀри, жиӀащ:

– Мы фалъэр къафщти, мыбы итым чэзууэ фефэ. 18НывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэр къэсыху, Сэ санэ афӀэкӀ сефэжынукъым.

19Хьисэ щӀакхъуэр къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀщ, щӀакхъуэр зэгуищӀыкӀри, и гъэсэнхэм яритащ, мыпхуэдэуи яжриӀащ:

– Мы щӀакхъуэр фэр папщӀэ сты си пкъыращ. Фигу сыкъэвгъэкӀыжын папщӀэ, мы щӀакхъуэр щыфшх махуэхэр хабзэу зивгъэӀэ.

20Шха нэужь, щӀакхъуэ къызэрищтам хуэдэу, санэ зэрыт фалъэр къищтэри, и гъэсэнхэм мыпхуэдэу яжриӀащ Хьисэ:

– Мы фалъэм итыр си лъырщ, фэр щхьэкӀэ сщӀэкӀырщ. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ ЗэухылӀэныгъэщӀэ Тхьэм цӀыхухэм ярещӀылӀэ. 21АрщхьэкӀэ си бийхэм саӀэщӀэзыгъэхьэнур си гъусэу Ӏэнэм пэрысщ. 22Пэжщ, Тхьэм иухауэ ЦӀыхум и Къуэм къыщыщӀын хуейр къыщыщӀынущ, ауэ унэхъуащ ар тепщэхэм яӀэщӀэзыгъэхьэнур.

23Хьисэ ар щыжиӀэм, и гъэсэнхэр зэупщӀыжащ, ар зыщӀэфынур къахуэмыщӀэу.


Нэхъыщхьэу къыфхэтыр ӀуэхутхьэбзащӀэ ирехъу

24[•]Нэхъ ин дыдэу ябжын хуейм щхьэкӀэ зэдауэрт а пщыхьэщхьэм Хьисэ и гъэсэнхэр.

25– Мы дунейм тет пащтыхьхэр я цӀыхухэм йопэгэкӀ. Къэрал лӀыщхьэхэр «ПсапащӀэкӀэ» зоджэж, – къригъэжьащ Хьисэ. 26– Ауэ апхуэдэ зэхущытыкӀэ фэ фяку дремылъ. ПщӀэшхуэ зыхуащӀу фэ къыфхэтыр пщӀэ зимыӀэм хуэдэу щрет. Нэхъыщхьэу къыфхэтыр ӀуэхутхьэбзащӀэ ирехъу. 27Хэт нэхъыщхьэр: Ӏэнэм пэрысыра, хьэмэрэ щхьэгъэрытыра? Ӏэнэм пэрысыракъэ? АтӀэ Сэ щхьэгъэрытым хуэдэу фэ сыфхэтщ.

28Сыт хуэдэ гугъуехь згъэвами, фэращ си гъусар. 29Си Адэм тепщэныгъэ къызэрызитам хуэдэу, фэри фызот,[+] 30си Тепщэныгъэр къэса нэужь, абы къыщаӀэтыну гуфӀэгъуэм фыхэту фыкъыздефэу, фыкъыздэшхэу си Ӏэнэм фыпэрысын щхьэкӀэ. Тахътэхэм фытесу, израил лъэпкъым и къуэпс пщыкӀутӀым хьэкум ятефщӀыхьынущ.


Симэн къыщыщӀынур Хьисэ къызэрыжиӀар

31– Симэн, Симэн, – жиӀащ Хьисэ. – МэкъумэшыщӀэм гуэдзыр щӀигъэпщурэ хьэуазэм къызэрыхигъэщхьэхукӀым хуэдэу, фигъэунэхуну хуит къищӀын щхьэкӀэ Ӏиблисыр Тхьэм елъэӀуащ. 32Ауэ Сэ тхьэ сыпхуелъэӀуащ уи фӀэщхъуныгъэр пфӀэмыкӀуэдыну. Си гъуэгум укъытехьэжа нэужь, уи къуэшхэр гъэгушхуэ.

33– Зи щӀыхьыр ин, уи гъусэу лъэхъуэщым сынэкӀуэнуи си псэр стынуи сыхьэзырщ, – жиӀащ Питрэс.

34– Питрэс, ныбжызоӀэ, пщэдджыжь адакъэ Ӏуэху сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ.

ИтӀанэ и гъэсэнхэм еупщӀащ Хьисэ:

35– Бохъшэншэу, хъуржыныншэу, вакъэншэу фыщезгъэжьам фэ зыгуэр фыщыщӀа?

– ДыщыщӀакъым, – жаӀащ абыхэм[+].

36– АтӀэ дяпэкӀэ ахъшэ зиӀэм ахъшэ здрещтэ, хъуржын зиӀэм хъуржын здрещтэ. Джатэ зимыӀэм и щыгъын щӀыӀутелъыр ирещэжи, джатэ кърырещэху. 37НывжызоӀэ, сэ стеухуауэ Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] ит мы псалъэхэр къэхъун хуейщ: «ЩӀэпхъаджащӀэхэм хабжащ». Сэ стеухуауэ бегъымбархэм жаӀа псори куэд мыщӀэу къэхъунущ.

38– Зи щӀыхьыр ин, мис, джатитӀ диӀэщ, – жаӀащ абыхэм.

– Куэдщ а тӀур.


Зейтун Ӏуащхьэм тету, Хьисэ и Адэм зэрелъэӀуар

39Хьисэ къалэм къыдэкӀри, зэрихабзэу, Зейтун Ӏуащхьэм дэкӀащ. И гъэсэнхэри кӀэлъыдэкӀащ. 40ЗдэкӀуэм щынэсым, Хьисэ и гъэсэнхэм мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Гуэныхьым фимытхьэкъун щхьэкӀэ, тхьэ фелъэӀу.

41Езыр лъэбакъуэ щэ ныкъуэ хуэдизкӀэ ӀукӀщ, лъэгуажьэмыщхьэу уври, тхьэ елъэӀун щӀидзащ:

42– Си Адэ, ухуеймэ, къыспэщылъ хьэзабым сыкъыӀэщӀэх. Ауэ Сэ сызэрыхуейуэ мыхъуу, Уэ узэрыхуейуэ ирехъу.

43Хьисэ зы мелыӀыч уафэм къыхуехащ тригъэгушхуэну. 44Хьисэ, и псэм телъ гузэвэгъуэшхуэм игъэхыщӀэу, нэхъ гуащӀэжу тхьэ елъэӀурт. И пщӀэнтӀэпсыр лъым хуэдэу щӀым теткӀуэрт. 45Тхьэ елъэӀуа нэужь, Хьисэ и гъэсэнхэм къабгъэдыхьэжащ. Къащыбгъэдыхьэжым, гупсысейм игъэжеяуэ къарихьэлӀэжащ.

46– Щхьэ фыжейрэ? – жиӀащ Хьисэ. – Фыкъэтэджи, тхьэ фелъэӀу, гуэныхьым фимытхьэкъун щхьэкӀэ.


Хьисэ зэраубыдар

47Хьисэ псалъэу щытт иджыри, и гъэсэнхэм ящыщ зы, Ехьудэ зи цӀэр, я пашэу цӀыху гупышхуэ къыщыкӀуам. Ехьудэ Хьисэ къыбгъэдыхьащ, ба къыхуищӀын и мураду.

48– Ехьудэ, ЦӀыхум и Къуэр[†] и бийхэм бакӀэ яӀэщӀэбгъэхьэу ара? – жиӀащ Хьисэ.

49Хьисэ къеувэкӀауэ щыт и гъэсэнхэм къэхъунур щалъагъум, мыпхуэдэу жаӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, джатэкӀэ дахэуэн[+]?

50Хьисэ и гъэсэнхэм ящыщ зыр дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэм[†] и унэӀутым еуэри, и тхьэкӀумэ ижьыр къыгуиупщӀыкӀащ.

51– Щывгъэт! ФувыӀэ! – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. Ар унэӀутым и тхьэкӀумэм теӀэбэри, игъэхъужащ. 52Зубыдыну къэкӀуа дин гъуазэ нэхъыщхьэхэм, Тхьэм и Унэр зыхъумэхэм я унафэщӀхэм, лъэпкъ тхьэмадэхэм мыпхуэдэу яжриӀащ итӀанэ:

– ХъунщӀакӀуэ фубыдыну фыкӀуэ нэхъей фыкъысхуэкӀуаи, джатэрэ башрэ фӀыгъыу. 53Тхьэм и Унэм фи гъусэу махуэ къэс сыщыщӀэтым, сывубыдакъым. Иджы фи пӀалъэр къэсащ. Ӏиблисыр хуит хъуащ[+].


Питрэс Хьисэ имыцӀыхуу зэрыжиӀар

54Арати, Хьисэ яубыдри, дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэм и унэм яшащ. Питрэс абыхэм жыжьэу якӀэлъыкӀуэрт. 55ПщӀантӀэкум мафӀэ иращӀыхьу цӀыхухэр щызэхэтӀысхьэм, Питрэси абыхэм яхэтӀысхьащ. 56МафӀэм и нэхур къытридзэу здэщысым, унэӀут фыз гуэр набдзэгубдзаплъэу Питрэс къеплъри, жиӀащ:

– Мыри Хьисэ и гъусащ.

57– Сэ Ар сцӀыхуркъым, цӀыхубз, – жиӀащ Питрэс.

58Куэд дэмыкӀыу нэгъуэщӀ гуэрми гу къылъитэри, мыпхуэдэу къыжриӀащ Питрэс:

– Уэри абыхэм уащыщщ.

– Хьэуэ, сащыщкъым, – идакъым Питрэс.

59Зы сыхьэт хуэдиз дэкӀауэ, аргуэру зыгуэрым къыхигъэзыхьу къыжриӀащ:

– Пэж дыдэу, мыри Абы и гъусащ, Гэлилейм щыщщи.

60– КъэдаӀуэ зэ, – жиӀащ Питрэс, – уэ зи гугъу пщӀыр сэ къызгурыӀуэркъым. – Питрэс ар щыжиӀэм ирихьэлӀэу адакъэ Ӏуащ. 61Зиусхьэным[†] зыкъригъэзэкӀри, Питрэс къеплъащ. Къыщеплъым, Питрэс Хьисэ къыжриӀауэ щыта мы псалъэхэр игу къэкӀыжащ: «Пщэдджыжь адакъэ Ӏуэху, сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ»[+].

62Апхуэдэу щыхъум, Питрэс пщӀантӀэм къыдэкӀри, гухэщӀу гъащ.


Хьисэ зыхъумэхэм зэрагъэпудар

63Хьисэ зыхъумэхэр къыщыдыхьэшхырт, къеуэрт. 64И нэр щапхыкӀауэ къеупщӀырт:

– Убегъымбармэ, къоуар хэтми къыджеӀэ, – жаӀэурэ.

65НэгъуэщӀ мыхъумыщӀагъэ Ӏэджи ирапэсащ абыхэм Хьисэ.


Хьисэ Лъэпкъ Хасэм хэтхэм я пащхьэм зэрырагъэувар

66Лъэпкъ Хасэм[†] хэт тхьэмадэхэри, дин гъуазэ нэхъыщхьэхэри,[†] теурэт егъэджакӀуэхэри пщэдджыжьым жьыуэ зэхуэсащ. Щызэхуэсым, Хьисэ яшэри, абыхэм я пащхьэ ирагъэуващ.

67– Мэсихьыр[†] уэрамэ, къыджеӀэ, – къыпаубыдащ абыхэм Хьисэ.

– ВжесӀэми, фи фӀэщ хъунукъым, 68сынывэупщӀми, жэуап къызэфтынукъым, – жиӀащ Хьисэ. – 69Ауэ ЦӀыхум и Къуэр Тхьэшхуэу зи къарур иным ижьырабгъумкӀэ къыщысынущ дяпэкӀэ.

70– АтӀэ Тхьэм ури-Къуэу жыбоӀэ? – къеупщӀащ Хьисэ ахэр.

– Фэри жыфӀакъэ Тхьэм сри-Къуэу, – яритыжащ жэуап Хьисэ.

71– Сыт хуэдэ щыхьэт дэ иджыри дызыхуейр? – жаӀащ абыхэм. – Езым и жьэкӀэ псори къыджиӀащ!

### 23


Хьисэ унафэщӀ Пилат деж зэрашар

1Псори къызэщӀэтаджэри, Хьисэ Пилат деж яшащ итӀанэ[+]. 2Абыхэм Хьисэ мыпхуэдэу ягъэкъуаншэрт:

– Мыбы ди лъэпкъыр егъэщхьэрыуэ. Къайсэрым еттын хуей тезыр ахъшэр «евмыт» яжреӀэ цӀыхухэм, Мэсихьу,[†] пащтыхьу зигъэӀуу дубыдащ[+].

3– Уэ журтхэм урапащтыхьу ара? – еупщӀащ абы Пилат.

– Уэращ жызыӀэр, – жиӀащ Хьисэ.

4– Мы цӀыхум къуаншагъэ кӀэрыслъагъуэркъым, – яжриӀащ Пилат дин гъуазэ[†] нэхъыщхьэхэмрэ цӀыху зэхэтхэмрэ.

5– Ехьудейм[†] дэнэкӀи лъэпкъыр щызэӀещӀэ и ущиехэмкӀэ. Гэлилейм къыщыщӀидзэри, мыбы къэсащ, – жаӀэурэ, хагъэзыхьырт абыхэм Пилат.


Хьисэ лӀыщхьэ Хьирэд деж зэрашар

6Пилат «Гэлилей» псалъэр щызэхихым, мыпхуэдэу жиӀащ:

– Мыр Гэлилейм щыщу ара?

7Хьирэд[†] щытепщэ щӀыпӀэм Хьисэ зэрыщыщыр Пилат къыщищӀэм, Ар Хьирэд деж иригъэшащ, Хьирэд а махуэхэм Ерусэлим къэкӀуауэ щыӀэти[+]. 8Хьисэ щилъагъум, Хьирэд хуабжьу гуфӀащ, Абы и хъыбар зэхиххэм щхьэкӀэ илъагъуну куэд щӀауэ хуейти. Хьисэ и нэщэнэ телъыджэхэм щыщ илъагъунырт нэхъри и нэ къызыхуикӀыр[+]. 9УпщӀэ куэд иритащ абы Хьисэ, ауэ Хьисэ жэуап къритыжакъым. 10Дин гъуазэ нэхъыщхьэхэмрэ теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ Хьисэ хуабжьу ягъэкъуаншэрт. 11Хьирэдрэ абы и зауэлӀхэмрэ Хьисэ къыщыдыхьэшхщ, ауан къащӀщ, Хьирэд Ар щыгъын лъапӀэкӀэ къихуапэри, Пилат деж къригъэшэжащ. 12Хьирэдрэ Пилатрэ зэбийуэ щытат, ауэ а махуэм зэфӀ хъужащ.


Хьисэ укӀ зэрытралъхьар

13Пилат дин гъуазэ нэхъыщхьэхэри,[†] лъэпкъ унафэщӀхэри, цӀыхубэри зэхуишэсри, 14мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Мы цӀыхум лъэпкъыр зэӀищӀэу жыфӀэри, си деж къэфшащ. Сэ Абы фи пащхьэм сыщеупщӀащ, ауэ фэ Ар зэрывгъэкъуаншэ щӀэпхъаджагъэхэр сэ Абы дэслъагъуркъым. 15Хьирэди Абы къуаншагъэ дилъэгъуакъым, аращ къыщӀригъэшэжари. Зэрыфлъагъущи, мы лӀым укӀ щӀытетлъхьэн къуаншагъэ ищӀакъым. 16Аращи, удын трезгъэдзэнщи, сутӀыпщыжынщ.

17(Хабзэ хъуауэ, ӀутӀыж[†] махуэшхуэм ирихьэлӀэу, Пилат лъэхъуэщым щӀэсхэм ящыщ зы журтхэм къахуиутӀыпщыжын хуейт.)

18ЦӀыхухэр зэрыгъэкӀиящ:

– Хьисэ укӀ телъхьи, Бэрыбэ къытхуэутӀыпщыж! – жаӀэри. 19Къалэдэсхэр къызэрызэщӀиӀэтам икӀи цӀыху зэриукӀам щхьэкӀэ лъэхъуэщым щӀадзауэ щӀэст Бэрыбэр.

20Пилат цӀыхухэм захуигъэзащ аргуэру, Хьисэ иутӀыпщыжын и мураду. 21АрщхьэкӀэ абыхэм хьэргъэшыргъэ къаӀэтауэ:

– Жорым еӀулӀ ар! Жорым еӀулӀ! – жаӀэрт.

22– Сыт хуэдэ щӀэпхъаджагъэ Мыбы илэжьар? – жиӀэри Пилат цӀыхухэм ещанэу еупщӀащ. – УкӀ щӀытеслъхьэн къуаншагъэ сэ Мыбы кӀэрылъу слъагъуркъым. Удын трезгъэдзэнщи, сутӀыпщыжынщ.

23Ауэ цӀыхухэр нэхъ иныжу зэрыгъэкӀийурэ, Пилатыр къыхагъэзыхьырт Хьисэ жорым ирырагъэӀулӀыну. 24Щымыхъужым, Пилат цӀыхухэр зыхуейр игъэзэщӀэну мурад ищӀащ. 25ЦӀыхубэр къызэщӀэзыӀэтэу цӀыху зыукӀар лъэхъуэщым къахущӀигъэкӀыжри – арат икӀи цӀыхухэр зыщӀэлъэӀур – къызэхуэсахэр зыхуейр Хьисэ ирищӀэну триубыдащ.


Хьисэ жорым зэрыраӀулӀар

26Хьисэ укӀыпӀэм щашэм, Курэн къалэм щыщ лӀы гуэр, Симэн и цӀэу, зауэлӀхэм яубыдщ, жорыр и плӀэм иралъхьэри, Хьисэ и ужьым иту ихьыну ирахулӀащ. Симэн губгъуэм къикӀыжу арат. 27Хьисэ и ужьым иту цӀыху куэд кӀуэрт. ЦӀыхухэм бзылъхугъи яхэтт, пыхьэрэ Ар ягъейуэ. 28Хьисэ, абыхэм захуригъэзэкӀри, жиӀащ:

– Еууей, Ерусэлим ипхъухэ, Сэ сывмыгъейуэ, фи бынхэмрэ фи щхьэмрэ вгъеямэ, нэхъыфӀт; 29сыту жыпӀэмэ «Фыз мылъхуэхэр, сабий зимыӀахэр, быдзышэкӀэ сабий зымыгъэшхахэр насыпыфӀэщ» щыжаӀэну махуэхэр къыфхуэкӀуэнущ[+]. 30ЦӀыхухэр бгыхэм елъэӀунущ абы щыгъуэ: «Фыкъыттеджалэ!» – жаӀэурэ, Ӏуащхьэхэм елъэӀунущ: «ДыщӀэвуфэ!» – жаӀэурэ. 31Сыту жыпӀэмэ псыкӀэ гъэнщӀа жыгым мыпхуэдэу щращӀэкӀэ, жыг гъуар дауэ къелын?

32Хьисэ и гъусэу жорым ираӀулӀыну бзаджащӀитӀ яшэрт. 33Ахэр ЩхьэкъупщхьэкӀэ зэджэ щӀыпӀэм нэсри, Хьисэ жорым ираӀулӀащ. БзаджащӀитӀри, зыр ижьырабгъумкӀэ, адрейр сэмэгурабгъумкӀэ къыщыту, ираӀулӀащ.

34– Си Адэ, мыбыхэм ящӀэр къагурыӀуэркъыми, къахуэбгъэгъуну сынолъэӀу, – жиӀащ Хьисэ.

ЗауэлӀхэм пхъэидзэ ящӀри, Хьисэ и щыгъыныр зэхуагуэшащ. 35ЦӀыхубэр Хьисэ еплъу зэхэтт. Лъэпкъ унафэщӀхэм мыпхуэдэу жаӀэрт, Хьисэ ауан ящӀурэ:

– НэгъуэщӀ цӀыхухэр къригъэлу щытащ, иджы Езым зыкърырегъэлыф, Ар Тхьэм къыхиха Мэсихьу щытмэ[+].

36ЗауэлӀхэми Хьисэ ауан ящӀырт. Бгъэдыхьэрти, гуащӀэ хъуа санэ и Ӏупэм ирахьэлӀэрт, 37мыпхуэдэу жаӀэурэ:

– Журтхэм урапащтыхьыр пэжмэ, зыкъегъэлыфыт.

38Хьисэ и щхьэщыгум хуэзэу пхъэбгъу пӀащӀэ кӀапэ кӀэраукӀащ, «Мыр журтхэм я пащтыхьщ» жиӀэу тетхауэ.

39Хьисэ и гъусэу ираӀулӀа бзаджащӀитӀым я зыр Абы къехъурджауэрт:

– Мэсихьыр Уэракъэ? Уэрамэ, дыкъегъэл, Уэри зыкъегъэл! – жиӀэурэ.

40Ауэ адрей бзаджащӀэр мыдрейм и жьэр зэтригъэпӀэну хэтт:

– Тхьэм ущышынэркъэ? Абы тралъхьар уэри птелъкъэ? 41Дэ ттелъыр захуэу къыттралъхьащ икӀи тщӀам хуэфащэр дагъэпшыныж. Мыр пщӀэ мыхъун лъэпкъ имыщӀауэ жорым ираӀулӀауэ кӀэрылъщ, – жиӀэурэ[+].

42А бзаджащӀэр Хьисэ къелъэӀуащ итӀанэ:

– Хьисэ, пащтыхь ухъуауэ къыщыбгъэзэжкӀэ, уигу сыкъэгъэкӀыж.

43– Пэжыр ныбжызоӀэ, – жриӀащ абы Хьисэ. – Нобэ си гъусэу жэнэтым ущыӀэнущ.


Хьисэ зэрылӀар

44-45Шэджагъуэ щыхъум, дыгъэр иубыдри, а щӀыпӀэр дэнэкӀи кӀыфӀыгъэм щӀиуфащ, сыхьэтищ хъуху. Тхьэм и Унэм и кӀуэцӀым фӀэлъ Ӏупхъуэшхуэр тӀууэ зэгуэтхъащ. 46И макъым ину зригъэӀэтри:

– Си Адэ, си псэр пӀэщӀызолъхьэ, – жиӀащ Хьисэ. Ар жиӀэри, и псэр хэкӀащ.

47А псори щилъагъум, Тхьэм щӀыхь хуищӀри, зауэлӀхэм я пашэм мыпхуэдэу жиӀащ:

– Мы лӀыр, пэж дыдэу, цӀыху щыпкъэу щытащ.

48Хьисэ жорым зэрыраӀулӀым еплъыну къызэхуэса цӀыхубэм къэхъуар щалъагъум, гуауэ ящыхъуарэ я бгъэгум иуэжу зэбгрыкӀыжащ[+]. 49Хьисэ зыцӀыхухэр нэхъ пыӀукӀуэтауэ къаплъэу зэхэтт, Хьисэ и гъусэу Гэлилейм къикӀа бзылъхугъэхэри абыхэм ящӀыгъуу[+].


Хьисэ и хьэдэр кхъэлэгъунэм зэрыщӀалъхьар

50Исуф и цӀэу лӀы гуэр Лъэпкъ Хасэм[†] хэтт. Ар цӀыхуфӀт, цӀыху щыпкъэт. 51Лъэпкъ Хасэм Хьисэ укӀ хуигъэфащэу унафэ къыщищтам, Исуф а унафэр Хасэм ядищтатэкъым. Ар езыр Ехьудейм хиубыдэ Хьэримэтей жылэм щыщт, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къыщыкӀуэнум пэплъэрт. 52Арати, ар Пилат деж кӀуэри, Хьисэ и хьэдэр къаритыжыну елъэӀуащ. 53ИтӀанэ Хьисэ и хьэдэр жорым къыкӀэрихыжщ, джэбын къришэкӀри, къыр бгъуэщӀым къыхэӀущӀыкӀа кхъэлэгъунэм щӀилъхьащ. А кхъэлэгъунэм зэи хьэдэ щӀэлъатэкъым. 54Мэрем пщыхьэщхьэт, щэбэтыр къэблэгъат.

55Хьисэ и гъусэу Гэлилейм къикӀа бзылъхугъэхэр Исуф и ужьым иту кӀуэри, кхъэлэгъунэр здэщытыр зрагъэщӀащ, хьэдэр зэрыщӀалъхьэми еплъащ. 56ИтӀанэ къагъэзэжри, мэ дахэ къызыхих дагъэрэ щӀыфэщыхуэрэ къагъэхьэзыращ, хьэдэм щахуэну. Теурэт хабзэм зэрыжиӀэмкӀэ, щэбэт махуэм[†] зыри ящӀэ хъунутэкъыми, а махуэм загъэпсэхуащ.

### 24


Хьисэ лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжар

1Тхьэмахуэ махуиблым и япэ махуэм[*], нэхулъэ къищӀа къудейуэ, бзылъхугъэхэр кхъэлэгъунэм кӀуащ, ягъэхьэзырауэ щыта дагъэхэр яӀыгъыу. 2Щынэсым, кхъэлэгъунэм ӀугъэукӀурияуэ Ӏулъа мывэшхуэр Ӏумылъыжу ирихьэлӀащ. 3Кхъэлэгъунэм щыщӀыхьэм, Зиусхьэн[†] Хьисэ и хьэдэр абы щӀэлъу ягъуэтакъым. 4Къэхъуар къагурымыӀуэу здэщытым, я пащхьэм цӀыхухъуитӀ напӀэзыпэм къиуващ, зэщӀэлыдэ щыгъынкӀэ хуэпауэ. 5Бзылъхугъэхэр шынауэ, я щхьэхэр щрагъэзыхым, цӀыхухъуитӀым мыпхуэдэу жаӀащ:

– Сыт псэур лӀахэм я деж къыщӀыщыфлъыхъуэр? 6Ар мыбы щӀэлъыжкъым, лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ. Гэлилейм щыщыӀам Абы къывжиӀауэ щытакъэ 7ЦӀыхум и Къуэр[†] гуэныхьлыхэм ӀэщӀалъхьэн, жорым ираӀулӀын зэрыхуейр икӀи ещанэ махуэм лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынур[+]?

8Хьисэ апхуэдэу жиӀауэ зэрыщытар абыхэм ягу къэкӀыжащ. 9Арати, абыхэм ягъэзэжри, Хьисэ и гъэсэн пщыкӀузми абыхэм я гъусэхэми псори хуаӀуэтэжащ. 10А бзылъхугъэхэм я цӀэхэр мыращ: Магдалэ жылэм щыщ Мэрям, Иухьанэ, Екъуб[†] и анэ Мэрям, нэгъуэщӀхэри. Ахэращ Хьисэ и лӀыкӀуэхэм къэхъуар яхуэзыӀуэтэжар[+]. 11АрщхьэкӀэ абыхэм я псалъэм къикӀ щымыӀэу къалъытащ мыдрейхэм, я фӀэщи хъуакъым. 12Ауэ Питрэс къэтэджри, кхъэлэгъунэм жащ. Зригъэзыхыу щыщӀэплъэм, джэбын фӀэкӀа зыри илъэгъуакъым. ИтӀанэ къэхъуар игъэщӀагъуэу, къыӀукӀыжащ.


Хьисэ и гъэсэнитӀым къазэрыӀущӀар

13Хьисэ и гъэсэнхэм ящыщ цӀыхуитӀ Ерусэлим километр пщыкӀузкӀэ пэжыжьэ Емэус жылэм кӀуэрт а махуэм. 14Иужьрей махуэ зыбжанэм я нэгу щӀэкӀарат зытепсэлъыхьыр ахэр. 15Зэпсалъэрэ зэдауэу здэкӀуэм, Хьисэ абыхэм ябгъэдыхьэри гъусэ захуищӀащ. 16АрщхьэкӀэ абыхэм Хьисэ къацӀыхужакъым, я нэхэм тепхъуэ телъ хуэдэти.

17– Гъуэгуанэ фытету фызытепсэлъыхьыр сыт? – еупщӀащ абыхэм Хьисэ.

ТӀуми я нэгур зэхэуауэ, къэувыӀащ.

18– Ерусэлим къэкӀуахэм уэ зым уи закъуэу къыщӀэкӀынщ мы махуэхэм абы къыщыхъуар зымыщӀэр, – жиӀащ зым, Клеопэ зи цӀэм.

19– АтӀэ сыт Ерусэлим къыщыхъуауэ жыхуэфӀэр? – еупщӀащ абы Хьисэ.

– Нэзэрэт щыщ Хьисэ иращӀаращ зи гугъу тщӀыр, – жаӀащ абыхэм. – Ар и ӀуэхущӀафэкӀи и ущиекӀи бегъымбар лъэщу Тхьэми цӀыхухэми я пащхьэм итащ. 20Ауэ Абы дин гъуазэ[†] нэхъыщхьэхэмрэ ди лъэпкъ унафэщӀхэмрэ укӀ тралъхьэри, жорым ирырагъэӀулӀащ. 21Ара ди гугъэрт израил лъэпкъыр щхьэхуит дызыщӀыжынур. АрщхьэкӀэ нобэ махуищ мэхъу Ар зэраукӀрэ. 22Ауэ дэ къытхэт бзылъхугъэхэм Ӏуэху телъыджэ къыджаӀащ. Ахэр нышэдибэ жьыуэ кхъэлэгъунэм кӀуат, 23ауэ Хьисэ и хьэдэр ямыгъуэту къагъэзэжри, мелыӀычитӀ ялъэгъуауэ къыджаӀащ. МелыӀычхэм Хьисэ псэууэ жаӀащ. 24Дэ тщыщ гуэрхэри кӀуати, бзылъхугъэхэм зэрыжаӀам хуэдабзэу ирихьэлӀащ. Ауэ езы Хьисэ ялъэгъуакъым.

25– Сыту жьажьэ фи акъылыр, – жиӀащ Хьисэ. – Бегъымбархэм жаӀар фи фӀэщ фхуэмыщӀу ара? 26Мэсихьым,[†] щӀыхьышхуэ игъуэтын и пэ къихуэу, а псори игъэвын хуейуэ щытакъэ?

27Хьисэ Мусэрэ бегъымбархэмрэ я тхылъхэм щригъажьэри, Езым теухуауэ Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] иту хъуар ягуригъэӀуащ итӀанэ[+].

28ЗдэкӀуэ жылэм пэгъунэгъу щыхъум, Хьисэ къэмыувыӀэу и гъуэгу адэкӀэ пищэну мурад зэриӀэр яригъэщӀащ. 29Ауэ мыдрей тӀур Хьисэ хуабжьу къелъэӀуащ:

– Ди гъусэу къанэ. Махуэр егъэзыхыгъуэ хъуащ, пшапэ зэхэуэгъуэщ, – жаӀэри.

КъыщелъэӀум, Хьисэ акъылэгъу хъури, абыхэм я гъусэу къэнащ.

30Хьисэ абыхэм Ӏэнэм ядэтӀысри, щӀакхъуэ къищтащ. Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀщ, щӀакхъуэр зэгуищӀыкӀри, мо тӀум яхуишиящ[+]. 31Абдежым абыхэм я нэр къэплъэжри, Хьисэ къацӀыхужащ, ауэ езы Хьисэ бзэхыжащ.

32– Гъуэгум къыщыдэпсалъэу, Тхыгъэ ЛъапӀэр щытхузэпкърихым, ди гур хигъахъуэртэкъэ, дигъэгушхуэртэкъэ Абы? – ягъэщӀэгъуащ абыхэм.

33Арати, ахэр занщӀэу къэтэджри, Ерусэлим ягъэзэжащ. Щынэсыжым, Хьисэ и гъэсэн пщыкӀузым, нэгъуэщӀхэри я гъусэу зэхэсу, ярихьэлӀэжащ.

34– Зиусхьэныр, пэж дыдэу, лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ, Ар Симэн къыхуэкӀуащ! – жаӀащ зрихьэлӀэжахэм.

35Мыдрей тӀуми Хьисэ гъуэгу къазэрыдытетари щӀакхъуэ зэгуищӀыкӀа нэужь къызэрацӀыхужари яӀуэтэжащ.


Хьисэ и гъэсэнхэм къазэрыхуэкӀуар

36Ар щаӀуэтэж дыдэм, Хьисэ езыр абыхэм къахыхьэри:

– Тхьэм и сэлам фызох, – жиӀащ.

37Мыдрейхэм хьэдрыхэпсэ ялъагъу къафӀэщӀри, хуабжьу къэщтащ, гужьеящ.

38– Щхьэ фыгужьея? – жиӀэри еупщӀащ абыхэм Хьисэ. – Щхьэ шэч къэфхьрэ? 39Си Ӏэми си лъакъуэми фыкъеплъ – ар Сэращ! ФыкъызэӀуси, феплъ, хьэдрыхэпсэм Сэ сызэрыту флъагъу Ӏэпкълъэпкъым хуэдэ иӀэкъым.

40Ар жиӀэри, и Ӏэмрэ и лъакъуэмрэ яригъэлъэгъуащ. 41Ахэр апхуэдизкӀэ къэгуфӀати, ар зэры-Хьисэр я фӀэщ яхуэмыщӀу ягъэщӀагъуэрт. Хьисэ абыхэм еупщӀащ:

– Шхыныгъуэ гуэр мыбдежым фыщиӀэ? – жиӀэри.

42Зы бдзэжьей Ӏыхьэ гъэжьауэ хуашиящ. 43Щыхуашийм, къаӀихри, я пащхьэм щишхащ.

44ИтӀанэ захуигъазэри, мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Сыщывигъусам вжесӀауэ щытатэкъэ Мусэ и Теурэтми,[†] бегъымбархэм я тхылъхэми, Забурми[†] Сэ стеухуауэ ит псори къэхъун зэрыхуейр.

45Хьисэ ар жиӀэщ, и гъэсэнхэм Тхыгъэ ЛъапӀэр къагурыӀуэн папщӀэ, зэхэщӀыкӀыныгъэ яритри, 46къыпищащ:

– Мэсихьым хьэзаб зэришэчынури, зэрылӀэнури, махуэ ещанэм лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Тхыгъэ ЛъапӀэм итщ[+]. 47Мыпхуэдэуи итщ: Ерусэлим щыщӀэдзауэ дунейм цӀыхуу тету хъуам я гуэныхьхэр Тхьэм къахуигъэгъун папщӀэ, псоми Мэсихь и цӀэкӀэ тобэ къахьыжын зэрыхуейр дэнэкӀи щагъэӀунущ. 48Фэ а Ӏуэхугъуэ псоми щыхьэт фытехъуэнущ. 49Си Адэм къывитыну фыкъызэригъэгугъар Сэ къыфхуэзгъэкӀуэнщ, ауэ къалэм зэкӀэ фыдэмыкӀ, уафэм къикӀыу къару къыфхуемыхауэ.


Хьисэ уафэм зэрыдэкӀуеижар

50Хьисэ ахэр къалэм къыдишри, БэтэӀин жылэм нэс здишащ. И ӀитӀыр иӀэтри, и гъэсэнхэм Тхьэм и цӀэкӀэ яхуэхъуэхъуащ[+]. 51Здэхъуахъуэм, и гъэсэнхэм нэхъ я пэӀэщӀэ хъуурэ, уафэм дэкӀуеижащ. 52И гъэсэнхэм я щхьэр щӀым еӀусэу, Абы щхьэщэ хуащӀщ, гуфӀэгъуэшхуэр яӀэу Ерусэлим ягъэзэжри, 53Тхьэм и Унэм Тхьэм щӀыхь щыхуащӀ зэпыту щытащ.

## Псалъалъэ

### Псалъалъэ

Псалъалъэ


Б

Г

Д

Е

З

И

ЛЪ

М

П

С

Т

У

Ф

ХЬ

ЦӀ

Щ

Ӏ

ӀУ

П

Е

ХЪ


Псалъалъэ

### Бегъымбархэр

Бегъымбархэр

– Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыхыу ар цӀыхухэм яхуэзыӀуэтэжу щыта цӀыхухэрщ. Тобэ къахьыжыным, Тхьэм и Ӏумэтым иувэжыным, фӀылъагъуныгъэм, къабзагъэм цӀыхухэр къыхураджэ зэпыту щытащ бегъымбархэр. Тхьэм къажриӀэ псалъэхэр ятхыжырт абыхэм. Бегъымбархэм ятхыжа тхылъхэм пщӀэшхуэ хуащӀырт журтхэм.

### Гэлилей хэку

Гэлилей хэку

– Палестинэм и зы куейщ.

### Даут бегъымбар

Даут бегъымбар

– Пасэрей Израилым и пащтыхьхэм я нэхъ цӀэрыӀуэ дыдэр Даутщ. И лъэпкъэгъухэм фӀыуэ къалъагъуу икӀи Тхьэм и бегъымбару дунейм тетащ ар. Тхыгъэ ЛъапӀэм хыхьэ Забурыр зытхар аращ. Даут мамырыгъэм, захуагъэм сыт щыгъуи щӀэкъуу, Тхьэм и жыӀэр тӀу имыщӀу псэуащ. Даут Тхьэм хуэпэжу зэрыщытам щхьэкӀэ, абы къытехъукӀыну щӀэблэр Израилым и тепщэу игъащӀэкӀэ щигъэтыну Тхьэм ар къигъэгугъауэ щытащ. Дунейм къытехьэн хуейуэ бегъымбархэм зи гугъу ящӀауэ щыта Мэсихьыр Даут къытехъукӀыну жаӀат абыхэм.

### Дин гъуазэ

Дин гъуазэ

– Тхьэм и Унэм дин Ӏуэху щызылэжьу щыта цӀыхурщ. ЦӀыхухэм Тхьэм тыхь хуащӀ къурмэныпхъэхэр укӀынырт дин гъуазэхэм я къалэн нэхъыщхьэр. Теурэтым ипкъ иткӀэ, Мусэ бегъымбарым и къуэш Хьэрун къытехъукӀыжа цӀыхухэм нэмыщӀ, адрей журт лӀакъуэхэм къыхэкӀахэр дин гъуазэу хахыну хуиттэкъым.

### Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэ

Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэ

– Дин ӀуэхухэмкӀэ нэхъыщхьэ дыдэм журтхэр зэреджэр аращ. Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэр Лъэпкъ Хасэм и тхьэмадэу, къэрал Ӏуэху илъэныкъуэкӀи къаруушхуэ иӀэу щытащ абы щыгъуэ.

### Дин гъуазэ нэхъыщхьэхэр

Дин гъуазэ нэхъыщхьэхэр

– Нэхъ пщӀэшхуэ зиӀэу щыта дин гъуазэхэм еджэрт апхуэдэу. Дин Ӏуэхухэм къыщымынэу, политикэ Ӏуэхухэми жыджэру хэтт ахэр. Дин гъуазэ нэхъыщхьэ куэд Лъэпкъ Хасэм хэту щытащ. Хьисэ и зэманым щыӀа дин гъуазэ нэхъыщхьэхэм я нэхъыбэр лӀакъуэ цӀэрыӀуэхэм, къулейхэм къыхэкӀат.

### Екъуб

Екъуб

– Исхьэкъ и къуэщ, Исхьэкъ и адэ Ибрэхьим и къуэрылъхущ. Журт лъэпкъыр Екъуб и къуэ пщыкӀутӀым къатехъукӀыжащ. Аращ Тхьэм Екъуб цӀэщӀэ – Израил (ХьэзрэӀил) щӀыфӀищар.

### Ехьудей

Ехьудей

– Ехьудей псалъэм мыхьэнитӀ иӀэщ. Иныкъуэм деж абы ПалестинэкӀэ зэджэ щӀыпӀэ псор ирапх, Гэлилейри Самариери абы хиубыдэу. Иныкъуэм а псалъэр Палестинэм ипщэкӀэ щыӀа щӀыпӀэм и хэкуцӀэу къагъэсэбэп, Екъуб бегъымбарым и къуэ Ехьудэ къытехъукӀахэм я лъахэу хухахауэ щытщи.

### Забур

Забур

– Уэрэдищэрэ щэ ныкъуэрэ хъууэ Тхыгъэ ЛъапӀэм щхьэхуэу щызэхуэхьэсащ. ТхьэщӀыхькӀэ, щытхъукӀэ, тхьэлъэӀукӀэ, фӀыщӀэкӀэ гъэнщӀащ а уэрэдхэр. Забурым и нэхъыбапӀэр зыусар Даут бегъымбарырщ.

### ЗэухылӀэныгъэ лъапӀэ

ЗэухылӀэныгъэ лъапӀэ

– Теурэтым къызэрыхэщымкӀэ, Тхьэмрэ Ибрэхьимрэ яку зэхущытыкӀэ хэха дэлъащ икӀи зэухылӀэныгъэ, е нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, зэгурыӀуэныгъэ ирищӀылӀауэ щытащ абы Тхьэм. И бынхэми езыми и нэфӀ къащыхуэну къигъэгугъат ар Тхьэм.

### Зиусхьэн

Зиусхьэн

– ЖуртыбзэкӀэ «Яхве». А псалъэмкӀэ Тхьэм Мусэ бегъымбарми журтхэми закъригъэцӀыхуауэ щытащ. «Яхве» – аращ пасэрей журтыбзэкӀэ къызэрапсэлъыр, къикӀыр «ЩыӀэр», «Псэур» жиӀэу арщ. Пасэ зэманым журтхэм нэмыщӀ, адрей лъэпкъхэм ягъэлъапӀэу щыта тхьэ нэпцӀхэр дыщэм, дыжьыным, мывэм, пхъэм къыхащӀыкӀыу щытащ, цӀыху теплъэ, псэущхьэ зэмылӀэужьыгъуэхэм я теплъэ яӀэу. А тхьэ щымыӀэхэм, тхьэ псэншэхэм, тхьэ нэпцӀхэм хуэмыдэу Ар езыр зэрыщыӀэр, зэрыпсэур цӀыхум къаригъэщӀэну арагъэнщ «Яхве» зыщӀыфӀищар ди Тхьэшхуэу Закъуэм. Журтхэр а псалъэм апхуэдизкӀэ фӀэлӀыкӀырти, къапсэлъын шынэрт. Абы къыхэкӀкӀэ, а псалъэм и пӀэкӀэ журтхэм «Адонай» псалъэр къагъэсэбэп хъуащ. «Си Зиусхьэн» жиӀэу аращ абы къикӀыр. Лукас мы тхылъыр грекыбзэкӀэ щитхым, «Адонайм» и пӀэкӀэ грекыбзэм щыщ «Куриос» псалъэр къигъэсэбэпащ, абыи «Зиусхьэн» жиӀэу къикӀырти.

### Ибрэхьим

Ибрэхьим

– Журтхэр Ибрэхьим бегъымбарым адэкӀэ йоджэ, журт лъэпкъыр къызытехъукӀыжа Екъуби Екъуб и адэ Исхьэкъи къэзылъхужар Ибрэхьимщи. Ибрэхьим нэгъуэщӀ лъэпкъхэри къытехъукӀащ.

### Иляс бегъымбар

Иляс бегъымбар

– Тхьэм лӀыкӀуэ къищӀа бегъымбар нэхъ цӀэрыӀуэ дыдэхэм ящыщщ. Хьисэ къамылъху щӀыкӀэ илъэс щибгъукӀэ узэӀэбэкӀыжмэ, псэуащ Иляс бегъымбарыр. Абы Тхьэм пищӀ щыӀакъым. Тхьэм и унафэм текӀа цӀыхухэм я къуаншагъэр къехьэкӀ-нехьэкӀ лъэпкъ хэмыту иӀуатэрт, уеблэмэ пащтыхьми щымышынэу и къуаншагъэр и пащхьэм щиӀуэтэфащ икӀи Ӏуэхугъуэ телъыджэ куэд Тхьэм и ӀэмыркӀэ илэжьащ абы. Малхий бегъымбарым и тхылъым къызэрыхэщымкӀэ, Иляс иджыри зэ дунейм къытехьэн хуейуэ щытащ.

### Лъэпкъ Хасэ

Лъэпкъ Хасэ (ГрекыбзэкӀэ синедрион)

– журтхэм я зэхуэс нэхъыщхьэ. Лъэпкъ Хасэм цӀыху 70 хыхьэрт, абыхэм я нэхъыбэр диным пыщӀа цӀыхут. Лъэпкъ Хасэм хэтхэм политикэ Ӏуэху зехуэным и мызакъуэу, щӀэпхъаджагъэ зылэжьахэм хьэкум тращӀыхьыну икӀи тезыр тралъхьэну хуиту щытащ. Хьисэ и зэманым Лъэпкъ Хасэм къищта унафэм къару игъуэту щытакъым, Римым Израилым къигъакӀуэу щыта унафэщӀыр арэзы мыхъуауэ. Ауэ, зэрыхабзэти, Хасэмрэ унафэщӀымрэ акъылэгъу зэдэхъурт нэхъыбэм.

### Мажусий

Мажусий

– Тхьэ закъуэр зымыщӀэу, тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэу щыта цӀыхухэрщ, лъэпкъхэрщ.

### Мэсихь

Мэсихь

– ЖуртыбзэкӀэ а псалъэм «Тхьэм къыхиха цӀыху» жиӀэу аращ. Мэсихьыр дунейм къытемыхьэ щӀыкӀэ бегъымбархэм абы теухуауэ куэд ятхащ. Мэсихьыр дунейм къытехьэн зэрыхуеям къыщымынэу, ар къызэралъхуну щӀыкӀэми, игъэхъэнуми, и лӀэкӀэ хъунуми бегъымбархэр зэпкърыхауэ тетхыхьащ. Тхьэм игъэува зэманыр къыщысым, Мэсихьыр дунейм къытехьащ. А цӀэ лъапӀэр зыфӀэзыщу Мэсихь хъуар Хьисэщ. Илъэс минитӀ дэкӀащ ар къызэрыхъурэ. Хьисэ МэсихькӀэ йоджэ абы лъандэрэ. А зэманым журтхэм Мэсихьым и къэкӀуэгъуэр къызэрыблэгъар къагурыӀуэрт. Мэсихьыр къэкӀуа нэужь, ар пащтыхьышхуэ хъуну, журт лъэпкъыр Римым и бжьым къыщӀишыжу, Израилыр къэралыгъуэ лъэщ ищӀыну цӀыхухэм я гугъэт. Ауэ Тхьэм Хьисэ дунейм къыщӀытригъэхьар аракъым, цӀыху псори гуэныхьым и бжьым къыщӀишыжу щхьэхуит ищӀыжын хуейуэ арат Абы и къалэнри, ар игъэзэщӀащ.

### Понтий Пилат

Понтий Пилат

– Ди эрэм и 26-нэ гъэм щыщӀэдзауэ 36 гъэм нэсыху Ехьудейм и унафэщӀу щытащ, Римым и лӀыкӀуэу.

### Самарие

Самарие

– Палестинэм и зы куейщ. Гэлилеймрэ Ехьудеймрэ я кум дэлъащ. Самарием щыпсэуа цӀыхухэм Хьисэ и зэманым самарейкӀэ еджэу щытащ. Самарейхэм журтхэм я адэжьхэм къатехъукӀыжауэ забжырт, Теурэтри ялъытэрт, абы къыхэкӀкӀэ журтхэмрэ абыхэмрэ зэныкъуэкъу зэпытт, зыр зым епэгэкӀырт.

### Сэлмэн

Сэлмэн

– Даут бегъымбарым и къуэщ. Израилым и нэхъ щэджащэ пащтыхьхэм ящыщщ. Сэлмэн и Ӏущыгъэмрэ и къулеигъэмрэ я хъыбар дэнэ щӀыпӀэкӀи щаӀуатэу, щӀыхьышхуэ иӀэу, цӀэрыӀуэу щытащ а лъэхъэнэм.

### Тезыр ахъшэ къыхэзыххэр

Тезыр ахъшэ къыхэзыххэр

– Римым Израилыр къизэуа нэужь, журтхэм тралъхьа тезырыр къыхэзыхыу щыта цӀыхухэм зэреджэр арт. Журтхэм тезыр ахъшэ къыхахыу лажьэ я лъэпкъэгъухэр ялъагъу хъуртэкъым, япэрауэ, ахэр мажусий диным ит цӀыхухэм куэдрэ яхыхьэурэ, дин илъэныкъуэкӀэ фӀей хъурти, етӀуанэрауэ, Израилыр зыӀэщӀиубыдауэ журтхэр зымыгъэбауэ Римым тезыр къыхэхынкӀэ дэӀэпыкъурти. Абы къищынэмыщӀауэ, ахъшэ къыхэзыххэр нэпсейт, къыхахын хуей ахъшэм нэхърэ нэхъыбэ къыхахырти, я жып иралъхьэрт.

### Теурэт

Теурэт

– Тхыгъэ ЛъапӀэм и япэ тхылъитхуращ. Тхьэм дунейр къызэригъэхъуам, Тхьэм хуэпэжу щыта пасэрей цӀыхухэм, журт лъэпкъыр къызэрыунэхуа щӀыкӀэм, журтхэр Мысырым къызэрикӀыжам, Тхьэм абыхэм Палестинэр лъахэу зэраритам теухуащ а тхылъитхур. Абы къищынэмыщӀауэ, Тхьэм журтхэм ярита унафэхэр, Тхьэм и Хабзэ жыхуаӀэр, зэрытыр Теурэтыращ. Пасэрей журтхэр а Хабзэм ткӀийуэ тетащ, сыт щыгъуи ягъэзащӀэу. А тхыгъэхэр Мусэ бегъымбарым и Ӏэдакъэ къызэрыщӀэкӀам щхьэкӀэ журтхэр Теурэтым «Мусэ и ХабзэкӀэ» еджэуи щытащ.

### Тхыгъэ ЛъапӀэ

Тхыгъэ ЛъапӀэ

– Журтхэм ягъэлъапӀэ дин тхылъхэрщ. Абыхэм ящыщщ Теурэтыр, бегъымбархэм ятха тхыгъэхэр, Забурыр.

### ТхьэлъэӀупӀэ унэхэр

ТхьэлъэӀупӀэ унэхэр (ГрекыбзэкӀэ – синагогэ)

– журтхэр щэбэт махуэхэм щызэхуэсрэ тхьэ щелъэӀу, Тхыгъэ ЛъапӀэхэр щыщӀаджыкӀ унэщ. Хьисэ и зэманым апхуэдэ унэхэр жылэ къэс дэту щытащ. Дин зэӀущӀэ щекӀуэкӀым деж, тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀэсхэм щыщ къагъэтэджурэ Тхыгъэ ЛъапӀэм и зы пычыгъуэ-пычыгъуитӀ кърагъаджэу щытащ.

### Тхьэм и Псэр

Тхьэм и Псэр

– Тхыгъэ ЛъапӀэм къызэрыдигъащӀэмкӀэ, Тхьэм цӀыхухэм гъащӀэ, къару, щӀэныгъэ зэраритыр, зэриущийр и Псэ (Дух) ЛъапӀэм и къарукӀэщ. Пасэрей бегъымбархэм яӀуатэу ятхыжа псори я гум къизылъхьар Тхьэм и Псэращ. Хьисэ дунейм къытемыхьэ щӀыкӀэ, Тхьэм и Псэм Израилым и лӀыщхьэхэм, бегъымбархэм языныкъуэхэм Ӏуэхугъуэ щхьэхуэхэр яригъэлэжьу щытащ. Ауэ Хьисэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжу уафэм зэрыдэкӀуеижрэ, Тхьэм и Псэр гъэщӀэгъуэныщэу Хьисэ и Ӏумэтым иту хъуам я гум кърилъхьэ, я гъащӀэм къыхигъэхьэ хъуащ, нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, нэхъ благъэ къахуищӀащ.

### Тхьэм и Тепщэныгъэр

Тхьэм и Тепщэныгъэр

– Тхьэмрэ Ар Пащтыхьу зылъытэ, Абы хуэлажьэ цӀыхухэмрэ я зэхущытыкӀэрщ Тхьэм и ТепщэныгъэкӀэ зэджэр. Апхуэдэ Тепщэныгъэр дунейм нэгъэсауэ щыщыувынур дяпэкӀэщ: Тхьэм и лъэпкъым и бийхэм кӀэ ягъуэтынущ абы щыгъуэ, дунеижьыр кӀуэдыжынурэ абы и пӀэ дунеищӀэ къихъуэнущ, фӀыгъуэрэ зэгурыӀуэныгъэкӀэ гъэнщӀарэ залымыгъэм хуэхейуэ. Тхьэм и Тепщэныгъэр къэкӀуэну зэманым и закъуэкъым зыщытлъагъунур, ар ноби щызыхыдощӀэ цӀыхухэр фӀыуэ щызэрылъагъу, Тхьэм и унафэхэр щагъэзащӀэ дэнэ щӀыпӀи. Тхьэм и Тепщэныгъэр Хьисэ и ущиехэм я купщӀэ нэхъыщхьэщ.

### Тхьэм и Унэр

Тхьэм и Унэр

– Храм жыхуаӀэращ. Пасэ зэманым Ерусэлим дэта Унэ лъапӀэщ. ЦӀыхухэр Тхьэм и Унэм махуэ лъапӀэхэм щызэхуэсырт, къурмэн щаукӀырт. Тхьэм Унэ лъапӀэ япэ дыдэу хуезыгъэщӀар щӀыхьышхуэ зиӀэу щыта журт пащтыхь Сэлмэнщ. Абы и ужькӀэ илъэсищэ зыбжанэ дэкӀауэ, Бабыл пащтыхьыгъуэшхуэм (нобэрей Иракым и щӀыналъэм ита къэралыгъуэщ) и пащтыхь щэджащэ Нэбухуэднэцер Израилым къытеуэри, журт лъэпкъыр гъэрыпӀэ иригъэувауэ щытащ, Тхьэм и Унэри зэтрыригъэкъутащ. Хьисэ и зэманым Ерусэлим дэта Унэ лъапӀэр езыгъэщӀыжар пащтыхьышхуэ Хьирэдщ. Тхьэм и Унэр аргуэру зэрызэтракъутэнур Хьисэ жиӀа нэужь, илъэс плӀыщӀ фӀэкӀа дэмыкӀыу, Римым и дзэр Израилым къытеуэри, Тхьэм и Унэр зэтракъутащ, журтхэм я къэралыгъуэми кӀэ иратауэ щытащ. Тхьэм и Унэр нобэр къыздэсым зэфӀагъэувэжакъым.

### Умэхъын

Умэхъын

– «Псым зыщӀэгъэуэн» жиӀэу аращ. ЦӀыхум тобэ къихьыжа нэужь, псым хыхьэрти, зыщӀигъауэрт, афӀэкӀ гуэныхь зэрытемылъыжыр, къабзэ зэрыхъужар абыкӀэ къигъэлъагъуэу. ЦӀыхум и мызакъуэу, дин ӀуэхукӀэ къагъэсэбэпу щыта хьэпшыпхэри яумэхъ я хабзэт журтхэм. Хьисэ и зэманым Яхья бегъымбарым цӀыхухэр иумэхъыу щытащ, абыхэм тобэ къызэрахьыжам, я гуэныхьхэм зэрыхущӀегъуэжам я нэщэнэу. Хьисэ и Ӏумэтым иужькӀэ ихьа цӀыхухэм хабзэ яхуэхъуащ зегъэумэхъыныр.

### Фарисей

Фарисей

– Хьисэ и зэманым зэрыщӀэу, зэрыӀыгъыу щыта динщӀэкъу гупщ. Фарисейхэм Теурэт Хабзэм ит псори ткӀийуэ ягъэзащӀэу, я адэжьхэм къащӀэна хабзэхэр ялъытэу, хьэрэм зыпылъу хъуам зыщадзейуэ щытащ.

### Хьирэд

Хьирэд

– Мы тхылъым ХьирэдитӀ я хъыбар дыщрохьэлӀэ. Зыр, Хьирэд Щэджащэр, ди эрэм ипэ къихуэу 40-4 гъэхэм, Хьисэ къыщалъхуа лъэхъэнэм, Ехьудейм и пащтыхьу щытащ. Адрейр, АнтипэкӀэ зэджэр, абы и къуэщ, Хьисэ Тхьэм къыщӀигъэкӀуа Ӏуэхур щилэжь зэманым Гэлилеймрэ Пиреймрэ я тепщэу щытащ.

### ЦӀыхум и Къуэр

ЦӀыхум и Къуэр

– Абы журтыбзэкӀэ нэхъапэм «цӀыху» мыхьэнэщ къикӀыу щытар. Дэнил бегъымбарыр апхуэдэу йоджэ Тхьэм лъэпкъ псоми я унафэр зи ӀэмыщӀэ игъащӀэкӀэ ирилъхьэну Пащтыхьым. Хьисэ Езыри абыкӀэ щызэджэжу куэдрэ ущрохьэлӀэ Ӏинджылым.

### Щэбэт махуэ

Щэбэт махуэ

– Журтхэм я махуэ лъапӀэщ. Теурэтым ипкъ иткӀэ, журтхэр а махуэм лэжьэну хуиттэкъым, дэтхэнэ цӀыхуми и гур Тхьэм тегъэпсыхьауэ а махуэр игъэкӀуэн хуейуэ и къалэнт. Хьисэ и зэманым щэбэт махуэм блэжь хъунумрэ мыхъунумрэ дин ущиякӀуэхэм яубзыхуауэ щытт.

### Ӏиблис

Ӏиблис

– Жин бзаджэхэм я пашэщ, шейтӀанкӀи йоджэ абы.

### ӀутӀыж

ӀутӀыж

– Журтхэм нэхъ Ӏэтауэ ягъэлъапӀэу щыта махуэшхуэщ. Журтхэр Мысырым къришыжу, Тхьэм щхьэхуит зэрищӀыжам теухуащ ӀутӀыж махуэр. Журтхэм илъэс къэс мэлыжьыхь (апрель) мазэм ягъэлъапӀэу щытащ ӀутӀыжыр. А махуэшхуэм ирихьэлӀэу ӀутӀыж щынэри яукӀыу щытащ.

### Палестинэр Хъисэ лунйм щытета ээманым

Палестинэр Хъисэ лунйм щытета ээманым

### Ерусэлим Хъисэ лунйм щытета ээманым

Ерусэлим Хъисэ лунйм щытета ээманым

### Хъисэ и ээманым Ерусэлим лэта Тхъэм и Унэр

Хъисэ и ээманым Ерусэлим лэта Тхъэм и Унэр

Бегъымбархэр – Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыхыу ар цӀыхухэм яхуэзыӀуэтэжу щыта цӀыхухэрщ. Тобэ къахьыжыным, Тхьэм и Ӏумэтым иувэжыным, фӀылъагъуныгъэм, къабзагъэм цӀыхухэр къыхураджэ зэпыту щытащ бегъымбархэр. Тхьэм къажриӀэ псалъэхэр ятхыжырт абыхэм. Бегъымбархэм ятхыжа тхылъхэм пщӀэшхуэ хуащӀырт журтхэм.

Гэлилей хэку – Палестинэм и зы куейщ.

Даут бегъымбар – Пасэрей Израилым и пащтыхьхэм я нэхъ цӀэрыӀуэ дыдэр Даутщ. И лъэпкъэгъухэм фӀыуэ къалъагъуу икӀи Тхьэм и бегъымбару дунейм тетащ ар. Тхыгъэ ЛъапӀэм хыхьэ Забурыр зытхар аращ. Даут мамырыгъэм, захуагъэм сыт щыгъуи щӀэкъуу, Тхьэм и жыӀэр тӀу имыщӀу псэуащ. Даут Тхьэм хуэпэжу зэрыщытам щхьэкӀэ, абы къытехъукӀыну щӀэблэр Израилым и тепщэу игъащӀэкӀэ щигъэтыну Тхьэм ар къигъэгугъауэ щытащ. Дунейм къытехьэн хуейуэ бегъымбархэм зи гугъу ящӀауэ щыта Мэсихьыр Даут къытехъукӀыну жаӀат абыхэм.

Дин гъуазэ – Тхьэм и Унэм дин Ӏуэху щызылэжьу щыта цӀыхурщ. ЦӀыхухэм Тхьэм тыхь хуащӀ къурмэныпхъэхэр укӀынырт дин гъуазэхэм я къалэн нэхъыщхьэр. Теурэтым ипкъ иткӀэ, Мусэ бегъымбарым и къуэш Хьэрун къытехъукӀыжа цӀыхухэм нэмыщӀ, адрей журт лӀакъуэхэм къыхэкӀахэр дин гъуазэу хахыну хуиттэкъым.

Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэ – Дин ӀуэхухэмкӀэ нэхъыщхьэ дыдэм журтхэр зэреджэр аращ. Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэр Лъэпкъ Хасэм и тхьэмадэу, къэрал Ӏуэху илъэныкъуэкӀи къаруушхуэ иӀэу щытащ абы щыгъуэ.

Дин гъуазэ нэхъыщхьэхэр – Нэхъ пщӀэшхуэ зиӀэу щыта дин гъуазэхэм еджэрт апхуэдэу. Дин Ӏуэхухэм къыщымынэу, политикэ Ӏуэхухэми жыджэру хэтт ахэр. Дин гъуазэ нэхъыщхьэ куэд Лъэпкъ Хасэм хэту щытащ. Хьисэ и зэманым щыӀа дин гъуазэ нэхъыщхьэхэм я нэхъыбэр лӀакъуэ цӀэрыӀуэхэм, къулейхэм къыхэкӀат.

Екъуб – Исхьэкъ и къуэщ, Исхьэкъ и адэ Ибрэхьим и къуэрылъхущ. Журт лъэпкъыр Екъуб и къуэ пщыкӀутӀым къатехъукӀыжащ. Аращ Тхьэм Екъуб цӀэщӀэ – Израил (ХьэзрэӀил) щӀыфӀищар.

Ехьудей – Ехьудей псалъэм мыхьэнитӀ иӀэщ. Иныкъуэм деж абы ПалестинэкӀэ зэджэ щӀыпӀэ псор ирапх, Гэлилейри Самариери абы хиубыдэу. Иныкъуэм а псалъэр Палестинэм ипщэкӀэ щыӀа щӀыпӀэм и хэкуцӀэу къагъэсэбэп, Екъуб бегъымбарым и къуэ Ехьудэ къытехъукӀахэм я лъахэу хухахауэ щытщи.

Забур – Уэрэдищэрэ щэ ныкъуэрэ хъууэ Тхыгъэ ЛъапӀэм щхьэхуэу щызэхуэхьэсащ. ТхьэщӀыхькӀэ, щытхъукӀэ, тхьэлъэӀукӀэ, фӀыщӀэкӀэ гъэнщӀащ а уэрэдхэр. Забурым и нэхъыбапӀэр зыусар Даут бегъымбарырщ.

ЗэухылӀэныгъэ лъапӀэ – Теурэтым къызэрыхэщымкӀэ, Тхьэмрэ Ибрэхьимрэ яку зэхущытыкӀэ хэха дэлъащ икӀи зэухылӀэныгъэ, е нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, зэгурыӀуэныгъэ ирищӀылӀауэ щытащ абы Тхьэм. И бынхэми езыми и нэфӀ къащыхуэну къигъэгугъат ар Тхьэм.

Зиусхьэн – ЖуртыбзэкӀэ «Яхве». А псалъэмкӀэ Тхьэм Мусэ бегъымбарми журтхэми закъригъэцӀыхуауэ щытащ. «Яхве» – аращ пасэрей журтыбзэкӀэ къызэрапсэлъыр, къикӀыр «ЩыӀэр», «Псэур» жиӀэу арщ. Пасэ зэманым журтхэм нэмыщӀ, адрей лъэпкъхэм ягъэлъапӀэу щыта тхьэ нэпцӀхэр дыщэм, дыжьыным, мывэм, пхъэм къыхащӀыкӀыу щытащ, цӀыху теплъэ, псэущхьэ зэмылӀэужьыгъуэхэм я теплъэ яӀэу. А тхьэ щымыӀэхэм, тхьэ псэншэхэм, тхьэ нэпцӀхэм хуэмыдэу Ар езыр зэрыщыӀэр, зэрыпсэур цӀыхум къаригъэщӀэну арагъэнщ «Яхве» зыщӀыфӀищар ди Тхьэшхуэу Закъуэм. Журтхэр а псалъэм апхуэдизкӀэ фӀэлӀыкӀырти, къапсэлъын шынэрт. Абы къыхэкӀкӀэ, а псалъэм и пӀэкӀэ журтхэм «Адонай» псалъэр къагъэсэбэп хъуащ. «Си Зиусхьэн» жиӀэу аращ абы къикӀыр. Лукас мы тхылъыр грекыбзэкӀэ щитхым, «Адонайм» и пӀэкӀэ грекыбзэм щыщ «Куриос» псалъэр къигъэсэбэпащ, абыи «Зиусхьэн» жиӀэу къикӀырти.

Ибрэхьим – Журтхэр Ибрэхьим бегъымбарым адэкӀэ йоджэ, журт лъэпкъыр къызытехъукӀыжа Екъуби Екъуб и адэ Исхьэкъи къэзылъхужар Ибрэхьимщи. Ибрэхьим нэгъуэщӀ лъэпкъхэри къытехъукӀащ.

Иляс бегъымбар – Тхьэм лӀыкӀуэ къищӀа бегъымбар нэхъ цӀэрыӀуэ дыдэхэм ящыщщ. Хьисэ къамылъху щӀыкӀэ илъэс щибгъукӀэ узэӀэбэкӀыжмэ, псэуащ Иляс бегъымбарыр. Абы Тхьэм пищӀ щыӀакъым. Тхьэм и унафэм текӀа цӀыхухэм я къуаншагъэр къехьэкӀ-нехьэкӀ лъэпкъ хэмыту иӀуатэрт, уеблэмэ пащтыхьми щымышынэу и къуаншагъэр и пащхьэм щиӀуэтэфащ икӀи Ӏуэхугъуэ телъыджэ куэд Тхьэм и ӀэмыркӀэ илэжьащ абы. Малхий бегъымбарым и тхылъым къызэрыхэщымкӀэ, Иляс иджыри зэ дунейм къытехьэн хуейуэ щытащ.

Лъэпкъ Хасэ (ГрекыбзэкӀэ синедрион)

– журтхэм я зэхуэс нэхъыщхьэ. Лъэпкъ Хасэм цӀыху 70 хыхьэрт, абыхэм я нэхъыбэр диным пыщӀа цӀыхут. Лъэпкъ Хасэм хэтхэм политикэ Ӏуэху зехуэным и мызакъуэу, щӀэпхъаджагъэ зылэжьахэм хьэкум тращӀыхьыну икӀи тезыр тралъхьэну хуиту щытащ. Хьисэ и зэманым Лъэпкъ Хасэм къищта унафэм къару игъуэту щытакъым, Римым Израилым къигъакӀуэу щыта унафэщӀыр арэзы мыхъуауэ. Ауэ, зэрыхабзэти, Хасэмрэ унафэщӀымрэ акъылэгъу зэдэхъурт нэхъыбэм.

Мажусий – Тхьэ закъуэр зымыщӀэу, тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэу щыта цӀыхухэрщ, лъэпкъхэрщ.

Мэсихь – ЖуртыбзэкӀэ а псалъэм «Тхьэм къыхиха цӀыху» жиӀэу аращ. Мэсихьыр дунейм къытемыхьэ щӀыкӀэ бегъымбархэм абы теухуауэ куэд ятхащ. Мэсихьыр дунейм къытехьэн зэрыхуеям къыщымынэу, ар къызэралъхуну щӀыкӀэми, игъэхъэнуми, и лӀэкӀэ хъунуми бегъымбархэр зэпкърыхауэ тетхыхьащ. Тхьэм игъэува зэманыр къыщысым, Мэсихьыр дунейм къытехьащ. А цӀэ лъапӀэр зыфӀэзыщу Мэсихь хъуар Хьисэщ. Илъэс минитӀ дэкӀащ ар къызэрыхъурэ. Хьисэ МэсихькӀэ йоджэ абы лъандэрэ. А зэманым журтхэм Мэсихьым и къэкӀуэгъуэр къызэрыблэгъар къагурыӀуэрт. Мэсихьыр къэкӀуа нэужь, ар пащтыхьышхуэ хъуну, журт лъэпкъыр Римым и бжьым къыщӀишыжу, Израилыр къэралыгъуэ лъэщ ищӀыну цӀыхухэм я гугъэт. Ауэ Тхьэм Хьисэ дунейм къыщӀытригъэхьар аракъым, цӀыху псори гуэныхьым и бжьым къыщӀишыжу щхьэхуит ищӀыжын хуейуэ арат Абы и къалэнри, ар игъэзэщӀащ.

Понтий Пилат – Ди эрэм и 26-нэ гъэм щыщӀэдзауэ 36 гъэм нэсыху Ехьудейм и унафэщӀу щытащ, Римым и лӀыкӀуэу.

Самарие – Палестинэм и зы куейщ. Гэлилеймрэ Ехьудеймрэ я кум дэлъащ. Самарием щыпсэуа цӀыхухэм Хьисэ и зэманым самарейкӀэ еджэу щытащ. Самарейхэм журтхэм я адэжьхэм къатехъукӀыжауэ забжырт, Теурэтри ялъытэрт, абы къыхэкӀкӀэ журтхэмрэ абыхэмрэ зэныкъуэкъу зэпытт, зыр зым епэгэкӀырт.

Сэлмэн – Даут бегъымбарым и къуэщ. Израилым и нэхъ щэджащэ пащтыхьхэм ящыщщ. Сэлмэн и Ӏущыгъэмрэ и къулеигъэмрэ я хъыбар дэнэ щӀыпӀэкӀи щаӀуатэу, щӀыхьышхуэ иӀэу, цӀэрыӀуэу щытащ а лъэхъэнэм.

Тезыр ахъшэ къыхэзыххэр – Римым Израилыр къизэуа нэужь, журтхэм тралъхьа тезырыр къыхэзыхыу щыта цӀыхухэм зэреджэр арт. Журтхэм тезыр ахъшэ къыхахыу лажьэ я лъэпкъэгъухэр ялъагъу хъуртэкъым, япэрауэ, ахэр мажусий диным ит цӀыхухэм куэдрэ яхыхьэурэ, дин илъэныкъуэкӀэ фӀей хъурти, етӀуанэрауэ, Израилыр зыӀэщӀиубыдауэ журтхэр зымыгъэбауэ Римым тезыр къыхэхынкӀэ дэӀэпыкъурти. Абы къищынэмыщӀауэ, ахъшэ къыхэзыххэр нэпсейт, къыхахын хуей ахъшэм нэхърэ нэхъыбэ къыхахырти, я жып иралъхьэрт.

Теурэт – Тхыгъэ ЛъапӀэм и япэ тхылъитхуращ. Тхьэм дунейр къызэригъэхъуам, Тхьэм хуэпэжу щыта пасэрей цӀыхухэм, журт лъэпкъыр къызэрыунэхуа щӀыкӀэм, журтхэр Мысырым къызэрикӀыжам, Тхьэм абыхэм Палестинэр лъахэу зэраритам теухуащ а тхылъитхур. Абы къищынэмыщӀауэ, Тхьэм журтхэм ярита унафэхэр, Тхьэм и Хабзэ жыхуаӀэр, зэрытыр Теурэтыращ. Пасэрей журтхэр а Хабзэм ткӀийуэ тетащ, сыт щыгъуи ягъэзащӀэу. А тхыгъэхэр Мусэ бегъымбарым и Ӏэдакъэ къызэрыщӀэкӀам щхьэкӀэ журтхэр Теурэтым «Мусэ и ХабзэкӀэ» еджэуи щытащ.

Тхыгъэ ЛъапӀэ – Журтхэм ягъэлъапӀэ дин тхылъхэрщ. Абыхэм ящыщщ Теурэтыр, бегъымбархэм ятха тхыгъэхэр, Забурыр.

ТхьэлъэӀупӀэ унэхэр (ГрекыбзэкӀэ – синагогэ)

– журтхэр щэбэт махуэхэм щызэхуэсрэ тхьэ щелъэӀу, Тхыгъэ ЛъапӀэхэр щыщӀаджыкӀ унэщ. Хьисэ и зэманым апхуэдэ унэхэр жылэ къэс дэту щытащ. Дин зэӀущӀэ щекӀуэкӀым деж, тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀэсхэм щыщ къагъэтэджурэ Тхыгъэ ЛъапӀэм и зы пычыгъуэ-пычыгъуитӀ кърагъаджэу щытащ.

Тхьэм и Псэр – Тхыгъэ ЛъапӀэм къызэрыдигъащӀэмкӀэ, Тхьэм цӀыхухэм гъащӀэ, къару, щӀэныгъэ зэраритыр, зэриущийр и Псэ (Дух) ЛъапӀэм и къарукӀэщ. Пасэрей бегъымбархэм яӀуатэу ятхыжа псори я гум къизылъхьар Тхьэм и Псэращ. Хьисэ дунейм къытемыхьэ щӀыкӀэ, Тхьэм и Псэм Израилым и лӀыщхьэхэм, бегъымбархэм языныкъуэхэм Ӏуэхугъуэ щхьэхуэхэр яригъэлэжьу щытащ. Ауэ Хьисэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжу уафэм зэрыдэкӀуеижрэ, Тхьэм и Псэр гъэщӀэгъуэныщэу Хьисэ и Ӏумэтым иту хъуам я гум кърилъхьэ, я гъащӀэм къыхигъэхьэ хъуащ, нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, нэхъ благъэ къахуищӀащ.

Тхьэм и Тепщэныгъэр – Тхьэмрэ Ар Пащтыхьу зылъытэ, Абы хуэлажьэ цӀыхухэмрэ я зэхущытыкӀэрщ Тхьэм и ТепщэныгъэкӀэ зэджэр. Апхуэдэ Тепщэныгъэр дунейм нэгъэсауэ щыщыувынур дяпэкӀэщ: Тхьэм и лъэпкъым и бийхэм кӀэ ягъуэтынущ абы щыгъуэ, дунеижьыр кӀуэдыжынурэ абы и пӀэ дунеищӀэ къихъуэнущ, фӀыгъуэрэ зэгурыӀуэныгъэкӀэ гъэнщӀарэ залымыгъэм хуэхейуэ. Тхьэм и Тепщэныгъэр къэкӀуэну зэманым и закъуэкъым зыщытлъагъунур, ар ноби щызыхыдощӀэ цӀыхухэр фӀыуэ щызэрылъагъу, Тхьэм и унафэхэр щагъэзащӀэ дэнэ щӀыпӀи. Тхьэм и Тепщэныгъэр Хьисэ и ущиехэм я купщӀэ нэхъыщхьэщ.

Тхьэм и Унэр – Храм жыхуаӀэращ. Пасэ зэманым Ерусэлим дэта Унэ лъапӀэщ. ЦӀыхухэр Тхьэм и Унэм махуэ лъапӀэхэм щызэхуэсырт, къурмэн щаукӀырт. Тхьэм Унэ лъапӀэ япэ дыдэу хуезыгъэщӀар щӀыхьышхуэ зиӀэу щыта журт пащтыхь Сэлмэнщ. Абы и ужькӀэ илъэсищэ зыбжанэ дэкӀауэ, Бабыл пащтыхьыгъуэшхуэм (нобэрей Иракым и щӀыналъэм ита къэралыгъуэщ) и пащтыхь щэджащэ Нэбухуэднэцер Израилым къытеуэри, журт лъэпкъыр гъэрыпӀэ иригъэувауэ щытащ, Тхьэм и Унэри зэтрыригъэкъутащ. Хьисэ и зэманым Ерусэлим дэта Унэ лъапӀэр езыгъэщӀыжар пащтыхьышхуэ Хьирэдщ. Тхьэм и Унэр аргуэру зэрызэтракъутэнур Хьисэ жиӀа нэужь, илъэс плӀыщӀ фӀэкӀа дэмыкӀыу, Римым и дзэр Израилым къытеуэри, Тхьэм и Унэр зэтракъутащ, журтхэм я къэралыгъуэми кӀэ иратауэ щытащ. Тхьэм и Унэр нобэр къыздэсым зэфӀагъэувэжакъым.

Фарисей – Хьисэ и зэманым зэрыщӀэу, зэрыӀыгъыу щыта динщӀэкъу гупщ. Фарисейхэм Теурэт Хабзэм ит псори ткӀийуэ ягъэзащӀэу, я адэжьхэм къащӀэна хабзэхэр ялъытэу, хьэрэм зыпылъу хъуам зыщадзейуэ щытащ.

Хьирэд – Мы тхылъым ХьирэдитӀ я хъыбар дыщрохьэлӀэ. Зыр, Хьирэд Щэджащэр, ди эрэм ипэ къихуэу 40-4 гъэхэм, Хьисэ къыщалъхуа лъэхъэнэм, Ехьудейм и пащтыхьу щытащ. Адрейр, АнтипэкӀэ зэджэр, абы и къуэщ, Хьисэ Тхьэм къыщӀигъэкӀуа Ӏуэхур щилэжь зэманым Гэлилеймрэ Пиреймрэ я тепщэу щытащ.

ЦӀыхум и Къуэр – Абы журтыбзэкӀэ нэхъапэм «цӀыху» мыхьэнэщ къикӀыу щытар. Дэнил бегъымбарыр апхуэдэу йоджэ Тхьэм лъэпкъ псоми я унафэр зи ӀэмыщӀэ игъащӀэкӀэ ирилъхьэну Пащтыхьым. Хьисэ Езыри абыкӀэ щызэджэжу куэдрэ ущрохьэлӀэ Ӏинджылым.

Щэбэт махуэ – Журтхэм я махуэ лъапӀэщ. Теурэтым ипкъ иткӀэ, журтхэр а махуэм лэжьэну хуиттэкъым, дэтхэнэ цӀыхуми и гур Тхьэм тегъэпсыхьауэ а махуэр игъэкӀуэн хуейуэ и къалэнт. Хьисэ и зэманым щэбэт махуэм блэжь хъунумрэ мыхъунумрэ дин ущиякӀуэхэм яубзыхуауэ щытт.

Ӏиблис – Жин бзаджэхэм я пашэщ, шейтӀанкӀи йоджэ абы.

ӀутӀыж – Журтхэм нэхъ Ӏэтауэ ягъэлъапӀэу щыта махуэшхуэщ. Журтхэр Мысырым къришыжу, Тхьэм щхьэхуит зэрищӀыжам теухуащ ӀутӀыж махуэр. Журтхэм илъэс къэс мэлыжьыхь (апрель) мазэм ягъэлъапӀэу щытащ ӀутӀыжыр. А махуэшхуэм ирихьэлӀэу ӀутӀыж щынэри яукӀыу щытащ.

* 1:3 Теофил – Лукас мы тхылъыр зыхуитхыращ.

+ 1:15 Лк. 7:28, Лк. 7:33,

+ 1:19 Данил 8:16, Данил 9:21

+ 1:26 Данил 8:16, Данил 9:21,

* 1:31 Хьисэ – журтыбзэкӀэ «Зиусхьэным дыкърегъэл» жиӀэу аращ.

+ 1:33 Данил 7:14, Данил 7:27,

+ 1:48 Лк. 11:27

* 1:59 Сунэт – хъулъхугъэ сабийм и лы кӀапэр паупщӀын хуейуэ къэзыгъэув хабзэм зэреджэ фӀэщыгъэцӀэщ.

+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6,

+ 1:77 Лк. 3:3

+ 1:80 Лк. 3:2

* 2:1 Къайсэр Август – ди эрэм ипэ къихуэу 31-нэ гъэм щыщӀэдзауэ, ди эрэм и 14-нэ гъэм нэсыху Рим къэралыгъуэшхуэм и тепщэу щытащ.

+ 2:4 Лк. 1:26-27,

+ 2:14 Лк. 19:38

+ 2:19 Данил 7:28, Лк. 2:51

* 2:22 Зыщагъэкъэбзэжын хуей махуэхэр – Теурэтым ипкъ иткӀэ, бзылъхугъэм щӀалэ цӀыкӀу къилъхуа нэужь, ар махуэ 40-кӀэ мыкъабзэу ябжырт. А пӀалъэм и кӀуэцӀкӀэ бзылъхугъэр Тхьэм и Унэ щӀыхьэну хуиттэкъым.

* 2:36 Ашер – Ибрэхьим и къуэрылъху Екъуб и къуэ пщыкӀутӀым я зырщ.

+ 2:39 Лк. 1:26-27

+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34

+ 2:51 Данил 7:28, Лк. 2:19

* 3:1 Къайсэр Тиберий – ди эрэм и 14-нэ гъэм щыщӀэдзауэ, 37-нэ гъэм нэсыху Рим къэралыгъуэшхуэм и тепщэу щытащ.

+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Лк. 1:63, Лк. 1:80,

* 3:3 Зрагъэумэхъын – «псым зыщӀэгъэуэн» жиӀэу аращ. Пасэрей журт хабзэщ.

+ 3:8 Лк. 16:24,

+ 3:9 Лк. 13:9,

+ 3:14 Лк. 19:8

* 3:17 Хьэм – хьэцэпэцэр, п.п. гуэдзыр щаӀуэ.

+ 3:22 Лк. 9:35,

+ 3:32 Руфэ 4:18-22

+ 4:16 Лк. 2:39

* 4:26 Сидон – пасэрей Финикием ита мажусий къалэщ.

+ 4:34 Лк. 8:28,

+ 4:35 Лк. 9:42,

+ 4:42 Лк. 5:16

+ 5:14 Лк. 17:14

+ 5:16 Лк. 4:42

+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46

+ 5:20 Лк. 7:48

+ 5:29 Лк. 19:6

+ 5:30 Лк. 15:2

+ 5:32 Лк. 15:7,

+ 5:33 Лк. 11:1, Лк. 18:12

+ 5:35 Лк. 17:22

* 6:2 ПщӀэ мыхъунур – Теурэт Хабзэм къызэригъэувымкӀэ, щэбэт махуэм хьэцэпэцэ Ӏухыжыныр Ӏуэху къемызэгъыу щытащ.

+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20

+ 6:9 Лк. 14:3

* 6:15 Зилотхэр – журт диным нэгъуэщӀ динхэм яжь къыщӀимыхун, къамыуцӀэпӀын папщӀэ, хамэ динхэм, культурэхэм ерыщу пэщӀэту щыта журтхэм апхуэдэу еджэу щытащ. Зилотхэм Римым и бжьыр зытрадзыжын папщӀэ куэдрэ зыкъаӀэту щытащ.

+ 6:16 Лк. 22:47

+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46

+ 6:21 ДжакӀуэ 7:3,

+ 6:25 Гъэс. 14:13,

+ 6:28 Лк. 23:34,

+ 6:30 Гъэс. 21:26

* 6:37 Хьэкум – суд.

+ 6:45 Гъэс. 12:5,

+ 6:48 Гъэс. 10:25, Гъэс. 12:3

+ 7:14 Лк. 8:54

+ 7:24 Лк. 3:2

+ 7:28 Лк. 1:15

+ 7:29 Лк. 3:12

+ 7:33 Лк. 1:15

+ 7:34 Лк. 5:30

+ 7:39 Лк. 15:2

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42,

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Лк. 24:10,

+ 8:3 Лк. 24:10

+ 8:16 Лк. 11:33

+ 8:17 Лк. 12:2

+ 8:18 Гъэс. 9:9

+ 8:28 Лк. 4:34

+ 8:35 Лк. 10:39

+ 8:37 Лк. 5:8,

+ 8:41 Лк. 13:14,

+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19

+ 8:48 Лк. 7:50,

+ 8:51 Лк. 9:28

+ 8:54 Лк. 7:14

+ 9:1 Лк. 6:12-16

+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19

+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8

+ 9:10 Лк. 9:2

+ 9:19 Лк. 9:7,

+ 9:20 Лк. 22:67,

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7,

+ 9:23 Лк. 14:27

+ 9:25 Лк. 12:20

+ 9:26 Данил 7:13,

+ 9:27 Лк. 21:32,

+ 9:28 Лк. 8:51

+ 9:29 Данил 7:9

+ 9:35 Лк. 23:35,

+ 9:42 Лк. 4:35

+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33

+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34

+ 9:48 Лк. 10:16,

+ 9:50 Лк. 11:23

+ 9:51 Лк. 24:51,

* 10:12 Сэдом – Теурэтым къызэрыхэщымкӀэ, а къалэм дэсауэ хъуар Тхьэм игъэкӀуэдауэ щытащ, цӀыхухэр хуабжьу гуэныхьым дихьэхати.

* 10:13 Тиррэ Сидонрэ – пасэрей Финикием ита мажусий къалэхэщ.

* 10:19 Акърэб – скорпион.

+ 10:25 Лк. 18:18

* 10:32 Лэуий – Израилым и къуэпс пщыкӀутӀым я зыр къызытехъукӀыжар Лэуийщ. Тхьэм и унафэкӀэ Лэуий къытехъукӀахэр дин гъуазэхэм я дэӀэпыкъуэгъуу щытащ.

+ 10:39 Лк. 8:35

+ 10:41 Лк. 12:25

+ 11:3 Гъэс. 30:8

+ 11:10 Гъэс. 8:17,

+ 11:19 Лк. 9:49,

+ 11:23 Лк. 9:50

+ 11:27 Лк. 1:48

+ 11:32 Инус 3:5

+ 11:33 Лк. 8:16

• 11:37 Лк. 20:45-47

+ 11:42 Лк. 18:12

+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46

+ 11:44 Гъэс. 26:23

+ 11:54 Лк. 20:20

+ 12:2 Лк. 8:17

+ 12:4 Гъэс. 29:25,

+ 12:12 Гъэс. 16:1

+ 12:20 ДжакӀуэ 2:18, ДжакӀуэ 6:2

+ 12:32 Лк. 22:29

+ 12:33 Лк. 18:22

* 12:58 – судыщӀэ.

+ 12:58 Гъэс. 25:8

+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1

+ 13:7 Лк. 3:9

+ 13:14 Лк. 8:41,

+ 13:15 Лк. 14:5

* 13:19 Андэгурэдэгу – горчицэ фӀыцӀэ жыхуаӀэращ. Журтхэм хабзэ яхуэхъуауэ, Ӏуэхугъуэ цӀыкӀухэм щытепсэлъыхькӀэ, зытепсэлъыхьыр андэгурэдэгум хуагъадэу щытащ, и жылэр зэрыжьгъейм щхьэкӀэ.

+ 13:19 Лк. 17:6, Данил 4:9

+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 13:34 Руфэ 2:12,

+ 13:35 Лк. 19:38

+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20

+ 14:5 Лк. 13:15

+ 14:7 Лк. 11:43

+ 14:8 Гъэс. 25:6-7

+ 14:11 Лк. 18:14

+ 14:27 Лк. 9:23

+ 14:35 Лк. 8:8,

+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7

+ 15:7 Лк. 5:31-32

+ 15:30 Гъэс. 29:3

+ 16:10 Лк. 19:17

+ 16:11 Гъэс. 24:4

+ 16:15 Гъэс. 21:2,

+ 16:16 Лк. 4:43,

+ 16:24 Лк. 3:8

+ 17:1 Лк. 22:22

+ 17:6 Лк. 13:19

+ 17:12 Лк. 5:11,

+ 17:14 Лк. 5:14

+ 17:16 Лк. 5:12,

+ 17:19 Лк. 7:50,

+ 17:20 Лк. 19:11,

+ 17:22 Лк. 5:35,

+ 17:23 Лк. 21:28

+ 17:25 Лк. 9:22

* 17:32 ЛутӀ и фызым къыщыщӀар – ЛутӀ и фызыр Сэдом къалэм мафӀэ къытемыхэ щӀыкӀэ къыдаша пэтми, и гур а къалэм къыдина мылъкумкӀэ плъэрти, хэкӀуэдауэ щытащ.

+ 18:1 Лк. 21:36,

+ 18:9 Лк. 16:15

+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42

+ 18:13 Данил 9:19

+ 18:14 Лк. 14:11

+ 18:18 Лк. 10:25

+ 18:22 Лк. 12:33

+ 18:28 Лк. 5:11

+ 18:29 Лк. 14:26

+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7,

+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45

* 18:38 Даут и Къуэ – журтхэр Мэсихьым апхуэдэу еджэу щытащ, Мэсихьыр Даут бегъымбарым къытехъукӀын хуейуэ зэрыщытыр ящӀэрти.

+ 18:38 Лк. 1:32

+ 18:42 Лк. 7:50,

+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2

+ 19:8 Лк. 3:14

+ 19:9 Лк. 3:8,

+ 19:11 Лк. 17:20,

+ 19:17 Лк. 16:10

+ 19:27 Лк. 20:16

* 19:29 Зейтун – жыг лъэпкъщ, и пхъэщхьэмыщхьэхэм дагъэ къыщӀапӀытӀыкӀ; а Ӏуащхьэм апхуэдэ жыг хадэ къыщыкӀт.

+ 19:44 Лк. 21:6

+ 20:4 Лк. 3:3

+ 20:5 Лк. 7:30

+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8

+ 20:12 Лк. 11:48-49

+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54

+ 20:23 Лк. 12:1

* 20:24 Динар – Рим къэралым щызекӀуэу щыта дыжьын ахъшэщ.

* 20:27 Садукейхэр – Хьисэ и зэманым зэрыщӀэу, зэфӀэкӀышхуэ зиӀэу щыта динлы гупщ. Садукейхэм щыщ куэд Лъэпкъ Хасэм хыхьэу щытащ.

+ 20:41 Лк. 1:32, Лк. 18:38

+ 20:46 Лк. 11:43

+ 21:6 Лк. 19:44

+ 21:27 Данил 7:13

+ 21:32 Лк. 9:27

+ 21:36 Лк. 18:1,

* 22:1 Пщагъэ зыхэмылъ щӀакхъуэ щагъажьэ махуэ лъапӀэхэр – журтхэм ӀутӀыж махуэшхуэм кӀэлъыкӀуэу махуиблкӀэ ягъэлъапӀэу щыта махуэхэрщ. ЦӀыхухэм а махуиблым пщагъэ зыхэлъ щӀакхъуэ яшхыну хуиттэкъым.

• 22:24 Лк. 9:46-50

+ 22:29 Лк. 12:32

+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4

+ 22:49 Лк. 22:38

+ 22:53 Лк. 20:1,

+ 22:61 Лк. 22:34

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1,

+ 23:2 Лк. 20:25

+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 23:8 Лк. 9:9

+ 23:29 Лк. 21:23

+ 23:35 Лк. 9:35,

+ 23:41 Лк. 23:4,

+ 23:48 Лк. 18:13

+ 23:49 Лк. 8:2

* 24:1 Тхьэмахуэ махуиблым и япэ махуэм – ди нобэрей тхьэмахуэ махуэрщ.

+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33,

+ 24:10 Лк. 8:2-3

+ 24:27 Данил 7:13, Данил 9:24-27,

+ 24:30 Лк. 9:16

+ 24:46 Лк. 24:27

+ 24:50 Лк. 19:29,